open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Diamant (Rakéit)

D**'Diamant** si franséisch Drorakéiten, mat deenen tëscht 1965 an 1975 eng Rei vu klenge Satellitte gestart goufen. Déi Rakéite goufen a verschiddene Versioune gebaut.

## Diamant A
Déi éischt Versioun vun där Rakéit, mat där Frankräich säin éischte Satellit „Astérix“ de 26.&nbsp;November 1965 zu Hammaguir gestart huet, hat eng éischt Stuf (Diamant-1) déi baugläich mat der Émeraude-Rakéit war, vun 9,76 Meter Längt, 1,34 Meter Duerchmiesser an engem Gewiicht vu 14,685 Tonnen. Hir 4 Dreifwierker vum Typ LRBA-Vexin hu fir 93 Sekonnen e Schub vu ronn 270&nbsp;kN geliwwert. Déi zweet Stuf war 4,7 Meter laang an hat en Duerchmiesser vun 80 Zentimeter. Si war 2,815 Tonne schwéier an hat an 39 Sekonnen e Schub vun 165&nbsp;kN entwéckelt. Déi drëtt Stuf hat eng Längt vun 1,98 Meter an en Duerchmiesser vu 66 Zentimeter. Hiert Gewiicht war 703 Kilogramm. Si hat 45 Sekonne laang gebrannt an hat dobäi e Schub vu 27&nbsp;kN bis 53&nbsp;kN entwéckelt. Eng komplett montéiert Diamant A war 18,95 Meter héich a war 18,4 Tonne schwéier.

## Diamant B
D'Diamant B war eng weiderentwéckelt Versioun vun der Diamant A mat méi Schub. Hir éischt Stuf war 14,2 Meter laang, hat en Duerchmiesser vun 1,4 Meter a war 20,1 Tonne schwéier. Hir 4 Vexin-C-Motoren hunn ofhängeg vun der Fluchhéicht e Schub vun 316&nbsp;kN bis 400&nbsp;kN fir 110 Sekonnen entwéckelt. Déi zweet Stuf vun der Diamant B war déi selwecht wéi bei der Diamant A. Déi drëtt Stuf war 1,67 Meter laang an hat en Duerchmiesser vun 80 Zentimeter. Hire P6-Motor huet fir 46 Sekonnen e Schub vu 24 bis 50&nbsp;kN entwéckelt.

Eng komplett zesummegebaut Diamant B war 23,5 Meter héich a 26,990 Tonne schwéier. Si konnt eng Notzlaascht vun 160&nbsp;kg op eng Héicht vun 200&nbsp;km bréngen.

## Diamant BP4
D'Diamant BP4, där hir Entwécklung am Januar 1972 ugefaange gouf, hat déi selwecht Éischt- an Drëttstuf wéi d'Diamant B. Hir zweet Stuf, déi vun engem SLBM ofgeleet war, war 2,28 Meter laang an hat 1,5 Meter Duerchmiesser an hat fir 55 Sekonnen e Schub vun 180&nbsp;kN entwéckelt.

## Startlëscht

## Literatur
* France Durand-de Jongh: *De la fusée Véronique au lanceur Ariane. Une histoire d'hommes 1945–1979.* Stock, Paris 1998, ISBN 2-234-04659-9
* Hervé Moulin: *La France dans l'Espace 1959–1979 – Contribution à l'effort spatial européen.* ESA Publications Division, Noordwijk 2006, ISBN 92-9092-549-3 (PDF, 2,3 MB)
* Bernd Leitenberger: Europäische Trägerraketen Band 1. *Von der Diamant zur Ariane 4 - Europas steiniger Weg in den Orbit* Books on Demand, Norderstedt 2009, ISBN 3837095916

## Um Spaweck

*  EADS Astrium - Diamant
*  Diamant launchers

## Kuckt och
Radio Diddeleng

**Radio Diddeleng** ass e lokale Radiosender zu Lëtzebuerg, dee vun Diddeleng aus sent a vun der A.s.b.l. Radio Diddeléng bedriwwe gëtt.

## Historique
Radio Diddeléng asbl ass 1992 vun e puer idealistesche Privatleit gegrënnt ginn déi voller Enthusiasmus ware fir Radio ze maachen.

Vun der éischter Stonn u sinn d'Emissiounen aus dem Studio, deen an engem Privathaus an der *Bannenterstrooss* installéiert war, 24/24 Stonnen op der Frequenz 103,9 iwwerdroe ginn.

1994 huet de Radio seng Dieren an den ale Pompjeeslokalen hanner der Gemeng opgemaach. á

1996 ass d'Frequenz vu Radio Diddeleng offiziell op 103,6 geännert ginn.

Zanterhier gëtt et Emissioune vun Animateure vu verschiddenen Altersklassen, wéi "Happy Hour", "Show-Time", "On Air", wourënner och lokalhistoresch Emissioune wéi déi vum Jos Weirich iwwer *Die Kriegsjahre 1940-1945* an déi vum Nic Daubenfeld mat *Düdelinger Allerlei* sinn.

Radio Diddeleng sent och Emissioune vun der portugisescher Communautéit vun Diddeleng.

2007-2009 goufe mat Ënnerstëtzung vun der Diddelenger Gemeng an dem Syndicat d'Initiative d'Studioen an déi ganz Technik vum Radio moderniséiert.

## Ekipp
D'Ekipp besteet ausschliisslech aus fräiwëllege Mataarbechter. Déi villfälteg Funktiounen déi am Radio z'erfëlle sinn erlabe jiddwerengem seng Kompetenzen a Motivatiounen anzebréngen.

## Kuckt och

* Lëscht vun de Radiosenderen zu Lëtzebuerg
Die Frau ohne Körper und der Projektionist

***Die Frau ohne Körper und der Projektionist*** ass en däitsch-lëtzebuergesche Film vum Schwäizer Filmregisseur Niklaus Schilling aus dem Joer 1984.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Mara Weyland vu Beruff TV-Moderatorin an e Filmprojektionnist léiere sech an engem Kino kennen...

## Kritik
Der Spiegel 49/1984:
*[D]as Leben, scheint der Schweizer Regisseur Niklaus Schilling in seinem neuesten Werk »Die Frau ohne Körper und der Projektionist« zu suggerieren, ist bizarrer, als das Kino es weismachen kann. Lakonisch, angemessen trivial und ironisch zugleich, erzählt Schilling von der amour fou zwischen dem Projektionisten (Gabriel Barylli) und der TV-Moderatorin Mara (Liane Hielscher als intelligente Ausgabe von Barbara Dickmann), die für ihn beileibe keine Frau ohne Körper bleibt.*

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* De Film op Filmportal
Sky du Mont

De **Sky du Mont**, gebuer als *Cayetano Neven du Mont* den 20. Mee 1947 zu Buenos Aires, Argentinien, ass en däitsche Schauspiller an Auteur.

