open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
International Union of Pure and Applied Chemistry

D**'International Union of Pure and Applied Chemistry** **(IUPAC)** (aɪjuːpæk) (*Union internationale de chimie pure et appliquée, UICPA*) ass am Joer 1919 vu Cheemiker aus der Industrie a vun den Universitéite gegrënnt ginn. Hiert Zil war et, déi weltwäit Kommunikatioun vun de Cheemiker ënnereneen z'erméiglechen an ze fërderen. Zanter 1960 publizéiert si d'Zäitschrëft *Pure and Applied Chemistry*. An der IUPAC war Lëtzebuerg zäitweis duerch de René Weiss vertrueden.

## Literatur
* W. A. Noyes, Jr. & H. W. Thompson: *The Organization and Functions of the International Union of Pure and Applied Chemistry (I.U.P.A.C.).* Pure and Applied Chemistry 1960, Vol. 1, Issue 1, S. 5-10. http://media.iupac.org/publications/pac/1960/pdf/0101x0005.pdf

## Um Spaweck
Lewis Boss

De **Lewis Boss**, gebuer de 26. Oktober 1846 zu Providence, Rhode Island, a gestuerwen de 5. Oktober 1912 zu Albany am Bundesstaat New York, war en US-amerikaneschen Astronom. Säi Jong, de Benjamin Boss, war och Astronom.

1876 gouf de Lewis Direkter vum Dudley Observatoire zu Schenectady, New York. Am Joer 1882 huet hien eng Expeditioun an de Chile ënnerholl, fir e Venustransit z'observéieren.

Hien ass bekannt duerch seng Katalogiséierung vu Positiounen an Eegebeweegunge vu Stären. 1910 publizéiert hien de *Preliminary General Catalogue of 6188 Stars for the Epoch 1900*, eng Kompilatioun vu Stären-Eegebeweegungen. Dee Katalog gouf no sengem Doud weidergefouert.

Seng bedeitendst Leeschtung war d'Berechnung vum Konvergenzpunkt vum Stärekoup Hyaden.

De Boss gouf 1905 mat der Goldmedail vun der Royal Astronomical Society ausgezeechent.

## Kuckt och
Benjamin Boss

De **Benjamin Boss**, gebuer den 9. Januar 1880, a gestuerwen de 17. Oktober 1970, war en US-amerikaneschen Astronom. Hie war de Jong vum Astronom Lewis Boss.

1906 bis 1908 war hien Direkter vum U.S. Naval Observatory zu Tutuila, Samoa. No senger Aarbecht am Department of Meridian Astrometry vum Carnegie Institution of Washington gouf hien 1915 Direkter vum Dudley Observatory.

1912 gouf de Boss Editor vum Astronomical Journal.

D'Aarbechtsgebitt vum Benjamin Boss war wéi bei sengem Papp d'Positiounsastronomie.

Seng bedeitendst Wierker waren den Albany Catalogue mat 20811 Stären, de San Luis Catalogue mat 15333 Stären an de General Catalogue mat 33342 Stären.
Alphonse Willems

Den **Alphonse Willems**, gebuer de 14. Juni 1896 zu Méischtref, a gestuerwen de 14. Dezember 1976 zu Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Cheemiker a Chimiesprofesser.

Als Successeur vum Gustave Faber huet den A. Willems vun 1937 bis 1940 Chimie a Geologie um "Cours supérieur" enseignéiert, duerno nëmmen nach Chimie, an zwar bis 1956, wou hien opgehalen huet, well hien den 30. Oktober 1955 Direkter vun dem Stater Jongelycée gi war.

Vun 1945 bis 1957 war hie Sekretär, a vun 1957 bis 1963 President vun der wëssenschaftlecher Sektioun vun dem Institut grand-ducal.

## Publikatiounen
* Willems, A., 1928. *Die Entstehung der Eisenerze unseres Landes.* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 38, S. 106-111.
* Willems, A., 1937. *Der Prioritätsstreit um die Entdeckung des periodischen Systems. Ein Beitrag zur Geschichte der Chemie.* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 47, S. 194-198.
* Willems, A., 1938. *Les isotopes et leurs applications en médecine et en biologie.* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 48, S. 41-43.
* Willems, A., 1938. *Quelques aspects de la physique atomique moderne.* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 48, S. 99-11.
* Willems, A., 1939. *Chimie et professeurs de chimie de 1839-1939.* In: *Un siècle de vie intellectuelle 1839-1939.* Ed. Journal des Professeurs, Eich, Impr. Kasel, S. 301-328.
* Willems, A., 1949. *L'enseignement de la chimie dans nos lycées de garçons.* Journal de l'Association des Professeurs, 37, S. 73-76.
* Willems, A., 1950. *Historique du procédé Thomas-Gilchrist.* Archives de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques, N.S. 19, S. 147-156.
* Willems, A., 1950. *Vie et activité de la Section des Sciences Naturelles, Physiques et Mathématiques de l'Institut Grand-Ducal de Luxembourg de 1850-1950.* Archives de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques, N.S. 19, S. 9-27.
* Willems, A., M. Heuertz & F.L. Lefort, 1950. *Index bibliographique des publications de la Section des Sciences de l'Institut G.-D. 1850-1950.* Archives de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques, N.S.19, S. 29-65.
* Willems, A., 1953. *Le centenaire de la Section des Sciences de l'Institut Grand-Ducal.* Archives de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques, N.S. 20, S. 5-23.
* Willems, A., 1957. *Hommage à la mémoire de M. [[Jean Koppes]], président d'honneur.* Archives de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques, N.S. 24, S. 11-14.

## Gielercher
* 

## Literatur
* Weiss, R., 1979. *Alphonse Willems, 1896-1976.* Archives de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques, N.S. 38 (1977/1978), S. 26-28.
*Anonyme, 1993. *Alphonse Willems.* In: Le livre d'or du Lycée de Garçons de Luxembourg. Luxembourg, S. 222-223.
## Kuckt och
* Lëscht vu Cheemiker
Jean Koppes

De **Jean Koppes**, gebuer den 1. Juni 1879 zu Trënteng, a gestuerwen den 12. August 1957 zu Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Physiker a Physiksprofesser.

No sengem Stage war de Jean Koppes eng kuerz Zäit Repetent am Kolléisch zu Dikrech, ass dunn awer an der selwechter Funktioun den 30. Mäerz 1906 an den Atheneum versat ginn, wou hie bis zu senger Zwangspensionéierung duerch den däitsche Besatzer, den 1. November 1940, enseignéiert huet.

Vun 1923 bis 1945 war hie Sekretär, a vun 1945 bis 1956 President vun der wëssenschaftlecher Sektioun vum Institut grand-ducal.

## Publikatiounen (Auswiel)
*Koppes, J., 1906. *Nouvelle forme de cohéreur pour la télégraphie sans fil.* Archives de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques, N.S. 1, fasc. III/IV, S. 1-7.
*Koppes, J., 1922. *La physique et l'évolution de la technique.* Luxembourg, J. Beffort, 30 S. Extrait de: Echo de l'Industrie.
*Koppes, J., 1923. *La théorie de la relativité restreinte d'Einstein. Luxembourg.* M. Huss, 17 S. Extrait de: Revue technique luxembourgeoise, n° 3-4 (Mars-avril 1923)
*Koppes, J., 1925. *Les ondes électromagnétiques très courtes.* Archives de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques, N.S. 9, S. 51-62.
*Koppes, J., 1950. *Aperçu sur l'évolution du principe de l'entropie, deuxième principe de la thermodynamique, depuis 1824.* Archives de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques, N.S. 19, S. 181-203.

