open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Synagog Munneref

Déi fréier **Synagog vu Munneref** steet op der Nr. 25 am Millewee (*rue du moulin*) zu Munneref.

## Geschicht
1867 huet sech déi éischt jiddesch Famill zu Munneref niddergelooss. D'jiddesch Communautéit zu Munneref ass gewuess, an am Joer 1900 hunn de Jacques Zacharias Cerf, de Marx Marx an de Wolff Marx vu Munneref an den Cerf Block, dee Buergermeeschter vu Mondorff war, en Terrain am Millewee kaaft fir do eng Synagog ze bauen. Am Joer 1907 hunn d'Bauaarbechten ugefaangen. Am Géigesaz zu den anere Synagogen am Land gouf de Bau awer net finanziell vum Staat ënnerstëtzt, wuel awer vun der Gemeng Munneref. De 26. September 1908 gouf se a Presenz vum Groussrabbiner Samuel Fuchs aus der Stad feierlech ageweit.

Bis 1940 koume jiddesch Familljen aus der ganzer Groussregioun op Bad-Munneref fir an der Synagog an an de jiddeschen Hotellen (d'Hoteller *Bristol*, *Hemmendinger* an d*'Auberge Gittler*) hir Fester (Bar-Mitzwa, Hochzäiten) ze feieren.

An der Zäit vum Zweete Weltkrich gouf d'Synagog duerch Brandstëftung zerstéiert, am Géigesaz zu de Synagoge vun Esch-Uelzecht an der Stad Lëtzebuerg awer net ofgerappt. De Schued gouf nom Enn vum Krich op 59.000 Frang geschat.

Am Mäerz 1953 waren d'Renovéierungsaarbechten ofgeschloss an de 25. Juli 1953 gouf se nei ageweit. Well awer d'Zuel vun de Benotzer zu Munneref an Ëmgéigend duerch d'rassistesch Verfollgung am Krich staark ofgeholl hat, waren och d'Gottesdéngschter net méi sou heefeg. 1974 gouf d'Synagog, déi dee Moment an engem zimmlech schlechten Zoustand war, zougemaach an d'Miwwelen an den Hotel Bristol bruecht, wou e Gebietsraum fir jiddesch Gäscht vum Thermalbad ageriicht gouf.

1995 koum d'Gemeng Munneref an de Besëtz vun der Synagog, awer schonn 1987-88 ware vun der Gemengeverwaltung Renovéierungsaarbechte bannen a baussen dru maache gelooss ginn.

2009 huet d'Gemeng Pläng virgestallt, déi virgesinn hunn, d'Synagog komplett ze renovéieren an auszebaue fir do e *Memorial* anzeriichten a se fir kulturell Zwecker ze benotzen.

Am Wanter 2014-15 goufen d'Renovéierungsaarbechten ausgefouert. De geplangten Ausbau gouf net gemaach, awer mat Hëllef vum Service des sites et monuments nationaux de Banneraum am Originalstil renovéiert an eng Reproduktioun vum Thoraschräi gemaach an ausgestallt. De 14. Mäerz 2015 huet d'MemoShoah asbl do hir éischt Generalversammlung ofgehalen.

Den 2. Mäerz 2018 gouf se als nationaalt Monument klasséiert.

## Source
* 2015, Stad Réimech - Gemeng Munneref. *Die Synagoge von Bad Mondorf.* 30. September-7. November 2015. Mémoires communes - verfollegt, verdrängt, vergiess. 6. Säiten.

## Literatur
* (SMH), 2015. *Die Synagoge als Haus für alle. Ehemalige Synagoge in Bad Mondorf wurde ihrer neuen Bestimmung übergeben.* Luxemburger Wort vum 20. Oktober 2015, S. 23.

## Kuckt och
* Synagog vun der Stad Lëtzebuerg
* Synagog vun Esch-Uelzecht
* Juddentum zu Lëtzebuerg
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Les amis de l'ancienne synagogue de Mondorf
* Video vun der Aweiung vun der renovéierter Munnerëffer Synagog den 18. Oktober 2015 vum Artur Leonardo Kurkowiak op vimeo.
Wendel Marzen

De **Wendel Marzen**, gebuer den 22. November 1847 zu Tréier, a gestuerwen ëm de 16. September 1947, war e Filmregisseur a Kinobedreiwer.

Hien hat 1902,1903 an 1906 mat sengem "Edison Kinematograph" am Sall Baumann (Münchener Kindl) zu Saargemünd Filmer gewisen.

Den 12. November 1911 huet hien de *[[Cinéma Parisiana]]* am Schoulbierg (haut: Clairefontaine-Plaz) an der Stad Lëtzebuerg opgemaach.

De Wendel Marzen war de Papp vun de Bridder Hubert a Peter Marzen.

## Filmographie
* *[[Ein Besuch in der Champagnerfabrik Mercier]]* (zesumme mam Peter Marzen), 1907
* *Pfingstfeierlichkeiten in Echternach*, 1906
* *Kavalkade in Luxemburg*, 1905
* *Korbweidenkultur in Kopstal*, 1904
* *Kirchgang der Magistratur von Luxemburg zur Feier des Te Deum am Gebuertstagsfeste des Großherzogs*, 1902/1903
* *Parade zum Geburtstage des Prinzregenten Luitpold in Saarguemünd.1906*
* *Fabrikausgang in Saarguemünd.1906*
* *Ausgang aus der Synagogue von Saarguemünd.1906*
* *Springprozession in Echternach 1902*, 
* *Springprozession in Saarguemünd.1903*
* *Mittagstunde an der Kreutzstrasse in Saarguemünd.1903*
* *Die Feuerwehr-Kapelle am Ostersonntag in Saarguemünd.1903*

## Literatur
* Brigitte Braun, Uli Jung: "Local Films from Trier, Luxembourg and Metz: A Successful Business Venture of the Marzen Family, Cinema Owners." In: *Film History* Vol. 17, No. 1, Local Film (2005), S. 19-28.
Joseph Berchem

De **Joseph Berchem**, gebuer de 27. Januar 1906 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 25. September 1964 zu Eech, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 1. Abrëll 1928 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an an deem Match géint d'Belsch ee Gol geschoss.
NGC 4941

Den **NGC 4941** ass eng Balkespiralgalaxie vum Typ SBab a läit am Stärebild Virgo. Si huet eng Wénkelausdeenung vun 3,1'&nbsp;×&nbsp;1,9' an eng visuell Magnitude vun 11,2&nbsp;mag.

Den NGC&nbsp;4941 gouf de 24. Abrëll 1784 vum Wilhelm Herschel entdeckt.
## Kuckt och

## Um Spaweck

* NOAO
* SEDS
NGC 4945

Den **NGC 4945** ass eng Balkespiralgalaxie vum Typ SBc a läit am Stärebild Centaurus. D'Galaxie huet eng Wénkelausdehnung vun 20,4'&nbsp;×&nbsp;4,4' an eng visuell Magnitude vun 8,6&nbsp;mag; si gouf den 29.&nbsp;Abrëll 1826 vum James Dunlop entdeckt.