## Filmer
### Kino
* 1973: *[[Alter Kahn und junge Liebe (Film 1973)|Alter Kahn und junge Liebe]]*, vum Werner Jacobs mam Roy Black a Jutta Speidel
* 1975: *Der Edelweißkönig*, vum Alfred Vohrer mam Robert Hoffmann an Adrian Hoven
* 1976: *Das Schweigen im Walde*, vum Alfred Vohrer mam Alexander Stephan a Belinda Mayne
* 1977: *Avalanche Express*, vum Mark Robson, mam Lee Marvin a Robert Shaw
* 1978: * [[The Boys from Brazil]] *, vum Franklin J. Schaffner mam Gregory Peck a Laurence Olivier
* 1978: *Götz von Berlichingen mit der eisernen Hand*, vum Wolfgang Liebeneiner mam Raimund Harmstorf a Joachim Hansen
* 1981: *Lion Of The Desert*, vum Moustapha Akkad mam Anthony Quinn a Oliver Reed
* 1981: *Night Crossing*, vum Delbert Mann mam John Hurt an Jane Alexander
* 1981: *Das Boot*, vum Wolfgang Petersen mam Jürgen Prochnow a Herbert Grönemeyer
* 1982: *Der Westen leuchtet! *, vum Niklaus Schilling mam Armin Mueller-Stahl a Beatrice Kessler
* 1985: *Otto - Der Film*, vum Xaver Schwarzenberger an Otto Waalkes mam Otto Waalkes an Elisabeth Wiedemann
* 1999: *[[Eyes Wide Shut]] *, vum Stanley Kubrick mam Tom Cruise, Nicole Kidman a Sydney Pollack
* 2000: *Manila*, vum Romuald Karmakar mam Eddi Arent a Margit Carstensen
* 2001: *Der Schuh des Manitu*, vum Michael Herbig mam Michael Herbig a Marie Bäumer
* 2003: *Samba in Mettmann*, vum Angelo Colagrossi mam Hape Kerkeling an Doris Kunstmann 
* 2004: * (T)Raumschiff Surprise - Periode 1*, vum Michael Herbig mam Michael Herbig an Anja Kling
* 2010: *Otto's Eleven*, vum Sven Unterwaldt Jr. mam Otto Waalkes

## Um Spaweck
FR 1 (Satellit)

Den **FR 1** war e franséischen Äerdsatellit. Et war den zweete kënschtleche Satellit vu Frankräich a gouf nëmmen zéng Deeg nom éischten (Astérix), de 6. Dezember 1965 gestart. Am Ënnerscheed zum Astérix gouf déi Kéier awer eng US-amerikanesch Scout-Drorakéit gebraucht. De Satellit hat eng Mass vun 72&nbsp;kg an hat eng Ëmlafbunn an enger Héicht vu 750&nbsp;km.

Den FR 1 hat gouf fir d'Erfuersche vun der Wellenausbreedung bei ganz niddreger Frequenz agesat. E System vun dräi magnéiteschen an zwou elektreschen Antennen u Bord hat d'Bestëmmung vun der Ausbreedungsrichtung an dem Wellewiderstand vun enger Funkwell erméiglecht. Als Sendeanlage goufen d'Laangwellesender FUB (Seine-Port, Frankräich, 16,8&nbsp;kHz) an NBA (Panama, 24&nbsp;kHz) gebraucht.

## Literatur
* Heinz Mielke: *Lexikon der Raumfahrt.* 6. Auflage, transpress VEB Verlag für Verkehrswesen, Berlin, 1980

## Um Spaweck
*  Encyclopedia Astronautica: France
*  Le Programme FR1
## Kuckt och
Nándor Lengyel

Den **Nándor Lengyel**, gebuer de 6. Juni 1914, a gestuerwen den 9. Januar 1968, war en ungaresche Foussballtrainer.

Am Ufank vun der Foussballcarrière (1937) war de Lengyel kuerz e Spiller: hie gouf just 2 Matcher gespillt.

Hien huet vum 25. September 1955 bis de 24. Mee 1959 déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp als Trainer betreit. An där Zäit huet d'A-Ekipp 25 offiziell Lännermatcher gespillt.

Vun de 25 Matcher huet Lëtzebuerg ënner senger Leedung 6-mol gläichgespillt, 14-mol verluer, a 5-mol gewonnen: 6-4 géint d'B-Ekipp vun der Belsch (1956), 4-1 an 2-0 géint d'B-Ekipp vun der Schwäiz (1956 a respektiv 1959), 3-1 géint d'B-Ekipp aus England (1959) a virun allem déi legendär 4-1-Victoire géint d'B-Ekipp vun Däitschland den 1. Mee 1958.

## Trainercarrière
* 1955-1959: Lëtzebuergesch Foussballnationalekipp
* 1959-1960: FC Schalke 04
* 1960-1964: Rot-Weiß Oberhausen
* 1964-1965: Wormatia Worms

## Gielercher
* 2. Plaz an der Oberliga-Südwest (gläichzesetzen mat der häiteger Zweet Bundesliga) 1965 mat Worms. (Déi doropfolgend Barragematcher konnt Worms awer net gewannen, an huet deemno den Opstig an d'Bundesliga verpasst.) 
* 3. Plaz an der Oberliga-West (gläichzesetzen mat der häiteger Zweet Bundesliga) 1961 mat Schalke.
Passéierfluchsond

**Passéierfluchsond** ass d'Bezeechnung vun enger Raumsond, déi bei engem oder ettlechen Himmelskierper, wéi z.&nbsp;B. engem Planéit, engem Mound oder Koméit laanschtflitt.

Bis elo si Passéierfluchsonden laanscht den Äerdmound (vill Missiounen), de Mars (Marsmissioune vun der Sowjetunioun, e puer Marinersonde vun den Amerikaner), d'Venus (e puer Venera-Sonden, Mariner 2 an 10), de Merkur (Mariner 10), de Jupiter (Pioneer 10 & 11, Voyager 1 & 2), de Saturn (Pioneer 11, Voyager 1 & 2) souwéi den Uranus (Voyager 2), an den Neptun (Voyager 2) geflunn. Laanscht de Koméit Halley ass d'Raumsond Giotto geflunn. Et gouf och nach vill aner Rendez-Vousen, déi hei awer net beschriwwe sinn.

Den 19. Januar 2006 war d'Raumsond New Horizons zum Zwergplanéit (134340) Pluto gestart, a soll de 14. Juli 2015 laanscht de Pluto fléien.

Déi berüümtst Passéierfluchsond ass de Voyager&nbsp;2, déi noeneen d'Planéite Jupiter, Saturn, Uranus an Neptun ënnersicht an d'Planéite wéi och hir Mounden a Réng erfuerscht hat.

Passéierfluchsonden, déi laanscht en Himmelskierper fléien, sinn technesch an energeetesch méi gënschteg wéi Orbiter, déi an d'Ëmlafbunn vum Himmelskierper antrieden. Déi wëssenschaftlech Resultater sinn zwar méi kleng, well beim laanschtfleien nëmmen e puer Stonne gefuerscht kënne ginn. Bei engem Orbiter kënne Fuerschungen awer Méint a Joren daueren.
Ee weidert Konzept vu Raumsonden ass de Lander.

## Kuckt och

* Raumsond
* Orbiter
* Swing-by
* Lëscht vun onbemannte Raumfaartmissiounen
Lander

E **Lander** ass déi allgemeng Bezeechnung vun enger Raumsond, déi op engem Himmelskierper, wéi e Planéit oder e Mound lant, fir do Fuerschung ze bedreiwen. D'Landung op engem Himmelskierper gëllt als dat technesch schwieregst Konzept vun enger Raumsond, woubäi den uschléissende Retour mat Prouwe vun der Uewerfläch eng weider Vergréisserung vum Schwieregkeetsgrad duerstellt.

## Iwwersiicht
Et gëtt tëscht ''haarder'' Landung a *mëller* Landung ënnerscheet. Bei der *haarder* Landung gi keng Moossname getraff, fir de Lander virum Opprall ze schützen (gouf an den éischte Jore praktizéiert) oder de Lander gëtt sou gebaut, datt et den Opschlag iwwerstoe kann, wann en an de Buedem andréngt (kuckt heizou Penetratoren).

Bei enger „mëller“ Landung dogéint gi gëeegent Mëttele getraff, fir de Lander sou duuss op d'Uewerfläch vum Himmelskierper opsetzen ze loossen, datt d'Landesond dobäi voll funktiounsfäeg bleift. Eng „mëll“ Landung kann awer, gemooss un de fir e Mënsch gebräichleche Moossstief, zimmlech *net mëll* ausfalen, z.&nbsp;B. wann e Lander mat 30&nbsp;km/h Vitess op der Venus opsetzt, nëmme gebremst duerch déi dicht Atmosphär (ouni Fallschierm).

