open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jacky Terrasson

Den **Jacky Terrasson**, gebuer de 27. November 1965 zu Berlin als *Jacques-Laurent Terrasson*, ass e franséisch-amerikaneschen Jazzpianist.

## Liewen

## Discographie

## Um Spaweck
Claude Monet

De **Claude Monet**, och *Oscar-Claude Monet* oder *Claude Oscar Monet*, gebuer de 14. November 1840 zu Paräis, a gestuerwen de 5. Dezember 1926 zu Giverny, war e franséische Moler. Hie war de Grënner vun der franséischer impressionistescher Molerei.

## Um Spaweck
Norsk rikskringkasting

D**'Norsk rikskringkasting** (**NRK**) ass eng norwegesch Entreprise déi verschidde Radio- an Televisiounsprogrammer bedreift. Et ass déi staatlech Tëlee- a Radiogesellschaft.

## Um Spaweck

* NRK
Carnival Cruise Lines

D**'Carnival Cruise Lines Inc.** (**CCL**) ass d'Grënnungsgesellschaft an déi gréisst vun den haut zwielef Croisièresgesellschafte vun der Carnival Corporation & plc mat Gesellschaftssëtz zu Miami.

## Geschicht
Den Ted Arison, dee virdru Partner vum Knut Kloster a senger Norwegian Cruise Line war, huet 1972 d'Carnival Cruise Lines gegrënnt, fir unzefänke mat engem eenzele Schëff, der *Mardi Gras* (virdrun *Empress of Canada*), déi scho bei hirer éischter Rees op Gond gelaf war, mä du reparéiert konnt ginn. Den Numm „Mardi Gras on the Rocks“ krut och e Coctail, dee lang op de Carnival-Schëffer zerwéiert gouf.

Dëse Réckschlag huet awer net verhënnert datt dës Gesellschaft Erfolleg no Erfolleg buche konnt. 1984 huet Carnival mat enger Publicitéitscampagne, déi 10 Mio. USD kascht huet, an der Televisioun opgetrompt. Dräi Joer méi spéit huet se hir Aktien um fräie Maart ugebueden. Carnival huet, am Kader vum Ausbau vun hiren Aktivitéiten, ëm 1988, d'Holland-America Line mat der *Windstar Cruises* fir 900 Mio. USD iwwerholl. 1991 huet se zousätzlech nach *d'Seabourn Cruise Line AS* abezunn.

Vun 1994 un gouf den Numm *Carnival Cruise Lines* dunn nëmme fir d'Bezeechnung vun der Grënnungsgesellschaft benotzt. D'Haaptorganisatioun fir si an all déi zousätzlech incorporéiert Croisièresgesellschaften ass dunn ënner dem Numm *Carnival Corporation* gefouert ginn.

Ënner dem Numm *Carnival Destiny* ass 1996 dat éischt Passagéierschëff vu méi wéi 100.000 BRT agesat ginn, e Schëff, dat méi grouss war wéi d'RMS Queen Elizabeth, déi vun 1940 un de Rekord als gréisst Passagéierschëff gehalen huet.

1998 huet d'Carnival Corporation dunn och nach déi italieenesch Costa Crociere S. p. A., eng féierend europäesch Croisières-Linn, an och nach d'Cunard Line opkaaft. 2002 koum dunn nach *d'P & O-Princess Cruises Ltd* dobäi. An der Transaktioun waren d'Gesellschafte P & O Cruises, Princess Cruises, P & O Holiday, Swan Hellenic an déi däitsch P & O-Duechter AIDA Cruises enthalen.

## Lëscht vun de Croisièresschëffer

Mardi Gras

Carnival Celebration

Carnival Jubilee

Carnival Festivale

Carnival Tropicale

## Quellen
**Merian Extra - MS EUROPA* - ISBN 3-7742-6613-1
* Ward, Douglas: Berlitz Complete Guide to Cruising & Cruise Ships 2006, ISBN 981-246-739-4
## Kuckt och
* Lëscht vu Croisièresschëffer
* Lëscht vu Reedereie mat Croisièresschëffer
## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun de Carnival Cruise Lines
Stilleech

D**'Summereech** oder **Stilleech**, *Quercus robur* ass eng Lafbam-Aart aus der Gattung vun den Eechen (*Quercus*) an der Famill vun de Bicheplanzen (Fagaceae).

Et ass déi Eechen-Aart, déi a Mëtteleuropa am wäitste verbreet ass.

D'Eechen hu sech an der Zäit vum Boreal vum Mëttelmier, bis zum Atlantik ausgebreet, an am Norde si se bis a Südskandinavien komm. D'Stilleech kënnt am Oste bis an den Ural vir, wougéint d'Drauweneech net iwwer d'Kurescht Haff an d'Schwaarzt Mier ewechkoum.

An der Zäit vum Subatlantikum goufen d'Eeche vun de Buchen an Dännen vun den héije Plaze verdréckt, d'Stilleech huet sech an d'Dällten and d'hiwweleg Géigende verzunn, an d'Drauweneech an déi mëttelst an ënnescht Biergloen. Do wou sech de vertikale Verbreedungsraum iwwerschneit, hu sech Tëscheforme gebilt.

Grouss Stilleechebestänn gëtt et a Slowenien, Südfrankräich, an um Rhäin. Grouss Drauweneechebëscher gëtt et an der Rhön, am Spessart an am Pfälzer Wald.

D'Stilleech huet sech un en atlantescht a kontinentaalt Klima ugepasst. Se brauch vill Wäermt an ass empfindlech géint Spéitfrascht, zwar manner wéi d'Buch. Se zielt zu de Liichtbamarten, a se gëtt dofir ënner engem liichte Schierm deen net laang stoe bleift verjüngt.

D'Stilleech brauch méi Fiichtegkeet wéi d'Drauweneech, an huet eng Virléift fir Ae mat villen Nierstoffen, déifgrënneg Leembiedem, oder zweeschichteg Biedem mat Leemënnerlag.

D'Eech ass e Bam dee sech net fir Buedemschutz eegent, an am Ënnerstand hale se sech net laang. Si huet eng gutt Verankerung am Buedem. D'Poulwuerzel déi se huet, gëtt schonn am Staangenalter vun engem extensiven Häerzwuerzelsystem ofgeléist, doduerch datt sech de Wuesstem op e puer wéineg veräschtelt Säitewuerzele verlagert. Wann d'Eech méi all gëtt, gi vun dëse Säitewuerzele sougenannt *Senker* an d'Déift. Si hunn net vill reng Wuerzelen. Wann d'Grondwaasser héich usteet, oder bei permanenter Staunätzt bilde sech Wuerzeltelleren.

## Verhalen am Bestand

Wann d'Eeche net no beienee stinn, ginn hir Kroune späreg, a se wuesse protzeg. Dobäi maache se Stackausschlag a bilde Waasserreiser. Den ongläichméissege Jugendwuesstem, verstäerke verschidde Membere vum Bestand nach duerch déi sougenannt Gehaansdriwwer.

D'Leeschtung am Wuesstem läit op beschte Biedem fir d'Stilleech bei 6 bis 7 fm (dGz100). En ze vill séiert Wuessen ass net onbedéngt erwënscht, well soss d'Joresréng, ze grouss ginn, wat en Nodeel an der Qualitéit vum Holz ass.

