Radar

**Radar** ass d'Ofkierzung fir ***ra'''dio '''d'''etection '''a'''nd '''r'''anging'' (fräi iwwersat "funkgestëtzt Detektéier- an Ofstandsmiessung") oder ***ra**dio **d**irection **a**nd **r**anging'' (fräi iwwersat "funkgestëtzt Richtungs- an Ofstandsmiessung“), tëschenzäitlech ***r*'adio **a**ircraft **d**etection **a**nd **r**anging* (fräi iwwersat "funkbaséiert Fligerortung an -ofstandsmiessung") an ass d'Bezeechnung fir verschidden Erkennungs- an [[Detektioun]]smethoden an -instrumenter op Basis vun [[Elektromagnéitesch Well|elektromagnéitesche Wellen]] am Radiofrequenzberäich ([[Funkwell]]en).

== Allgemenges ==


E [[Radarinstrument]] ass en Instrument, dat [[elektromagnéitesch Well]]e gebëndelt als sougenannt Primärsignal sent an dann déi vun den Objete reflektéiert "[[Echo]]en" als Sekundärsignal empfänkt an no verschiddene Krittären auswäert. Sou kënnen Informatiounen iwwer d'Objete gewonne ginn. Meeschtens handelt et sech ëm eng [[Detektioun]] (Bestëmmung vun Distanz a Wénkel). De Radar ka fir verschidden Zwecker benotzt ginn, wéi z.&nbsp;B. de [[Wiederradar]], den [[Harmonesche Radar]] an den [[Iwwerhorizontradar]].

Aus de Wellen, déi den Objet reflektéiert, kënnen ë.&nbsp;a. follgend [[Informatioun]]e gewonne ginn:
* de Wénkel resp. d'[[Richtung]] zum Objet
* d'Distanz zum Objet (aus der Zäitverrécklung tëscht Senden an Empfank)
* d'[[Beweegung (Physik)|Relativbeweegung]] tëscht Sender an Objet – si kann duerch den [[Doppler-Effet]] aus der Verrécklung vun der [[Frequenz]] vum reflektéierte Signal berechent ginn
* d'Uneneereie vun eenzele Miessunge liwwert d'[[Weestreck]] an d'absolut [[Vitess]] vum Objet
* bei gudder [[Opléisung (Physik)|Opléisung]] vum Radar kënnen d'Konture vum Objet erkannt ginn (z.&nbsp;B. de Fligertyp) oder souguer Biller gewonne ginn (Äerd- a Planéitefuerschung).

== Geschicht ==


=== Entdeckung ===



[[1886]] hat den [[Heinrich Hertz]] beim experimentellen Nowäis vun [[Elektromagnéitesch Well|elektromagnéitesche Welle]] festgestallt, datt [[Radiowell]]e vu metallesche Géigestänn reflektéiert ginn.

Déi éischt Versich fir d'Ortung mat Hëllef vu Radiowellen huet den däitschen Héichfrequenztechniker [[Christian Hülsmeyer]] am Joer [[1904]] gemaach. Hien hat erausfonnt, datt elektresch Wellen déi vu Metallflächen zeréckgeworf ginn, benotzt kënne ginn, fir Metallobjeten ze detektéieren. Säin Telemobiloskop fir Erkennung vu Schëffer gëllt als Virleefer vun haitege Radarsystemer a gouf den [[30. Abrëll]] [[1904]] als Patent ugemellt. Den Notze vun der Radartechnik gouf am Ufank net erkannt a sou gouf d'Erfindung virleefeg vergiess.

=== Entwécklung vu moderne Radarsystemer am Zweete Weltkrich ===

De schottesche Physiker [[Robert Watson-Watt|Sir Robert Alexander Watson-Watt]], [[Royal Society|FRS]] [[Royal Aeronautical Society|FRAeS]] (1892–1973) gëllt als ee vun den Erfinder vum Radar. De Watson-Watt war ufanks Assistent um Institut fir Naturphilosophie um Universéitscollege zu Dundee, deemools en Deel vun der [[Universitéit St Andrews]]. [[1927]] gouf hien Direkter vun der 'Radio Research Station' zu Ditton Park bei [[Slough]]. Vun [[1936]] war hien Direkter am [[Air Ministry]]. Hien huet iwwer d'Reflexioun vu Radiowellen an der Meteorologie gefuerscht. [[1919]] huet hie sech eng Method fir d'Ortung vun Objete mat Radiowellen (Radar) patentéiere gelooss, dat no Weiderentwécklungen (Entwécklung vum Siicht- oder Kuerzzäitpeiler; Watson-Watt-Peiler) [[1935]] fir d'éischt fir [[Positiounsdetektioun]] mat Radar vu Fligeren am Meterwelleberäich agesat konnt ginn. De [[26. Februar]] [[1935]] war et him gelongen, eng [[Handley Page Heyford|Handley Page H.P.50]] déi d'Uertschaft [[Daventry]] ugeflunn ass mam Radar z'entdecken. De Watson-Watt war haaptsächlech un der Entwécklung vun de brittesche Radaranlagen am Zweete Weltkrich bedeelegt.