## Gielercher
* 
* 
* 
* 

## Literatur
*Lang, C., 1967. *Le personnel de l'enseignement secondaire et supérieur du Grand-Duché de Luxembourg, 1839-1922. Travail statistique de Félix Heuertz (1922), complété par Charles Lang (1967).* Publications du Ministère de l'Éducation nationale, Luxembourg, 125 S. (Jean Koppes: S. 54).
*Stumper, R., 1954. *Hommage à M. J. Koppes à l'occasion de son 75e anniversaire.* Archives de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques, N.S. 21, S. 7-16.
* Willems, A., 1957. *Hommage à la mémoire de M. Jean Koppes, président d'honneur.* Archives de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques, N.S. 24, S. 11-14.
Auguste Dutreux

De **Joseph Auguste Dutreux**, gebuer den 30. Juni 1808 op de Siwebueren, a gestuerwen de 24. Abrëll 1890 zu La Celle-Saint-Cloud, war e lëtzebuergesche Jurist a Lepidopterolog.

Den 9. Mee 1836 gouf hie mat der Élisabeth Pescatore (1816-1907) bestuet.

Vun 1840 bis 1859 war hie "receveur général" vum Staat (direction de la caisse de l'État).

Den Dutreux war Grënnungsmember (1850) vun der *[[Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques (Institut grand-ducal)|Société des sciences naturelles]]*, wou hien Tresorier (1851), duerno Sekretär (1852-1857) a schliisslech ee Joer laang President war (1858).

Hie war de Jong vum Bonaventure Dutreux-Boch (1775-1829) an de Papp vum Tony Dutreux.

## Publikatiounen (Auswiel)
* Dutreux, A., 1853-1857. *Index des Lépidoptères recueillis dans le Grand-Duché de Luxembourg.* Bulletin de la Société des sciences naturelles du Grand-Duché de Luxembourg, t. 1 (1853), S. 62-90; t. 2 (1854), S. 97, 98-105; t. 3 (1855), S. 144-155; t. 4 (1857), S. 134-144.
* Dutreux, A., 1853. *Notice biographique sur feu M. [[François Auguste Tinant|Fr.-Auguste Tinant]], membre de la société de sciences naturelles.* Bulletin de la Société des sciences naturelles du Grand-Duché de Luxembourg, 1, S. 134-137.

## Gielercher
* 
* 

## Literatur
* Koltz, J.P.J., 1891. *Auguste Dutreux.* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois, 1 (1891), S. 7-9. https://web.archive.org/web/20160310031056/http://www.snl.lu/publications/bulletin/SNL_1891_001_007_009.pdf
* Koltz, J.P.J., 1897. *Auguste Dutreux. Notice biographique.* Recueil des Mémoires et Travaux publiés par la Société Botanique du G.-D. de Luxembourg, 13(1890-1896), S. 36-40. https://web.archive.org/web/20160310040509/http://snl.lu/publications/recueil/SB_SNL_1897_013.pdf

## Um Spaweck
Korfball

D'Sportaart **Korfball** gouf vum Hollänner Nico Broekhuysen entwéckelt an am Joer 1902 verëffentlecht. D'Spilliddi ass, datt Meedercher a Jongen zesummen an enger Mannschaft spillen. Punkte kënnen erziilt ginn, wann een de Ball vun uewen an e Kuerf schéisst. D'Wuert *Korf* kënnt aus dem Hollänneschen an heescht "Kuerf".

## Reegelen a Besonnesches
E fairt Zesummespill a Gläichberechtegung vu Mann a Fra sinn déi wichtegst Grondsätz am Korfball. Hei déi Haaptreegelen:
* All Ekipp besteet aus 4 Männer a 4 Fraen
* Et gëtt nëmme mat den Hänn gespillt
* Frae spille géint Fraen, souwéi Männer géint Männer
* D'Spillfeld gëtt an 2 Hallschente gedeelt wou jeeweils den Ugrëff an d'Verdeedegung stinn
* Fir Punkten z'erzilen, muss de Ball vun uewen duerch de Kuerf geworf ginn
* All Kuerf ergëtt 1 Punkt
* No 2 Punkte ginn Ugrëff a Verdeedegung gewiesselt (déi déi am Ugrëff gespillt hunn, ginn an d'Verdeedegung an ëmgekéiert)
* Et däerf kee Punkt gemaach gi wann ee gutt vum Géigner gedeckt ass
* Kierperkontakt ass begrenzt: Stoussen a falsch Späre si verbueden, sou wéi de Ball dem Géigner aus der Hand schloen
* 2 Schrëtt sinn erlaabt wann een am Besëtz vum Ball ass: Dribbelen oder mam Ball lafen ass net erlaabt
* Bei engem Fräistouss muss jiddwereen 2,5 Meter vum Kuerf ewech stoen

Déi Reegele ginn dem Spill eng bestëmmt Dynamik a fuerderen eng stänneg Beweegung fir sech vum Géigner ze léisen. Dat verlaangt eng grouss Ball- a Beweegungstechnik souwéi Spillverständnes an der Ekipp. Korfball ass net nëmmen e Kompetitiounssport, et ass och eng exzellent Familljen-, Fräizäit- a Schoulsportaart.

## Wat sinn d'Virdeeler vum Korfball?
*Männer a Fraen, Jongen a Meedercher spille gläichberechtegt an enger Ekipp, also kënne Partner a Partnerin, Frënd a Frëndin mateneen trainéieren a spillen.
*Korfball eegent sech als Ballspill fir de Veräin, d'Schoul an d'Fräizäit, an der Hal an och am Fräien.
*Korfball zesummen erliewen: mat der Ekipp Erfolleger feieren an Nidderlage verkraaften, Frëndschafte schléissen a sech ameséieren.
*International Turnéiere gi vum Fräizäit- bis zum Héichleeschtungssport organiséiert.
Paralympesch Spiller

D**'Paralympesch Spiller**, och **Paralympics** genannt, sinn d'Olympesch Spiller fir Mënsche mat kierperlecher a visueller Behënnerung. Sportler aus iwwer 100 Länner maache mat. D'Paralympesch Spiller goufe fir d'éischt 1948 organiséiert. Zanter 1960 gi se reegelméisseg ausgedroen an zanter 1988 si se mat den Olympesche Spiller verbonnen. Si sinn ëmmer 3 Wochen no den Olympesche Spiller op der selwechter Plaz. Zanter 1976 gëtt et och déi d'Paralympesch Wanterspiller.

## De Begrëff
De Begrëff Paralympics kennt vun deenen zwee Wierder “paraplegic” aus dem engleschen: geläämt an “Olympic”. Offiziell gouf den Numm Paralympics eréischt 1988 a Korea benotzt.

## Geschicht
Den Neurolog Ludwig Guttmann huet 1948 an England d'Paralympesch Spiller fir d'éischt initiéiert fir se mat den Olympesche Spiller ze verbannen. 1984 war dat kommerziellt Organisatiounsteam vun den Olympesche Spiller vu Los Angeles dogéint, d'„International Games for Disabled“ z'organiséieren, mam Grond datt dat de „richtege“ Sportler hiert professionellt Bild géif verschlechteren. Doropshin huet Gemeng vu Chicago entscheet d'Paralympesch Spiller trotzdeem z'organiséieren. E puer Méint virum Ufank vun de Spiller huet Gemeng s'awer ofgesot mam Argument, et géifen 100.000 $ feelen. Doropshi goufen d'Spiller an zwee gedeelt, een Deel an England an deen aneren zu New York.

Zanter 1988 gi se reegelméisseg parallel zu den Olympesche Spiller ofgehalen. Wärend de Paralympesche Spiller zu Athen 2004 hu 4.000 Sportler aus 130 Länner matgemaach. D'Sportler goufen am Ganze vun 2000 Teambegleeder ënnerstëtzt.

