open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wäistrooss

**Wäistroosse** sinn touristesch oder historesch Stroossen déi haaptsächlech laanscht oder duerch Wäibaugebidder an Europa féieren. A Kanada gëtt et d*'Wineroute of Ontario*.

## Wäistroossen an Europa
###### 
* Deutsche Weinstrasse an d'Landschaft déi no hir genannt gouf Weinstrasse an der Pfalz
* Ahr-Rotweinstrasse
* Badische Weinstrasse
* Bocksbeutelstrasse in Franken
* Mosel-Saar-Ruwer Wäistroossen:
** Roemische Weinstrasse
** Moselweinstrasse
** Elbling Route an der Obermosel
** Ruwer-Riesling-Weinstrasse
* Naheweinstrasse
* Rheingauer Rieslingroute
* Saar-Riesling-Strasse an der unteren Saar
* Sächsische Weinstrasse
* Weinstrasse Mansfelder Seen déi nërdlechst Wäistrooss an Europa an der Saale-Unstrut-Regioun
* Weinstrasse Saale-Unstrut
* Württemberger Weinstrasse, fréier *Schwäbische Weinstraße*

###### 
* Steirische Weinstrasse (Südsteiermark), besteet aus: 
** Südsteirische Weinstrasse 
** Klapotetz-Weinstrasse
** Sausaler Weinstrasse
* Schilcherweinstrasse an der Weststeiermark
* d'Wäistrooss laanscht Thermelinn vu Mödling bis Leobersdorf
###### 
* Strada del Vino dell'Alto Adige am Südtirol
###### 
* Rota dos Vinhos do Alentejo Wäistrooss am Alentejo
###### 
* Route des Vins d'Alsace am Elsass
###### 
* Wäistrooss laanscht d'Musel
Naga (Vollek)

**Naga** ass e Sammelbegrëff fir Volleksgruppen aus dem Nordoste vum indesche Subkontinent.

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vum indesche Bundesstaat Nagaland
Nei-Delhi

**Nei-Delhi** ass d'Haaptstad vun Indien, mat 321.833 Awunner an der eigentlecher Stad a 17.753.087 an der Agglomeratioun zesumme mat der nërdlech geleeëner méi aler Stad Delhi .

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vum Gemengerot
Cithara

**Cithara, Société luxembourgeoise de guitare classique** ass den Numm vun enger lëtzebuergescher ASBL. Se regruppéiert Leit déi sech fir d'klassesch Gittar begeeschteren. De Veräin gouf den 31. Juli 1997 gegrënnt an hat säin offizielle Sëtz uganks zu Waarken ier en 2019 op Gaasperech verluecht gouf.

## Ziler vum Veräin
D'Haaptziler vum Veräin, sou wéi s'am Artikel 2 vun de Statute stinn, sinn:

De Veräin Cithara gëtt den "Cithara Info" eraus, vun deem bis Mee 2009 46 Ausgabe publizéiert goufen. An dem Blietche fënnt ee Kriticke vu Concerten, Ukënnegunge vun Eventer an Atelieren an Internes. Vu Mee 2009 u gëtt de "Cithara Info" net méi gedréckt, mä als elektronesch Newsletter iwwer E-mail verschéckt.

## Um Spaweck
* Websäit vu Cithara
Roger Muller

De **Roger Muller**, gebuer 1937, a gestuerwen den 2. November 2016, war e lëtzebuergeschen Enseignant an Auteur.

Hien huet eng Rëtsch Aarbechten iwwer d'lëtzebuergesch Literatur aus dem 19. Joerhonnert verëffentlecht.

Vun 1996 bis 2008 war hie fräie wëssenschaftleche Mataarbechter am Centre national de littérature zu Miersch.

Hie war Coediteur vum Luxemburger Autorenlexikon (2007).

## Studium an Enseignement
De Roger Muller huet seng Karriär am Enseignement als Schoulmeeschter ugefaangen; hien huet zu Ouljen an zu Lenningen Schoul gehalen. No engem zousätzleche Studium an den Erzéiungswëssenschaften an an der Germanistik zu Lëtzebuerg, Metz an Tréier, gouf de Roger Muller Professer am Collège d'enseignement moyen (haut Lycée Michel-Lucius) an am Centre de langues an der Stad Lëtzebuerg.

## Publicatiounen (Auswiel)
* *[[Dicks]] - [[Michel Rodange|Rodange]] - [[Michel Lentz|Lentz]]. Die Geschichte ihrer literarischen Beziehungen*; erausgi vum Centre national de Littérature, Miersch, 2017; 320 S.

## Literatur
*Goetzinger, G. & G. Mannes, 2017. *Roger Muller (1937-2016). Seine Liebe gehörte der Luxemburger Literatur.* Die Warte 2017-10-05, S. 4-5.
*Roth, L., 2016. *Äddi, léif Komeroden, Kollegen a Frënn!* Luxemburger Wort 2016-11-11, S. 55 (betrëfft: André Schmit, Roger Muller, Jos Scheer).
Odersbach

**Odersbach** ass eng Uertschaft an der Stad Weilburg. Si läit an der Bundesrepublik Däitschland, Bundesland Hessen am Landkrees Limburg-Weilburg.

## Geographie
Odersbach läit um rietsen Uwänner vum Floss Lahn.

## Tourismus
Odersbach huet e grousse Camping an eng Jugendherberg. Och eng Schwämm ass nobäi.

## Geschicht
Den Numm Odersbach gouf fir d'éischt am Joer 881 als *Odinesbach* an engem Dokument vun der Abtei Prüm ernimmt.

## Um Spaweck
*  Offiziell Säit vum Tourismusverband vun Odersbach
*  Privat Websäit iwwer Odersbach
*  Offiziell Websäit vum Gemengerot vun Odersbach
Antônio Carlos Jobim

Den **Antônio Carlos** ("**Tom**") **Jobim**, gebuer de 25. Januar 1927 am Quartier Tijuca vu Rio de Janeiro, a gestuerwen den 8. Dezember 1994 zu New York, war e brasilianesche Komponist a Museker. Hie war ee vun den Haaptleit vum Bossa nova-Stil a gouf als Gershwin vun der latäinamerikanescher Musek ugesinn.

Hien huet iwwer 40 Stécker komponéiert, vun deenen op d'mannst d'Hallschent zu de Standarde vun der brasilianescher Musek zielen. Säi bekanntst Stéck ass *[[Garota de Ipanema]]* oder *The Girl from Ipanema*, mam Text vum Vinicius de Moraes, dat och der Astrud Gilberto hir Karriär lancéiert huet. Eleng dovu gëtt et onzieleg Cover-Versiounen, an d'Stéck gëtt heiansdo als déi Liftmusek schlechthin genannt.

De Jobim ass zu New York bei enger Häerzoperatioun gestuerwen a krut a Brasilien e Staatsbegriefnis. De Fluchhafe vu Rio ass haut no him benannt.

## Bekanntst Kompositiounen
* "Garota de Ipanema" ("The Girl from Ipanema")
* "Samba de uma nota só" ("One Note Samba")
* "Insensatez" ("How Insensitive")
* "Desafinado"
* "Chega de saudade"
* "Triste"
* "Fotografia" 
* "Águas de março"
* "A Felicidade" an "O nosso amor" (béid aus dem Film *Orfeo Negro*)
* "Corcovado"
* "Meditação"
* "Wave"

## Um Spaweck
* Offizeiell Säit
Wäistrooss (Lëtzebuerg)

D**'Wäistrooss** zu Lëtzebuerg ass eng touristesch Strooss um lénksen Uwänner vun der Musel déi vu Schengen bis op Waasserbëlleg féiert. Se gehéiert zum gréissten Deel zur , respektiv op dem Deel tëscht Gréiwemaacher a Waasserbëlleg och zur .