Den Duerchbroch vun der Radartechnik koum kuerz virum a wärend dem [[Zweete Weltkrich]]. Wärend der militärescher Oprëschtung an där Zäit goufe vu Mëtt der [[1930]]er Joren un, an en ettleche Länner onofhängeg vuneneen intensiv Radarinstrumenter a -systemer entwéckelt, besonnesch vun Däitschen a Britten. Bei Krichsufank 1939 gouf et och an den USA, an der Sowjetunioun, Frankräich, Japan, Italien a bei den Hollänner Radaranlagen.

Op däitscher Säit hat de [[Rudolf Kühnhold]] als wëssenschaftlechen Direkter vun der Noriichteversuchssektioun [[Reichsmarine]] e groussen Deel zu der Entwécklung bäigedroen. Ee vun him entwéckelt Radarinstrument, zur Tarnung *DeTe-Gerät* ([[Dezimeter-Telegraphie]]) genannt, gouf [[1934]] fir d'éischt am [[Kiel (Schleswig-Holstein)|Kiel]]er Hafe fir d'Erkenne vu Schëffer getest. D'Britten hunn de [[26. Februar]] [[1935]] en éischte Feldversuch gemaach, bei deem Fligere bis zu enger Distanz vun 13&nbsp;km verfollegt konnte ginn. Am September [[1935]] presentéiert d'[[GEMA (Radar)|GEMA]] vu Berlin als éischt e komplett funktiounsfäegt [[Funkmiessinstrument]].

Nieft der GEMA, déi Systemer wéi [[Freya (Radar)|Freya]], [[Mammut (Radar)|Mammut]], [[Wassermann (Radar)|Wassermann]] a [[Seetakt (Radar)|Seetakt]] entwéckelt huet, war och [[Telefunken]] mat de Systemer [[Würzburg (Radar)|Würzburg]] a [[Würzburg-Riese]] haaptsächlech un der däitscher Radartechnik bedeelegt. Den [[18. Dezember]] [[1939]] ass d'[[Loftwaff (Wehrmacht)|Loftwaff]], beim britteschen Ugrëff op [[Wilhelmshaven]] hiren éischte radargeleeten Asaz géint 22 brittesch Bombere geflunn. Beim [[Loftgefecht iwwer der Däitscher Bucht]] war et hir gelongen, 12 dovun ofzeschéissen an 3 schwéier ze beschiedegen. Dat däitscht Ofwiersystem géint Bommegeschwader, d'[[Kammhuber-Linn]], hat eng Längt vu méi wéi 1000&nbsp;km an huet vun Dänemark bis Nordfrankräich gefouert.

D'Britten hu vun [[1936]] mat [[Chain Home]] och eng Kette vu Radarstatiounen op der Ostküst, déi op enger anerer Wellelängt wéi déi däitsch geschafft hunn a vun deenen am Ufank net erkannt goufen. Scho vun [[1939]] un, gouf d'System mat engem [[Frënd-Feind-Erkennung]]sinstrument an de Fligere verbessert. E Meilesteen an der Radarentwécklung war Ufank [[1940]] d'Erfindung vum [[Magnetron]] op der Universitéit Birmingham, dat d'Kärinstrument vun alle spéidere Radarasätz sollt ginn.

Enn Januar [[1943]] setzen d'Britten bei engem Ugrëff op [[Hamburg]] fir d'éischt e mobilt Radarsystem an de Fligeren an, dat fir d'Navigatioun benotzt gouf ([[H2S (Navigatioun)|H2S]]). Béid Säiten hu sougenannt [[Düppel (Radartäuschung)|Düppel]] entwéckelt, einfach Metallfoliesträifen, fir d'géigneresch Radarsystemer ze stéieren. Séier goufen awer verbessert Systemer entwéckelt, déi dës Stéierungen erausfiltere konnten.