Bis elo goufe Lander um **[[Äerdmound]]** (Ranger, Luna, Surveyor), um **[[Mars (Planéit)|Mars]]** (Mars, Viking, Mars Pathfinder, Spirit, Opportunity, Beagle 2, Phoenix), op der **[[Venus (Planéit)|Venus]]** (e puer Venera-Sonden, Pioneer-Venus, Vega) souwéi um Saturnmound **[[Titan (Mound)|Titan]]** (Huygens) agesat. Den 12. November 2014 ass de Lander Philae vun der Sond Rosetta um Koméit Tschurjumow-Gerassimenko gelant. An den nächste Jore si weider Lander fir op de Mars (Mars Science Laboratory, ExoMars) geplangt. Laangfristeg gëtt fir no 2015 iwwer Lander fir Europa an Titan souwéi laanglieweg Lander fir d'Venus nogeduecht.

## Kuckt och

* Orbiter
* Raumsond
* Lëscht vun onbemannte Raumfaartmissiounen
Eisebunnsstreck Féngeg - Dippech

D**'Eisebunnsstreck Féngeg - Dippech** an d'Streck **Féngeg - Garnech** waren zwou Niewestrecken, déi als Uschloss un d'Atertlinn geplangt gi waren. Den Uschloss sollt op der Héicht vun den zwee Gardshaisercher um Féngeger Plateau net wäit vum Boufferdanger Muer sinn. Do sollt e Gleisdräieck gebaut gi mat Uschloss an Direktioun Kënzeg beim Gardshaischen um *Nuechtbann* an, an Direktioun Péiteng sollt den Uschloss beim Gardshaischen ëstlech vum Boufferdanger Muer sinn.

Déi zwee Uschlossgleiser sollten eng ronn 500 Meter nordëstlech vun der Atertlinn uneneestousse fir dann op engem kuerze Stéck en eenzelt Gleis ze bilden. Dat Gleis sollt sech dann no e puer honnert Meter nees an zwee splécken. Ee Gleis sollt südlech laanscht Groussbéiweng féieren, laanscht Duelem, an da parallel mat der Dräikantonstrooss bis op Dippech verlafen, wou den Terminus op der Intersektioun mat der Nationalstrooss 5 gewiescht wier. D'Gleis fir op Garnech sollt westlech vu Klengbéiweng an Direktioun Réibierg lafe fir dann do laanscht de südlechen Hank erof bis op Garnech ze féieren.

Ausser engem Ulaf fir Gleisuschlëss um Féngeger Plateau war net vill un deem Projet geschafft ginn. Den Tracé vum Gleisdräieck ass haut op Loftbiller nach gutt z'erkennen an um Terrain gesäit een den Tracé vum Uschloss Péiteng, dee sech do duerch eng Rei Hecken a Beem materialiséiert.
Macky Sall

De **Macky Sall**, gebuer den 11. Dezember 1961, ass e senegaleesesche Politiker. Hie gouf de 25. Mäerz 2011 am 2. Tour zum President vu Senegal gewielt an huet säin Amt den 1. Abrëll 2012 ugetrueden. De 24. Februar 2019 gouf hien erëmgewielt.

De Macky Sall ass Geologie-Ingenieur vu Formatioun. Hie war vun Abrëll 2000 bis Mee 2001 dem Staatspresident Abdoulaye Wade säi Spezialconseiller fir Energie a Biergbau, a vun Dezember 2000 bis Juli 2001 Generaldirekter vun der *Société des Pétroles du Sénégal* (Petrosen). Am Mee 2001 gouf e Minister fir Biergbau, Energie an Hydraulik.

Am August 2003 gouf hien Inneminister a Porte-parole vun der Regierung. Vun Abrëll 2004 bis Juni 2007 war de Sall Premierminister vu sengem Land an duerno, vu Juni 2007 bis November 2008, President vun der Nationaler Assemblée vum Senegal. Hie war ausserdeem vun 2002 bis 2008, an dann nees vun Abrëll 2009 bis Mäerz 2012, Buergermeeschter vu Fatick.

De Sall war laangjärege Member vun der Parti Démocratique Sénégalais (PDS). Nodeem hien a Konflikt mam Staatspresident Abdoulaye Wade gerode war, gouf hien am November vu sengem Posten als Parlamentspresident ofgesat; doropshin huet de Sall seng eege Partei gegrënnt an ass an d'Oppositioun gaangen.

Bei de Presidentewalen am Mäerz 2012 ass hien dann och als Kandidat géint de Wade ugetrueden an huet se am 2. Tour gewonnen.
## Um Spaweck
NGC 5408

Den **NGC 5408** ass eng irregulär Galaxie am Stärebild Centaurus déi ongeféier 16 Millioune Liichtjoer vun eiser Äerd ewech läit.

## Entdeckung
D'Galaxie NGC 5408 gou am Juni 1834 vum britteschen Astronom John Herschel entdeckt.
 
## Kuckt och

## Um Spaweck
* Astronews
* SEDS
Amar Nath Sehgal

Den **Amar Nath Sehgal**, gebuer de 5. Februar 1922 am deemolege Campbellpur an Indien (duerno: Attock a Pakistan), a gestuerwen de 27. Dezember 2007 zu New Delhi, war en indesche Moler, Sculpteur a Poet.

## Wierker
* Buste vum Mahatma Gandhi am Stadpark zu Lëtzebuerg
* Buste vum Pierre Werner am Pierre-Werner-Gebai vun der Banque centrale du Luxembourg, Stad Lëtzebuerg
NGC 5426

Den **NGC 5426** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Virgo, déi ongeféier 126 Millioune Liichtjoer vun der Äerd ewech ass. Si bilt mat dem **NGC 5427** en interaktiivt Galaxiëpuer, den **Arp&nbsp;271**. Den NGC&nbsp;5426 gouf de 5. Mäerz 1785 vum däitsch-britteschen Astronom Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Gemini-Observatoire
* NOAO
Pierre Sinibaldi

De **Pierre Sinibaldi**, gebuer den 29. Februar 1924, a gestuerwen de 24. Februar 2012, war e franséische Foussballspiller an -trainer.

1946 an 1948 huet de Sinibaldi zweemol an der franséischer Foussballnationalekipp gespillt.

Tëscht dem 17. Juni 1959 am 13. Abrëll 1960 huet de Pierre Sinibaldi déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp als Trainer betreit. An där Zäit huet déi lëtzebuergesch A-Ekipp 8 offiziell Lännermatcher gespillt.
Olivier Strebelle

Den **Olivier Strebelle**, gebuer den 20. Januar 1927 zu Uccle an der Haaptstadregioun Bréissel, a gestuerwen den 29. Juli 2017, war e belsche Keramiker a Sculpteur.

## Wierker
**Argus III* am Parc Heintz, Stad Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Olivier Strebelle
Messier 101

De **Messier 101** (och als **NGC 5457**, *Pinwheel-Galaxie* oder *Feierrad-Galaxie* bezeechent) ass eng Spiralgalaxie mat enger Gréisst vun 28,8'&nbsp;×&nbsp;26,9' an enger visueller Magnitude vu 7,5&nbsp;mag am Stärebild Ursa Major. Hir Distanz zu eiser Sonn ass 27 Millioune Liichtjoer, hiren Duerchmiesser ass 170.000 Lj.

Zu der **Messier 101-Grupp** gehéiere fënnef prominent Begleetgalaxien: NGC 5204, NGC 5474, NGC 5477, NGC 5585 an Holmberg IV.

## Observatiounsgeschicht
De Messier 101 gouf de 27. Mäerz 1781 vum franséischen Astronom Pierre Méchain entdeckt.

Den 28. Februar 2006 hunn d'NASA an ESA en imponéierend Bild publizéiert, dat gréisst an detailléiertst Bild vun enger Galaxie, dat mat Hëllef vum Hubble-Weltraumteleskop gemaach gouf. D'Bild gouf aus iwwer 51 Fotoen zuesummegesat.