Et ass déi längst Touristestrooss am Land.

## Kuckeswäertes laanscht d'Wäistrooss an den Uertschaften duerch déi d'Wäistrooss féiert
* Schlass Schengen
* Viaduc vu Schengen
* Paul-Eyschen-Monument tëscht Stadbriedemes an Éinen
* Kierch vu Meechtem
* A Possen
* Naturschutzgebitt Strombierg
* Kierch vu Mäertert
* Maacher Kulturhuef
* Päiperleksgaart
* Dekanatskierch Sankt Laurentius zu Gréiwemaacher
* Kräizkapell vu Gréiwemaacher
* Këppchen, en Aussiichtspunkt iwwer d'Musel zu Wuermer
* Kierch vu Wuermer
* Naturschutzgebitt Keelsbbach
* Kierch vu Waasserbëlleg
Godfrey Copley

De Sir **Godfrey Copley**, gebuer ëm 1653 a gestuerwen den 9. Abrëll 1709 zu Sprotborough war e räichen englesche Grondbesëtzer. Hien ass bekannt als Stëfter vun der Copley Medail vun der Royal Society.

## Liewen a Wierken
De Copley war de Jong vun engem Baron an huet op dem Familljelandsëtz zu Sprotborough (South Yorkshire) gelieft. Als räiche Grondbesëtzer huet hie sech e puer Interessië geleescht: Hien huet sech als Konschtsammler betätegt a gouf am Joer 1691 an d'Royal Society zu London gewielt. Vu 1695 un war hie zéng Joer Member vum Parlament. Hie war och Commissioner a Controller of the accounts vun der brittescher Arméi.

Am Joer 1709 huet hien der Royal Society eng grouss Zomm finanziell Mëttele gestallt, déi vun der Society fir e Präis, déi sougenannt Copley Medail (englesch *Copley Medal*) agesat gëtt. Dës Medail gouf déi bedeitendst Auszeechnung vun der Royal Society fir wëssenschaftlech grouss Leeschtungen a gouf e Virbild fir eng Rei änlech Präisser an aneren Institutiounen.

## Um Spaweck
*  [am Archiv vun der Royal Society](http://www.royalsociety.org/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqSearch=(Surname='Copley')&dsqPos=Artikel)
*  Pedigree of Copley of Sprotborough
Léopold Sédar Senghor

De **Léopold Sédar Senghor**, gebuer den 9. Oktober 1906 zu Joal am Senegal, a gestuerwen den 20. Dezember 2001 zu Verson a Frankräich, war e senegaleesesche Poet, Schrëftsteller a Politiker. Hie war den éischte President vum Senegal (1960-1980) an och den éischten Afrikaner, dee Member vun der Académie française gouf.

No sengem Récktrëtt, gouf den Abdou Diouf säin Nofollger.
## Gielercher
*
*
## Um Spaweck
Ënnerzwerg

**Ënnerzwerge** si Stären, déi am Verglach zu „normale“ Stäre bei der selwechter Temperatur (eigentlech Effektivtemperatur) däitlech méi liichtschwaach sinn.

Astronomesch korrekt ausgedréckt leien Ënnerzwergen am Hertzsprung-Russell-Diagramm ongeféier 1-2 Magnituden ënner der Haaptrei. Et ënnerscheet een dobäi kill a waarm Ënnerzwergen, déi an zwou komplett verschiddene Klasse sinn an deenen hir Memberen a ganz verschiddenen Entwécklungsstadie sinn. Bei béide Klassen däerf aus der Positioun am Hertzsprung-Russell-Diagramm net un eng intrinsesch Liichtschwächt geduecht ginn; si besidelen nëmmen e Beräich nieft der Haaptrei.

## Kill Ënnerzwergen

Déi Stäre si vum Spektraltyp G bis M respektiv sdG bis sdM. Se si metallaarm, awer och Haaptreiestären. Wéinst dem niddrege Metallgehalt ännert sech d'Absorptiounsverhale vum Stärkär an domat den Energietransport am Stär. Dat huet zum Schluss Auswierkungen op d'Struktur a sou och dorop wat fir e Radius, wat fir eng Liichtkraaft a wat fir eng Effektivtemperatur e Stär mat enger gewëssener Mass huet. Wann een elo „normal“ Zwergstäre mat enger bestëmmter Mass mat Ënnerzwerge vergläicht, da ginn Ënerzwerge méi waarm (dat heescht si wanderen no lénks am Hertzsprung-Russell-Diagramm) a gläichzäiteg méi hell (dat heescht si wanderen nees no uewen zu der Haaptrei hin), se gi just net hell genuch, fir nees op déi normal Haaptrei ze kommen. Sou bilden Ënnerzwergen eng eegen Haaptrei ënner der gewinntener a gi fälschlecherweis als liichtschwaach bezeechent.

Kill Ënnerzwerge sinn am Allgemenge ganz al sougenannt Populatioun II-Stären. E Beispill fir deen Typ ass de Kapteyns Stär.

## Waarm oder blo Ënnerzwergen

Dës Stäre si vum Spektraltyp O oder B, dann och sdO, sdOB oder sdB genannt, an entspriechend méi waarm wéi 10000&nbsp;K. D'Natur vun dëse Stären ass nach ëmmer net ganz kloer, awer d'Wësseschaft geet am Moment dovun aus, datt et sech ëm heliumbrennend Stären handelt, déi nëmmen eng ganz dënn Waasserstoffhüll hunn. Normalerweis brennt e Stär nom Roude Ris-Stadium Helium ënner enger masseräicher Waasserstoffschuel. Waarm Ënnerzwerge sinn, (nom leschte Stand an der Fuerschung), d'Käre vu sou Stären, déi awer hir Hüll verluer hunn.

Am Verglach zu Stäre vun der Haaptrei sinn dës Stäre ganz anescht opgebaut a stinn dofir op enger anerer Plaz am Hertzsprung-Russell-Diagramm; an dësem Fall ass hir Positioun lénks ënne vun der Haaptrei.

## Kuckt och
* Bloen Zwerg
* Brongen Zwerg
* Gielen Zwerg
* Rouden Zwerg
The Winklepickers

**The Winklepickers** ass eng lëtzebuergesch Band, déi virun allem Rhythm & Blues aus de 70er an 80er Jore spillt.

Déif am Chicago-Stil verwuerzelt, fillt sech The Winklepickers staark beaflosst vun der rauer, kräfteger an direkter Spillaart, wéi se vu brittesche Gruppe wéi 
Dr. Feelgood an Nine Below Zero bekannt ass. D'Winklepickers hu sech dorop spezialiséiert, Klassiker vu fréiere Bluesmuseker wéi Muddy Waters, Willie Dixon, Elmore James oder Sonny Boy Williamson zäitgeméiss z'interpretéieren. Des Weidere stinn am Repertoire och aktuell Stécker (ë.&nbsp;a. Fabulous Thunderbirds) an Eegekompositiounen.

D'Band gouf am Januar 2001 gegrënnt an huet den 20. Abrëll vun deem Joer hiren éischte Concert ginn. Am Hierscht 2010 ass d'Band um *Lucerne Blues Festival 2010* zu Luzern opgetrueden.

Bis zum Doud vum Bassist Paul Lebrun am Joer 2014 huet d'Band aus follgende Museker bestanen: Roger Melcher (Mondharmonika/Gesank), Roland Meyer (Gittar), Paul Lebrun (1954-2014, Bass/Gesank) a Paul Neuen (Batterie). Zanter 2016 trëtt d'Band heiansdo am Duo Melcher / Meyer op.

