open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pierre-Joseph Boch

De **Pierre-Joseph Boch**, gebuer zu Däitsch-Oth de 26. Oktober 1737, a gestuerwen op de Siwebueren den 12. November 1818, war en Industriellen.

Hien hat zu Däitsch-Oth zesumme mat senge Bridder, Jean-François an Dominique, d'Parzeläinsmanufaktur déi hire Papp de François Boch, 1748 gegrënnt hat, iwwerholl déi vun do un ënner dem Numm "Jean-François Boch et Frères" weidergelaf ass an aus där spéider Villeroy & Boch entstanen ass.

Hie war mat der Marie Antoinette Lucie Nothomb bestuet.
## Kuckt och
* Famill Boch
## Literatur
*Lauer, Walter, "Boch, Peter Joseph" in: Neue Deutsche Biographie 2 (1955), S. 340; Onlineversioun
Ranger 4

D**'Ranger&nbsp;4** war eng Raumsond vun der US-amerikanescher Raumfaartagentur NASA. Et war déi véiert Sond am Kader vum Ranger-Programm fir d'Erfuersche vum Äerdmound a wéi hir Virgänger, am sougenannte Block-II-Design gebaut mat enger Mass vun 331 Kilogramm. D'Zil vun der Missioun war et fir Biller vun der Uewerfläch vum Mound ze maachen an op d'Äerd ze schécken. Datt sollt an de leschten zéng Minutte virum Moundopschlag geschéien. Zousätzlech sollt kuerz virum Opprall eng Kapsel ausgestouss ginn, déi seismesch Ënnersich vum Mound sollt maachen.

## D'Missioun
D'Ranger&nbsp;4 war den 23.&nbsp;Abrëll 1962 vun der Startramp LC-12 op der Cape Canaveral Air Force Station u Bord vun enger Atlas-Agena-B-Rakéit gestart ginn.

Nom erfollegräiche Start hat d'Sond Kurs op de Mound geholl. Leider huet d'Sond awer net op d'Funksignaler reagéiert, well en Timer fir d'Steierung vum Bordcomputer ausgefall war, sou datt bestëmmt Manöveren net gestart oder ausgefouert konnte ginn. D'Sond war an d'Tierkele geroden an huet sech net méi stabiliséiere gelooss. No enger gewësser Zäit ass dunn och nach d'Stroumversuergung ofgebrach, well d'Batterien eidel waren a sech d'Solarpanéilen net opgefaalt haten. De 26.&nbsp;Abrëll 1962 ass Ranger&nbsp;4 um Mound opgeschloen an a Stécker gefuer.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  NASA: Ranger 4
* Bernd Leitenberger: D'Ranger-Moundsonden
*  Lunar Impact – A History of Project Ranger, Online-Versioun vun engem NASA-Buch
Ranger 5

D**'Ranger&nbsp;5** war eng Raumsond vun der US-amerikanescher Raumfaartagentur NASA. Et war déi fënneft Sond am Kader vum Ranger-Programm fir d'Erfuersche vum Äerdmound. Genee wéi d'Ranger 3 an d'Ranger 4 gouf si am sougenannte Block-II-Design gebaut an hat e Gewiicht vun 342&nbsp;Kilogramm. Wéi hir Virgänger sollt d'Sond Biller vun der Mounduewerfläch maachen an déi op d'Äerd schécken. Et war geplangt, kuerz virum Moundopschlag eng Kapsel mat seismeschen Instrumenter ofzesetzen. Déi hätten da mat enger autonomer Batterieversuergung zirka 30&nbsp;Deeg laang Daten op d'Äerd geschéckt. D'Biller vun der Uewerfläch sollte wéi bei deene béiden anere Missiounen an de leschten zéng Minutte virum Opprall gemaach ginn.

## D'Missioun
D'Ranger&nbsp;5 war den 18.&nbsp;Oktober 1962 u Bord vun enger Atlas-Agena-B-Rakéit vun der Startramp LC-12 op der Cape Canaveral Air Force Station gestart ginn.

Nom Erreeche vun der Äerdëmlafbunn war den Aschoss op eng Bunn a Richtung Mound gelongen. No aacht Stonnen a 44 Minutten war d'Stroumversuergung dunn zesummegebrach, sou datt wichteg Kurskorrekturmanöveren net gemaach konnte ginn. D'Ranger&nbsp;5 huet de Mound ëm 725 Kilometer verfeelt a koum an eng heliozentresch Ëmlafbunn. Véier Stonne laang hat de Gammastralespektrometer Wäerter un d'Buedemstatioun geliwwert.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  NASA: Ranger 5
* Bernd Leitenberger: D'Ranger-Moundsonden
*  Lunar Impact - A History of Project Ranger, Online-Versioun vun engem NASA-Buch
Apogee-Teleskop

D**'Apogee-Teleskope** si massiv gebaut Lënsenteleskopen, déi an den éischten zwee Joerzéngte vun der Raumfaart vum Smithsonian Astrophysical Observatory an der Moonwatch-Organisatioun fir déi weltwäit visuell Observatioun vun Äerdsatellitten agesat goufen. Déi visuell Bunnbestëmmung war virun allem fir Satellitten op niddrege Bunnen, fir Dämmerungs- a Reentry-Observatioune wichteg, woufir fotografesch Kameraen deemools net gëeegent waren.

D'Teleskopen hunn eng 13&nbsp;cm Ëffnung an eng Brennwäit vu ronn 60&nbsp;cm, wat eng héich Liichtstäerkt bedeit. Dat am meeschte benotzt Okular huet 20-fach Vergréisserung an ee Gesiichtsfeld vun zirka 3° mat gedeeltem Fuedemnetz, soudatt och ganz séier, net genee virausberechenbar Objete kënnen observéiert ginn.

## Montéierung an Observatiounsmethod
Am Ufank goufen d'Teleskope vun Observatiounsgruppen agesat, vun deene jiddweregn e klengen, mat sengem Noper iwwerlappenden Ausschnëtt vum Himmel iwwerwaacht huet, wou e Satellitenduerchgang z'erwaarde war (kuckt d'Bild).

Wéi et an den 1960er Jore gutt Bunndaten a Programmer fir Virausberechnunge gouf, goung d'Aktivitéit op Eenzelobservateuren iwwer. Vill Teleskope krute schwéier azimutal Montéierungen aus Militärbestänn (Riichtteleskope fir Panzer oder Artillerie). Si ware mat Deelkreesser ekipéiert, déi d'Ofliese vun Azimut an Héichtewénkel op ongeféier 1–2 Minutten erlaabt hunn. Mat séier noféierbarer Montéierung konnte Satellitte mat 1° pro Sekonn (400&nbsp;km Bunnhéicht) observéiert ginn. Bei nach méi séieren (ongeféier knapps virum Neesantrëtt an d'Atmosphär) gouf op virausberechente Plazen op de Satellit gewaart a säin Transit um Fuedemnetz gouf geschat.

D'Zäit gouf mat enger gudder Stoppauer gemooss, ugeschloss un en Zäitzeechen. Si war ongeféier op eng Zéngtelsekonn genee, wann d'Reaktiounszäit vum Observer (ongeféier 0,2 – 0,3 s) beuecht gouf.

## Nonotzung bis haut
Déi visuell Observatiounsprogrammer goufen ëm 1975 ofgeschaaft, déi meescht Teleskope sinn awer bei den Amateurastronome bliwwen. Déi liichtstaark Teleskopen eegne sech besonnesch fir diffus, schwaach Himmelsobjete wéi Koméiten oder galaktesch Niwwelflecken, a wéinst dem relativ groussen Okular och fir ausgedeent no Stärekéip, déi an engem méi groussen Teleskop nëmmen als Ausschnëtt ze gesi sinn.