De 24. August 2011 gouf am M101 eng Supernova vum Typ Ia entdeckt, déi d'Bezeechnung SN 2011fe krut.

## Aner Biller

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Beschreibung vum M 101 op der Homepage vum ''Münchener Astro Archiv''
* M101 op der Hubble-Säit vun der ESA
* Am Bann vum Feierrad - M101 visuell
* Entdeckung vun der Supernova PTF 11kly
Hémecht/Index 1991-2000

Dëst ass den Index vum der Publikatioun Hémecht vun 1991 bis 2000. Den Ament ass just d'Joer 2000 opbereet.
Ju Ming

De **Ju Ming**, gebuer als **Ju Chuan-tai** 1938 zu Tongxiao, Miaoli, a gestuerwen den 22. Abrëll 2023 zu Taipeh, war en taiwanesche Sculpteur.

## Wierker zu Lëtzebuerg
* *Taichi Single Whip* am Parc Heintz an der Stad

## Um Spaweck
* Websäit vum ''Juming Museum''
Lynn Chadwick

De **Lynn Russell Chadwick**, gebuer de 24. November 1914 zu London, a gestuerwen de 25. Abrëll 2003 zu Stroud an der Grofschaft Gloucestershire, war e brittesche Sculpteur.

## Wierker
* *High Wind* am Parc Heintz, Stad Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* Websäit iwwer de Lynn Chadwick
Marta Pan

D**'Marta Pan**, gebuer den 12. Juni 1923 zu Budapest, a gestuerwen den 13. Oktober 2008 zu Paräis, war eng Sculptrice.

## Wierker
* *Sphère* am Parc Heintz, Stad Lëtzebuerg
* *Trois Îles* bei der Coque, Stad Lëtzebuerg
## Um Spaweck
Messier 105

De **Messier 105** (och als **NGC 3379** bezeechent) huet eng visuell Magnitude vu +9,50&nbsp;mag. Déi hell elliptesch Galaxie mat enger Flächenausdeenung vu 5,1'&nbsp;×&nbsp;4,7' läit am Stärebild Leo. Si gehéiert zu der M96-Grupp.

Héichopléisend Fotoe vum Hubble-Weltraumteleskop weisen ëm dat zentraalt Schwaarzt Lach eng rankfërmeg Struktur, déi séier rotéiert. No Berechnungen huet d'Mass vum Schwaarze Lach ronn 50 Millioune Sonnemassen. An noer Ëmgéigend läit déi elliptesch resp. lënsefërmeg Galaxie NGC 3384.

## Entdeckung
De Messier 105 gouf de 24. Mäerz 1781 vum franséischen Astronom Pierre Méchain entdeckt. Si gouf eréischt méi spéit an de Messier-Katalog opgeholl.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* M105 bei SEDS

## Eng aner Foto
Beesel

**Beesel** ass eng Gemeng an der hollännescher Provënz Limburg mat ronn 13.000 Awunner (2023). Se läit tëscht Swalmen, Belfeld a Brüggen.

## Uertschaften
D'Gemeng besteet aus fënnef Uertschaften:
* Beesel (*ronn 2.400 Awunner*)
* Reuver (*ronn 11.000 Awunner*)
* Offenbeek (*ronn 4.800 Awunner*)
* Leeuwen
* Bussereind

## Um Spaweck

* Gemeng Beesel
* Statistik vun der Gemeng Beesel
Rosa Lëtzebuerg

**Rosa Lëtzebuerg** ass eng lëtzebuergesch ASBL, déi sech fir d'Rechter vun homo- a bisexuelle Leit asetzt.

## Ziler vum Veräin
Den Zweck vu Rosa Lëtzebuerg ass et:
* d'zivil Rechter vun homo- a bisexuelle Leit ze promovéieren a géint all Zort vun Diskriminéierung géintiwwer vun de Bi- an Homosexuellen ze kämpfen,
* Ausschaffe vun engem sozialen, kulturelle sou wéi legale Plang fir eng Gläichstellung vun homo- a bisexuelle Bierger z'erreechen.
* d'Organiséiere vu veräinsinternen, souwéi och ëffentleche kulturellen a sozialen Evenementer am Profit vun homo- a bisexuelle Bierger.

## Geschicht
Rosa Lëtzebuerg ass de 6. Juni 1996 vu Männer a Frae gegrënnt ginn, nodeem de Schutzalter vun Homo- souwéi Heterosexueller 1992 gläichgestallt an d'Initiativgrupp Homosexuell Lëtzebuerg (IGHL) opgeléist gouf. Heiduerch ass d'Thematik souwéi d'Problemer vun der LGBT-Communautéit fir eng Zäit quasi guer net méi ëffentlech thematiséiert ginn.  

Ziler déi net kloer waren an eng ze grouss Diversitéit, wouduerch keng Eenheet z'organiséiere war, hunn der Carmen Kronshagen, Grënnungsmember vu Rosa Lëtzebuerg no, dozou gefouert, datt d'IGHL opgeléist gouf. De Marc Grond, éischte President vu Rosa Lëtzebuerg, huet de Problem bei der IGHL éischter an der Angscht vun de Membere gesinn, fir eppes an der Ëffentlechkeet z'organiséieren. D'Tatsaach, datt de Marc Grond iwwer laang Jore quasi déi eenzeg Persoun war, déi als Intressevertrieder fir d'Lëtzebuerger Homosexueller an der Ëffentlechkeet stoung, weist däitlech a wéi enger Anonymitéit Schwuler a Lesben nach zu deem Zäitpunkt versonk waren.

## Memberen
Den Etienne Schneider, deen 2012 Wirtschaftsminister gouf, ass Grënnungsmember vu Rosa Lëtzebuerg a war éischte Sekretär vun der ASBL. Weider bekannt Memberen, déi sech aktiv am Veräin engagéieren, sinn de Marc Angel an den Andy Maar.

Am Joer 2004 hat Rosa Lëtzebuerg ronn 200 Memberen, 35 % Fraen a 65 % Männer.

## Presidenten

## Eventer
### Gay mat

### TransCulturelles
*TransCulturelles*, als schwul-lesbesche Filmfestival, war am Joer 2000 fir d'éischt Kéier an Zesummenaarbecht mat Stop-Aids, deemools nach ënner dem Numm “Festival du Film Gay et Lesbien”.

2001 ass den Numm dunn a *TransCulturelles gay et lesbiennes* ëmbenannt ginn. Dëst well de Filmfestival a Kooperatioun mat Organisatioune vun Nanzeg a Metz organiséiert gouf, also grenziwwerschreidend (franséisch: *trans*frontaliers) war. Och wann déi Zesummenaarbecht just zwee Joer ugehalen huet, ass den Numm och no 2003 nach bliwwen. Zanter 2002 hunn och Theater, Cabaret an Danz zum Festival gehéiert.

2009 war de leschte Festival Transculturelles. Aus Manktem u Personal gouf d'Organisatioun zu Gonschte vum Gaymat agestallt, dee vun 2010 un e Festival vun enger Woch gouf.

## Rainbow Center
Am Siège vun der Associatioun bedreift Rosa Lëtzebuerg de „Rainbow Center“ fir ë.&nbsp;a. der LGBTIQ+ Communautéit zu Lëtzebuerg e séchere Raum ze bidden, a fir gläichzäiteg zur Visibilitéit vu *[[Queer]]* bäizedroen.

## Kuckt och
* ...och fir eis!
* Gaymat
* Homosexualitéit

## Um Spaweck
* D'offiziell Websäit vu Rosa Lëtzebuerg a.s.b.l.
* De Site vum Gaymat-Festival
François-Ernest Vannérus

De **François-Ernest Vannérus**, gebuer den 18. Abrëll 1830 zu Dikrech als *Vannerus* (ouni Accent), a gestuerwen den 20. Februar 1908 zu Ixelles, war e lëtzebuergesch-belschen Industriellen a Politiker.