## Sportaarten
D'paralympesch Sportaarte ginn a Summer- a Wantersportaarten ënnerdeelt. Pro Sportaart kann et och Ënnerkategorie ginn, wéi z.&nbsp;B. am Para-Vëlossport wou et Zweerad, Dräirad, Tandem an Handbike gëtt.

Aktuell si 27 Sportaarte paralympesch (22 Summer- a fënnef Wantersportaarten):

### Paralympesch Summersportaarten

# Blannefoussball
# Golball
# Para Badminton
# Para Boccia
# Para Bouschéissen
# Para Dëschtennis
# Para Dressursport
# Para Gewiichthiewen
# Para Judo
# Para Kanu
# Para Liichtathleetik
# Para Rudderen
# Para Schwammen
# Para Schéisssport
# Para Taekwondo
# Para Triathlon
# Para Vëlossport
# Rollstullbasketball
# Rollstullfechten
# Rollstullrugby
# Rollstulltennis
# Sëtzvolleyvall

### Paralympesch Wantersportaarten
# Para Äishockey
# Para Alpinschi
# Para Nordisch Schi
# Para Snowboard
# Rollstullcurling

## Kuckt och

* Luxembourg Paralympic Committee

## Um Spaweck
Foussball-Weltmeeschterschaft 2002

D'FIFA **Foussballweltmeeschterschaft 2002** gouf a Südkorea an a Japan vum 31. Mee bis zum 30.Juni 2002 gespillt. De Gewënner vum Tournoi war Brasilien, déi schonn als Favoritten an den Tournoi gestart sinn.

## WM-Stied a -stadien
Am Ganze goufen déi 64 Matcher an 20 verschiddene Stadien ausgedroen:

a Südkorea:
 
Stadien - Capacitéit
 
*Seoul – 63.961
*Busan – 55.982
*Daegu – 68.014
*Daejeon – 40.407
*Gwangju – 42.880
*Incheon – 52.179
*Jeonju- 42.391
*Seogwipo- 42.256
*Suwom 43 188
*Ulsan.43. 550

an a Japan:
 
Stadion- Capacitéit

*Yokohama – 70.000
*Ibaraki - 42.000
*Kobe – 42.000
*Miyagi - 49.000
*Niigata - 42.300 
*Oita – 43.000
*Osaka – 50.000
*Saitama – 63.000
*Sapporo - 42.000
*Shizuoka -50.600

## Virronnen

### Grupp A

* 1:0(1:0) 
* 1:2(0:1) 
* 1:1(1:0) 
* 0:0 
* 0:2(0:1) 
* 3:3(0:3) 

### Grupp B

* 2:2(1:0) 
* 3:1(1:0) 
* 3:1(0:1) 
* 1:0(1:0) 
* 2:3(1:2) 
* 1:3(1:0) 

### Grupp C

* 2:1(0:1) 
* 0:2(0:0) 
* 4:0(3:0) 
* 1:1(0:0) 
* 2:5(1:3) 
* 3:0(2:0) 

### Grupp D

* 2:0(1:0) 
* 3:2(3:1) 
* 1:1(0:1) 
* 4:0(1:0) 
* 1:0(0:0) 
* 3:1(2:0) 
### Grupp E

* 1:1(0:1) 
* 8:0(4:0) 
* 1:1(1:0) 
* 1:0(0:0) 
* 0:2(0:0) 
* 0:3(0:1) 

### Grupp F

* 1:0(0:0) 
* 1:1(1:0) 
* 2:1(1:1) 
* 0:1(0:1) 
* 1:1(0:0) 
* 0:0 

### Grupp G

* 0:1(0:0) 
* 2:0(2:0) 
* 1:2(0:0) 
* 2:1(1:1) 
* 1:1(1:0) 
* 1:0(0:0) 

### Grupp H

* 2:2(0:0) 
* 2:0(0:0) 
* 1:1(1:1) 
* 1:0(0:0) 
* 2:0(0:0) 
* 3:2(1:0) 

## Finallronnen
### Aachtelfinallen
* 1:0(0:0) 
* 3:0(3:0) 
* 1:2 Prorr.(1:1,1:1) 
* 1:1 Prorr.(1:1,1:0) 3:2 PSO 
* 0:2(0:1) 
* 2:0(0:0) 
* 0:1(0:1) 
* 2:1 Prorr.(1:1, 0:1) 
### Véierelsfinallen
* 2:1(1:1) 
* 1:0(1:0) 
* 0:0 Prorr. 5:3 PSO 
* 1:0 Prorr. 
### Halleffinallen
* 1:0(0:0) 
* 1:0(0:0) 
### Spill ëm déi drëtt Plaz
* 2:3(1:3) 

### Finall
* 2:0(0:0)
Benjamin Apthorp Gould

De **Benjamin Apthorp Gould**, gebuer de 27. September 1824 zu Boston, a gestuerwen de 26. November 1896 zu Cambridge am Massachusetts, war en US-amerikaneschen Astronom, dee laang Zäit och an Argentinie geschafft huet.

No sengem Studienofschloss op der Harvard Universitéit am Joer 1844 huet hien 1848 op der Universitéit Göttingen promovéiert.

De Gould huet 1849 déi renomméiert Fachzäitschrëft *[[Astronomical Journal]]* gegrënnt.

1866 huet hien déi éischt Längtebestëmmung tëscht Amerika an Europa mat Hëllef vun engem transatlantesche Kabel gemaach.

Vun 1856 bis 1859 war hien Direkter vum Dudley Observatory zu Albany a vun 1852 bis 1867 war en Direkter vum Longitude Department vum U.S. Coast Survey.

1868 gouf hien den éischten Direkter vum argentineschen National-Observatoire (haut, Observatorio Astronómico de Córdoba). An Argentinien huet hien de südleche Stärenhimmel mat nei entwéckelte photometresche Methoden, ausféierlech kartéiert. D'Resultat waren e puer Stärekatalogen, ënner anerem 1879 säin *Uranometria Argentina*. Hien ass bis 1885 an Argentinie bliwwen, an ass duerno zeréck op Cambridge gaangen.

1883 krut hien d'Goldmedail vun der Royal Astronomical Society an 1887 d'James-Craig-Watson Medail. No him sinn e Moundkrater an d'Gouldceinture benannt, eng gréisser Struktur an der solarer Noperschaft, déi vum Gould identifizéiert gouf an nach haut e Géigestand vun intensive Fuerschungen ass.

## Kuckt och

* Gould (Moundkrater)

## Um Spaweck
* Publikatioun vum B. A. Gould am Astrophysics Data System
* Noruff op de B. A. Gould am Astrophysics Data System
H-alpha-Teleskop

En **H-alpha-Teleskop** ass en Teleskop, dat speziell fir d'Observatioun vun der Sonn entwéckelt gouf. D'Teleskop ass mat engem Interferenzfilter ausgerëscht (Fabry-Pérot-Interferometer), deen d'Sonnestralung nëmmen an engem enke Beräich (<0,1&nbsp;nm) duerchléisst, dee genee der Wellelängt vum ugeregte Waasserstoff bei 656,28&nbsp;nm (Nanometer) entsprécht. Déi Spektrallinn ass déi éischt vun der sougenannter Balmer-Serie (Haptquantenzuelen n&nbsp;=&nbsp;2, m&nbsp;=&nbsp;3) a gëtt H-alpha genannt, well si déi hellste Waasserstofflinn am Sonneliicht ass. Déi meescht Amateurteleskope kënnen och mat sou engem Filter bestéckt ginn.