Den Numm *Winklepickers* (och nach *Winkle Pickers*) kënnt vu spezielle Schong oder Stiwwelen, déi zanter den 1950er Jore vu brittesche Fane vum Rock & Roll gedroe ginn.

## Discographie
* 2008: *Twelve R&B Knock-Outs*
* 2012: *Haddocks and French Kisses*

## Literatur
* Fiedler, Marc: *Rocker-Schuhe der Größe 47* ; Rubrik "*Tzeedee*" in d'Lëtzebuerger Land vum 10. Juli 2008

## Um Spaweck
* Internetsäit vun The Winklepickers
Jean Chappe

De **Jean Chappe d'Auteroche**, gebuer den 23. Mäerz 1728 zu Mauriac an der Auvergne, a gestuerwen den 1. August 1769 zu San José del Cabo a Mexiko, war e franséischen Astronom.

Hie war de Monni vum Claude Chappe dem Erfinder vum Telegraphesystem mat Semaphoren.

## Literatur
* Baur: ''Chappe d'Auteroche, Jean''. In: Johann Samuel Ersch, Johann Gottfried Gruber (Hrsg.): *[[Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste]]*, 1. Sektioun, 16. Bd. (1827), S. 146f.
* Léon Sagnet:  ''Chappe d'Auteroche (l'Abbé Jean)''. *La Grande Encyclopédie*, 1886-1902, 10. Bd,. S. 574f.

## Um Spaweck

* How Far to the Sun? The Venus Transits of 1761 & 1769
Bernhard Sticker

Den **Bernhard Rudolf Sticker**, gebuer den 2. August 1906 zu Berlin, a gestuerwen den 30. August 1977 zu Hamburg, war en däitschen Astronom a Wëssenschaftshistoriker.

De Sticker war Assistent vum Arnold Kohlschütter vun 1928 bis 1945 am Universitéitsobservatoire Bonn. Am Joer 1933 ass hie Member an der NSDAP ginn (Matrikelnummer 3144199). 1928 huet hien zu Bonn promovéiert. 1939 huet hie sech habilitéiert, an 1953 gouf hien ausserplangméissege Professer zu Bonn. 1955 huet hien eng Habilitatioun an der Geschicht vun den Naturwëssenschafte gemaach, a gouf 1960 Professer an Direkter vum nei gegrënnten Institut fir Geschicht vun den Naturwëssenschaften op der Universitéit Hamburg, dat op seng an um Hans Schimank seng Initiativ hin, gegrënnt gouf.

Hie war zesumme mam Heribert Nobis, Editeur vun enger kritescher (laténgescher) Editioun vum Kopernikus mat dem Haaptwierk *De revolutionibus*. Fir d'Enzyklopädie der mathematischen Wissenschaften huet hie mat dem Josef Hopmann den Artikel *Astronomische Kolorimetrie* verfaasst.
## Gielercher
* Kriegsverdientskreuz 2. Klasse (30.01.1945)
## Literatur
* Fritz Krafft, Noruf, Nachrichtenblatt der Deutschen Gesellschaft für Geschichte der Naturwissenschaft, Medizin und Technik, Bd.2, 1977, S.41 und Sudhoffs Archiv Bd.61, 1977

## Kuckt och
Leoniden

D**'Leonide** sinn e Stäreschnäizestroum, deen am November ze gesinn ass. De Radiant läit am Stärebild vum Léiw, ongeféier 10° nordëstlech vum Stär Regulus. Säin Urspronk ass de Koméit Tempel-Tuttle, deen op senger Ëmlafbunn ronderëm d'Sonn vill Brochstécker, d'Meteoroiden hannerléisst. Wann eis Äerdbunn sou eng Wollek vu Brochdeeler kräizt, da geroden déi an d'Atmosphär, a se verglousen. Si kënnen dann als Stäreschnäize gesi ginn.

Den Aktivitéitsmaximum ass an der Nuecht vum 17. op den 18.&nbsp;November z'observéieren. D'Stäreschnäize sinn dobäi mat enger geozentrescher Vitess vun zirka &nbsp;71&nbsp;km/s ganz séier. Fréier war de Leonidestroum méi aktiv wéi haut, an der Tëschenzäit huet d'Wollek mat de Brochstécker sech scho vill ofgebaut a wäit verspreet, woufir de Stroum an der Reegel e schwaachen opfällege Maximum opweist.

All 33 Joer kann et awer zu engem besonneschem Spektakel kommen: Wann d'Äerd d'Ëmlafbunn vum Koméit Tempel-Tuttle kräizt, kuerz nodeem deen dat bannentzegt Sonnesystem duerchlaf huet, ass d'Zuel vun de siichtbare Leoniden-Meteore besonnesch grouss. Et kënnt dann zu engem Meteorstuerm mat villen dausend Meteore pro Stonn, wéi et beispillsweis am Joer 1966 an 1999 de Fall war.

## Literatur
* *[[Bild der Wissenschaft]]:* 1. November 1998: *1799, 1833, 1867&nbsp;…&nbsp;– ein Rätsel wird gelöst.*: Sebastian Jutzi: Artikel im Onlineangebot von *Bild der Wissenschaft*
* Deutschsprachiges Infoportal
* Hans -Ulrich Keller: *[[Himmelsjahr|Kosmos Himmelsjahr 2008]]*, Franckh-Kosmos Verlags-GmbH & Co. KG. Stuttgart 2007. ISBN 978-3-440-11021-8

## Kuckt och

* Meteorstréim

## Um Spaweck

* Infoportal Leoniden
Abergement-le-Grand

**Abergement-le-Grand** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Jura an der Bourgogne-Franche-Comté.

Abergement läit am Dall vun der Gorzonne.
Royal Society

D**'Royal Society** mam ganzen Numm *Royal Society of London for the Improvement of Natural Knowledge * ass eng brittesch Geléiertegesellschaft fir d'Ënnerstëtzung vun de Wëssenschaften. Et ass déi national Akademie vun de Wëssenschafte vu Groussbritannien.

D'Royal Society gëtt reegelméisseg verschidden Auszeechnunge fir wëssenschaftlech Aarbechten eraus, ënner anerem d'Hughes-Medail, d'Copley Medail, d'Royal Medail an d'Sylvester Medail.

### Auszeechnungen
D'Royal Society vergëtt zéng verschidde Medailen, sechs *prizes* an néng *prize lectureships* a jee no Auszeechnung, Medailen am Rhythmus vun engem, zwee oder dräi Joer.

D'Laureate vun de Medailen a *prize lectureships* gi vum Physical Sciences Awards Committee a vum Biological Sciences Awards Committee bestëmmt. Déi Kommiteeë bestinn aus Memberen („Fellows“) vun der Royal Society.

### Presidente vun der Royal Society
Eng Lëscht mat de wichtegste Presidente vun der Royal Society:
* William Brouncker (1662–1677)
* Sir Christopher Wren (1680–1682)
* Samuel Pepys (1684–1686)
* Sir Isaac Newton (1703–1727)
* Sir Joseph Banks (1778–1820)
* William Hyde Wollaston (1820–1820)
* Sir Humphry Davy (1820–1827)
* Lord Rosse (1848–1854)
* Sir Joseph Dalton Hooker (1873–1878)
* Thomas Henry Huxley (1883–1885)
* George Gabriel Stokes (1885–1890)
* William Thomson (1890–1895)
* Lord Rutherford of Nelson (1925–1930)
* Patrick Maynard Stuart Blackett (1965–1970)
* Lord May of Oxford (2000–2005)
* Lord Rees of Ludlow (2005-)

## Um Spaweck

*  The Royal Society
*  Archiv vun der Royal Society
Naturbësch

En **Naturbësch** ass e Bësch oder en Deel vun engem Bësch, deen Naturschutzgebitt ass, an an deem keng Bëschwirtschaft méi bedriwwe gëtt, fir säin natierlechen Zoustand z'erhalen oder erëm hierzestellen.