## Um Spaweck
* Astronews
* ESO
* GoBlack
* IAS
* Antilhue Chile
* Capella Observatory
* NGC4945
* NGC4945 astro-pics

## Kuckt och
Jules Hoffmann (Foussballspiller)

De **Jules Hoffmann**, gebuer de 5. September 1907 zu Esch-Uelzecht, an do gestuerwen den 12. Oktober 1968, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 4. November 1928 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Léon Meisch

De **Léon Meisch**, gebuer de 27. Januar 1907 zu Esch-Uelzecht, an do gestuerwen den 8. Mäerz 1967, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 9. Februar 1930 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Emile Maringer

Den **Emile Mahringer**, gebuer den 18. August 1905, a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 6. Abrëll 1930 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Henri Putz

Den **Henri Putz**, gebuer de 27. Juli 1907, a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 12. Abrëll 1931 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Michel Strasser

De **Michel Strasser**, gebuer de 4. Juli 1909, a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 4. Juni 1933 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Michel Thill

De **Michel Thill**, gebuer de 5. Abrëll 1913 zu Stroossen, a gestuerwen den 10. Mäerz 1942 zu Déifferdeng duerch een Aarbechtsaccident op der Schmelz, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hie war Golkipp beim Progrès Nidderkuer an huet de 4. November 1934 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
NGC 4958

Den **NGC 4958** ass eng Balkespiralgalaxie vum Typ SB0 a läit am Stärebild Virgo. Si huet eng Wénkelausdeenung vu 4,1'&nbsp;×&nbsp;1,3' an eng visuell Magnitude vun 10,7&nbsp;mag. Den NGC 4958 gouf den 3. Mäerz 1786 vum Wilhelm Herschel entdeckt.

## Um Spaweck
* SEDS

## Kuckt och
Pierre Goergen

De **Pierre Goergen**, gebuer den 30. September 1904, a gestuerwen ?..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 4. November 1934 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Jules Scharry

De **Jules Scharry**, gebuer de 24. November 1908, a gestuerwen de 4. Abrëll 1964, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 26. Abrëll 1936 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Emile-Jean Nickels

Den **Emile-Jean Nickels**, gebuer den 10. Dezember 1917, a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 30. Januar 1938 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Jean Giraud

De **Jean Giraud**, gebuer den 8. Mee 1938 zu Nogent-sur-Marne, a gestuerwen den 10. Mäerz 2012 zu Montrouge bei Paräis, war e franséische Comic-Auteur an -zeechner, deen ënner de Pseudonyme **Gir** oder **Mœbius** ënner anerem Albumen iwwer de *[[Blueberry]]*, *[[Silver Surfer]]*, *[[De Incal]]* an *[[Arzach (Comic)|Arzach]]* geschaf huet.

Hien huet och un d'Dekore vu verschiddene Filmer matentworf, wéi *[[Alien]]*, *[[Tron (Film)|Tron]]*, *[[Willow (Film)|Willow]]*, *[[The Abyss (Film)|The Abyss]]* an *[[The Fifth Element]]*.
## Wierker

## Um Spaweck
Villa Clivio

**Villa Clivio** ass den Numm vun enger Jugendstil-Villa am Garer Quartier, an der Goethe-Strooss, an der Stad Lëtzebuerg. Se gouf vum Architekt Mathias Martin entworf an ëm 1908 gebaut. Bauhär war den Entreprener Cesare Clivio (1868-1939), dee se fir sech selwer baue gelooss huet.

An den 1930er Joren huet de Clivio d'Haus un d'Famill Gutenkauf verkaf. Déi huet bis 1960/61 dra gewunnt an et dann enger Entreprise verkaf. Duerno stoung d'Haus jorelaang eidel, an ass ëmmer méi delabréiert. Mëtt vun den 1980er Joren huet d'Spuerkeess et kaf a restauréiere gelooss.

D'Villa Clivio ass zanter dem 13. Januar 1989 als nationaalt Monument klasséiert.

## Literatur
* Denis Scuto: "L'Art 1900 célébré par un entrepreneur italien". In: Antoinette Lorang, Denis Scuto: *La maison d'en face - Das Haus nebenan.*, Éditions Le Phare 1995, S.41-44.

## Kuckt och
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Lëtzebuerg
## Um Spaweck
Mathias Neiseler

De **Mathias Neiseler**, gebuer de 5. Januar 1915, a gestuerwen ?..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 10. Mäerz 1940 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
## Kuckt och
Hotel Alfa

Den **Hotel Alfa** ass en Hotel am Art-Deco-Stil am Garer Quartier, op der Garer Plaz, an der Stad Lëtzebuerg. E gouf 1930, no Pläng vum Léon Bouvart (1883-1933) vum Entreprener Alfred Lefèvre (1866-1958) gebaut.

Enn 1944 hunn ë.&nbsp;a. d'Genereel Patton, Bradley an Eisenhower dra logéiert.

D'Gebai gouf an den 1970er Jore renovéiert, an dann nees an de spéiden 1990er/fréien 2000er. Dobäi gouf ë.&nbsp;a. den Daach ausgebaut. Den Hotel gouf bis 2017, als *Mercure Grand Hotel Alfa Luxembourg*, vun der Hotelschaîne *Mercure* bedriwwen, déi zum Accor-Grupp gehéiert.

Am Mäerz 2017 huet wéinst Meenungsverschiddenheeten tëscht dem Proprietär, engem Schwäizer Konsortium, an dem Locataire, engem Lëtzebuerger Immobiliegrupp, de Sous-locatiare Accor Belsch de Bail mat Alfa Hotel gekënnegt, an den Hotel gouf zougemaach.

Am Abrëll/Mee 2019 huet de Proprietär e Kontrakt mat der Hotelschaîne Marriott ënnerschriwwen, déi, no Moderniséierungsaarbechten, d'Gebai exploitéiere soll. 

Dës Aarbechten, déi méi laang gedauert hu wéi ufanks geplangt, koume Mëtt 2025 op en Enn, sou dass den Hotel  ënnert dem Numm *Luxembourg Marriott Hotel Alfa* nees opgoe konnt.

An der Brasserie vum Hotel sinn eng Rëtsch Molereie vum Julien Lefèvre, dem Jong vum Alfred Lefève, ze gesinn. Si stelle verschidde Lëtzebuerger Landschaften duer (Minett, Musel, Éislek a Guttland).

Den Hotel Alfa steet zanter dem 14. Mee 1991 op der Lëscht vum Zousazinventaire vun de klasséierte Monumenter.

## Literatur
* Scuto, Denis, 1995. "Un soupçon d'Amérique". S.63-66 in: Lorang, Antoinette & Denis Scuto, 1995. *La maison d'en face - Das Haus nebenan*. Éditions Le Phare.

## Kuckt och
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Victor Schlentz

De **Victor Schlentz**, gebuer de 14. Dezember 1922 zu Esch-Uelzecht, an do gestuerwen den 19. November 1956, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 14. Abrëll 1946 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Pierre Schaack (Foussballspiller)

De **Pierre Schaack**, gebuer den 18. Juli 1917 zu Capellen, a gestuerwen de 14. Mäerz 1972 zu Déifferdeng, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 14. Abrëll 1946 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Cubewano

E **Cubewano** ass e Kuiperceinture-Objet (*Kuiper Belt Object,* KBO), deen d'Sonn op enger Distanz tëscht 41 a 50 Astronomeschen Eenheeten ëmkreest a keng Bunnresonanz mat de baussenzege Planéiten huet. Dës och als **klassesch Kuiperceinture-Objeten** (*Classical Kuiper Belt Objects,* CKBOen) bezeechent Himmelskierper beweege sech op bal kreesfërmege Bunnen, also mat manner Exzentrizitéit, a mat Bunneschréie vu bis zu 30°.

Ongeféier zwéin Drëttel vun de bekannte KBOen, beweege sech op sou enger kreesänlecher Bunn ëm d'Sonn. Déi aner gehéieren zu de Gruppe vu resonante KBOen, wéi d'Plutinoen, oder zu de Scattered Disc Objects (SDOen).

## Benennung
D'Bezeechnung *Cubewano* ass ofgeleet vun der englescher Aussprooch vum éischten entdeckte KBO 1992&nbsp;QB<sub>1</sub> als „Q-B-one“.

