open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Johannes Sleidanus

De **Johannes Sleidanus** (eigentlech Jean oder Johann Philippi / Philippson / Philippsen), gebuer 1506 zu Schleiden am Nordoste vum deemolegen Herzogtum Lëtzebuerg (haut Äifel), a gestuerwen zu Stroossbuerg den 31. Oktober 1556, war en Diplomat, Chroniker an Historiker am Déngscht vun der protestantescher Saach.

## Säi Liewen
De Sleidanus war eng Zäit Sekretär vum Kardinol Jean du Bellay, een Humanist dee souwuel de François Rabelais wéi säi jonke Koseng, den Dichter Joachim du Bellay, a Schutz geholl huet. Nodeem hien zu Paräis a Kontakt mam Martin Luther senger Léier komm war, huet de Sleidanus sech zur protestantescher Reform bekannt. Hie gouf duerno offizielle Chroniker vum Schmalkaldesche Bond. Seng *Kommentaren*, déi 84 Oploen erlieft hunn, sinn eng bedeitend Quell fir d'Geschicht vun der fréier Neizäit (Regierungszäit vum Keeser Karel V.) a vun de konfessionellen Ausernanersetzungen. Hien huet och eng Schrëft publizéiert, an där hien de verfollegten Dichter Clément Marot verdeedegt a lueft.

Als Publizist ass de Sleidanus ee vun den éischte modernen Historiker, déi sech duerch eng Gesamtphilosophie auszeechnen: seng Opfaassung vun der Geschicht ass souwuel theologesch wéi teleologesch, awer radikal anti-kathoulesch. Obwuel dem Sleidanus säin Afloss haaptsächlech am däitsche Raum grouss war, goufe seng Wierker 1570, op Uerder vum Philipp II., Kinnek vu Spuenien an och, ë.&nbsp;a., Herzog vu Lëtzebuerg, zesumme mat de Bicher vum Clément Marot, vum Rabelais a vum Étienne Dolet verbrannt.

## Säi Wierk
* Laténgesch Iwwersetzung vum Jean Froissart senger Chronik; 1537.
* Laténgesch Iwwersetzung vum Philippe de Commynes senger Chronik; 1545.
* *De statu religionis et reipublicae, Carolo Quinto Caesare, commentarii*; Stroossbuerg, 1555 (an ëmmer nees opgeluecht).
* *De Quatuor Summis Imperiis*; Stroossbuerg, kuerz viru sengem Doud.

## Literatur
* Laurence Druez, *Le Luxembourgeois Jean Sleidan, humaniste et historien de la Réforme* ; in: *Bulletin de la Société royale d'Histoire du Protestantisme belge*, Nr. 117, Bréissel, 1996; Ss. 23-48. ISSN 0778-404X
* Jules Vannérus, *Sleidan (Jean)* ; in: *Biographie nationale [belge]* ; Band 22; Kolonne 666 bis 683; Bréissel (Verlag Émile Bruylant), 1914-1920.
* Maurice A. Arnould, *Historiographie de la Belgique - Des origines à 1830* ; Collection Nationale, 7me série - N° 80; Bréissel (Office de Publicité, S. C.), 1947; S. 32 & S. 47.
* Dietmar Pertsch (et alii), *Kleines Lexikon der Reformation - Themen, Personen, Begriffe* ; München, Deutscher Taschenbuch Verlag / DTV, 1983.
* Bernard Vogler, *Le rayonnement de la réforme strasbourgeoise (1520-1555)* ; in: *Historiens & Géographes - Revue de l'Association des Professeurs d'Histoire et de Géographie* ; Nr. 347 - Februar 1995; Ss. 115-118 (ill., Bibliogr.). ISSN 004675X

## Um Spaweck
* Ioannis Sleidani, De statu religionis et reipublicae: Carolo quinto Caesare, Volume 2, op Google Books
* Johannes Sleidanus, De quatuor summis imperiis: libri tres, op Google Books
Mir wëllen net bleiwen

***Mir wëllen net bleiwen*** ass e lëtzebuergeschen Documentaire vum Pascal Becker a vum Yann Tonnar iwwer Lëtzebuerger, déi ausgewandert sinn. En hat den 18. Juni 2010 Première.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film portraitéiert Leit, meeschtens Lëtzebuerger, déi d'Decisioun geholl hunn, anzwousch anescht wéi an hirem Gebuertsland ze liewen. E suivéiert de räiche Geschäftsmann Jos Spartz an Indonesien, d'Mariette Braquet, eng fréier Direktiounssekretärin an engem Luxusbuttek, déi am Niger eng Entwécklungs-ONG gegrënnt huet, d'Famill Elsen, déi Baueren a Kanada gi si well se zu Lëtzebuerg net genuch Terrain haten, an de Claude Sternberg, de wéinst sengem Glawen op Jerusalem ausgewandert ass. Eng fënneft lëtzebuergesch-südafrikanesch Famill ass op Lëtzebuerg geplënnert, fir hir Kanner an enger friddlecher Ëmgéigend opwuessen ze loossen.

De Film geet der Fro no, firwat dës Leit emigréiert sinn an hannerfreet dem Lentz säi Motto aus dem *[[Feierwon]]*: Wëlle si bleiwe wat se sinn? Wat wëlle se sinn? Wou wëllen se sinn?

## Produktioun

D'Initiativ fir de Film geet op de Produzent Nicolas Steil zeréck, deen e Film aus dem Fotograf Raymond Reuter sengem Buch *100 Lëtzebuerger rondrëm d'Welt* aus dem Joer 2003 wollt maachen. Dofir huet hien d'Regisseuren Pascal Becker a Yann Tonnar engagéiert. No e puer Méint Recherche hu si nëmmen ee Personnage aus dem Buch zeréck behalen, de Jos Spartz an Indonesien.

D'Musek gouf vum Regisseur Yann Tonnar sengem Brudder Serge Tonnar produzéiert.

1.778 Leit waren den Documentaire an de Kino kucken.

## Kritik
Josée Hansen, d'Lëtzebuerger Land:
*Le montage est intelligent, souvent surprenant et un peu décalé, [...] et les interviews sont sincères, on sent que les interviewés étaient en confiance [...] sa seule faiblesse : de sauter sur l'agaçante idéologie dominante, ici comme en France, sur l'identité nationale qu'il faudrait définir, fixer, étudier, au lieu de la considérer comme un organisme mouvant.*

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
Pascal Becker

De **Pascal Becker**, gebuer de 17. November 1963, ass e lëtzebuergesche Journalist a Filmregisseur.

No senger Maîtrise an Informatiounswëssenschaften um CUEJ zu Stroossbuerg huet de Pascal Becker als Journalist-Reporter bei France3 Grenoble geschafft. Vun 1988 bis 1992 huet hie beim loutréngeschen Telesprogramm vun RTL, duerno bei RTL Télé Lëtzebuerg geschafft: fir d'éischt an der Noriichteredaktioun, dunn, zanter 2001, als Reporter vu Magazines-Reportagen an als Komoderator vun engem Autosmagazine.

De Pascal Becker huet bis ewell 2 Documentaire realiséiert:
* *[[Little Big One]]*, eng RTL/CNA Koproduktioun vun 1999, an där d'Lëtzebuerger Geschicht vum 20. Joerhonnert unhand vu Privatfilmer erzielt gëtt;
* *[[Mir wëllen net bleiwen]]* vun 2010, Regie zesumme mam Yann Tonnar.

## Um Spaeck
Guy de Muyser

De **Guy de Muyser**, gebuer den 20. Juni 1926 zu Wolz a gestuerwen an der Stad Lëtzebuerg den 19. August 2024 , war e lëtzebuergesche Jurist, Ekonomist an Diplomat.