D'Sonn erschéngt am H-alpha-Liicht a satem Rout a weist nieft de Sonneflecke besonnesch däitlech d'Strukture vun der Chromosphär – d'Sonnefakelen, d'Filamenter, Stralungsausbréch (Flaren) - an um Sonnerand déi gréisser Protuberanzen. 
## Kuckt och
* Sonn
Schlass de Colnet d'Huart

D**'Schlass de Colnet d'Huart** ass e Schlass zu Bartreng dat ëm 1785 vum Baron Jacques Philippe Joseph d'Huart (1745-1816) gebaut gouf. Duerno huet säi Bouf Jean-François-Joseph d'Huart, Buergermeeschter vu Bartreng, dra gewunnt.

No sengem Doud am Joer 1837, gouf den Domaine sengem Schwoer Victor Theresia George Chelaincourt verkaf, dee mat der Auguste Elisabeth Sophia d'Huart bestuet war. Déi nei Besëtzer hunn den Alexander de Colnet adoptéiert an hie krut de Privileeg „d'Huart“ u säin Numm drun ze hänken. D'Schlass gouf méi spéit u säi Fils verierft a well dee keng Nokommen hat, gouf en éischten Deel 1944 un d'Rout Kräiz vermaacht. Den zweeten Deel huet d'Rout Kräiz dunn 1948 kaaft. No enger kompletter Renovatioun ass zanterhier ënnert dem Numm *Fondation de Colnet d'Huart* a Kannerheem am Schlass.

Hautdesdaags sinn d'Crèche *Kannervilla* gradewéi verschidde Service vum Roude Kräiz (*Solidarité Internationale, Familljenhëllef*) am Schlass.

## Um Spaweck

* D'Schlass de Colnet d'Huart an aner historesch Monumenter op der Websäit vun der Gemeng Bartreng
Automotrice

Eng **Automotrice**, ass e feste Verbond vun Zuchmaterial deen eegestänneg fuere kann. Am normalen Trafic gi se net ausenaner geholl, a sinn an der Reegel reversibel, kënnen also a béid Richtunge fueren, ouni musse gedréint ze ginn.

Et gëtt 2 Zorte vun Automotricen, woubéi déi eng aus Voiturë bestinn déi allkéiers hiren eegenen Undriff hunn, an déi aner aus engem oder zwéi motoriséierten Deeler mat dertëscht rengem Lafmaterial.

Bannent enger Serie kënnen déi eenzel Elementer ausgetosch ginn.

D'Definitioun vun der Automotrice ass zu Lëtzebuerg déi selwecht wéi am däitschsproochege Raum ("Triebwagen"). Den Autorail ("Schienenbus") ass am Lëtzebuergeschen eng Unitéit déi aus engem eenzegen Deel besteet, zum Beispill d'CFL 2100, oder mat Remorquen ekipéiert ware wéi z.&nbsp;B. den Uerdinger.

An der Belsch an a Frankräich ass eng Automotrice obligatoresch en elektresch gedriwwenen Zuchverbond. Der lëtzebuergescher Definitioun no, kann eng Automotrice souwuel elektresch wéi och mat Diesel bedriwwe sinn.

D'CFL hunn Automotricë vun den Typpen 2000, 2200 a 628.4.

Och déi belsch, franséisch an däitsch Eisebunne setzen Automotricen zu Lëtzebuerg an.

## Um Spaweck
Henri Metz

Den **Henri Metz**, gebuer de 7. Mäerz 1932 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergeschen Neurolog an Neuropediater.

Hie war tëschent 1993 an 1997 Direkter vum Centre hospitalier an der Stad Lëtzebuerg.

Vun 1979 bis 2009 war hie President vun der *Société des sciences médicales du grand-duché de Luxembourg*, der *[[Section des sciences médicales (Institut grand-ducal)|Section des sciences médicales]]* vum *[[Institut grand-ducal]]*.

Den Henri Metz war vum 15. Abrëll 1980 bis den 1. Januar 2000 Member vum Staatsrot.
Schlass Schauwebuerg

D**'Schlass Schauwebuerg** (de. *Schauwenburg*) ass e Schlass zu Bartreng an deem hautdesdaags Raimlechkeete vun der Gemeng dra sinn.

D'Schlass ass tëscht dem 16. Joerhonnert an dem 18. Joerhonnert gebaut ginn. Bis 1780 huet et der Famill d'Huart gehéiert. Wéi d'Schlass ze kleng ginn ass, hu s'en neit Schlass baue gelooss, d'Schlass De Colnet d'Huart, ronn 300 m nordëstlech vun der Schauwebuerg ewech. 

No der franséischer Revolutioun huet d'Schlass dacks de Besëtzer gewiesselt. Zanter 1951 ass et am Besëtz vun der Gemeng, déi d'Schlass mat Versammlungs- an Ausstellungsraim ëmfonctionéiert huet.

Zu Bartreng gouf och eng Strooss nom Schlass genannt.

## Um Spaweck
* D'Schlass Schauwebuerg an aner historesch Monumenter op der Websäit vun der Gemeng Bartreng
H-alpha

Als **H-alpha** oder **Hα** gëtt an der Astronomie an an der Physik déi hellst Spektrallinn vum ioniséierte Waasserstoff (cheemescht Symbol: H) am visuelle Liicht bezeechent. Si läit am roude Liicht bei enger Wellelängt vu 656,28 Nanometer an ass vu besonnescher Bedeitung fir d'Sonnenobservatioun. Speziell Interferenzfiltere wéi de Fabry-Pérot-Interferometer, loossen d'Sonneliicht nëmmen an deem Beräich passéieren, wouduerch déi genee Struktur vun der ieweschter Sonneschicht (Chromosphär) mat de Sonnefakelen a Filamenter siichtbar gëtt.

Well Waasserstoff dat bei wäitem heefegst cheemescht Element am Weltraum ass, sinn Observatioune mat H-alpha-Filteren net nëmme fir Stären, mä och fir Gasniwwel an aner Himmelsobjeten opschlossräich.

D'Hα-Linn ass déi hellst vun enger ganzer Serie vu Linnen, déi no hirem Entdecker dem Jakob Balmer, Balmer-Serie genannt gouf. Déi aner Linne ginn Hβ, Hγ asw. genannt, woubäi Hβ am gréngbloe Liicht läit, Hγ am blovioletten an Hδ um violette Bord vum visuelle Spektrum. Weider Linnen (Hε, Hζ, …) fale schonn an den UV-Beräich a goufen eréischt méi spéit entdeckt. D'Wellelängte vun där Stralung ginn emittéiert, wann en Elektron vun engem méi héijen zum zweetdéifsten Energieniveau vu senger Bunn ëm den Atomkär „erofspréngt“. Ëmgekéiert gi si absorbéiert, d.&nbsp;h. et gëtt donkel Linnen, wann en Elektron aus afalendem Liicht déi Energie hëlt, déi et zum Iwwergang op ee méi héijen Energieniveau brauch.

## Kuckt och

* Sonn

## Referenzen
Observatoire royal de Belgique

Den **Observatoire royal de Belgique** oder **Koninklijke Sterrenwacht van België** ass en astronomeschen Observatoire zu Uccle, an der Haaptstadregioun Bréissel.

D'Haaptaktivitéite vum Observatoire sinn:
* Referenzsystemer a Geodynamik
* Astrometrie an Dynamik vun Himmelskierper
* Astrophysik
* Sonnephysik

Den Observatoire huet den IAU code 012

## Geschicht
Den Observatoire gouf 1828 vum Adolphe Quetelet gegrënnt.
Virum Zweete Weltkrich hat den Observatoire en Teleskop mat engem 1 Meter-Spigel, baugläich mat deem vum Observatoire Hamburg. Wärend dem Krich ass d'Instrument verluer gaangen a gouf am Joer 1958 mat engem Schmidt-Teleskop mat enger Ëffnung vu 84&nbsp;cm ersat.