## Bekannt Cubewanoen
* (15760) Albion (1992 QB1): éischten Objet, deen déi Säit vun der Plutobunn entdeckt gouf
* (136472) Makemake: no (134340) Pluto den zweethellste KBO
* (136108) Haumea: huet eng längelzeg Form an zwéi Mounden
* (486958) Arrokoth, en zweedeelegen Objet
* (50000) Quaoar
* (20000) Varuna
* 2002 TX<sub>300</sub>
* 2002 AW<sub>197</sub>
* 2002 UX<sub>25</sub>

## Kuckt och

* Transneptuneschen Objet

## Um Spaweck
* Objetpositioune vum baussenzege Sonnesystem
Rap

**Rap** ass eng Aart Spriechgesang, deen en feste Bestanddeel vun der Hip-Hop-Kultur ass. Zu de Lëtzebuerger Rapper zielen ënner anerem den T the Boss, den Exemo an de Grupp Superjams.
Komiker

E **Komiker** (deels och **Comedian**) ass eng Persoun, déi probéiert aner Mënschen zum Laachen ze bréngen, zum Beispill duerch Sprooch, Musek, Mimik oder Kierpersprooch. Déi Persoun kann dat haaptberufflech oder als Hobby maachen.

## Aner Begrëffer

* E Komiker an engem Zirkus gëtt Clown genannt. Anescht wéi e Komiker an enger Varietéshow oder op der Bün, schwätzen déi meescht Clownen am Zirkus net, mä sinn duerch hir Handlunge komesch;
* e Kabarettist ass e Komiker, deen op eng humorvoll Aart a Weis politesch Botschafte presentéiert oder politesch oder sozial Evenementer kritiséiert;
* e Stand-up-Komiker (oder Stand-up-Comedian) ass e Komiker dee sech direkt un d'Publikum riicht an am Kontakt an am Dialog mam Publikum agéiert. Hie kann Anekdoten erzielen (déi wouer sinn oder och net…), Observatiounen aus dem Alldag beschreiwen, asw. Fir datt e méi spontan eriwwerkënnt, trëtt de Stand-up-Komiker am Stoen op, dowéinst den Ausdrock *stand-up*. Dës Form fir eleng opzetriede gëtt als One-Man-Show / One-Women-Show bezeechent an ass um Enn vum 19. Joerhonnert a Cabareten a Frankräich an an den USA entstanen.

## Um Spaweck
Littrow (Moundkrater)

De **Littrow** ass en Aschlagkrater op der nordëstlecher viischter Moundsäit um Rand vum Mare Serenitatis, nërdlech vum Krater Vitruvius an ëstlech vum Krater Clerke.

De Littrow ass staark erodéiert, a mat Marelava opgefëllt an dofir zimmlech glat.

De Krater gouf 1935 vun der IAU offiziell nom éisträicheschen Astronom Joseph Johann von Littrow genannt.

## [[Niewekrater]]en
Deutschland sucht den Superstar

**Deutschland sucht den Superstar** (dacks als **DSDS** ofgekierzt) ass eng Musekscastingshow, déi fir d'éischt am Joer 2002 um däitsche Sender vun RTL ausgestraalt gouf.

Si baséiert op der brittescher Emissioun *[[Pop Idol]]*, engem Konzept, dat weltwäit lizenzéiert gouf.

## Kuckt och
* *[[Popstars]]*
* *[[The Voice (Castingshow)|The Voice]]*
* *[[Talents (Castingshow)|Talents]]*, eng lëtzebuergesch Castingshow aus dem Joer 2002.
* *[[Wanns de eppes kanns!]]*, eng lëtzebuergesch Castingshow aus de Joren 2009-2011.
* *[[The One]]*, eng lëtzebuergesch Castingshow aus dem Joer 2012.
Breakdance

**Breakdance** ass eng Form vun Danz, déi fir d'éischt an den 1970er zu New York entstanen ass. Si ass enk mam Hip-Hop affiliéiert.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Informatiounen iwwer Breakdance op der Internetsäit vun den Olympesche Spiller 2024 zu Paräis
Wanns de eppes kanns!

***Wanns de eppes kanns!*** (heiansdo als **WDEK** ofgekierzt) war eng lëtzebuergesch Castingshow, déi tëscht 2009 an 2011 op RTL Télé Lëtzebuerg gesent gouf. An dëser Sendung goufe Persoune mat besonneschen Talenter gesicht. All Kandidat ass virun enger Jury opgetrueden, déi dann entscheet huet, wien an d'Finall koum, an där d'Zuschauer per SMS de Gewënner gewielt hunn. Presentéiert gouf d'Sendung vum Philippe Dondelinger an der Monica Semedo.

Ënner de Kandidate waren ënner anerem Sänger, Rapper, Dänzer, Beatboxer, Dragqueenen, Hondstrainer mat hirem Déier, Komiker an Akrobatinnen.

## Jury

## Staffelen
### Éischt Staffel

Fir déi éischt Staffel vu *Wanns de eppes kanns!* sinn Ufank 2009 am Ganzen 160 Kandidaten ugetrueden. An der Jury souzen d'Choreographin Sylvia Camarda, de Pierre Dillenburg an de Gérard Valerius. An der Finall, enger Livesendung déi de 4. Abrëll samschdegowes am groussen RTL-Studio war, hu sech der eelef vun hinne virun der Jury misste presentéieren. Den däitsche Sänger Daniel Küblböck huet als Invité de Gérard Valerius an der Jury ersat. D'Téléspecateuren hunn mat ëm déi 25.000 SMSen den eelef Joer ale Breakdancer Isaiah Wilson vu Biissen zum Gewënner gewielt, virum Beatboxer Jeff Deischter vu Buerglënster an de Museker Gilles & Kiko vun Uewerkäerjeng. Fënnefte gouf den Alain Mertens.

### Zweet Staffel
Déi éischt Auditioune fir déi zweet Staffel hunn am Februar 2010 ugefaangen. An der Jury ass de Gérard Valerius duerch de Gast Waltzing ersat ginn. Et hu sech 160 Kanditate presentéiert, vun deenen et der zéng Stéck bis an d'Finall den 11. Abrëll gepackt hunn. An dëser Livesendung hunn d'Zuschauer déi uechtzéng Joer al Schülerin Sarah Meyer, déi dem Jacques Brel säi Lidd *Quand on a que de l'amour * virgedroen huet, als Gewënnerin gewielt.

De Laurent de Luxembourg huet et bis an d'Halleffinall gepackt.

### Drëtt Staffel
Un der drëtter Staffel hunn 150 Leit deelgeholl. De Schauspiller Mickey Hardt huet de Pierre Dillenburg an der Jury ersat. An der Finall ass de lëtzebuergesch-éisträichesche Sänger Marco Angelini, bekannt aus der däitscher Castingshow *[[Deutschland sucht den Superstar]]*, mam Lidd *Let Me Entertain You* opgetrueden. De Laurent de Luxembourg huet 2011 nach eng Kéier matgemaach an et op déi fënneft Plaz gepackt. D'Sängerin Deborah Schneider vu Munneref huet mat 15,22 % vun de Stëmmen virun der Sängerin Kim Girrens (14,32 %) an dem Duo Andrea Galleti an Nathalie Haas (14,10 %) gewonnen. Am Summer 2011 huet d'Deborah Schneider d'Lidd *My Band* erausbruecht, dat et bis op déi éischt Plaz an der *RTL Hitmaschinn* bruecht huet.

## Kuckt och
* *[[Talents (Castingshow)|Talents]]*, eng lëtzebuergesch Castingshow aus dem Joer 2002.
* *[[Brand Your Band]]*, e lëtzebuergesche Museksconcours aus de Joren 2011-2013.
* *[[The One]]*, eng lëtzebuergesch Castingshow aus dem Joer 2012.
Guy Charlier (Sculpteur)

De **Guy Charlier**, gebuer 1954 zu Roanne am franséischen Departement Loire, ass e Sculpteur, Zeechner a Glaskënschtler.

