open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kettenuewen

**Cattenom** (lb.: **Kettenuewen**) ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle, un der Musel, ongeféier 8&nbsp;km nërdlech vun der Stad Diddenuewen.

Tëscht 1871 an 1918 huet d'Uerschaft *Kattenhofen* geheescht. Aus der Geschicht ass se nach ënner follgenden Nimm bekannt: 1182 *Cathenem*; 1214 *Kettenem*; 1329 *Kettenhem*; 1432 *Katenem*; 1481 *Kettenheim*; 16. Jh. *Catnum*; 1544 *Ketenhem*, *Kettenoffen*; 1568–1570 *Kettenoven*; 1668 *Katenom*; 1685 *Catnom*; 1686 *Kethenoven*.

Kettenuewen ass besonnesch bekannt wéinst sengem Atomkraaftwierk mat véier Reaktere vun 1.300 MW, déi tëscht 1986 an 1991 a Betrib goungen.

Lëtzebuergesch Biergerinitiativen hate sech eng Rei Jore virdrun erfollegräich géint eng Atomzentral zu Remerschen am eegene Land gewiert, mä wéi de franséische Staat de Bau vu sou enger Zentral quasi virun der Hausdier vun der lëtzebuergescher Bevëlkerung annoncéiert huet, ware schlussendlech all d'Protester ëmsoss.

Kettenuewen huet viraals zum Herzogtum Lëtzebuerg gehéiert an ass 1659 duerch den Traité vun de Pyrenäen u Frankräich gaangen. Mä nach haut gëtt vun der eelerer a vereenzelt och nach vun der jonker Bevëlkerung e muselfränkeschem Dialekt geschwat (de Platt), deen dem Lëtzebuergesche ganz no kënnt.

## Illustratiounen

Fichier:Nuclear_Power_Plant_Cattenom.jpg|D'Atomkraaftwierk Kettenuewen
Fichier:Cattenom 022.jpg|D'Tierm vun der Atomzentral nuets
Fichier:Kettenuewen w.jpg|Kettenuewen hanner der Atomzentral


*Lëscht vun den Uertschafte bei der Musel

## Um Spaweck

* Communautéit vun de Gemenge vu Kettenuewen an Ëmgéigend
* Iwwerreschter vun der Maginot-Linn zu Kettenuewen
Futurama

**Futurama** ass eng Science-Fiction-Trickfilmserie vum Matt Groening an dem David X. Cohen, déi och schonn zesummen déi grad sou vum Matt Groening produzéiert Serie The Simpsons geschaf hunn. Futurama ass vum 28. Mäerz 1999 bis den 10. August 2003 um US-amerikanesche Fernseesender Fox Network gelaf an ass elo nach a Widderhuelungen an Iwwersetzungen a ville Länner weltwäit ze gesinn.

Futurama gëtt et och als Comic, dee beim Matt Groening sengem Verlag Bongo Comics erauskënnt.

Mat Futurama huet de Matt Groening seng laangjäreg perséinlich Leidenschaft fir Science-Fiction opgeschafft a se gläichzäiteg op eng witzeg an ironesch Aart a Weis persifléiert.

D'Geschicht fänkt domat un datt d'Haaptfigur *Fry* zum Joreswiessel 1999/2000 duerch en ongeschéckten Zoufall "agefruer" an eréischt dausend Joer méi spéit op Silvester 2999 erëm entdeet gëtt. D'Serie beschreift dem Fry säin Alldag a seng Aventurën.

## Um Spaweck
* Can't Get Enough Futurama
* Däitsche Forum ''Futurama Area''
Traité vun de Pyrenäen

Den **Traité vun de Pyrenäen** ass e Friddenstraité (dofir och: **Pyrenäefridden**), deen tëscht Spuenien a Frankräich de 7. November 1659 op der *[[Fasaneninsel]]*, am Floss Bidasoa, deen d'Grenz mécht, ënnerschriwwe gouf. Domat ass dem Franséisch-Spuenesche Krich, deen den Drëssegjärege Krich (1618-1648) souzesoen ëm eelef Joer verlängert hat, en Enn gemaach ginn.

## Ëm wat goung et?

D'Pyrenäen ginn d'Grenz tëscht deenen 2 Länner. Dat war laang net de Fall, ë.&nbsp;a. wéinst dem Kinnekräich Navarra.

Frankräich hëlt sech de Roussillon an d*'[[Departement Pyrénées-Orientales|Pyrénées-Orientales]]*. Am Norden, an de Spueneschen Nidderlande, kritt Frankräich d'Grofschaft Artois (ausser Aire a Saint-Omer), d'flämesch Festunge vu Grevelingen a Saint-Venant, am Hainaut déi vun Avesnes, Landrecies a Le Quesnoy, an op Käschte vum Herzogtum Lëtzebuerg d'Uertschafte, respektiv Festunge vun Damvillers, Montmédy, Carignan (fréier Ivoix, Yvoy, Ivoy oder Yvois) an Diddenuewen.

Am Géigenzuch erreecht Spuenien, datt Frankräich ophält, Portugal virun z'ënnerstëtzen. De Charles IV. vu Loutrengen, de Spuenier hiren Alliéierten, kritt seng Lännereien zeréck (bis op de Barrois).

Eng Klausel vum Traité ass d'Bestietnes vum Kinnek Louis XIV. mat der Infantin vu Spuenien, der Maria Theresia vun Éisträich, der eelsten Duechter vum Kinnek Felipe IV. an Niess vun der Anne vun Éisträich. Si verzicht op all Uspréch op d'spuenesch Kroun, a léisst sech dëse Verzicht mat enger Dott vu 500.000 Gold-écue verséissen, déi awer ni ausbezuelt goufen.

## Auswierkungen
Den Traité vun de Pyrenäen ass de leschten diplomateschen Akt, dee vum Mazarin ausgeschafft gi war. De Louis XIV. profitéiert domat vun enger bemierkenswäerter Stabilitéit a vun engem diplomatesche Virdeel. Frankräich gëtt eng europäesch Groussmuecht, an d'Bourbone kréien d'Iwwerhand iwwer d'Habsburger.

Fir Lëtzebuerg war d'Folleg, datt déi Gebidder vum deemolegen Herzogtum, déi südlech vun der haiteger Grenz mat Frankräich louchen, wéi Diddenuewen, Montmédy, Damvillers, Roudemaacher, Vogtei Yvoi, Chauvency-le-Château, Avioth a Marville mat alles wat derzougehéiert huet, definitiv ofgetruede goufen. Verschiddentlech gëtt dat als e Verloscht fir Lëtzebuerg duergestallt, mä et däerf ee spekuléieren, wat mat Lëtzebuerg am 19. Joerhonnert geschitt wier, wann déi grouss Minettslageren déi do waren (an am 17. Joerhonnert onbekannt waren), net zu Loutrengen, mä zu Lëtzebuerg gehéiert hätten.

## Kuckt och
* Franséisch Geschicht
* Geschicht vu Spuenien

## Um Spaweck
* De ganzen Text vum Traité
Ëtteng

**Ottange** (**Ëtteng** op Lëtzebuergesch) ass eng franséisch Stad a Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est, direkt op der Grenz mat Lëtzebuerg. Grad wéi de lëtzebuergeschen Nopeschuert Rëmeleng ass Ëtteng markéiert duerch d'Exploitatioun vun de Minettsvirkommen.

## Geschicht
Fir d'éischt Kéier gëtt Ëtteng am Joer 1051 als *Ottingin* ernimmt. Vum 13. bis d'18. Joerhonnert war d'Herrschaft iwwer Ëtteng an den Hänn vun der Famill vun *Eltz*, an duerno vun *Hunolstein*.

De Christophe vun Eltz hat 1518 den éischten Héichuewen do baue gelooss.

D'Par Nonkeel huet fréier zum Äerzbistum Tréier gehéiert.

1812 geet d'Gemeng Nonkeel an Ëtteng op. Ufank vum 19. Joerhonnert ass déi lescht Buerg no engem Brand als Steebroch benotzt ginn. Wat nach dovun iwwereg war ass de 16. Februar 1930 als Baudenkmal klasséiert ginn.