## Ënnerscheed mat der Drauweneech
Bei der Stilleech sëtzen d'Friichten (Eechelen) op engem laange Still, dohier och den Numm, an d'Blieder hunn e kuerze Still. Bei der Drauweneech (*Quercus petraea*) ass et just ëmgekéiert.
Celebrity Cruises

1989 gouf **Celebrity Cruises** als selbständeg Reederei fir Croisièrë vun der griichescher Chandris Group gegrënnt an huet sech du séier zu enger éischter Adress am Croisière-Geschäft entwéckelt. Nom éischte Croisièresschëff *Meridian* goufen, wéinst neien, bei der Meyer-Werft zu Papenburg) gebaute Schëffer (Horizon a Zenith) nei Moosse gesat. Duerno koumen an der *Century*-Klass, d'Schëffer: Century, Mercury a Galaxy dobäi. Am Joer 1997 ass dunn d'Celebrity vun der *Royal Caribbean International* iwwerholl ginn. Zesumme si s'elo ënner dem Numm Royal Caribbean Cruise Line Ltd. aktiv. Zur där Flott gehéieren zéng komfortabel an elegant ausstafféiert Schëffer. Véier Neibaute si bei der Meyer-Werft an Optrag. All Schëffer vun där Reederei gehéieren zur Luxus-Klass.

## Aktuell Flott

* 1995 M/V Century (71.545 BRT, 248,4 m, Meyer Werft)
* 1996 M/V Galaxy (77.713 BRT, 264,0 m, Meyer Werft)
* 1997 M/V Mercury (77.713 BRT, 264,0 m, Meyer Werft)
* 2000 GTS Millennium (91.000 BRT, 294,1 m, Chantiers de l'Atlantique)
* 2001 GTS Infinity (91.000 BRT, 294,1 m, Chantiers de l'Atlantique)
* 2001 GTS Summit (91.000 BRT, 294,1 m, Chantiers de l'Atlantique)
* 2002 GTS Constellation (91.000 BRT, 294,1 m, Chantiers de l'Atlantique)
* 2003 Celebrity Xpedition (2.842 BRT, 90,2 m, Cassens-Werft)
* 2007 Azamara Journey (30.277 BRT, 180,8 m, Chantiers de l'Atlantique)
* 2007 Azamara Quest (30.277 BRT, 180,8 m, Chantiers de l'Atlantique)

Déi vun der Reederei benotzt Ofkierzunge gi gebraucht fir d'Aart a Weis, wéi d'Schëff ugedriwwe gëtt, ze bezeechnen:
* **M/V** steet fir "Motor Vessel" (konventionelle Motor),
* **GTS** fir "Gas Turbine Ship" (vun enger Gasturbinn ugedriwwe mat engem baussenzegen Azipod).

D'Celebrity-Schëffer erkennt ee gutt um Reederei-Logo **X** um Schaarschtech.

## Quellen
* Ward, Douglas: Berlitz Complete Guide to Cruising & Cruise Ships 2006, ISBN 981-246-739-4
## Kuckt och
* Lëscht vu Croisièresschëffer
* Lëscht vu Reedereie mat Croisièresschëffer
## Um Spaweck

* Offiziell Säit vu Celebrity Cruises
* Bewäertung vu Croisièresschëffer
René Pizzaferri

De **René Pizzaferri**, 1948 zu Rëmeleng gebuer, ass e lëtzebuergesche Gewerkschaftler (OGBL) an Expert fir Gesondheets- a Rentefroen.

De René Pizzaferri ass zanter 1969 haaptberuffleche Gewerkschaftssekretär, fir d'éischt beim Lëtzebuerger Arbechter Verband (LAV) a vun 1979 un beim Onofhängege Gewerkschaftsbond Lëtzebuerg (OGBL). Zanter 1984 ass hie Member vum Exekutivbüro vum OGBL.

Hien huet sech op Sozialfroe spezialiséiert a gëllt als Expert fir alles wat de Krankekeesen- a Pensiounskeesesystem zu Lëtzebuerg ugeet. Hien ass als gewielte Gewerkschaftsvertrieder Member vun de wichtegste Gremie vun der lëtzebuergescher Sécurité sociale.

De René Pizzaferri ass zanter 1995 och Grënnungspresident vun der A.s.b.l. Patiente Vertriedung, déi sech fir d'Interessi vun de Patienten asetzt. Seng verschidde Kapen, als Gewerkschaftler dee sech fir d'Salariéen an de Klinicken asetzt an als President vun der Patiente Vertriedung, ginn ënner anerem vun de Patronatsvertrieder kritiséiert.

## Um Spaweck
* patientevertriedung.lu
Mediterranean Shipping Company

D**'Mediterranean Shipping Company** (kurz MSC) ass eng Schwäizer Reederei mat Sëtz zu Genf.

## Geschicht
D'MSC gouf 1970 vum italieenesche Kapitän Gianluigi Aponte gegrënnt. Si huet sech zanterhier zum zweetgréisste Container Carrier (no der Mærsk Line, déi am August 2005 d'Royal P&O Nedlloyd iwwerholl hat), eropgeschafft.

## Linnen- a Containerschëfffaart

Bis 1995 goufe vun der MSC ausschliisslech Occasiounscontainerschëffer kaaft. D'Flott bestoung aus enger ëmmer méi grousser Zuel vu Second-hand-Containerschëffstyppen aus der éischter bis zur drëtter Generatioun. Eréischt vun 1994 un huet d'MSC nei Containerschëffer baue gelooss oder gechartert.

Ënner MSC-Fändel si Mëtt 2007 eng 340 Containerschëffer, mat enger Stellplazkapazitéit vun 1.115.000 TEU, gefuer. Am Vergläich Maersk-Sealand mat 1.030.000 TEU, incl. P&O Nedloyd 1.400.000 TEU. D'Nimm vun de Schëffer loossen erkennen, wéi eng gechartert a wéi eng der Reederei gehéieren. 
Déi zur Zäit gréissten MSC Containerschëffer mat enger Capacitéit vu jee 9.178 TEU sinn d'„MSC Pamela“ an „MSC Susanna“. Si goufen am Juli 2005 bei Samsung H.Ind. a Südkorea fir déi däitsch Reederei *C.P.Offen* gebaut, a fir aacht Joer un MSC verchartert. No kuerzer Zäit huet MSC se kaaft. Aner Schëffer vun där Serie si schonn ausgeliwwert respektiv bestallt.

Wichtegsten zentrale Containerterminal vun der MSC ass Antwerpen; do exploitéiert d'Reederei en eegenen Terminal.

MSC bedéngt weltwäit 270 Häfe mat 170 Linnen.

Weltweit zielt d'MSC iwwer 30.000 Mataarbechter an 390 Néierloossungen, déi iwwer 146 Länner verspreet sinn.

Am Dezember 2021 bitt MSC op d'mannst 5,7 Milliarden Euro fir Bolloré Africa Logistics, eng Duechtergesellschaft vum Bolloré Grupp.

## Croisièren

1995 ass d'MSC, wéi se d'StarLauro S.p.A. iwwerholl huet, an d'Croisièresgeschäft erageklomm an zwar ënner dem Numm *MSC Crociere S. p. A.*. D'Entreprise ass gradewéi bei de Containerschëffer virgang an huet fir unzefänken eeler Schëffer aus zweeter Hand kaaft. 2003 koum du mat der "MSC Lirica" (59000 BRT) dat éischt neigebaute Schëff dobäi. 2004 koum d'Schwësterschëff "MSC Opera" no, an duerno d'"European Vison" an d'"European Stars" (je 58000 BRT) déi d'Gesellschaft no der Faillite vun der Festival Crociere S. p. A., als "MSC Armonia" an "MSC Sinfonia" iwwerholl hat. MSC ass weider séier gewuess an huet nei Schëffer bestallt. 2006 gouf d'"MSC Musica" (90000 BRZ) a Betrib geholl, gefollecht, 2007, vun der "MSC Orchestra". Mat der "MSC Poesia"(2009) an der "MSC Magnifica"(2010) kommen nach zwee weider Schwësterschëffer dobäi. Fir 2008 an 2009 sinn d'"MSC Fantasia" an "MSC Splendida" (je 133500 BRT) bestallt. Gebaut ginn all déi Schëffer vun der franséischer Werft Chantiers de l'Atlantique vu Saint-Nazaire. 