Hie war tëscht 1865 bis 1876 Industriellen zu Dikrech, wou hie Proprietär vun der Fonderie de Diekirch war.

1863 huet hie sech mat der Marie Rosine Lejeune vun Arel bestuet.

Seng Eltere waren den Dikrecher Nottär François-Julien Vannerus (1779-1850) an d'Marie Madeleine Ernestine Siville (1799-1872) vu Baaschtnech.
Valentino Camarda

De **Valentino Camarda**, gebuer den 22. Juli 1960 zu Déifferdeng, ass e lëtzebuergesche Moler.

Als Autodidakt huet hien eng Ausbildung am Institut supérieur de technologie zu Lëtzebuerg gemaach.

## Eenzel-Ausstellungen
* 1986, Galerie Dominique Lang, Diddeleng
* 1998, Galerie Dada-Cave, Theater, Esch-Uelzecht

## Gruppen-Ausstellungen
* 1981, Centre Noppeney, Déifferdeng
* 1988, Salon Omnes, LAC, Stad Lëtzebuerg
* 1989, Châteua Wirtgen, Dikrech
* 1990, Salon de Printemps du LAC, Stad Lëtzebuerg
* 1991, Galerie Schortgen, Stad Lëtzebuerg
* 1997-98, L'Art en Marche, Sprénkeng, Diddenuewen, Tréier
* 1998, Tutesall, Stad Lëtzebuerg

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Claude Celli

De **Claude Celli**, gebuer den 19. Mäerz 1969 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergesche Moler a Graphiker.

Hien ass vun 1986 bis 1991 a Mol- a Graphik-Coursen am Lycée des arts et métiers an der Stad Lëtzebuerg gaangen.
Vun 1991 bis 1996 war hien op der d*'École Nationale Supérieure des Arts Visuels de la Cambre* zu Bréissel. Um Gebitt vun der Lithographie huet hie vun 1996 bis 1999 zousätzlech Studien op der RHOK Akademie (Rijkscentrum Hoger Kunstonderwijs) zu Bréissel gemaach.

## Eenzel-Ausstellungen
* 2012, In-Between, Galerie Graphies, Bréissel
* 2007, Interactions, ISELP, Bréissel
* 2004, Dimensions, Atelier 36 Gallery, Cherleroi
* 2002, B/C2 Gallery, Beetebuerg
* 1999, Info Video Center, Stad Lëtzebuerg
* 1997, Galerie Pré aux Sources, Bréissel
: Centre Culturel, Marchin 
* 1996, Centre Culturel, Schlass Klierf
* 1994, Theaterstuff, Esch-Uelzecht

## Gruppen-Ausstellungen
* 2000, Studio Circulaire, Montréal
: Félicien Rops Museum, Namouer
: 5th Triennale of Print Exhibition, Chamalières 
: Creations in Belgium, Vannes
* 1999, Center of prints, La Louvière
: 12th Exhibition of Graphics, Frechen
: Museum of Contemporary art of Quebec, Montréal
: 8th Prix International Senefelder, Offenbach
: 9th International Biennial Print Exhibition, Taipeh
* 1998, 7th Triennial of Prints and Drawings, Vaasa
: International Triennal of Graphic Arts, Sofia 
: International Lithography Symposium, Tidaholm
: International Mini-Print Exhibit, Barcelona 
: International Mini-Print Triennal, Tokyo
* 1997, Triennale de Xylon International, Winterthur
* 1992-1995, Salon du CAL, Stad Lëtzebuerg
* 1989-1993, Biennale des Jeunes, Esch-Uelzecht

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* Dem Kënschtler seng Websäit
NGC 2467

Den **NGC 2467** ass en Oppene Stärekoup mat Emissiounsniwwel am Stärebild Puppis. Hien huet eng Wénkelausdehnung vu 15,0' an eng visuell Magnitude vu 7,1&nbsp;mag. E gouf den 9. Dezember 1784 vum Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och
Bouneweger Schwämm

D**'Bouneweger Schwämm** ass nieft der Badanstalt an der Schwämm um Belair eng vun den dräi ëffentleche Schwämme vun der Stad Lëtzebuerg. D**'Piscine municipale de Bonnevoie**, wéi de Komplex offiziell heescht, läit op Nummer 30 an der Sigismond-Strooss beim Leschte Steiwer. D'Gebai gouf vum lëtzebuergeschen Architekt François Valentiny entworf.

D'Installatioune bestinn aus engem groussen (L=25m, B=15m, D=1,80m-3,80m) an engem klenge Schwammbaseng, enger Sauna, engem Fitnessraum an engem Solarium. Am Gebai gëtt et och eng Cafeteria.

## Um Spaweck
* Säit vun der Bouneweger Schwämm um Internetsite vun der Stad Lëtzebuerg
* Internetsäit vun der Bouneweger Schwämm op www.tout-luxembourg.com
Schwämm

Eng **Schwämm** oder **Piscine** ass e meeschtens rechteckege Baseng, dee geduecht ass fir dran ze schwammen, ze dauchen, oder aner Waassersportaarten, wéi z.&nbsp;B. Waasserball ze spillen, oder och nach fir Rettungsschwëmmer ze trainéieren.

Et gëtt oppen (am Fräien) a gedeckt Schwämmen, déi an de Gréisste staark variéiere kënnen, jee nodeem ob se privat oder ëffentlech sinn. Dacks gëtt déi ganz Installatioun mam Gebai als Schwämm bezeechent.

Déi éischt Schwämme ware wuel Weieren, Séien oder Flossschwämmen.

## Ëffentlech Schwämmen zu Lëtzebuerg

Eng vun den eelste Schwämmen am Land war d'Zaldoteschwämm am Gronn, déi vu Mëtt des 19. Joerhonnert bis 1918 a Betrib war.

### Flossschwämmen
net méi a Betrib:
* Dikrech: Al Schwämm
* Lëtzebuerg (Stad): Schwämm vum Biisserwee
* Stolzebuerg: Schwämm op der Our

### Schwammséien a -weieren
* Rëmerschen: Baggerweieren am Fräizäitgebitt Haff Réimech
* Uewersauer: Stauséi Uewersauer
* Wäiswampech: Wämper Séi

### Gebaut Schwämmen
#### Am Fräien
* Esch-Uelzecht: *Aera* (net méi a Betrib)
* Déifferdenger Schwämm
* Diddelenger Schwämm
* Gréiwemaacher Schwämm
* Lëtzebuerg (Stad)
** Cloche d'Or (ewechgerappt)
** Dummeldeng, Schwämm vum *Parc Hotel Alvisse*
** Gantebeensmillen (net méi a Betrib)
* Munneref: 
**Dräi Schwämmen am Thermalbad
**nieft dem Parking vum Thermalbad (gëtt oder ass schonn ewechgerappt)
* Réimecher Schwämm
* Veianen: Veianer Schwämm

#### Ënnerdaach
* Beetebuerg: *An der Schwemm*
* Esch-Uelzecht, *Escher Schwemm* 
* Déifferdeng: *Aquasud*
* Diddeleng, Schwämm am Centre René Hartman
* Dikrech: Schwämm vun Dikrech
* Dräibuer: Schwämm vun Dräibuer
* Housen: *AquaNat'Our* beim Park Housen
* Lëtzebuerg (Stad):
** Badanstalt
** Coque
** Dummeldeng, Schwämm am Parc Hotel Alvisse
** Schwämm um Belair
** Schwämm vu Bouneweg
** Schwämmen an de Grondschoule Gaasperech, Gare, Lampertsbierg, Zens

* Miersch: *Centre Aquatique Krounebierg*
* Munneref: Schwämm am Centre Thermal
* Nidderaanwen: *Syrdall Schwemm*
* Réiden op der Atert: *Réidener Schwemm* 
* Rodange: *Piscine Kordall*
* Stroossen: *[[Centre de natation intercommunal Les Thermes Strassen-Bertrange|Les Thermes]]*
Badanstalt

Eng **Badanstalt** ass eng ëffentlech Ariichtung, wou ee sech wäschen an och schwamme kann.