Zanter 1981 ass de *Sunspot Index Data center*, de Weltdatenzenter fir de Sonneflecken-Index am Observatoire.

Den Observatoire schafft ë.&nbsp;a. enk mam Seismologesche Laboratoire zu Walfer zesummen.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Internetsäit
François de Colnet d'Huart

De **Jean François de Colnet d'Huart**, och **Frantz de Colnet d'Huart** genannt, gebuer den 2. Juli 1862 zu Dikrech, a gestuerwen de 24. August 1945 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Physiker a Mathematiker.

Vun 1884 bis 1896 huet hie Physik a Mathematik am Stater Kolléisch enseignéiert.

Vun 1910 bis 1923 war hie President vun der *[[Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques (Institut grand-ducal)|Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques]]* vum *[[Institut grand-ducal]]*.

1918 gouf hien Haffmarschall um Groussherzoglechen Haff an 1925 krut hien den Titel *Grosshofmarschall* an ass bis zu sengem Doud op deem Poste bliwwen.

Seng Eltere waren den Alexandre de Colnet d'Huart (1821-1905) an d'Marguerite Elisabeth Didier.

## Gielercher
* 
* Grand-Croix vum Ordre de Mérite civil et militaire d'Adolphe de Nassau 
* Grand Officier vun der Légion d'honneur (Promotioun 1924)
Schlass Gréiwels

D**'Schlass Gréiwels** war e Schlass an der Gemeng Bartreng, dat wéinst senger roudelzeger Fassad och **Rout Schlass** genannt gouf.

## Historique
D'Schlass gouf 1858 vum Charles Munchen kaf. Hien huet et transforméiert, vergréissert a renovéiert.

1884 gouf d'Schlass duerch e Feier zerstéiert. Duerno gouf et erëm opgebaut.

1927 hunn d'Ierwen d'Proprietéit dem Restaurateur (*Gastwirt*) Chrétien Schmit-Ferry fir 260.000,- Frang verkaf.

Zanter dem Ufank vum Zweete Weltkrich war d'Schlass net méi bewunnt.

Den 9. September 1944, den Dag vun der Befreiung vu Bartreng, gouf d'Schlass duerch e Feier zerstéiert. De leschte Proprietär war den Nottär Joseph Neuman.

D'Ruine vum Schlass goufen 1948 ofgerappt.

D'Gréiwelsserschlass stoung nieft dem Gréiwelsser Haff, dee bis 1927 zum Schlass gehéiert huet.

## Literatur
* Christophory, Jul: *Le Château de Grevels et la Libération de Bertrange - au Grand-Duché de Luxembourg - le 9 septembre 1944* ; Éditions Paul Bauler, 2009.

## Um Spaweck
* D'Schlass Gréiwels an aner historesch Monumenter op der Websäit vun der Gemeng Bartreng
Autorail AMG 800

Den **Autorail AMG 800** ass en Autorail dee vun CFD Bagnères fir déi korsesch Eisebunnsstrecke gebaut gëtt.

Et ass en Autorail deen aus zwéin Deeler besteet, deenen hir Carosserie op 4 Bogië läit, wouvun d'Bogien op den zwéi Käpp vum Zuch all Kéier op zwou Achsen ugedriwwe sinn. D'Energie fir den Undriff gëtt vun zwéin Dieselmotore vun Deutz geliwwert. Et si Motore vum Typ V8 BF8M 1015 déi 440&nbsp;kW staark sinn. D'Kraaft gëtt op d'Bogië mat enger dräigängeger hydraulescher Boîte Voith T 212 mat engem Torque-Converter an zwou hydrodynamesche Kupplungen iwwerdroen. De Killradiateur ass um Daach vun de Voituren iwwer dem niddregen Entréescompartiment. D'Motore selwer sinn ënner dem iwwerhéichte Panoramacompartiment ënnerbruecht.

Den AMG 800 huet eng komfortabel pendulair pneumatesch Ophänkung, déi där op de Bogië vun den CFD X2000 an CFD X5000 gläicht.

Den Autorail ass 40 m laang a kann 103 Passagéier transportéieren. Et kënne bis zu dräi Autorailen hannerenee gekrämpt ginn.

De Passagéieraum ass mat grousse Fënsteren ekipéiert a mat engem klenge Salonseck. D'Accèsen, déi op all Kapp an dem niddregen Deel vun de Voiture sinn, si mat groussen Dieren ekipéiert an en ass sou ageriicht datt Rollstullfuerer gutt eran- an erauskommen. Et gëtt och eng Toilette u Bord déi fir Rollstullfuerer ageriicht ass. Säi Confort huet zum Num AMG bäigedroen, deen d'Okierzung vun **''A**utorail **M**étrique **G**rand-confort* ass. Fir dee Confort goufen d'Sëtzer vu *COMPIN'' entwéckelt a si mat Tabletten ekipéiert. 220 Volt Uschlëss erlaben et z.&nbsp;B. fir op laangen Trajete Laptopen ze benotzen, ouni un d'Batterie vum Geschier ugewisen ze sinn. Iwwer Liichtbande kënnen d'Passagéier Informatioune kréien.

Déi staark Motorleeschtung erlaabt eng héich Vitess op der Glécht, an eng konstant Vitess vun 83&nbsp;km/h op Rampe bis zu 3&nbsp;%.

D'Livrée ass an de Faarwe vum korsesche Fändel, schwaarz a wäiss.

Den éischten Autorail gouf fir Testzwecker, déi 8 Méint gedauert hunn, den 23. Juni 2007 geliwwert. D'Testfahrte goufen all Dag e puermol op der Streck Bastia-Ajaccio tëscht Vizzanova an Ajaccio gefuer a sporadesch um ganze Reseau.

D'Käschte konnten, trotz dem gudde Material, relativ niddreg gehale ginn. Bei engem Investissement vun 48 Milliounen Euro fir 12 Autoraile kënnt een op e Kilometerpräis pro Sëtzplaz vun 0,0079 €, wat ongeféier engem Autobus mat 45 Plazen entsprécht.

## Um Spaweck
Pieter Ombregt

De **Pieter Ombregt**, gebuer den 11. Juni 1980 zu Kanegem, an der Provënz Westflandern an der Belsch, a gestuerwen 2007 un de Follge vun engem Vëlosaccident bei enger Vëloscourse zu Matteson am Illinois (USA), war e belsche Konschtfotograf a Vëlossportler. Säi Papp ass den Dr. Ludwig Ombregt vu Kanegem..

## Biographie
* Huet 2003 um Columbia College zu Chicago Fotografie studéiert. 
* Preparateur am Musée of Contempory Photography zu Chicago
* Assistant Photographer am Paul Elledge Studio zu Chicago

## Ausstellungen an Unerkennungen
* Ausstellungen zu
** Chicago
** Bergen(Norwegen), 
** Antwerpen (2009),
* Eng Stëftung, déi den Zwéck huet, jong talentéiert Fotografen z'ënnerstëtzen, de Pieter Ombregt Scholarship Fund, dréit säin Numm
* Éischt Plaz fir Fotografie um Columbia College (2005)
* "International Color Awards" (Sektioun "Fine Art Photography")(2008)

## Palmarès als Vëlossportler
* War bei ville Vëloscoursen an den USA um Start an huet sech ëmmer gutt klasséiert
* Kuckt säi Palmarès op der Säit vun der USA-Cycling Organisatioun 

## Publikatiounen
* Fotoalbum mat senge Wierker: “Pieter Ombregt: Color and Black & White Studies”, kann am Musée of Contemporary Photography zu Chicago, Illinois an am Fotomusée vun der Provënz Antwerpen, an der Belsch kaaft ginn

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum Pieter Ombregt
* Kuckt seng Biller
* Foto vum Vëlossportler Pieter Ombregt op der Flickr-Websäit
* Noruff an der Chicago Tribune
Redan

E **Redan** (Fr. och nach: **Redent**) ass e Baussewierk vun enger Festung a « V »-Form, wat mat sengem spatze Wénkel op de Glacis weist. E ka virun enger Courtine leien, änlech wéi eng Lunette, oder Deel vun enger Courtine sinn.