=== Fuerschung nom Zweete Weltkrich ===
An Däitschland koum d'Fuerschung um Radargebitt nom Krich komplett zum Stëllstand. Déi Alliéiert haten dat bis [[1950]] verbueden. Grouss Fortschrëtter huet d'Fuerschung an der Nokrichszäit an den USA gemaach, wou vill nei theoreetesch Usätz an innovativ Baudeeler wéi Hallefleeder entwéckelt goufen. Als e Beispill ass de [[Synthetic Aperture Radar]] aus dem Joer [[1951]] genannt.

Och u Bord vun ziville Fligeren a Schëffer gehéiere Bordradaren haut zu der Standardausrëschtung.
Eng vun den éischten a bis haut wichtegste zivillen Uwendungen ass d'Iwwerwaachung vum Loftverkéier mam [[Air Traffic Control]] (ATC).

Schonn um Enn vun den [[1970]]er Joren entstoungen éischt Systemer vun Distanzwarnradare fir den Automobilberäich. An der Raumfaart gëtt d'Radartechnik zanter Mëtt vun de [[1990]]er virun allem fir d'Vermoosse vun der Äerd an anere Planéite benotzt. Fir d'Erfaassung vu Wiederdate ginn dernieft [[Wiederradar]]en agesat.

== Asazgebidder ==



Radarinstrumenter goufe fir verschidde Uwendungszwecker entwéckelt:
* *'Ronnsiichtradar**; Iwwerwaachung vu Schëffs- a Fluchverkéier (och Fréiwarnstatiounen, z.&nbsp;B. de [[Freya (Radar)|Freya-Radar]]), entweeder als fest Statioun wéi beim [[Fluchsécherungsradar]] oder bei der [[Schëfffaartsverkéierssécherung]], oder mobil op Gefier a Fliger ([[AWACS]]) souwéi op Schëffer ([[ARPA-Anlag]]).<br>Booter kënnen och fir besser Siichtbarkeet mat engem [[Radarreflekter]] ausgerëscht ginn.
* Radarinstrumenter fir **Zilverfollegung** (Ground Control Intercept) als Radarstellung bei der Loftverdeedegung, buedemgebonnen (z.&nbsp;B. [[Würzburg (Radar)|Würzburg]], [[Würzburg-Riese]]) oder u Bord vu Gefierer a Fliger, Schëffer a Rakéiten
* **Bordradar** op Fligeren (Radarnues), fir Wiederfronten z'entdecken (Wiederradar) oder aner Fligeren a Rakéiten z'entdecken (Antikollisiounssystemer, Zilsichradar)
* Buedemradar ([[Buedemradar (Fluchsécherung)|Fluchfeldiwwerwaachungsradar]]) fir d'Iwwerwaachung vun de Positioune vu Fligeren a Gefierer op de Rullweeër vun engem Fluchhafen
* Radar fir [[Distanzerfaassung]] a militäresch Opklärung, fir um Buedem bei schlechter Siicht Eenzelheeten erkennen ze kënnen
* [[Wiederradar]], Erkennung an Ortung vu Schlechtwiederfronten, Miessung vu Wandvitessen
* [[Artillerieradar]], fir Feierkorrektur vun der eegener Artillerie a Rakéiten souwéi fir d'Ortung vu feindlechen Artilleriestellungen
* [[Beweegungsmelder|Radar-Beweegungsmelder]] fir d'Iwwerwaache vu Gebaier an Terrainen, z.&nbsp;B. als Diereschléisser oder Liichtschalter
* Radarinstrumenter fir d'Miessung vun der [[Vitessiwwerwaachung#Radar|Vitess am Strosseverkéier]].
* Kfz-Technik: radarbaséiert Distanzhaler ACC ([[Adaptive Cruise Control]]) resp. ADC, Kopplung mat Noutbremsfunktioun a PSS1 bis PSS3 (Predictive Safety System), Noberäichsfunktioune wéi Distanzwarner an automatescht Aparken (24&nbsp;GHz, Kuerzpuls am Beräich 350–400 Pikosekonnen, souwéi am 77–79-GHz-Band).
* Och Zich moossen [[Odometrie|Weestreck a Vitess]] mat [[CW-Radar|Doppler-Radarinstrumenter]] (am [[ISM-Band]] ëm 24&nbsp;GHz).
* **Radarsensoren** als Beweegungs- oder Fëllstandsmelder
* Astronomie: Kartéierung vu Planéiten (z.&nbsp;B. [[Venus (Planéit)|Venus]], [[Mars (Planéit)|Mars]]), vun der Äerd aus oder vu Bord vun enger [[Raumsond]] aus, Vermiessung vu Planéitebunnen, [[Asteroid]]en a Raumsonden souwéi vu [[Weltraumschrott]]
* [[Bioradar]] fir d'Detektioun vu liewende Persounen an hirer Kierperbeweegung, wéi beispillsweis bei verschotte Leit a Lawinen, op Distanze vun e puer Meter.
* Wandenergie: fir Detektéierung vu Loftgefierer. Geplangt ass den Asaz vu gepulste L- an X-Band Radarsystemer.