Hie wunnt a schafft zu Tréier.
## Wierker
* *Kondschaftler* oder *Ambassadeurs du vin*, Skulptur a Bronze (no enger Aquarell vum Jean-Pierre Beckius) um Prosteneek zu Gréiwemaacher
* *Der Wächter*, Skulptur am Kalleksteen am *[[Sulpturenpark Bohnengarten]]* zu Leiwen
* *Wächter des Wassers* beim Gemengenhaus zu Waldrach
* *Wächter der Würde* beim Hospizhaus zu Tréier

## Um Spaweck
* Säit vum Guy Charlier beim Centre d'Art Contemporain du Luxembourg belge
* Säit iwwer de Guy Charlier bei  BBK Rheinland-Pfalz im Bundesverband
François Maas

De **François Maas**, gebuer de 7. Oktober 1925, gouf och nach **Pitt** genannt, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 22. Mee 1949 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Hie war Golkipp bei der Fola Esch, a stoung 211-mol am Gol. Deemno ass hien de Spiller deen nom Willy Peiffer (268) an nom Nicky Fratoni (258) déi meescht Matcher fir d'Fola gespillt huet.
Charles Karpen

De **Charles Karpen**, gebuer den 20. Mäerz 1921 zu Déifferdeng, a gestuerwen den 29. Dezember 2011, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 23. Mäerz 1947 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Georges Decker

De **Georges Decker**, gebuer den 23. Februar 1929 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen den 13. Oktober 2001 zu Beetebuerg, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 25. November 1951 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Auguste-Boniface Ghiesbreght

Den **Auguste-Boniface Ghiesbreght**, gebuer den 10. Mäerz 1810 zu Bréissel, a gestuerwen de 7. Februar 1893 a Mexiko, war e belsche Botaniker a Fuerschungsreesender.

De Ghiesbreght huet den Nicolas Funck an de Jean Linden op hirer Expeditioun a Brasilien (1835-1837) begleet. Am September 1837 sinn déi dräi op eng zweet Expeditioun opgebrach, déi si no enger Escale op Kuba duerch Mexiko gefouert huet. Am September 1840 sinn de Ghiesbrecht an de Funck op Bréissel zeréckgeseegelt. De Linden, dee krank war, ass méi spéit nokomm.

## Nimm vu Planzen
Eng Rei vu botaneschen Taxa sinn nom Ghiesbreght benannt ginn:
;Gattung:
* * [[Ghiesbreghtia]]* 
;Aarten (iwwer 100), z.&nbsp;B.:
* *[[Armatocereus]] ghiesbreghtii v. oligogonus*  http://www.cactuspro.com/encyclo/Armatocereus/ghiesbreghtii/v_oligogonus
* *[[Cereus]] ghiesbreghtii* http://www.cactuspro.com/encyclo/Cereus/ghiesbreghtii
* *[[Pollardia]] ghiesbreghtiana*  http://www.orchidspecies.com/polgheisbregchtiana.htm

## Literatur
* Ceulemans, Nicole, 2006. *Jean Linden, explorateur, père des orchidées.* Fonds Mercator, Éditions Schortgen, Esch-sur-Alzette, 239 S.
* Rovirosa, José, 1889. *Vida y trabajos del naturalista Belga Augusto B. Ghiesbreght, explorador de México.* La Naturaleza, ser. 2, vol. 1, S. 211-217.
Ein Besuch in der Champagnerfabrik Mercier

***Ein Besuch in der Champagnerfabrik Mercier*** ass e schwaarz-wäisse Stommfilm aus dem Joer 1907, deen de Peter a Wendel Marzen fir de Champagner-Produzent Mercier gedréint hunn. E gëllt als ee vun den éischte Lëtzebuerger Industriefilmer.

Mercier hat zu där Zäit eng grouss Succursale an der Stad Lëtzebuerg, wou de Wäin aus der Champagne a Fässer importéiert gouf, zu Schampes weiderverschafft a vun do aus (virun allem an Däitschland) weiderverkaf gouf.

## Ëm wat geet et am Film?
Am Fim ze gesinn sinn ë.&nbsp;a. d'Aarbechter (dorënner Kanner) déi de Schampes a Fläschen offëllen, a wéi d'Fläschen am Keller gedréint ginn, a méi spéit agepaakt gi fir den Transport. Ze gesinn ass weiderhin d'Kuerffabrick am Weidendall bei Koplescht, wou d'Kierf fir den Transport gemaach goufen. Weider gesäit een eng Klappjuegd, a wéi no Feierowend d'Aarbechter, d'Bürosleit an zulescht d'Direktioun d'Fabrick verloossen.

## Soss
De Film ass ee vun den éischten Industriefilmer, déi zu Lëtzebuerg gedréint goufen. E gouf 1961 erëmfonnt, wéi d'Spuerkeess d'Gebaier vun der Fabrick, déi zougemaach gi war, opkaaft hat. De Film gouf 1963 vum Philippe Schneider restauréiert a mat Commentairen an e puer Zeene vun dunn ënner dem Titel *Regards sur le passé* erausbruecht.

1999 gouf de Film frësch vum CNA restauréiert a mat enger Musek vum Alain Pierre sonoriséiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
* Mercier (Champagner)

## Um Spaweck
* *Ein Besuch in der Champagnerfabrik Mercier* op YouTube
Henri-Guillaume Galeotti

Den **Henri-Guillaume Galeotti**, gebuer den 10. September 1814 zu Paräis, a gestuerwen de 14. Mäerz 1858 zu Bréissel, war e franco-belsche Botaniker a Geolog, mat italieeneschen Originnen.

Zesumme mam Jean Linden, dem Nicolas Funck an dem Auguste Ghiesbreght ass de Galeotti am August 1838 op de Pico de Orizaba, e Vulkan a Mexiko, geklommen.

## Wierker
* H.G. Galeotti, 1837: Mémoire sur la constitution géognostique de la province de Brabant (Belgique), Bruxelles, Mem. cour. de l'Académie Royale des Sciences et Belles-lettres, 1837.
* H.G. Galeotti, 1839: Coup d’oeil sur la Laguna de Chapala au Mexique, avec notes géognostiques. Extract Bull. Acad. R. d. Sciences et Belles-Lettres de Bruxelles, T. VI; p.&nbsp;14-29
* N. Funck, H.G. Galeotti, J. Scheidweiler, A. Ysabeau, 1848: Journal d'horticulture pratique de la Belgique: ou guide des amateurs et jardiniers. F. Parent, 1848
* H.G. Galeotti, N. Funck, É. Morren, 1857: L'Horticulteur praticien, revue de l'horticulture française et étrangère. A. Goin., 1857
*  1842-1845. Enumeratio synoptica plantarum phanerogamicarum ab. Henrico Galeotti in regionibus Mexicanis collectarum : Bruxelles Oct. (Enum. pl. Galeotti)

## Kuckt och

* ''An early ascent of Mexico's highest mountain, El Pico de Orizaba.''
* Les Belges et le Mexique / Dix contributions à l'histoire Belgique-Mexique
Katrin C. Martin

D**'Katrin C. Martin**, gebuer de 26. Juli 1901 zu Péiteng, a gestuerwen den 30. Dezember 1983 zu Florenz an Italien, war eng lëtzebuergesch Journalistin an Autorin.