Op munnechen Observatoiren déngen déi robust Apogee-Teleskopen nach als Sichteleskop fir ganz grouss Lënsenteleskopen. Si weien ongeféier 15&nbsp;kg a goufen an den 1950er fir militäresch Zwecker gebaut, awer zimmlech séier un d'Satellitten-Organisatioune weiderginn. 
## Kuckt och

* Zäitfeeler bei Satellittemiessungen 
* Kinetheodolit
* Satellittekamera
* Koméitesicher

## Literatur
* Nelson Hayes: *Trackers of the Skies*. Howard Doyle Publ. 1968 und Academic Press 1975
* Kurt Arnold: *Methoden der Satellitengeodäsie*, Kap.5 *Beobachtungsmethoden*. Akademie-Verlag, Berlin 1970
Guillermo del Toro

De **Guillermo del Toro Gómez**, gebuer den 9. Oktober 1964 zu Guadalajara a Mexiko, ass e mexikanesche Filmregisseur, -produzent, Schrëftsteller an Dréibuchauteur.
Hie krut fir säi Fantasyfilm *[[The Shape of Water]]* 2018 den Oscar als beste Regisseur, deen och den Oscar fir de beschte Film krut.

Vill vu senge Filmer huet hie selwer produzéiert, a bei en ettlechen huet en och d'Dréibuch geschriwwen. A senge Filmer sinn dacks märchenhaft, fantasy- oder symbolesch Elementer.

De Guillermo del Toro huet och eng Vampirroman-Trilogie geschriwwen, a bis ewell ee Jugendbuch (*Trollhunters*, 2016).

## Filmographie
### als Regisseur
#### Kino
* 1982: *Pesadilla 1* - (Kuerzfilm)
* 1984: *Matilde* - (Kuerzfilm)
* 1985: *Doña Lupe* - (Kuerzfilm)
* 1987: *Geometría* - (Kuerzfilm)
* 1993: *Cronos* - Haaptacteuren: Federico Luppi, Ron Perlman, Claudio Brook
* 1997: *[[Mimic]]* - Haaptacteuren: Mira Sorvino, Jeremy Northam, Giancarlo Giannini
* 2001: *[[El espinazo del diablo]]* - Haaptacteuren: Marisa Paredes, Eduardo Noriega, Federico Luppi
* 2002: *[[Blade II]]* - Haaptacteuren: Wesley Snipes, Kris Kristofferson, Ron Perlman
* 2004: *[[Hellboy (Film)|Hellboy]]* - Haaptacteuren: Ron Perlman, John Hurt, Selma Blair
* 2006: *[[El laberinto del fauno]]* - Haaptacteuren: Ivana Baquero, Sergi López, Maribel Verdú
* 2008: *[[Hellboy II: The Golden Army]]* - Haaptacteuren: Ron Perlman, Selma Blair, Doug Jones
* 2013: *[[Pacific Rim]]* - Haaptacteuren: Charlie Hunnam, Idris Elba, Diego Klattenhoff
* 2015: *[[Crimson Peak]]* - Haaptacteuren: Mia Wasikowska, Jessica Chastain, Tom Hiddleston
* 2017: *[[The Shape of Water]]* - Haaptacteuren: Sally Hawkins, Michael Shannon, Richard Jenkins
* 2021: *Guillermo del Toro's Pinocchio* 
* 2025: *[[Frankenstein (Film 2025)|Frankenstein]]* - Haaptacteuren: Oscar Isaac, Jacob Elordi, Christoph Waltz
### als Dréiuchauteur
* 1993: *La invención de Cronos*
* 1997: *Mimic*
* 2001: *El espinazo del diablo)*
* 2004: *Hellboy*
* 2006: *El laberinto del fauno*
* 2008: *Hellboy II: The Golden Army*
* 2010: *Don't Be Afraid of the Dark*
* 2012: *The Hobbit: An Unexpected Journey*
* 2013: *Pacific Rim*
* 2013: *The Hobbit: The Desolation of Smaug*
* 2014: *The Hobbit: The Battle of the Five Armies*
* 2014-2017: *[[The Strain (Tëleesserie)|The Strain]]* (Tëleesserie, Créateur)
* 2015: *Crimson Peak*
* 2017: *The Shape of Water *

## Literatur
* Gerhard Hroß: *Engel in Plastiktüten und Teufel ohne Hörner: Die Filme von Guillermo Del Toro.* In: Thomas Bohrmann, Werner Veith, Stephan Zöller (Hrsg.): *Handbuch Theologie und Populärer Film. Band 2.* Ferdinand Schöningh, Paderborn 2009, ISBN 978-3-506-76733-2, S. 123-135.

## Um Spaweck
Wolfgang Glück

De **Wolfgang Glück**, gebuer de 25. September 1929 zu Wien, an och do gestuerwen den 13. Dezember 2023, war en éisträichesche Regisseur an Dréibuchauteur.

Hie war vun 1962 bis 1967 mat der Schauspillerin Christiane Hörbiger bestuet.

## Filmographie
### als Regisseur
#### Kino
* 1957: *Der Pfarrer von St. Michael* - Haaptacteuren: Erich Auer, Lucie Englisch, Heinrich Gretler
* 1958: *Gefährdete Mädchen* - Haaptacteuren: Gerlinde Locker, Wolf Albach-Retty, Heinz Drache
* 1958: *[[Worüber man nicht spricht]]* - Haaptacteuren: Hans Söhnker, Antje Geerk, Karin Dor
* 1959: *Das Nachtlokal zum Silbermond* - Haaptacteuren: Marina Petrova, Pero Alexander, Marisa Mell
* 1959: *Mädchen für die Mambo-Bar* - Haaptacteuren: Kai Fischer, Gerlinde Locker, Wolf Albach-Retty
* 1961: *Denn das Weib ist schwach* - Haaptacteuren: Sonja Ziemann, Helmut Schmid, Kai Fischer
* 1974: *Der Graf von Luxemburg* - Haaptacteuren: Eberhard Wächter, Lilian Sukis, Peter Fröhlich
* 1986: *38* - Haaptacteuren: Tobias Engel, Sunnyi Melles
* 1995: *Es war doch Liebe? * - Haaptacteuren: Dietmar Schönherr, Therese Affolter

## Um Spaweck
U Antliae

Den **U Antliae** (U Ant) ass e Stär am Stärebild Antlia.

Den U Antliae ass e rouden C-Typ Kuelestoffstär an e luesen onreegelméisseg verännerleche Stär mat enger Magnitud tëscht 5,27 an 6.04. Hien huet eng Uewerflächentemperatur vun 2.800 K a läit op enger Distanz vu ronn 900 Liichtjoer. Hie schéngt mat der 8.000facher Liichtkraaft vun eiser Sonn. Ëm de Stär sinn zwou Stëbsschuelen, déi hie viru 14.000 an 10.000 Joer ofgestouss hat.

## Kuckt och

* AGB-Stär

## Um Spaweck

* ESO: Ale Stär bléist Material vu sech + Kaart, Fotoen & Animatioune vum 20. September 2017
Luesen onreegelméisseg verännerleche Stär

**Lues onreegelméisseg verännerlech Stäre** si Risen oder Iwwerrise vun mëttlerem bis spéidem Spektraltyp a weisen an Ofgrenzung zu hallefreegelméisseg verännerleche Stäre keng oder nëmme kleng Unzeeche vu periodeschem Liichtwiessel.

## Definitioun
Dës Stäreklass ass als verännerlech Stären definéiert, an deenen hirem Liichtwiessel keng bis héchstens kleng Unzeeche vun enger Periodizitéit observéiert ginn. D'Stäre sinn dacks nëmme virleefeg an där Grupp klasséiert, well d'Observatiounsmaterial nëmmen e kuerzen Zäitraum iwwerdeckt an/oder nëmme verhältnesméisseg wéineg Observatione gemaach goufen an sech dofir d'Date grouss gestreet sinn. Bei laangfristegen Ënnersich vum Liichtwiessel géifen d'Stären dofir méiglecherweis bei déi hallefreegelméisseg verännerlech Stäre geprafft ginn.

Nieft de Liichtbéi ënnerscheede sech déi béid Klasse vu verännerleche Stären och net systemesch an aneren Eegenschaften.