D'Terminologie vun dëse Festunsgwierker ass net ganz kloer. Si ginn zu veschiddenen Zäite vu verschiddenen Auteuren a verschiddene Kontexter jeeweils als Redan, Ravelin, Lunette oder Demi-Lune bezeechent.

## Entwécklung
Redane ware kleng Festungswierker déi normalerweis virun der Courtine louchen an als Baussen- oder Beobachtungsposte konzipéiert waren. Am Verglach zu Redoutë ware si méi kleng a bestounge meeschtens aus Äerdwäll déi a spatz Wénkelen zum Glacis hin zougelaf sinn an eng kleng Plaz gedeckt hunn déi no hannen op war.

Eng weider Form ware Redanen déi als einfach Spëtzt aus der Courtine eraus stoungen, an dee Moment och gemauert waren.
Am polygonale Festungsbau goufe Redanen och als schwaach Baussewierker gebaut, déi d'Distanz tëscht 2 méi staarke Wierker sollte verklengeren. D'Approche war dee Moment jo vun deene Wierker gedeckt, an d'Funktioun vum Redan bestoung eenzeg an eleng nach dran, dem Géigner keen ze grousse Raum fir ze beweegen zur Verfügung ze stellen.

## Formen

Einfach Redanen hunn normalerweis e spatze Wénkel vu mindestens 60° fir ze verhënneren, datt den doudege Wénkel virun der Spëtzt ze grouss gëtt. Kleng Redanë bezeechent een och nach als **Flèche**, aus dem Franséische fir **Fäil**. Si si generell nëmme bis zu 30 Meter laang. Bei enger weiderer Form ass d'Spëtzt vun 2 weidere Spëtzte flankéiert fir den Doudege Wénkel ofzedecken, dee Moment gëtt d'Wierk als **Double Redan** oder **Redan renforcé** bezeechent.

## Militäresch Funktioun
Permanent Redanë sinn op bestëmmt Plaze gebaut gi fir eng Bréck oder e Passage an d'Festung ze decken. Als temporär Wierker konnte si benotzt gi fir e Camp ze schützen oder fir am Glacis eng avancéiert Stellung opzeriichten. Den Effet war all Kéier de selwechten: duerch d'Form ass e relativ kompakte Raum entstanen, deen optimal zum Géigner hi verdeedegt konnt ginn. Gläichzäiteg ware Redanen einfach genuch gestréckt, fir och als temporär Wierker séier optimale Schutz ze bidden.

## Beispiller
*An der Schluecht vu Borodino 1812 hat de russesche Generol Piotr Bagration op senger lénkser Flank 3 Flèchë baue gelooss fir senger eegener Artillerie d'Méiglechkeet ze ginn, och op déi franséisch Flanken ze feieren. Déi sougenannt **Bagration Flèchen** hunn aus zwou Lunetten an engem Redan bestanen an hu masséierten Ugrëffer vum Napoleon Bonaparte sengen Truppe standgehalen ier se schliisslech gefall sinn.
*Am Krimkrich hu brittesch a franséisch Verbänn bal ee Joer gebraucht fir de Redan Nr. 3 vun der Festung Sewastopol ze stiermen, an dat och nëmmen ënner grousse Verloschter.
*De Redan vum Fort de Villey-le-Sec, zu Villey-le-Sec, deen 1875 mam Rescht vum Fort zesumme gebaut gouf.
*De Redan vun der Festung Dover, deen am 19. Joerhonnert gebaut gouf an nach haut existéiert.

## Um Spaweck
*Subterranean Exploration Blogsite mat enger Entrée mat ville Fotoen iwwer de Redan zu Dover.
*Chemins de Mémoire Le Redan du Fort de Villey le Sec.
René Weyland

De **René Weyland**, gebuer de 16. Dezember 1921 zu Esch-Uelzecht, och du gestuerwen den 20. Abrëll 2002, war e lëtzebuergesche Sculpteur a Moler.

No senger Léier huet hie bis Ufank vum Zweete Weltkrich als Elektriker op der Schmelz zu Esch geschafft. 1942 war hien am Maquis zu Autrans, bei Grenoble aktiv.

1945 koum hien nees heem an ass als Elektriker bei d'Gemeng Esch schaffe gaangen. Zu Paräis huet hien dunn eng Ausbildung als Bünenelektriker gemaach a gouf 1962 Chef vum Service Technique am Escher Theater, wou hie bis zu senger Pensioun 1980 bliwwen ass.

Zesumme mat senger Fra, der Lucie Robert, hat hien och eng Zäit laang d'Gerance vum Escher *[[Maison du Peuple, Esch Uelzecht|Peuple]]*. An der Fola war hie mol Golkipp.

An den 1950er a 60er Joren huet de René Weyland d'Dekore beim Escher Liewensfrou gemaach a war eng dreiwend Kraaft wann et ëm d'Escher Kavalkad gaangen ass.

## Wierker
* Bronzeskulptur *[[Maquisarde-Monument Esch-Uelzecht|Les Maquisards]]* zu Esch-Uelzecht.
* Nic-Biever-Monument, eng Monumentalskulptur aus Stol, zu Diddeleng bei der Wolkeschdaller Schoul

## Um Spaweck

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Quell
* *Hien woar e Stéck Esch*. Noruff vum JEM am Tageblatt, 25. Abrëll 2002.
Raymond Weiland

De **Raymond Weiland**, gebuer den 31. Mäerz 1944 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Moler, Zeechner a fréieren Enseignant.

Säi Studium huet hie vun 1965 bis 1967 op der *[[Académie royale des beaux-arts de Bruxelles|Académie des beaux-arts]]* zu Bréissel a vun 1967 bis 1969 op der *Staatliche Kunsthochschule Düsseldorf* gemaach.

De Raymond Weiland war Professer fir Konschterzéiung am *[[Lycée des arts et métiers]]*.

Hien ass de Papp vun der Molerin Nancy Weiland.

## Literatur
* Schneider, Joseph Paul. *Raymond Weiland ou la quête du mystère*. Tiré à part de Nos cahiers n°1 /1987, 1987. 
* Kayser, Lucien, 2009. *face à face: la fonction publique et l'art luxembourgeois*. Confédération générale de la fonction publique. Lëtzebuerg. ISBN 978-2-87954-212-6. (Ss. 78-79)

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* De Raymond Weiland op der Websäit vu ''mediArt''
* De Raymond Weiland op der Websäit vun der ''Galerie Lucien Schweitzer''
Baussewierk

**Baussewierker** si Befestegungsanlagen déi tëscht dem Rempart, a senge Befestegungen, an dem Glacis leien. Si sinn duerch iwwerierdesch Passagen oder ënnerierdesch Galerië mat de Rempart-Befestegunge verbonnen.

Baussewierker déi lokal zesummenhänken a kee gréisseren Ofstand vuneneen hunn, nennt een **Enveloppe**. Zanter dem 16. Joerhonnert sinn déi verschidden Typpen entwéckelt ginn, zanter dem 17. Joerhonnert zielen dës Wierker zum feste Bestanddeel vu grousse bastionéierte Festungen.

Virun dëser Linn kënnen och nach detachéiert Wierker leien, déi bis zu engem Kilometer vum Rempart ewech kënne sinn, a meeschtens wärend enger Belagerung nëmmen ënnerierdesch erreecht kënne ginn.

