open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pausanias (Geograph)

De **Pausanias** war en anticke griichesche Geograph a Reesenden am 2. Joerhonnert eiser Zäit.

De Pausanias ass am Ufank vum 2. Joerhonnert (~110/115) a Klengasien op d'Welt komm. Iwwer säi Liewen ass net vill gewosst, well d'antik Auteure schwätze quasi net vun him, an hie selwer verréit och net vill iwwer sech.

Hien huet warscheinlech säi Studium an enger vun de grousse Stied op der Egäisküst gemaach, déi ënner der *[[Pax romana]]* erëm opgebléit sinn, an e Foyer vu griichescher Kultur waren. Seng Formatioun war op allefall zolidd, hien huet all déi grouss klassesch Auteure kannt, geneesou wéi déi méi modern vu senger Zäit.

Wat hien am meeschten intresséiert huet, waren déi antik reliéis Aspekter: Statuen, Gebaier, Riten, Mythologie... .

De Pausanias ass vill an der griichescher Welt ronderëmgereest, an huet seng Erfarungen a sengem Wierk néiergeschriwwen.

## Periégesis tes Hellados

Dem Pausanias säin eenzegt Wierk ass d*'Periégesis tes Hellados* (lëtz.: *Beschreiwung vu Griicheland*). Geschriwwen tëscht 150 an 175 ass dëst Wierk an 10 Bicher opgedeelt, déi d'Regioune vu Griicheland beschreiwen. Säi Wierk ass eng wichteg Source fir d'Archeologie. Mam Text vum Pausanias am Grapp goufen déi éischt Ausgruewungen zu Olympia an Delphi gemaach, an duerch seng Beschreiwunge konnte vill Ruinen identifizéiert ginn.

* Buch I: Attika
* Buch II: Korinth an Argolis
* Buch III: Lakonien
* Buch IV: Messenien
* Buch V a VI: Elis
* Buch VII: Achaea
* Buch VIII: Arkadien
* Buch IX: Böotien
* Buch X: Phocis a Lokris

## Literatur zum Theema
* Christa Frateantonio: Religion und Städtekonkurrenz. Zum politischen und kulturellen Kontext von Pausanias' "Periegese". De Gruyter, Berlin [u. a.] 2009, ISBN 978-3-11-020689-0.
* William Hutton: Describing Greece. Landscape and literature in the 'Periegesis' of Pausanias. Cambridge University Press, Cambridge 2005, ISBN 0-521-84720-6.
* Maria Pretzler: Pausanias. Travel Writing in Ancient Greece. Duckworth, London 2007, ISBN 978-0-7156-3496-7.
* William Kendrick Pritchett, *Pausanias Periegetes*, Gieben, Amsterdam, 1998. 
* Karim W. Arafat: Pausanias’ Greece. Ancient Artists and Roman Rulers. Cambridge University Press, Cambridge 1996, ISBN 0-521-55340-7.
* Christian Habicht: Pausanias und seine „Beschreibung Griechenlands“. C. H. Beck, München 1985, ISBN 3-406-30829-5.
* Ove Strid: Über Sprache und Stil des Periegeten Pausanias. Almqvist & Wiksell, Stockholm 1976, ISBN 91-554-0369-7.
* Georges Roux, *Pausanias en Corinthie*, Belles Lettres, Paräis, 1950.
* Georges Daux, *Pausanias à Delphes*, Boccard, Paräis, 1936.
* Sir James George Frazer, *Sur les traces de Pausanias: A travers la Grèce ancienne*, Belles Lettres, Paräis, 1927.

## Um Spaweck

*  ''Periégesis tes Hellados'' - englesch Iwwersetzung.
*  ''Periégesis tes Hellados'' - franséisch Iwwersetzung.
1049

## Evenementer

* Den 12. Februar gëtt de Bruno Graf vun Egisheim zum Poopst gekréint. Hien hëlt den Numm Leo IX. un.
* Den Hugues vu Semur gëtt Abt vu Cluny.

## Konscht & Kultur

## Wëssenschaft & Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

* : Odilo vu Mercoeur, Abt vu Cluny vun 992-1049.

## Um Spaweck
1056

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* 5. Oktober: Heinrich III., réimesch-däitsche Keeser.

## Um Spaweck
1057

## Evenementer

* De Lulach gëtt Kinnek vu Schottland.

## Konscht & Kultur

## Wëssenschaft & Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

## Um Spaweck
1066

## Evenementer

* : Den Harold II. gëtt Kinnek vun England. Hie kënnt bei der Schluecht vun Hastings ëm d'Liewen. Den Edgar Atheling gëtt Kinnek vun England, gëtt awer ni gekréint.
* 14. Oktober: Schluecht vun Hastings: De William den Eroberer klëmmt op den engleschen Troun.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

* 14. Oktober: Harold II., Kinnek vun England.

## Um Spaweck
Eukaryoten

D**'Eukaryoten** bilden ee vun den dräi Domäne vun de Liewewiesen. Zu hinnen zielen d'Planzen, d'Déieren – also och de Mënsch –, d'Pilzen an d'Eenzeller.

Déi zwee aner Domäne sinn d'Bakteerien an d'Archaeën, déi informell dacks als Prokaryoten zesummegefaasst ginn.

D'Zelle vun den Eukaryoten hunn en Zellkär mat Chromosomen déi linear DNS-Moleküllen enthalen. D'Zelle vun de Prokaryoten hu keen Zellkär an ee Chromosom, deen aus enger rankfërmeger DNS-Moleküll besteet.

## Um Spaweck

* Tree of Life Project (en)
Beaconsfield

**Beaconsfield** ass eng Stad (*[[Market town]]*) am englesche Buckinghamshire.

Beaconsfield huet een alen (*Old Town*) an een neien (*New Town*) Deel. Deen alen Deel ass am 18. Joerhonnert rondërem d'Postkutschestrooss gewuess. Typesch englesch: am *Old Town* gëtt et aacht Pubs, woubäi ee muss bedenken, datt am ganzen Duerf 11.000 Leit wunnen.

## Geographie

Beaconsfield läit nëmme 25 Meilen (zirka 37 km) vu London ewech. Den Heathrow Airport ass knapps 15 Minutte mam Auto wäit ewech, a mam Zuch brauch een net méi wéi 35 Minutte fir an den Zentrum vu London ze fueren.

## Geschicht

Et gëtt ugeholl datt d'Duerf vun de Sachse gegrënnt gouf, eng hëlze Kierch stoung do, wou ëm 900 n. Chr. déi aktuell Kierch gebaut gouf. Warscheinlech ass dëse Site gewielt ginn, wëll hien op hallwem Wee tëscht London an Oxford läit, wat mat der Zäit ëmmer méi wichteg ginn ass.
Déi éischt Kéier schrëftlech ernimmt gëtt Beaconsfield am Joer 1185, deemools gëtt et nach *Bekenesfeld* geschriwwen.

Am 13. Joerhonnert ass de Richard, Earl of Cornwall den Herrscher vum ganze Landstreech ginn. Hie war dem Kinnek Henry III. säi Brudder, net verwonnerlech also datt hien 1255 déi kinneklech Autorisatioun krut fir all Woch e Maart ofzehalen. Dëse Maart ass zwar am fréien 19. Joerhonnert ofgeschaaft ginn, mä zanter 1982 gëtt et en nees.
Am Joer 1266 ass d'Duerf dem Klouschter vu Burnham zougeschwat ginn, wat dësem beträchtlech Geldzommen erabruecht huet.