Badanstalte koume virun allem ëm d'Joerhonnertwenn vum 19. zum 20. Joerhonnert op, wou engersäits d'kierperlech Hygiène eng ëmmer méi wichteg Roll gespillt huet, anerersäits a ville Stéit kee Buedzëmmer installéiert war. D'Leit hate sou d'Méiglechkeet, fir eng modest Zomm eng Buedbidde mat waarmem Waasser fir sech ze hunn.

Meeschtens war och eng Schwämm am selwechte Gebai, soudatt sech de Begrëff "Badanstalt" lues a lues op e "Gebai mat engem Schwammbaseng dran" iwwerdroen huet.

Badanstalten zu Lëtzebuerg sinn/waren ë.&nbsp;a.:
* Badanstalt (Stad Lëtzebuerg), zënter 1990 *Centre de relaxation aquatique “Badanstalt”*
* Badanstalt (*Bains municipaux*) zu Esch-Uelzecht, zënter der Renovatioun, ëm d'Joer 2000, offiziell *Les Bains du Parc*

## Um Spaweck
Veianer Schwämm

D**'Veianer Schwämm** ass eng gehëtzt oppe Schwämm vun der Stad Veianen. D**'Piscine en plein air**, wéi d'Anlag offiziell heescht, läit an der Sanatoriums-Strooss um hallwe Wee fir op de Scheierhaff. D'Schwämm ass vun Enn Mee bis uganks September op.

D'Installatioune bestinn aus engem olympesche Baseng an engem Kannerbaseng mat enger 6,5 m héijer a 65 m laanger Rutschbunn.

## Um Spaweck
* Internetsäit vun der Veianer Schwämm um Sitt www.tourist-info-vianden.lu
* Internetsäit vun der Veianer Schwämm op www.vianden.lu
NGC 2451

**[[New General Catalogue|NGC]] 2451** ass d'Bezeechnung vun engem oppene Stärekoup am Stärebild Puppis. Den NGC 2451 huet en Duerchmiesser vu 50' an eng visuell Magnitude vu +2,8&nbsp;mag. No haitegen Erkenntnesser besteet den NGC 2451 aus zwéi Stärekéip (NGC 2451A a B) déi optesch op enger Linn leien an 197 resp. 358 Parsec vun eiser Äerd ewech leien.

Den NGC 2451 gouf am Joer 1654 vum Giovanni Battista Hodierna entdeckt..
## Kuckt och
Luxembourg Pride

**Luxembourg Pride**, bis 2018 **Gaymat**, oder virdrun och **Gay mat** geschriwwen, ass e soziokulturelle Festival, deen zanter 1999 eemol d'Joer vun der Asbl Rosa Lëtzebuerg organiséiert gëtt. De Festival, deem säi Programm sech mëttlerweil iwwer eng ganz Woch erstreckt an aus Filmvirféierungen a Konferenze besteet, schléisst mat enger Rei Concerten a Büneshowen um zweete Samschdeg am Juli offiziell of.

Ufanks sollt Gaymat d'Gesellschaft op d'Problemer vun der lesbescher, lénkser, bisexueller an transgender Communautéit opmierksam maachen, haut ass et e Festival géint all Aart vun Diskriminatioun.

Wéinst der Covid Pandemie gouf d'Pride 2020 zu Esch annuléiert an et gouf eng an digitaler Versioun gemaach.

## Aus ''Gaymat'' gëtt ''Luxembourg Pride''
D'Organisateure vum Queer-Festival hunn 2019 beschloss, den Numm vun der Veranstaltung z'änneren, absënns well déi vill auslännesch Visiteuren net verstinn fir wat d'Wuertspill „gaymat“ ( „gay*”* (*[[Homosexualitéit|lénks]]*) +  „mat”, also *géi mat*) eigentlech steet.

## ''Pride Week''

D'Pride Week geet zanter e puer Joer mat enger Commemoratiounszeremonie beim Musée de la Resistance lass. Déi Zeremonie besteet aus Riede vum President oder Presidentin vu Rosa Lëtzebuerg, Vertrieder vun der Escher Gemeng an och aneren Politiker.

Aner Evenementer an dëser Woch fannen och all zu Esch statt, dozou gehéieren eng Queer Movie Night an Diskussiounen, déi an der Kulturfabrik stattfannen. Des Weidere gëtt et och Ausstellungen an der Escher Gemeng an/oder am Escher Theater.

## Reckbléck op de GayMat

## Kuckt och
* Rosa Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* D'offiziell Websäit vum Gaymat-Festival
Pierre Culot

De **Pierre Culot**, gebuer den 12. Januar 1938 zu Malmedy an der Provënz Léck, a gestuerwen den 9. Mäerz 2011 zu Roux-Miroir (Gemeng Incourt) an der Provënz Wallounesche Brabant, war e belsche Sculpteur, Keramiker an Aulebäcker.

## Wierker
* *Sculpture en granit* am Parc Heintz, Stad Lëtzebuerg

## um Spaweck
* Websäit iwwer de Pierre Culot
David d'Angers

**Pierre-Jean David d'Angers**, gebuer den 12. Mäerz 1788 zu Angers, a gestuerwen de 5. Januar 1856 zu Paräis, war e franséische Sculpteur.

1811 gouf hie fir säi Bas-Relief *Mort d'Épaminondas* mam *[[Prix de Rome]]* ausgezeechent.

Hien ass um Père Lachaise-Kierfecht zu Paräis begruewen.
## Wierker
*Zu Lëtzebuerg: Buste vum Victor Hugo am Stadpark zu Lëtzebuerg
## Um Spaweck
Juddentum

Als **Juddentum** bezeechent een d'Kultur, d'Geschicht, d'Relioun an d'Traditioune vum *[[Vollek Israel]]*. Dacks versteet een allerdéngs ënner deem Begrëff och nëmmen déi jiddesch Relioun.

D'Juddentum gëtt als éischt an eelst Weltrelioun verstan, och wa just ronn 13,4 Millioune Mënsche Judde sinn. Dës Zuel ass am Verglach zu anere Weltreliounen, wéi dem Chrëschtentum (zirka 2,3 Milliarden) an dem Islam (zirka 1,4 Milliarden) relativ kleng. D'Juddentum ass och déi éischt monotheistesch Relioun op der Welt a gëllt als Inspiratiounsquell vum Chrëschtentum an dem Islam. D'Relioun baséiert op de schrëftlechen Iwwerliwwerunge vun der Tora.

Der Tora no fänkt déi jiddesch Geschicht mam Bond un, dee Gott mam Abraham schléisst. Sou gëtt den Abraham als de Grënner vum Monotheismus verstanen. D'Tora bestëmmt dann och de jiddesche Liewensoflaf: Den 8. Dag no der Gebuert vun engem Jong, gëtt hie beschnidden. D'Meedercher dogéint kréie just hiren Numm an der Synagog. Jonge feieren op hirem 13. Gebuertsdag Bar Mitzwa a gehéiere vun deem Moment un zu dem Minjan, déi zéng Männer, déi fir e Gottesdéngscht erfuerdert sinn. D'Meedercher feiere mat 12 Joer Bat Mitzwa. Vun deem Ament un gi se vollwäerteg Membere vun der jiddescher Communautéit a verflichte sech, déi 613 Geboter (Mitzwot) anzehalen. Eng jiddesch Hochzäit besteet haaptsächlech aus der Ketubba, engem schrëftleche Bestietnesvertrag, an enger Feier duerno. Beim Doud këmmert en Chewra Kadischa sech ëm d'Begriefnes. D'Trauerzäit besteet bei de Judden aus dräi Etappen: déi éischt siwen Deeg (Schiwa genannt) sinn der intensiver Trauer reservéiert, déi éischt drësseg Deeg gi Schlochim (drësseg op Hebräesch) genannt a schliisslech d'Trauerjoer (11 Méint), no deem eréischt de Grafstee (Mazewa) um Kierfecht geluecht gëtt.
 