## Flott vu Croisièresschëffer

## Quellen
* Ward, Douglas: Berlitz Complete Guide to Cruising & Cruise Ships 2006, ISBN 981-246-739-4
## Kuckt och
* Lëscht vu Croisièresschëffer
* Lëscht vu Reedereie mat Croisièresschëffer
## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun MSC Cruises 
* Bewäertung vu Croisièresschëffer
Festival Cruises

**Festival Cruises**, gegrënnt 1992, war eng Reederei, déi mat Schëffer aus zweeter Hand hir Croisièresaktivitéiten ugefaangen huet. Duerno huet se grouss Schëffer selwer baue gelooss. Dat éischt war d'Mistral. 2003 ass Festival Cruises a Faillite gaangen. Hir Schëffer goufen du verkaaft, d'European Stars an d'European Vision ënner anerem un MSC Crocieri, déi dës zwee Schëffer weider ënner den Nimm: MSC Sinfonia an MSC Armonia explotéiert. D'MS Mistral gouf vun Iberojet iwwerholl, eng Croisièresgesellschaft, déi dëst Schëff virun ënner dem Numm Grand Mistral exploitéiert.
## Kuckt och
* Lëscht vu Croisièresschëffer
* Lëscht vu Reedereie mat Croisièresschëffer
* Mediterranean Shipping Company
## Um Spaweck
* D'Geschicht vu Festival Cruises an dem Schëff European Vision
Marguerite Thomas-Clement

D**'Marguerite Thomas-Clement**, gebuer de 17. Mee 1886 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 11. Abrëll 1979 zu Näerden, war eng lëtzebuergesch Léierin a Politikerin.

1917 gouf si mat dem Xavier Thomas bestuet.
__NOTOC__
Vun 1919 bis 1924 war si Member an der sozialistescher Partei, a vun 1924 bis 1932 an der radikal-sozialistescher Partei.
Den 8. Mee 1919 gouf zu Lëtzebuerg d'Allgemengt Walrecht agefouert dat mat sech bruecht huet, datt och elo Fraen duerfte wiele goen an och gewielt konnte ginn. Bei de Wale vum 26. Oktober 1919 ass si als éischt Fra zu Lëtzebuerg an d'Chamber gewielt ginn. Si war do vun 1919 bis 1922. 1925 an 1928 ass si erëmgewielt ginn. 1931, d'radikal-sozialistesch Partei war an der Opléisung, huet si hire Sëtz an der Chamber verluer.

D'Marguerite Clement war och vun 1921 bis 1924  Gemengeconseillère an duerno bis 1928 och Schäffen an der Stad Lëtzebuerg.. 

## Ausbléck
Et huet du bis 1965 gedauert fir datt mat der Astrid Lulling nees eng Fra an d'Chamber koum. Déi éischt Ministesch zu Lëtzebuerg gouf d'Madeleine Frieden-Kinnen 1967.

## Éierung
D'Stad Lëtzebuerg, d'Gemeng Stroossen an d'Gemeng Réiser hu Stroossen no hir benannt.

## Literatur
* Renée Wagener: "Marguerite Thomas-Clement, Sprecherin der Frauen: Die erste Luxemburger Abgeordnete." in:* « Wenn nun wir Frauen auch das Wort ergreifen... »*. Publications nationales, Lëtzebuerg, 1997.
AIDA Cruises

**AIDA Cruises** ass eng Reederei mat Sëtz zu Rostock. Als Duechtergesellschaft vun der Costa Crociere S.p.A. gehéiert si zu den elo zwielef Croisièresgesellschafte vun der Carnival Corporation & plc.

AIDA ass net d'Bezeechnung vun engem eenzele Croisièresschëff, mä déi iwwergräifend Bezeechnung vun enger ganzer Flott vu Schëffer.

## D'Entreprise
D'Entreprise *AIDA Cruises* (virdru *Seetours*) ass an Däitschland féierend, wat d'Ugeboter vu Croisièren ugeet. Am Joer 2006 goufe vun hir 239.000 Passagéier transportéiert; den Ëmsaz huet zirka 408 Milliounen Euro erreecht, wat engem Maartundeel vu 35&nbsp;% entsprécht. *AIDA Cruises* beschäftegt neierdengs 2.400 Persounen aus 25 Länner. Dovun si ronn 2.000 Persounen u Bord vun de Schëffer a 400 u Land beschäftegt.

Am Joer 2000 huet d'P&O Princess Cruises eng Majoritéit vun 51&nbsp;% um Kapital vun der Entreprise *Seetours* iwwerholl. Zanter der Fusioun vun der *P&O Princess* mat dem *Carnival-Grupp* am Joer 2003 gehéiert elo och *AIDA Cruises* zur Carnival Corporation & plc, dem weltwäit gréissten Ubidder vu Croisièren.

Vum 1. November 2004 un, féiert d'Gesellschaft d'Firmebezeechnung *AIDA Cruises German Branch of Costa Crociere*. D'Entreprise gehéiert vun do un zu enger aneren Duechter vu *Carnival*, den italieenesche Costa Croisièren. Dat erkläert, firwat d'AIDA-Flott zanter 2004 ënner italieeneschem Pavillon fiert.

## Flott

D'Flott vun AIDA Cruises besteet aus de Schëffer AIDAcara (zanter 1996), AIDAvita (zanter 2002), AIDAaura (zanter 2003) an AIDAdiva (zanter 2007). All fuere se ënner italieeneschem Pavillon. Doheem si s'am Hafe vu Genua. Vun 2004 bis Mäerz 2007 huet och d'AIDAblu zur Flott gehéiert. Si ass dunn un déi englesch Reederei Ocean Village verkaaft ginn a gouf duerch d'AIDAdiva ersat. Bis zum Joer 2012 soll d'AIDA-Flott vu 5.400 op 16.384 Better erweidert ginn, a bis dohin all Joer en neit Schëff bäikréien.

## Literatur
* Ralf Schröder, Michael Thamm: *AIDA - Die Erfolgsstory*, Delius Klasing Verlag, ISBN 978-3-7688-1900-8
**Merian Extra - MS EUROPA* - ISBN 3-7742-6613-1
* Ward, Douglas: Berlitz Complete Guide to Cruising & Cruise Ships 2006, ISBN 981-246-739-4

## Kuckt och
* Lëscht vu Croisièresschëffer
* Lëscht vu Reedereie mat Croisièresschëffer

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun AIDA-Cruises
* Bewäertung vu Croisièresschëffer
* Biller vun AIDA-Schëffer
* Offiziell Säit vun de Carnival Cruise Lines
Catherine Kill

D**'Catherine Schleimer-Kill**, gebuer *Catherine Kill* den 19. Mee 1884 zu Esch-Uelzecht an do gestuerwen den 18. November 1973, war eng lëtzebuergesch Politikerin a Fraerechtlerin. 

Si gëllt als eng vun de Pionéierinne vun der Fraebeweegung zu Lëtzebuerg.

## Liewen

D'Catherine Kill war d'Meedche vum Schmelzaarbechter Henri Kill a senger Fra Françoise Laux. Tëscht 1899 an 1902 ass si an d'Léierinnen-Normalschoul gaangen, wou se 1902 hire Léierinnendiplom krut. Hir éischt Plaz krut se 1903 zu Uewerglabech an der Gemeng Noumer, wou se no 5 Méint gekënnegt huet.

1905 huet se de Schoulmeeschter Jean Schleimer bestuet, dee vun 1901 bis 1942 zu Esch geschafft huet. Zesummen hate si zwéi Bouwen: den éischten, de Paul Schleimer, gouf méi spéit Direkter vun der Escher "Gewerbeschoul", dem haitege Lycée technique d'Esch-sur-Alzette an den zweeten, de Léon Schleimer, gouf Dokter.

D'Catherine Schleimer-Kill huet 1911 an 1912 als "Chargée de Cours d'économie domestique" am neigegrënnte Meedercheslycée, dem Virleefer vum haitege Lycée Hubert Clément Coursë gehalen.

Si war 1925 eng vun de Grënnerinne vun der Action féminine, Editrice vun der Zäitschrëft mam selwechten Numm, a vun 1929 bis 1934 déi éischt Fra am Escher Gemengerot.