Nom [[Zweete Weltkrich]] koum och d'Steierung vu radargesteierte Waffen wéi [[Fluchofwierrakéit]]en derbäi. Ausserdeem gouf de Radar och fir die zivil Schëff- a Loftfaart agesat. Déi haiteg Passagéierloftfaart wier ouni Loftraumiwwerwaachung mam Radar net méi denkbar. Och Satellitten a [[Weltraumschrott]] ginn haut mat Radar iwwerwaacht.

Wéi d'Radarinstrumenter méi leeschtungsfäeg goufen, huet och d'Wëssenschaft déi Technik entdeckt. Wiederradarinstrumenter hëllefen an der [[Meteorologie]] oder u Bord vu Fligere bei der Virausso vum Wieder. Mat grousse Statioune kënne vum Buedem aus Radarbiller vum [[Äerdmound]], der [[Sonn]] souwéi [[Planéit]]e gemaach ginn. Ëmgekéiert kann och d'[[Äerd]] vum Weltraum aus mat satellittegestëtzte Radarinstrumenter vermooss an erfuerscht ginn.

<gallery>
Würzburg radar FuMG.65 (Mvc-471x).jpg|Däitscht [[Feierleetradar]] [[Würzburg-Riese]] FuMG 65, ongeféier 1940–1943
Radar Antenne für Kfz-Anwendungen.jpg|Doppler-Radarantenn fir den Kfz-Asaz
Sturmfront auf Doppler-Radar-Schirm.jpg|Stuermfront op engem Doppler-Radar-Schierm
Radarstation Hooksielplate.jpg|Radartuerm [[Hooksielplate]] ausgerëscht mat Radar- a Peilanlag, ass en Deel vun der Schëfffaarts&shy;verkéiers&shy;sécherungs&shy;systemer [[Jadebusen|Jade]] an [[Deutsche Bucht]]
Bordradar Rp-21 Sapfir.jpg|Bordradar RP-21 Sapfir vun enger [[Mikojan-Gurewitsch MiG-21|MiG 21]]
</gallery>

== Andeelung a Funktiounsweis ==
<div style="float:right; width:600px; margin-left:1em;">
<imagemap>
Fichier:Structure radar.svg|
rect 94 157 223 177 [[Radar#Impulsradar]]
rect 153 80 305 101 [[Primärradar]]
rect 312 15 451 40 [[Radarinstrument]]
rect 390 79 563 101 [[Sekundärradar]]
rect 478 221 582 258 [[Dauerstréchradar]]
rect 347 156 568 177 [[Dauerstréchradar#Onmoduléiert Dauerstréchradar (CW-Radar)]]
rect 325 221 444 258 [[Dauerstréchradar#Frequenzmoduléiert Dauerstréchradar (FMCW-Radar)]]
rect 17 220 107 257 [[Pulskompressiounsmethod]]
desc top-left
</imagemap>
</div>
Aktiv Radarinstrumenter ginn an där déi Biller kënne liwweren an an där déi keng Biller kënne liwweren agedeelt. Weider ënnerscheet een tëscht [[Impulstechnik|Impuls-]] an [[Dauerstréchradar]]instrumenter souwéi tëscht ''mono''- a ''bistateschen'' Anlagen. Bei bistateschen Anlage sinn de Sender an den Empfänger raimlech getrennt, wat op astronomesch Distanz eng méi héich Empfindlechkeet erlaabt. Radarsender si mat Peilempfänger erkenn- an ortbar.

Als Primärradar gi Pulsradar-Instrumenter bezeechent, déi nëmmen de passiv reflektéierten Echo ermëttelen. D'Auswäertung vu reflektéierten Uewerwellen erlaabt Réckschlëss op de Fligertyp.

