Planum Boreum

De **Planum Boreum** ass e Gebitt ëm den Nordpol vum Mars, dat vum Vastitas Borealis begrenzt gëtt. D'Géigestéck um Südpol ass de Planum Australe.

## Etymologie
Planum Boreum – *d'Nordflaachland* – leet sech of vum Laténgeschen Adjektiv *planus* (flaach) respektiv vum Altgriicheschen πλάνος a vu *Boreas*.

## Beschreiwung
De Planum Boreum läit an engem breede Baseng (inoffiziell bezeechent als *Borealis-Baseng*) nërdlech vun 78,5° nërdlecher Breet; et ass bei 88° Nord a 15° Ost zentréiert. Dat südlech uschléissend, 1400 Kilometer breet Band vun der Vastitas Borealis reecht bis 54,7 ° nërdlecher Breet erof an dominéiert d'Nordhemisphär. De Planum Boreum gëtt duerch déi doumaarteg, bis zu 2, maximal 3 Kilometer déck Äisschichte vun der nërdlecher Äiskap bestëmmt, déi haaptsächlech aus Waasseräis an eppes Stëbs (vu reng bis graffkäreg) opgebaut sinn. Wärend dem Nordwanter gëtt d'Äiskap vun enger 1 Meter décker Couche vun Dréchenäis (feste Kuelestoffdioxid) agepaakt. De ganze Volume vun der Äiskap ass 1,12 Millioune Kubikkilometer. Hir Uewerfläch ass annerhallef mol sou grouss wéi Texas an huet en Duerchmiesser vun 1200 Kilometer. D'Ausdeenung vun den Äismassen ënnerläit joreszäitleche Schwankunge mat engem Maximum am Ufank vum Marsfréijoer an engem Minimum am Spéitsummer.

De Planum Boreum formt en extreem flaache Baseng. Berechnunge weisen, datt et mat enger Lithosphärendéckt vu méi wéi 300 Kilometer am Flexurgläichgewiicht steet.

Opfälleg sinn d**Spiralrillen'' – spiralfërmeg Aschnëtter an der Äisdecken – inklusiv dem 460&nbsp;km laangen, a bis zu 100&nbsp;km breeden an ongeféier 2&nbsp;km déiwe Gruef [[Chasma Boreale]] . D'Spiralrillen entstoungen duerch d'Awierkung vu katabatesche Fallwënn am Zesummewierke mat [[Ablatioun]] respektiv [[Sublimatioun (Phaseniwwergank)|Sublimatioun]] duerch Sonnenastralung.  D'Rille sti bal vertikal zu der Wandrichtung. Duerch d'[[Coriolis-Kraaft]] ginn d'Stierm déi vum Nordpol no Süde blosen ofgelenkt, wouduerch Spiralmuster entsteet. Am Laf vun der Zäit wanderen d'Spiralrillen a Richtung Nordpol – sou hu sech d'Rillen am Zentralberäich an de leschten 2 Millioune Joer ëm 65 Kilometer verlagert. De Chasma Boreale ass e méi alen a wäit méi grousse [[Canyon]], dee parallel zu der Haaptwandrichtung verleeft.

D'Uewerflächenzesummesetzung vun der Nordpolkap gouf am Marsfréijoer no där am Wanter erfollegter Dréchenäisakkumulatioun vun der Ëmlafbunn aus ënnersicht. Déi baussenzeg Ränner vun der Äiskap déi haaptsächlech aus Waasseräis bestinn, si mat bis zu 0,15% [[Stëbs]] verknascht. Op de Pol zou hëlt de Waasseräisgehalt vun der Uewerfläch of a gëtt vun Dréchenäis ersat. Gläichzäiteg verklengert sech och de Stëbs. Um Pol selwer ass d'Uewerfläch haaptsächlech rengt Dréchenäis mat engem minimalen Deel vun 30 [[ppm]] Waasseräis.

== Markant Terrainformen ==


Extremen Terrain vum Planum Boreum ass de [[Chasma Boreale]], e risege Gruef an der Nordpolkap. Deen 100 Kilometer breede a bis zu 2 Kilometer déiwe Canyon huet op senge Säitewänn d'Uewerflächenäis an déi Nordpolschichtoflagerunge fräigeluecht. Westlech vum Chasma Boreale bilt de Planum Boreum géigeniwwer dem Déifland vum Vastitas Borealis eng markant Terrainstuf, déi gewéinlech 250 bis 300 a plazeweis bis zu 1000 Meter Héicht erreeche kann. Weider bausse léist se sech dann an enger Usammlung vu [[Mesa]]en an Träch op. Déi südlech duerch de Chasma Boreale ofgetrennt Äiszong gëtt als [[Gemina Lingula]] bezeechent.

Südlech vum Planum Boreum schléisst sech den [[Olympia Planum]] un, dat tëscht 85° a 75° nërdlecher Breet vu risege [[Dün|Sanddünen]], dem [[Olympia Undae]], ausgefëllt gëtt. Weider Dünefelder sinn [[Abalos Undae]] an [[Hyperboreae Undae]]. Olympia Undae, dat gréisst vun dëse Felder, erstreckt sech vun 100° bis 240° Längt, Abalos Undae läigt tëscht 261° bis 280° Längt an Hyperboreae Undae tëscht 311° bis 341° Längt.