Nom Zweete Weltkrich huet d'Catherine Kill sech aus der Ëffentlechkeet zeréckgezunn a sech intensiv mat Esoterik beschäftegt.

Zu Lalleng ass eng Strooss no hir benannt. D*Rue Catherine-Schleimer-Kill* ass als klenge Square ugeluecht, deen d*'Rue Portland* an der Mëtt spléckt.
## Kuckt och
* Feminismus zu Lëtzebuerg

## Literatur
* Renée Wagener: "Catherine Schleimer-Kill und die ''Action féminine''"; in: *« Wenn nun wir Frauen auch das Wort ergreifen...»* Publications nationales, Lëtzebuerg, 1997.
* Renée Wagener: " 'Frauen aller Stände, beschreitet den Weg der Selbsthilfe!'." In: Ville d'Esch-sur-Alzette: *100 Joer Esch. 1906-2006.* Esch-Uelzecht, 2006, S.330-339.
Apple Aperture

**Apple Aperture** ass e Computerprogramm vun Apple fir de Betribssystem Mac OS X, deen am Oktober 2005 op der PhotoPlus Expo zu New York virgestallt gouf.

Aperture war déi éischt Software, déi entwéckelt gouf, fir professionelle Fotografen et z'erlaben, eng net-destruktiv Postproduktioun vun digitale Fotoen, a besonnesch déi a proprietäre RAW-Format, séier an einfach z'erméiglechen.

Déi direkt Konkurrenz ass de Adobe Photoshop Lightroom, deen et och fir Mac gëtt.

Déi aktuell Versioun ass 2.1.3. vum 14. Abrëll 2009.

## Bibliographesches
* B. Long, R. Harrington, O. Luna: *Aperture 2. Das offizielle Handbuch zu Apples Workflow-Software für Fotografen*, Addison-Wesley Verlag, 2009
Lannen um Pläitrengerhaff

D****' sinn eng Koppel Lannen (*Tilia* sp.;  tilleul;  Linde) déi zu Pläitreng an der Gemeng Conter stinn an déi wéinst hirem Alter an der Plaz wou se stinn, zënter 2002 zu de bemierkenswäerte Beem zu Lëtzebuerg gehéieren. 

Et ass net gewosst ob et sech ëm Summer- (*Tilia platyphyllos*) oder Wanterlannen (*Tilia cordata*) handelt. 

## Lokalisatioun
D'Beem stinn an der Sektioun *Mutfert a Méideng* vun der Gemeng Conter, op béide Säiten am Agank vum Pläitrengerhaff.
 
## Geschicht
Den Alter vun dësen zwou Lannen ass net bekannt, dierft awer méi wéi honnert Joer sinn.

## Entwécklung

U = Ëmfang; d = Duerchmiesser; h = Héicht

## Biller

Fichier:KeeBild.jpg|Fréijoer ()
Fichier:KeeBild.jpg|Summer ()
Fichier:KeeBild.jpg|Hierscht ()
Fichier:PläitrengerhaffLannen02.jpg|Wanter (Januar 2008)


## Kuckt och
*Aner bemierkenswäert Beem um Pläitrengerhaff:
: Zwou Eeche beim Weier
: Séisskäschtebam am Bongert
: Spierebeem am Bongert
* Bemierkenswäert Beem zu Lëtzebuerg

## Literatur
* Murat, D. & M. Feldtrauer-Molitor (Koordinatioun), 2023. *Les arbres remarquables du Grand-Duché de Luxembourg*. Editeuren: Administration de la nature et des forêts (ANF) an natur&ëmwelt asbl. ISBN 978-2-9199474-3-0
* Bartimes, Mett et al. *Les arbres remarquables 2002*. Luxembourg: Administration des eaux et forêts, 2002. Print. ISBN 2-919877-05-4
* *Arbres remarquables du Grand-Duché de Luxembourg*. Luxembourg: Administration des eaux et forêts, 1981. Print.

## Um Spaweck

* Quell vum Artikel wou net anescht uginn: *(Les) Arbres remarquables…* an der Literatur
IPhoto

**iPhoto** war e Fotobeaarbechtungsprogramm vun Apple fir de Betribssystem Mac OS X.

E war deel vum Softwarepak iLife.

E war vun 2002 un op all Mac-PC installéiert. Déi lescht Versioun koum am Mäerz 2015 eraus. Duerno gouf en duerch Apple Photos ersat.

iPhoto konnt digital Fotoen importéieren, organiséieren, beaarbechten, ausdrécken an deelen.
Eech zu Mutfert

D**'Eech zu Mutfert** ass eng Summereech (*Quercus robur*; chêne pédonculé; Stieleiche), déi an der Gemeng Conter, am Ausgank vu Mutfert laanscht d'Strooss déi op de Pläitrengerhaff féiert, steet.

Dës Eech gehéiert zënter 1981 zu de bemierkenswäerte Beem zu Lëtzebuerg.

## Entwécklung vum Bam
Den Alter vun der Eech gëtt op ronn 300 Joer geschat. 

Um Enn vum éischte Weltkrich gouf dës Eech zum *Fräiheetsbam* (*Arbre de la liberté 1914-1918*) ernannt, wat hiren Erhalt geséchert huet. Ëm de Bam huet d'Gemeng eng fräi Plaz mat Wues a jonke Beem ugeluecht.

1976 gouf d'Eech verstäerkt a geséchert.

## Quellen
* Sinner, J. et al., 2002. *Les arbres remarquables*. Administration des Eaux et Forêts. Musée national d'histoire naturelle. 255 S. (Cf. S. 54-55, Text a Foto).
* Administration des eaux et forêts, 1981. *Arbres remarquables du Grand-Duché de Luxembourg*. Imprimerie Saint-Paul, 167 S. (Cf. S. 20-21, Foto an Text).

## Kuckt och
* Bemierkenswäert Beem um Pläitrengerhaff:
: Eechen nieft dem Weier
: Lannen am Agank vum Haff
: Spierebeem am Bongert
* Bemierkenswäert Beem zu Lëtzebuerg

## Fotoalbum

## Um Spaweck
Adobe InDesign

**Adobe InDesign** ass en Desktop-Publishing-Computerprogramm vun Adobe Inc., deen Enn 1999 als Konkurrenz fir de QuarkXPress virgestallt gouf.

## Kuckt och
* Adobe Illustrator
Adygeja

D**'Republik Adygeja** oder **Adygien**, am Nordkaukasus, ass eng kleng autonom Republik am südlechen Deel vum europäesche Russland, déi den 31. Mäerz 1992 e Federatiounsvertrag mat Russland ënnerschriwwen huet. D'Haaptstad ass Maikop *Myjeqwape*.
__NOTOC__
## Geographie

D'Republik ass eng Enklav vun der Regioun Krasnodar. Am Nordweste grenzt se un de Krasnodarer Stauséi, am Norden an Nordoste orinetéiert sech d'Ofgrezung méi oder manner um Floss Laba. Am Süde fängt d'Biergwelt vum Kaukasus un, mat véier 3000er um Gebitt vun der Republik, an do läit och de gréissten Deel vum Kaukasus-Naturreservat.

## Bevëlkerung

D'Adygejer (Tscherkessen), déi der Republik den Numm ginn hunn, maachen haut just nach e Véirel vun der Bevëlkerung aus. Zënter 1939 sinn d'Russen déi gréisst Volleksgrupp (2010 koume se op 63,6&nbsp;%).

No enger offizieller Ëmfro aus dem Joer 2012 si 35,4&nbsp;% vun der Bevëlkerung russesch orthodox, 30&nbsp;% si spirituell awer net reliéis, 13&nbsp;% bekenne sech zum Islam, 9&nbsp;% sinn Atheisten, an de Rescht gehéieren zu Splittergruppen, anere Reliounen oder hunn net op d'Fro geäntwert.