## Ënnergruppen
Et gëtt zwou Ënnergruppe vun den onreegelméisseg verännerleche Stären:
* Lb: Lues onreegelméisseg Stäre vu spéidem Spektraltyp (K, M, C, S), woubäi et sech meeschtens ëm rout Risen handelt. Dës Ënnergrupp gëtt am General Catalogue of Variable Stars och rout verännerlech Stären zougeschriwwen, deenen hire Spektraltyp a Liichtwiessel net bekannt ass.
* Lc: Onreegelméissege Liichtwiessel spéider Iwwerrise mat enger Amplitud vun iwwer&nbsp;1&nbsp;mag a&nbsp;Faarfindex V. Als Ursaach vum onreegelméissege Liichtwiessel gi grouss Konvektiounszellen ugeholl. Déi Hypothees gëtt vun d'Observatiounen ënnestëtzt, bei deenen d'Liichtbéi vun deene Stären nieft dem onreegelméissege Liichtwiessel dacks och zyklesch eng kleng Amplitud weisen.

## Beispiller
* Aldebaran
* U Antliae
Rosemary Harris (Homonymie)

Et gëtt verschidde Persounen déi **Rosemary [[Harris]]** heeschen:
* Rosemary Harris (* 1927), eng brittesch Schauspillerin.
* Rosemary Harris, eng brittesch Anthropologin.
* Rosemary Harris (* 1923), eng brittesch Schëftstellerin.
* Rosemary Simari Harris, eng US-amerikanesch Schëftstellerin a Profi-Gäertnerin.
Augustus

Den **Augustus**, gebuer den 23. September 63 v. Chr. als *Gaius Octavius* zu Roum, a gestuerwen den 19. August 14 n. Chr. zu Nola bei Neapel, war den éischte réimesche Keeser. Säi Keesertitel war *Imperator Caesar Divi filius Augustus*.

Hie war de Groussneveu an Haaptierwe vum Gaius Iulius Caesar, dee 44 v. Chr. ermuert gi war, an de Gewënner vun de Muechtkämpf déi d'Folleg dervu waren. Den Augustus war vun 31 v. Chr. bis 14 n. Chr. eenzegen Herrscher vum Réimesche Räich.

Hien huet d'Devis erausgi fir d'Republik nees ze restautréieren (*restitutio rei publicae*), ma a Wierklechkeet huet en de Staatssystem sou ëmgewandelt, datt eng Monarchie a Form vun engem Prinzipat entstanen ass. Domat huet hien dem Joerhonnert vun de réimesche Biergerkricher en Enn gesat an d'julesch-claudesch Keeserdynastie gegrënnt.

Wärend senger Herrschaft huet Roum sech mat vill Expansiounskricher vergréissert (z.&nbsp;B. Egypten, oder vun der gallescher Westgrenz an den Alpen bis bei de Rhäin an d'Donau), no banne war et eng laang Friddens- a Konsolidéierungsphas, déi als *[[Pax Augusta]]* verkläert gouf.

## Literatur
* Ernst Baltrusch, Christian Wendt (Hrsg.), *Der Erste. Augustus und der Beginn einer neuen Epoche,* Zaberns Bildbände zur Archäologie. Sonderbände der Antiken Welt, Wissenschaftliche Buchgesellschaft Darmstadt 2016, ISBN 978-3-8053-5033-4
* Jochen Bleicken: *Augustus. Eine Biographie.* Alexander Fest, Berlin 1998, ISBN 3-8286-0027-1. Neuauflage mit Nachwort von Uwe Walter, Rowohlt, Reinbek 2010, ISBN 978-3-499-62650-0
* Jochen Bleicken: *Verfassungs- und Sozialgeschichte des Römischen Kaiserreiches.* 2 Bände, 3. respektiv 4. Auflage, Schöningh, Paderborn 1981, ISBN 3-8252-0838-9, ISBN 3-8252-0839-7
* Klaus Bringmann, Thomas Schäfer: *Augustus und die Begründung des römischen Kaisertums.* Akademie-Verlag, Berlin 2002, ISBN 3-05-003054-2 (Studienbuch mit Quellenteil)
* Klaus Bringmann: *Augustus.* Primus, Darmstadt 2007, ISBN 978-3-89678-605-0
* Werner Dahlheim: *Augustus. Aufrührer – Herrscher – Heiland. Eine Biographie.* C. H. Beck, München 2010, ISBN 978-3-406-60593-2 
* Jörg Fündling: *Das Goldene Zeitalter. Wie Augustus Rom neu erfand.* WBG, Darmstadt 2013, ISBN 978-3-86312-035-1
* Heinrich Schlange-Schöningen: *Augustus.* Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2005, ISBN 3-534-16512-8
* Pat Southern: *Augustus.* Magnus, Essen 2005, ISBN 3-88400-431-X.

## Um Spaweck
Chilehaus

D**'Chilehaus** ass e Bürosgebai mat 10 Stäck, zu Hamburg. Et ass eent vun den éischte Beispiller vun der expressionistescher Zillenarchitektur aus den 1920er Joren. Am Juli 2015 gouf et vun der Unesco zesumme mam Kontorhaus-Quartier wou et steet a mat der Speicherstadt, als Weltierwe klasséiert.

Et gouf vum Architekt Fritz Höger entworf an tëscht 1922 an 1924 gebaut. Bauhär war de Reeder Henry Sloman, dee mam Salpéiterhandel aus Chile räich gi war, an dohier dem Haus säin Numm ginn huet. D'Skulpturen am Trapenhaus a laanscht d'Fassad si vum Sculpteur Richard Kuöhl.

## Kuckt och
*Lëscht vun de Weltierwen an Europa
## Um Spaweck
François Erpelding (Archeolog)

De **François** ("**Franz**", genannt *Pilla*) **Erpelding**, gebuer de 6. Mäerz 1890 zu Nidderkuer, an do gestuerwen de 25. Oktober 1974, war e lëtzebuergeschen Aarbechter an Amateur-Archeolog.

De Franz Erpelding huet mat 13 Joer ugefaange mat schaffen. Tëscht 1903 an 1918 huet hien ë.&nbsp;a. an de Minièrë vu Lamadelaine geschafft, a vun 1918 bis zu senger Pensioun, 1953, op der Schmelz vun der HADIR zu Déifferdeng.

Als autodidakteschen Amateur-Archeolog huet hie säi Liewe laang den Tëtelbierg erfuerscht. Hie war President vun den Déifferdenger Geschichtsfrënn. Vun 1962 u war hie „membre correspondant” vun der historescher Sektioun vum Institut grand-ducal.

D'Kichegeschier, Vasen, Kréi, Amphoren, Urnen, a Skulpturen, souwéi och 190 gallesch respektiv gallo-réimesch an 283 réimesch Mënzen, déi en dobäi fonnt huet, huet hien an engem Privatmusée ausgestallt. 1965 huet hie seng archeologesch Sammlung dem Staatsmusée geschenkt.

De Franz Erpelding war och 1906 Grënnungsmember, aktiven Turner, Comitésmember, Trésorier a Vizepresident vum Turnveräin *Liberté*. 1953 krut hien d'Medail vum ''Mérite sportif''.

Hie gouf zu Nidderkuer begruewen an an där Uertschaft gouf, fir un hien z'erënneren, *Op Bréimeschläd* eng Strooss no him genannt. D*Rue Franz Erpelding* huet de Postcode 4553.. 

De Franz Erpelding war de Papp vum René Erpelding, de 5. Mäerz 1925 zu Nidderkuer gebuer an de 25. Oktober 1992 zu Déifferdeng gestuerwen, Member vum Déifferdenger Gemengerot vun 1969 bis 1990 a Schäffe vun 1979 bis 1990, Member vun der LSAP.