E [[Sekundärradar]] ëmfaasst och en Impulsradarinstrument, op den Zilobjete  sinn awer [[Transponder]], déi op d'Pulse reagéieren an hirersäits e Signal zerécksenden. Domat erhéicht sech d'Reechwäit, d'Objete sinn identifizéierbar a kënnen och weider Daten zerécksenden.

Peilempfänger, déi d'Quell vu Funkwellen (vu Radar- an aneren Instrumenten an hir Stéierofstralung) fir militäresch Zwecker orte kënnen, nennt een och [[passive Radar]]. E passive Radar ass dofir net duerch seng Funkwellesendung z'entdecken.

Eng weider Aart vu Radarinstrumenter déi nëmme schwéier z'entdecken ass, ass de [[Rauschradar]] dee laang Pulse aussent, déi wéi zoufälleg Stéierstralung ausgesinn.

=== Impulsradar ===
==== Distanzbestëmmung mat der Impulsmethod ====


E Pulsradarinstrument sent Impulse mat enger typescher Dauer am ënneschte Mikrosekonneberäich a waart dann op Echoen. D'Lafzäit <math>\Delta t</math> vum Impuls ass d'Zäit tëscht dem Senden an dem Empfang vum Echo. Si gëtt fir d'Distanzbestëmmung benotzt. Fir d'Distanz <math>r</math> gëllt den Zesummenhank:

:<math>
r \;=\; \frac{c}{2} \Delta t
</math>

D'Gruppevitess <math>c</math> ass bal d'selwecht wéi d'[[Liichtvitess]] am Vakuum, well de [[Briechungsindex]] vu [[Loft]] fir Radiowellen ganz no bei 1 ass. Jee no Reechwäit vum Radarinstrument gëtt no engem gesenten Impuls e puer Mikro- bis Millisekonne laang empfaangen, ier den nächsten Impuls ausgesent gëtt.

Um klassesche [[Radarschierm]] fänkt d'Auslenkung mam Sendeimpuls un. D'Ausbreedungsvitess vun den elektromagnéitesche Wellen am Raum ass moossstafgerecht mat deem wat ugewise gëtt. Wann en Echo empfaange gëtt, dann ass d'Distanz vum Echoimpuls um Siichtinstrument eng Mooss fir d'Distanz vum Objet dee reflektéiert, (hei: vum Fliger) zum Radarinstrument.

==== Pulsbildung ====
Fir a Pulsradar-Instrumenter déi héich Sendeleeschtungen am Megawattberäich, déi fir d'Ortung z.&nbsp;B. iwwer e puer 100&nbsp;km néideg sinn, ze maachen, ginn och haut [[Magnetron]]e benotzt. Dozou gëtt e Magnetron z.&nbsp;B. mat [[Trigatron]], [[Thyratron]] oder neierdéngs och [[Hallefleederschalter]] gepulst bedriwwen.

Well sech d'Sendefrequenz vun engem Magnetron an Ofhängegkeet vun Temperatur a Betribszoustand ännere kann, gëtt bei Miessunge vun der relativer [[Radialvitess]] d'Frequenzreferenz beim Empfang aus der Sendefrequenz ofgeleet (kuckt [[Kohärente Radar|pseudokohärente Radar]]).

Stationär Pulsradarinstrumenter erreeche Leeschtunge bis zu 100&nbsp;MW als Spëtzenimpulsleeschtung. Modern Radarinstrumenter brauche fir Reechwäite vun en ettlechen 100&nbsp;km vill manner Energie a senden deelweis Pulse mat enger Pulsleeschtung vun ënner engem Megawatt.

Beim Gebrauch vu ville klenge Senderen, déi am Verbond schaffen, oder bei Instrumenter mat aktiven [[Phased-Array-Antenn]]en, kann op d'Schaltréier déi Röntgestralen aussenden, verzicht ginn.

==== Richtungsbestëmmung ====
Wann d'Antenn vun engem Pulsradar dréint da kriit een e ''Ronnsiichtradar''. Déi schaarf [[Richtantenn|Richtcharakteristik vun der Antenn]] wierkt beim Sende wéi och beim Empfank. Aus der Ofhängegkeet vun der Echostäerkt vun der Antennenorientéierung ka ganz genee d'Richtung bestëmmt ginn. Déi bekanntst Uwendungsgebidder vu sou Rondsiichtradare sinn d'Loftraumiwwerwaachung an de [[Wiederradar]].