Schonn um Enn vun der Antiquitéit war d'Juddentum wäit iwwer de réimesche Raum eraus verbreet. Et war bis a China, Indien an Afrika bekannt.

Am haitege reliéise Juddentum begéine mer dräi grousse Stréimungen: dat orthodoxt Juddentum, dat konservatiivt an dat liberaalt Juddentum.

## Juddentum zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg liewen ongeféier 1200 Judden. D'Juddentum spillt eng wichteg Roll an der Geschicht vu Lëtzebuerg. Nieft der Réimesch-Kathoulescher Kierch, dem Protestantismus, der Orthodoxer Kierch an dem Islam ass d'Juddentum déi fënneftgréisst Relioun. Lëtzebuerg ass dat eenzegt europäescht Land, an deem haut méi Judde liewe wéi virum Zweete Weltkrich.

## Um Spaweck
Robert Heinz

De **Robert Heinz**, gebuer 1918 oder 1924 a gestuerwe warscheinlech 1972, war en däitsche Foussballtrainer.

Hien huet vum 2. Oktober 1960 bis den 23. Abrëll 1969 déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp trainéiert déi an där Zäit 64 offiziell Lännermatcher gespillt huet.

Am Ufank vun der Foussballcarrière war den Heinz kuerz och e Spiller, konnt awer wéinst engem duebele Beenbroch net méi spillen.
Ernst Melchior

Den **Ernst Melchior**, gebuer de 26. Juni 1920 zu Villach an Éisträich, a gestuerwen de 5. August 1978 zu Rouen (Frankräich), war en éisträichesche Foussballspiller an -trainer. E gëllt haut nach als ee vun de beschten éisträichesche Stiermer vun der Nokrichszäit. Am Bezirk Leopoldstadt zu Wien ass eng Strooss no em benannt.

## Carrière als Foussballspiller
Hien huet bei den Amateure vun SV Villach ugefaange mat Foussball spillen. 1946 ass e geruff ginn, fir an der éisträichescher Nationalekipp ze spillen. E war den éischten Amateurspiller dee fir den A-Kader gespillt huet. Bei sengem éischte Spill konnt hien och direkt e Gol schéissen (3:2 Victoire géint Ungarn).

Deemno ass et dozou komm, datt den Austria Wien de jonke Melchior 1946 ënner Vertrag geholl huet. Mam Austria Wien hat hien och seng gréisst Erfolleger gefeiert. An 158 Spiller huet hien 122 Goler geschoss, en huet dräimol Mol d'Meeschterschaft gewonnen an zweemol d'Coupe.

1953 ass e bei de franséischen Zweetligist FC Rouen gewiesselt. Säi gréissten Erfolleg war d'Véierelsfinall vun der Coupe 1954 déi Rouen géint den Olympique Marseille 2:3 verluer hat. Vun 1958 bis 1959 huet e fir den FC Nantes, och en Zweetligist, gespillt.

Hien huet tëscht 1946 an 1953 fir déi Éisträichesch Foussballnationalekipp 36 Spiller gespillt an dobäi 16 Goler geschoss. Mat der Nationalekipp ass hien och op d'Olympesch Summerspiller 1948 gaangen.

## Carrière als Trainer
Hien huet déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp vum 12.Oktober 1969 bis de 26. Abrëll 1972 als Trainer betreit, déi an där Zäit 22 offiziell Lännermatcher gespillt huet. Hie war an der selwechter Period Trainer vun der Jeunesse Esch.

Hien huet ausserdeem och Beşiktaş Istanbul, Fortuna Düsseldorf an den FC Rouen als Trainer betreit.
César

**César** ass déi franséisch Schreifweis vum (Vir)numm Cesar oder Caesar. Et ka sech ë.&nbsp;a. bezéien op:

## Persounen
* César (*César Baldaccini*), e franséische Sculpteur;
* Jules César (oder Julius Caesar), e réimesche Staatsmann;

## Theater oder Filmer
* *[[César (Tragedie)|César]]*, Tragedie vum Jacques Grévin (1561);
* *[[César (Film, 1936)|César]]*, Film vum Marcel Pagnol (1936);
* *[[Trilogie marseillaise|César]]*, Theaterstéck vum Marcel Pagnol, dat vum Film mat deem Titel adaptéiert gouf (1946) ;
* *[[Moi César, 10 ans ½, 1m39]]*, Film vum Richard Berry (2003).

## Soss
* César du cinéma, e franséische Filmpräis;
Henri Laurens

Den **Henri Laurens**, gebuer den 18. Februar 1885 zu Paräis, och do gestuerwen de 5. Mee 1954, war e franséische Sculpteur, Moler an Zeechner.

## Wierker
* *La Grande musicienne*
** am Parc Tony-Neuman, Stad Lëtzebuerg
** op der Beeldenroute Westersingel, Rotterdam
## Um Spaweck
Shamaï Haber

De **Shamaï Haber**, gebuer de 15. Februar 1922 zu Łódź a Polen, a gestuerwen de 24. August 1995 zu Paräis a Frankräich, war e Sculpteur.

## Wierker
* *Île de Pâques* am Parc Tony-Neuman, Stad Lëtzebuerg
Louis Dejean

De **Louis Dejean**, gebuer den 9. Juni 1872 zu Paräis, a n och do de 6. Januar 1953 gestuerwen, war e franséische Sculpteur a Graveur.

## Liewen a Karriär

## Wierker
* *La Parisienne, Dame au grand manteau*. Skulptur, 27&nbsp;cm × 45&nbsp;cm × 34&nbsp;cm. Musée d'Orsay, 1904. 
* Monument Émile Mayrisch zu Esch-Uelzecht, 1933
* *Muse allongée*, Stengeskulptur. Musée d'art moderne de la Ville de Paris, 1937
Parc Tony-Neuman

De **Parc Tony-Neuman** ass e Park mat Arboretum um Lampertsbierg an der Stad Lëtzebuerg. Den Tony Neuman (1902&nbsp;–&nbsp;1979) huet de Park hanner senger Villa ursprénglech vum Henri Luja  plange gelooss a vun 1959 un huet dem Neuman säi Gäertner Alphonse Hollman sech drëm gekëmmert fir de Park ze gestalten an ze beplanzen.

Per Testament huet den Neuman d'Villa mam Park dem Roude Kräiz hannerlooss. De Park Neuman gëtt vun der Stad Lëtzebuerg betreit an ass fir jiddwereen op.

## Bambestand
Am Park stinn eng 380 Beem (grouss Traisch net matgerechent), wouvun der eng Partie als bemierkenswäert Beem gezielt kënne ginn. Dozou gehéieren z.&nbsp;B.:

* e Gewéinleche Pällem (*Buxus sempervirens*)
* e Mammutbam (*Sequoiadendron giganteum*) mat engem Krounenduerchmiesser vun 11&nbsp;m an enger Héicht vu 34&nbsp;m
* eng Gewéinlech Douglas (Pseudotsuga menziesii)
* eng Bluttbuch (*Fagus sylvatica ʽAtropunicea’*) déi schonn do stoung, ier de Park amenagéiert gouf.