## Geschicht
D'Géigend gouf zënter dem 6. Joerhonnert vu Byzanz aus christianiséiert. D'Genueser hunn e puer Handelsplazen a Festungen an der Regioun vun den Tscherkesse gebaut. Vum 16.–19. Joerhonnert u sinn d'agebueren Adygejer ënner dem Afloss vun de Krimtatare lues a lues zum Islam iwwergetratt.

Den 21. Mai 1864 hunn déi russesch Truppen d'Tscherkessen als leschte vun den nordkaukasesche Vëlker bezwongen. Honnertdausenden dervu vu sinn an der Folleg an d'Osmanescht Räich verdriwwe ginn, net wéineg sinn der dobäi gestuerwen. Duerno si vill Russen an d'Republik agewandert.

## Ekonomie

De Schwaarze Buedem an der Regioun eegent sech absënns fir Landwirtschaft. A klenge Quantitéite ginn och Äerdgas, Pëtrol, Gold an aner Eedelmetaller gefërdert an et gëtt Forstwirtschaft bedriwwen.

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Republik
Tounwäertëmfank

Bei der digitaler Fotografie gëtt den **Tounwäertëmfang** un, wéi vill Faarfinformatiounen e "Bild" enthale kann. E gëtt gemenkerhand a Bit ausgedréckt.

Den Tounwäertëmfang vun engem RGB-Bild besteet aus den dräi Faarfkanäl , rout, giel, blo mat jeeweils 8 Bit. Dat erméiglecht also 256 x 256 x 256 = 16.777.216 méiglech Faarfinformatiounen.

Den Tounwäertëmfang ass also den Ënnerscheed tëscht der hellstméiglecher an der däischterstméiglecher Plaz vun engem RGB-Bild.

Vill "blatzeg" Fotoe stame vu Fototapparaten, deenen hire Bildsensor den optimalen Tounwäertëmfang iwwerhaapt net ausnotze kann, an op déi Manéier déi dräi Faarfkanäl net komplett beluecht sinn. Eng Méiglechkeet, den Ëmfang, deen "do" ass, mat Hëllef vun engem Bildbeaarbechtungsprogramm wéi dem Adobe Photoshop unzepassen, fir all Faarfkanal eenzel.
Gorch Fock (1958)

**Gorch Fock** ass den Numm vu zwee souzesoe baugläiche Schëffer. Si goufen nom Schrëftsteller Gorch Fock genannt. Dësen Artikel bezitt sech op dat zweet Schëff vun 1958 mat dem Numm *Gorch Fock (1958)*, also op d'Seegelschoulschëff Gorch Fock vun der Däitscher Marinn.

## Geschicht
Fir déi nei geschaf Bundesmarine gouf 1958 d'Seegelschoulschëff *Gorch Fock* an Déngscht geholl, dat bis haut déi Funktioun an der Däitscher Marinn nach ëmmer erfëllt. Grad wéi déi éischt *[[Gorch Fock (1933)]]* vun der Reichsmarine, gouf se bei Blohm + Voss gebaut. D'Schëff ënnersteet der Marinneschoul Mürwik, säin Heemechtshafen ass Kiel.

D**Gorch Fock'' ass no de selwechte Pläng gebaut wéi déi sukzessiv Schwësterschëffer vun der éischter ''Gorch Fock'', nëmme méi grouss. Allerdéngs goufen nom Ënnergank vun der [[Pamir (Schëff)|''Pamir'']] [[1957]] d'Sécherheetsstandarden däitlich verbessert. All Offizéieschkandidate vun der [[Däitsch Marinn|Däitscher Marinn]] ginn am Kader vun enger Ausbildungsrees an d'Ausland, um Schëff forméiert, och d'[[Ënneroffizéier]] vum sougenannte "seemänneschen Déngscht".

== Schwësterschëffer ==
* [[Gorch Fock (1933)|Gorch Fock (I)]], 1949 - 2003 Towarischtsch
* [[Eagle (Schëff)|Eagle]], 1936 - 1946 Horst Wessel, Schoulschëff an den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]]
* [[Sagres (II)|Sagres]], 1938 - 1948 Albert Leo Schlageter, portugisescht Schoulschëff
* [[Mircea (Schiff)|Mircea]], rumänescht Schoulschëff
* [[Mercator (Schëff)|Mercator]], belscht Schoulschëff, (1951-1960)

== Billergalerie ==
<gallery>
bild:Gorch_Fock_Kiel_2001.jpg|D**Gorch Fock* 2001 zu Kiel
bild:Gorch Fock II liegt an der Pier vor der Marineschule Mürwik (Flensburg).jpg|Gorch Fock zu Mürwik ([[Marinneschoul Mürwik]])
Bild:Galionsfigur_gorch_fock.jpg|Albatros vun der *Gorch Fock* am Summer 2001
Bild:Oslo Hafen.jpg|D*'Gorch Fock* am Osloer Hafen 1975
Bild:Segelnamen-gorchfock.jpg|Nimm vun de wichtegste Seegelen
</gallery>

== Literatur ==
* Frank Grube, Gerhard Richter: *Das große Buch der Gorch Fock*. Edition Maritim, Hamburg 1998, ISBN 3-922-117-06-6
* Rudolf Titzck u.a.: *Segelschulschiff Gorch Fock*. Koehler, Herford 1985 ISBN 3-7822-0375-5
* Otmar Schäuffelen: *Die letzten grossen Segelschiffe*. 10. Aufl. Delius-Klasing, Bielefeld 2002, ISBN 3-7688-0483-6
* Hans Freiherr von Stackelberg, *Im Kielwasser der Gorch Fock'', Koehler, Hamburg, 2000, 3. Auflage, ISBN 3-7822-0797-1

## Um Spaweck

* D'Gorch Fock op der Websäit vun der Däitscher Marinn
* Homepage vum Equipage
* D'Gorch Fock bei 8 Beaufort an der Nordséi
Apple-Tastatur

Eng **Apple-Tastatur** ass eng Computertastatur vun der US-amerikanescher Firma Apple.

Zënter der Aféierung vum Apple-II-Computer am Joer 1977 huet Apple Dosende vun Tastaturen entwéckelt an erausbruecht. Ufanks ware se nach integréiert, vun 1984 un, si se extern ginn.

Apple-Tastaturen ënnerscheede sech net grondleeënd vun den Tastature vun anere Produzenten.
Eechen um Pläitrengerhaff

D****' sinn eng Koppel Summereechen (*Quercus rob*ur;  chênes pédonculés;  Stieleichen) déi zu Pläitreng an der Gemeng Conter stinn an déi zënter 1981 zu de bemierkenswäerte Beem zu Lëtzebuerg gehéieren. 

## Lokalisatioun
D'Beem stinn an der Sektioun *Mutfert a Méideng* vun der Gemeng Conter, um ëstlechen Uwänner vum *Ieweschte Weier* beim Pläitrengerhaff
 
## Geschicht
Den Alter vun dësen zwou Eechen ass net bekannt.

## Entwécklung
Béid Beem hunn imposant breet Krounen, déi bis op zirka 2&nbsp;m iwwer de Buedem erof reechen.

U = Ëmfang; d = Duerchmiesser; h = Héicht

Eng vun den Eeche gehéiert zu deenen déckste Beem zu Lëtzebuerg(1981: deen 29 déckste Bam).

## Biller

Fichier:KeeBild.jpg|Fréijoer ()
Fichier:KeeBild.jpg|Summer ()
Fichier:KeeBild.jpg|Hierscht ()
Fichier:PläitrengEechen01.jpg|Wanter (Januar 2008)


## Kuckt och
* Aner bemierkenswäert Beem um Pläitrengerhaff:
: Lannen am Agank vum Haff
: Spirebeem am Bongert
: Séisskäschtebam am Bongert
* Pläitreng
* Bemierkenswäert Beem zu Lëtzebuerg
## Literatur
* Murat, D. & M. Feldtrauer-Molitor (Koordinatioun), 2023. *Les arbres remarquables du Grand-Duché de Luxembourg*. Editeuren: Administration de la nature et des forêts (ANF) an natur&ëmwelt asbl. ISBN 978-2-9199474-3-0 (cf. S. 194-197, Foto an Text)
* Bartimes, Mett et al. *Les arbres remarquables 2002*. Luxembourg: Administration des eaux et forêts, 2002. Print. ISBN 2-919877-05-4 (cf. S. 46-47, Foto an Text)
* *Arbres remarquables du Grand-Duché de Luxembourg*. Luxembourg: Administration des eaux et forêts, 1981. Print. (cf. S. 24-25, Foto an Text)
 
## Um Spaweck

 

* Quell vum Artikel wou net anescht uginn: *(Les) Arbres remarquables…* an der Literatur
Kale Krich

De sougenannte **Kale Krich** ass déi Zäit tëscht dem Enn vum Zweete Weltkrich an den uganks 1990er Joren. Eng Zäit, an där d'USA an d'Sowjetunioun mat hiren Alliéierten hir ënnerschiddlech Opfaassunge vertrueden hunn, ouni et op en oppene Krich ukommen ze loossen.

Et gouf awer eng sëllege Stellvertriederkricher.

D'offiziellt Enn vum kale Krich gëtt generell mam Zesummefall vun der Sowjetunioun an Zesummenhang bruecht.

## D'Situatioun nom Zweete Weltkrich

No der Victoire vun den Alliéierten iwwer d'Nazi-Däitschland gouf Europa tëschent den zwou gréisste Muechten opgedeelt: de Westblock, ënner demokratesche Regimmer wou d'USA un der Spëtzt stoung, an dem Ostblock, ënnert kommunistesche Regimmer mat der Sowjetunioun un der Spëtzt. Doraus entstoungen dunn zwéi Pakten: d'NATO an de Warschauer Pakt.

## De Start vum Kale Krich
Den Ausgangspunkt vum Kale Krich gëtt dacks mat der Irankris vun 1946 festgeluecht. Déizäit huet den amerikanesche President Harry S. Truman der Sowjetunioun mat engem Atomkrich gedreet, wa se hir Truppen net aus dem Iran ofzéie géif. Am Hannergedanken haten d'Amerikaner dobäi den einfachen a garantéierten Zougank zum iranesche Pëtrol.

### D'Bildung vum Ostblock
Nach wärend dem Zweete Weltkrich goufen, beim sowjetesche Virstouss a Richtung Berlin, um Wee eng Rëtsch provisoresch kommunistesch Regimmer opgestallt. A Länner wéi Polen, Rumänien a Bulgarien koume kommunistesch Regimmer friddlech un d'Muecht. An Ungarn an an der Tschechoslowakei gouf et 1948 Coup-d'Étaten.

### Truman-Doctrine
Den Harry S. Truman mouch den 12. Mäerz 1947 an enger Ried bekannt, datt d'USA *"all fräi Vëlker ënnerstëtzt, déi sech géint d'Ënnerwerfung duerch bewaffnet Minoritéiten oder duerch Drock vu bausse widdersetzen".*

No där Ried hunn d'USA fir de Rescht vum Kale Krich eng Politik gefouert, déi "Endiguement" genannt gëtt. D'Zil dobäi war et, Länner ekonomesch a militäresch vun den USA sou ofhängeg wéi méiglech ze maachen, fir sech hinnen hir Loyalitéit ze garantéieren. En Deel dovu war den *European Recovery Program* (ERP), och "Marshallplang" genannt. Dee Plang huet den Erëm-Opbau vun zerstéierte Stied a Länner ënnerstëtzt.

## Stellvertriederkricher

### Koreakrich

De Koreakrich war den éischte Konflikt deen an der Zäit vum Kale Krich entstanen ass an en huet sech séier an e Stellvertriederkrich entwéckelt. Nom Ofzuch vun de sowjeteschen an den amerikaneschen Truppen aus Korea, si séier Grenzkonflikter tëschent de béiden nei kreéierte Staaten, Nordkorea a Südkorea, entstanen. Béid Länner wollten e vereenegt Korea hunn.

## Um Spaweck
Mercator (Schëff)

D**'Mercator** ass e belscht Seegelschëff, dat fréier vun der belscher Marinn als Schoulschëff benotzt gouf an elo als Muséesschëff, zu Oostende am Yachthafen, bei der Gare, verankert läit.
## Geschicht vun der Mercator

Staark beuecht gouf déi 9. Rees, déi d'Mercator vum 4. Oktober 1935 bis de 4. Mee 1936 gemaach huet. Vun der Rees huet d'Schëff déi stierflech Iwwerreschter vum Pater Damien, e flammännesche Missionnaire, deen 1889 zu Malakaï (Hawaii) bei senger Missiounsaarbecht en Affer vun der Lepra gouf, an 1995 vum Poopst Jean-Paul II. séileg gesprach gouf, an d'Belsch heembruecht.

Grad virum zweete Weltkrich, op senger 20. Rees, huet d'Mercator e wäertvolle Bäitrag bei der Opstellung vun hydrographesche Kaarte vun der Küst vum belsche Kongo geleescht.

Am Zweete Weltkrich ass d'Schëff vun der englescher Marinn opbruecht ginn, fir ënner engleschem Pavillon ze seegelen. Et gouf du vu britteschen U-Booter als Depotschëff benotzt.

Nom Enn vum Krich huet d'Belsch d'Mercator zeréckkritt. Well d'Schëff awer schwéier beschiedegt war, huet et 1947 missen zu Gent ganz iwwerholl ginn.

Vun 1951 bis 1960 gouf d'Schëff als Schoulschëff fir d'Ausbildung vu Matrouse vun der Belscher Marinn benotzt. Et huet an där Zäit och u verschiddene Seegelregatten deelgeholl.
 
1960 gouf d'Mercator aus dem Déngscht gezunn an zu Oostende verankert; et ass elo do als Muséesschëff ze gesinn.

## Kuckt och
* Seegelschëff
* Gorch Fock, däitscht Seegelschoulschëff
## Geschicht

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vum Muséeschëff Mercator
Tim Berne

Den **Tim Berne**, gebuer de 16. Oktober 1954 zu Syracuse (New York), ass en Altsaxophonist a Protagonist vun der improviséierter Musek.

## Wierk

## Um Spaweck
École privée Sainte-Anne Ettelbruck

D**'École privée Sainte-Anne Ettelbruck** ass eng lëtzebuergesch Privatschoul fir Meedercher zu Ettelbréck.

## Am Zweete Weltkrich

* Ouschteren 1942: D'Zivilverwaltung riicht am "Töchterpensionat" eng Lehrerbildungsanstalt (LBA) an.
* 30. August 1944: D'Pensionat soll e preisescht Lazarett ginn, kuerz drop gëtt sech awer fir d'Akerbauschoul ausgeschwat.
* No der éischter Befreiung den 11. September 1944 ginn hei Verletzter, Flüchtlingen an Zaldoten vun de *Forces françaises de l'intérieur* (FFI) versuergt.
* 20. Dezember 1944: D'Schwëstere flüchten aus Ettelbréck. D'Gebaier ginn erëm Asyl fir vill Ettelbrécker déi hu missen do bleiwen.

## Literatur
* Sankt Anna und der Krieg, Ettelbrück 1940-45, 2021, École privée Sainte-Anne

## Kuckt och
* Secondaireschoulen zu Lëtzebuerg
## Um Spaweck

* Websäit vun der École Privée Sainte-Anne Ettelbruck
Apple Mighty Mouse

D**'Apple Mighty Mouse**, spéider och **Apple Mouse** genannt, ass eng Computermaus vun Apple.

Den Numm stammt vun der Mighty Mouse, enger Cartoon-Figur vun den Terrytoons-Studio, déi 1942 fir 20th Century Fox gezeechent gouf an hiren éischten Optrëtt am Zeechentrickfilm "The Mouse of Tomorrow" hat.

Et ass déi éischt USB-Maus mat méi wéi enger Tast vun Apple, a se gouf am August 2005 der spezialiséierter Press virgestallt. Virdru waren d'Apple-Mais wéinst hirer eenzeger Tast eng Ausnam.

Vun 2006 bis 2009 war och eng kabellos Versioun am Handel. Duerno ass se duerch d'Apple Magic Mouse ersat ginn.

D'Maus mam Kabel stoung nach bis 2017 op der Websäit vun Apple zum Verkaf, mee gouf op *Apple Mouse* ëmgedeeft, well et Markerechtsproblemer mat engem anere Produzent gouf.
## Um Spaweck
Gaucelm Faidit

De **Gaucelm Faidit**, gebuer ëm 1185 zu Uzerche am Limousin, a gestuerwen ëm 1240, war en Troubadour aus dem Mëttelalter.

Well hie seng Suen duerch Wierfelspill verluer hat, ass e mat senger Fra Guilhelma Monja, enger fréierer Prostituéiert als Jongléierkënschtler iwwer Land gezunn. Och zu Poitiers huet e sech eng Zäitchen um Haff vum Richard Léiwenhäerz opgehalen, mat deem hie soll op de Véierte Kräizzuch gaange sinn. Deen huet dunn Hand iwwer den Troubadour gehalen, deen him no sengem sengem Doud 1199 e Planh dedicacéiert huet, de bekannten "*Fortz chauza es tot lo maior dans*.

Eng 65 Gesäng si vun him iwwerliwwert.
Kifer um Briddel

D**'Kifer um Briddel** ass eng Bëschkifer (och nach Fatzeg Dänn oder Kazeg Dänn, *Pinus sylvestris*; pin sylvestre; Waldkiefer) déi um Briddel an der Gemeng Koplescht, laanscht der Lucien Wercollier-Strooss, net wäit ewech vum Briddeler Waassertuerm steet.

Wéinst hirer opfälleg onsymmetrescher Kroun, déi d'Strooss wéi e Schierm iwwerdeckt, gehéiert se zu de bemierkenswäerte Beem zu Lëtzebuerg.

De Bam, deen a Privatbesëtz ass, war 2008 an nach engem relativ gesonden Zoustand, trotz dem Schued dee seng Kroun duerch Camionen, Bussen asw, an och dem Macadam dee bis un de Stamm erureecht, erlidden huet.

Dëse Bam kënnt schonn op der éischter Lëscht vun de bemierkenswäerte Beem zu Lëtzebuerg vir, eng Lëscht déi 1893 vum Forstinspekter Ernest Faber, de Pionéier um Gebitt vun de bemierkenswäerte Beem zu Lëtzebuerg, verëffentlecht gouf. De Faber vergläicht se mat engem *natierlechen Triumphbou* virum Agank vun der Uertschaft.

Deemools stoung de Bam nieft der onbebauter Landstrooss. déi vu Stroossen op de Briddel gefouert huet. Zanterhier huet d'Bebauung sech laanscht d'Kifer bis bei de Waassertuerm ausgebreet, an d'Strooss fir op Stroossen, den CR181, gouf méi südlech nei ugeluecht. Zanterhier ass d'Wercollier-Strooss eng Sakgaass an domat e rouegt Wunngebitt.

## Entwécklung vum Bam

## Quellen
* Murat, Danièle et al. *Les arbres remarquables du Grand-Duché de Luxembourg*. [3e parution revue et adaptée]. Diekirch: ANF, 2023. Print. ISBN 978-2-9199474-3-0
* Sinner, J. et al., 2002. *Les arbres remarquables.* Administration des Eaux et Forêts. Musée national d'histoire naturelle. 255 S. (Cf. S. 186-187, Text a Foto).
* Administration des eaux et forêts, 1981. *Arbres remarquables du Grand-Duché de Luxembourg*. Imprimerie Saint-Paul, 167 S. (Cf. S. 138-139, Foto an Text).
* Ernest Faber, 1915. *Merkwürdige Baumgestalten aus dem Grossherzogtum Luxemburg*. Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois, Festschrift 1915: 335-417. (Cf. S. 373, Foto; keen Text zur Kifer um Briddel heiran). Eroflueden, PDF 
* Ernest Faber, 1893. *Alte Bäume*. St. Paulus Gesellschaft, Lëtzebuerg.

## Kuckt och
*Aner bemierkenswäert Beem um Briddel:
** Lann an der ''rue du tilleul''
** Eech an der ''rue Nic-Goedert''
* Bemierkenswäert Beem zu Lëtzebuerg

## Fotoalbum

## Um Spaweck
Santa Maria (Schëff)

D**'Santa Maria** war d'Flaggschëff vum Christoph Kolumbus, op senger éischter Expeditioun vu 1492 bis 1493, mat där hien eng westlech Route iwwer d'Mier no Indie gesicht huet an dobäi Amerika entdeckt huet. D'Santa Maria war vun zwee méi klenge Schëffer, der Niña an der Pinta, begleeet.

Op Chrëschtdag 1492 huet d*'Santa Maria* sech op enger Sandbänk virum haitegen Haiti festgefuer a goung verluer. D'Holz gouf fir de Bau vun La Navidad, der éischter spuenescher Siidlung op amerikaneschem Buedem, gebraucht. An där Siidlung huet de Kolumbus ongeféier 30 bis 35 vu senge Landsleit zeréckgelooss.

Aus den Opzeechnungen ergi sech keng Réckschlëss op de Bau vun der *Santa Maria*. D'Unhaltspunkte bleiwen onprezis. Et gëtt ugeholl, datt d'Santa Maria 25 m laang an 8 m breet war. De Kolumbus hat vermierkt, datt d'Schëff mat enger Vitess vun 9 Kniet fuere konnt, mä datt et trotz allem schwéier ze manövréiere war a sech dofir net ganz gutt fir sou eng Expeditioun gëeegent huet.

## Um Spaweck
Mayflower

D**'Mayflower** war dat Schëff, dat déi éischt europäesch Emigranten, déi sougenannt Pilgrims oder och Pilgrim Fathers (Pilgerpappen), vun England an Amerika bruecht huet. D'Mayflower ass de 6. September 1620 vu Plymouth aus op d'Rees gaangen an huet Cape Cod den 21. November 1620 erreecht (nom gregorianesche Kallenner).

U Bord vun der Mayflower waren 102 Passagéier an 30 Mann Equipage. Kapitän war de Christopher Jones.

Vill Amerikaner, besonnesch aus distinguéierte Famillje vun Neiengland (wéi z.&nbsp;B. d'Brahmane vu Boston), si bestrieft, hir Ofstamung op een oder anere Passagéier vun der Mayflower zeréckzeféierenen. Eng *General Society of Mayflower Descendants* gouf 1897 zu Plymouth (Massachusetts) gegrënnt.

## Kuriositéit
D'Mayflower huet ënner anerem fréizäiteg missen u Land festmaachen, sou heescht et, well d'Reserve vu Béier zu Enn gangen ass.

## Literatur
* Nathaniel Philbrick, Norbert Juraschitz - *Mayflower. Aufbruch in die Neue Welt* (Däitsch), 2006, ISBN 3-8966-7229-0
* Nathaniel Philbrick - *Mayflower. A Story of Courage, Community, and War* (Englesch), 2006, ISBN 0-6700-3760-5

## Um Spaweck

* Lëscht vun de Mayflower-Passagéier
Himalaya

Den **Himalaya** (aus dem Sanskrit: हिमालय, *himālaya*, zesummegesat aus *hima* „Schnéi“ an *alaya* „Plaz, Wunneng“) ass déi gréisst Biergerketten op der Äerd. E läit an Asien nërdlech vum Indesche Subkontinent.

Am Himalaya sinn déi héchst Bierger vun der Welt, déi sougenannt Aachtdausender. D'Spëtzte vum Mount Everest, Lhotse, Cho Oyu a Makalu si wäit bekannt.

## Geologie

Den Himalaya gehéiert, mat den Anden an de Rocky Mountains, zu deene jéngste Biergketten. Viru ronn 80 Mio. Joer louch déi Indesch Plack ronn 6.400&nbsp;km südlech vun Asien. Mat enger Vitess vun 9 Meter am Joerhonnert ass si no Norde geréckelt an ass am Paleogen, viru 40 bis 50 Mio. Joer, mat Eurasien kollidéiert. Zanterhier ass deen Driff just nach mat hallwer Vitess, duerch den Drock gouf (a gëtt nach ëmmer) dat no uewe gedréckt, wat haut den Himalaya ass. D'Erosioun bewierkt, datt d'Héicht vun de Bierger plus ou moins d'selwecht bleift.

## Geographie

Den Himalaya besteet am Fong aus ville verschiddene Biergketten, déi vu Süden no Norde méi héich ginn. Am Süde läit d'Siwalikketten, woudrop nach Bëscher sinn. Nërdlech dovu kënnt dann de Viischten Himalaya, an nach méi nërdlech dann den Héich-Himalaya

D'Gletschere vum Himalaya zielen zu deene gréissten op der Welt. Den Himalaya spillt eng wichteg Roll fir d'Klima vum indesche Subkontinent a vum tibetesche Plateau.

Am Himalaya leien och d'Quelle vun enger Rëtsch Flëss, dorënner de Giele Floss, de Jangtse, den Irrawaddy, de Mekong, den Indus an de Brahmaputra.

## Um Spaweck
François Felten

De **François Felten**, gebuer den 18. Mee 1948 zu Klierf, ass e lëtzebuergesche Moler an Theolog.

Fir d'éischt huet hien zu Lëtzebuerg Philosophie studéiert, an duerno Theologie zu Innsbruck.

De François Felten moolt am Acryl.

## Ausstellungen
*2001
**"Konschthaus Beim Engel", Stad Lëtzebuerg
**"Salon des Artistes Français" zu Paräis am "Espace Auteuil"
*2002
**An der "Pumpstation" zu Haan/Düsseldorf
**"Centre Culturel" zu Betteng op der Mess
**Marché de l'Art" zu La Motte Tilly a Frankräich
**"Art Metz" am Parc des Expositions zu Metz
*2003
**"La Galerie", Stad Lëtzebuerg
**"2e Biennale" vun der Stroossener Gemeng
*2004
**"A Spiren" Centre Barblé zu Stroossen
**"Centre Culturel" zu Betteng op der Mess
*2005
**"Galerie Recto Verso" zu Rodange
*2006
**Am Casino zu Knokke
**"Atelier Sixthfloor" zu Käerch
*2007
**Centre Noppeney zu Uewerkuer
**"4e Biennale" vun der Stroossener Gemeng
**"Centre Culturel" zu Betteng op der Mess
*2008
**"Foire de l'Art" zu Innsbruck
*2009
** *Arts in Dialogue* (zesumme mam Titi Ceara‎) an der Galerie "Simeza" zu Bukarest

## Verschiddenes
*2003
***Mérite culturel de la commune de Dippach*
*2004
**Prix spécial de la Biennale d'Art Contemporain de la Commune de Strassen"
**E Projet fir Fënsteren am Alterheim zu Miersch
*2005
**Projet fir Fënsteren am Altersheem zu Réiden op der Atert
**D'Wierk "Scènes de vie" am Dippecher Gemengenhaus zu Schuller.

## Um Spaweck
* De François Felten op Espace 1900
Kapell Riedgen

D**'Kapell vu Riedgen** war eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Mess-Réibierg Sainte-Famille, zum Dekanat Süden-West an zu der Gemeng Reckeng op der Mess gehéiert huet. Den 3. Juli 2023 gouf se duerch en äerzbëscheeflechen Dekreet entweit.
De Patréiner war den hellegen Thomas, deem säi Fest den 3. Juli gefeiert gëtt.

D'Gebai steet am Uertskär vu Riedgen an der *rue de la Chapelle*.

Zur fréierer Par Reckeng huet ausser der Kapell vu Riedgen och nach d'Parkierch vu Reckeng an d'Kapell vu Piisseng gehéiert.

## Geschicht
Déi haiteg Kapell ass 1872 gebaut ginn an ass dem Apostel Thomas geweit, deem säi Fest op den 3. Juli fält.

Riedgen war bis 1772 eng Annex vu Réisseng, en Duerf dat duerch d'Pescht an de Jore 1640/50 ausgestuerwen ass. Dunn ass et bei d'Par Recken komm. Vun 1805 bis 1808 huet et zu der Par Leideleng gehéiert, an zanter 1808 ass et nees eng Filial vu Recken.

D'Kapell gouf an de Joren 1969 bis 1978 komplett renovéiert.

Zanter e puer Jore goufe keng Sonndesmasse méi an der Kapell gefeiert, a vun 2007 u gouf se vun der Église protestante de France fir hir Gottesdéngschter gebraucht.

D'Kiermes gëtt um leschte Sonndeg am Abrëll gefeiert, dem Dag vun der Reckener Kiermes.

Vu bausse gesäit een, datt d'Kapell eng rechteckeg Form huet. E klengen Tuerm gëtt et op der Säit vun der Aganksdier. Iwwer der Dier steet eng Muttergottesstatu an der Fassad.

D'Fënstere vun der Firma Zanter an d'Bänke goufe mat neier ersat an d'Tabernakelsail, d'Statu vun der Rousekranzmadonna, den Ambo, d'Wäiwaasserdëppchen, d'Kierchekräiz an de Kräizwee vum Egino Weinert vu Köln ugeschaaft.

## Ambo
Um Ambo ass d'Päischtwonner an d'Himmelfaart vum Jesus ze gesinn. Weider gesäit een Zeenen, wou de Jesus der Samariterin beim Buer begéint an den Zachäus um Bam sëtzt. Da gëtt et nach Duerstellunge vun enger Pietà an dem Jesus, deen no de Steiere gefrot gëtt (Markus 12,17).

Op der Plack vum Ambo si Symboler vun de véier Evangelisten: e Stéier fir de Lukas, e Léiw fir de Markus, e Mënsch fir de Théiwes an en Aadler fir de Johannes.

## Tabernakelsail
Op der Tabernakelsail gi Bibelzeenen duergestallt:
* d'Hochzäit vu Kana
* d'Abendmahl
* d'Begéine mam Thomas
* déi "dräi Kinneken"
* de Jonas am Bauch vum Fësch
* d'Verkënnegung
* d'Gebuert vum Jesus
* d'Operstéiung
* d'Himmelfaart

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Vun der Mess
* D'Fënstere vun der Kapell vu Riedgen op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
Cutty Sark

D***'Cutty Sark*** ass e Clipper-Schëff. Gebaut gouf et 1869 an et huet als Handelsschëff säin Déngscht gemaach. Et gouf duerno als Schoulschëff benotzt. 1954 gouf et zu Greenwich bei London dréche geluecht a kann zanterhier besicht ginn. Leider ass d'Schëff den 21. Mee 2007 bei Restauratiounsaarbechten duerch e Feier schwéier beschiedegt ginn a muss erëm restauréiert ginn.

## Um Spaweck
Le Renard (Schëff)

**Le Renard** war e Seegelschëff (Kutter).

Et war dat aacht a lescht, dat de Séiraiber Robert Surcouf vu Saint-Malo (Frankräich) benotzt huet. Et gouf 1812 gebaut a stoung ënner dem Kommando vum Kapitän Emmanuel-Yves Leroux-Desrochettes. Dat aacht a lescht Gefecht huet d'Schëff 1813 géint en englescht Schëff, d'Alphea, gefouert. De Leroux-Desrochettes hat zwar Erfolleg, mä hien huet bei där Geleeënheet en Aarm verluer an ass kuerz drop gestuerwen.
## Um Spaweck