Zil vun dëse Befestegungsanlagen ass et, déi géigneresch Artillerie méiglechst wäit vum Rempart ewech ze halen an et der géignerescher Infanterie méiglechst schwéier ze maachen duerch d'Verdeedegungslinnen ze kommen, an hinnen dobäi méiglechst vill Verloschter bäizebréngen.

## Verschidde Baussewierker

*Blockhaus
*Caponnière
*Gedeckte Wee
*Demi-Lune
*Lunette
*Ravelin
*Redan
*Redoute
*Tenaille
Émile Prüm

Den **Émile Prüm**, gebuer als **Nicolas Emil Prüm** de 6. November 1857 zu Klierf, an do gestuerwen den 19. Januar 1922, war e lëtzebuergeschen Industriellen a Politiker.

Den Émile Prüm huet zu Klierf eng Gierwerei bedriwwen.

Hie war vun 1895 bis 1917 Buergermeeschter vun der Gemeng Klierf, a vum 4. Juli 1892 bis den 29. Mäerz 1913 Deputéierten an der Chamber a vun ????-???? Chef vun der kathoulesch ausgeriichter Rietspartei.

Hie war de Papp vum lëtzebuergesche Politiker Pierre Prüm, deen 1925 zum Premierminister ernannt gouf.

## Bibliographie (Auswiel)
* Prüm, Emil, 1897. L'État doit-il prendre à sa charge les frais de l'enseignement primaire ? - Discours prononcé le 18 février 1897 à la Chambre des députés. Luxembourg: L. Bück. 17 p.
* Prüm, Emil, 1907. La succession au trône dans le Grand-Duché de Luxembourg: Discours prononcé à la Chambre des Députés dans la séance du 27 juin 1907. Luxembourg: V. Bück. 15 p.
* Prüm, Emil, 1911. Die neue Pfarrkirche von Clerf und deren bauliche Ausschmückung: ein Aufruf an alle Einwohner der Pfarrei Clerf und alle geborenen Clerfer. Luxemburg: Sankt Paulus-Ges. 37 p.
* Prüm, Emil, 1913. Clervaux en Ardenne, son histoire, ses traditions, ses sites et ses monuments: pour servir de guide aux touristes. Luxembourg: Société St-Paul. 71 p. (En annexe: Discours prononcé par M. Em. Prüm, bourgmestre de Clervaux, à l'occasion de l'inauguration du monument commémoratif de la guerre des paysans, le 10 septembre 1899, p.&nbsp;65-71)
* Prüm, Emil, 1913. Clerf (Clervaux): dessen Ortsgeschichte, Baudenkmäler und Landschafts-Bilder mit Fremdenführer durch die nördlichen Ardennen. Luxemburg: St. Paulus-Gesellschaft, 134 p.
* Prüm, Emil, 1913. Le conflit entre l'Église et l'État au Grand-Duché de Luxembourg: les responsabilités. - Liège: Soc. industrielle d'arts et métiers. 89 p. (Exposé publ. dans le journal "Le Patriote" de Bruxelles)
* Prüm, Emil, 1915. Die deutsche Kriegführung in Belgien und die Mahnungen Benedikt XV. Diekirch: Verlag des "Fortschritt" (P. Cariers). 45 p. [Offenes Schreiben an Hrn. Math. Erzberger, Reichstagsabgeordneter in Berlin]
* Prüm, Emil, 1919. Le veuvage de la vérité: une réponse aux catholiques allemands. Préface de S. E. le cardinal Mercier. Paris ; Barcelone ; Dublin: Bloud et Gay. 256 p.
* Prüm, Emil, 1921. Der Einfall der Deutschen in Belgien: Aktenmässige Einzeldarstellungen. Edition 3., vermehrte Auf., 5. bis 10. Tsd. Grevenmacher: P. Faber. 100 p. [Bandeau impr. en rouge: "Durch die Preussische Staatsanwaltschaft in Trier in ungesetzlicher Weise beschlagnahmt, Juni 1921"]

## Auszeechnungen
* Commandeur de l'ordre de St. Sylvestre
* 
* 
* Tertiaire de l'ordre de Saint François d'Assise

Dem Émile Prüm zu Éieren ass eng Plack op der Mauer ënne laanscht d'Dekanatskierch ubruecht (cf. Bild 1), déi dorop hiweist, datt hien déi Kierch tëscht 1908 an 1912 opriichte gelooss huet (leider mat falsche Gebuerts- an Doudesdaten). Déi selwecht Plack ass och bannen an der Kierch am Eck lénks vum Agank ze gesinn.
Buchebuerg

**Buchebuerg** war eng fréier Uertschaft a Par, ongeféier um hallwe Wee tëscht Hëpperdang an Hengescht.

Et ass bekannt datt scho virun 822 do eng Kierch stoung, déi Parkierch fir déi Hëpperdanger an Hengeschter war. Et gëtt ugeholl datt Buchebuerg an der Zäit vum Drëssegjärege Krich, wéinst der Pescht ausgestuerwen ass. Um Enn vum 17. Joerhonnert gouf d'Par op Hengescht verluecht, a 1792 gouf déi Buchebuerger Kierch ewechgerappt, an zu Hengescht gouf eng nei gebaut.

Un déi fréier Kierch erënneren hautdesdaags nach just Grondmaueren, op der Plaz wou d'Kierch stoung, e Grafsteen, an de Flouernumm *Aal Kiirch*.

Am Juni 2004 hunn d'Landschaftsarchitekten Levin a Monsigny vu Berlin, op der Plaz ronderëm déi fréier Kierch eng Installatioun gemaach déi *Les croix du vent - Kreuze im Wind* gedeeft gouf. Den Optrag dofir koum vum Naturpark Our.

Den 28. August 2017 huet de Klierfer Gemengerot decidéiert den Terrain vun der Hengeschter Kierchefabréck ofzekafen, fir op dëser Plaz e Bëschkierfecht, deen den Numm "Wandkierfecht" krut, ze realiséieren.

## Quellen
* Broschür *Die Gemeinde Heinerscheid* vum Pater B.J. Thiel OSB, 1955
* Nosbusch, Aloyse, 1980, *Der alte Kirchhof von Buchenburg*. De Cliärrwer Kanton, 1980/2, S. 36
## Um Spaweck

* Monique Kater, En historeschen a mystesche Site a seng Geschichten, rtl.lu, 05.09.2023
Ender Frings

Den **Ender Frings**, gebuer den 22. Oktober 1958 zu Karlsruhe, a gestuerwen de 5. Juli 2021 zu Omaruru an Namibia, war e lëtzebuergesche Filmschauspiller, -regisseur a Kameramann. Hien huet méi wéi 20 Joer zu Swakopmund an Namibia gelieft.

Hien huet och Musek gemaach, véier Joer laang war hie Sänger bei der Lëtzebuerger Band *[[Everyday Zulu]]*, der Grupp vum Nazz Nazz-Gittarist Aender Thilges.

Hien huet och scho fréi ugefaange mat molen a sech méi spéit an Namibia en Numm mat sengen Biller gemaach.

## Filmographie
### Als Schauspiller
* *[[Trouble No More (Film)|Trouble no more]]* vum Andy Bausch, als Chuck Moreno (2010)
* *Namibia: The Struggle for Liberation* vum Charles Burnett, als Peter Ludwig (2007)
* *[[Back in Trouble]]* vum Andy Bausch, als Chuck Moreno (1997)
* *[[Hochzäitsnuecht]]* vum Pol Cruchten, als Tony (1992)
* *[[Troublemaker]]* vum Andy Bausch, als Chuck Moreno (1988)

### Als Kameramann
* *[[One-Reel Picture Show]]* vum Andy Bausch (1983)
## Um Spaweck
Kiischpelter Sonnekrees

De **Kiischpelter Sonnekrees** ass eng Plaz déi tëscht Äischer a Pënsch um Flouer *Loh* ugeluecht gouf fir de Konfluenzpunkt vum 50. Breedegrad Nord, mam 6. Längegrad Ost ze markéieren.