## Literatur
*Reding, Lucien, 1968. *Les monnaies gauloises de la collection de M. Franz Erpelding de Niedercorn.* Publications de la Section historique de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, vol. 84 (1968), S. 167-182.
*Weiller, Raymond, 1968. *Les monnaies romaines et gallo-romaines de la collection de M. Franz Erpelding de Niedercorn*. Publications de la Section historique de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, vol. 84 (1968), S. 183-202.
* Weiller, Raymond, 1976. *Numismates au pays de Luxembourg.* Hémecht 28 (1976) (4): 459-490 (Franz Erpelding: S. 476).
François Erpelding

**François Erpelding** war den Numm vun:
*François Erpelding (1879-1961), e lëtzebuergeschen Eisebunner a Politiker.
* François Erpelding (1890-1974), e lëtzebuergeschen Amateurarcheolog.
Berry

De **Berry** ass eng fréier franséisch Provënz zu där déi haiteg Departementer Cher an Indre souwéi Deeler vum Loiret, Indre-et-Loire a Creuse gehéiert hunn. D'Haaptstad war Bourges.

## Geographie
De südlechen Deel vum Berry, de Boischaut stéisst un de Massif Central. Et ass eng Géigend mat leemege Biedem op deenen haaptsächlech Véizuucht bedriwwe gëtt. Nërdlech vum Boischaut leien déi dréche Kallekplateaue vun der Champagne berrichonne déi vun den Däller vum Cher an Indre duerchschnidde ginn. De westlechen Deel d'Brenne ass eng suppeg Géigend mat Dausende Weieren, déi an engem Baseng entstanen ass, dee mat Erosiounsbiedem vum Massif Central opgefëllt gouf. Am Norde wou iwwer dem Kallek plazeweis eng Siliziumschicht läit ass d'Géigend méi koppeg mat den Hiwwele vum Sancerrois a mat de Wéngerte vum Menetou-Salon a vum Sancerre. 
## Geschicht
Dat wichtegst Evenement an der Réimerzäit war 52 v. Chr., wéi den Caesar no enger laanger Belagerung *Avaricum* dat haitegt Bourges eruewert huet. D'Land vun de Bituriges Cubii gouf dunn an déi réimesch Provënz Gallia Aquitania integréiert, mat Bourges als Haaptstad. Ëm 469 sinn d'Wisigothen iwwer d'Land hiergefall. Tëscht dem 7. an 9. Joerhonnert gouf de Berry, dee sech an der Tëschenzäit zu engem Herzogtum gemausert hat, tëscht dem Herzog vun der Aquitaine an de Grofe vun Anjou a vu Blois opgedeelt.

926 huet de Raoul vun der Bourgogne, deen du Kinnek vu Frankräich war, d'Grofschaft suppriméiert an eng Vizegrofschaft draus gemaach déi der Kroun direkt ënnerstanen huet. Déi Vizegrofschaft huet haaptsächlech aus den Territoirë vu Bourges a vun Dun-le-Roi bestanen. Den Eudes Herpin huet 1101 dem Kinnek Philippe I. d'Vizegrofschaft verkaaft fir kënne seng Partizipatioun bei engem Kräizzuch ze finanzéieren. Dem Philippe seng Nofollger hunn d'Grofschaft nees restauréiert an 1360 huet de Jean ''de Gudden'' en Herzogtum draus gemaach a säin drëtte Bouf de Jean de France krut et als Léin.

Am 15. Joerhonnert gouf de Berry d'Héichbuerg vun der Resistenz vun de Valois géint d'Englänner, a Bourges war d'Residenz vum Charles VII.. Wéi 1435 dem Jean de France seng lescht Ierwin gestuerwen ass, ass de Berry nees zeréck un d'Kroun gaangen.
Aarmequartier

En **Aarmequartier** ass an der Ëmgankssprooch e Quartier vun enger Stad an deem vill aarm Leit wunnen.

Jee no Land kënne sou Quartiere speziell Nimm hunn, wéi z.&nbsp;B. *[[Barriada]]* am Peru, *[[Favela]]* a Brasilien, *[[Población]]* am Chile, *[[Slum]]* an Afrika oder an den USA a *[[Villa Miseria]]* an Argentinien.
Ikar

D**'Ikar** war eng iewescht Stuf vun der Sojus-Rakéit, déi gebraucht gouf, wa bei engem Start méi Satellitten an de Weltraum bruecht goufen an op ënnerschiddlechen Ëmlafbunnen ausgesat goufen. Dofir war se sou gebaut datt se konnt bis zu fofzegmol frësch gezünnt ginn. D'Bezeechnung ass vum Ikarus ofgeleet. 

Et war eng Weiderentwécklung vum Undriffsmodul vum russesche Kometa-Opklärungssatellit (russ. Янтарь) a gouf zivil benotzt fir Globalstar-Satellitten auszesetzen. Dobäi goufen am Joer 1999 bei sechs Flich 24 Globalstar-Satellitten an de Weltraum bruecht.

Wann een d'Asätz als Undriffsmodul vun de Jantar-Satellitte matrechent, koume Variante vun der Ikar-Uewerstuf méi wéi 170-mol zum Asaz.

D'Ikar gëtt net méi produzéiert a gouf, vun 2000 un, mat der neier méi leeschtungsfäeger Fregat-Uewerstuf ersat.

## Technik
D'Haaptdreifwierk vun der Uewerstuf hat e Schub vun 2,943&nbsp;kN a 16 Vernier-Steierdreifwierker a Gruppe vu véier. D'Ikar hat e Startgewiicht vun 3.160&nbsp;kg an eng Eidelmass vun 820 kg. Se hat eng Längt vun 2,56&nbsp;m, en Duerchmiesser vun 2,72 m an eng Brenndauer vu 600 Sekonnen. Als Dreifstoff koumen UDMH a Stéckstofftetroxid zum Asaz. D'Ikar konnt souwuel vum Kontrollzentrum aus gesteiert ginn, wéi och autonom schaffen. 
## Kuckt och

## Um Spaweck
*  astronautix.com: Ikar

__NOTOC__
Graciano Rocchigiani

De **Graciano „Rocky“ Rocchigiani**, gebuer den 29. Dezember 1963 zu Rheinhausen, haut Duisburg-Rheinhausen, a gestuerwen den 1. Oktober 2018 zu Belpasso an Italien war en däitsche Boxer. Hie war de Brudder vum Ralf „Ralle“ Rocchigiani.
Kim Miyori

D**'Kim Miyori**, gebuer **Cheryl Jane Utsunomiya** de 4. Januar 1951 zu Santa Barbara am US-Bundesstaat Kalifornien, ass eng US-amerikanesch Film- an Theaterschauspiller vu japanescher Ofstamung. Si huet hir Karriär op der Theaterbün an a Filmer 1976 ugefaangen.

Si gouf mat der Roll als *Dr. Wendy Armstrong* an den éischen zwou Staffele vun der Televisiounsserie *[[St. Elsewhere]]* bekannt. Bei hiren anere beléiftste Rolle sinn z.&nbsp;B. d'Haaptroll als Yoko Ono am Tëleesfilm *[[John and Yoko: A Love Story]]* (1985) an de Roll als Antagonistin *Lady Tanaka* am Film *[[The Punisher (Film 1989)|The Punisher]]* (1989).

Op der Broadway-Bün ass d'Kim Miyori bekannt mat der Roll als *Eng Luan* an der origineller Versioun (1998) vum Musical *[[Golden Child (Theaterstéck)|Golden Child]]*.

## Filmographie (Auswiel)
* 1978: *[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (Film)|Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]*
* 1981: *[[Zoot Suit (Film)|Zoot Suit]]*
* 1982-84: *[[St. Elsewhere]]* (Tëleesserie, 39 Episoden)
* 1985: *[[John and Yoko: A Love Story]]* (Tëleesfilm)
* 1985-86: *[[T. J. Hooker]]* (Tëleesserie, 2 Episoden)
* 1989: *[[The Big Picture (Film 1989)|The Big Picture]]*
* 1989: *[[Loverboy (Film 1989)|Loverboy]]*
* 1989: *[[The Punisher (Film 1989)|The Punisher]]*
* 1997: *[[Metro (Film 1997)|Metro]]*
* 2006: *[[The Grudge 2]]*

## Broadway-Theaterrollen
* 1976: *[[Pacific Overtures]]* (als *Proscenium Servant*, *Sailor* an *Townsperson*)
* 1979: *[[Zoot Suit (Theaterstéck)|Zoot Suit]]* (als *Manchuka*)
* 1998: *[[Golden Child (Theaterstéck)|Golden Child]]* (als *Eng Luan*)

## Um Spaweck
STARSEM

Déi 1996 gegrënnt europäesch-russesch Firma **Starsem** vermaart kommerziell Satellittestarte mat der russescher Drorakéit Sojus vun der Weltraumgare zu Baikonur.