Wéi an der Mëtt vum 19. Joerhonnert d'Minett erëmentdeckt gouf, ass eng Galerie no där anerer an de Fiels gedriwwe ginn. Un Dagebau war net wierklech ze denken, well duerch den Ëttenger Spronk d'Minnette méi déif louch wéi nach zu Rëmeleng. Ganz ënnerierdesch Stied si gegruewe ginn, aus Profitgier och ënner den Duerfkär vun Ëtteng selwer, op d'Gefor hin datt ganz Haiser riskéieren, op ee Coup am Buedem ze verschwannen.
Déi ofgebaut Minett ass mat enger Minettseelbunn vun 12,7 Kilometer Längt op d'Déifferdenger Schmelz gefouert ginn.

## Wopen
Iwwer de Wope vun Ëtteng gouf de 4. November 1955 an der Gemeng ofgestëmmt.

Op Avis vun der commission héraldique départementale vum 17. Mee 1956 huet de Prefect vum Departement den 12. Juli 1956 de Wopen accordéiert.

Beschreiwung am Originaltext:

*D'or à deux marteaux de sable, à l'écu en coeur de gueules, à l'aigle d'or couronné d'azur*.
## Nopeschuertschaften
* a Frankräich: Nondkeil a Wuelmereng
* zu Lëtzebuerg: Rëmeleng
## Jumelagen
Als Erënnerung un d'Evakuatioun vun den Ëttenger am Zweete Weltkrich huet d'Gemeng mat deene Gemengen, déi deemools déi Ëttenger Leit opgeholl hunn, den 10. Oktober 1989 eng Charte d'amitié ënnerschriwwen.

Et sinn dat:

Angliers - Moncontour - Saint-Jean-de-Sauves - Messais - Ouzilly - Vignolles - Saint-Chartres
## Kuckeswäertes

* D'Uergel an der Kierch vun 1869 gebaut vun der Uergelmanufaktur Dalstein-Haerpfer, an 1912 vun der selwechter Firma ëmgebaut.
* D'Kierch vu 1759 mat der Krypta an där Membere vun der Famill Hunolstein bäigesat sinn, an d'Reliquië vun der helleger Lucie.
## Literatur
* Cortesi, O. *Ottange-Nondkeil, chroniques historiques*, Fensch Vallee, 2005

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Stad Ëtteng
Bidasoa

De **Río Bidasoa** ass e Floss an Nordspuenien an op der Grenz mat Frankräich.

Seng Quell ass an der Géigend vun der Uertschaft Errazu an Navarra, an e leeft bei Hondarribia (Gipuzkoa) an d'Bucht vun Txingudi am Golf vu Biskaya. De Bidasoa ass 66 Kilometer laang, déi lescht 10 dovu maachen d'Staatsgrenz tëscht Spuenien a Frankräich.

D'Fasaneninsel, op Spuenesch *Isla de los Faisanes* am ënneschten Deel vum Floss ass neutralen Terrain. Op där Insel gouf 1659 de Pyrenäe-Fridde geschloss.

## Um Spaweck
Fasaneninsel

D**'Fasaneninsel** (es: *Isla de los Faisanes*, fr: Île des Faisans, eu: Konpantzia) am ënneschten Deel vum Floss Bidasoa an Nordspuenien ass e Kondominium vu Frankräich a Spuenien.

Op där Insel gouf de 7. November 1659 de Pyrenäe-Fridden no zéie Verhandlunge geschloss. E Monument an der Mëtt vun der Insel erënnert dorun.

A senger Eegenschaft als Chambellan um Kinnekshaff vu Madrid hat den Diego Velazquez op der Fasaneninsel d'Treffe vun de Kinnekskanner organiséiert, ier et den 9. Juni 1660 zu Saint-Jean-de-Luz zu der Hochzäit vum Kinnek Louis XIV. mat der Infantin vu Spuenien, der Marie-Thérèse vun Éisträich koum.

## Um Spaweck
Physesch Geographie

D**'Physesch Geographie** beschreift d'Gestalt vun der Äerduewerfläch. Si ass e Fachberäich vun der Geographie.

Zur physescher Geographie gehéieren ënner anerem d'Geomorphologie, d'Hydrologie, d'Klimatologie, d'Pedologie an d'Biogeographie.

## Um Spaweck
Diddenuewen

**Diddenuewen** (fr.: *Thionville*; de.: *Diedenhofen*) ass eng franséisch Stad am Departement Moselle an den Haaptuert vun zwéin Arrondissementer an zwéi Kantonen.

## Geographie
Diddenuewen läit am Dall vun der Musel, a mat Ausnam vum Quartier mat der Gare läit d'Stad ganz um lénksen Uwänner.

D'Stad Diddenuewen huet sech staark duerch Fusioune mat Nopeschgemenge vergréissert:
* Veymerange am Joer 1967
* Volkrange mat den Uertschafte Metzange a Beuvange am Joer 1969
* Kœking an Œutrange a Garche am Joer 1970
* 2013 koumen och nach 2 ha vun der Gemeng Fléischengen derbäi
Nopeschuertschaften: Algrange, Angevillers, Entreng, Kettenuewen, Grouss-Hetteng, Fléischengen, Illange, Munnhuewen, Tierwen, Yutz.

## Geschicht
Diddenuewen gëtt fir d'éischt Kéier an enger Chronik vum Joer 753 als *Theodonis Villa* ernimmt. Deemools war et nach nëmmen eng *Pfalz* vum fränkeschen Herrscher. No an no ass Diddenuewen zu enger Stad erugewuess, krut 1239 ee *[[Fräiheetsbréif]]* an huet bis zum Joer 1659 zum Herzogtum Lëtzebuerg gehéiert: duerch den Traité vun de Pyrenäen, deen tëscht dem Louis XIV. a Spuenien ënnerschriwwe gouf, koum Diddenuewen mat sengem Ëmland u Frankräich.

Tëscht der franséischer Nidderlag vun 1870/71, no där dat 2. Däitscht Räich 1871 zu Versailles ausgeruff gouf, huet Diddenuewen bis November 1918, am Kader vum annektéierten Elsass-Loutrengen, zu Däitschland musse gehéieren. Vun 1918 u gehéiert Diddenuewen zu Frankräich, wann ee vun der däitscher Re-Annektéierung am Zweete Weltkrich emol ofgesäit.

## Demographie

Wärend der Industrieller Revolutioun ass d'Bevëlkerungszuel vun Diddenuewe schëtzeg an d'Luucht gaangen. Wéinst dem ekonomesche Réckgank an den 1970er Joren huet se dunn awer nees ofgeholl, wat souguer nach haut an der Agglomeratioun sou weidergeet, wann och e wéineg méi lues. Diddenuewe selwer a seng Faubourgen hunn zanter den 90er Joren awer nees zougeluecht, virun allem duerch eng nei Populatioun vu Frontalieren, déi all Dag a Richtung Lëtzebuerg schaffe fiert. Doduerch sinn zu Diddenuewen d'Immobiliepräisser och däitlech geklommen, mä ëmmer nach net grad sou staark wéi zu Lëtzebuerg selwer.
## Literatur
* Guillaume Ferdinand Teissier, *Histoire de Thionville suivie de divers mémoires* ; Metz (Verronnais, imprimeur-libraire-éditeur), 1828.
* Gabriel Stiller, *Un siècle d'histoire thionvilloise 1559-1659* ; Metz (éd. Le Lorrain), 1959; 224 Säiten.
* Paul Noël, *Thionville, cité méconnue* ; Région de Thionville - Études historiques, Heft 18; Diddenuewen (Librairie Pierron-Marx) & Sarreguemines (Imprimerie Pierron), 1989.
* François Roth (sous la direction de), *Histoire de Thionville* ; Metz (éd. Serpenoise) & Diddenuewen (Gérard Klopp éd.), 1995.
* Philippe Stachowski, *Une région frontalière entre Luxembourg et Lorraine 1500-1789* ; Lëtzebuerg & Diddenuewen (Gérard Klopp, éditeur-imprimeur), 2011; 299 Säiten (ill.); ISBN 2-911992-70-9

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Stad
* Belagerung vun Diddenuewen am Drëssegjärege Krich
Negatiounspartikel am Franséischen

D**'Negatiounspartikelen am Franséische** sinn zu bal enger Dosen an erlaben sou d'Negatioun op Franséisch op vill verschidden Aart a Weisen auszedrécken. All déi Wierder sti syntaktesch an der Positioun vun engem Partikel direkt hanner dem konjugéierte Verb a mussen dowéinst an der Schrëftsprooch am Tandem duerch d'universal Negatiounspartikel *ne* virdrun "ugekënnegt" ginn, z.&nbsp;B.:

:Je **ne** suis **jamais** venu ici. ("Ech sinn ni heihikomm")

## Lëscht vun Negatiounspartikelen

* *ne ... pas*
* *jamais*
* *personne*
* *rien*
* *plus*
* *que*
* *aucun*
* *point*
* *guère*
* *mie* (hautdesdaags net méi gebraucht)

## Geschicht
Bal all Negatiounspartikelen haten aus sproochgeschichtlecher Siicht viraals eng positiv Bedeitung. Sou kënnt beispillsweis *pas* vu *passum* ("Schrack") of.