E [[Airport Surveillance Radar|Fluchhafen-Ronnsiicht-Radar]] (ASR, ''Airport Surveillance Radar'') kombinéiert meeschtens e [[Primärradar]] mat engem [[Sekundärradar]]. Nieft der allgemenger Loftraumiwwerwaachung huet e virun allem d'Aufgab dem Ufluchlotsen e geneet Bild vun der Loftlag ronn ëm de Fluchhafen ze liwweren. Den ASR huet eng Reechwäit vu ronn 60&nbsp;[[Séimeil|sm]].

En Ufluchradar besteet aus jee enger horizontal an enger vertikal beweegter Antenn an erméiglecht, Ufluchwénkel, Ufluchrichtung an Ufluchhéicht vu Fligeren, déi landen, ze bestëmmen. De Pilot kritt d'Korrekturhiweiser iwwer Funk vum Buedempersonal oder hien huet en Instrument u Bord, dat Ofwäichunge passiv duerch déi empfaange Radarimpulsen ugëtt. Sou Instrumentelandungen oder Blannlandunge si besonnesch bei schlechter Siicht oder aus militäresche Grënn oder getarnter Landebunn vu Bedeitung. Kuerz virum Opsetzen ass Buedemsiicht erfuerdert.

Dat buedemgestëtzt STCA-System (Short Term Conflict Alert) fir Kollisiounen z'evitéieren, benotzt de Loftraumiwwerwaachungsradar. Et berechent aus der Fluchspuer (Track) vu Loftgefierter d'Warscheinlechkeet vun engem noe Laanschtfluch (near miss) oder souguer Zesummestouss a warnt de Fluchlotsen [[Optik|optesch]] an [[Akustik|akustesch]].

D'Schwenke vum Oftaaschtstral vun engem Impulsradar kann amplaz duerch d'Ausriichtung vun der Antenn och elektronesch duerch [[Phased-Array-Antenn|phasegesteiert Antennenarrays]] bewierkt ginn. Domat kënnen a séierem Wiessel e puer Objeten ugepeilt a quasi simultan verfollegt ginn.

De [[Synthetic Aperture Radar]] erreecht eng héich, distanzonofhängeg Opléisung um [[Azimut]]. Déi erfuerderlech [[Apertur (Optik)|Apertur]]gréisst gëtt rechneresch aus der realer Apertur vun enger klenger, beweegter Antenn zesummegesat. Dozou muss d'Beweegung vun der Antenn relativ zum observéierenden (unbeweeglechen) Objet genee bekannt sinn an d'Phas vun den ausgesenten Impulse [[Kohärenz (Physik)|kohärent]] zuenee sinn. Äerdsatellitten a Raumsonde benotze sou Systemer fir d'Vermoosse vu Terrainsprofiller.

==== Radarbaugruppen am Impulsradar ====
===== Radarantennen =====



D'[[Antenn (Technik)|Antenn]] ass ee vun den opfällegsten Deeler vun der Radaranlag. D'Antenn séchert duerch den [[Antennendiagramm]] un ggf. eng Dréibeweegung déi erfuerderlech Verdeelung vun der Sendeleeschtung am Raum. D'Antenn gëtt meeschtens am Zäitmultiplexbetrib benotzt. Wärend der Empfangszäit empfänkt se dann déi reflektéiert Energie.

Den Antennendiagramm muss ganz staark bëndelen, fir datt e gutt lateraalt a vertikaalt [[Opléisungsverméigen]] erreecht gëtt. D'Distanz-Opléisungsverméige gëtt dogéint iwwer d'Impulsdauer bestëmmt. Am Fall vun enger mechanescher Raumoftaschtung gëtt d'Antenn gedréit oder hin an hier geschwenkt. Déi Beweegung kann e grousse mechanesche Problem bereeden, well d'Antennereflektere bei grousse Wellelängten resp. héijer Bëndelung ganz grouss Dimensiounen erreechen. Bei Radarinstrumenter si follgend Antennebauformen normal:
* Passiv [[Phased-Array-Antenn]]en (kuckt och [[Gruppenantenn]], [[Panelantenn]])
* [[Active Electronically Scanned Array]] (AESA), wéi déi virdrun, awer mat aktiver elektronescher Usteierung vun den Eenzelelementen, elektronesch Stralschwenkung, Zilverfollegung
* [[Parabolantenn]]en

Modern Radarinstrumenter mat Multifunktiounseegenschaften benotzen ëmmer eng Phased-Array-Antenn, méi eeler Instrumentesystemer meeschtens d'Parabolantenn, déi fir d'Fabrikatioun vun engem [[Cosecans²-Diagramm]] vun der idealer Parabolform ofwäicht.