Zu Lëtzebuerg gi fir Naturbëscher dës Ziler ugestrieft:

* Déi natierlech Entwécklung vun den Ekosystemer an der Biodiversitéit an deem Bësch,
* D'Schafe vu Beobachtungsplaze fir Bëschfuerschung an Iwwerwaache vun der natierlecher Ëmwelt,
* Bilde vu geneetesche Reserven an Ënnerhale vun der geneetescher Villfalt,
* Fërdere vum Wäert vun dësem Naturschutzgebitt fir Erhuelung a Bildung.

Am Naturbësch ass et verbueden, déi markéiert Weeër ze verloossen, dat fir d'Liewensgemeinschaften am Bësch sou mann wéi méiglech ze stéieren. Well keng doudeg Äscht oder Beem ëmgeluecht ginn, besteet d'Gefor datt si falen. Dofir kennt och keng Assurance op, wann een de markéierten a gesécherte Wee dach verléisst.

## Naturbëscher zu Lëtzebuerg

Bis 2010 solle ronn 5 % vun de Gemengen- a Staatsbëscher zu Lëtzebuerg als Naturbësch klasséiert sinn. Dofir gi Bëscher erausgesicht, déi op d'mannst 50 ha grouss sinn, an an enger naturnoer Ausgankssituatioun sinn, respektiv wéineg duerch mënschlech Aktivitéite beaflosst sinn.

Weider Krittäre sinn den Alter, d'Struktur vum Bësch, d'Virkomme vun Doudholz, wéi och besonnesch Planzen- an Déierenaarten.

Zu de Lëtzebuerger Naturbëscher gehéieren:

* Naturschutzgebitt Akescht an der Gemeng Parc Housen
* Beetebuerger Bësch an de Gemenge Beetebuerg, Leideleng a Réiser (244,60 ha)
* Ënneschte Bësch an de Gemenge Bartreng a Leideleng (87 ha)
* Naturbësch Grouf an de Gemenge Schengen (154 ha)
* Naturbësch Haard an der Gemeng Diddeleng (156,63 ha vu 590 ha)
* Naturbësch Hierberbësch an der Gemeng Mompech (74 ha)
* Naturbësch Laangmuer an der Gemeng Nidderaanwen (103,37 ha)
* Naturbësch Pëttenerbësch an de Gemenge Bissen a Miersch (67,15 ha)
* Naturbësch Saueruecht an der Gemeng Beefort (72,91 ha, 2010)

**Am Projet**
* Naturbësch Mamerdall an de Gemenge Kielen, Koplescht, Lëntgen, Mamer, Miersch, Steesel a Stroossen (Projet vun 285 ha)
* Naturbësch Manternacher Fiels an de Gemenge Manternach a Mäertert (Projet vun 124,14 ha)
* Naturbësch Réif an der Gemeng Schengen (Projet vu 54,54 ha)
* Naturbësch Schnellert am Mëllerdall (Projet vun 142,02 ha)

De Projet Naturbësch gouf de 25. Januar 2010 mam Präis Hëllef fir d'Natur 2009 mat enger Mentioun ausgezeechent: domat gouf d'Aarbecht vun der Forstverwaltung an de Gemenge Bartreng, Beefort, Bäerdref, Beetebuerg, Leideleng, Manternach, Mäertert, Mompech aSchengen unerkannt, datt si et bis dohi fäerdeg bruecht hunn, ronn 1.500 Hektar vum Lëtzebuerger Bësch als Naturbësch ze klasséieren.

## Literatur
* Danièle Murat: "Le réseau des réserves forestières intégrales au Luxembourg.' In: *forum* Nr 280, Oktober 2008, S. 27-29.

## Kuckt och
* Bësch zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* Lëtzebuerger Ëmweltkadaster
*  Les réserves forestières intégrales au Luxembourg
*  Faltblat ''Naturwaldreservate in Luxemburg''
*  Depliant ''Les réserves forestières intégrales au Luxembourg''
*  Naturbëscher an Däitschland
*  Naturbëscher an Holland
*  Naturbëscher an Éisträich
Naturschutzgebitt Grouf

**Grouf** ass en Naturschutzgebitt an der Gemeng Schengen a gouf de 4. Juli 2007 als Naturbësch klasséiert.

## Naturléierpad
E 4,2&nbsp;km laange Léierpad féiert duerch dat 153&nbsp;ha grousst Naturschutzgebitt:
* Bléck op d'Naturschutzgebitt Strombierg.
* Wëll Landschaft vu Griechten, déi vum Waasser ausgewäsch goufen, mat vill doudegem Holz an ëmgefale Beem.
* En Dschungel vu Lianen, déi aussergewéinlech grouss fir eis Regioun sinn (Wantergréng a Juddeseel).
* Um Rand grouss Successioun sfläch op de 265.000&nbsp;m3 frësch getippte Buedem aus dem Tunnel Markusbierg, deen ënner dem Naturschutzgebitt ugeluecht gouf.
* Panorama op de Fielsbierg mat den Uertschafte Rëmerschen a Wëntreng an dem Naturschutzgebitt Haff Réimech
* D'Dällchen "Am Paradäis" um Wee zeréck op Schengen, an deem sech Bongerten, Wéngerten, Hecken, Beem a Wisen ofwiesselen.

De Léierpad ass vu Schengen (1,6&nbsp;km) a vu Rëmerschen (1&nbsp;km) aus z'erreechen.

## Literatur
* Wevell von Krüger A. & U. Brockamp, 2009. Waldstrukturaufnahme 'Grouf' 2008. *[[Naturwaldreservate in Luxemburg]]* Bd. 4. Naturverwaltung Luxemburg: 75 S. ISBN 978-2-9599675-4-2. Pdf

## Um Spaweck

* Depliant ''Naturwaldreservat Grouf'' (05-06-2008)
Naturschutzgebitt Biergerkräiz

D**'Naturschutzgebitt Biergerkräiz** ass zanter dem de 25. Januar 2008 en Naturschutzgebitt an der Gemeng Walfer.
Susanne Jaspers

D**'Susanne Jaspers**, gebuer den 30. Mee 1970 zu Oochen, ass eng däitsch Schrëftstellerin, déi zu Lëtzebuerg lieft a schafft.

D'Susanne Jaspers huet Literaturwëssenschaften op der Uni Tréier studéiert a schafft haut bei engem Verlag an der Stad Lëtzebuerg. Publizéiert huet si bis elo an Zeitungen (ë.&nbsp;a. Frankfurter Allgemeine Zeitung), Zäitschrëften an Anthologien.

2009 huet si hiert éischt Buch erausbruecht, de Kriminalroman "Trio mit Ziege".

Zanter dem Mäerz 2008 ass si Member vum *[[Conseil national du livre]]*. Si war vun 2010 bis 2011 Presidentin vum Verband Lëtzebuerger Bicherediteuren.

D'Susanne Jaspers huet am Summer 2012 zesumme mam Georges Hausemer de lëtzebuergesche Verlag Capybara Books gegrënnt.

## Bibliographie
* *Trio mit Ziege*, éditions saint-paul, Lëtzebuerg, 2009, 248 S., ISBN 978-2-87963-734-1
* *Der Duschenkrieg. Eine transsibirische Reise*, Éditions Guy Binsfeld, Lëtzebuerg, 2010, 214 S., ISBN 978-2-87954-221-8
* *Dann drehe ich mich um und gehe. Restaurantgeschichten.* Capybara 2013, ISBN 978-99959-751-3-5

## Um Spaweck
* Websäit iwwer "Trio mit Ziege" bei éditions saint-paul
* Websäit vun der Susanne Jaspers
Zivilrecht

Den **Zivilrecht** ass een Deel vum Droit, an deem all d'Reegelen iwwer d'Relatiounen tëscht physeschen a moralesche Persoune festgehale sinn.