## Kuckt och
* Neen

## Um Spaweck
* Geschicht vun de franséischen Negatiounspartikel
Hond

D'Wuert **Hond** bezeechent:

* en Hausdéier: Haushond
* e maritimt Mamendéier: Séihond
* am fréie Biergbau e klenge Fërderwon: kuckt bei Buggi
* e Sécherheetselement un engem Buggi: Hond (Brems)
* zwee Stärebiller:
** *Groussen Hond* (laténgesch Canis Major);
** *Klengen Hond* (laténgesch Canis Minor);
* eng Riedensaart (z.&nbsp;B. *en Hond hänke goen*, wann een net soe wëll wat ee maache geet, *du Hond do* fir e Schalléck, etc.).
Rudolph Bergh

De **Rudolph Bergh**, gebuer den 22. September 1859 zu Kopenhagen, a gestuerwen de 7. Dezember 1924 zu Davos, war en dänesche Komponist.

De Schüler vum Heinrich von Herzogenberg a vum Heinrich van Eyken huet déi meescht Zäit vu sengem Liewen an Däitschland verbruecht. Vun 1903 bis 1919 huet en zu Berlin an zu Godesberg gelieft. No sengem Retour op Kopenhage gouf en 1922 Member vum Directoire vum Conservatoire.

De Bergh huet eng ganz Rei Stécker komponéiert; dorënner: 
* *Requiem für Werther. op.32* fir gemëschte Chouer, Altsolo an Orchester, 35 Minutten, Text vun der Ricarda Huch.
* *Geister der Windstille* fir Chouer, Alt- an Tenorsolo an Orchester,
* *Tragische Symphonie. op.50* vum 19. Januar 1905
* *Asche der Ehe, op. 45, no. 4 "Uns Eva spann und Adam grub"* vum Juni 1914, Texter vun der Leonie Meyerhof-Hildeck, zougeeegent "Meinem lieben Sohn Erwin"
* e Sträichquartett, eng Geiesonat, Chouerwierker an eng sëllege Lidder.

## Um Spaweck

* Zwou Partitiounen aus der Kinneklecher Bibliothéik vu Kopenhagen
Rommel

**Rommel** ass:

* de Familljennumm vun:
** engem däitsche Generolfeldmarschall aus dem Zweete Weltkrich: Erwin Rommel
** de Jong vum Éischtgenannten, laangjäregen Uewerbuergermeeschter vu Stuttgart: Manfred Rommel
** engem evangeelesche Paschtouer a Liddermécher: Kurt Rommel
** engem éisträicheschen Theater- a Literaturhistoriker: Otto Rommel
* den Numm vun engem nom Erwin Rommel genannte fréiere Schëff vun der däitscher Marinn: Rommel (D 187)
* en ënnerirdescht Späicherorgan vun enger Planz: Rommel (Botanik)
** dovun e Geméis a Gewierz: Rout Rommel
** d'Fudderplanz Wäis Rommel
** d'Zockerrommel aus där den Zocker gewonne gëtt
Erwin Rommel

Den **Erwin Eugen Johannes Rommel**, gebuer de 15. November 1891 zu Heidenheim a gestuerwen de 14. Oktober 1944 zu Herrlingen bei Ulm, war ee vun den héchst ausgezeechenten däitsche Generalfeldmarschallen an den ieweschte Kommandant vum däitschen Afrikakorps wärend dem Zweete Weltkrich. D'Britten hunn him de Spëtznumm *Desert Fox* ginn, wouduerch en och senge Landsleit als **Wüstenfuchs** bekannt ginn ass.

## Literatur
* Young, Desmond: *Rommel, der Wüstenfuchs*, Universitas Verlag, 1997, ISBN 3-8004-1330-2
* Carell, Paul: *Die Wüstenfüchse*, Herbig, 2003, ISBN 3-7766-2340-3
* Remy, Maurice Philip: *Mythos Rommel*, List, 2004, ISBN 3-548-60385-8
* Fraser, David: *Rommel, die Biographie*, Siedler Verlag, ISBN 3-572-01282-1
* Bierman, John a Smith, Colin: *The Battle of Alamein: Turning Point, World War II*, 2002, ISBN 0-670-03040-6
* Knopp, Guido: *Hitlers Krieger*, 1998, Bertelsmann Verlag, München ISBN 3-570-00265.9

## Filmographie
* *[[The Desert Fox: The Story of Rommel]]*, US-amerikanesche Film vun 1951

## Kuckt och
* Éischte Weltkrich
* Zweete Weltkrich

## Um Spaweck

* Zwou komplementär Kuerzbiographien 
* Chronologie 
* De forcéierte Suizid 
* Field Marshal Erwin Rommel death mask
Otto Rommel

Den **Otto Rommel**, gebuer den 12. Juni 1880 zu Mährisch Schönberg (Šumperk) Tschechien, a gestuerwen de 6. September 1965 zu Salzerbad, Gemeng Kleinzell an Nidderéisträich, war en éisträicheschen Theater- a Literaturhistoriker.

Vun 1919 un war de Rommel Direkter vun der *Bundeserziehunganstalt* zu Wien. Bekannt ass hien als Editeur vun historesch-kriteschen Editioune vun de Wierker vun éisträichesche Schrëftsteller.

## Gielercher

* 1952 de *Präis vun der Stad Wien*
* 1960 den *Éiererank vun der Stad Wien*

## Seng Wierker

### Als Auteur
* *Der Wiener Musenalmanach*, (1906)
* *Der österreichische Vormärz*, (1931)
* *Barocktradition im östereichisch-bayrischen Volkstheater*, (1935-39), 4 Bänn
* *Die großên Figuren der Alt-Wiener- Volkskomödie*, (1946)
* *Ferdinand Raimund*, (1947)
* *Wiener Renaissance*, (1947)
* *Die Alt-Winer Volkskomödie*, (1952)

### Als Editeur
* *Deutsch-österreichische Klassiker-Bibliothek*, (1908-14), 48 Bänn
* *[[Ludwig Anzengruber]] Sämtliche Werke*, (1921-25), 15 Bänn, 
* *[[Johann Nestroy]] Sämtliche Werke*, 1924-30), 15 Bänn, mam F. Brukner
* *[[Ferdinand Raimund]] Gesammelte Werke*, (1962)
Anthropogeographie

D**'Anthropogeographie** oder **Humangeographie** ass en Deelberäich vun der Geographie a beschäftegt sech mat der Wiesselwierkung tëscht dem Mënsch an dem geographesche Raum

Zur Anthropogeographie hiren Deelgebidder gehéieren: Bevëlkerungsgeographie, Ekonomiesgeographie, Historesch Geographie, Kulturgeographie, Politesch Geographie, Siidlungsgeographie, Sozialgeographie a Verkéiersgeographie.

## Um Spaweck
Departement Moselle

D**'Departement Moselle** (**57**) ass e franséischt Departement, dat nom Floss Musel (fr.: *Moselle*) genannt ass.