===== Radarsender =====
Eng an eelere Radarinstrumenten, awer och haut nach gebraucht Senderbauaart sinn eegeschwéngend [[Impulstechnik|Impuls]]-Oszillatoren, déi aus engem [[Magnetron]] bestinn. De Magnetron gëtt duerch een Héichspannungsimpuls gespeist a fabrizéiert en Héichfrequenz-Impuls vun héijer Leeschtung (0,1…10&nbsp;µs, Leeschtung e puer kW bis ettlech MW). Den Héichspannungsimpuls fir de Magnetron gëtt duerch e Modulator (Schaltrouer oder haut och Hallefleederschalter mat [[MOSFET]]) bereetgestallt. Dëse Sendesystem gëtt och **POT** (**P**ower-**O**szillator-**T**ransmitter) genannt. Radarinstrumenter mat engem POT sinn entweeder net [[Kohärente Radar|kohärent]] oder [[Kohärente Radar|pseudokohärent]].

Een a moderne Radarinstrumenter benotzt Konzept ass de **PAT** (**P**ower-**A**mplifier-**T*'ransmitter). Bei deem Sendersystem gëtt an engem Generator de fäerdege Sendeimpuls mat klenger Leeschtung fabrizéiert an da mat engem Héichleeschtungsverstäerker ([[Amplitron]], [[Klystron]], [[Wanderfeldrouer]] oder [[Elektronik#Bauelemente vun der Elektronik|Hallefleeder]]-Sendermodulen) op déi néideg Leeschtung bruecht. Radarinstrumenter mat engem PAT sinn an de meeschte Fäll vollkohärent a kënnen dofir besonnesch gutt fir d'Erkennung vu beweegten Objeten duerch Ausnotze vun der [[Doppler-Effet|Doppler-Frequenz]] agesat ginn.

===== Empfänger =====
Den Empfänger benotzt meeschtens d'Sendeantenn a muss dofir virum Sendeimpuls geséchert ginn. Dat geschitt mat [[Zirkulator]]en, [[Richtkoppler]] an [[Nullod]]en. Den Empfang erfollegt mam [[Superhet|Iwwerlagerungsprinzip]], fréier gouf als Oszillator e [[Reflexklystron]] benotzt, d'Mëschung an d'Demodulatioun gouf vu koaxial opgebauten, an Huelleeder ageschraufte [[Spëtzendiod]]e gemaach. Haiteg Empfänger schaffe vollstänneg mat Hallefleederen a sinn an der [[Sträifeleeder]]technik opgebaut.

=== Dauerstréchradar (CW-Radar) ===

En CW-Radar (CW fir engl. *continuous wave* – Dauersender) mat konstanter Frequenz ka keng Distanze miessen, awer iwwer d'Richtwierkung vu senger Antenn den [[Azimut]] zu engem Zil. E gëtt fir d'[[Vitessmiessung]] benotzt. Dobäi gëtt déi iwwer eng Antenn ofgestralt Frequenz vum Zil (beispillsweis engem Auto) reflektéiert a mat enger gewëssener [[Doppler-Effet|Doppler-Verrécklung]], also begrenzt geännert, nees empfaangen. Well nëmme beweegt Objeten erkannt ginn, feele stéierend Aflëss vu Festziler. Duerch e Verglach vun der gesenter mat der empfaangener Frequenz ([[Homodyne Detektion]]) kann d'[[Radius|radial]] Vitesskomponent bestëmmt ginn, déi ëm ee Kosinusfacteur méi kleng ass wéi de Betrag vum Vitessvektor.
* U Schinnengefierter gi Vitesssensoren no deem Prinzip agesat, si strale schréi an d'Gleisbett. Déi erfuerderlech Sendeleeschtunge si ganz kleng a ginn dacks mat [[Gunndiod|Gunn-Diode]] gemaach.
* Éischt Radarinstrumenter vun der Verkéierspolizei waren och Dauerstréchradar-Instrumenter. Well se keng Distanz miesse konnten, hu se nach net automatesch geschafft.
* Fluchofwier-Radarinstrumnter mat Doppler-Erfaassungsradar, wéi den AN/MPQ-55 (CWAR), erkennen hiert Zil och bei staarker [[Düppel (Radartäuschung)|Düppelstéierung]].
* Radar-[[Beweegungsmelder]] schaffen och no deem Prinzip, se mussen awer dofir och lues Ännerunge vun der Empfangsfeldstäerkt wéinst sech ännerender Interferenzverhältnesser registréiere kënnen.