## Geschicht
* ***Réimesch Antiquitéit***: den Zivilrecht ass en Droit dee just fir d'Bierger ass. All aner Leit si vun deem Droit ausgeschloss a gehéieren zum *Droit des gens* (*ius gentium*). 
* ***Mëttelalter***: den Zivilrecht ass en *Droit laïc* deen nieft dem *Droit canonique*, dem *Kiercherecht* besteet. 
* ***Neizäit***: Am *Zivilrecht* ass de ganzen *[[Privatrecht]]* mat festgehalen, mä net den *[[Ëffentlecht Recht|Droit public]]*. 
* ***Enn vun der Neizäit***: den Zivilrecht ass a lauter Branchen opgedeelt. 
* ***Hautdesdaags***: Den Zivilrecht ass den Haaptstamm vum breetgefächterten Droit.

## D'Roll vum Zivilrecht
Den Zivilrecht këmmert sech ëm follgend Theemen: 
* Persounerecht 
* Familljerecht 
* Droits réels 
* Droits de créance 
* Kontrakter 
* Ierfschaft

 
## Kuckt och
* Privatrecht 
* Ëffentlecht Recht
* Zivilrecht zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* Legilux - den Droitsportal vun der Lëtzebuerger Regierung
Gutt

Ee **Gutt** (Méizuel: *Gidder*) ass eng Saach, déi enger Persoun gehéiert, an deemno e Besëtz oder materielle Wäert duerstellt.

## Wuerterklärung
Et ass wichteg den Ënnerscheed tëscht Gutt a Saach ze maachen. Eng Saach kann alles si wat et op der Welt gëtt, egal ob et engem gehéiert oder net, woubäi Gidder nëmme Saache kënne sinn déi an engem sengem Besëtz sinn.

## Klassifizéierung vun de Gidder
Et gëtt 8 Kategorien no deenen een d'Gidder klassifizéiere kann.

### Konsuméierbar Gidder
* *Konsuméierbar Gidder* oder *Konsumgidder* si Gidder déi nom éischten oder widderhueltem Gebrauch an engem kuerzen Zäitraum verschwannen.
* Net *Konsuméierbar Gidder* si Gidder, déi dem normale Gebrauch Stand halen an dofir och als Gebrauchsgéigestänn gezeechent ginn.

### Ersetzbar Gidder
* *Ersetzbar* si Gidder déi fräi tauschbar sinn, keen eegene Wäert hunn an no Originn a Quantitéit kënne bestëmmt ginn.
* Net *ersetzbar Gidder* si Gidder déi net fräi tauschbar sinn an eng eegen Identitéit a Valeur hunn. Dëst kann zum Beispill ee Bild vun engem Kënschtler sinn.

### Haaptgidder
* *Haaptgidder* si Gidder déi onofhängeg sinn.
* *Niewegidder* si Gidder déi nëmmen nieft engem Haaptgutt kënnen existéieren.

### Korporell Gidder
* *Korporell Gidder* si Gidder déi ee Kierper hunn an déi een upake kann, mat de Sënne spiere kann.
* *Inkorporell Gidder* si Gidder déi een net beréiere kann, wéi zum Beispill d'Mënscherechter.

### Kommerziell Gidder
* *Kommerziell Gidder* si Gidder déi getosch kënne ginn.
* *Net-kommerziell Gidder* si Gidder iwwer déi ee kee Kontrakt kann ofschléissen.

### Universell Gidder
* *Universell Gidder* si Gidder déi intellektuell zesumme gehéieren a fir déi déi selwecht Reegele gëllen.
* *Eenzel Objete* si Gidder tëscht deene keen intellektuellen Zesummenhank besteet.

### Mobil Gidder
* *Mobil Gidder* si Gidder déi einfach ze beweege sinn oder sech vum selwe kënne beweegen.
* *Immobil Gidder* si Gidder wéi de Buedem an déi Saachen déi onopléislech mat him verbonne sinn, z.&nbsp;B. Gebaier.

### Privat Gidder
* *Privat Gidder* si Gidder déi enger privater Persoun gehéieren.
* *National Gidder* si Gidder déi dem Staat oder dem Land gehéieren.

## Kuckt och
* Legislativ Prozedur zu Lëtzebuerg
* Institutioune vun der Europäescher Unioun

## Um Spaweck
* Legilux - den Droitsportal vun der Lëtzebuerger Regierung
Dalia Grybauskaitė

D**'Dalia Grybauskaitė** [ daˈljɛ griːbausˈkaiteː ], gebuer den 1. Mäerz 1956 zu Vilnius, ass eng litauesch Politikerin. Si war vu Juli 2009 bis Juli 2019 Presidentin vun hirem Land.

D'Dalia Grybuskaitė huet en Doktorat an Ekonomie an huet no der Onofhängegkeet vun hirem Land am diplomateschen Déngscht geschafft. Tëscht 1999 an 2004 war si noeneen Delegéiert Finanzministesch, Delegéiert Ausseministesch a Finanzministesch (2001-2004).

2004-2009 war si Member vun der Europäescher Kommissioun ënner der Presidentschaft vum José Manuel Barroso, wou si fir d'Finanzen an de Budget zoustänneg war. 2009 war si Kandidatin fir Presidentin vu Litauen ze ginn a gouf am Mee 2009 mat 69 % vun de Stëmmen am éischten Tour gewielt. Am Juli 2009 huet si d'Nofolleg vum Valdas Adamkus ugetrueden, deen no zwee Mandater net méi kandidéiere konnt.

De 25. Mee 2014 gouf si bei de Presidentewalen an hiert Amt erëmgewielt. Bei de Walen de 26. Mee 2019 huet si, no zwou Amtszäiten, net méi dierfe kandidéieren.

## Um Spaweck
Margot Wallström

D**'Margot Elisabeth Wallström**, gebuer den 28. September 1954, ass eng schweedesch Politikerin (Sozialdemokraten). Si ass zënter dem 3. Oktober 2014 Ausseministesch vun hirem Land an der Regierung Löfven.

Si war Deputéiert am schweedesche Parlament a vun 1988 bis 1993 Ministesch fir Konsumenteschutz, Fraen a Jugend, vun 1994 bis 1996 fir Kultur an duerno bis 1998 fir Soziales. Si war ausserdeem Presidentin vun engem privaten Televisiounssender a Schweden a Vizepresidentin vun engem zu Colombo (Sri Lanka).

Vun 1999 bis 2004 war si an der Europäescher Kommissioun ënner dem President Romano Prodi fir den Dossier Ëmwelt zoustänneg, a vun 2004-2010 war si, ënner der Presidence vum José Manuel Barroso, Vizepresidentin vun der Kommissioun, zoustänneg fir Institutiounen a Kommunikatiounsstrategie.

D'Margot Wallström ass bestuet an huet zwee Kanner.

## Um Spaweck
Valdis Dombrovskis

De **Valdis Dombrovskis**, gebuer de 5. August 1971 zu Riga, ass e lettesche Politiker an zanter dem 1. November 2014 Member vun der Europäescher Kommissioun. 

Ënner der Presidence vum Jean-Claude Juncker war hie responsabel fir d'Wärungsunioun an de Sozialdialog an zousätzlech Vizepresident. Dono, an der Kommissioun von der Leyen I, war hie vu September 2020 u Kommissar fir den Handel, nodeems e kuerz *faisant fonction* fir d'Economie an d'Kapitaldéngschtleeschtungen zoustänneg war. An der Kommissioun von der Leyen II huet hien zanter dem 1. Dezember 2024 d'Portefeuillen Ekonomie a Produktivitéit, Ëmsetzung a Vereinfachung.