## Geschicht
Wéi déi meescht aner Departementer, gouf d'Musel-Departement de 4. Mäerz 1790 an der Folleg vun der Franséischer Revolutioun gegrënnt. Et ass aus dem nërdlechen Deel vun der deemoleger Provënz Loutrengen ervirgaangen, a seng Grenz gouf bis 1815 e puermol liicht verännert. D'Stied Saarbrécken a Saarlouis hunn zäitweileg dozougehéiert.Deemools war d'Departement a 4 Arrondissementer ënnerdeelt: Metz (Chef-lieu), Briey, Sarreguemines an Diddenuewen.

Den 18. Mee 1871 huet Däitschland e groussen Deel vum Departement annexéiert. Just dee westlechsten Deel blouf franséisch, a gouf an dat nei geschaft Departement Meurthe-et-Moselle agegliddert.

1919, nom Traité vu Versailles goungen déi loutrengesch Territoiren nees hannescht u Frankräich. Zesumme mat engem Deel vum fréieren Departement Meurthe gouf d'Moselle nees nei als Departement gegrënnt (mat den Arrondissementer Boulay-Moselle, Forbach, Metz, Sarreguemines, Diddenuewen, Château-Salins a Sarrebourg), woubäi d'Ofgrenzung zur Meurthe-et-Moselle dem franséisch-däitsche Grenzverlaf vun 1871 no gemaach gouf.

Am Zweete Weltkrich gouf d'Moselle an de *Gau Westmark* integréiert, zesumme mam Saarland an der Pfalz. D'amerikanesch Truppen hunn der Occupatioun en Enn gesat, wann och verschidden Uertschaften hu misse bis Mäerz 1945 waarden, bis se befreit goufen.

## Geographie
D'Moselle ass en Deel vun der Regioun Grand Est. Et grenzt un d'Departementer Meurthe-et-Moselle a Bas-Rhin, an un Däitschland a Lëtzebuerg.

Méi grouss Stied sinn: Saint-Avold, Creutzwald, Hayange, Hagondange. Duerch d'Departement lafen d'Musel, d'Saar an d'Seille.

## Bevëlkerung
D'Awunner gi *Mosellan(ne)s* genannt.

## Kuckt och
* Arrondissementer am Departement Moselle
* Kantonen am Departement Moselle
* Lëscht vun de Gemengen am Departement Moselle

## Um Spaweck

*  D'Préfecture
*  De Conseil général
* geoplatt
Kurt Rommel

De **Kurt Rommel**, gebuer den 20. Dezember 1926 zu Kirchheim unter Teck, a gestuerwen de 5. Mäerz 2011, war evangeelesche Paschtouer zu Friedrichshafen um Bodensee an duerno Jugendpaschtouer zu Stuttgart, wou en en ettlech Nei Geeschtlech Lidder getext a komponéiert huet. Bis 1992, war e Redakter zu Stuttgart.

### Bekannt Wierker
* *Herr gib uns Mut zum Hören*, 1964
* *Lass uns in deinem Namen, Herr*
* *Singet, danket unserm Gott*
* *Du hast uns, Herr, gerufen*, 1967
* *Gib uns Frieden jeden Tag*
* *Lass uns hören, Herr und Gott*, Musek: Alfred Hans Zoller

## Um Spaweck
* Foto vum Kurt Rommel
Manfred Rommel

De **Manfred Rommel**, gebuer de 24. Dezember 1928 zu Stuttgart, a gestuerwen de 7. November 2013 och do, war en däitsche Politiker (CDU), dee vun 1974 bis 1996 Uewerbuergermeeschter vu Stuttgart war.

## Liewen
Hie war dat eenzegt Kand vum Zweete Weltkrichs-Generolfeldmarschall Erwin Rommel a senger Fra Lucie Maria Mollin. No der Vergëftung vu sengem Papp ass de Manfred Rommel aus der Wehrmacht desertéiert an ass bei d'Éischt franséisch Arméi vum Maréchal de Lattre de Tassigny geflücht, deen en als Iwwersetzer akkzeptéiert huet.

1947 huet de Manfred Rommel säin Abitur zu Biberach an der Riß gemaach an duerno Droit zu Tübingen studéiert. 1956 krut e seng éischt Plaz an der Landesverwaltung, wou en 1959 Regierungsrot an du perséinleche Referent vum deemolegen Inneminister Hans Filbinger gouf. 1971 ass en als Ministerialdirekter an de Finanzministère gewiesselt an ass do spéider Staatssekretär ginn.

1974 ass en als Nofollger vum Arnulf Klett als Uewerbuergermeeschter vun der Stad Stuttgart gewielt an 1982 an 1990 all Kéier mat méi wéi zwee Drëttel vun de Stëmmen op déi Plaz erëmgewielt ginn. Säin Nofollger ass 1996 säi fréiere perséinleche Referent Wolfgang Schuster (CDU) ginn.

Och an der Pensioun war de Manfred Rommel nach ëmmer e beléifte Riedner a gefroten Auteur.

Op sech opmierksam gemaach huet en och wéi en et erlaabt huet, datt déi RAF-Memberen, déi sech am Prisong ëmbruecht haten, zesummen zu Stuttgart begruewe konnte ginn, obwuel vill Stëmme gefaart haten, datt sou e Graf eng Pilgerplaz fir sozialistesch Aktiviste kéint ginn.

## Auszeechnungen
* President vun der Freiherr-vom-Stein-Gesellschaft
* Uerde vum Groussoffizéier am Uerde vun Oranien-Nassau (1982)
* Éieresenator vun der Fachhéichschoul fir Technik zu Stuttgart (1982)
* **Éierendoktor** vun der University of Missouri-St. Louis (1983),der Maryland University ander University of Wales
* Ritter vun der Éierelegioun vun der Franséischer Republik (1985)
* Guardian of Jerusalem (1987)
* Commander of the Order of the British Empire (1990)
* Verdéngschtgielche vum Land Baden-Württemberg
* Theodor-Heuss-Gielchen
* General-Clay-Gielchen
* Dolf Sternberger-Präis
* Karry Präis
* Grousst Verdéngschtkräiz mat Stär a Schëllerband vum Verdéngschtuerde vun der Bundesrepublik Däitschland

## Auswiel vu senge Wierker
* *Trotz allem heiter - Erinnerungen*, Ullstein-Taschenbuch, 2003, ISBN 3548365965
* *Soll und Haben*, Ullstein-Taschenbuch, 2003, ISBN 3548364527
* *Wir verwirrten Deutschen*, Ullstein-Taschenbuch, 1989, ISBN 3548346146
* *Abschied vom Schlaraffenland. Gedanken über Politik und Kultur.*, Deutsche V.-A., 1987, ISBN 3421060819
* *Holzwege zur Wirklichkeit*, Hohenheim Verlag, 2001, ISBN 3898500268
* *Das Land und die Welt*, Hohenheim Verlag, 2003, ISBN 3898500993

Ausserdeem Sammlunge vu senge Spréch, Gedichter a Witzer, erausgi vum Frank-Ulrich Planitz.

## Literatur
* Rudel, Horst a Borgmann, Thomas: *Manfred Rommel - Bilder einer Ära*, DRW-Verlag, 2000, ISBN 3871814563

## Um Spaweck
* Frontal21-Interview mam Manfred Rommel iwwer seng Bezéiung zu sengem Papp
Leonardo da Vinci

De **Leonardo da Vinci**, gebuer de 15. Abrëll 1452 zu Anchiano bei Vinci, a gestuerwen den 2. Mee 1519 um Schlass vu Clos Lucé zu Amboise a Frankräich, war en italieenesche Moler, Sculpteur, Architekt, Museker, Mecanicien, Erfinder, Ingenieur an Naturphilosoph. Domat gëtt hien als dee gréissten Universalgenie vun der Renaissance ugesinn.

De Leonardo ass hautdesdaags virun allem wéinst senge Meeschterwierker an der Molerei, wéi z.&nbsp;B. *[[D'Nuechtiessen|Dat Lescht Nuechtiessen]]* oder d*[[Mona Lisa]]*, bekannt. Och als Virdenker vun dacks eréischt méi spéit wierklech agesaten Technologien (z.&nbsp;B. Fallschierm, Helikopter) gëtt en ëmmer nach bewonnert.