## Liewen a Karriär
De Guy de Muyser war de Bouf vum Wëlzer Nottär a Banquier Constant de Muyser (?-1960) a senger Fra Victoire Weicker (≈1889-1937). Nom Doud vu senger Mamm ass hie mat sengem Papp a sengem Brudder an d'Stad geplënnert, wou en an de Kolléisch goung. Wärend der däitscher Besatzung am Zweete Weltkrich gouf hien 1944 an de Reichsarbeitsdienst agezunn an an d'Lager Gembitz-Deutschwalde am besate Polen bruecht. Uganks 1945 ass hien desertéiert an huet sech bis Krichsenn an de Bëscher verstoppt duerchschloe missen.

Nom Krich huet hien op der Universitéit Nancy an op der Universitéit Grenoble Droit an Ekonomie studéiert, an dono en Opbaustudium an Internationalem Droit an an Diplomatie an den USA an zu London gemaach.

Vun 1951 bis 1954 huet hien als Affekot geschafft. Vun 1956 bis 1959 war hien Diplomat am Ausseministère. 1969 gouf hien, bis 1981, Chef de Cabinet vum Grand-Duc Jean, an dat Joer drop zousätzlech, an der Nofolleg vum Alfred Loesch, Haffmarschall.

Dono war hien, bis 1986, Ambassadeur zu Moskau (mat Akkreditatioun och fir Finnland, Polen an d'Mongolei), an als nächst zu Bréissel bei der NATO. 1990 gouf hien zeréckgeruff, wéinst (wéi méi spéit festgestallt gouf, net fundéierten) Beschëllegungen, hie wier zu Moskau en Duebelagent fir d'Sowjetunioun gewiescht.

Vun 1992 huet hien am European Center vun der Boston University zu Bréissel an am European Center vun der Miami University zu Lëtzebuerg Course ginn.

1998 war hie Matgrënner an zanterhier President vun der *[[Deportatiounsmemorial|Fondation du mémorial de la déportation]]*, Matgrënner a President (1999-2021) vu *Mathëllef* Asbl, Matgrënner a President vu *Sequenda* Asbl, President (1992-2024) vun der Stater *Chorale St Michel*, Matgrënner a President (1992-2017) vum *Executive Club Luxembourg.*

Vun 2004 bis 2011 war hie President vum ëffentlechen Etablissement *[[Centre culturel de rencontre Abbaye de Neumünster]]*.

De Guy de Muyser gouf den 19. Oktober 1956 mat der Dominique Milliat bestuet; d'Koppel hat dräi Kanner, de Jurist, Diplomat a Politiker Alain de Muyser, d'Isabelle de Muyser an de Xavier de Muyser.

## Publikatiounen (Auswiel)

* Muyser, Guy de. *Art non-conformiste sous les soviets  : collection Guy de Muyser  : exposition organisée ... au Tutesall, novembre 1992*. Luxembourg: Ministère des affaires culturelles, 1992. Print.
* Barbano, Christian, und Guy de Muyser. *Maxim Kantor  : das neue Bestiarium  : Gemälde, Grafik, Skulpturen und Puppen  = Le nouveau bestiaire  : peintures, gravures, sculptures et marionettes*. Köln: Wienand, 2016. Print.

## Gielercher

* Grand officier de la Légion d'honneur‎
* Grand-croix de l'ordre de Léopold II
* 
* Grand-croix vum Ordre de la Couronne
* 
* Konstantinuerden

## Um Spaweck
Jean-Henri Dondelinger jun.

De **Jean-Henri Dondelinger jun.**, gebuer den 28. Dezember 1786 zu Ettelbréck, a gestuerwen den 21. Oktober 1850 an der Stad Lëtzebuerg, war en Industriellen a Lokalpolitiker.

Hie war de Fils vum Jean-Henri Dondelinger an der Elisabeth Havelange. Nom Doud vu senger éischter Fra, der Caroline Faber (†1831) vu Wolz, huet hie sech 1833 mat der Marguerite Foehr, der Duechter vum Metzler an Hotelier Jean Foehr, bestuet. Hien huet, nom Doud vu sengem Papp, d'Faïencerie Dondelinger zu Iechternach weidergefouert.

Hie war Buergermeeschter vun Iechternach vum 8. Januar 1821 bis den 1. Januar 1822, a vum 14. Abrëll 1824 bis de 15. Oktober 1828. Vum 7. Juni 1842 bis den 3. Oktober 1847 huet hien de Kanton Iechternach an der Chamber (Ständeversammlung) vertrueden.

## Quellen
* Neyen, A., 1876. *Biographie Luxembourgeoise. Histoire des hommes distingués originaires de ce pays considéré à l'époque de sa plus grande étendue ou qui se sont rendus remarquables pendant le séjour qu'ils y ont fait.* Tome 3. J. Joris, Luxembourg, 490+XXXI+XII S. + table gén. alphabét. (Jean-Henri Dondelingerr: S. 111.).
* Staud, R.M. & J. Reuter. 1952. *Die kirchlichen Kunstdenkmäler der Stadt Echternach.* Luxemburg, S. 69.
Estnesch Euromënzen

Déi national Säite vun den **[[Estland|estneschen]] [[Euromënzen]]**:

D'estnesch Euromënze koumen den 1. Januar 2011 an Ëmlaf.

All aacht Mënze weisen d'Silhouette vum Land (déi "rout" an déi "giel" am Déifrelief, déi aner zwou am Héichrelief), an d'Opschrëft *Eesti*, den Numm an der Landessprooch.


Fichier:1+2+5 Cent, Estonia.jpeg|1 Cent
Fichier:1+2+5 Cent, Estonia.jpeg|2 Cent
Fichier:1+2+5 Cent, Estonia.jpeg|5 Cent
Fichier:10+20+50 Cent, Estonia.jpeg|10 Cent
Fichier:10+20+50 Cent, Estonia.jpeg|20 Cent
Fichier:10+20+50 Cent, Estonia.jpeg|50 Cent
Fichier:1 Euro, Estonia.jpeg|1 Euro
Fichier:2 Euro, Estonia.jpeg|2 Euro
Fichier:Estonian 2 euro coin edge (condensed).svg|Gravure laanscht de Bord (2€)


## Um Spaweck

*  Site vun der Estescher Nationalbank
François Reuter

De **Jean François Reuter**, gebuer den 3. Abrëll 1819 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen de 17. Februar 1908, war e lëtzebuergesche Chimiesprofesser a Meteorolog.

Am September 1848 huet de François Reuter eng Nominatioun als provisoresche Chimiesprofesser am Atheneum krut, am September 1853 gouf hien definitiv genannt. Am Juni 1871 ass hie Professer 1. Klass ginn. An d'Pensioun goung hien am Abrëll 1888.

De François Reuter war Grënnungsmember an éischte Sekretär (1850-1853) vun der Société des sciences naturelles, déi hie vun 1870 bis 1906 presidéiert huet.

De Reuter huet eng ganz Rei vun Artikelen iwwer cheemesch Sujete publizéiert, z.&nbsp;B.: eng Analys vum Mondorfer Mineralwaasser (1845), en Artikel iwwer de Fulmicoton (zesumme mat dem Petrus-Johannes-Jacobus van Kerckhoff), iwwer d'Antimonäerz aus der Géisdrëffer Grouf (1853), d'Lëtzebuerger Eisenäerzer (1855, 1864, 1865). Als Kuriositéit ka seng Analys vum Waasser vun der Pirminus-Quell vu Kauneref (1863), nach ervirgehouwe ginn; de Reuter konnt kee cheemesche Bestanddeel noweisen, deen déi vermeintlech Heelkraaft vun där Quell justifiéiert hätt.

D'Haaptwierk vum Reuter sinn awer sécherlech seng meteorologesch Observatiounen, déi hie vun 1854 u gemaach huet an déi spéider ënner dem Titel *«Observations météorologiques»* vun der *Société des sciences naturelles* als "mémoires hors série " publizéiert goufen: 1867 (1. Band), 1874 (2. Bd.), 1887 (3. a 4. Bd.), 1890 (5. Bd.).