## Liewen a Karriär
Den Dombrovskis huet zu Riga Physik an Ekonomie fir Ingenieure studéiert. Vun 1995 bis 1996 war hie Fuerschungsassistent an Däitschland an an d'Vereenegt Staaten.

Vum 7. November 2002 bis den 9. Mäerz 2004 war den Dombrovskis Finanzminister an der Regierung Repše. Vum Juni 2004 u war hien Deputéierten am Europäesche Parlament. Nom Récktrëtt vum Premierminister Ivars Godmanis gouf den Dombrovskis de 26. Februar 2009 vum Staatspresident Valdis Zatlers chargéiert, eng nei Regierung ze forméieren. Den 12. Mäerz 2009 gouf dës vun der Saeima (Parlament) confirméiert.

D'Parlamentswale vum 2. Oktober 2010 hunn de Parteie vum Dombrovskis senger Regierungskoalitioun eng däitlech Majoritéit abruecht, soudatt se virufuere kann.

De 27. November 2013 ass hien zeréckgetrueden, fir d'politesch Resposabilitéit vum Ongléck zu Riga ze huelen, woubäi den Daach vun engem Akafszenter an e Koup gefall war an iwwer 50 Leit leie bliwwe sinn.

## Um Spaweck
Dem Valdis Dombrovskis seng Homepage
Gandhi

**Gandhi** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. dëse Persounen:

* Indira Gandhi (1917-1984), indesch Premierministesch;
** Rajiv Gandhi (1944–1991), indesche Premierminister (der Indira hire Jong);
** Sonia Gandhi (* 1946), indesch Politikerin (der Indira hir Schnauer);
*** Rahul Gandhi (*1970), indesche Politiker (Jong vun deenen zwee).
* Mohandas Karamchand Gandhi (*Mahatma Gandhi*) (1869-1948), indesche Mënscherechts- an Onofhängegkeetskämpfer.
Affär Procola

D**'Affär Procola vs. Lëtzebuerg** war eng Affär, déi virum Europäesche Geriichtshaff fir Mënscherechter ausgedroe gouf a bei där et den 28. September 1995 zu engem Urteel koum (*Arrêt Procola c. Luxembourg*).

Dëst Urteel, dat eestëmmeg gesprach gouf, seet, datt Lëtzebuerg den Artikel 6 vun der Europäescher Mënscherechts-Konventioun violéiert hätt. Dësen Artikel fuerdert Gewaltentrennung als Grondlag vum Rechtsstaatsprinzip. Bis dohi war et awer sou, datt de Staatsrot souwuel bei der legislativer Ausschaffung vun engem Reglement bedeelegt war (andeems e säin Avis ofgëtt), wéi och als eng Zort lescht Geriichtsinstanz (duerch de Comité du Contentieux, deen aus 11 Membere vum Staatsrot bestoung) bei der Interpretatioun vun der (Ir)regularitéit vu sou engem Reglement. An anere Wierder: De Staatsrot huet selwer doriwwer entscheet, ob dat wat e gesot hat, richteg war.

### Auswierkung
Nom Urteel koum et dofir den 12. Juli 1996 zu enger Verfassungsännerung, déi festgehalen huet, datt vum 1. Januar 1997 un de Staatsrot just nach e Konsultativorgan am Kader vum legislative Prozess sollt sinn, an op der anerer Säit e Verwaltungsgeriicht (*Tribunal administratif*) an eng *Cour administrative* geschaf sollte ginn, déi dann onparteiesch Urteeler huele kéinten.

Och an der Belsch an an Holland, deenen hire respektive Staatsrot änlech organiséiert war, hu misse Moossname getraff ginn, fir sech dem Urteel unzepassen.

## Um Spaweck
* ''Procola c. Luxembourg'', 28 septembre 1995, requête n° 14570/89
Timor-Leste

D**'Demokratesch Republik Timor-Leste**, och als **Osttimor** bezeechent, ass en Inselstaat a Südostasien. E läit op der Insel Timor, vun där de westlechen Deel zu Indonesien gehéiert. Am Inselstaat wunne méi wéi 1 Millioun Leit. D'Haaptstad vun Osttimor ass Dili.

## Um Spaweck
Inselstaat

En **Inselstaat** ass e Staat, deen aus enger oder méi Inselen oder Deeler vun Insele besteet a mat kengem Deel zum Festland vun engem Kontinent gehéiert. Inselstaaten ënnerscheede sech doduerch vun de Bannen- a Küstestaaten.

Vun de momentan 195 vun de Vereenten Natiounen unerkannte souveräne Staate vun der Welt sinn der 46, also ongeféier ee Véierel, Inselstaaten.

De flächeméisseg gréissten Inselstaat ass Indonesien, aner grouss Inselstaate si Japan, Neiséiland, Island, d'Philippinnen, Kuba, d'Vereenegt Kinnekräich a Madagaskar.

## Kuckt och
* Lëscht vun den Inselstaaten
Lëscht vun den Inselstaaten

Hei eng komplett **Iwwersiicht vun den Inselstaaten**, zortéiert no hirer Gréisst. (*Quell: Fischer Weltalmanach 2003*).

----
 D'Republik China war keen Inselstaat, wéi se 1912 gegrënnt gouf. Nom Chineesesche Biergerkrich kontrolléiert d'Republik China allerdéngs nëmmen nach d'Inselen Taiwan, Penghu, Kinmen, Matsu a verschidden aner Inselen am Südchineesesche Mier. Festlandchina gëtt zanter 1949 vun der Volleksrepublik China kontrolléiert. Dowéinst ass d'Republik China en De-facto-Inselstaat.

## Kuckt och
* Inselstaat
* Insel
Fligel (Schach)

**Dammefligel** a **Kinneksfligel** si Begrëffer aus dem Schachspill, woubäi d**'a-**, d**'b-** an d**'c-Linn** den Dammefligel an d**'f-**, d**'g-** an d**'h-Linn** de Kinneksfligel bilden. Ugrëffer op enger Flank ginn deementspriechend als Kinneks- oder Dammefligelugrëffer bezeechent.

An der Schachtheorie ass dës Ënnerscheedung vu grousser Bedeitung, well Ugrëffer um Dammefligel, déi heefeg als Zil hunn, Raumgewënn fir d'Ëmwandlung vun engem Bauer ze erlaangen, meeschtens ënner ganz anere Viraussetzunge lafe wéi Ugrëffer um Kinneksfligel, déi meeschtens direkt géint de géigneresche Kinnek geriicht sinn an en taktesche Schluss als Zil hunn.

## Kuckt och
* Schachstrategie
Lëscht vun de Staate vun der Welt

__NOTOC__

Dës **Lëscht vun de Staate vun der Welt** ass en Deel vun de Referenztabellen a weist déi aktuell 205 Länner vun der Welt mam kompletten Numm, der Memberschaft an der Europäescher Unioun oder der Afrikanescher Unioun, der Haaptstad, der Bevëlkerung an der Fläch. Se begräift:

* 193 Memberstaate vun de Vereenten Natiounen (VN),
* 2 net-Memberen: Palestina an d'Vatikanstad, déi awer de Statut vun engem Observateur vun de VN (*United Nations General Assembly observer*) hunn,
* 10 Staaten, Natiounen, Länner oder Gebidder, deenen hir Eegenschaft als Staat ëmstridden ass.