== Lawinen ==


D'[[Mars Reconnaissance Orbiter#Instrumenter|High Resolution Imaging Science Experiment]] (HiRISE) konnt véier [[Lawin]]enofgäng iwwer e 700 Meter héije géien Hank observéieren. D'Stëbswollek vu rengem [[Suspensioun (Geologie)|Suspensiounsmaterial]] ass 180 Meter breet an erreecht vum Fouss vum Hank aus gemooss eng Distanz vun 190 Meter. An de roude Schichten ass Waasseräis, wougéint déi wäiss Schichten aus Kuelendioxidfrascht bestinn. D'Lawin ass kloer vun der ieweschter rouder Schicht ofgaangen.

== Periodesch Rankwollek ==


All Marsjoer kënnt zur selwechter Zäit eng Rankwollek vu konstanter Gréisst iwwer d'Nordpolregioun. Si bilt sech Mueres a léist sech dann am Verlaf vum Nomëtteg nees op. De baussenzegen Duerchmiesser vun der [[Wollek]] huet ronn 1000 Kilometer, den Duerchmiesser vum bannenzegen A huet 320 Kilometer. Well déi Rankwollek warscheinlech Waasseräis huet, ass si am Ënnerscheed zu Stëbstierm wäiss.

D'Rankwollek gläicht engem zykloneschen [[Hurrikan]], mécht awer keng [[Rotatiounsbeewegung]]. Si entsteet wärend dem Nordsummer an héije Breeden. Hir Existenz däerft mat den eenzegaartege klimatesche Bedéngungen um Nordpol a Verbindung stoen. [[Zyklon]]en um Mars goufe scho vun de Viking-Sonden opgeholl. D'Gréisst vun der Rankwollek ass awer dräimol méi grouss. D'Rankwollek gouf vu verschiddene Sonde registréiert, ënner aneren och vum [[Hubble-Weltraumteleskop|Hubble]] am Joer [[1999]] a vum [[Mars Global Surveyor]].

== Areologie ==
Den [[Areologie|areologeschen Ënnergrond]] vum Planum Boreum gëtt vu Schichtoflagerunge vum [[Hesperium]] (Eenheet **Hpu**) gebilt. D'Schichtpäck am Dekameterberäich sinn am Dallbuedem vum Chasma Boreale an an de [[Rupes Tenuis]] opgeschloss. Si gi vun de Schichtoflagerunge vum [[Amazonium]] (Eenheet **Apu**), déi den Haaptdeel vum Äisschëld opbauen, iwwerlagert. Doriwwer leeë sech déi jonkamazonesch Äislagen (Eenheet **lApc**), déi net méi wéi 2 Meter déck ginn. Déi jonkamazonesch Sanddüneformatioune wéi beispillsweis den Olympia Dunae (Eenheet **lApd**) leie baussenzeg vum Äisschëld. Et gëtt [[Längdün|Seif]]-, [[Sécheldün|Barchan]]- an aner Dünentyppen am Dekameterberäich a [[Permafrost]]plaze sinn och net rar. Si iwwerdecken entweeder späthesperesch Déiflandsedimenter **lHl**, hesperesch Schichtoflagerungen **Hpu**, mëttel- bis spéitamazonesch Schichtoflagerunge vum Äisschëld **Apu** oder rau hesperesch Konstrukter **Hpe''' vun der Scandia Cavi a Scandia Tholi.

Dem jonkamazoneschen Äisschëld gëtt en Alter vu manner wéi 10 Millioune Joer zougewisen.


Fichier:Small Crater on Planum Boreum PSP 009942 2645 subimage 1.jpg|Klengem Impaktkrater an de Schichtoflagerunge vum Planum Boreum
Fichier:Sublimation Of Ice In Martian Spring.jpg|Sublimatioun vun der Dréchenäisschicht op de Sanddüne am Fréijoer
Fichier:Conical mound in trough on Mars' north pole.jpg|Keegelfërmegen Hiwwel an enger Rill um Nordpol
Fichier:Linear Dunes in the North Polar Region of Mars PSP 009739 2580.jpg|Linear Düne mat Polygonéierung vun der Uewerfläch am Planum Boreum
Fichier:Infilled Crater on the North Polar Deposits.jpg|Opgefëllten Impaktkrater an den Oflagerunge vum Planum Boreum
Fichier:Defrosted Margin of the North Polar Erg.jpg|Entdeeten Dünefeldrand
Fichier:Stratigraphy of the North Polar Deposits.jpg|Stratigraphie vun den Oflagerungen am Planum Boreum
Fichier:Mars northern hemisphere topo.jpg|Topographie vun der Nordhemisphär


## Kuckt och

## Um Spaweck

* science.orf.at: Wand formt de Nordpol vum Mars
* Naturwonner, Mathias Scholz: Planet Mars (19) - Polarkapen, Oktober 2011 
* Naturwonner, Mathias Scholz: Planet Mars (20) - D'Nordpolarkap, Oktober 2011