## Skulpturen am Park (Auswiel)
* *Île de Pâques* vum Shamaï Haber
* *La Grande musicienne* vum Henri Laurens
* *[[L'envol (Lucien Wercollier)|L'envol]]* a *L'éternel féminin* vum Lucien Wercollier

## Literatur
* Hollman, Alphonse & Marcel Schroeder, 1997. Parc Tony Neuman (Joyaux botanique au centre de la ville de Luxembourg, réalisé à partir de 1948 par Me Tony Neuman, notaire, Henri Luja, architecte-urbaniste, et Alphonse Hollman, jardinier en chef). *AAT-Info* 53, supplément. Éd. AAT - Garten und Teichfreunde Luxemburgs. Imprimerie Saint-Paul, Luxembourg. 64 pp.
* Engel, Marcel, Edmond Lorang, Emmanuel Tesch, Henri Ahlborn, Henri Loutsch, Joseph-Emile Muller, 1980. *Tony Neuman*, Croix-Rouge luxembourgeoise an Arbed. Imprimerie Centrale, Lëtzebuerg.
* Schmitt, Anne, 2001: *Le Parc Tony Neuman. La décharge transformée*. In: Robert, Theisen, 2001. Luxembourg sculptures. Éditions Ilôts, Steesel, ISBN 2-87996-932-8, Ss. 94-99
* Ruppert, Rita, 2017: „Nichtstun gab es bei mir nie“ - Alphonse Hollman hat den Park Tony Neuman in Limpertsberg angelegt op wort.lu, gekuckt den 20. Juni 2017

## Um Spaweck
Ludwig Levy

De **Ludwig Levy**, gebuer den 18. Abrëll 1854 zu Landau in der Pfalz, a gestuerwen den 30. November 1907 zu Karlsruhe, war en däitschen Architekt.

## Wierker
* Pläng fir déi zweet Synagog an der Stad Lëtzebuerg (gouf am Zweete Weltkrich ofgerappt)

## Um Spaweck
Gilbert Legrand

De **Gilbert Legrand**, gebuer... a gestuerwen den 20. Dezember 1977, war e franséische Foussballtrainer.

Hien huet déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp tëscht dem 7. Oktober 1972 am 3. Dezember 1977 trainéiert an an där Zäit huet d'Nationalekipp 34 offiziell Lännermatcher gespillt. Ënner senger Leedung huet Lëtzebuerg just eemol gewonnen.

Vun 1968 bis 1969 huet hien d'Jeunesse Esch trainéiert. Mat der Jeunesse ass en 1969 Vizemeeschter ginn. Op internationalem Niveau hat hien awer wéineg Erfolleg, an de Virronne fir den Europapokal 1968/69 an 1969/70 konnt d'Jeunesse sech net géint den AEK Athen (Aller: 0:3 verluer, Retour: 3:2 gewonnen) an de Coleraine FC (Aller 3:2 gewonnen, Retour 0:4 verluer) duerchsetzen.
NGC 1483

Den **NGC 1483** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Horologium. Si gouf den 2. September 1826 vum James Dunlop entdeckt.

## Um Spaweck
* NASA/IPAC Extragalactic Database
* SIMBAD Astronomical Database
* SEDS

## Kuckt och
Dr. No

**Dr. No** ass e brittesche Film vum Regisseur Terence Young aus dem Joer 1962. 
## Ëm wat geet et am Film?
De britteschen Agent James Bond muss op d'Insel Jamaika fléien, fir do den Doud vum Agent M16 opzeklären...

## Um Spaweck
* De Film op dvdclassik
Richard Cole (Sculpteur)

De **Richard Cole**, gebuer 1952, ass e brittesche Sculpteur.

Hien huet säi Konschtstudium op der Newcastle University gemaach.

## Wierker
* *Oeil de Boeuf*, Skulptur am Sandsteen, Märeler Park, Stad Lëtzebuerg, Lëtzebuerg
* *Windy Nook*, Gateshead, Grofschaft Tyne a Wear, England
* *Revealed*, Durham, Grofschaft Durham, England
Mouvement indépendant populaire

De **Mouvement indépendant populaire** (**MIP**) war an den 1960er Joren eng politesch Partei zu Lëtzebuerg. Si hat als Haaptuleies, d'Interesse vun de Lëtzebuerger Zwangsrekrutéiert ze vertrieden.

Hannergrond war en Traité, deen 1959 tëscht Westdäitschland a Lëtzebuerg ënnerschriwwe gi war, an deem Lëtzebuerg Kompensatioune fir Krichsschied zougesprach an d'Handlunge vun de Resistenzler legitiméiert goufen. Fir vill Zwangsrekrutéiert war dësen Traité net acceptabel, well si doran net als Krichsaffer unerkannt goufen. No enger grousser Manifestatioun um Knuedler, a fir hir Onzefriddenheet domat politeschen Ausdrock ze ginn, koum et zu der Grënnung vum MIP.

Bei de Chamberwale vum 7. Juni 1964 huet de Mouvement populaire indépendant 5.9% vun de Stëmme kritt, wat sech an 2 Sëtz an der Chamber konkretiséiert huet.. Gewielt goufen d'Privatbeamte Jean Reisdoerfer, deen an der Stad Lëtzebuerg gewunnt huet, an Edmond Chlecq vun Esch-Uelzecht. De Chlecq ass 1968 gestuerwen a gouf an der Chamber duerch de Robert Tix vun Esch-Uelzecht, deen als Rouerschlässer bei der Arbed geschafft huet, ersat.

Virun de virgezunnene Wale vum 15. Dezember 1968 ass de MIP mat der Demokratescher Partei (DP) fusionéiert. De Jean Reisdoerfer war géint déi Fusioun, an huet eng eege Partei gegrënnt, d'Partei vun der nationaler Solidaritéit, déi awer just 0.4% vun de Stëmmen a kee Sëtz krut, wourop hi se opgeléist gouf.

### Ausbléck
1979 ass eng nei Partei, mam Numm *[[Enrôlés de force]]*, entstanen, déi weiderhin d'Unerkennung vun den Zwangsrekrutéiert als Krichsaffer als Haaptrevendicatioun hat, an déi bei de Chamberwale vum 10. Juni 1979 am Bezierk Süden ee Mandat krut. Gewielt gouf de Jos Weirich vun Diddeleng.

## Literatur
* Thewes, G., 2006: Les gouvernements luxembourgeois de 1848 à nos jours. Service Information et Presse. ISBN978-2-87999-156-6
Nilton Martins

Den **Nilton Martins**, gebuer de 24. Juni 1982 an der Stad Lëtzebuerg, ass e Film- an Theaterschauspiller, dee souwuel déi portugisesch wéi och déi lëtzebuergesch Nationalitéit huet.

No sengem Ofschloss a Commerce huet de Martins seng éischt Schréck an der Schauspillerei ënner der Uleedung vum Jean-François Wolff gemaach, wat en dozou bruecht huet, enger richteger Formatioun op der Paräisser *École internationale de création audiovisuelle et de réalisation* (EICAR) nozegoen. Hie schafft reegelméisseg a Frankräich an zu Lëtzebuerg fir de Kino, den Theater, d'Televisioun an d'Publicitéit. Ënner dem Pseudonym **DJ Nilles** trëtt de Martins och als DJ op.

## Filmographie
* *[[Sawah]]*, 2019, Regie: Adolf El Assal
* *[[The Runway]]*, 2010, Regie: Ian Power
* *[[Trouble No More (Film)|Trouble no more]]*, 2010, Regie: Andy Bausch
* *[[Weemseesdet]], 2011*, eenzel Editioune vun der TV-Sitcom, Regie: divers‎
* *[[D'Belle Époque]]*, 2012, Regie: Andy Bausch
* Heemwéi, 2008, Regie: Sacha Bachim

## Literatur
* Clarinval, France, 2012. Nilton Martins - "La vie est courte, il faut sauter sur toutes les occasions". *Désirs*, Printemps 2012, p.&nbsp;25.

## Um Spaweck
* www.niltonmartins.com
Titi Ceara

Den **Titi Ceara**, gebuer den 28. November 1957 zu Techirghiol a Rumänien, ass e rumänesche Sculpteur.

## Wierker
* *L'Hélicoïde*, am Märeler Park, Stad Lëtzebuerg
* *Pastorul cu magarul Tekir*, Techirghiol

## Literatur
* Mersch, Corina: Interview mam Titi Ceara am Kulturspiegel vum d'Letzeburger Land Nr 38 vum 22. September 1995 (Link op den Artikel)