==== Moduléiert Dauerstréchradar (FMCW-Radar) ====

Eng weiderentwéckelt Aart sinn d'[[Dauerstréchradar#Frequenzmoduléiert Dauerstrèchradar (FMCW-Radar)|FMCW (frequency modulated continuous wave) Radarinstrumenter]], och "Modulated CW-Radar" oder "FM-Radar". Si senden mat enger sech stänneg ännerender Frequenz. D'Frequenz klëmt entweeder linear un, fir bei engem bestëmmte Wäert séier nees op den Ufankswäert erofzefalen, oder si klëmt a fällt ofwiesselend mat konstanter Ännerungsvitess. Duerch déi linear Ännerung vun der Frequenz an duerch dat stännegt Senden ass et méiglech, nieft der Differenzvitess tëscht Sender an Objet och gläichzäiteg deenen hir absolut Distanz vuneneen z'ermëttelen. "Radar-Falen" vun der Verkéierspolizei schaffen op dës Aart a Weis a léise bei Vitessiwwerschreidung bei enger bestëmmter Distanz zum Zil de Fotoblëtz aus.
Radar-Héichtemiesser vu Fliger an Distanzwarninstrumenter an Autoe schaffen no deem Prinzip. Déi Technologie gëtt och fir Rondsiichtradar am marine Beräich agesat ("Broadband Radar"). Eng Notzung vun dësem "Broadband Radar" zu der Loftraumopklärung ass net méiglech, well d'Dopplerfrequenz vu Fliger ze grouss ass an doduerch Moossfeeler vu bis zu e puer Kilometer entstinn. Ursaach dofir ass déi ugewandte seezännfërmeg Modulatioun, wéinst där d'"Broadband Radar" net tëscht Frequenzdifferenz verursaacht duerch Lafzäit a Frequenzdifferenz verursaacht duerch den Doppler-Effet ënnerscheede kann.

FMCW-Radare ginn ausserdeem an industriellen Uwendungen zu der [[Distanzmiessung|Ofstandsmiessung]] an zu der Miessung vun [[Fëllstandsmiessung|Fëllstandhéicht]] an Tanken agesat.

== Gesondheetsschied duerch Radar ==
Déi an de Schaltréier entstoend [[Röntgenstralung]] war bis op d'mannst an d'[[1980]]er Jore bei militäresche Radaranlagen heefeg net genuch ofgeschiermt. Doriwwer eraus hu missen Ënnerhalts- a Justéieraarbechten dacks um oppenen Instrument duerchgefouert ginn. Dat huet zu [[Gesondheetsschied duerch militäresch Radaranlagen|Stralenschied bei ville Uwendungs- an Wartungszaldoten]] bei der [[Arméi]] gefouert. Eng grouss Zuel vun Zaldote, virun allem fréier Radartechniker, sinn doduerch spéider un [[Kriibs (Krankheet)|Kriibs]] erkrankt, vill si schonn a relativ jonkem Alter gestuerwen. D'Zuel vun de Geschiedegten (*Radaraffer*) gëtt iwwer e puer Dausend geschat.

== Literatur ==
* David K. Barton (Hrsg.): *Radar evaluation handbook.* Artech House, Boston MA [[1991]], ISBN 0-89006-488-1, (*Artech House radar library*).
* Guy Kouemou (Hrsg.): *Radar Technology.* InTech, [[2010]], ISBN 978-953-307-029-2, [http://www.intechopen.com/books/show/title/radar-technology (online)]
* Jakov D. Schirman: *Theoretische Grundlagen der Funkortung.* Militärverlag der DDR, Berlin [[1977]].

== Um Spaweck ==

* [http://www.radartutorial.eu/ *Einführung in die Radargrundlagen.''] op radartutorial.eu
* Die Geschichte des Radars op 100-jahre-radar.de
* Fraunhofer-Institut für Hochfrequenzphysik und Radartechnik FHR
* Weltraumobservatiounsradar TIRA (Tracking and Imaging Radar) vum Fraunhofer FHR

## Kuckt och
* Verkéiersradar