## Bemierkungen
### Staaten
De Vereenten Natiounen no, hunn aktuell 195 Länner de Statut fir vëlkerrechtlech als „Staat“ unerkannt ze ginn: déi 193 Memberstaate vun de Vereenten Natiounen, den Hellege Stull (Vatikanstad) a Palestina. Fir zéng aner Territoiren ass de Statut ëmstridden, woubäi zwee vun dëse Gebidder sech an enger fräier Associatioun mat engem anere Staat autonom verwalten (d'Cookinselen an Niue mat Neiséiland).

### Haaptstied
A verschiddene Länner sinn d'Haaptstad an de Regierungssëtz getrennt, wéi z. B. an Holland: Amsterdam ass de jure d'Haaptstad, awer de Regierungssëtz ass de facto zu Den Haag. Eng änlech Situatioun gëtt et op der Côte d'Ivoire, wou Yamoussoukro zënter Mäerz 1983 offiziell d'Haaptstad ass, déi meescht Regierungsbüroen an Ambassaden awer nach ëmmer an der fréierer Haaptstad Abidjan sinn, wat domat de facto de Regierungssëtz an de politeschen Zentrum vum Land bleift.

Aner Staaten hunn nëmmen eng de facto Haaptstad: Monaco, Nauru, d'Schwäiz, Singapur a Vatikanstad hu keng de jure Haaptstad.

D'Situatioun am Jemen ass problematesch. Sanaa ass de jure d'Haaptstad; nodeems d'Stad 2015 vun den Huthi-Rebelle besat gouf, ass den deemolege President op Aden geflücht an huet d'Stad zur interim-Haaptstad erkläert.

Och an Israel ass d'Situatioun komplizéiert. Iwwerdeems Israel dat nees vereenegt Jerusalem zënter 1980 als Haaptstad bezeechent (Jerusalemgesetz), huelen déi meescht Staaten d'Ausdeenung vun de Stadgrenze bis op Ostjerusalem net un an dofir sinn déi meescht auslännesch Ambassaden zu Tel Aviv. D'Parlament an d'Regierung hunn hire Sëtz awer zu Jerusalem.

Palestina bezeechent Ostjerusalem als seng Haaptstad, Ramallah ass awer de Sëtz vun der Regierung.

A Japan dogéint gëtt et eng Partikularitéit: d'Stad Tokio gouf 1943 opgeléist, an d'Haaptstadfunktioun ass vun den 23 Quartiere vun Tokio - déi als onofhängeg Stied ugesi ginn - iwwerholl ginn. Do dernieft ass et net kloer, ob Tokio och déi de jure d'Haaptstad ass, well d'Haaptstad ni explizitt oder offiziell vu Kyōto op Tokio gouf.

### Awunnerzuelen
D'Quell vun de Bevëlkerungszuelen ass - wann net anescht uginn - d'  Liste der Länder und Territorien nach Einwohnerzahl  déi hirersäits op den Donnéeë vun de Vereenten Natiounen opgebaut ass.

### Fläch
Fir déi jeeweileg Fläche matenee vergläichen ze kënnen, gouf eenheetlech d'CIA World Factbook benotzt. Wann déi Donnée net disponibel war, ass déi spezifesch Quell uginn.

## Lëscht vun de Staaten

## Kuckt och
* Lëscht vun de Länner no Bevëlkerung
* Lëscht vun de Länner no Fläch
Naturschutzgebitt Am Pudel

D**'Naturschutzgebitt am Pudel** ass en Naturschutzgebitt an de Gemengen Esch-Uelzecht a Schëffleng, dat duerch e groussherzoglecht Reglement vum 5. Februar 2007 geschaf gouf.

D'Naturschutzgebitt stéisst am Osten un d'Fiichtzon Brill, a bilt zesumme mat där eng ronn 35 ha grouss Gréngzon tëscht Schëffleng a Lalleng. Et setzt sech zesummen aus zwéin Deeler déi riets a lénks vun de Gleiser leien, déi vun der Schëfflenger Schmelz op d'Zementswierk an op de Lallenger Tipp féieren.

Et gehéiert zu der *Zone de protection spéciale (ZPS) «Vallée supérieure de l'Alzette»* vum Projet LIFE-Nature mat nach follgenden Naturreserven: Am Bauch zu Féiz, Brill zu Schëffleng, Dumontshaff tëscht Schëffleng a Féiz, Stréissel zu Beetebuerg, a Réiserbann zu Réiser, déi zesummen eng protegéiert Fläch vun iwwer 1.000 ha hunn.

Geographesch Koordinaten: 

## Um Spaweck

* Gesetz vum 5. Februar 2007 iwwer d'Naturschutzgebitt Am Pudel
Marcel Heuertz

De **Marcel Heuertz**, gebuer de 26. Juli 1904 zu Iechternach, a gestuerwen de 24. Juni 1981 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Naturfuerscher.

No senger Première am Athenäum huet hie fir d'éischt Medezin, dunn Droit, an duerno Naturwëssenschafte studéiert, an deenen en 1932 en Doktorat gemaach huet. Hie war Enseignant am Athenäum, am Stater Jongelycée an um Cours supérieur. Mä säin Haaptinteressi waren d'Naturwëssenschaften an den Naturmusée. Seng pedagogesch Thees war doriwwer, wéi een dem Musée seng Kollektioun besser presentéiere kéint. Hie war, no ettleche Stagen do, Assistant conservateur, duerno Conservateur ff. a schlussendlech Conservateur. 1964 gouf en, bis zu senger Pensioun 1969, Direkter vun de Staatsmuséeën.

Nieft der Moderniséierung vun der Ariichtung, den Aufgaben an der Ausstellung vum Musée huet säin Intressi der Fuerschung gegollt. Dëst war breet gefächert a goung vun archeologeschen an anthropologeschen Theemen iwwer Naturschutz, Fuerschung a Bildung, Zoologie, Geologie, Geophysik a Geomorphologie bis zu der Botanik an der Biomorphologie.

Hie war zanter 1933 Member vun der Société des naturalistes luxembourgeois an tëscht 1955 an 1962 hire President. Hie war och ë.&nbsp;a. zanter 1971 Vizepresident vun der Wëssenschaftlecher Sektioun vum Institut grand-ducal

De Marcel Heuertz war de Fils vum Félix Heuertz, deen och Naturwëssenschaftler war. Hie war mat der Molerin Thérèse Frégnac bestuet an hat 3 Duechteren.

## Publikatiounen
* *Documents Préhistoriques du Territoire Luxembourgeois. Le milieu naturel l'homme et son œuvre.* Fascicule I; Publications du Musée d'Histoire Naturelle et de la Société des Naturalistes Luxembourgeois; Impr. Coopérative Luxembourgeoise, Esch-Uelzecht, 1969, 292 S.
* *[[Edmond Joseph Klein]]*; in Biographie nationale, Fascicule XXI, Dezember 1974, S. 82-91 luxemburgensia.bnl.lu

## Gielchen
* 

## Literatur
* Reichling, Léopold, 1985. In memoriam Marcel Heuertz 1904-1981. *Bull. Soc. Nat. luxemb.* 85: 3-6. http://snl.lu/publications/bulletin/SNL_1985_085_003_006.pdf
* Reichling, Léopold, 1987. Marcel Heuertz (1904-1981). *Archs Inst. g.-d. Luxemb., Sect. Sci. nat. math phys.*, N.S., 40 (1981-1984): 23-32.

## Kuckt och
Haile Gebrselassie

Den **Haile Gebrselassie**, gebuer den 18. Abrëll 1973 zu Assela an der Regioun Oromiyaa, ass en ethiopesche Laangstreckeleefer. Hien huet 26 Weltrekorder opgestallt, huet bei den Olympesche Spiller zweemol Gold a bei de Weltmeeschterschafte véiermol Gold, zweemol Sëlwer an eng Kéier Bronz gewonnen an hat vun 2007 bis 2011 de Weltrekord am Marathon.

Beim Berlin-Marathon de 25. September 2011 huet de Gebrselassie no Problemer bei Kilometer 27 opginn. Den neie Weltrekord goung mat 2:03:38 h un de Kenianer Patrick Makau.

## Um Spaweck
Hip-Hop

**Hip-Hop** [] ass e Musekgenre bei deem de Schwéierpunkt op engem rhytmesche Beat a Rap läit, amplaz vun harmonesche Melodien a Gesank. En ass an den 1970er Joren zu New York entstanen, wou e bei Afro-Amerikaner beléift war. D'Beater vu populäre Musekgenrë wéi Funk oder Soul goufen dofir isoléiert, eng Technik, déi an der kontemporärer jamaikanescher Musek geleefeg war. Immigrante vu Jamaika an anere Karibikstaaten, dorënner den DJ Kool Herc, den Afrika Bambaataa, de Grandmaster Flash an de Grand Wizzard Theodore déi als Pappe vum Hip-Hop gëllen, hate se zu New York agefouert. De Genre huet sech séier op der Ostküst vun den USA, duerno am ganze Land a spéider an den 1980er an 1990er an der ganzer Welt verbreet.

## Hip-Hop zu Lëtzebuerg

Zu Lëtzebuerg gëtt et och eng kleng Hip-Hop-Zeen, déi sech haaptsächlech duerch déi grouss Diversitéit vu Sproochen auszeechent. Nieft Produzenten déi intrumentalen Hip-Hop maachen (zum Beispill Cehashi oder StA) gëtt et Rapper a Gruppen, déi Hip-Hop mat lëtzebuergeschen (De Läb, Tommek, Bandana, T the Boss, Freshdax), franséischen (A.L.S., Bossmen), däitschen (*Toby*, Exemo), engleschen (Maz, D.Harmon), italieeneschen (Cico, *Uranami*) oder portugiseschen Texter maachen.

## Franséischen Hip-Hop

Franséischsproochegen Hip-Hop (op Franséisch: *rap français*) ass géint Enn der 1980er an Ufank der 1990er Joren a francophone Länner ëmmer méi beléift ginn, mat engersäits Gruppe wéi de belschen Duo Benny B & DJ Daddy K mat liichten Texter a Pop-orientéierte Beater, an anerersäits kommerziell geneesou erfollegräichen a vun de Kriticken héichgelueft Kënschtler wéi IAM, MC Solaar, Oxmo Puccino oder déi provokativ NTM. Obwuel Frankräich an der Tëschenzäit no den USA zum zweetgréissten Hip-Hop-Maart op der Welt gewuess ass, limitéiert säi Succès sech net nëmmen op ee Land.

Global gesinn huet de franséischen Hip-Hop e puer Charakteristiken déi e vum "generellen" Hip-Hop ënnerscheeden. Vill Kënschtler si vun afrikanescher oder nordafrikanescher/arabescher Ofstamung, wat sech souwuel an den Texter wéi och musikalesch ausdréckt. Musikalesch Aflëss vu Chanson bis Raï sinn net seelen an Islam ass en Theema dat ëmmer erëmzefannen ass, grad sou wéi Problemer am Zesummenhang mat Immigratioun, Integratioun a Rassismus. Am Allgemenge spillen déi politesch a sozial Aspekter eng vill méi grouss Roll an den Texter wéi zum Beispill am amerikaneschen oder däitschen Hip-Hop.
## Um Spaweck
Rout Mier

D**'Rout Mier** ass e laangezunnent Bannemier tëscht Asien an Afrika.

Et ass 1800&nbsp;km laang, mä néierens méi breet wéi 360&nbsp;km. Deen déifste Punkt läit 2604 m ënner dem Mier; an der Moyenne ass et 558 m déif. D'Rout Mier spléckt sech am Norden an zwou Buchten: den déiwe Golf vun Akaba an de westlechen, vill manner déiwe Golf vu Suez. Am Süde geet et, via de Bab el Mandeb an de Golf vun Aden iwwer, en Ausleefer vum Indeschen Ozean. D'Rout Mier grenzt am Norden un Israel a Jordanien, am Osten u Saudi-Arabien a Jemen an am Westen un Eritrea, Sudan an Egypten.

Zu den Originne vum Numm "Rout Mier" gëtt et verschidden Theorien: entweeder gëtt en op d'Algen zeréckgefouert, déi ëm heiansdo eng roudelzeg Faarf ginn, oder op der Fait, datt am ale Perseschen d'Himmelsrichtungen no Faarwe benannt goufen, a "rout" de Süde bezeechent huet. Eng weider Theorie bezitt et op d'roudelzeg Sandsteefielsen an Eritrea, deenen hir Faarf op d'Mier iwwedroe gi wier.

## Um Spaweck
Jacques Mesrine

De **Jacques René Mesrine** , gebuer den 28. Dezember 1936 zu Clichy-la-Garenne, a gestuerwen den 2. November 1979 zu Paräis, war e franséische Gewaltverbriecher.

Opgrond vun de Muerden a senger Gewalttätegkeet war de Mesrine bis zu sengem Doud a Frankräich Staatsfeind Nummer 1 (*ennemi public n° 1*). An der Ëffentlechkeet war hie wéinst senger Fäegkeet, mat Verkleedungen onerkannt ze bleiwen, och als Mann mat den dausend Maske bekannt a gouf als moderne Robin Hood stiliséiert.

## Biographie
De Mesrine ass an enger mëttelstänneger Famill grouss ginn. Hien ass schonn a jonke Jore vun zwou Schoule wéinst aggressivem Verhale geflunn. 1955 huet hie sech mat 19 Joer bestuet, huet sech awer schonn am nächste Joer nees scheede gelooss, fir als Fallschiermjeeër an den Algeriekrich ze zéien, aus deem en 1959 mat der Auszeechnung *[[Croix de la Valeur militaire]]* zeréckkomm ass. 1961 huet hie sech nach eng Kéier bestuet. Aus deem Bestietnes goungen dräi Kanner ervir.

1961 koum et zu senger éischter Verurteelung wéinst onerlaabtem Waffebesëtz, eng Geldstrof. 1962 gouf de Mesrine no engem versichte Bankiwwerfall mat dräi Komplize fir d'éischt Kéier inhaftéiert. No 18 Méint Haft zu Düsseldorf an Orléans gouf en 1963 aus dem Prisong entlooss.
Félix Heuertz

De **Félix Heuertz**, gebuer den 11. Januar 1877 zu Klengbetten, a gestuerwen den 3. September 1947 zu Stroossen, war e lëtzebuergesche Professer an Naturwëssenschaftler.

Seng berufflech Etappe waren déi heiten: Stage zu Dikrech an zu Lëtzebuerg; Staatsexamen am Joer 1900; duerno Repetent an da Professer zu Iechternach (1900-1911), a vu September 1911 un an dem Athenäum an der Stad (mat donieft och nach Coursen am Meedercheslycée). Hie gouf den 1. November 1940 pensionéiert.

De Félix Heuertz war ganz aktiv an der Société des naturalistes luxembourgeois: Sekretär vun 1912 bis 1918 a vun 1928 bis 1937, President vun 1938 bis 1945. Hie war Member vun der wëssenschaftlecher Sektioun vum Institut grand-ducal. Staark syndikalistesch engagéiert, war hie President vun der Association des Professeurs vun 1918 bis 1924.

De Félix Heuertz huet eng ganz Rei vu wëssenschaftleche Publikatiounen opzeweisen. Hien ass de Papp vum Marcel Heuertz.

## Gielercher
* Officier de l'Ordre de la couronne de chêne (Promotioun 1938)