Dat 18. Joerhonnert war eng Ära vu Prospéritéit, zum gréissten Deel duerch Leit, déi op der Duerchrees waren an déi op hirem Wee mat der Postkutsch tëscht London an Oxford ëmmer méi dacks am Duerf iwwernuecht hunn. Stroosseraiber (*Highwaymen* fir den Englänner) hunn dat och zimmlech interessant fonnt an Holtspur Hill war zum Beispill eng vun de beléiftste Plaze fir Leit ze plëmmen.
 
Mëtt 19. Joerhonnert koum dunn awer d'Enn vun der Prospéritéit, d'Agrikultur ass ëmmer manner rentabel ginn an den Zuch huet d'Postkutsch vum Marché verdrängt. Bis 1906 ass et keng Zuchverbindung mat Beaconsfield ginn, aus geographesche Grënn.

D'Gare vu Beaconsfield war gutt 1,5&nbsp;km nërdlech vum Duerf, mä si ass séier den Zentrum vum Neiduerf ginn. Haut wunnen a ganz Beaconsfield iwwer 11.000 Leit. Den ale Kär ass mëttlerweil eng *Conservation Area*, e steet also gewëssermoossen ënner Denkmalschutz. Alles wat nei bäikënnt, gëtt am Neiduerf gebaut.

## Kuckeswäertes
* Bekonscot Model Village, ee Miniatur-Diorama vum engleschen Duerfliewen.

## Dichteg Leit vun do
* Terry Pratchett

## Jumelage
* Langres, Frankräich
## Um Spaweck
* Beaconsfield
* Bekonscot
1087

## Evenementer

* De William II. gëtt Kinnek vun England.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* : William I. vun England.
* Al-Zarqali, arabesche Mathematiker an Astronom.

## Um Spaweck
1088

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* Øystein I., norwegesche Kinnek 
* 13. September: Iōannēs II. Komnēnos, byzantinesche Keeser

## Gestuerwen
* An-Nasir ibn Alumnas, Herrscher vun den Hammadiden an Algerien
* William de Warenne, 1. Earl of Surrey, normanneschen Aristokrat
* Khwaja Abdullah Ansari, persesche Sufi-Dichter 
* Naser Khosrow, persesche Reesenden, Theolog, Dichter a Philosoph 
* Meinhard vom Bamberg, Domscholaster vu Bamberg, Bëschof vu Würzburg
* : Bérenger vun Tours, (la: "*Berengarius*"), däitsche Kleriker
* 11. Mäerz: Berthold vu Reichenau, däitsche Chronist 
* : Burchard II. vun Halberstadt, däitsche Kleriker a Politiker, Bëschof von Halberstadt 
* 15. Juni: Gebhard vu Salzburg, Äerzbëschof vu Salzburg, Séiligen
* 28. September: Hermann vu Lëtzebuerg, Grof vu Salm, Géigekinnek vum Heinrich IV. 
* 24. November: Ekkehard II. vun Nellenburg, Abt vum Kloschter Reichenau (1071-1088)
## Um Spaweck
1093

## Evenementer

* Den Donald III. gëtt Kinnek vu Schottland. Hie gëtt 1094 kuerz ofgesat, kënnt awer nees zeréck op den Troun bis 1097.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

## Um Spaweck
1094

## Evenementer

* Den Duncan II. gëtt Kinnek vu Schottland, nodeem hien den Donald III. ofgesat huet, mä ka sech net um Troun halen, an den Donald III. gëtt nees Kinnek.

## Konscht a Kultur
## Wëssenschaft an Technik
## Gebuer
## Gestuerwen

## Um Spaweck
1098

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 16. September: Hildegard vu Bingen, däitsch Komponistin an Auteur.

## Gestuerwen

## Um Spaweck
1099

## Evenementer
* : Den Heinrich V. gëtt däitsche Kinnek.
* : Ufank vun der Belagerung vu Jerusalem
* 13. Juli-15. Juli: Eruewerung vun Jerusalem duerch d'Kräizfuerer
* 16. Juli: De Gottfried vu Bouillon gëtt *[[advocatus sancti sepulchri]]* („Beschützer vum Hellege Graf“; ongeféier: Kinnek vu Jerusalem)
* 12. August: Victoire vun den Kräizritter iwwer eng fatimidesch Arméi bei Askalon
* Bis 1291 Kräizfuererzäit (Laténgescht Kinnekräich Jerusalem)
* Grënnung vum Johanniterorden

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* 20. Abrëll: Peter Bartholomäus
* 10. Juli: Rodrigo Díaz de Vivar („El Cid“), spueneschen Nationalheld.
* 29. Juli: Urban II., Poopst.
* 21. November: Hermann III. vun Hochstaden, Äerzbëschof vu Köln.

## Um Spaweck
1100

## Evenementer

* Den Henry I. gëtt Kinnek vun England.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* 18. Juli: Godefroy vu Bouillon.

## Um Spaweck
1096

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* 23. Juni: Al-Waqasi, mauresche *Weisen*, Grammatiker, Wëssenschaftler, Historiker an Dichter.

## Um Spaweck
Emile Maar

Den **Emile Maar**, gebuer de 7. Oktober 1916 zu Nidderkuer, a gestuerwen den 23. September 1965 zu Nidderkäerjeng, war e geléierte Gäertner, spéider Sergeant an der 1<sup>re</sup> Armée Française a Leeder vun verschiddene lëtzebuergesche Resistenzzellen.

Uganks 1941 hat den Emile Maar, éischt Kontakter mat der PI-Men opgeholl, wou en direkt als Passeur an der Section Evasion gehollef huet, Flüchtlingen a Frankräich anzeschleisen. Bis Mäerz 1942 hat e vill geheim Grenziwwergäng erméiglecht.
Spéider ass en a Kontakt gerode mat der L.R.L., wou en zimmlech séier d'Organisatioun vun der geheimer Ënnergrondbeweegung an der Géigend ëm Déifferdeng, Nidderkuer an Uewerkuer iwwerholl huet.
Och zu Schëffleng an an Esch-Uelzecht huet den Emile Maar, zesumme mam Conrad Pauly, d'L.R.L.-Gruppen ausgebaut, a vun deem Zäitpunkt un de Poste vum Distriktschef vun der L.R.L. iwwerholl.
Seng Haaptchargen hunn deemools virun allem an der Beschafung vu Geldmëttelen, Liewensmëttel- a Kleederkaarten an der Verdeelung vu patriotesche Fluchziedele bestanen.

Vum Juni bis August 1943 huet en am zum Deel besate Frankräich verbruecht, wou en och fir een Dag a Gefaangenschaft geroden ass.
Wéi en erëm zu Lëtzebuerg war, huet e mat de Grenziwwergäng weidergemaach a ville bekannten Deserteuren a Frankräich polnesch Päss verschaaft, fir se sou virun enger weiderer Verfollgung ze schützen. Hie selwer huet sech wärend där Zäit misse verstoppt halen.

Wéi et ëmmer méi schwéier gouf d'Fluchtweeër z'organiséieren, huet misse gehandelt ginn. Den Emile Maar ass do op d'Iddi komm, de Refractairen ënner dem Buedem eng Stopp ze ginn, an zwar an der wäitleefeger Galerie Hondsbësch. Sou war den Emile den Initiator vum Nidderkuerer Hondsbësch-Bunker, an deem spéider iwwer 122 Refractairë verstoppt waren.

No der Befreiung vu Lëtzebuerg am Januar 1945 ass den Emile Maar als Fräiwëllegen an d'1re Armée Française gaangen, wou hien et bis zum Schluss vum Krich 1945 an de Rang vun engem Sergeant gepackt huet, dekoréiert mat der Croix de Guerre.

En ass am Alter vun 48 Joer 1965 gestuerwen.

Op sengem Begriefnes ware bekannt Leit, wéi ënner anerem den Alphonse Osch, de Lieutenant-Colonel Emile Krieps, an de Ferdinand Besch....