Si huet vum Enn vun den 1920er Jore bis 1938 als Journalistin a Südamerika geschafft, virun allem an Argentinien. Nees zu Lëtzebuerg huet si vun 1944 bis 1946 fir d**[[Tageblatt]]'', dunn als fräischaffend Journalistin, ënner anerem fir ''[[Les Cahiers luxembourgeois]]'' geschafft. Vun 1948 u war si Chefredaktesch vun der ''[[Revue (Zäitschrëft)|Revue]]'', an zanter 1952 Direktesch vun der Dageszeitung ''[[La Meuse (Zeitung)|La Meuse]]''. 1955 ass si op Florenz wunne gaangen.

Si huet och ënner dem [[Pseudonym]] **Kacéem** publizéiert, en Numm deen op hiren Initiale KCM baséiert. Si huet hir Bäiträg och mat **Dino**, **D.** a **KCM*' ënnerschriwwen.

D'Katrin C. Martin war Member vun der [[SELF]].

==Wierk (Auswiel)==
* Martin, Katrin C., 1939. Petite fable pour grands enfants. *Les Cahiers luxembourgeois: revue libre des lettres, des sciences et des arts''. - Luxembourg. - 16(1939), n° 4/5, p.&nbsp;425-428
* Martin, Katrin C., 1948. Bis wo der Pfeffer wächst: Aus dem Notizbuch einer Weltenbummlerin. Alfeld/Leine: Gilde-Verlag Hans Gerhard Dobler. 192 p.
* Martin, Katrin C., 1948. La petite chanson luxembourgeoise. In: Centenaire et inauguration de nouveau drapeau: 1848 - 1948 / Société Chorale grand-ducale Hollerich. Luxembourg. P. 86-88.
* Martin, Katrin C., 1954. Collection de portraits luxembourgeois. Luxembourg: Éd. "La Meuse". 227 p. [dessins de Josy Greisen]
* Martin, Katrin C., 2009. Die wunderbare 17. pp.&nbsp;76–79 in: Zwischenland! Ausguckland!: literarische Kurzprosa aus Luxemburg. St. Ingbert: Röhrig Universitätsverl.

## Literatur
* Muller, Roger, 2011. Martin, Katrin C. In: Dictionnaire des auteurs luxembourgeois. Online-Versioun. [Stand: 28. September 2011; opgeruff den 13. Mäerz 2012].
Dragqueen

Eng **Dragqueen** ass e Mann, dee sech wéi eng Fra undeet a behëlt, fir aner Leit z'ënnerhalen. Dëst ass eng Aart Travestie bei där déi weiblech Charakteristike wéi zum Beispill de Make-Up iwwerdriwwen oder karikatural duergestallt ginn, fir e witzegen, dramateschen oder satireschen Effekt ervirzeruffen.

Vill Dragqueene si schwul, mä dat ass net bei allen de Fall. Den australesche Kënschtler Barry Humphries mat senger Figur Dame Edna Everage ass e bekannt Beispill dofir. Fir déi meescht Dragqueene sinn hir Optrëtter, ënner anerem als Sängerin, Dänzerin oder a Cabareten, eng Aart vu Konscht.

## Bekannt Dragqueenen


Fichier:RuPaul by David Shankbone.jpg|RuPaul (USA)
Fichier:Oliviajones.jpg|Olivia Jones (Däitschland)
Fichier:Chi Chi LaRue.jpg|Chi Chi LaRue (USA)
Fichier:Lilo Wanders - ColognePride 2009 (2551) (cropped).jpg|Lilo Wanders (Däitschland)
Fichier:Peaches-christ.jpg|Peaches Christ (USA)
Fichier:Dragcon3-SUN-3 (47942905293) (cropped).jpg|Willam Belli (USA)

Fichier:ESC 2007 Denmark - DQ - Drama Queen.jpg|DQ (Dänemark)
Fichier:|
David C. Jewitt

Den **David C. Jewitt**, gebuer am Joer 1958 an England ass Professer fir Astronomie op der University of California, Los Angeles (UCLA).

Den Jewitt hat 1979 op der University of London graduéiert an 1980 am California Institute of Technology promovéiert.

Seng Fuerschunge beschäftege sech besonnesch mat Objete vum baussenzege Sonnesystem an de physikaleschen Eegenschafte vu Koméiten. Zesumme mat der Jane Luu, huet hien 1992 den éischte Kuiper-Ceinture-Objet entdeckt an huet uschléissend Dosende vu Memberen aus där Ceinture identifizéiert.

Doriwwer eraus war hien un der Entdeckung vun 39 klenge Mounde vun de Planéite Jupiter, Saturn, Uranus a Neptun bedeelegt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Curriculum vitae
* Publications
* David Jewitt Websäit
* Video interview on YouTube about the Kuiper belt, Pan-STARRS, and icy main-belt comets
René Manderscheid

De **René Manderscheid**, gebuer den 22. Januar 1927, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 6. November 1949 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Willy Falkero

De **Willy Falkero**, gebuer de 17. Juli 1923, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 23. Mäerz 1952 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
René Müller

De **René Müller**, gebuer de 7. November 1924, a gestuerwen de 7. September 1979, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 22. Mee 1952 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Adolphe Schmit

Mat **Adolphe**, **Adolf** oder **Ady Schmit** ka gemengt sinn:
* de Politiker Adolphe Schmit (Politiker) (1845-...) 
* de Foussballspiller an -trainer Ady Schmit (1940)

## Kuckt och
* Schmit
Gewéinleche Chondrit

**Gewéinlech Chondritte** sinn déi heefegst Meteoritten. Si hu kugelfërmeg Aschlëss vu Mineralien, d'Chondren, déi gewéinlech aus Olivin an/oder Pyroxen bestinn. D'Chondre representéieren d'Matière, déi fréi aus dem solaren Urniwwel kondenséiert ass. Donieft enthalen d'Chondriten ënnerschiddlech héich Undeeler aus Néckeleise vu 5 bis 20%.

Jee no Metallgehalt erfollegt eng Klassifizéierung an d'Gruppen:

* H-Chondritten (**H**igh-Metal, Fe-Gehalt: 27,5 Gewiichts-%)
* L-Chondritten (**L**ow-Metal, Fe-Gehalt: 21,5 Gewiichts-%)		
* LL-Chondritten (**L**ow-Metal, **L**ow-Iron, Fe-Gehalt: 18,5 Gewiichts-%)

Déi notéiert Fe-Gehalter bezéie sech op den totalen Eisengehalt, d.&nbsp;h. Eisen a metallescher wéi och an oxidéierter Form. Eng Iwwersiicht iwwer d'Heefegkeet vun aneren Elementer an de verschiddene Chondritteklasse ka beim Kallemeyn et al. (*Geochemistry of ordinary chondrites*, Geochimica et Cosmochimica Acta, 1989, Vol. 53, Seite 2747-2767) fonnt ginn.

Opgrond vum verschiddenen Ausgesi vun de Chondritte gouf eng Andeelung a petrologesch Klasse vun 1 bis 6 gemaach, déi d'Entwécklung vun de Meteoritten zeréckgëtt. Sou goufe Chondritte vun der Klass 1 wärend hirer Entwécklung kengen Temperature vu méi wéi 50&nbsp;°C ausgesat a blouwe bal onverännert. Meteoritte vu méi héije Klasse goufe méi staark opgewiermt, wouduerch sech déi kristallin Struktur verännert hat. Chondritte vun der Klass 6 goufen op iwwer 950&nbsp;°C erhëtzt.

Et gëtt dovun ausgaangen, datt déi ënnerschiddlech Klasse vun de Chondritten a verschiddenen Zone vun differenzéierten Asteroide entstane sinn. Chondritte vun der Klass H 3 sinn dobäi un der Uewerfläch, d'Klassen H4, H5, H6 an H7 an zouhuelender Déift entstanen.