D'Plaz besteet aus engem Krees um Buedem dee mat Paweesteng augeluecht ass, mat an der Mëtt engem vertikalen Inoxstaf vun engem Meter Héicht, deen den eenzege Konfluenzpunkt vum Lëtzebuerger Land markéiert.

Ronderëm de Krees sti kleng hëlze Poteauen déi d'Himmelsrichtungen uginn.

Donieft steet op engem Sockel eng kleng Sonnenauer an op engem Panneau si geographesch Informatiounen an Explikatiounen opgefouert.

D'Sonnenauer weist déi genee Lokalzäit, d.&nbsp;h. beim héchste Sonnestand weist se zwielef Auer. Well d'Sonn awer nëmme véiermol am Joer mat der Sonnenauer iwwereneestëmmt, ass um Explikatiounspanneau en Diagramm dee weist wéi vill Minutten Differenz e muss ofrechnen oder derbäizielen.

## Um Spaweck
* De Konfluenzpunkt vu Lëtzebuerg op ''www.confluence.org''
Paul Kirps

De **Paul Kirps**, gebuer de 16. Juli 1969 an der Stad Lëtzebuerg ass e lëtzebuergesche Graphiker a Multimediakënschtler.

Vun 1991 bis 1996 huet hie säi Studium an der Schwäiz op der *École cantonale d'art de Lausanne* gemaach, déi hie mat engem Diplom an der visueller Kommunikatioun ofgeschloss huet.

Eenzel Wierker vum Paul Kirps gëtt et an der Kollektioun vum Mudam, vum Züricher Museum für Gestaltung an am MoMa zu New York. Als Gewënner vun engem Gestaltungsconcours huet hien am Summer 2019 Deeler vum Interieur vum Lënster Lycée mat senger Konscht *dekoréiert*.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* Websäit vum Paul Kirps
Stina Fisch

D**'Stina Fisch**, gebuer den 21. Mäerz 1977 zu Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Graphikerin.

Vun 1997 bis 1999 huet si Literatur a Konschgeschicht zu Glasgow studéiert an duerno vun 2000 bis 2004 Graphik an Illustratioun op der *Academie des Beaux Arts* zu Antwerpen.

## Wierker
* *de klenge Bommeleeër*, e Billerheft
* *Frupps*, e Billerheft fir Kanner (2009)

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* Websäit vun der Stina Fisch
Santa Lucia Stroncone-Observatoire

De **Santa Lucia Stroncone-Observatoire** (*Osservatorio Astrometrico Santa Lucia Stroncone*) ass en astronomeschen Observatoire zu Stroncone an der Regioun Umbrien, ronn 6&nbsp;km südlech vun der Stad Terni.

Den Observatoire läit op enger Héicht vun 350 m. En huet, nieft klengen Teleskopen, e 500-mm-Ritchey-Chrétien-Cassegrain-Teleskop, an hëlleft haaptsächlech bei der Entdeckung vun Asteroiden. Am Zäitraum vun 1993 bis 1999 goufe 54 Asteroiden entdeckt.

## Um Spaweck
* Websäit vum Observatoire
Théo Fischbach

Den **Théo** oder **Téid Fischbach** ass ee lëtzebuergeschen Däitschprofesser an Auteur.

## Liewen a Formatioun

Am Kader vum 'Stage pédagogique' huet hien 1974/76 eng Aarbecht (132 S.) iwwer dem Bertolt Brecht seng Beaarbechtung vum J.M.R. Lenz sengem Stéck "Der Hofmeister" geschriwwen.

Hien huet am Lycée Aline Mayrisch enseignéiert.

## Publikatiounen (Auswiel)
* (ënner dem Pseudonym Henri Dor): *Schullandschaft mit Lehrer*; Erzielung, beim Verlag *Books on Demand GmbH*, D-Norderstedt, 2008; 140 Säiten; ISBN 978-3-837-03045-7.
**cool musel*, zesumme mat Joseph Colbach, Monique Hermes a Mirjam Oesch, Éditions Binsfeld, 2008; ISBN 978-2-87954-183-9

## Literatur
* Jeff Baden: *Kritik und Erkenntnis - "Schullandschaft mit Lehrer", von Henri Dor* ; in: *Luxemburger Wort*, Ausgab vum 31. Juli 2008.
Jean-Aimé Stoll

De **Jean-Aimé Stoll**, gebuer de 15. Februar 1924 zu Hemstel a gestuerwen dem 18. Mee 2015 zu Munneref, war d'éischt Offizéier an der Arméi an dunn héije Beamten bei de Vereenten Natiounen an um europäesche Rechnungshaff. Hien ass och als Auteur bekannt, an zwar ënner dem Pseudonym *Pierre Lefèvre*.

## Säi Liewen
No e puer Joer Secondaire am LCE zu Iechternach goung de Jean-Aimé Stoll op Dikrech bis 1941 an d'Normalschoul. Duerno gouf hien, nom RAD, vun der däitscher Besatzung an d'Wehrmacht zwangsrekrutéiert, konnt sech awer duerch d'Bascht maachen an zu Buerschent a Bréissel verstoppen. Hie war zanter 1940 an der Resistenz aktiv, an zwar an der LPL mam Raymond Petit a mam Erny Gillen. No der Liberatioun, déi en zu Bréissel erlieft huet, goung en op d'Offizéieschschoul vu Sandhurst, ier en dann an d'Lëtzebuerger Nokrichsarméi koum. Relativ séier goung hien awer weider studéieren, a sou koum hien an den Déngscht vun der europäescher Saach, an zwar um europäesche Rechnungshaff, wou hien Direkter war. Nieft senger Aarbecht als héije Beamte war hien och Éierekonsul vu Mexiko.

De Jean-Aimé Stoll, dee bestuet a Papp vun dräi Kanner ass, huet eng Rei Artikelen an der Revue *Rappel* publizéiert. 1992 huet hien och e Roman - ënner dem Pseudonym *Pierre Lefèvre* - publizéiert, an deem hie Jugend- a Krichserfarungen zu engem Thriller zesummeflecht.

## Publikatiounen (Auswiel)
*  *Le Concerto Jeunehomme*; Roman, publizéiert ënner dem Pseudonym *Pierre Lefèvre*, Paräis, beim Verlag *La Pensée Universelle*, 1992; 220 Säiten. ISBN 2-214-09365-6.
* *The Jeunehomme Concerto*; englesch Iwwersetzung; Nidderaanwen, Imprimerie Ossa, 2005; 128 Säiten. ISBN 2-87996-797-X.

## Literatur
* Edouard Marc Kayser: *Lettres luxembourgeoises: Un roman vivant et coloré - "Le Concerto Jeunehomme", par Pierre Lefèvre* ; in: *Luxemburger Wort*, Ausgab vum 7. Januar 1993.
* Frank Wilhelm: *La francophonie du Grand-Duché de Luxembourg*, *Cahiers francophones d'Europe centre-orientale*, Sonnernummer ('numéro hors série'); Pécs & Wien, 1999; Ss. 188-189.
* Rosch Krieps: *Fast schon ein Drehbuch - "The Jeunehomme Concerto" von Pierre Lefèvre*; in: *Lëtzebuerger Journal*, Ausgab vum 17. Februar 2006.
* Frank Wilhelm & Nicole Sahl: Biographesch Notiz am *Luxemburger Autorenlexikon* (Miersch, CNL).