## E puer bekannt Biller

Fichier:Mona_Lisa,_by_Leonardo_da_Vinci,_from_C2RMF_retouched.jpg|Mona Lisa(v.&nbsp;1503-1506)
Fichier:Leonardo da Vinci - Virgin and Child with St Anne C2RMF retouched.jpg|Muttergottes, d'Jesuskand an déi helleg Anna(v.&nbsp;1506-1513)
Fichier:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|Anatomie(1492)
Fichier:Leonardo da Vinci Grotesque Heads.jpg|Gesiichtsetüden
Fichier:Da Vinci Studies of Embryos Luc Viatour.jpg|Etüd iwwer Embryoen(v.&nbsp;1510-1513)
Fichier:Leonardo da Vinci helicopter and lifting wing.jpg|Konstruktiounszeechnunge fir en Helikopter an e Flillek(v.&nbsp;1483-?)


## Um Spaweck
* Leonardo da Vinci - Wierker a Geschicht(en)
* Chronologie vum Leonardo sengem Liewen
* De Leonardo als Wëssenschaftler, Erfinder a Kënschtler
* National Museum of Science and Technology Milano
* Art Gallery - Scan vu ville Biller a Skizzen
Mona Lisa

D**Mona Lisa** (it. a sp.: *La Gioconda*; fr.: *La Joconde*) ass en Uelegtableau vum Leonardo da Vinci, op dënnem Pëppelholz. D'Bild ass 76,8 x 53&nbsp;cm grouss (ursprénglech war et méi breet; déi lénks a riets gemoolt Saile goufen ofgeschnidden) a gouf warscheinlech vum Fréijoer 1503 bis zum Summer 1505 gemoolt. Et hänkt haut am Louvre zu Paräis.

D'Mona Lisa ass de Portrait vun enger jonker Fra mat geheimnisvollem Schmunzen, mat am Hannergrond enger wäiter an niwweleger Landschaft mat Bierger. De Flou am Bild ass charakteristesch fir d'Moltechnik vum Sfumato.

## Identitéit vum Modell
D'Identitéit vum Modell steet net mat Sécherheet fest. Allgemeng gëtt sech um Leonardo säin éischte Biograph, den Giorgio Vasari beruff, dee festgehalen huet datt de Leonardo iergendwann no sengem Retour op Florenz am Joer 1500 vum räiche Seidenhändler Francesco del Giocondo den Optrag krut, e Portrait vu senger jonker drëtter Fra, der Lisa del Giocondo, ze molen. De Vasari mengt weider, datt de Leonardo dem Francesco del Giocondo d'Bild ni gi mä et bei sech behalen huet, well et souguer no véier Joer ëmmer nach net fäerdeg war.

Eng ganz Rei Historiker zweiwelt awer un dëser Duerstellung vum Vasari an hëlt un, datt de Leonardo säi wuel bekanntst Bild eréischt an de Joren 1510 bis 1515 gemoolt huet, wou e schonn zu Mailand war. An déi jonk Fra wier d'Favoritin vum Giuliano I. de Medici, eng gewësse Pacificia Brandano.

Nach eng aner Theorie baséiert sech op d'Ähnlechkeet tëscht der Mona Lisa an engem Selbstportrait vum Leonardo fir ze behaapten, datt de Leonardo einfach sech selwer a Fraekleeder gemoolt hätt. Mä et ass wuel éischter sou, datt de Leonardo fir vill vu senge Biller bal d'selwecht Proportioune benotzt huet.

## Weider Geschicht vum Bild
* Who is Mona Lisa?
* Who the Mona Lisa Is 2017, TXu 2-064-715, Google Site.
* Isabella of Aragon, Duchess of Milan, the real woman behind "Mona Lisa"

## Um Spaweck
* D'Mona Lisa am Louvre zu Paräis
* Modern Variatioune vum Bild vun der Mona Lisa

## Um Spaweck
Carlo Maria Giulini

De **Carlo Maria Giulini**, gebuer den 9. Mee 1914 zu Barletta an der Provënz Bari an Italien, a gestuerwen de 14. Juni 2005 zu Brescia an der Lombardei, war en italieeneschen Dirigent.

Hien huet op der Akademie vun der Helleger Cäcilia zu Roum Alto an Direction studéiert. 1948 huet hie seng éischt Oper dirigéiert, *[[La Traviata]]* vum Giuseppe Verdi. Als Dirigent hie mat sou bekannte Regisseure wéi Franco Zeffirelli a Luchino Visconti zesummegeschafft.

Vun 1969 bis 1978 war hie Gaaschtdirigent (*principal guest director*) vum Chicago Symphony Orchestra, vun 1973 bis 1976 Chefdirigent vun de Wiener Symphoniker an en huet de Los Angeles Philharmonic Orchestra vun 1978 bis 1984 dirigéiert.

## Um Spaweck
* Privat Websäit mam Giulini senger kompletter Discographie
Francisco Tárrega

De **Francisco Tárrega y Eixea**, gebuer den 21. November 1852 zu Villareal (Castellón de la Plana), a gestuerwen de 15. Dezember 1909 zu Barcelona, war e spuenesche Gittarist a Komponist.

## Säi Liewen

## Säi Wierk

## Stécker fir Gittar
* *16 Preludios*
* *20 Estudios*

## Transkriptiounen
Den Tárrega huet iwwer 100 Transkriptioune fir aner Instrumenter wéi d'Gittar geschriwwen.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Gittaristen
Oskar Lafontaine

Den **Oskar Lafontaine**, gebuer de 16. September 1943 zu Saarlouis-Roden, ass en däitsche Linkspartei Politiker.

## Säi Liewen

Hien huet Physik op der Universitéit Saarbrécken studéiert. Dräizéng Joer laang, vun 1985 bis 1998, war hie Ministerpresident vum Saarland. Wéi seng Partei, d'SPD, 1998 un d'Regierung koum, ass hie Bundesfinanzminister ginn. Mä schonn den 11. Mäerz 1999 huet hie vun där Plaz demissionéiert, wéi hie sot wéinst engem "Manktem u Kooperatioun" am Regierungskabinett.

De Lafontaine ass mat der Christa Müller bestuet an huet mat hir ee Bouf, de Carl Maurice (* 1997).

Am Mee 2005 wousste vill Zeitungen ze mellen, datt de Lafontaine géif plangen d'SPD ze verloossen an eng nei Lénkspartei, d*[[Arbeit & soziale Gerechtigkeit – Die Wahlalternative|Wahlalternative Arbeit und soziale Gerechtigkeit]]* (WASG) an déi nächst Wale féiere wéilt.

## Wierker (Auswiel)
* *Das Herz schlägt links*; Econ; 1999
* *Die Wut wächst*; Ullstein Taschenbuch; 2003
* *Politik für alle*; Econ; 2005
## Um Spaweck

* Kuerzbiographie op LeMO
Rout Rommel

D**'Rout Rommel**, *Beta vulgaris* subsp. *vulgaris* var. *conditiva*, ass eng Planz an e Geméis aus der Famill vun de Fuusseschwanzplanzen (Amaranthaceae).

## Ubau
D'Rout Rommel gëtt am Summer direkt an de Buedem geséit. D'Rekolt ass am Hierscht bis zum éischte Frascht.

D'Rommelsméck (*Pegomya betae*) ass en Insekt dat seng Eeër ënner d'Blieder vun der rouder Rommel leet. D'Larve friesse Gänk duerch d'Blieder.

## Gebrauch
Meeschtens ginn déi rout Rommele gekacht. Si kënne waarm giess ginn, oder kal als Zalot. Et kann een och Jus dovu maachen. D'Stiller an d'Blieder kann ee wéi Päinetsch preparéieren. An Osteuropa gi se gär zu Zopp verschafft (*Borschtsch*).

Nom Iesse vu gréissere Portioune ka sech den Urin an d'Fäkalie iwwer eng kuerz Zäit rout fierwen, wat awer weider keng Auswierkungen huet.