Vertrieder vu gewéinleche Chondritte sinn:

* H3: Korra-Korrabes (Meteorit)
* H5: Gao-Guenie (Meteorit)
* H6: Peekskill (Meteorit)
* H7: NWA 4229 (Meteorit)
* L4–6: NWA 3009 (Meteorit)
* L5: Ghubara (Meteorit); NWA 869 (Meteorit)
* L6: Benthullen – Däitsche Meteorit

## Kuckt och

* Meteorittelëscht
Maurice Deville

De **Maurice John Deville**, gebuer den 31. Juli 1992 zu Sulingen an Däitschland, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller. 
## Kandheet
De Maurice Deville koum zu Sulingen bei Bremen, an Niddersachsen op d'Welt gebuer. Säi Papp ass de fréiere Foussballspiller an Nationalspiller Frank Deville, seng Mamm ass Däitsch. De Maurice Deville, deem seng Elteren elo gescheet sinn, ass zu Lëtzebuerg an an Däitschland opgewuess. De Maurice huet nëmmen déi lëtzebuergesch Nationalitéit.

## Karriär
### Veräiner
Wärend senger Kandheet koum de Maurice Deville bei de Swift Hesper zu Lëtzebuerg, ier hien an Däitschland geplënnert ass, wou hie beim SC Uckerath, enger Ekipp vun Hennef bei Bonn an Nordrhein-Westfalen, gespillt huet. Wärend engem Match mat enger lëtzebuergescher Jugendnationalekipp gouf den Deville vun engem Scout vun Alemannia Aachen entdeckt. Doropshi koum hie bei d'Jugendekipp vum Club vun Oochenm. Bis 2011 huet hien do gespillt bis hien, nach am selwechte Joer, bei den SV 07 Elversberg am véierte-Niveau Regionalliga West gaangen ass.

A sengem éischte Joer war den Deville e reegelméissege Spiller an huet siwe Goler geschoss. An der nächster Saison huet hien dacks gespillt, awer hie war an nëmme 17 Matcher an der Startopstellung. Virun der Saison 2013/14 koum e bei den 1. FC Saarbrücken ugeschloss, wou säi Papp ee Joer gespillt hat. De Maurice Deville konnt sich fir keng regulär Plaz behaapten. Duerno koum hien an d'Reservekipp vum 1. FC Kaiserslautern, wou hie sech schlussendlech mol behaapte konnt. Ee Joer méi spéit huet hie säin éischte Match fir d'Profisekipp an der 2. Bundesliga gespillt a säin éischte Gol geschoss. Awer erëm ee Joer méi spéit, muss den Deville de Veräin a Richtung FSV Frankfurt verloossen. Virun der Saison 2017/18 huet hien den 1. FC Kaiserslautern endgëlteg verlooss a goung bei den SV Waldhof Mannheim aus der Regionalliga Südwest. An der zweeter Saison huet hie sech do eng Plaz geséchert, an ass mat der Ekipp an d'3 Liga opgestigen.

Zënter der Saison 2020-21 spillt de Maurice Deville erëm fir den 1. FC Saarbrücken.

### Lëtzebuerger Nationalekipp
Zanter dem 15. November 2011 spillt hien och fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp.
Sissi

** Sissi** ass en éisträichesche Film vum Ernst Marischka aus dem Joer 1955.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Prinzessin Elisabeth ass déi zweeteelst Duechter vum Herzog Max vu Bayern an der Herzogin Ludovika. Op enger Rees op Bad Ischl léiert d'Elisabeth, duerch Zoufall, de Keeser Franz Joseph kennen, a si verléift sech an hien…

## Kuckt och
* Sissi - Die junge Kaiserin (1956)
* Sissi - Schicksalsjahre einer Kaiserin (1957)

## Um Spaweck
* Site vun de Sissifilmer 
* ''Sissi'' op Filmportal.de
Sissi - Die junge Kaiserin

** Sissi - Die junge Kaiserin** ass en éisträichesch-däitsche Film vum Ernst Marischka aus dem Joer 1956.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt déi puer éischt Joer vum Bestietnes vun der Keeserin Elisabeth an dem Keeser Franz Joseph…

## Kuckt och
* Sissi (1955)
* Sissi - Schicksalsjahre einer Kaiserin (1957)

## Um Spaweck
* Websäit vun de Sissifilmer 
* de Film op Filmportal.de
Sissi - Schicksalsjahre einer Kaiserin

** Sissi - Schicksalsjahre einer Kaiserin** ass en éisträichesch-däitsche Film vum Ernst Marischka aus dem Joer 1957.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Keeserin Elisabeth muss op d'Insel Madeira fir eng schwéier Longekränkt auszeheelen...

## Kuckt och
* Sissi (1955)
* Sissi - Die junge Kaiserin (1957)

## Um Spaweck
* Site vun de Sissifilmer 
* ''Sissi - Schicksalsjahre einer Kaiserin'' op Filmportal.de
Philipp Andreas Kilian

De **Philipp Andreas Kilian**, gebuer den 20. Oktober 1714 zu Augsburg, och do gestuerwen den 18. Januar 1759, war e Kofferstiecher a Moler.

No senger Léier bei sengem Papp Georg Kilian (1683-1745) huet hie sech beim Jakob Andreas Friedrich zu Augsburg a beim Georg Martin Preißler zu Nürnberg virugebilt.

## Um Spaweck
* D'Kënschtlerfamill Kilian op der Websäit vum ''Stadtarchiv Augsburg''
Messier 29

De **[[Messier-Katalog|Messier]] 29** (och als **[[New General Catalogue|NGC]] 6913** bezeechent) ass e +6,6&nbsp;mag hellen oppene Stärekoup mat enger Wénkelausdehnung vu 7' am Stärebild Cygnus. Hie läit an enger stäreräicher Regioun vun der Mëllechstrooss, ongeféier 2° südlech vum Stär Sadr.
## Kuckt och

## Um Spaweck
Joseph Kony

Den **Joseph Kony**, gebuer ëm 1961 zu Odek am Uganda, ass e Krichsverbriecher a Chef vun der Lord's Resistance Army (LRA), enger Rebellegrupp, déi d'Zivilbevëlkerung am Norde vun Uganda a mëttlerweil och an der Zentralafrikanescher Republik an an der Demokratescher Republik Kongo souwéi am Südsudan terroriséiert an der Regierung vum Uganda ënner dem Yoweri Museveni de Krich erkläert huet, mam Zil, en theokrateschen Herrschaftssystem am Uganda anzeféieren, dat op den Zéng Geboter baséiere soll.

Déi vum Kony ugefouert Lord's Resistance Army huet geschat 66.000 Kanner entfouert an zu Zaldote gemaach an ass fir d'intern Verdreiwung vun 2 Millioune Mënsche verantwortlech.

D'Organisatioun *Invisible Children Inc.* huet 2011/12 d'Campagne Kony 2012 fir d'Verhaftung vum Joseph Kony gestart.
Henri Bossi

Den **Henri Bossi**, gebuer den 20. Februar 1959, ass e lëtzebuergesche Foussballtrainer a fréiere Foussballspiller.

Hien huet de 27. Februar 1980 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
NGC 6881

Den **NGC 6881** ass e Planetareschen Niwwel, a steet am Stärebild Cygnus (Schwan). Hie besteet aus engem bannenzegen Niwwel, ass am Duerchmiesser 1/5 Liichtjoer grouss, an huet eng symmetresch Struktur. Vu Spëtzt zu Spëtzt ass hien ongeféier ee Liichtjoer grouss.