Et ass ze bemierken, datt de Reuter verschidde vu senge Publikatioune mat Reuter-Chomé signéiert huet, dorënner och säin Nekrolog fir den Alphonse de la Fontaine (1897). Hie war nämlech mat der Virginie Barbara Chomé, der Duechter vum Joseph Chomé, bestuet.

## Literatur
* Anonyme, 1999. *Personnagen: Jean François Joseph Reuter.* Lëtzebuerger Journal 1999, Nr. 65 (3./4. Apr.), S. 25.
* Heuertz, F., 1922. *Le personnel de l'enseignement moyen ou secondaire du Grand-Duché de Luxembourg 1839-1922 (1er août).* Luxembourg, VIII, 79 S.
* Massard, J.A., 1989. *La vie scientifique.* In: M. Gerges (éd.): *Mémorial 1989: la Société luxembourgeoise de 1839 à 1989.* Luxembourg, Les Publications Mosellanes, S. 408-440. PDF
* Massard, J.A., 2000. *Les origines de la Section des Sciences de l'Institut grand-ducal.* In: Institut grand-ducal, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques, 1850-2000: Les sciences à l'aube du 21e siècle. Cycle de conférences du 12 octobre au 21 décembre 2000 au Centre Universitaire de Luxembourg. Luxembourg, S. 10-20. PDF
* Massard, J.A., 2005. *Aspects de l'histoire de la météorologie au Luxembourg.* Ferrantia (Travaux scientifiques du musée national d'histoire naturelle de Luxembourg), 43: 9-20. PDF
Henri Schintgen

Den **Henri Schintgen**, gebuer de 26. Oktober 1878 zu Réimech, a gestuerwen de 5. Juni 1927 zu Iechternach, war e lëtzebuergesche Riichter.

No sengem Studium zu Fribourg, Dijon an Nanzeg huet de Schintgen sech an der Stad als Affekot etabléiert. 1913 koum hien als Friddensriichter op Iechternach, wou hien donieft vun 1913-1914 mat dem Droitscours am Kolléisch chargéiert gouf.

Zesumme mat dem Rodolphe Brimmeyr huet de Schintgen dem Jean-Pierre Brimmeyr seng *Geschichte der Stadt und der Abtei Echternach* erausginn (1921, 1923).

De Schintgen ass den 8. Juni 1927 zu Iechternach begruewe ginn. De Professer Charles Becker huet d'Grafried gehalen.

## Literatur
* Heuertz, F., 1922. *Le personnel de l'enseignement moyen ou secondaire du Grand-Duché de Luxembourg 1839-1922 (1er août).* Luxembourg, VIII, 79 S.
* Klensch, J., 1927. *Henri Schintgen †.* Luxemburger Illustrierte 1927, Nr. 24 (17. Juni): 7. http://www.luxemburgensia.bnl.lu/cgi/luxonline1_2.pl?action=fv&sid=luxill&year=1927&issue=24&page=191&zoom=3
* Spedener, G., 1937. *Die im Luxemburger Lande lebten und webten. Biographische Notizen.* Grevenmacher, 106 S. (H. Schintgen, S. 81).
Gustave Elsen

De **Gustave Elsen**, gebuer de 17. Oktober 1912 zu Iechternach, an do gestuerwen de 27. Februar 1997, war en Iechternacher Bäcker a Lokalpolitiker.

De Gust Elsen gouf de 7. Oktober 1945 an den Iechternacher Gemengerot gewielt, an deem hien 42 Joer laang siégéiere sollt. Hie war Buergermeeschter vun Iechternach vum 15. September 1947 bis den 11. Mee 1951 (Demissioun).

Als "singing mayor" ass de Gust Elsen an déi kleng Lëtzebuerger Geschicht agaangen, well hien am September 1950 op enger Receptioun fir d'Buergermeeschtere vu Lëtzebuerg, op déi d'US-Ambassadeerin Perle Mesta an d'amerikanesch Ambassade invitéiert hat, ë.&nbsp;a. de *Sole mio* an d'Hämelmaous-Léid gesongen hat.

## Literatur
* Delleré, G., 1999. *À la mémoire de Gust Elsen.* In: Annuaire de la Ville d'Echternach 1999, S. 297-298.
* Lorenz, M., 1999. *Wi de Gust en gruss Theater- a Gesangkarrière aousgeschlon hat.* In: Annuaire de la Ville d'Echternach 1999, S. 299-300.
Joseph Relles

De **Jean Pierre Joseph Relles**, gebuer de 15. November 1909 zu Olewig (zanter 1930 e Bezierk vun Tréier), a gestuerwen zu Iechternach den 10. Juli 1971, war e Geometer an Iechternacher Lokalpolitiker.

De Jos Relles, dee Kantonalgeometer vum Kadaster war, war Buergermeeschter vun Iechternach vum 22. Mee 1951 (Datum vun der Nominatioun) bis den 31. Dezember 1969.

## Gielercher
* Officier vum Ordre de la couronne de chêne
* Chevalier vun der franséischer Légion d'honneur
* Officier vum Ordre de St. Olav vun Norwegen
* Officier vum Ordre de l'Éléphant Blanc vun Thailand
* Officier vum Ordre vun der Republik Tunesien
* Chevalier vum Ordre de la Reconnaissance vun der Zentralafrikanescher Republik

## Kuckt och
*Lëscht vun de Buergermeeschtere vun Iechternach

## Literatur
*Gehlen, J., 1971. *Ehrenbürgermeister Joseph Relles zum Gedenken.* Luxemburger Wort 1971, Nr. 168/169, S. 7.
Tréier-Olewig

**Olewig** ass ee vun den 19 Bezierker vun der Stad Tréier a Rheinland-Pfalz.

## Geographie
De Bezierk läit am Dall vum Olewiger Bach, deen am Norde vum Petrisberg begrenzt gëtt, op deem sengen Häng vill Wéngerte stinn. Südlech dovu läit de *Mühlenberg* mam Staddeel Mariahof.
Le diable boiteux

** Le diable boîteux** ass e franséischen historesche Film vum Sacha Guitry aus dem Joer 1948.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt eng Episod aus dem Liewe vum Talleyrand aus der Vue vum Sacha Guitry.

## Um Spaweck
Michel Witry

De **Michel Witry**, gebuer den 19. Dezember 1797 zu Luerenzweiler, a gestuerwen den 1. Mee 1874 zu Iechternach, war en Nottär a Politiker.

Hie war vun 1827 bis bis zu senger Demissioun den 3. Abrëll 1868 Nottär zu Iechternach.

Vun 1842 bis 1848 war hien Deputéierten an der Chamber, 1848 Member vun der *[[Assemblée constituante vun 1848 (Lëtzebuerg)|Assemblée constituante]]*, vun 1853 bis 1856 erëm Deputéierten an der Chamber, vun 1860 bis 1868 Member an der *Assemblée des États* a vun 1868 bis zu sengem Doud am Joer 1874 nach eng Kéier Deputéierten an der Chamber. Dobäi war hie vun 1866 bis 1867 President vun der *Assemblée des États* a vum 24. bis de 27. Juni 1872, fir eng ausseruerdentlech Sessioun, President vun der Chamber.

De Michel Witry war vum 8. November 1830 (Datum vun der Nominatioun) bis de 25. August 1839 Buergermeeschter vun Iechternach.

Seng Eltere waren den Nicolas Witry an d'Angélique Weis (Weiss). Hien huet sech den 1. September 1830 zu Iechternach mat der Françoise Joséphine Thiry bestuet.

Dem Michel Witry säi Begriefnes war den 3. Mee 1874 zu Iechternach a Presenz vum Staatsminister Emmanuel Servais. D'Grafried huet de President vun der Chamber, de Félix de Blochausen, gehalen.

## Gielchen
* 

## Literatur
* Massard, J.A., 1988. *[https://massard.info/pdf/Massard_1988_Cholera_2021.pdf Echternach und die Cholera. Ein Beitrag zur Geschichte der Medizin und der öffentlichen Hygiene in Luxemburg.]* Publications du Centre Universitaire de Luxembourg, Département des Sciences: Biologie-Chimie-Physique, fasc. 1, 259 S. (Biographie vum Michel Witry: S. 231).
* Neyen, A., 1876. *Biographie Luxembourgeoise. Histoire des hommes distingués originaires de ce pays considéré à l'époque de sa plus grande étendue ou qui se sont rendus remarquables pendant le séjour qu'ils y ont fait.* Tome 3. J. Joris, Luxembourg, 490+XXXI+XII S. + table gén. alphabét. (Michel Witry: S. 473-474).
Édouard Wolff

*Édouard Wolff (1851-1938), lëtzebuergesche Riichter.
*Édouard Wolff (1878-1945), lëtzebuergesche Veterinär a Politiker.
CR164A

Den **CR164A** ass e Chemin repris am Kanton Esch-Uelzecht um Territoire vun der Gemeng Diddeleng am Quartier Butschebuerg.

E mécht vun der Kräizung mat dem CR164 (Butschebuerger- an Näerzenger Strooss), den Uschloss un d' *op der Scherr*. An der Uertschaft hesscht d'Strooss *Am Weierchen*.

Den CR164A ass ronn 600 m laang, a leeft op senger ganzer Längt parallel mat der fréierer Tramslinn déi vun Diddeleng iwwer Keel op Esch gefouert huet.
Nationalstrooss 2A

D**'Nationalstrooss 2A** oder **N2A** ass eng Nationalstrooss am Kanton Lëtzebuerg um Territoire vun der Stad Lëtzebuerg. Se féiert vum *[[Rond-point Robert-Schaffner|Rond-point Robert Schaffner]]* (*Iergäertchen)* Richtung Kalchesbréck, wou se beim Waasserbaseng um Zens Uschloss un d' huet.

Se ass ronn 650 m laang.

## Entwécklung vun der N2A
Bis 1958 war d'Strooss en Deel vum deemolegen CR197.

2022 gouf s'op den Numm Boulevard Nelson Mandela gedeeft.

## Um Spaweck

* Iwwersiichtskaart vum nationale Stroossereseau op der Internetsäit vun der Bauverwaltung
Nationalstrooss 1D

D**'Nationalstrooss 1D** oder och d**'N1D** war bis Enn 2021 eng lëtzebuergesch Nationalstrooss am Kanton Gréiwemaacher um Territoire vun de Gemenge Gréiwemaacher a Mäertert.

Si ass vum Verdeeler Mäertert vun der  an de Museldall gelaf, wou se tëscht Mäertert a Gréiwemaacher, op der Héicht vum Mäerterter Hafen Uschloss un d' hat.

D'N1D war 800 m laang, dovun 395 m an der Gemeng Gréiwemaacher a 405 m zu Mäertert.

## Entwécklung vun der N1D
* D'Strooss ass de 6. September 1988 zesumme mam Deelstéck Waasserbëlleg - Potaschbierg vun der A1 opgaangen.
* Den 22. Dezember 1995 krut se de Statut vun enger Nationalstrooss.
* Mam Gesetz vum 15. Dezember 2021 iwwer d'Reklassement vum Stroossereseau ass d'Nationalstrooss als Autobunnsbrëtell deklaréiert ginn.

## Um Spaweck

* Iwwersiichtskaart vum nationale Stroossereseau op der Internetsäit vun der Bauverwaltung
Christoph Wilhelm Selig

De **Christoph Wilhelm Selig**, och **Christophe-Guillaume Selig**, gebuer 1791, a gestuerwen 1837 war en Artillerie-Läitnant a Moler.

Vun 1814 bis 1815 war hien als Member vun der hessescher Garnisoun zu Lëtzebuerg an huet a senger Fräizäit eng Rei Aquarelle vun der Festung Lëtzebuerg gemoolt.

1990 huet P&T Luxembourg, am Kader vum 175-järegen Anniversaire vum Wiener Kongress, véier Timbere mat Ofbildunge vum Christoph Wilhelm Selig senge Wierker erausginn.
Nationalstrooss 3A

D**'Nationalstrooss 3A** oder **N3A**, ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss, an der Stad Lëtzebuerg op der Metzer Plaz, wou se virum Spuerkeessgebai d' mat der  verbënnt.

Se ass mat enger Längt vu knapps 50 m déi kierzt Nationalstrooss am Land.

## Entwécklung vun der N3A
D'Verbindung tëscht dem Boulevard de la Pétrusse an der Neier Avenue gouf mat Gesetz vun 1958 als Nationalstrooss klasséiert.

## Um Spaweck

* Iwwersiichtskaart vum nationale Stroossereseau op der Internetsäit vun der Bauverwaltung
Nationalstrooss 5A

D**'Nationalstrooss 5A** oder **N5A**, ass eng kuerz lëtzebuergesch Nationalstrooss am Quartier Belair vun der Stad Lëtzebuerg. Se geet beim fréiere Foyersgebai (haut d'Gebai vum Enregistrement) bei der Escher Strooss fort a leeft a Richtung Nordweste bis se op d'Avenue du X Septembre (N5) stéisst.

Se ass 586 m laang, an heescht op der ganzer Streck Avenue Guillaume.

## Entwécklung vun der N5A
D'N5A ass 1958 entstanen, wéi d'Gemengestrooss de Statut vun enger Nationalstrooss krut.

## Um Spaweck

* Iwwersiichtskaart vum nationale Stroossereseau op der Internetsäit vun der Bauverwaltung
Madame Sans-Gêne (Homonymie)

De Begrëff **Madame Sans-Gêne** ka sech bezéien op:
* **[[Madame Sans-Gêne|Catherine Hubscher]]** alias Madame Sans-Gêne, d'Fra vum Maréchal Lefebvre, an Herzogin vun Danzeg.
* ***[[Madame Sans Gêne (Theaterstéck)|Madame Sans Gêne]]***, en Theaterstéck vum Victorien Sardou vun deem eng Parti aner Stécker a Filmer ofgeleet goufen
*****[[Madame Sans-Gêne (Oper 1915)|Madame Sans-Gêne]]***, eng Oper mat der Musek vum Umberto Giordano, 1915
*****[[Madame Sans-Gêne (Film 1924)|Madame Sans-Gêne]]***, e Film vum Léonce Perret mat der Gloria Swanson, aus dem Joer 1924
*****[[Madame Sans-Gêne (Film 1941)|Madame Sans-Gêne]]***, e Film vum Roger Richebé mat der Arletty, aus dem Joer 1941
*****[[Madame Sans-Gêne (Film 1962)|Madame Sans-Gêne]]***, e Film vum Christian-Jaque mat der Sophia Loren, aus dem Joer 1962
*****[[Madame Sans-Gêne (Tëleesfilm 2002)|Madame Sans-Gêne]]***, en Tëleesfilm vum Philippe de Broca mat der Mathilde Seigner aus dem Joer 2002
Nationalstrooss 35

D**'Nationalstrooss 35** oder **N35**, ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss am Kanton Lëtzebuerg an der Gemeng Bartreng.

Se huet hiren Ufank op der  um Rond-point 450 m. ëstlech vun der Gréiwelsser Barrière a féiert nordëstlech laanscht Bartreng fir, nodeem se iwwer d'Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Klengbetten ass, op den CR181 an d'N34 ze stoussen.

D'N35 ass ronn 2&nbsp;km laang.

## Um Spaweck
Nationalstrooss 31A

D**'Nationalstrooss 31A** oder **N31A** war bis Enn 2021 eng lëtzebuergesch Nationalstrooss um Gebitt vun der Gemeng Esch-Uelzecht.

Se hat eng Längt vun 210 m an huet zu Esch *Am Quartier* d'Verbindung tëscht der  an der  gemaach.

## Um Spaweck

* Iwwersiichtskaart vum nationale Stroossereseau op der Internetsäit vun der Bauverwaltung
Jean Soupert

De **Jean Soupert**, gebuer den 20. Februar 1834 zu Dummeldeng an der deemoleger Gemeng Eech, a gestuerwen de 17. Juli 1910 um Lampertsbierg an der deemoleger Gemeng Rollengergronn, war e Rousenziichter.

1855 huet hien, zesumme mam Pierre Notting, d'Rousenziichterei Soupert & Notting gegrënnt.

## Gielercher an Éierungen

* 
* 
* Eng Strooss *rue Jean Soupert* um Lampertsbierg an der Stad Lëtzebuerg (PLZ 2541) ass no him benannt
De 27. September 2010 huet d'Lëtzebuerger Post eng Serie vun dräi Timbere mat lëtzebuergesche Perséinlechkeeten erausginn, dorënner ee vun 0,90 Euro mat engem Portrait vum Jean Soupert.
Brigade antigangs

** Brigade antigangs** ass e franséisch-italieenesche Film vum Bernard Borderie aus dem Joer 1966.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Trois-Pommes verléift sech an d'Meedche vum Gangster Roger Sartet. Wéi de Sartet verhaft gëtt versicht den Trois-Pommes zesumme mat senge Kolleegen de Sartet aus dem Prisong ze befreien.

## Um Spaweck
Madame Sans-Gêne (Film 1962)

** Madame Sans-Gêne ** ass e franséisch-italieenesch-spuenesche Film vum franséische Filmregisseur Christian-Jaque aus dem Joer 1962.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Wäschfra Catherine Hubscher oder och d'Madame Sans-Gêne verléift sech an de franséischen Zaldot Lefebvre, dee spéider vum Napoléon zum Maréchal ernannt gëtt.

## Um Spaweck
Pierre Notting

De **Pierre Notting** oder **Petrus Notting**, gebuer den 11. Februar 1825 zu Bollendorf am Kinnekräich Preisen, a gestuerwen den 2. November 1895 um Lampertsbierg an der deemoleger Gemeng Rollengergronn, war e Rousenziichter.

Zesumme mam Jean Soupert, huet hien 1855 d'Rousenziichterei Soupert & Notting gegrënnt.

1867 krut de Pierre Notting duerch Naturalisatioun déi Lëtzebuerger Nationalitéit.

Fir un den Notting z'erënneren, gouf um Lampertsbierg eng Strooss, d'Rue Pierre Notting, no him genannt.
Soupert & Notting

**Soupert & Notting** war eng Rousenziichterei um Lampertsbierg (Stad Lëtzebuerg), déi 1855 vun de Rousenziichter Jean Soupert a Pierre Notting gegrënnt gouf.

## Biller
### Rouse vu Soupert & Notting (Auswiel)

Rosa 'Tour de Malakoff' (centifolia) 01.jpg|'Tour de Malakoff' (virun 1856)
Rosa 'La Noblesse' 02.jpg|'La Noblesse' (virun 1856)
Rosa 'La Sirène' 01.jpg|'La Sirène' 1867
Rosa 'Le Roitelet' kz01.jpg|'Le Roitelet' (1869)
Rose, Eugène Fürst, バラ, ウジェーヌ フュルスト, (15254425654).jpg|'Eugène Fürst' (1875)
Rosa Violacee 2019-06-06 0398.jpg|'Violacée' (1876)
Rosa 'Robusta' (Bourbon) 01.jpg|'Robusta' (1877)
Rosa 'Clothilde Soupert' 01.jpg|'Clothilde Soupert' 1888
Rosa 'Princesse Joséphine de Flandres' 01.jpg|'Princesse Joséphine de Flandres' (1888)
Rosa 'Gribaldo Nicola' 01.jpg|'Gribaldo Nicola' (1890)
Rosa 'Petite Léonie' 01.jpg|'Petite Léonie' (1892)
Rosa 'Laure Wattinne' 01.jpg|'Laure Wattinne' 1901
Rosa 'Madame Jules Gravereaux' kz01.jpg|'Madame Jules Gravereaux' (1902)
Rosa 'Souvenir de Pierre Notting' kz01.jpg|'Souvenir de Pierre Notting' (1903)
Rosa 'Madame Constant Soupert' 01.jpg|'Madame Constant Soupert' 1904
Rosa Reine Marguerite dItalie 2019-06-05 6548.jpg|'Reine Marguerite d'Italie' (1905)
Rosa 'Stella' 01.jpg|'Stella' (1905)
Rosa 'Madame Segond Weber' kz01.jpg|'Madame Segond-Weber' (1907)
Rosa 'Bordeaux' 2.jpg|'Bordeaux' (1908)
Rosa 'Prince Engelbert Charles d'Arenberg' 01.jpg|'Prince Engelbert Charles d'Arenberg' 1909
Rosa 'Hugo Maweroff' 01.jpg|'Hugo Maweroff' (1910)
Rosa 'Aviateur Michel Mahieu' 01.jpg|'Aviateur Michel Mahieu' (1912)


### Illustratiounen

Eugène Fürst.jpg|'Eugène Fürst' (1875)
Archiduchesse Maria Immaculata.jpg|'Archiduchesse Maria Immaculata' (1887)
Clotilde Soupert.jpg|'Clotilde Soupert' (1888)
Rose Léon XIII.png|'Léon XIII' (1892)
Polyanthas Petite Léonie et Filius Strassheim.jpg|'Petite Léonie' (1892)
Madame Jules Gravereaux.jpg|'Madame Jules Gravereaux' (1902)
Souvenir de Pierre Notting.jpg|'Souvenir de Pierre Notting' (1903)
Rose Madame Segond-Weber.jpg|'Madame Segond-Weber' (1907)


## Literatur
* Weiller, Raymond: *Médailles attribuées aux Rosiéristes Soupert & Notting*, Musée national d'histoire et d'art, Lëtzebuerg, 1990

## Um Spaweck
* D'Rousenziichterei ''Soupert & Notting'' op www.indusrie.lu
Malam Bacai Sanhá

De **Malam Bacai Sanhá**, gebuer de 5. Mee 1947 zu Darsalame bei der Haaptstad Bissau a gestuerwen den 9. Januar 2012 zu Paräis, war vum 8. September 2009 bis zu sengem Doud President vu Guinea-Bissau.

## Biographie

De Sanhá huet an der deemoleger DDR Politikwëssenchafte studéiert. Hien ass 1962 Member vun der Afrikanescher Partei fir d'Onofhängegkeet vu Guinea an dem Kap Verde (PAIGC) ginn. Hie war vun 1975 bis 1976 Administrateur vun der Regioun Biombo a vun 1981 bis 1986 Gouverneur vun der Regioun Gabú. 1992 war hie Minister fir Informatioun an Telekommunikatioun a vun 1992 bis 1994 Minister vun der Fonction Publique an Aarbechtsminister, éier hien 1994 President vun der nationaler Volleksversammlung gouf.

Am Juni 1998 ass de Biergerkrich am Land tëscht Deeler vun der Arméi, déi dem Generol Ansumane Mane trei waren, an aneren, déi dem President João Bernardo Vieira trei waren, ausgebrach. De 26. November 1998, wärend der éischter Volleksversammlung zanter dem Ufank vum Konflikt, huet de Sanhá zwar och d'Rebelle kritiséiert, mä hien huet awer méi de President ugegraff. Nodeem de Vieira de 7. Mee 1999 gestierzt gi war, gouf de Sanhá véier Deeg méi spéit vun der Militärjunta, déi vum Mane geleet gouf, als Iwwergangspresident bis zu de Wale méi spéit am Joer designéiert. Déi Designatioun sollt d'Reegele vun der Constitutioun respektéieren. Wärend senger Vereedegung de 14. Mee, huet de Sanhá Fridden an d'Enn vun der politescher Verfollegung versprach.