## Inhaltsstoffer
D'Rout Rommel ass kalorienaarm (100g réi just 42 kcal) a liwwert vill Mineralstoffer, wéi Magnesium, Eisen, Koffer a Mangan, a Vitaminn wéi Folsaier. Si späichert kleng Quantitéite vu Nitraten, déi bei falscher Lagerung zu Nitrite ginn, déi gëfteg sinn. Bei staarkem Erhëtzen, virun allem beim Broden an der Pan, entstinn Nitrosaminen, déi kriibserregend sinn. Rout Rommele soll een dofir nëmmen eemol an dobäi net ze staark erhëtzen.
Rommel (Botanik)

Eng **Rommel** ass eng Haaptwuerzel vun enger Planz. Si ass besonnesch déck well si zur Speicherung beidréit. Rommele komme just bei zweekeimbliedrege Planze vir.

D'Rommel läit meeschtens ënnerierdesch, kann awer an eenzele Fäll och aus dem Buedem erauskommen. D'Rommele sinn meeschtens onreegelméisseg geformt. Bei enger Rommel wiisst eng Haaptwuerzel, déi sech besser entwéckelt wéi d'Niewewuerzelen. Dëse Wuerzelsystem nennt een och allorhiz.

 

Bei verschiddene Planze gi sougenannte Knolle gebilt, déi néideg si fir d'Nährstoffer ze späicheren (z.&nbsp;B. Muerten oder Zockerrommel). Aner Planzenzorte mat Rommele sinn de Rettech, d'Fudderrommel oder d'rout Rommel. Si hunn allerdéngs nach d'Hypokotyl. Dëst ass e Sprossofschnëtt deen um Opbau bedeelegt ass.

Et ënnerscheet een tëscht der Rommelplanz an der Rommelgeophyt.

Zu de Rommelen zielen:

* Zelleri
* Fudderrommel
* Muert
* Kollrabi
* Rettech
* Rout Rommel
* Zockerribb
Matthias Bamert

De **Matthias Bamert**, gebuer de 5. Juli 1942 zu Ersiten an der Schwäiz, ass e Schwäizer Hautbois-Bléiser an Dirigent.

Nodeem de Bamert seng Musekstudien a sengem Heemechtsland an zu Darmstadt a Paräis hanneru sech hat, gouf hien 1965 éischten Hautbois-Bléiser am *Salzburger Mozart Orchester*. 1969 plënnert en an d'USA an huet seng Léier fir Dirigent beim George Szell gemaach. Duerno war hien Assistent vum Leopold Stockowsi a festugestallten (*Resident*) Dirigent vum Cleveland Orchestra ënner dem Lorin Maazel. Dës Ierfschaft ass gutt erauszehéieren aus senger Plack fir de Label Chandos mam BBC Philharmonic Orchestra mam Stockowski sengen Arrangementer vu Stécker vum Bach, Wagner a Mussorgski.

Vun 1977 bis 1983 huet de Bamert den Orchester vum Schwäizer Radio. Do goung et schétzeg weider. Éischte-Gaascht-Dirigent beim Scottish National Orchestra, Dirigent um "Contemporary Music Festival" *Musica Nova* tëscht 1985 an 1990. Zanter 1987 wunnt hien zu London. Dobäi kommen nach Weltpremièrë vu Wierker vu Komponiste wéi dem Toru Takemitsu, John Casken oder dem Wolfgang Rihm.

1993 gouf de Bamert Musikaleschen Direkter vun de London Mozart Players mat deenen hien iwwer 50 sinfonesch Wierker vun Zäitgenosse vum Mozart agespillt huet. 2000 gouf de Bamert Gaascht-Dirigent vum New Zealand Symphony Orchestra. Mat verschiddenen Orchesteren ass hie geleeëntlech op Besuch beim *Musekfestival vu Luzern*.

De Matthias Bamert ass ee vun deenen Dirigenten, déi am meeschten op der Rull sinn. A leschter Zäit spillt dat sech of tëscht den Orchestere vu Pittsburgh, Houston, Minnesota, dem West Australia Symphony Orchestra an dem *Malaysian Philharmonic* zu Kuala Lumpur.
Carlos Kleiber

De **Carlos Kleiber**, gebuer als *Karl Ludwig Bonifacius Kleiber* den 3. Juli 1930 zu Berlin an den 13. Juli 2004 zu Konjšica a Slowenien gestuerwen, war en éisträicheschen Dirigent.

Hie war de Jong vum Dirigent Erich Kleiber, deen Éisträich wéinst dem Nazi-Regime verlooss hat an an Argentinien emigréiert war.

Zu Buenos-Aires huet de Carlos Kleiber ugefaange Musek ze studéieren. Duerno huet hien zu Zürich Chimie geléiert. D'Chimie léisst hien dunn awer si fir d'Musek.

Als Dirigent huet en an Operenhaiser wéi der Bayerescher Staatsoper, der Metropolitan Opera, der Scala vu Mailand an dem Royal Opera Covent Garden geschafft.
 
De Carlos Kleiber gëtt vu Musekskritiker als ee vun de bedeitendsten Dirigente vum 20. Joerhonnert ugesinn.

## Um Spaweck

* Disque vum Carlos Kleiber
* https://web.archive.org/web/20070911161406/http://www.kleiber.hit.bg/en/
Hélène Grimaud

D**'Hélène Grimaud**, gebuer de 7. November 1969 zu Aix-en-Provence, ass eng franséisch Pianistin.

Si huet Musek zu Aix-en Provence an zu Marseille studéiert. Mat 13 Joer ass si zu Paräis op de Conservatoire de Paris gaangen. Do krut si an der Klass vum Jacques Rouvier 1985 en éischte Präis am Piano.

Duerno huet si nach a Course beim György Sandor a beim Leon Fleisher gaangen. 1988 ass den Ufank vun hirer internationaler Carrière als Pianistin.

Si spillt mat bekannten Dirigente wéi dem Charles Dutoit, Wolfgang Sawallisch, Michel Plasson Eliahu Inbal, Claudio Abbado, asw.

Nieft dem Piano huet d'Hélène Grimaud eng zweet Passioun, si beschäftegt sech am Wolf Conservation Center mat Wëllef. 
## Discographie

Bei Denon

* *Rachmaninoff - Piano Sonat No. 2* (1986)
* *Chopin - Ballade Nr. 1 / Liszt - Après une Lecture de Dante / Schumann- Sonat fir Piano* (1987)
* *Schumann - Kreisleriana / Brahms - Piano Sonat No. 2* (1989)
* *Brahms - Piano Sonaten Nr. 3 a 6, Pianosstécker* (1992)
* *Rachmaninoff - Concerto fir Piano No. 2 / Ravel - Piano Concerto* (1993)

Bei Erato

* *Schumann - Concerto fir Piano / Strauss - Burleske* (1995)
* *Brahms - Stécker fir Piano Op. 116-119* (1996)
* *Gershwin / Ravel - Concertoe fir Piano* (1997)
* *Brahms - Concerto fir Piano Nr. 1* (1998)

Bei Teldec

* *Beethoven - Concerto fir Piano Nr. 4* (1999)
* *Rachmaninoff - Concerto fir Piano Nr. 2* (2001)

Bei Deutsche Grammophon

* *Credo* (2003)
* *Chopin | Rachmaninoff* (2005)
* *Bartok -:Concertoe fir Piano * (2005)
* *Reflection* (2006)

## Publikatiounen
* Hélène Grimaud: *Variations sauvages*, 2000, Robert Laffont ISBN 2266145487
* Hélène Grimaud: *Leçons particulières*, 2005, ISBN 2221103955

## Kuckt och
* Lëscht vu Pianisten
## Um Spaweck

*  Hélène Grimaud bei *Deutsche Grammophon*
*  Fir ze lauschteren bei universalmusic.fr
Lëscht vu Pianisten

Dës **Lëscht vu [[Pianist]]en** ass en Deel vun de .