## Éierungen

*
* Médaille des Volontaires Luxembourgeois de la Guerre de 1940 1945 (Lëtzebuerg)
* D'Kräiz zum Ordre de la Résistance 1940–1944 (Lëtzebuerg)
* Médaille de la reconnaissance nationale (Lëtzebuerg)
* Croix de Guerre (1939-1945) avec étoile de vermeil (Frankräich)
* Médaille commémorative de la Guerre 39-45 avec la Barette "Libération" (Frankräich)
*
Letzeburger Ro'de Lé'w

**Letzeburger Ro'de Lé'w** (haiteg Orthographie: *"Lëtzebuerger Roude Léiw"*), kuerz **LRL**, war eng Resistenzlergrupp zu Lëtzebuerg an der Zäit vum Zweete Weltkrich. Si gouf am Oktober 1941 zu Uewerkäerjeng gegrënnt a war besonnesch aktiv am Süden, am Westen an am Zentrum vum Lëtzebuerger Land.

Am Mäerz 1944 war d'L.R.L. ee vun de Grënnungsmembere vun der Unio'n vun de Fräiheetsorganisatiounen (Unio'n).

Haaptaktivitéite waren ënner anerem den Opbau vu Fluchtweeër fir a Frankräich an d'Verdeele vu patriotesche Fluchziedelen.

Eng vun hiren hautdesdaags bekanntste Stoppe war de Bunker Hondsbësch zu Nidderkuer, deen an enger zougemaachter Galerie ageriicht gouf. Do ware bis zur Opléisung vum Bunker iwwer 122 Refractairen, zum Deel "Wehrdienstverweigerer" an och politesch Flüchtlinge verstoppt.

## Literatur
* Hoffmann, Serge: *Le mouvement de résistance LVL au Luxembourg*, Archives nationales, 2004, 158 S.
* Muller, Carlo: Luxemburg im 2. Weltkrieg, Geschichte für die Primärschule, (um Internet: Referenz um Spaweck), Luxemburg, 1997

## Kuckt och
* Bunker Hondsbësch
* Emile Maar, *Distrikschef vun der L.R.L*
* Erënnerungsplack LRL
* Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich
* Resistenz zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Geheime Staatspolizei

**Gestapo** ass d'Ofkierzung fir **Geheime Staatspolizei** an der Zäit vum Nationalsozialismus.

## Allgemenges
Si war als "politesch Police", dem *Ministerium des Innern* ënnerstallt a gouf vum Heinrich Himmler geleet. Si hat praktesch onbegrenzte Muechtbefugnesser, fir si huet dat allgemengt Policerecht net gegollt a war dowéinst e gefaart Muechtinstrument vun den Nationalsozialisten. Am Géigendeel zu den uniforméierte Representante vum NS-Staat, déi fir d'pompéis Inzenéierung vum Regimm Garant waren, huet d'Gestapo an Zivilgezei geschafft an huet och ni mat Formatioune bei Optrëtter matgemaach. Amplaz vum dichtegen Optriede huet se éischter op e Bild vun Allmuecht, Allwëssen an iwwerall present sinn, gesat. Dat Bild gouf awer zimmlech vag gehalen, fir ëmsou méi Angschtgefiller opkommen ze loossen.

D'Gestapo gouf de 27. Abrëll 1933 nodeems d'Nationalsozialisten und d'Muecht komm waren, gegrënnt a koum aus de Strukture vun der preisescher Geheimpolizei. Am Ufank war et éischter eng bescheiden Administratioun, déi d'Kompetenze vun der politescher Police am Sënn vun der NSDAP u sech gerappt huet. Um Déngschtstempel war de Schrëftzuch *Gestapa* fir "*Geheimes Staatspolizeiamt*" ze liesen. Den Hermann Göring deen zur Zäit vun der Grënnung *Reichskommisar für Luftfahrt und für das preußische Innenministerium* war, gouf hiren éischte Chef. Eréischt wéi den Heinrich Himmler an de Reinhard Heydrich mat der SS ëmmer méi Muecht u sech gerappt hunn, gouf d*'Gestapa* ënner hirer Leedung déi flächendeckend Groussorganisatioun fir d'Bespëtzele vun der Bevëlkerung an Ausschalte vu Regimmgéigner, déi ënner dem Numm "Gestapo" bekannt gouf. Bis 1944 hat d'Gestapo 32.000 Mataarbechter. Am Juni 1936 ass den Heinrich Himmler de Chef vun der ganzer däitscher Police ginn. D'Gestapo war dem RSHA (Abteilung Sicherheitspolizei) ënnerstallt an domat och der NSDAP.

D'Membere vun der Gestapo goufen - mat Ausnam vun de Membere vun der Douane an dem Grenzschutz, souwéi och den ënneschte Verwaltungsemployéeën a Fonctionnairen - am Kader vun den Nürnberger Prozesser ugeklot, zu enger verbriecherescher Organisatioun erkläert a verurteelt.

## Gestapo zu Lëtzebuerg

Zu Lëtzebuerg hat d'Gestapo hat hiren Haaptsëtz an der Villa Pauly an der Stad. Chef war vu Mäerz 1941 bis Abrëll 1943 de Fritz Hartmann.

## Literatur
* Buchheim, Hans, 1967. *Anatomie des NS-Staates*. Band 1, Säit 33 ff.: *SS und Polizei*. Deutscher Taschenbuch Verlag, München. ISBN 3-423-02915-3.
* Stumper, Robert, 1949. Gestapo-Terror in Luxemburg. Esch-sur-Alz.: Impr. H. Ney-Eicher. 40 p.

## Kuckt och
* Zweete Weltkrich
* Resistenz zu Lëtzebuerg, mat enger Lëscht vun de lëtzebuergesche Widderstandszellen
* Raymond Arnette, Spëtzel bei der Gestapo zu Paräis

## Um Spaweck
Vulkan

E **Vulkan** ass eng Plaz op der Äerduewerfläch, wou Magma erauskënnt. Do, wou déi erausprojezéiert gëtt oder erausleeft, entsteet e koneschen oder schëldfërmege Bierg mat engem Krater op der Spëtzt.
All Virgäng, bei deene fest, flësseg oder gasfërmeg Stoffer aus der Äerd op d'Uewerfläch kommen, heesche Vulkanismus.

Wann d'Energie aus der Déift vun der Äerd bis bei Äerdkuuscht kënnt räisst se s'auserneen. Déi Hëtzt, déi eropkënnt, deet e Vulkan späizen an d'Äerd seismech zidderen.

D'Äerdplacken, déi déi baussecht Schicht vun der Äerd bilden, ginn no ënne gezunn, wou se deelweis duerch déi enorm Hëtzt schmëlzen. Doduerch kënnt da Magma erop a formt Vulkanketten. Op enger aner Plaz komme Sailen aus waarme Gestengs, *Plumes* genannt, erop. D'Lava kënnt aus sougenannten *Hotspots* erausgefloss a léisst Vulkaninselen entstoen.

All déi Prozesser erstinn duerch de gliddegen Äerdkär, deen all seng Hëtzt no baussen ofgëtt, wéi och duerch radioaktiv Prozesser am Äerdmantel an der Äerdkuuscht.

## Opbau vun engem Vulkan
Vill explosiv Vulkaner hu vill Schichte vu Material vun hire villen Ausbréch. Déif am Vulkan läit e Reservoir mat flëssegem Gestengs. Iwwer dëser Magmakummer féiert e Schaarschtech bei de Krater. Dee kann duerch déi erstarrt Lava zou sinn. Den Drock, dee sech duerch de Magma, een no uewe wëll kommen, entsteet, féiert dozou, datt dee Stopp ewechexplodéiert an de Magma erausgeschleidert gëtt.

### Typpe vu Vulkaner
D'Form vun engem Vulkan hänkt virun allem vu senger Lava of.
Et gëtt sechs verschidde Forme vu Vulkaner:
* Staukoppevulkan
* Schëldvulkan
* Stratovulkan
* Spléckevulkan
* Caldera
* Gemëschte Vulkan

### Behuele vu Vulkaner
Vulkaner entstinn do wou de Magma sech säi Wee duerch d'Äerdkuuscht sicht an dat meeschtens do wou scho Rëss sinn. Do fléisst de Magma dann un d'Äerduewerfläch oder op de Fong vum Mier. 
An den Tëscheraim vun den tektonesche Placken bilt d'Magma eng nei Äerdkuuscht an en neie Vulkanréck.
Si kënne sech awer och a sou enger Plack bilden. Si ginn duerch déi sougenannt *[[Hotspots]]* am Äerdmantel verursaacht.

### Vulkaner op der Äerd
Et gëtt ronn 1.500 Vulkaner op der Äerd déi aktiv sinn. Déi meescht sinn net ze gesinn, well si um Grond vun de Mierer sinn.

### Bekannt Vulkaner
* Etna, Sizilien
* Eyjafjallajökull, Island
* Krakatau, Indonesien
* Katmai, Alaska
* Montagne Pelée, Martinique
* Nevado del Ruiz, Kolumbien
* Pinatubo, Philipinnen
* Stromboli, Italien
* St. Helens, USA
* Vesuv, Italien

### Déi zéng héchst aktiv Vulkaner

## Literatur zum Theema

## Kuckt och
* Lëscht vun de Vulkaner

## Um Spaweck

* Säit vun der Universitéit vu Münster iwwer d'Vulkanen an d'Vulkantätegkeet
Lava

**Lava** ass geschmolt Gestengs dat aus der Äerd kënnt. Magma dat bei Vulkanausbréch aus der Äerd erausfléisst, gëtt Lava genannt soubal et un d'Äerduewerfläch kënnt. Wann et ofkillt entsteet vulkanesch Gestengs.

Bei Vulkanausbréch hëtzt et sech bis op 1.000 - 1.300 Grad Celsius op, woubäi Lavagestengs oder Ergossgestengs entsteet, an deem vill Gas a Blose sinn
. 
D'Lava fléisst als Lavastroum oder breet sech als Lavadecken aus.

## Um Spaweck
Magma

**Magma** (griichesch: gekniet Mass) ass geschmolt Gestengs aus der Äerd. Et ass gashalteg a glutflésseg an huet Temperature vun 1.000 - 1.300 Grad Celsius. 
Et besteet aus Oxide vu Silizium, Aluminium, Eisen, Mangan, Kalzium, Natrium a Kalium, wat aus den déiwe Schichte vun der Äerdkuuscht an dem Mantel hierkënnt.

Jee nom Mengenverhältnis vun de Komponente gëtt ënnerscheet tëscht dräi Aarten: 
* D'Pazifesch Aart weist en zimmlech grousse Siliziumgehalt op an ass ass dofir sauer. Wat dëse Gehalt méi grouss ass, wat d'Gestengs, dat entsteet, méi hell a méi sauer ass.
* D'Atlantesch Aart, déi en héije Gehalt vun Alkalien, virun allem Natrium opweist an dofir basesch ass an
* d'Mediterranesch Aart, wou de Gehalt vum Kalium méi grouss ass wéi dee vum Natrium. Dës Bezeechnunge ginn op d'Gebidder zeréck vu wou se meeschtens hierkommen.

Beim Ofkillen entsteet magmatesch Gestengs. Beim Austoussen aus Vulkaner bilt sech op der Äerduewerfläch vulkanesch Gestengs Vulkanit. An den ënnerierdesche Magmakummeren dogéint entsteet, no méi luesem Ofkillen, déck kristalliséiert Déifgestengs Plutonit. Dat meescht vulkanesch Gestengs ass Basalt, dat mescht Déifgestengs ass Granit.

Magma ass souzesoe Bestanddeel vun der Kuuscht vun der Äerd a geneesou bilt se d'Form déi op der Äerduewerfläch entsteet.

## Um Spaweck
PI-Men

D**'PI-Men**, d*'"Formation des Patriotes indépendants luxembourgeois"*, déi sech och nach *"F-16,9"* genannt hunn, war eng vun de bekanntste lëtzebuergesche Resistenzlergruppen.

Si gouf am Hierscht 1940 zu Déifferdeng vum Josy Goerres gegrënnt a war besonnesch aktiv am Süde vum Lëtzebuerger Land. Déi Grupp war spéider och Member an der Unio'n. Zum Kär vun der Oganisatioun hunn nieft dem Josy Goerres, de François Gräve a seng Fra Gréidy Krieps, den Eddy Fritsch, de Marcel Jung, de Jos Sossong, an den Albert Ungeheuer, all vun Déifferdeng gehéiert. Hir Haaptaktivitéite waren den Opbau vu Fluchtweeër fir politesch Flüchtlingen, Refractairen an entkomme Krichsgefaangen, déi weider no Frankräich gehollef kruten, an d'Verdeele vu patriotesche Fluchziedelen.

Déi Organisatioun war op véier verschiddene Gebidder aktiv:

# Opbau vun engem Service de Renseignement, dee militäresch a politesch Informatioune gesammelt huet an iwwer seng Agenten op London weidergeleet huet.
# Opbau vun enger reegelrechter "Evasiounsfilière" wou franséisch Kriegsgefangen, Lëtzebuerger Refractairen an Deserteuren an alliéiert Pilote falsch Pabeiere kruten an da mat Hëllef vu Passeuren iwwer d'Grenz a Frankräich bruecht gi sinn. Zu Les-Ancizes, an der Géigend vu Clermont-Ferrand hat den Albert Ungeheuer e Centre d'accueil agericht wou déi Evadéiert da konnten ënnerdaach kommen an och Aarbecht vermëttelt kruten. (ëm déi 600 Flüchtlingen, 6 alliéiert Piloten, an en ettlech fortgelafe franséisch Krichgefaange konnte sou mat Hëllef vu Pi-Men bis Abrëll 1944 den däitsche Besatzer entkommen).
# Materiell a finanziell Hëllef fir d'Famillje vun Deportéierten an/oder Refractairen.
# Propaganda-, Sabotage- a Boycottaktioune géint déi däitsch Besatzung (Publikatioun an Ausdeelen vun Trakter, speziell Aktioune fir Nationalfeierdag, Opruff fir den 20. Abrëll (Gebuertsdag vum Hitler) net op Strooss ze goen. En Drobréif un den däitschen Zirkus Busch hat zur Folleg, dat dee seng Zelter zu Lëtzebuerg ganz séier ofgebrach huet;)

## Literatur
* Hoffmann, Serge: *Le mouvement de résistance LVL au Luxembourg*, Archives nationales, 2004, 158 S.
* Dollar, Jacques: *Josy Goerres et les PI-MEN dans la Résistance*, Lëtzebuerg, 1986

## Kuckt och
* Lëtzebuergesch Resistenzler
* Zweete Weltkrich, *Allgemenges zum Theema*
* Resistenz zu Lëtzebuerg
Tektonik

D**'Tektonik** befaasst sech mam aktuelle Bau vun der Äerdkuuscht a mat hire Beweegungen a Stäerkten.
D'Wëssenschaft vun der Tektonik beschreift d'Beweegunge vun de Lithosphärplacken an déi Kraaft, déi tëscht hinne wierkt, a gëllt bis haut als Grondlag vun der moderner Geologie.

## Mechanismus

### Lithosphär-Placken
Déi baussenzeg Schicht vun der Äerd ass d'Lithosphär. Si besteet aus engem Mosaik vun tektonesche Placken déi jeeweils vun der Äerdkuuscht an dem ieweschten Deel vum Äerdmantel gebilt ginn.
D'Kontinenter schwammen op dëse Placken, déi sech ëmmer ganz lues beweegen. D'Kontinenter bestinn aus décke Kuuschtendeeler, d'Ozeaner hu méi eng dënn Kuuscht.

### Kontinentalverschibung
Duerch déi Beweegunge ginn d'Kontinenter ausernee gerappt an nei Mierer entstinn. All d'Äerddeeler wéi se haut sinn, ware fréier een eenzege grousse Kontinent, de Pangea. D'Placke kënnen awer och d'Kontinenter zesummestoussen. Dobäi entsti Schichte vu Gestengs a gewalteg Biergketten.

Wa Placken zesummestoussen nennt een dat *Subduktioun*. Dat geschitt meeschtens do wou eng dicht ozeanesch Lithosphär op eng méi liicht kontinental stéisst. Déi ozeanesch daucht ënner déi kontinental Plack an d'Asthenosphär. Déi Schicht vum Äerdmantel ass gliddeg waarm an een Deel vun der Kuuscht schmëlzt. ¨

Wa Placken auserneendriften, meeschtens geschitt dat ënner den Ozeaner, ka flëssegt Gestengs aus dem Mantel eropkommen an der Lithosphär nei Matière bäiginn. Sou Plaze gi *Bildungszone* genannt, well eng nei Kuuscht gebilt gëtt.

## Placken

D'Äerdiwwerläch ass a siwe grouss Plakken opgespléckt. Dëst sinn:
* Eurasesch Plack
* Afrikanesch Plack
* Nordamerikanesch Plack
* Südamerikanesch Plack
* Indesch-Australesch Plack
* Pazifesch Plack
* Antarktesch Plack

Da gëtt et och nach e puer méi kleng Placken, wéi d'Kokos-Plack, d'Nazca-Plack, Arabesch Plack, Karibesch Plack, Philipinnesch Plack,...

## Naturkatastrophen
Duerch d'Zesummespill vun den tektonesche Placken entsti spektakulär Naturspiller op der Welt, wéi z.&nbsp;B. Äerdbiewen oder Vulkanausbrëch. 
En Äerd- oder Séibiewen kënnen als Folleg och nach Tsunamië mat sech bréngen.
Gielemännchen

* **Gielemännchen** bezeechent ursprénglech e Vull, kuckt wgl. Gielemännchen (fr.: *Bruant jaune*; d.: *Goldammer*; lat.: *Emberiza citrinella*).
* Am Zweete Weltkrich goufen zu Lëtzebuerg, wéinst hirer gielzeger Uniform, fir d'éischt am Allgemengen d'Nazien sou genannt, duerno besonnesch d'Lëtzebuerger Kollaborateure mat der däitscher Besatzungsmuecht.
Resistenz (Politik)

Ënner der **Resistenz** versteet een den oppene Widderstand, meeschtens awer de Kampf am Ënnergrond, vum Vollek géint eng feindlech Friemherrschaft iwwer d'eegent Land. Bei der Resistenz handelt et sech meeschtens ëm Gruppen, déi a kleng Widderstandszellen agedeelt sinn. Sou ass et méiglech, wann eng Grupp gepëtzt gëtt, datt déi aner Gruppen net ze vill a Gefor geroden.

## Resistenz am Zweete Weltkrich

* Resistenz zu Lëtzebuerg
* Resistenz an der Belsch - Armée sécrète
* Resistenz an Däitschland
* Resistenz an Éisträich
* Resistenz a Frankräich
* Resistenz an Italien
* Resistenz a Polen

## Um Spaweck
Octavie Modert

D**'Octavie Modert**, gebuer de 15. November 1966 zu Gréiwemaacher, ass eng lëtzebuergesch Politikerin (CSV).

No hirer Première am Iechternacher Lycée huet d'Octavie Modert Droit op der *[[Universitéit Stroossbuerg|Université Robert Schuman]]* vu Stroossbuerg studéiert an 1991 e *Master of Arts in European Studies* op der Universitéit vu Reading gemaach.

Si huet kuerz fir d'Parlamentsfraktioun vun der CSV geschafft an ass 1992 an de Staatsministère gewiesselt. 1998 gouf si zur Generalsekretärin vum Regierungsrot ernannt. Parallel dozou war si d'Kabinettscheffin vum Premier Jean-Claude Juncker. Dat Joer drop gouf si als éischt Fra zu Lëtzebuerg *Première conseillère de gouvernement* genannt.

Zanter 1986 engagéiert d'Octavie Modert sech an der CSV an hiren Ënnerorganisatiounen, der CSJ an den CSF. 2004 gouf si eng éischt Kéier an d'Chamber gewielt an 2009, 2013,  2018 an 2023 erëmgewielt.

2004 huet si op hiert Chambermandat verzicht a gouf Staatssekretärin fir Landwirtschaft, Wäibau a Ländlech Entwécklung a Staatssekretärin fir Kultur, Héichschoulen a Fuerschung, an och fir d'Relatioune mam Parlament, an der Regierung Juncker-Asselborn I. An der Regierung Juncker-Asselborn II war si vun 2009 bis den 29. Abrëll 2013 Ministesch fir Kultur, Ministesch fir d'Bezéiunge mam Parlament, Ministesch fir d'Verwaltungsreform an Delegéiert Ministesch vun der Fonction publique. Duerno, vum 30. Abrëll 2013 bis den 3. Dezember 2013 war si Ministesch fir Justiz a weiderhi Ministesch fir d'Fonction publique a fir d'Verwaltungsreform.

Tëscht November 2009 a Januar 2014 war si, zesumme mam Claude Wiseler, Vizepresidentin vun der CSV.

D'Octavie Modert ass mam Jemp Stronck, Wënzer zu Greiweldeng, bestuet.

## Um Spaweck

* Biographie op gouvernement.lu
Gielemännchen (Vull)

De **Gielemännchen**, och **Giel Mësch** (*Emberiza citrinella*) ass eng Vullenaart aus der Famill vun den Ammeren (Emberizidae).

Aner Lëtzebuerger Nimm sinn: Gielécker(chen), Gielercher, Gielhans, -hänschen, Gielhäckchen, Gielbrëschtchen, Gëllhänzen, Gëllemännchen oder Gouldvillchen.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Vullen zu Lëtzebuerg
## Um Spaweck
* Vullenaarten
Jean-Pierre Jeunet

De **Jean-Pierre Jeunet**, gebuer den 3. September 1953 zu Roanne, (Loire), ass e franséische Filmregisseur a Dréibuchauteur.

Mam Marc Caro zesummen huet de Jean-Pierre Jeunet seng éischt Erfolleger am Kino gefeiert. *[[Delicatessen]]* a *[[La Cité des enfants perdus]]* sinn duerch hire Stil an hir Geschicht opgefall. Déi Filmer hunn aus dem Alldeeglechen eppes fantastesches gemaach.

D'Weeër vum Caro a Jeunet hu sech getrennt, wéi Hollywood dem Jeunet ugebueden hat, eng Suite zu *[[Alien]]* ze dréien.

Mat Le fabuleux destin d'Amélie Poulain huet de Jeunet e Film gedréint, deen net nëmmen originell ass, deen awer och nach e ganz grousse Succès am Kino hat.

## Gielercher

* 2002 César vum franséische Film fir déi bescht Regie: Jean-Pierre Jeunet: *[[Le fabuleux destin d'Amélie Poulain]]*.

## Filmer

### Regisseur

* 1978: *[[L'évasion]]* (Regie zesumme mam Marc Caro)
* 1980: *[[Le manège]]* (Regie zesumme mam Marc Caro)
* 1981: *Le bunker de la dernière rafale* (Kuerzfilm vu 26 Min.) (Regie zesumme mam Marc Caro)
* 1984: *Pas de repos pour Billy Brakko* (Kuerzfilm vu 5 Minutten)
* 1989: *Foutaises* (Kuerzfilm vun 8 Minutten)
* 1991: *[[Delicatessen]]* (Regie zesumme mam Marc Caro)
* 1995: *[[La cité des enfants perdus]]* (Regie zesumme mam Marc Caro)
* 1997: **
* 2001: *[[Le fabuleux destin d'Amélie Poulain]]*
* 2004: *[[Un long dimanche de fiançailles (Film)|Un long dimanche de fiançailles]]*
* 2010: *[[Micmacs à tire-larigot]]*
* 2013: *[[L'extravagant voyage du jeune et prodigieux T.S. Spivet]]*

### Dréibuchauteur
* 1981: *[[Le bunker de la derniere rafale]]* (zesumme mam Gilles Adrien a Marc Caro)
* 1984: *Pas de repos pour Billy Brakko*
* 1989: *Foutaises* (zesumme mam Bruno Delbonnel)
* 1991: *[[Delicatessen]]* (zesumme mam Gilles Adrien a Marc Caro)
* 1995: *[[La cité des enfants perdus]]* (zesumme mam Gilles Adrien a Marc Caro)
* 2001: *[[Le fabuleux destin d'Amélie Poulain]]* (zesumme mam Guillaume Laurant)
* 2004: *[[Un long dimanche de fiançailles (Film)|Un long dimanche de fiançailles]] * (zesumme mam Guillaume Laurant no engem Roman vum Sébastien Japrisot)
* 2010: *[[Micmacs à tire-larigot]]*
* 2013: *[[L'extravagant voyage du jeune et prodigieux T.S. Spivet]]*

## Um Spaweck
Preston Tucker

De **Preston Thomas Tucker**, gebuer den 21. November 1903 zu Capac am Michigan, a gestuerwen de 26. Dezember 1956, war en US-amerikaneschen Autodesigner a Fabrikant.

Hien huet 1948 den Tucker Torpedo produzéiert, deen zwar ganz innovativ war, mä vun deem trotzdeem just 51 Stéck produzéiert goufen. Dat mécht se hautdesdaags zu rare Sammlerobjeten.

De Francis Ford Coppola huet 1988 dem Preston Tucker seng Geschicht verfilmt ënner dem Titel **.
Tucker '48

Den **Tucker '48** ass en Autosmodell, deen 1948 vum Preston Tucker produzéiert gouf.

## Wéi ass et dozou komm?
Schonn an den 30er-Joren huet de Preston Tucker gehollef, dem Harry Miller Rennautoen z'entwéckelen, déi zu Indianapolis munnech Coursse gewonnen hunn. Mä nom Zweete Weltkrich huet hie misse waarde bis datt e mat finanzieller Ënnerstëtzung eng Hal loune konnt, an där am Krich Dodge Fligere gebaut huet. Den Tucker, den Alex Tremulis an den J. Gordon Lippincott wollten dee beschten a modernsten Auto bauen. 1948 waren 51 *Tucker '48* oder *Tucker Torpedo*, wéi en an der Promotiounszäit genannt gouf, gebaut.

## Den '48
Et war fir déi Zäit e revolutionären Auto:
*De Motor war e 6-Zylinder 5,5 Liter- Helikoptermotor vu *Franklin*, en H-6, dee fir Waasserkillung ëmgebaut gouf. Et war e Boxermotor mat de Ventillen uewen, 166 PS staark, mat engem Dréimoment vun 372&nbsp;lbs/ft an enger Buerung vu 4.50 x 3.50 Zoll bore x stroke), an eng Kompressioun vu 7,0:1.
*D'Längt vum Won war 5,56 Meter, d'Breet 2,02 Meter an d'Héicht 1,53 Meter. De Radstand 3,25 Meter an d'Gewiicht ëm 2100 Kilo.
*An 10 Sekonne war en op 97 Km/h an e konnt bis zu 120 Meilen (192&nbsp;km/h) an der Stonn fueren.
*E sollt 2450 $ kaschten.
*De Loftwidderstand war Cx 0,30.
*Eng automatesch Boîte war virgesinn, mä an deene Modeller, déi gebaut goufen, war eng hallefautomtesch 4 Gang-Boîte mat engem Bendix-Virwielhiewel.
*Scheiwebremse ware virgesinn.
*Tëscht den Haaptluuchten hat en eng drëtt, déi sech mat dem Steierrad gedréit huet.
*De Motor konnt an enger hallwer Stonn ausgebaut ginn.
*Déi viischt Fënster war aus Sécherheetsgrënn an eng Rumm gesat, déi bei engem Accident mat der Fënster erausgefall ass.
*D'Steierrad war gepolstert.
*D'Carosserie hat virgefäerdegt Plazen, déi sech am Fall vun engem Knuppert béie konnten.

## Fueren der nach haut?
Vun den 51 Ween, déi gebaut goufen, gëtt et der haut nach 47. Een ass bei engem Halebrand futti gaangen, en aneren ass verbrannt, en drëtten ass no engem Accident "verschwonnen".
Déi meescht stinn an Autosmuséeën.
Fir de Film *[[Tucker The Man And His Dream]]* goufen 22 original Tucker '48 benotzt.

## Triviales
1992 gouf an enger Drogenaffär eng ongewéinlech Saisie gemaach, den Tucker '48 #1039, den 39sten vun den 51, déi 1948 gebaut goufen. Den *U.S. Marshals Service* huet en 1993 an den "Smithsonian's National Museum of American History" gefouert. Haut ass en am *Blackhawk Museum* zu Danville a Kalifornien, enger Filial vun der *Smithsonian Institution*, ze gesinn.

## Literatur zum Theema
*Philip S. EGAN: *Design and Destiny: The Making of the Tucker Automobile.* Orange, CA, On the Mark, 1989.
*Charles T. PEARSON: *The Indomitable Tin Goose: The True Story of Preston Tucker and His Car.* Minneapolis, Motorbooks International Publishers & Wholesalers, 1974.

## Um Spaweck
*finishline.de/... Ein Mann und sein Traum
*https://web.archive.org/web/20050204082425/http://www.automarken.info/modelle/tucker.shtml
*Bild

## Um Spaweck
Tucker: The Man and His Dream

**Tucker: The Man and His Dream** ass en US-amerikanesche Film vum Francis Ford Coppola aus dem Joer 1988.
## Ëm wat geet et?
De Francis Ford Coppola erzielt an dësem Film vun 1988 d'Geschicht vum Preston Tucker sengen Ustrengunge fir den Tucker '48 ze produzéieren an ze vermaarten.

## Um Spaweck
* IMDb
Haupeschmaart

Den **Haupeschmaart** ass zu Lëtzebuerg an an der Ëmgéigend e Joermaart deen den éischte Sonnden no Haupeschdag gehale gëtt. Zu Lëtzebuerg ass de Munzermaart wuel de bekanntsten. Et war fréier den eenzege lëtzebuergesche Maart am Joer op deem Fille verkaaft goufen. En Haupeschmaart gëtt nach zu Bäerdref gehalen.

An der Belsch ass den Haupeschmaart vun Amel bekannt.
1821

## Evenementer

### Europa

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Mëttel- a Südamerika
* 5. September: Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras an Nicaragua, bis dohin Deel vum Vizekinnekräich Nei­spuenien, ginn onofhängeg Staaten.

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* : Charles Baudelaire, franséische Schrëftsteller.
* 25. Mee: Henri-Alexis Brialmont, belsche Politiker, Arméisingenieur a Generol.
* : Alexandre de Colnet d'Huart, lëtzebuergesche Politiker.
* 28. Juni: Victor Tedesco, lëtzebuergesch-belsche Politiker an Affekot.
* : Eugène Fischer, lëtzebuergesche Veterinär a Politiker.
* 18. Oktober: Dominique Elter, lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
* 11. November: Fjodor Michailowitsch Dostojewski, russeschen Dichter.
* 18. November: Franz Friedrich Ernst Brünnow, däitschen Astronom.
* : Ernst Wilhelm Leberecht Tempel, däitschen Astronom a Lithograph.
* 12. Dezember: Gustave Flaubert, franséische Schrëftsteller.
* 24. Dezember: Léon Wocquier, belsche Schrëftsteller an Enseignant.
* 29. Dezember: Jean-Pierre Heintz, lëtzebuergeschen Industriellen.

## Gestuerwen
* Jean-Baptiste Lacoste, franséische Magistrat a Prefekt vum Département des Forêts.
* 25. Januar: Claude Lamort, franséischen Drécker.
* 15. Februar: François Antoine Defer, Nottär zu Iechternach.
* 21. Abrëll: Jean Baptiste Tresch, lëtzebuergesche Komponist.
* : Napoleon Bonaparte, Generol a franséische Keeser.

## Um Spaweck
Christophe Wagner

De **Christophe Wagner**, gebuer den 10. November 1974 zu Déifferdeng, ass e lëtzebuergesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.

## Karriär

De Christophe Wagner huet tëscht 1995 an 2000 op der Bréisseler Héichschoul *Institut Supérieur des Arts et des Spectacles* (INSAS) studéiert an dës mat engem Diplom *Réalisation Film-Télévision* ofgeschloss.

Zanterhier huet hie Kuerzfilmer, Documentarfilmer, Pubën a Portraite realiséiert. 2011 huet hie säin éischte Long-métrage, de Krimi *[[Doudege Wénkel (Film)|Doudege Wénkel]]* realiséiert, deen am Oktober 2012 an d'Kinoe koum. 2015 koum den historeschen Drama *[[Eng nei Zäit]]* eraus, deen op engem Zenario vun der Viviane Thill baséiert, an deen ë.&nbsp;a. de fënneffache Muerd um Wandhaff thematiséiert. Bei deenen zwéi Filmer war hien och Co-Auteur vum Dréibuch.

Hien ass och Regisseur vun den zwou Staffelen (2 x 12 Episoden) vun der TV-Serie *[[Capitani]]* (2019, 2022), vun zwou Episode vun der 2. Staffel vun der belscher Serie *Unité 42* (2019) an e puer Episode vun der Sitcom *[[Comeback (Sitcom)|Comeback]]* (2013).

## Filmographie
* 1998: *Cyber*, Kuerzfilm
* 1999: *David*, Kuerzfilm
* 2000: *Tout ira mieux*, Kuerzfilm
* 2001: *[[Ligne de vie (Film)|Ligne de vie]]*, Documentaire
* 2002: *[[Un combat]]*, Kuerzfilm
* 2003: *[[The'd Johanns]]* fir d'Serie *[[Portraits d'artistes]]*
* 2005: *[[Doheem (Film)|Doheem]]*, Documentaire
* 2007: *[[Luxemburg, USA]]*, Documentaire
* 2012: *[[Doudege Wénkel (Film)|Doudege Wénkel]]*, Kriminal-Spillfim
* 2013: *[[Comeback (Sitcom)|Comeback]]*, 4 Episoden
* 2015: *[[Eng nei Zäit]]*, historesche Politdrama
* 2019: *[[Unité 42]]* Tëleesserie, S2, 2 Episoden
* 2019, 2022: *[[Capitani]]* Tëleesserie (2 x 12 Episoden)

Ausserdeem war hien de Regisseur vun der zweeter Ekipp vun der Geneviève Mersch hirem *[[J'ai toujours voulu être une sainte]]* (2003) an huet de *Making of* vum Pol Cruchten sengem *[[Perl oder Pica (Film)|Perl oder Pica]]* gedréint.

## Gielercher
* 2005: "Prix du jeune espoir" vum Lëtzebuerger Filmpräis a *Mention spéciale* vum Jury
* 2014: "Beschte Spillfilm" vum Lëtzebuerger Filmpräis fir *[[Doudege Wénkel (Film)|Doudege Wénkel]]*
* 2016: "Beschte Spillfilm" vum Lëtzebuerger Filmpräis fir *[[Eng nei Zäit]]*
* 2016: *Trophée francophone de la réalisation* bei de 4. Trophées francophones du cinéma
* 2021: "Bescht kreativ Kontributioun (Laangfilm; Fiktioun oder Documentaire)", Kategorie Dréibuch (zesumme mam Thierry Faber an Eric Lamhène) vum Lëtzebuerger Filmpräis fir *[[Capitani]]*

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmregisseuren

## Um Spaweck
* "Christophe Wagner, du divertissement avec un message !" luxuriant.lu, Publié le 01-juin-08 (Interview-portrait).
* Offiziell Internetsäit
Closer (Film 2004)

**Closer** ass en US-amerikanesche Film vum Mike Nichols aus dem Joer 2004.

## Ëm wat geet et am Film?

De ganze Film besteet eigentlech nëmmen aus véier Personnagen, dem Dan (Jude Law), en erfolleglose Schrëftsteller deen Doudesannoncen an enger Zeitung schreift, dem Alice (Natalie Portman), eng Stripperin vu New York, dem Anna (Julia Roberts), enger Fotografin, an dem Larry (Clive Owen), engem Dokter. Den Dan an d'Alice léiere sech kennen, wéi d'Alice direkt am Ufank vum Film ugestouss gëtt, an den Dan hatt an d'Spidol bréngt. De Film spullt d'Zäit dann zwee Joer no vir a mir mierken, datt déi zwee zanterhier eng Koppel sinn. Alles kéint wonnerschéi sinn, wier do net d'Anna, eng Fotografin, déi Portaitsopname vum Dan maache soll, a bei där den Dan probéiert ze landen. D'Anna selwer ass och an enger Bezéiung, a wëll u sech net weider drop agoen, mä et kënnt wéi ëmmer alles anescht wéi een et geplangt huet, a schlussendlech huet iergendwéi jiddwereen eppes mat jiddwerengem, wat nëmmen zu engem onmoossege Bezéiungschaos féiere kann.

De Film baséiert um Theaterstéck mam selwechten Numm, an den Dréibuchauteur vum Theaterstéck huet och d'Dréibuch fir de Film geschriwwen.

## Triviales
* Eigentlech war d'Cate Blanchett fir d'Roll vum Anna virgesinn, mä well si schwanger ginn ass, huet si missen ofsoen.
* Am Theaterstéck spillt de Clive Owen d'Roll vum Dan. Am Film konnt hien dofir emol an d'Roll vu sengem Kontrahent Larry krauchen.

## Zitater

Dës ausgewielt Zitater gehéieren zu den harmlosen aus dem Film, deen e staarke sexuelle Language huet, an dofir ass de Film zu Lëtzebuerg och eréischt vu 14 u fräiginn.