U Starsem sinn déi franséisch dominant Entreprisen Arianespace (15&nbsp;%), EADS Astrium Space Transportation (35&nbsp;%), déi Russesch Raumfaartagentur Roskosmos (25&nbsp;%) an de Fabrikant vun der Rakéit, TsSKB Progress (25&nbsp;%), bedeelegt.

1999 hat Starsem ënner anerem 24 Globalstar-Satellitten an de Weltraum geschéckt, wat engem Ëmsaz vun enger Milliard franséischer Frang (ronn 152.449.000 €) gläichkoum.

De Sëtz vun der Firma ass zu Évry bei Paräis.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Offiziell Websäit
Christophe Hansen

De **Christophe Hansen**, gebuer den 21. Februar 1982 zu Wolz, ass e lëtzebuergesche Politiker (CSV/EPP). Hien ass zanter dem 1. Dezember 2024 Kommissär fir Landwirtschaft a Liewensmëttel an der Kommissioun von der Leyen II.

## Liewen a Karriär
De Christophe Hansen kënnt aus enger Bauerefamill. Hien huet tëschent 2002 an 2007 op der Universitéit Louis-Pasteur zu Stroossbuerg Geowëssenschaften, Geopolitik an Ëmweltrecht studéiert an dee Studium 2007 mat engem Master ofgeschloss.

Vun 2007 bis 2014 huet hien als politesche Beroder vun der Europadeputéiert Astrid Lulling an de Beräicher Agrar- an Ëmweltpolitik geschafft. Dono huet hie fir d'Stänneg Representatioun vu Lëtzebuerg bei der EU zu Bréissel geschafft; 2016 fir de Bréisseler Büro vun der Chambre de commerce, an e war vun 2016-2018 Member vum Europäesche Wirtschafts- a Sozialcomité.

Hie war vun Oktober 2011 bis Dezember 2022 Member vum Gemengerot zu Wanseler.

De Christophe Hansen war vum September 2018 bis Oktober 2023 Deputéierten am Europäesche Parlament. Hie war duer 2018 fir d'Viviane Reding nogeréckelt, déi sech zeréckgezunn hat fir zu Lëtzebuerg fir d'Chamberwale vum 14. Oktober 2018 ze kandidéieren. Am Juni 2019 huet hien da fir d'Europawale kandidéiert a krut säi Mandat als ee vun de sechs Lëtzebuerger Deputéierten am Europaparlament confirméiert[5]. Hie war do Porte-parole vun der EVP fir den internationalen Handel a Rapporteur iwwer de Reglementsprojet géint d'Hae vu Bëscher. Virdru war hie Rapporteur zum Brexit-Accord an zum EU-Reglement iwwer schiedlech Staatssubventiounen aus Drëttlänner fir Firmen am EU-Bannemaart. Hie war zanter Januar 2022 zousätzlech ee vun de Quaestore vum Europäesche Parlament.

Vum Mäerz 2022 bis Mäerz 2024 war hien, zesumme mat der Stéphanie Weydert, Generalsekretär vun der CSV.

2023 war hie Kandidat fir d'CSV am Walbezierk Norde fir d'Chamberwale vum 8. Oktober 2023. Hie gouf direkt gewielt. Den 23. Oktober 2023 huet hie säi Mandat als Europadeputéierten néiergeluecht, fir de 24. Oktober an der Chamber vereedegt ze ginn. D'Martine Kemp ass fir hien zu Stroossbuerg nogeréckelt.

Bei den Europawale vum Juni 2024 huet hien op en Neits kandidéiert a gouf direkt op Stroossbuerg gewielt. Dofir huet hien den 10. Juli 2024 säi Chambermandat nees opginn, fir dat de Jean-Paul Schaaf nogeréckelt ass.

Enn August 2024 huet de Premier Luc Frieden matgedeelt, datt hien de Christophe Hansen der Presidentin vun der Europäescher Kommissioun, Ursula von der Leyen, als Lëtzebuerger EU-Kommissär fir an hir nei Kommissioun virgeschloen huet. Hien huet den 1. Dezember 2024 seng Funktioun als Kommissär fir Landwirtschaft a Liewensmëttel ugetrueden. D'Martine Kemp ass deen Dag drop fir hien zu Stroossbuerg nogeréckelt.

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Europadeputéierten
## Um Spaweck

* Dem Kommissär Christophe Hansen seng Säit op ec.europa.eu.
* "Bruxelles-Luxembourg aller/retour." *[[d'Lëtzebuerger Land]]*, 07.06.2024; och op land.lu (nogekuckt: 28.01.2025).
* De Christophe Hansen vun der CSV am Portrait, rtl.lu, 13.11.2023.
Atoll

En **Atoll** ass eng Koralleninsel an den tropesche Mierer, déi meeschtens aleng am Mier läit, an déi gewéinlech e Rank ëm eng Waasserfläch bilt, déi Lagun genannt gëtt.

Den Deel vun der Insel, deen aus dem Waasser eraussteet, ass net ganz héich an en huet eng liicht Pente zur Säit vun der Lagun, där hir Déift bei de gréissten Atolle bei ëm déi honnert Meter läit. Op der Säit vum Mier fält d'Küst dogéint abrupt an d'Déift. Atolle fënnt een a waarme Mierer mat Waassertemperature vu 25 bis 30 Grad Celsius, op net ze déiwe Plaze mat klorem relativ staark salzhaltegem Waasser an op fielsegem Ënnergrond. Dat kënnt dohier, datt d'Korallen nëmmen ënner deene Konditioune liewe kënnen.

Enger Theorie vum Darwin no géifen Atolle sech besonnesch op Vulkaninselen, déi am Gaang sinn ënnerzegoen, installéieren. D'Koralle géife fir d'éischt e Sam- oder Bandriff maachen, aus deem dann e Barrièreriff géif ginn a schliisslech en Atoll, wann d'Insel ganz ënnergaangen ass.

## Flora a Fauna
Als Planze fënnt een haaptsächlech Kokospalmen, Mangroven, Hibiskusstraich a Schrauwebeem. Als Déiere fënnt een de Palmendéif an de Landeinsiidlerkriibs.

## Um Spaweck
Chronologie vun de Venusmissiounen

Op dëser Lëscht si chronologesch all Raumsonden notéiert, déi mam Zil gestart goufe fir de Planéit Venus z'erreechen. Dobäi ginn och d'Raumsonde genannt, déi hiert Zil wéinst Feelfunktiounen oder aus anere Grënn net erreecht hunn; Sonde mat renge Feelstarte stinn a Klameren. Verschidde vun der Sowjetunioun gestart a feelgeschloe Venusmissioune goufen (am Fall vum Erreeche vun der Äerdëmlafbunn) als Satellit bezeechent a krute Sputnik- oder Kosmos-Decknimm. D'Sonden, déi net mol d'Äerdëmlafbunn erreecht haten, kruten iwwerhaapt keng offiziell Bezeechnung. Si kréien dofir vun internationalen Experte Bezeechnunge wéi z.&nbsp;B. Zond 1964A.

## Chronologie
De Grad vun den Erfolleger ass an de follgende Faarwe markéiert:

## Fazit
Vun 1961 bis Enn 2010 goufe 36 Raumsonde gestart, deenen hir Haaptaufgab d'Erfuerschung vun der Venus war: 28 sowjetesch, sechs amerikanesch, eng europäesch an eng japanesch. Vun den ofgeschlossene Missioune waren der 20 erfollegräich (15 sowjetesch a fënnef amerikanesch); ausserdeem hat d'europäesch Raumsond d'Venus erreecht an aacht Joer laang erfuerscht. Déi japanesch Sond war feelgeschloen, hat awer am Dezember 2015 ee méi héije wéi ufanks geplangte Venusorbit erreecht. Ausserdeem ware bis elo véier amerikanesch Raumsonde laanscht d'Venus geflunn, deenen hiert primäert Zil en anere Planéit war (Mariner 10, Galileo, Cassini a MESSENGER).

En ettlech Sonden haten an den 1960er Jore wéinst schlechten Drorakéiten, net mol d'Äerdëmlafbunn erreecht.

* Lëscht vun Exoplanéiten

## Um Spaweck
* Chronologie vun de Venus-Missiounen
*  Chronology of Venus Exploration
*  Soviet Venus Probe Launches
* NASA Venus Exploration Analysis Group (VEXAG)
(541132) Leleākūhonua

Den **(541132) Leleākūhonua** (2015 TG387) ass en Asteroid, deen den 13. Oktober 2015 um Mauna Kea-UH/Tholen NEO Follow-Up (Subaru) entdeckt gouf an zu der Grupp vun den Transneptuneschen Objete gehéiert. Den Asteroid leeft op enger héich exzentrescher Bunn ëm d'Sonn mat enger Ëmlafperiod vun e puer zéngdausend Joer. D'Exzentrizitéit vu senger Bunn ass 0,94, woubäi s'ëm 11,66° géint d'Ekliptik steet. Hien huet den inoffiziellen Numm "The Goblin" fir TG.

Seng Entdeckung gouf den 1. Oktober 2018 publizéiert. Et ass den drëtte Sednoid dee bis elo entdeckt gouf.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
* Lëscht vun transneptuneschen Objeten
Parc Heintz

Als **Parc Heintz** (*Heentze Park*) bezeechent een:

* de Skulpturepark vun der BIL an der Escher Strooss zu Hollerech: Parc Heintz.
* de Park vun Heintz Van Landewyck am Garer Quartier: Parc Heintz.
Parc Heintz (rue de Hollerich)

De **Parc Heintz**, oder **Heentze Park**, wéi en och nach op Lëtzebuergesch genannt gëtt, ass e private Park am Garer Quartier an der Stad Lëtzebuerg. De Park huet eng Fläch vun ongeféier 1,3 Hektar a läit beim Sëtz vun Heintz Van Landewyck, tëscht der Hollerecher Strooss an der Rue de l'Industrie.

De Park huet den Numm vum Joseph Heintz, Industriellen a Schäffe vun der Stad Lëtzebuerg, deen de Park nieft der Tubaksfabréck uleeë gelooss hat, fir datt d'Mataarbechter sech do erhuele kéinten. D'Piscine am Park ass net nëmme fir d'Erhuele geduecht, mä späichert och Läschwaasser fir de Fall vun engem Feier.

De Park ass net ëffentlech zougänglech, e ka just am Kader vun enger *Visite guidée* besicht ginn.

Am westlechen Eck vum Park stinn d'Arkade vun der Haaptwuecht, engem Gebai dat an der Festungszäit op der Plëss stoung. Et war sengerzäit en eestäckegt Gebai, an deem d'zentral Garde vun der Festung etabléiert war. Virun der Wuecht waren Arkaden a do virdrun eng Terrass, déi mat Placke beluecht war a vu massive stenge Borne bewaacht gouf, déi mat décke Kette verbonne waren. Wéi 1902 d'Garde ofgerappt gouf, fir dem neie Cercle Plaz ze maachen, huet de Joseph Heintz d'Gestengs ofkaaft an d'Arkaden erëm a sengem Park opbaue gelooss.

2018 gouf bekannt gemaach, datt e grousse Wunnengsbau-Projet um Site geplangt ass. Am PAG, deen d'Gemeng Lëtzebuerg zeréckbehalen huet, ginn de Park, d'Haaptwuecht an aner historesch Gebaier an de Projet integréiert. De Park a verschidden Objeten dra goufen den 3. Mee 2019 als nationaalt Monument klasséiert.

## Skulpturen am Park
Am Park steet d'Skulptur *Biche* vum Auguste Trémont, déi deen 1937 fir de Lëtzebuerger Pavillon op der internationaler Ausstellung zu Paräis sculptéiert hat.

## Biller

Luxembourg, rue de Hollerich, Parc Heintz (101).jpg|Am Park vun *Heintz Van Landewyck*.
Luxembourg, rue de Hollerich, Parc Heintz (103).jpg|D'Waasser aus der Piscine kann als Läschwaasser benotzt ginn.
Luxembourg, rue de Hollerich, Parc Heintz (105).jpg|E Gebai am Park.
Luxembourg, rue de Hollerich, Parc Heintz (107).jpg|D'Arkade vun der fréierer Haaptwuecht.


## Literatur

## Um Spaweck

* De Parc Heintz van Landewyck - De leschte grousse private Park, deen et nach an der Stad gëtt, Artikel mat Video op rtl.lu den 23. September 2018, fir d'lescht gekuckt de 7. Oktober 2018.
Leon M. Lederman

De **Leon Max Lederman**, gebuer de 15. Juli 1922 zu New York, a gestuerwen den 3. Oktober 2018 zu Rexburg, am Idaho, war en US-amerikanesche Physiker.

1988 krut hien, zesumme mam Melvin Schwartz a mam Jack Steinberger den Nobelpräis fir Physik "fir d'Neutrinostral Method an dem Noweis vum Myon-Neutrino". Si konnte beweisen, dass et ënnerschiddlech Aarte vun Neutrinoe gëtt, woumat s'och d'Postulat vun der Leptonen-Theorie confirméiert hunn.

Mat sengem Buch *The God particle. If the universe is the answer, what is the question?* huet hien de Begrëff vun der "Gottpartikel" fir d'Higgs-Boson-Partikel an d'Welt gesat. Ursprénglech huet en den Ausdruck *goddamn particle* gebraucht, well se de Physiker Kappzerbrieches gemaach huet.

De Ledermann huet um Enn vu sengem Liewen un Demenz gelidden. 2015 huet e seng Nobelpräis-Medail fir 765.000 US-Dollar versteet, fir d'Käschte vu senger Behandlung a Fleeg kënnen ze bezuelen.

## Gielercher
* 1965 National Medal of Science
* 1982 Wolf-Preis an der Physik
* 1988 Nobelpräis fir Physik
* 1992 Enrico-Fermi-Präis
* 1995 Ordem Nacional do Mérito Científico
* 2012 Vannevar Bush Prize

## Publikatiounen
* Max Lederman, Dick Teresi: *The God Particle. If the Universe Is the Answer, What Is the Question?* Houghton Mifflin, Boston 1993, 2006 (deutsch: *Das schöpferische Teilchen. Der Grundbaustein des Universums.* Übersetzt von Friedrich Griese. Bertelsmann, München 1993, ISBN 3-570-12037-6).
* Max Lederman, Christopher Hill: *Symmetry and the beautiful universe.* Prometheus Books, 2004.
* Max Lederman, David Schramm: *From quarks to the cosmos. Tools of discovery.* Freeman, 1989 (deutsch: *Vom Quark zum Kosmos.* Spektrum der Wissenschaft, Heidelberg 1990, ISBN 978-3-89330-812-5).
* Max Lederman: *The discovery of the bottom quark, upsilon and b-meson.* In: Hoddeson, Brown, Riordan, Dresden (Hrsg.): *The rise of the standard model.* Cambridge University Press, 1997, S.&nbsp;101–113.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Laureate vum Nobelpräis fir Physik

## Um Spaweck

* Biografie bei der APS
* Noruff bei Fermilab
Terra Sabaea

**Terra Sabaea** ass e Gebitt um Mars. Déi längst Säit huet eng Längt vu 4.700&nbsp;km. Et läit deelweis an den Arabia-, Syrtis Major-, Iapygia-, Ismenius Lacus, Sinus Sabaeus a Casius Gradfelder.

Et gouf nom anticke Räich Saba genannt.

## Literatur
* Lorenz, R. 2014. The Dune Whisperers. The Planetary Report: 34, 1, 8–14
* Lorenz, R., J. Zimbelman. 2014. Dune Worlds: How Windblown Sand Shapes Planetary Landscapes. Springer Praxis Books / Geophysical Sciences.
* Grotzinger, J. and R. Milliken (eds.). 2012. Sedimentary Geology of Mars. SEPM.

## Kuckt och

* Lëscht vu Gradsecteuren um Mars
Sinus Sabaeus (Gradsecteur)

D**'Sinus Sabaeus**-Gradfeld gehéiert zu den 30 Gradfelder vum Mars. Si goufe vum USGS festgeluecht. D'Nummer ass MC-20, d'Gradfeld ëmfaasst d'Gebitt vun 315° bis 360° westlech Längt a vun −30° bis 0° südlech Breet.

Den Numm staamt vun der aler Bezeechnung fir dat Rout Mier, Saba war en Deel vun der südlecher Arabescher Hallefinsel. Am Gradfeld läit de Krater Schiaparelli an der Géigend vum Equator, no beim Marslander mam selwechten Numm, weider och Noachis Terra an Terra Sabaea.

## Kuckt och

* Lëscht vu Gradsecteuren um Mars

## Um Spaweck
Max Cinus

De **Max Cinus**, gebuer de 17. November 1965 zu Villaputzu (Sardinien, Italien), ass e lëtzebuergesche Blues-Gittarist a Komponist.
 
De Max Cinus ass zanter iwwer 30 Joer als Museker aktiv an huet follgend Gruppe matgegrënnt: M. Experience, Human Bite, Galileo, Blue Messengers, IT&CO a Renegade Dukes.

Hien huet och bei Projete wéi Perfect Crime, Strange Brew, Supper's Ready, Hanzir Fabrice, TNNE, an och beim Theaterensembel Namasté vum Lycée Hubert-Clément matgemaach. Aktuell spillt de Max Cinus mat Djuju a Renegade Dukes.

## Um Spaweck
https://www.facebook.com/max.cinus.1
Oxia Palus (Gradsecteur)

Den **Oxia-Palus**-Gradsecteur gehéiert zu den 30 Gradsecteure vum Mars. Si goufe vum USGS festgeluecht. D'Nummer ass MC-11, de Gradsecteur ëmfaasst d'Gebitt vun 0° bis 45° westlech Längt a vun 0° bis 30° südlech Breet.

Den Numm kënnt vun enger Albedoformatioun um Mars, d'Géigend gouf nom Floss Amudarja genannt, deen an der Antiquitéit "Oxus" geheescht huet. De Mars Pathfinder war do gelant, de 4. Juli 1997. D'Kratere am dem Gradsecteur hunn hir Nimm aus dem "Who's Who" vun der Astronomie, sou gëtt et Galilei a Leonardo da Vinci, awer och Curie, Becquerel, a Rutherford.

## Kuckt och

* Lëscht vu Gradsecteuren um Mars

## Um Spaweck
Arabia (Gradsecteur)

D**'Arabia**-Gradfeld gehéiert zu den 30 Gradfelder vum Mars déi vum USGS festgeluecht goufen. D'Nummer ass MC-12, d'Gradfeld ëmfaasst d'Gebitt vun 315° bis 360° westlech Längt a vun 0° bis 30° südlech Breet.

Am Gradfeld leien d'Deeler vun Arabia Terra an Terra Sabaea. Et läit op der Grenz tëscht dem nërdleche Flaachland an dem südlechen Héichland. Den Numm kënnt vun enger Albedoformatioun um Mars, déi no engem Land genannt gouf, dat un dat aalt Egypte gegrenzt huet.

## Kuckt och

* Lëscht vu Gradsecteuren um Mars

## Um Spaweck
Kathedral Saint-Étienne vu Bourges

D**'Kathedral Saint-Étienne vu [[Bourges]]** ass e gotesche Sakralbau, deen dem hellege Stephanus (Étienne, Stiefes) geweit ass. Et ass d'Kathedral vum Äerzbistum Bourges.

D'Kathedral ass baussen 125 Meter laang, 45 Meter breet (mat de Stäip-Pilieren 73,5) a 55 Meter héich (een Tuerm huet der 65). Si steet am südëstlechen Deel vun der Alstad. Südlech dovun ass d'Stadhaus, de *Jardin de l'Archevêché*, haut e Park, ass just donieft.

Si gouf an der Zäit vum Iwwergank an d'Héichgotik gebaut, a relativ kuerzer Zäit, wat hir eng gewëss Homogeenitéit gëtt, a se huet eng ganz Rëtsch vun neien Elementer an hirem Baustil, woufir s'eenzegaarteg ass. Opfälleg ass , datt se kee queescht Schëff huet, an datt eng Krypta dran ass. An där ass de *[[Gisant]]* vum Jean de Berry.

D'Westfassad huet fënnef Portaler: vu riets no lénks sinn do drop: den Ursinus vu Bourges, den hellegen Etienne, Jéngsterdag, d'Muttergottes an den hellege Guillaume. An der Kathedral ass déi eelst astronomesch Auer vu Frankräich (si ass vu 1424).

Si gouf 1862 als *[[Monument historique]]* an 1992 als Unesco-Kultur-Weltierwen klasséiert.

## Geschicht
D'Aarbechten hunn ëm 1200 ugfaangen. De Chouer war 1214 fäerdeg gebaut, ëm 1215 war d'Haaptschëff gréisstendeels fäerdeg. Nodeems d'Aarbechten eng Zäitche brooch louchen, gouf d'Gebai dunn 1324 vum Äerzbëschof Guillaume de Brosse ageweit. Am 14.&nbsp;Joerhonnert huet den Herzog Jean de Berry d'Haaptfassad an d'Fënstere fäerdegmaache gelooss. 1506 ass den Nordtuerm an e Koup gefall. Den neien Tuerm, am Flamboyantstil gouf mat 65 Meter, méi héich wéi dee südlechen, dee vun Ufank un net méi héich wéi den Daach war.

1565 hunn Hugenotten d'Stad ugegraff a besat, an d'Kathedral schwéier beschiedegt. Och an der Zäit vun der Franséischer Revolutioun gouf villes futtigeschloen, geklaut oder versteet.

### Kinnekskréinungen
D'Kathedral vu Bourges huet eng besonnesch Roll bei der Kréinung vun de franséische Kinneke gespillt: De Louis VII. huet Chrëschtdag 1137 an 1145 an der Kathedral zwou Kréinungszeremonien ofgehalen. Och de Louis IX. gouf do gedeeft an den 1.&nbsp;November 1424 gekréint, wat hie fir d'Englänner zum "Kinnek vu Bourges" gemaach huet.

## Literatur
* Jean-Yves Ribault: *Die Kathedrale Saint-Etienne in Bourges*. Ouest-France, Rennes 1996, ISBN 2-7373-2165-4.
* Jean-Yves Ribault: *Un chef-d'œuvre gothique: La cathédrale de Bourges*. Anthèse, Arcueil 1995, ISBN 2-904420-78-9.
* François Thomas: *Au grand Matin: Le vitrail du Jugement dernier de la cathédrale de Bourges*. Mame, Paris 1992, ISBN 2-7289-0505-3.

## Um Spaweck

* www.bourges.fr: ''Bourges cathedral''
Eleanor Roosevelt

D**'Anna Eleanor Roosevelt**, gebuer den 11. Oktober 1884 zu New York, an och do de 7. November 1962 gestuerwen, war eng US-amerikanesch Mënscherechtsaktivistin an Diplomatin, a vun 1905 bis zu deem sengem Doud, 1945, d'Fra vum US-President Franklin D. Roosevelt. Si war deemno vum 4. Mäerz 1933 bis den 12. Abrëll 1945 d'First Lady vun de Vereenegte Staaten.

An de Joren nom Zweete Weltkrich war si eng héich Politikerin an der UNO. Si war do ë.&nbsp;a. Presidentin vun der Mënscherechtskommissioun, déi zu deem Zäitpunkt d'Allgemeng Declaratioun vun de Mënscherechter ausgeschafft huet. Dës gouf 1948 vun der UN-Vollversammlung offiziell ugeholl.

Wärend der McCarthy-Ära huet d'Eleanor Roosevelt sech ëffentlech géint dem McCarthy seng fanatesch antikommunistesch Vuë gestallt, an d'Hexejuegd op soi-disant Kommunisten, sou wéi d'Mësstrauen, dat iwwerall opkomm ass, "zudéifst onamerikanesch" genannt.

## Wierker
* *It's Up to the Women*, New York: Frederick A. Stokes Company, 1933 
* *A Trip to Washington With Bobby And Betty*, New York: Dodge, 1935 (Kannerbuch)
* *This Is My Story*, New York: Garden City Publishing Co., 1937 (1. Deel vun hirer Autobiographie)
* *This I Remember*, New York: Harper & Bros., 1949 (2. Deel)
* *The Autobiography of Eleanor Roosevelt*, Harper & Bros., 1958 (Memoirë vun 1937)
* *On My Own*, New York: Harper & Bros., 1958 (3. Deel vun hirer Autobiographie)
* *Eleanor Roosevelt's Book of Common Sense Etiquette*, The Macmillan Company, 1962
* *You Learn by Living*, New York: Harper & Bros., 1960
* *Tomorrow is Now*, New York: Harper & Row, 1963

## Literatur
* Blanche Wiesen Cook: *Eleanor Roosevelt: Volume 1, 1884–1933*, New York (Viking), 1992. ISBN 0-670-80486-X
* Blanche Wiesen Cook: *Eleanor Roosevelt: Volume 2, The Defining Years, 1933–1938*, (Penguin), 2000. ISBN 0-14-017894-5
* Mary Ann Glendon: *A World Made New: Eleanor Roosevelt and the Universal Declaration of Human Rights*, (Random House), 2002. ISBN 0-375-76046-6
* Stella K. Hershan: *A Woman of Quality*. Eine Biographie über Eleonor Roosevelt, Eleanor Roosevelt Center, Val-Kill, 2000. (Erstauflage 1970) ISBN 978-0-931681-01-1
* Lorena A. Hickok: *Eleanor Roosevelt: Reluctant First Lady*, New York: Dodd, Mead, 1980 (Erstauflage 1968)
* Joan Hoff-Wilson, Marjorie Lightman (Hg.): *Without Precedent: The Life and Career of Eleanor Roosevelt*, Bloomington: Indiana University Press, 1984
* Victoria Garrett Jones: *Sterling Biographies: Eleanor Roosevelt: A Courageous Spirit*, (Sterling), 2007. ISBN 1-4027-3371-2
* James Kearney: *Anna Eleanor Roosevelt: The Evolution of a Reformer*, Boston: Houghton Mifflin, 1968
* Lois Scharf: *Eleanor Roosevelt: First Lady of American Liberalism*, Boston: Twayne, 1987
* Alfred Steinberg: *Mrs. R.: The Life of Eleanor Roosevelt*, New York: G. P. Putnam’s Sons, 1958
* Donald Wigal: *The Wisdom of Eleanor Roosevelt*, (Citadel), 2003. ISBN 0-8065-2478-2
* J. William T. Youngs: *Eleanor Roosevelt: A Personal and Public Life*, Boston: Little Brown, 1985; Neuausgabe 2005 bei Longman. ISBN 0-321-34232-1

## Um Spaweck

* National First Ladies' Library
Dräifaltegkeetssail vun Olomouc

D**'[[Peschtsail|Dräifaltegkeetssail]]** (Tschechesch: *Sloup Nejsvětější Trojice*) **vun [[Olomouc]]** (däitsch: *Olmütz*), ass eng 35 Meter héich Sail am Barockstil, déi vu 1716 bis 1754 op der *Horní náměstí* ("Iewescht Plaz") an der mierescher Stad opgeriicht gouf, aus Dankbarkeet fir d'Eradikatioun vun der Pescht am Joer 1716.

Si gouf 2000, ënnert der Referenznummer 859, an d'UNESCO-Lëscht vun de Weltierwen opgeholl.

De Plang fir sou eng Peschtsail opzeriichten, geet op de Steemetzer Wenzel Render zeréck. No sengem Doud goufen d'Aarbechte vum Franz Thoneck, Johann Wenzel Rokický a vum Augustin Scholtz virugefouert. D'Skulpture si vum Phillip Sattler a vum Andreas Zahner. Déi vergëllt Figuregrupp vun der Dräifaltegkeet uewendrop ass vum Goldschmadd Simon Forstner. Alleguer ware si vun Olomouc.

Den 9. September 1754 gouf d'Sail a Presenz vun der béimescher Kinnigin Maria Theresia an hirem Mann Franz Stephan vu Loutrengen feierlech ageweit.

1758 gouf d'Sail, wärend der preisescher Belagerung vun der Stad, duerch Artillerie beschiedegt. Dorun erënnert eng gëlle Kanounekugel, déi uwen an der Sail agebaut gouf.

## Architektur
D'Dräifaltegkeetssail huet e kreesfërmege Plateau mat engem Duerchmiesser vu 15 Meter. Drop ze gesi sinn, op 3 Stäck, Reliefer vun den 12 Apostelen, den Theologeschen Dugenden, sou wéi 18 Hellegefiguren. ënnert hinne sinn de Bommenzinnes, den Adalbert vu Prag an de Wenzel vu Béimen sou wéi och d'Slawenapostele Kyrill a Method.

Op der Spëtz vun der Sail ass eng vergëllt Representatioun vun der Dräifaltegkeet, an do drënner den Äerzengel Méchel. Virdrop ass och nach eng weider vergëllt Figuregrupp, déi d'Himmelfahrt vun der Maria representéiert.

## Galerie

Fichier:Holy Trinity Column - top.jpg|D'Dräifaltegkeet
Fichier:Holy Trinity Column-history2.jpg|Historesch Vue vun der Sail (hannendrun: d'Stadhaus)
Fichier:Holy Trinity Column-stone shot.jpg|Gëlle Replik vun enger Kanounekugel
Fichier:Holy Trinity Column - John of Nepomuk.jpg|Statu vum Johannes Nepomuk


## Kuckt och
* Lëscht vun de Weltierwen (Europa)

## Um Spaweck

* [Offiziell Homepage vun der Stad Olomouc](http://www.olomouc.eu/tourism/sights/unesco_(deutsch))
* Fiche op der Säit vun den UNESCO-Weltierwen

## Literatur
* Marek Perůtka (Hrsg.): *Sloup Nejsvětější Trojice v Olomouci.* Statutární město Olomouc, Olomouc 2001, ISBN 80-238-7403-9.
* Petr Los, Jitka Brabcová: *Svatí na sloupu Nejsvětější Trojice v Olomouci.* = *Saints on the Holy Trinity Column in Olomouc.* = *Die Heiligen der Dreifaltigkeitssäule in Olmütz.* Danal – Regionální agentura pro rozvoj Střední Moravy, Olomouc 2002, ISBN 80-85973-94-4.
Kasatschi (Insel)

**Kasatschi** (op Russesch: Казачий, wuertwiertlech "(d'Insel/Plaz) vun de Kosaken"), historesch och **Iljinski** (ru: Ильинский), ass eng russesch Flossinsel, déi op der Wolga, ronn 1,3&nbsp;km südëstlech vun der Stad Saratow läit. D'Insel ass net bewunnt.

Um Enn vum 16. Joerhonnert war op der d'Insel e Floss-Virposten. Fréier war Kasatschi och méi grouss wéi hautdesdaags, et ass et awer nach eng vun de groussen Inselen op deem Gebitt.

Den Zentrum vu Kasatschi ass e Bësch, déi südlech Küst ass suppeg. Mat en ettleche wëlle Plagen ass d'Insel Kasatschi awer eng beléift lokal Erhuelungsplaz.

Fichier:Казачий остров (Саратовская область).jpg|Vue op Kasatschi
Fichier:Саратов с Казачьего острова.jpg|eng wëll Plage mat Vue op Saratow
Fichier:Вязовые заросли на Казачьем острове.jpg|en Ulmegehëlz