## Kuckt och
Lord's Resistance Army

D**'Lord's Resistance Army**, **LRA** („Widderstandsarméi vum Här“) gouf 1987 gegrënnt an ass eng paramilitäresch Grupp ënner der Féierung vum Joseph Kony, déi am Norde vum Uganda géint d'Regierung vum Museveni a fir d'Aféierung vun enger Theokratie kämpft, déi op den Zéng Geboter baséiere soll. D'LRA kritt eng ganz Rëtsch schwéier Verbrieche virgeworf. Nodeem Uganda d'LRA gréisstendeels verdreiwe konnt, terroriséiert se virun allem am Südsudan an an Haut-Uele, am Norde vun der Demokratescher Republik Kongo, d'Bevëlkerung, woubäi se angeblech duerch de Sudan finanzéiert gëtt.

## Um Spaweck
Messier 32

De **Messier 32** (och als **NGC 221** bezeechent) ass eng elliptesch Zwerggalaxie mat de Moossen 9,1' &nbsp;×&nbsp;6,6' an der visueller Hellegkeet vun 8,1&nbsp;mag am Stärebild Andromeda.

Den M 32 ass e Begleeder vun der Andromedagalaxie (M 31) a sou Deel vun der lokaler Grupp. De Messier M 32 ass 2,3 Millioune Liichtjoer vun eis ewech, huet en Duerchmiesser vu ronn 8000 Liichtjoer an huet eng Mass vun zirka 3 Milliarde Sonnemassen. An der Géigend vum Zentrum gi mat 5000 Sonne pro Kubikparsec Stärendichte wéi an der Zentralregioun vun der Andromeda-Galaxie erreecht. Och d'Mass vun der Zentralregioun gläicht mat 100 Millioune Sonnemassen där vum Zentralgebitt vun der Andromeda-Galaxie.

De Messier 32 gouf den 29. Oktober 1749 vum franséischen Astronom Guillaume Le Gentil entdeckt.
## Kuckt och

## Um Spaweck
 
* M32 bei SEDS
Jacques Bintz

De **Jacques Bintz**, gebuer de 26. Dezember 1927 zu Déifferdeng, a gestuerwen den 21. Februar 2014 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Geolog.

Vun 1983 bis 1997 war hie President vun der *[[Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques (Institut grand-ducal)|Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques]]* vum *[[Institut grand-ducal]]*. Hie war President vun der Société des naturalistes luxembourgeois vun 1969 bis 1978 an duerno Éierepresident.

## Publikatiounen (Auswiel)
* Bintz, Jacques, Alex Storoni, 2009. *Les Minerais de Fer Luxembourgeois*, Ed. Schortgen, Esch-Uelzecht, 24 S., ISBN 978-2-87953-069-7. 
* *Ardenne*; par Gérard Waterlot... [et al.] Luxembourg; par Jacques Bintz, Armand Hary, Adolphe Muller

## Literatur

* Massard, J.A., 2014. *In memoriam Jacques Bintz (1927-2014)*. Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 115, S. 3-9. http://massard.info/pdf/SNL_2014_115_003_009corr.pdf
Theokratie

Eng **Theokratie** ass eng Regierungsform, bei där d'Staatsgewalt eleng reliéis legitiméiert a vun enger (aus der Siicht vun den Unhänger vun der Staatsrelioun) gëttlech gewielter Persoun, enger Priisterschaft (Klerus) oder sakralen Institutiounen (Hierokratie) op der Grondlag vu reliéise Prinzipien ausgeüübt gëtt. E Staat, deen op Theokratie baséiert, gëtt och als *Gottesstaat* bezeechent.

## Um Spaweck
Kierfecht vu Feelen

De **Kierfecht vu Feelen** läit zu Uewerfeelen an der Gemeng Feelen nieft der Johannes-Kierch.

## Geschicht
Duerch *Arrêté ministériel* vum 28. Dezember 1961 koum en, zesumme mat der Kierch, op d'Lëscht vun de klasséierte Monumenter.

Den ale Kierfecht ass net méi fir Begriefnesser disponibel, et gouf awer eng Äschewiss dernieft amenagéiert fir Äschen ze verstreeën.

## Biller

Kierfecht Uewerfeelen-104.jpg
Kierfecht Uewerfeelen-113.jpg
Kierfecht Uewerfeelen-114.jpg


## Kuckt och
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Feelen
* Lëscht vun de Kierfechter zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Neues Friedhofreglement für die Gemeinde Feulen
Zhao Xue

D**'Zhao Xue**, op Chineesesch 赵 雪, gebuer de 6. Abrëll 1985 zu Jinan, ass eng chineesesch Schachspillerin. Den Titel vum Groussmeeschter krut si am Joer 2008.

Hir aktuell Elo-Zuel läit bei 2543  an hir maximal erreechte bei 2551 ; domat ass si déi drëttbeschte chineesesch Schachspillerin an ass op Plaz 8 vun der Fraeweltranglëscht an op Plaz 528 vun der Männerweltranglëscht .

## Um Spaweck
* D'Zhao Xue beim Weltschachbond FIDE 
* D'Zhao Xue op chessgames.com
Fabiano Caruana

De **Fabiano Caruana**, gebuer den 30. Juli 1992 zu Miami, ass en US-amerikanesch-italieeneschen Schachspiller a Groussmeeschter.

Seng aktuell Elo-Zuel läit bei 2767  a seng maximal erreechte bei 2767 ; domat ass hien dee stäerksten italieenesche Schachspiller an ass op Plaz 7 vun der Weltranglëscht .

## Um Spaweck

* De Fabiano Caruana beim Weltschachbond FIDE 
* De Fabiano Caruana op chessgames.com
Alexander Sergejewitsch Morosewitsch

De **Alexander Sergejewitsch Morosewitsch**, op Russesch Александр Сергеевич Морозевич, wëss. Transliteratioun *Aleksandr Sergeevič Morozevič*, gebuer den 18. Juli 1977 zu Moskau, ass e russesche Groussmeeschter am Schach.

Seng aktuell Elo-Zuel läit bei 2765  a seng maximal erreechte bei 2788 ; domat ass hien deen drëttstäerkste russesche Schachspiller an ass op Plaz 9 vun der Weltranglëscht .

## Um Spaweck

* Den Alexander Morosewitsch beim Weltschachbond FIDE 
* Den Alexander Morosewitsch op chessgames.com
Amel Cosic

Den **Amel Cosic**, och *Ćosić*, gebuer den 19. November 1989 zu Zavidovići, ass e lëtzebuergesch-bosnesche Politiker a fréiere Foussballspiller.

## Politesch Karriär
Bei de Gemengewalen 2017 huet den Amel Cosic fir d'DP an der Gemeng Wolz kandidéiert, krut awer kee Sëtz am Gemengerot. No der Demissioun vum Conseiller Guy Herbin ass hien am Dezember 2020 awer an de Gemengerot nogeréckelt.

Bei de Gemengewalen 2023 krut hien déi meescht Stëmmen op der Lëscht vun der DP a gouf Schäffen an der neier CSV-DP-Koalitioun an der Gemeng Wolz.
 Am Dezember 2025 ass hien, no enger Motion de censure, aus dem Schäffen- a Gemengerot ausgetrueden.

Bei de Chamberwalen 2023 war hie Kandidat fir d'DP am Bezierk Norden.

## Sportlech Karriär
Hien huet tëscht 2006 an 2023 fir den FC Wolz 71, den FC Blue Boys Millebaach an den FC Green Boys 77 Harel-Iischpelt gespillt. Den Amel Cosic huet de 4. Juni 2010 bei engem 0:0 géint d'Färöer Inselen säin eenzege Match fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt, wéi hien an der 77. Minut fir de Kim Kintziger agewiesselt gouf.
Transnational Geschicht

D'Geschicht vun engem politesch definéierte Raum (z.&nbsp;B. e Staat, mat unerkannte Grenzen) gëtt **transnational** erfuerscht, wann d'Nopeschgebidder konsequent och berücksichtegt ginn. Grenze sinn ni ganz dicht, d'Mënsche kommen a ginn, d'politesch Regimer léise sech of, d'Grenze ginn heiansdo nei definéiert.

Eng *national* Geschichtsschreiwung (vgl. Arthur Herchen!) ass scho laang iwwerholl. Am Ufank vun den achtzeger Joren hu sech méi oder manner jonk Historiker scho mat der Problematik vun enger méi globaler Geschichtsduerstellung ausenaner gesat. D'Wuert *transnational* mag vläicht rezent sinn, mä an der Praxis ginn d'Interactioune mat den Noppeschgebidder a -bevëlkerungen ewell laang zeréckbehalen.

Fir nëmme Frankräich z'ernimmen: schonn de Voltaire, mat senger *Histoire du siècle de Louis XIV*, huet am Geescht vum Universalismus vun der Opklärung transnational geschriwwen; an am 19. Joerhonnert war de Jules Michelet iwwerzeegt, datt eng Geschicht vu Frankräich net ouni Berücksichtegung vun den aneren europäesche Länner méiglech wier.

## Literatur
* Sonja Kmec, *Au-delà de l'amour de la patrie: Pourquoi et comment enseigner l'histoire luxembourgeoise?*; in: *d'Lëtzebuerger Land*, Ausgab vum 17. November 2017 (ass am Spaweck ze fannen!).
Ju Wenjun

D**'Ju Wenjun**, op Chineesesch 居文君, gebuer den 31. Januar 1991 zu Shanghai, ass eng chineesesch Schachspillerin.

Hir aktuell Elo-Zuel läit bei 2580  an hir maximal erreechte bei 2604 ; domat ass si déi zweetbeschte chineesesch Schachspillerin an ass op Plaz 2 vun der Fraeweltranglëscht an op Plaz 393 vun der Männerweltranglëscht .

## Um Spaweck

* D'Ju Wenjun beim Weltschachbond FIDE 
* D'Ju Wenjun op chessgames.com
Eethik

D**'Eethik** ass ee vun deene groussen Deelgebidder vun der Philosophie a befaasst sech mat der Moral, haaptsächlech wat hir Begrënnbarkeet ubelaangt. D'Eethik - an d'Disziplinnen, déi vun hir ofgeleet sinn, z.&nbsp;B. Rechts-, Staats- a Sozialphilosophie - gëtt och als „praktesch Philosophie“ bezeechent, well se sech mam mënschlechen Handele befaasst (am Géigesaz zu der „theoreetescher Philosophie“, zu deenen d'Logik, d'Erkenntnistheorie an d'Metaphysik als klassesch Disziplinne gezielt ginn).

De Begrëff „Eethik“ kënnt vum algriicheschen ἠθική (ἐπιστήμη) *ēthikē (epistēmē)* „d'sittlecht (Verständnes)“, wat sengersäits vun ἦθος *ēthos* „Charakter“ kënnt. Den Cicero huet als éischten *êthikê* mat dem sengerzäit neie Begrëff *philosophia moralis* iwwersat, deen zanterhier an der laténgeschsproocheger Philosophie benotzt gouf.

## Kuckt och
* National Eethikkommissioun

## Um Spaweck
Schong

E **Schong** (regional: *Schung*), vum Alhoudäitsche *scuoh*, ass déi gängegst Zort Gezei fir de Fouss. Seng éischt Funktioun ass et, fir de Fouss géint Verletzungen, Keelt a Knascht ze schützen.

E Schong setzt sech gewéinlech zesummen aus engem méi haarden Deel op der ënneschter Säit, der Suel, déi d'Fousssuel schützt, a meeschtens um Deel vun der Feescht duerch en Tallek méi oder manner liicht gehéicht ass, an aus engem ieweschten Deel, deen aus engem méi mëlle Material ass (traditionell aus Lieder, haut och aus Konschtlieder oder Stoft), an deen dat Iewescht vum Fouss ëmwéckelt an em Halt gëtt. Schong mat engem héijen Tallek ginn Talleksschong genannt.

Deen eelste Schong, dee bis ewell fonnt gouf, ass 5500 Joer al a gouf an enger Hiel am Aserbaidjan fonnt.

Schong hunn, als Gezei, och e moudeschen Aspekt, soudatt Form, Faarf, asw. ëmmer nees geännert hunn. Och jee no Funktioun variéiert hir Form an Zesummesetzung.

Schong goufen traditionell, als Handwierk, vun engem Schouster gemaach. Bis op wéineg Ausname geschitt dat haut an industrieller Masseproduktioun. 2009 goufe 56 % vun alle Schong op der Welt a China produzéiert, wou et eng 20.000 Schongproduktiounsentreprisë gëtt, déi direkt eng 3,5 Millioune Leit beschäftegen an all Joer iwwer 10 Milliarde Puer Schong produzéieren. 80 % dovun, an engem Wäert vu ronn 20 Milliarden Euro, ginn an den Export, virun allem no den USA an der Europäescher Unioun.

## Kuckt och
* Strëmp
* Houfeisen
* Centre culturel "Schungfabrik"

## Um Spaweck
Magda Schneider

D**'Magda Schneider**, gebuer de 17. Mee 1909 zu Augsburg, a gestuerwen den 30. Juli 1996 zu Berchtesgaden, war eng däitsch Schauspillerin.

Si ass d'Mamm vun der Schauspillerin Romy Schneider.

## Filmographie (Auswiel)
* 1930: *Boykott*, vum Robert Land
* 1932: *[[Das Lied einer Nacht]] *, vum Anatole Litvak
* 1933: * [[Liebelei (Film 1933)|Liebelei]] *, vum Max Ophüls
* 1933: *Glückliche Reise*, vum Alfred Abel
* 1934: *G'schichten aus dem Wienerwald*, vum Georg Jacoby
* 1935: *Winternachtstraum*, vum Géza von Bolváry
* 1935: *Die lustige Weiber*, vum Carl Hoffmann
* 1936: *Rendezvous in Wien*, vum Victor Janson
* 1937: *Frauenliebe - Frauenleid*, vum Augusto Genina
* 1941: *Am Abend auf der Heide*, vum Jürge von Alten
* 1942: *Liebeskomödie*, vum Theo Lingen
* 1943: *Ein Mann für meine Frau*, vum Hubert Marischka
* 1945: *Eines Tages*, vum Fritz Kirchhoff
* 1948: *Ein Mann gehört ins Haus*, vum Hubert Marischka
* 1953: *[[Wenn der weiße Flieder wieder blüht]]*, vum Hans Deppe
* 1954: *Und ewig bleibt die Liebe*, vum Wolfgang Liebeneiner
* 1954: *[[Mädchenjahre einer Königin]]*, vum Ernst Marischka
* 1955: *[[Die Deutschmeister]] *, vum Ernst Marischka
* 1955: *[[Sissi]] *, vum Ernst Marischka
* 1956: *[[Sissi - Die junge Kaiserin]] *, vum Ernst Marischka
* 1957: * [[Robinson soll nicht sterben]] *, vum Josef von Báky
* 1957: *Von alle geliebt*, vum Paul Verhoeven
* 1957: *[[Sissi - Schicksalsjahre einer Kaiserin]]*, vum Ernst Marischka
* 1958: *Das Dreimäderlhaus*, vum Ernst Marischka
* 1959: *[[Die Halbzarte]] *, vum Rolf Thiele
* 1961: *[[Morgen beginnt das Leben (Film 1961)|Morgen beginnt das Leben]]*, vum Georg Tressler

## Um Spaweck
Magda Schneider op filmportal.de