## A
* Martha Argerich
* Claudio Arrau
* Vladimir Ashkenazy
* Josy Asselborn

## B

* Paul Badura-Skoda
* Daniel Barenboim
* Béla Bartók
* Count Basie
* Gilbert Bécaud
* Pol Belardi
* Arturo Benedetti Michelangeli
* Bart Berman
* Boris Berman
* Leonard Bernstein
* Marc Bettendorff
* Rafał Blechacz
* Frank Braley
* Alfred Brendel
* Benjamin Britten
* Dave Brubeck

## C
* Roberto Carnevale
* Dinorá de Carvalho
* Ray Charles
* Shura Cherkassky
* Frédéric Chopin
* Marcel Ciampi
* Walter Civitareale
* Nat King Cole
* Graziella Concas
* Chick Corea
* Alfred Cortot

## D
* Jeanne-Marie Darré
* Wolfgang Dauner
* Peter Donohoe
* Lucette Descaves

## E
* Duke Ellington

## F
* Henriette Faure
* Victor Fenigstein
* Annie Fischer
* Samson François
* Aretha Franklin
* Glenn Frey

## G
* Erroll Garner
* Andrei Gavrilov
* Johnny Glesener
* Glenn Gould
* Hélène Grimaud
* Emile Guilels
* Friedrich Gulda
* Youra Guller

## H
* Vladimir Horowitz
* Johann Nepomuk Hummel

## I
* David Ianni
* Abdullah Ibrahim

## J
* Keith Jarrett
* Elton John
* Norah Jones
* Scott Joplin
* Patrick Juvet

## K
* Jean-Pierre Kemmer
* Wilhelm Kempff
* Zoltan Kocsis
* Laure Koster
* Lou Koster
* Annie Kraus (*1976)
* Lili Kraus
* Marco Kraus (*1955)
* Cathy Krier
* Paul Kuhn

## L
* Maxim Ladid
* Lady Gaga
* Francis Lai
* Lang Lang
* Yvonne Lefébure
* Michel Legrand
* John Lennon
* Lazare-Lévy
* Jerry Lee Lewis
* Ramsey Lewis
* Dinu Lipatti
* Franz Liszt
* Little Richard
* Jacques Loussier

## M
* Peter Machajdík
* Ray Manzarek
* Memphis Slim
* Felix Mendelssohn
* René Mertzig
* Marcelle Meyer
* Pascal Meyer
* Arturo Benedetti Michelangeli
* Thelonious Monk
* Alexander Mullenbach
* Jean Muller

## N
* Heinrich Neuhaus
* Elly Ney
* Pierre Nimax Sr.

## O
* John Ogdon
* Eugenia Osterberger
* Alice Sara Ott

## P
* Murray Perahia
* Vlado Perlemuter
* Oscar Peterson
* Louis Petit
* Albena Petrovic-Vratchanska
* Michel Petrucciani
* Astor Piazzolla
* Mikhail Pletnev
* Ivo Pogorelich
* Maurizio Pollini
* André Previn

## Q

## R
* Sergei Wassiljewitsch Rachmaninow
* Iiro Rantala
* Béatrice Rauchs
* Max Reger
* Michel Reis
* Sviatoslav Richter
* Arthur Rubinstein

## S
* Luis Humberto Salgado
* Jean-Marc Savelli
* Wolfgang Sawallisch
* Herbert Scherer
* András Schiff
* Francesco Tristano Schlimé
* Boris Schmidt
* Artur Schnabel
* Clara Schumann
* Édouard Senny
* Rudolf Serkin
* Howard Shelley
* Nina Simone
* Alexander Nikolajewitsch Skrjabin
* Vladimir Sofronitsky
* Squeek Steele
* Norbert Stelmes
* Beata Szalwinska

## T
* Magda Tagliaferro
* Art Tatum
* Cecil Taylor
* Jacky Terrasson
* Germaine Thyssens-Valentin
* Käte van Tricht
* Joaquín Turina
* McCoy Tyner

## U
* Anatol Ugorski
* Georges Urwald

## V
* Arcadi Volodos

## W
* Fats Waller

## X

## Y

## Z
* Krystian Zimerman
Lëscht vun de Kammermusek-Ensembelen

Dës Lëscht vun de **Kammermusek-Ensembelen** ass en Deel vun de .

## A
* Alban-Berg-Quartett
* Amadeus-Quartett
* Amar-Quartett 
* Arditti-Quartett
* Artemis-Quartett

## B
* Beaux-Arts Trio
* Berliner Saxophon Quartett

## C
* Canadian Brass
* Concentus Musicus Wien
* Concerto Köln
* Musica Antiqua Köln

## D

## E
* Emerson String Quartet

## F
* Farinelli-Ensemble

## G
* Gaede Trio
* Guarneri Quartet

## H
* Hagen-Quartett
* Hugo Wolf Quartett

## I

## J
* Juilliard String Quartet

## K
* Klenke-Quartett
* Kronos-Quartett

## L
* Leipziger Streichquartett

## M
* Melos-Quartett

## N

## O

## P
* Petersen-Quartett

## Q
* Quatuor Mosaïques

## R
* Rodin-Quartett

## S

## T
* Tokyo String Quartet

## U

## V
* Vogler-Quartett

## W
* Wiener Streichsextett

## X

## Y

## Z
Lëscht vun de Saxophonisten

Dës Lëscht vun de **Saxophonisten** ass en Deel vun de .

## Jazz

* Julian Cannonball Adderley
* Eric Alexander
* Gene Ammons
* Albert Ayler
* Fred Beck
* Bob Berg
* Michael Brecker 
* Benny Carter
* James Carter
* Ornette Coleman
* John Coltrane
* Jesse Davis
* Paul Desmond
* Lou Donaldson
* Candy Dulfer
* Hans Dulfer
* Bill Evans
* Jan Garbarek
* Kenny Garrett
* Stan Getz
* Dexter Gordon
* Eddie Harris
* Coleman Hawkins
* Donald Harrison
* Joe Henderson
* Rahsaan Roland Kirk
* Steve Lacy
* Don Li
* Dave Liebman
* Javon Jackson
* Joe Lovano
* Klaus-Peter Marggraff genannt Seebeer
* Branford Marsalis
* Bob Mintzer
* Gerry Mulligan
* Charlie Parker
* Maceo Parker
* Courtney Pine
* Chris Potter
* Joshua Redman
* Sonny Rollins
* David Sanborn
* Heinz Sauer
* Andy Scherer
* Archie Shepp
* Wayne Shorter
* Sony Stitt
* Gary Thomas
* Stanley Turrentine
* Ben Webster
* Walt Weiskopf
* Lester Young
* Zoot Zims
* John Zorn
* V to

## Klassesch

* Frederick L. Hemke
* Beat Hofstetter
* Jean-Marie Londeix
* Lars Mlekusch
* Marcel Mule
* Sigurd Rascher
* Iwan Roth
* Marcus Weiss
Stan Getz

De **Stanley Gayetzsky**, besser bekannt als **Stan Getz**, gebuer den 2. Februar 1927 zu Philadelphia an den USA, a gestuerwen de 6. Juni 1991 zu Malibu, war en US-amerikaneschen Jazz-Tenorsaxophonist.

Joerzéngte laang huet de Getz a ville Bigbands gespillt, dorënner déi vum Jack Teagarden, Stan Kenton, Jimmy Dorsey a vum Woody Herman.

Weltbekannt gouf de Getz duerch seng populär Bossa nova-Disken, wéi *Desafinado* zesumme mam Gittarist Charlie Byrd. Säi gréissten Erfolleg hat de Getz mat *The Girl fom Ipanema* vum Antonio Carlos Jobim, e Lidd, dat de Creed Taylor am Mäerz 1963 zu New York produzéiert huet.

No senger Latin-Jazz-Phas huet de Getz sech nees méi dem Jazz zougedréit.

De Stan Getz ass 1991 gestuerwen, hie war 64 Joer al ginn.

## Wierker

* *The Girl from Ipanema* (Garota de Ipanema) (geschriwwe vum Antonio Carlos Jobim, Vinicius de Moraes an Norman Gimbel).
** Stan Getz, Tenorsaxophon
** João Gilberto, Gittar a Gesank
** Antonio Carlos Jobim, Piano
** Tommy Williams, Bass
** Milton Banana, Perkussioun
** an der faméiser Stëmm vun der Astrud Gilberto, Gesank

## Kuckt och

* Lëscht vun de Saxophonisten

## Um Spaweck
Tavira

**Tavira** ass eng Stad am Süde vu Portugal an der Provënz Algarve, am Distrikt Faro. Tavira läit am ëstlechen Deel vun der Provënz, am sougenannte "Sotavento", tëscht Faro an der spuenescher Grenz. D'Awunnerzuel ass knapps 20.000.