* Larry: *What do you want from me? I've given you all my money!* - Alice: *Thank you.*
* Anna: *Don't stop loving me. I can see it draining out of you. It meant nothing. If you love me, you'll forgive me.*
* Larry: *You don't know the first thing about love because you don't understand compromise.*
* Dan: *What's so great about the truth? Try lying for a change - it's the currency of the world.*

## Gielercher
* Golden Globe fir de Clive Owen als *Best Performance by an Actor in a Supporting Role in a Motion Picture*.
* Golden Globe fir d'Natalie Portman als *Best Performance by an Actress in a Supporting Role in a Motion Picture*.

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vum Film (Sony Pictures)
* IMDb
Lëtzebuerger Gesellschaft fir Barockmusek

D**'Lëtzebuerger Gesellschaft fir Barockmusek** (LGBM), (eege Schreifweis *Letzeburger Gesellschaft fir Barockmusek*) ass eng lëtzebuergesch ASBL déi den 22. Februar 1994 gegrënnt gouf. Se déngt der Fleeg vun der Barockmusek am Lëtzebuerger Land an och an der Groussregioun.

Zum Veräin gehéiert de Barockorchester *Ensemble Baroque du Luxembourg* (EBL). Dem LGBM ass eng authentesch Opféierung vu barocker, och genannt, aler Musek a Gesang wichteg. Dobäi gëtt besonnesch op Stil an op Originalinstrumenter Wäert geluecht. Den LGBM organiséiert Concerten, ass awer virun allem Coordinateur, sou datt Museker, Musekswëssenschaftler, Organisateuren an Interessenten hei déi néideg Ënnerstëtzung fannen, fir hir eegen Opféierungen a Konferenzen z'organiséieren.

De Veräin ass am Handelsregëster mat « en procédure de dissolution administrative sans liquidation » gekennzeechent(Stand: Oktober 2025).

## Ziler vum Veräin
D'Haaptziler vum Veräi sinn:
Sergio Leone

De **Sergio Leone** ass en italieenesche Filmregisseur. Hien ass den 3. Januar 1929 zu Roum (Italien) gebuer an do den 30. Abrëll 1989 gestuerwen.

De Sergio Leone gëllt als de Papp vum Spaghetti-Western.

## Filmographie
### Als Regisseur
* *[[Il colosso di Rodi (Film)|Il colosso di Rodi]]* (1960) mam Georges Marchal a Lea Massari
* *[[Per un pugno di dollari]]* (1964) (ënner dem Numm Bob Robertson, mam Clint Eastwood, der Marianne Koch an dem Gian Maria Volonte
* *[[Per qualche dollaro in più]]* (1965) mam Clint Eastwood, Gian Maria Volonte a Lee Van Cleef
* *[[Il buono, il brutto, il cattivo]]* (1966) mam Clint Eastwood, Eli Wallach a Lee Van Cleef
* *[[C'era una volta il West]]* (1968) mam Charles Bronson, Henry Fonda a Claudia Cardinale
* *[[Giù la testa]]* (1971) mam James Coburn a Rod Steiger
* *[[Once Upon a Time in America]]* (1984) mam Robert De Niro, James Woods an der Tuesday Weld

### Als Coregisseur
* *[[Sodom and Gomorrah]]* (1961) zesumme mat dem Robert Aldrich, mam Stewart Granger an der Anouk Aimée
* *[[Gli ultimi giorni di Pompei (Film 1959)|Gli Ultimi giorni di Pompei]]* (1959) zesumme mat dem Mario Bonnard, mam Steve Reeves, der Christine Kaufmann an dem Fernando Rey

## Um Spaweck
903

## Evenementer

## Konscht & Kultur

## Wëssenschaft & Technik

## Gebuer
* : Abd ar-Rahman as-Sufi, perseschen Astronom.

## Gestuerwen

## Um Spaweck
904

## Evenementer

## Konscht & Kultur

## Wëssenschaft & Technik

## Gebuer

* Ethelweard, Kinnek vun England.

## Gestuerwen
Griichesch Orakelen

D**'[[Orakel]]e** spillen eng fundamental Roll an der griichescher Relioun a Kultur. D'Orakel ass d'Äntwert vun engem Gott op eng Fro déi him gestallt gëtt. Sou Orakele kënnen nëmme vu bestëmmte Gëtter op bestëmmte Plazen ausgeschwat ginn. Ausserdeem musse gewësse Rite respektéiert ginn, ier et zu enger Befroung vun der Gottheet komme kann. Ausserdeem ass fir d'Interpretatioun vun der Äntwert dacks e "Studium" noutwenneg, a sou ginn d'Orakelen och meeschtens vu geschoultem a spezifeschem Personal interpretéiert.

D'Wuert *Orakel* steet och fir de konsultéierte Gott, de mënschlechen Interpret, oder och nach d'Plaz wou de Gott befrot gëtt. D'griichesch Sprooch ënnerscheet dës verschidde Sënner: nieft anere Wierder gëtt d'Äntwert χρησμός *khrêsmós* genannt, wat souvill heescht wéi "de Fait z'informéieren". A verschiddene Source fënnt een och den Term φάτις *phátis*, "de Fait ze schwätzen". Den Interpret gëtt dacks προφήτης *prophêtês*, "deen deen an der Plaz [vum Gott] schwätzt", oder μάντις *mántis* genannt. D'Plaz wou dat Ganzt ofleeft heescht χρηστήριον *khrêstếrion*.

D*'[[Mantik]]*, dat heescht den Domaine vun der Wahrsagung besteet am anticke Griicheland nëmmen aus den orakuläre Wëssenschaften. Hellseeër wéi den Teiresias si mythologesch Personnagen. D'Wahrsagung am Ale Griicheland ass net d'Aarbecht vun e puer inspiréierte Stierflechen, mä vu Persounen, déi sech streng un d'Riten halen, och wann d'Traditioun sou un eng Inspiratioun gleewe léisst, oder wéi d'Griichen et genannt hunn, ἐνθουσιασμός *enthousiasmós*, "de Fait Gott a sech ze hunn".

## Orakel-Gottheeten
D'Mantik, μαντεία *manteía*, ass eenzeg an eleng eng gëttlech Fäegkeet. Fir d'griichesch Mantik ze verstoen, muss ee wëssen datt d'Schicksal, wat duerch déi dräi Moiren (Μοῖραι *mõirai*) personifizéiert gëtt, eng onofhängeg Kraaft ass, a souguer d'Gëtter kënnen näischt dogéint maachen. Allerhéchstens kënne si d'Schicksal fir eng Zäit ophalen, oder d'Mënschen driwwer a Kenntnis setzen. Dës Kraaft vun der Wahrsagung schéngt an enger éischter Zäit u chthonesch Kräfte (χθών *khthốn*, Äerd) gebonne gewiescht ze sinn, wouduerch och d'Orakele via *Inkubatioun* kommen, d.&nbsp;h. deen dee gefrot huet, kritt seng Äntwert am Dram, nodeem en eng Nuecht um Buedem geschlof huet.

Déi éischt Orakel-Gottheet ass den Zeus, deem vill Orakelen ënnerstinn, wouvun dat eelst zu Dodona (Epirus).

 
Den Apollo huet op verschiddene Plazen den Zeus quasi verdrängt.

D'Aphrodite gouf zu Paphos op Zypern befrot, den Aklepios zu Epidaurus.

## Déi grouss Orakele vum Ale Griicheland
* Orakel vun Delphi
* Orakel vun Dodona
* Orakel vu Klaros
* Orakel vun Olympia
* Zeus-Amun Orakel
* Nekromantion (Doudenorakel)

## Um Spaweck
Lee Van Cleef

De **Lee Van Cleef**, gebuer den 9. Januar 1925 zu Somerville am New Jersey, a gestuerwen de 16. Dezember 1989 zu Oxnard a Kalifornien, war en US-amerikanesche Filmschauspiller.

## Säi Liewen

## Seng Filmer

## Um Spaweck