Den 28. November 1999, am éischten Tour vun de Walen ass de Sanhá Zweete ginn mat 23,37 % vun de Stëmmen. Beim zweeten Tour, de 16. Januar 2000, huet hien nëmmen 28 % vun de Stëmme kritt, géint 72 % vum Éischtplacéierte Kuma Ialá.

Nodeem den Ialá 2003 bei engem Militärcoup gestierzt gouf, hu fir déi, wärend der Iwwergangsperiod organiséiert Walen, dräi Ex-Presidente kandidéiert (Sanhá, Vieira an Ialá). Den éischten Tour huet de Sanhá mat 35,45 % vun de Stëmme gewonnen, am zweeten Tour, de 24. Juli 2005, ass hien awer vum Vieira mat 52,35 % géint 47,65 % vun de Stëmme geschloe ginn. De Sanhá huet refuséiert, dat Resultat z'acceptéieren an huet annoncéiert et um Ieweschte Geriichtshaff ze contestéieren.

Am Juni a Juli 2008 huet de Sanhá wärend dem PAIGC-Kongress probéiert, de Parteipresident Carlos Gomes Junior ofzeléisen. Dee gouf den 1. Juli awer mat 578 géint 355 Votte fir de Sanhá erëmgewielt.

Bei de Presidentschaftswalen 2009 huet de Sanhá souwuel den éischte wéi och den zweeten Tour gewonnen. Hie gouf den 8. September als President vereedegt. De selwechten Dag huet hien annoncéiert, de Mord um Chef vum État-major Batista Tagme Na Waie, an um President Vieira z'ënnersichen, souwéi Kriminalitéit, Drogenhandel a Korruptioun ze bekämpfen.

De Sanhá war zockerkrank an ass un där Krankheet den 9. Januar 2012 zu Paräis gestuerwen. Doropshin huet d'Regierung vu Guinea-Bissau eng siwen Deeg lang Trauerperiod ausgeruff an de Parlamentspresident Raimundo Pereira zu sengem provisoreschen Nofollger erkläert.
Partido Africano da Independência da Guiné e Cabo Verde

De **Partido Africano da Independência da Guiné e Cabo Verde** (lëtzebuergesch: *Afrikanesch Partei fir d'Onofhängegkeet vu Guinea an dem [[Kap Verde]]*, ofgekierzt **PAIGC**) ass eng politesch Partei déi Guinea-Bissau vun der Onofhängegkeet 1974 bis an d'nonzeger Joren, a vun 2004 bis 2005 regéiert huet.
Édouard Wolff (1878)

Den **Édouard Wolff**, gebuer den 29. Juni 1878 zu Dikrech, a gestuerwen de 24. Oktober 1945 zu Veianen, war e lëtzebuergesche Veterinär a Politiker.

Nodeem hien den 19. Oktober 1900 säi leschten Exame gepackt hat, huet den Édouard Wolff sech als Veterinär zu Veianen etabléiert. Den 29. Juni 1919 gouf hie Staatsveterinär (bis den 1. Abrëll 1941, an dann erëm vun 1944 bis de 6. Oktober 1945). Hie war 1921 Grënnungsmember, a vun 1935 u President vum Stud-Book. 1935 gouf hie Member vum Collège médical.

Vun 1921 bis zu sengem Doud war hie Buergermeeschter vun der Stad Veianen.

## Gielercher
* 
* 
* 

## Literatur
* Theves, G., 1991. *Le Luxembourg et ses vétérinaires. 1790-1990.* Luxembourg, Arts et Livres, 310 S. (Wolff Edouard: S. 285).

## Um Spaweck
Bouneschbaach

D**'Bouneschbbaach** ass eng Baach um Territoire vun der Gemeng Nidderaanwen.

Si entsteet aus dem Zesummelaf vun zwéi Grief nërdlech vun Ueweraanwen op enger Héicht vun 270 Meter.

Vun do leeft se a südëstlecher Richtung bis op Ueweraanwen, wou se ënner der Rue Andethana, dem CR132 erduerch leeft, fir da praktesch parallel mat deem bis op d'Kräizung mat der  ze lafen. Do geet et da queesch ënner deenen zwou Stroossen erduerch, fir op der *Millewiss* nach eng Kéier ënner dem CR132 erduerchzekommen. Da geet et eng ronn 1.400 Meter duerch e Wisendall bis op der Flouer *Weschbrillchen*, wou se ënner der Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Waasserbëlleg erduerch muss, fir dann no ronn 150 Meter, op enger Héicht vun 242 Meter an d'Sir ze lafen.

Op de leschte 50 Meter markéiert se d'Gemengegrenz mat Schëtter.

## Kuckt och
Partido para a Renovação Social

De **Partido para a Renovação Social** (op Lëtzebuergesch: *Partei fir sozial Ernéierung*, ofgekierzt **PRS**) ass eng vun deene gréiste politesche Parteien a Guinea-Bissau. Si gouf am Januar 1992 vum spéidere President Kumba Ialá gegrënnt.
Carmen Pereira

D**'Carmen Pereira**, gebuer 1936 oder 1937 zu Bissau, an och do de 4. Juni 2016 gestuerwen, war eng Politikerin vu Guinea-Bissau. Si war 1984 dräi Deeg laang Presidentin vun hirem Land, an domat déi éischt Fra an där Positioun an Afrika an déi éischt an eenzeg a Guinea-Bissau.

## Biographie

Der Carmen Pereira hire Papp war ee vun de wéinegen afrikaneschen Affekoten an der deemoleger portugisescher Kolonie Portugisesch Guinea. Si gouf jonk bestuet an huet sech mat hirem Mann am Onofhängegkeetskrich vun 1958 bis 1961 géint Portugal bedeelegt. Hir politesch Karriär huet 1962 ugefaangen, wéi si Member am Partido Africano da Independência da Guiné e Cabo Verde gouf. An där Partei, déi sech och fir d'Gläichberechtegung tëscht Männer a Fraen agesat huet, ass si eng Revolutiounsféierin ginn an ass ënner anerem och Delegéiert vun hirem Land an der Panafrikanescher Fraenorganisatioun an Algerie gewiescht.

Nodeem si d'Land eng Zäit huet musse verloossen, huet si am Senegal gelieft, éier si an d'Sowjetunioun Medezin studéiere gaangen ass.

### Politesch Karriär
No hirer Rentrée a Guinea-Bissau gouf si an d'Volleksversammlung gewielt, wou si vun 1973 bis 1984 och Vizepresidentin war. Vun 1975 bis 1980 war si Presidentin vum Parlament vum Kap Verde, deen zu där Zäit mat Guinea-Bissau zesummegeschloss war, a war Virsëtzend vun der Volleksversammlung wärend der Regierung vum João Bernardo Vieira. Vun 1981 bis 1983 war si Gesondheetsministesch vu Guinea Bissau. 1984 ass si nach eng Kéier zur Presidentin vun der Volleksversammlung gewielt ginn, mä déi Plaz huet si du schlussendlech 1989 opgi fir Member am Staatsrot ze ginn.

Als Presidentin vun der Volleksversammlung war si amtéierend Presidentin vu Guinea-Bissau vum 14. bis de 16. Mee 1984, wärend eng nei Constitutioun vum Vieira, deen duerch e Putsch un d'Muecht komm war, agefouert gouf.

Vun 1989 bis 1990 war si Member am Staatsrot, a vun 1990 bis 1991 Sozialministesch a Vizepremierministesch. Si gouf 1992 vum President Vieira entlooss, dee si fir irresponsabel an inkompetent erkläert huet.

Zanter 2005 ass si nees Vizepresidentin vum Parlament.

## Um Spaweck

* Eng kleng Biographie op guide2womanleaders.com
Ligue européenne de natation

D**'Ligue européenne de natation**, kuerz **LEN**, ass den Dachverband vun den europäeschen nationalen Schwammfederatiounen.

## Historique
D*'Ligue européenne de natation* gouf 1927 zu Bologna an Italie gegrënnt.

2010 gouf de Sëtz vu Roum an d'Stad Lëtzebuerg verluecht. De Sëtz, deen zanterhier an der Groussgaass ass, gouf den 22. Abrëll 2010 a Presenz vum lëtzebuergesche Sportsminister Romain Schneider ageweit.

President vun der LEN ass zanter 2008 de Lëtzebuerger Nory Kruchten.

## Um Spaweck
* Websäit vun der ''Ligue européenne de natation''
Eugène Fischer

De **Philippe Eugène Fischer**, gebuer den 3. August 1821 zu Zéisseng, a gestuerwen den 1. Februar 1903 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Veterinär, Bauer a Politiker.

Den Eugène Fischer ass 1841 als Veterinär zu Lëtzebuerg zougelooss ginn. 1842 ass hie Staatsveterinär ginn: Kanton Capellen (1842-1851), Kanton Réimech (1842-1845), Kanton Esch (1843-1851), Kanton Miersch (1851-1857), Kanton Lëtzebuerg (1851-1857; 1859-1893).

Vun 1856 bis 1869 war de Fischer och Veterinär vun der Stad Lëtzebuerg. Am Januar 1844 gouf hien als Veterinär un d'Akerbaukommissioun (Commission d'agriculture) attachéiert, déi hie vum Februar 1860 un presidéiert huet.

Hie war 1849 Schäffe vun der Gemeng Hollerech ginn. Hie war awer och Deputéierte vun 1848 bis 1856 a vun 1857 bis 1859. Hie war Conseiller am Stater Gemengerot vun 1869 bis 1873 a Schäffe vun 1873 bis 1890.

De Fischer war och a villen Associatiounen aktif: Grënnungsmember vun der ''Section des sciences naturelles'' vum *[[Institut grand-ducal]]* (1850), vum Cercle agricole et horticole (1853), vun der ''Société des sciences médicales'' (1861) a vun der Société avicole (1883), déi hie vun 1883 bis 1887 presidéiert huet, duerno war hie Vizepresident dovu vun 1888 bis 1903.

Hie war eng vun den dreiwende Kräfte bei dem Entstoe vun der ''Société de botanique''.

Nieft e puer méi voluminéise Wierker huet den Eugène Fischer eng ganz Rei vun Artikele publizéiert.

## Gielchen
* Commandeur de l'Ordre de la couronne de chêne (Promotioun 1882)

## Literatur
* Fischer, E., 1860. Notices historiques sur la situation agricole du grand-duché de Luxembourg. 2e édition, 254 p.&nbsp;Luxembourg: imprimerie Buck.
* Theves, G., 1991. *Le Luxembourg et ses vétérinaires. 1790-1990.* Luxembourg, Arts et Livres, 310 S. (Fischer Philippe-Eugène, S. 220-221).
## Um Spaweck
Republik vun de Siwe Vereenegte Provënzen

D**'Republik vun de Siwe Vereenegte Provënzen**, och bekannt als **Vereenegt Nidderlanden** (nl: *Republiek der Zeven Verenigde Provinciën* oder *Verenigde Nederlanden*), huet tëscht 1581 a 1795 bestanen. Si bestoung aus de Provënzen Holland, Zeeland, Groningen, Utrecht, Frisland, Gelderland an Overijssel. Dës existéieren haut nach a bal der selwechter Form als Deel vun Kinnekräich vun den Nidderlanden ("Holland"). Donieft war och d'Provënz Drenthe, en Deel vun där Unioun, hat awer kee Stëmmrecht.

De Staat ass den 23. Januar 1579 aus der Utrechter Unioun eraus entstanen, wéi déi nërdlech Provënze vun de Spueneschen Nidderlanden sech vum spuenesche Kinnek Philippe II. formell lassgesot hunn, fir eng eege Regierung ënner der Leedung vun de Generalstaaten zu bilden. Et koum doropshin zum Achtzegjärege Krich géint d'spuenesch Habsburger, soudatt déi formell Onofhängegkeet vu Spuenien eréischt am Fridde vu Münster den 30. Januar 1648 bekräftegt konnt ginn.

D'Republik vun de Siwe Vereenegte Provënzen, eng Federal Republik, bestoung, bis d'Truppe vun der Franséischer Revolutioun 1795 amarschéiert sinn an d'Batavesch Republik ausgeruff hunn, déi spéider, ënner dem Napoleon, a "Kinnekräich Holland" ëmgenannt gouf.

Si war am 17. Joerhonnert eng vun de wichtegste Séi- an Handelsnatiounen op der Welt.

## Um Spaweck
Victor Engels

De **Victor Engels**, gebuer de 6. Mäerz 1892 am Rollengergronn an der deemoleger Gemeng mam selwechten Numm, a gestuerwen de 14. Abrëll 1962 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Architekt a Moler.

1945 war hie Matgrënner vun der Asbl *Ordre des architectes, Luxembourg* a gouf President vun där nei konstituéierter Vereenegung.

1912 war hie Matgrënner vum *[[Kunstverein Luxemburger Studenten]]*. Vun 1959 bis 1961 war hie President vum *[[Cercle artistique de Luxembourg]]*.

De Victor Engels war de Jong vum Moler Michel Engels.

## Wierker als Architekt
* Synagog (1951-1953) an der Stad Lëtzebuerg (zesumme mam René Mailliet)

## Gielercher

* 
* 

## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, Ss. 190-191

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Lizenz

Eng **Lizenz**, ass eng Zort Erlabnes déi a verschiddene Beräicher gebraucht gëtt, an déi sengem Besëtzer oder Drëttpersounen déi dovu profitéiere kënnen, verschidden Aktivitéiten erlaben, oder Benotzerrechter ënner bestëmmte Konditiounen zougestinn.

*Mat enger Geschäftslizenz kritt de Besëtzer vun der Lizenz, meeschtens géint Bezuele vun enger Tax, vum Staat d'Erlabnes fir eng gewësse Geschäftsaktivitéit ze bedreiwen, z.&nbsp;B. eng Wiertschaft.
*Am Sport eng Zort Identitéitskaart déi vun enger Sportsfederatioun ausgestallt gëtt, an et dem Sportler erlaabt, fir bei offizielle Kompetitioune matzemaachen.
*An der Industrie ass et d'Recht dat eng Firma vum Besëtzer vun engem Erfinderbrevet kritt, fir dee Brevet industriell z'exploitéieren, z.&nbsp;B. duerch Nobaue vu Maschinnen, oder vu Maschinnendeeler.
*Am Internationalen Handel ginn d'Export- an Importlizenzen, déi vun engem Ministère oder enger zoustänneger Verwaltung ausgestallt ginn, dem Proprietär d'Recht verschidde Wuere deenen hiren Austausch reglementéiert ass, an engem Land anzeféieren, oder auszeféieren.
*En Universitéitsgrad deen d'Héichschoulstudien an engem gewësse Fach unerkennt.
Bréck vu Bollendorf

D**'Bréck vu Bollendorf** ass eng däitsch-lëtzebuergesch Grenzbréck iwwer d'Sauer.

Si verbënnt Bollendorf am Äifelkrees Béibreg-Prüm a Rheinland-Pfalz mat Bollenduerfer Bréck zu Lëtzebuerg.

Et ass eng Dunnebréck déi 1951 gebaut gouf, an eng al Boubréck vun 1863 ersat huet.

Et ass eng Stroossebréck a si mécht d'Verbindung tëscht der lëtzebuergescher N10 an der däitscher L1, an iwwer déi ewech, an der Uertschaft, mat der L3.

Hir Nopeschbrécke sinn d'Bréck vun Déiljen (flossop) an d'Bréck an der Weilerbaach (flossof).

## Kuckt och
*Lëscht vun däitsch-lëtzebuergesche Grenzbrécken
## Literatur
*Weber, Heinrich Theodor, 1997. - Brücken über die deutsch-luxemburgische Grenze. Gollenstein, Blieskastel. ISBN 3-930008-61-0
Charles Siegen

De **Charles Siegen**, gebuer den 20. Januar 1842 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen de 16. Februar 1904, war e lëtzebuergesche Veterinär.

No sengem Examen am November 1865 huet de Siegen sech an der Stad Lëtzebuerg als Veterinär etabléiert. Am Mäerz 1869 ass hie Veterinär vun der Stad Lëtzebuerg ginn. 1876 gouf hien Direkter vum Schluechthaus Lëtzebuerg-Pafendall, dem 1. Schluechthaus vum Grand-Duché. Am Oktober 1893 gouf hie Staatsveterinär fir de Kanton Lëtzebuerg, an 1901 och nach offizielle Veterinär vum groussherzoglechem Haff. Hien huet och den *[[Institut vaccinal]]* vu Lëtzebuerg dirigéiert, deen den Impfdokteren den Impfstoff (cow-pox) géint d'Pouke gratis geliwwert huet.

De Charles Siegen war jorelaang am Büro vun der ''Société des sciences médicales'', dovun zwéin als Sekretär (1891-1892); hie war "membre agrégé" vun der ''Section des sciences'' vum *[[Institut grand-ducal]]* a Sekretär, am Joer 1872, vun der neier ''Société de botanique''. Hie war och am *[[Collège médical]]* (1901-1904).

De Ch. Siegen huet eng Rei Artikelen an dem Bulletin vun der *Société des sciences médicales* publizéiert.

## Literatur
* Theves, G., 1991. *Le Luxembourg et ses vétérinaires. 1790-1990.* Luxembourg, Arts et Livres, 310 S. (Siegen Charles, S. 269-270).
Théodore Goerens

Den **Théodore Goerens**, gebuer den 10. Oktober 1817 zu Hollerech, a gestuerwen de 7. Mee 1871 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Schoulmeeschter a Professer.

Den Théodore Goerens huet 1838 als Schoulmeeschter zu Esch-Uelzecht ugefaangen; 1844 ass hie Professer an der Normalschoul ginn, wou hien Däitsch an Naturgeschicht enseignéiert.

Hie war Grënnungsmember vun der ''Section des sciences'' vum *[[Institut grand-ducal]]* a beim Entstoe vun der ''Société de botanique'' dobäi.

De Goerens ass den Auteur vun e puer pedagogesche Publikatiounen.

## Literatur
* Anonymus 1997. *Personnagen: Théodore Goerens.* Lëtzebuerger Journal 1997 (10. Oktober), S. 17.
*Fischer, Eugène, 1871. *Professor Theodor Görens. Nekrolog.* Luxemburg, P. Brück, 22 S.
Foussgängerbréck zu Biwels

D**'Foussgängerbréck zu Biwels** ass eng däitsch-lëtzebuergesch Grenzbréck iwwer d'Our um Floss-km 15,09.

Si verbënnt Bauler am Äifelkrees Béibreg-Prüm a Rheinland-Pfalz mat Biwels zu Lëtzebuerg.

Et ass eng stolen Dunnebréck a Form vun engem Trach, déi 1962 gebaut gouf. Si gouf am Kader vum Bau vun der Veianer Talsspär opgeriicht, an huet eng fréier Bréck ersat déi virdrun am Dall net wäit dovu stoung, an déi duerch de Stauséi ënner Waasser gesat gouf. Deemools goufen och en ettlech Haiser an d'Kierch vu Biwels ofgerappt, an op op enger méi héijer Plaz nees opgeriicht. Am Staatsvertrag vun 1958 iwwer de Bau vun de Waasserkraaftanlagen am Dall vun der Our hat d'SEO sech engagéiert d'Weeër déi duerch de Séi ënner Waasser gesat goufen z'ersetzen, grad sou wéi d'Konschtbauten. Sou koum et datt d'Stolkonstruktiounsfirma Albert Liesegang vu Köln-Kalk chargéiert gouf den neie Stee bei Biwels ze bauen. Datt se net genee op der selwechter Plaz wéi déi fréier Bréck gebaut gouf hat haaptsächlech geologesch Ursaachen. 1965 huet d'SEO de Gemenge Pëtschent a Waldhaff-Falkesteen d'Bréck iwwerginn. Un de weidere Käschte fir den Ënnerhalt an d'Erneierung vun de Widderlager bedeelegt sech d'SEO zur Hallschent, den Ënnerhalt vun de Pilieren an eng eventuell Erneierung dovu geet ganz op Käschte vun der SEO.

Si ass am Ganzen 89,93 Meter laang a steet op zwéi stole Pilieren. D'Feldwäite sinn: 24.93 m - 39.95 m - 24.95 m.

Den Tablier vun der Bréck ass 8,42 Meter iwwer dem normale Waasserstand, an 0,92 Meter iwwer dem héchste Waasserstand. De Pilier op der lëtzebuergescher Säit ass 17,69 Meter héich an deen op der däitscher Säit huet 13,64 Meter.

D'Nopeschbrécke sinn d'Foussgängerbréck bei der SEO (flossop) an d'Bréck vu Biwels (flossof).

## Kuckt och
*Lëscht vun däitsch-lëtzebuergesche Grenzbrécken
## Literatur
*Weber, Heinrich Theodor, 1997. - Brücken über die deutsch-luxemburgische Grenze. Gollenstein, Blieskastel. ISBN 3-930008-61-0
* Ries, Adrien, 1988. Die Sprengung der Bivelser Ourbrücke am 25. September 1939. *Ous der Veiner Geschicht* Nr. 6: 55-67. Veiner Geschichtsfrënn, Vianden.
Bundesstrooss 418

Déi däitsch **Bundesstrooss 418** (Ofkierzung: **B 418**) ass eng Strooss a Rheinland-Pfalz. Si féiert vun Iechternacherbréck duerch den Dall vun der Sauer, déi do d'Grenz tëscht Däitschland a Lëtzebuerg mécht, bis op Waasserbëllegerbréck.
Frank Lamparski

De **Frank Lamparski**, gebuer de 24. Oktober 1965 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Ingenieur a Manager.

Hien huet e Fachhéichschoulofschloss als Ingenieur gemaach huet, an duerno e Studium op der technescher Universitéit zu Wien, dat en als Diplomingenieur ofgeschloss huet.

Hie war vun 2000 bis 2010 Generaldirekter vun der Stintec S.A., déi hire Sëtz zu Mamer huet, wou hien och kommunalpolitesch engagéiert war.

De Lamparski, dee selwer Pilot ass, huet am Juni 2006 vu sech schwätze gedoen, am Kader vun engem Projet an deem et drëms gaangen ass, de fréieren U.S. Fluchhafen zu Bitburg an den 10 duerno Joer zu engem kommerzielle Fluchhafen auszebauen, mat Cargodestinatiounen an Asien a mat Passagéierflich an osteuropäesch Länner. Dee Projet ass am Abrëll 2012 awer definitiv d'Baach agaangen, nodeem dat néidegt Kapital net opgedriwwe konnt ginn.

Hien huet vun 2010 bis 2014 bei der *Bitburg Airport Group* an duerno an der Schwäiz am Ëmweltberäich geschafft. Zanter 2015 ass hien *Directeur de projets internationaux* am Beräich vun der Drénkwaasseropbereedung.

## Um Spaweck
*Der unbekannte Überflieger