Am Géigesaz zu de Stied an der westlecher Algarve läit Tavira net direkt beim Mier. D'Lagunelandschaft an Naturschutzgebitt "Ria Formosa", déi sech iwwer e groussen Deel vun der ëstlecher Algarveküst erstreckt, trennt d'Stad vum Mier of. Fir op d'Plage ze kommen, hëlt een an der Stad e Boot oder e klengt Schëff, vun deem een iwwer d'Ria Formosa bis op déi propper Plage "Ilha de Tavira" gefouert gëtt.

Wärend d'Landwirtschaft an der Regioun nach ëmmer eng wichteg Plaz anhëlt, spillt awer den Tourismus zanter de den 1990er Joren déi gréisst Roll. Tavira ass trotzdeem op ville Plazen nach ganz onberéiert vum Tourismus bliwwen, an et ass grad dat, wat déi meescht Touristen un der schéiner aler Stad sou schätzen.

Zumools d'Alstad huet en eemolege portugisesche Charme virzeweisen, mat senge ville Kierchen a klenge Plazen. Besonnesch interessant ass déi al Maarthal matzen am Zentrum, an där een zanter uganks den 2000er Jore Butteker a Bistroe fënnt; de Maart selwer gouf an d'Peripherie ausgelagert.

Ausserdeem gëtt et eng al réimesch Bréck iwwer de Floss Gilao, deen Tavira an zwou Hallschenten trennt, an d'Stad mam Mier verbënnt. Z'ernimme sief och déi mauresch Buerg, héich iwwer der Stad, vu wou aus een eng formidabel Vue iwwer déi ganz Géigend ka genéissen.

Tavira huet eng relativ gutt Infrastruktur a Verkéiersubindung. D'Haaptstrooss N 125, déi d'Algarve vun Osten no Westen duerchleeft, féiert direkt laanscht d'Stad. Och d'Autobunn A22 läit just e puer Kilometer am Hannerland. Bis op Faro sinn et ronn 30&nbsp;km, bis bei d'spuenesch Grenz grad sou vill. Ausserdeem ass d'Stad un d'Schinnennetz ugebonnen a ka vu Faro aus mam Zuch erreecht ginn.

D'Gemenge (*freguesia*) vum Krees Tavira: 
* Cabanas de Tavira
* Cachopo
* Conceição
* Luz
* Santa Catarina da Fonte do Bispo
* Santa Luzia
* Santa Maria (Tavira)
* Santiago (Tavira)
* Santo Estêvão

## Um Spaweck
Dietrich Fischer-Dieskau

Den **Albert Dietrich Fischer-Dieskau**, gebuer den 28. Mee 1925 zu Berlin a gestuerewn den 18. Mee 2012 zu Berg, ass en däitsche Lieder- an Operesänger.

## Famill an Erzéiung

Den Dietrich ass dee jéngste vun dräi Jongen aus sengem Papp sengem zweete Bestietnes. Säi Papp Albert (1865-1937) war Schouldirekter a seng Mamm Dora (1884-1937) war Léierin.

Dem Fischer-Dieskau säi musekaleschen Interessi huet sech fréi gewisen. Seng Mamm huet hie geléiert Piano spillen. Mat Sangen huet en als Kand ugefaangen a mat 16 Joer huet e seng Stëmm vum Professer Georg A. Walter ausbilde gelooss.

Wéi en 1943 an d'Wehrmacht agezu gouf, hat e just säi Secondaire fäerdeg an ee Semester am Berliner Conservatoire. An Italien ass hien 1945 gefaange geholl ginn, an e war zwee Joer amerikanesche Krichsgefaangenen. Déi Zäit huet hien ausgenotzt fir sech autodidaktesch weiderz'entwéckelen. Wéi hie 1947 an Däitschland zeréckkoum, huet en eng kuerz Zäit beim Professer Hermann Weissenborn op der Hochschule für Musik zu Berlin studéiert ier e seng Carrière ugefaangen huet.

## Karriär
Dem Fischer-Dieskau seng Sänger-Carrière huet 1947 zu Badenweiler ugefaangen. Bei enger Opféierung vum Brahms sengem *[[Ein deutsches Requiem]]* ass hie fir e Sänger dee stënterlech krank gouf agesprongen. Säin éischte Lieder-Recital gouf en am Hierscht vum selwechte Joer zu Leipzig a kuerz drop hat groussen Erfolleg bei sengem éischte Concert am Berliner *Titania-Palast*.

Am Hierscht 1948 ass e vun der Städtische Oper Berlin engagéiert ginn, an huet säin Debut gemaach an der Roll vum Rodrigo, dem Marquis vu Posa am Verdi senger Oper *[[Don Carlos]]* ënner dem Dirigent Ferenc Fricsay.

## Seng Famill

Dem Fischer-Dieskau seng éischt Fra (1949) war d'Irmgard Poppen, eng Cellistin. Mat hir hat en dräi Jongen. De Mathias (gebuer 1951), e Bünendekorateur, de Martin (gebuer 1954), en Dirigent an de Manuel (gebuer 1963) en Cellist (Member vum Cherubini Quartett). D'Irmgard Fischer-Dieskau ass 1963 duerch Komplikatioune bei der Gebuert gestuerwen.

Tëscht 1965 an 1967 war de Fischer-Dieskau mat der Filmschauspillerin Ruth Leuwerik bestuet a vun 1968 bis 1975 mat der Kristina Pugell. Zanter 1977 ass e mat der Sopran-Sängerin Julia Varady bestuet.

## Kuckt och
* Lëscht vu Sängerinnen a Sänger (Klassesch Musek)
Lied

E **Lied** ass eng kuerz Kompositioun fir eng Stëmm, déi vun engem Piano oder engem Intrumentalensembel begleet gëtt, op en Text an däitscher Sprooch. De franséische Pendant vun deem Genre Musek gëtt *Mélodie* genannt. Mä et ass, wéi d'däitsch Originn vum Wuert *Lied* et schonn undeit, virun allem an Däitschland an Éisträich wou d'Lied en onvergläichlechen Erfolleg hat.

Bekannt Kompositeure vu Lieder sinn ë.&nbsp;a.: Franz Schubert, Robert Schumann, Hugo Wolf, Richard Strauss, Gustav Mahler, Arnold Schönberg, ...
599 v. Chr.

7. Joerhonnert v. Chr. | **[[6. Joerhonnert v. Chr.]]** | 5. Joerhonnert v. Chr.

604 v. Chr. | 603 v. Chr. | 602 v. Chr. | 601 v. Chr. | 600 v. Chr. | **599 v. Chr.** | 598 v. Chr. | 597 v. Chr. | 596 v. Chr. | 595 v. Chr. | 594 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 599 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
Lidd

De Begrëff **Lidd** (vum alhéichdäitsche *liod* „Gesongenes“) bezeechent e gesongent Museksstéck, dat aus e puer gläichgebaute gereimte Strophen oder enger auskomponéierter variéierender Melodie fir all Stroph besteet. D'Lidd stellt déi ursprénglechst an einfachst Form vun der Lyrik duer.

E Lidd ka vun engem eenzele Sänger, dem Solist, engem Museksensembel oder engem Chouer virgedroe ginn, ob *[[a cappella]]* oder vun engem Museksinstrument begleet.

D'Lidd zeechent sech duerch eng einfach a geschlosse Glidderung aus. Och Weise vun der Ballad oder vum Spriechgesank zielen zur Gattung Lidd.

## Kuckt och
* Lied
* Chanson
* Libeslidd

## Um Spaweck
589 v. Chr.

7. Joerhonnert v. Chr. | **[[6. Joerhonnert v. Chr.]]** | 5. Joerhonnert v. Chr.

594 v. Chr. | 593 v. Chr. | 592 v. Chr. | 591 v. Chr. | 590 v. Chr. | **589 v. Chr.** | 588 v. Chr. | 587 v. Chr. | 586 v. Chr. | 585 v. Chr. | 584 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 589 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen