open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Confrérie du Palmberg

D**'Confrérie du Palmberg** ass eng lëtzebuergesch Vereenegung vun Ohner Wënzer, déi sech als Zil gesat huet, d'Qualitéit vun hire Wäiner ervirzesträichen.Si gouf den 13. Dezember 1984 als ASBL gegrënnt. De Pällembierg, d'Symbol vun Ohn, ass e Wéngert, duerch deen och Fousstoure méiglech sinn.

## Ziler vum Veräin
D'Haaptziler vum Veräin sinn:

## Organigramm
* De Groussmeeschter
* Den Zeremoniemeeschter
* Den Echiquiermeeschter
* De Casse-Plume
* De Receveur
* De Stullmeeschter
* Den Traditiounswiechter
* Dräi Wiechter
## Kleeder
D'Membre vun der Confrérie droe bei Feieren déi fréier Sonndesfräck vun de Wënzer:
* Stréihutt
* riefgrénge Fischi
* wäisst Hiem
* Kellerschiertech ëm de Bauch
## Emblème
Dem Wënzer seng Hatt, déi iwwer Kräiz gedroen ass mat engem rout a bloe Band
## Festlechkeeten
Zwéi Chapitren; een am Fréijoer an een am Hierscht. Bei dëse Vollversammlunge ginn nei Memberen opgeholl.Si trieden och am Ausland bei Wäifester op, an am Juli organiséiere si dat "Ohner Wäifest".

Am Duerf ass e Caveau, en Degustatiounskeller mat Ohner Wäiner, déi vun der Confrérie selektionéiert goufen.
## Kuckt och
* Naturschutzgebitt Pällembierg
* Ohner Millen
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Uertschaften
* Kierch Ohn
Alemannia Aachen

D**'Alemannia Aachen** (offiziell: Aachener Turn- und Sportverein Alemannia 1900 e.&nbsp;V.) ass de gréisste Sportsveräi vun der Stad Oochen.

Zanter der Saison 2013/2014 spillt d'Foussballsekipp an der Regionalliga West. Vun der Saison 1967/68 bis 1969/70, an 2006/07 huet se an der éischter Bundesliga gespillt. Fir d'Saison 2012/2013 huet se an der drëtter Liga gespillt. Mat 26 Saisonen an der 2. Bundesliga steet se do an der éiweger Tabell op der zweeter Plaz hannert Fortuna Köln.

Niewent dem Foussball gëtt et am Veräin nach Departementer fir Badminton, Liichtathleetik, Dëschtennis a Volleyball.
Ierpeldenger Schlass

D**'Ierpeldenger Schlass** ass e Schlass an der Gemeng Ierpeldeng op der Sauer, dat op eng Waasserbuerg aus dem 12. Joerhonnert zeréckgeet. Haut ass et de Sëtz vun der Ierpeldenger Gemengeverwaltung.

## Geschicht
D'Ierpeldenger Schlass gouf am 12. Joerhonnert als Waasserbuerg gebaut. Dat haitegt Gebai gouf 1630 als Wunnhaus gebaut. D'Geschicht vun Ierpeldeng ass enk verbonne mam Schlass a mat senge Besëtzer, déi d'Herrschaft iwwer grouss Deeler vun Ierpeldeng an den Nopeschdierfer haten. D'Gondersdorf Famill huet vu 1464 bis 1691 regéiert an d'Famill du Prel vu 1691 bis 1840. Tëscht 1840 an 1882 war d'Schlass am Besëtz vun der Kierch vun Ierpeldeng a gouf vum Paschtouer Joseph Kalbersch bis 1858 bewunnt. Zäitweileg gouf d'Schlass och als Kierch benotzt.

1882 goung d'Schlass dunn un d'hollännesch Famill Keun iwwer, déi als Géigeleeschtung eng nei Kierch, ee Paschtoueschhaus an ee Kierfecht gebaut huet. Eng Zäitche war an enger Annex e cheemesche Laboratoire. D'Schlass blouf duerno gréisstendeels a privaten Hänn, bis et 1983 vum Lëtzebuerger Staat kaaft gouf.

Dono gouf et renovéiert an ëmgebaut, an zanter 1987 ass et de Sëtz vun der Ierpeldenger Gemengeverwaltung. Virdru war dës an engem klenge Gebai, zesumme mat e puer Schoulklassen an dem Club des Jeunes. D'Gemeng Ierpeldeng lount d'Gebai fir ufanks 100 Frang, haut 25 Euro d'Joer.

Den 11. Februar 2022 gouf d'Ierpeldenger Schlass als nationaalt Monument klasséiert.

## Beschreiwung

Am Schlass sinn e puer markant Dekoratiounselementer: Eng Trap op den éischte Stack aus wäissem Marber, déi vun zwou Léiweskulpture flankéiert ass, eng Schminni aus sculptéiertem Alabaster (déi der Legend no aus dem Besëtz vum Péiter Ernest vu Mansfeld gewiescht soll sinn), a Kassetteplaffong am haitege Sëtzungssall, dee mat Wopen dekoréiert ass, räich Holzvertäfelungen a faarweg Plätterchersbiedem mat geometresche Musteren.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer

## Um Spaweck
Le mérite et dévouement français

**Le mérite et dévouement français**, gekierzt **MDF**, ass eng franséisch politesch neutral Vereenegung, déi 1957 gegrënnt gouf.

Hiren Zweck ass et déi Persounen ze belounen, déi sech a Frankräich an am Ausland an de Gebidder Konscht, Literatur, Wëssenschaften oder dem Sport zum Prestige vu Frankräich asetzen oder agesat hunn.

MDF sëtzt sech och a fir d'Kriibsfuerschung, d'Hëllef fir behënnert Mënschen, d'medezinesch Fuerschung (besonnesch an der Kardiologie, de Kampf géint d'Lepra an den AIDS), fir d'Ausbildung fir Blannenhënn, mä och z.&nbsp;B. fir de Vulleschutz.

Aktiv Mataarbechter sinn oder waren ë.&nbsp;a. d'Madame la Maréchale de Lattre de Tassigny (gebuer 1906, gestuerwen 2003), den Alain Decaux vun der Académie française, de Bernard Hinault oder d'Michèle Morgan; zu de verstuerwene Memberen zielen den Abbé Pierre, de Georges Duhamel, de Paul Mousset, de Joseph Kessel, asw.

De Veräi *Le mérite et dévouement français* vergëtt follgend Uerden: Bronze-, Sëlwer- a Goldmedail, Sëlwer-, Vermeil- a Gëllekräiz. All Joer verdeelt si eng grouss Goldmedail fir extra Verdéngschter.

## Um Spaweck
* Internetsite vun MDF
Randy Rhoads

De **Randall William „Randy“ Rhoads**, gebuer de 6. Dezember 1956 zu Santa Monica a Kalifornien, a gestuerwen den 19. Mäerz 1982 zu Leesburg a Florida, war en US-amerikaneschen Heavy-Metal-Gittarist.
Mat 6 Joer krut hie seng éischt Gittar a mat 14 Joer huet hie mat sengem Brudder Kellie seng éischt Band, *Violet Fox*, gegrënnt.

Richteg bekannt ass en awer eréischt mam Ozzy Osbourne ginn, mat deem hie bis zu sengem fréien Doud 1982 gespillt huet.

De Randy Rhoads ass den 19. Mäerz 1982 an engem Fligeraccident ëm d'Liewe komm.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Gittaristen

## Um Spaweck
* www.randy-rhoads.com
Tenzing Norgay

De **Sardar Tenzing Norgay**, gebuer de 15. Mee 1914, a gestuerwen den 9. Mee 1986 zu Darjiling, war en nepaleeseschen Alpinist a Porteur. Hien huet zum Vollek vun de Sherpa gehéiert.

1953 war hien zesumme mat dem Neiséilänner Edmund Hillary ee vun deenen zwéin éischte Mënschen, déi op der Spëtz vum Mount Everest waren.

Hie gouf vun der Kinnigin Elizabeth II. mat der George Medal ausgezeechent.

## Kuckt och
* Lëscht vun Entdecker

## Um Spaweck
Bornem

**Bornem** ass eng belsch Gemeng an der Provënz Antwerpen. Se läit um rietsen Uwänner vun der Schelde. 
## Jumelagen
* Gordes (Frankräich)
* Bornheim (Nordrhein-Westfalen)
## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vu Bornem
Hatt

Eng **Hatt** ass e Behälter, deen um Réck gedroe gëtt.

Traditionell kommen Hatten bei der Drauwelies zum Asaz, fir déi an de Wéngerten gepléckten Drauwen bei de Won droen, wou se gesammelt ginn.

Och vum Kleesche gëtt gesot, hien hätt d'Spillsaache fir d'Kanner an enger grousser Hatt.

D'Hatt ass och eng fréier Huelmooss fir dréche Gidder.
Raymond Kirsch

De **Raymond Kirsch**, gebuer den 18. Januar 1942 zu Habscht, a gestuerwen den 11. Mäerz 2013 zu Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Jurist, Ekonomist a Banquier.

Nodeem en um Lampertsbierg am Jongelycée seng Première gemaach hat, huet en zu Paräis Droit a Politikwëssenschafte studéiert. Um Institut d'études politiques huet e säin Diplom an de Politikwëssenschafte kritt. Duerno huet en op der Universitéit Bréissel en Doktertitel an der Ekonomie gemaach an zu Lëtzebuerg en Doktertitel an Droit zouerkannt kritt.

Vun 1977 bis 1989 war hie President vun der Société nationale de crédit et d'investissement a praktesch zur selwechter Zäit (1976 bis 1989) war hie Vizegouverneur vun der Weltbank.

Vun 1985 bis 1989 war hien *Directeur du Trésor* am Finanzministère a vun 1985 bis 1998 President vum Institut monétaire luxembourgeois.

Tëscht 1989 an 2004 war de Raymond Kirsch Generaldirekter vun der Spuerkeess, sain Nofollger gouf de Jean-Claude Finck.

Vum 1. Februar 2004 bis den 20. Abrëll 2011 war hie President vum Verwaltungsrot vun der Lëtzebuerger Bourse. Virdru war en, vun 1979 bis 1985 Regierungskommissär, zanter 1990 Administrateur, an zanter 1993 Vizepresident vun der Bourse. Hie war och vun 2004 bis 2011 President vun der Universitéit Lëtzebuerg a Verwaltungsrotmember vun ë.&nbsp;a. der Cargolux, CLT-UFA, La Luxembourgeoise, Luxair, Millicom, Paul Wurth S.A. an SES.

Den 13. Januar 1983 gouf hie Member am Staatsrot. Den 1. November 1991 gouf e Vizepresident vun där Institutioun. Vum 14. Januar 2000 bis den 13. Januar 2001 war en hire President.

## Gielercher
* 

## Literatur
* Luxemburger Wort Nr.61 vum 13. Mäerz 2013, S. 4: *Raymond Kirsch †*
* Luxemburger Wort Nr.61 vum 13. Mäerz 2013, S. 67: *Doudesannonce Raymond Kirsch*
Hatt (Mooss)

Eng **Hatt** ass eng fréier Mooss fir Volumen.

Si entstsprécht ronn 32,5 Liter.

Hiren Numm huet si warscheinlech vum Transportmëttel Hatt.
Société nationale de crédit et d'investissement

D**'Société nationale de crédit et d'investissement**, kuerz **SNCI**, ass en ëffentlecht Etablissement zu Lëtzebuerg. D'SNCI gëllt als Banketablissement vun ëffentlechem Recht wat op de mëttel- a laangfristege Finanzement vu lëtzebuergeschen Entreprisen spezialiséiert ass. D'Kapital vun der Gesellschaft gehéiert integral dem Lëtzebuerger Staat.

D'SNCI gouf duerch Gesetz vum 2. August 1977 an d'Liewe geruff 

## Presidenten
* 1977 - 1989: Raymond Kirsch
* 1990 - 1992: Armand Simon
* 1992 - 1995: Romain Bausch
* 1995 - 2002: Georges Schmit
* 2002 - 2012: Gaston Reinesch
* 2013 - 2022: Patrick Nickels
* Zanter 2023: Vincent Thurmes

## Um Spaweck
* Websäit vun der ''Société nationale de crédit et d'investissement''
Linda Eischen

D**'Linda Eischen**, gebuer de 4. August 1976 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Konschthistorikerin.

D'Linda Eischen schreift reegelméisseg Bäiträg an der Serie *La Collection luxembourgeoise du Musée national d'histoire et d'art*, déi an der Zäitschrëft ons Stad verëffentlecht ginn.

## Publikatiounen
* *La collection de tableaux de Jean-Pierre Pesctaore 1793-1855*, Éditions Schortgen, Esch-Uelzecht, 2004, ISBN 2-87953-707-X
* *Roger Gerson*, Artworks Collection des Éditions Schortgen, 2006, ISBN 2-87953-019-9

## Um Spaweck
* ''Immuable Oesling'', Josée Hansen, Bespriechung vun der Linda Eischen hirem Buch *Roger Gerson*; d'Lëtzebuerger Land, 25. August 2006, archivéiert
L

De Buschtaf **L**, respektiv **l**, geschwat [], ass den zwielefte Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Konsonant.

## Um Spaweck
M

Den Buschtaf **M**, respektiv **m**, geschwat [], ass den dräizéngte Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Konsonant.

## Um Spaweck
Idroséi

Den **Idroséi** (it.: *Lago d'Idro*, och *Erídio*) ass e Séi an Italien an der Provënz Brescia an der Lombardei, op der Grenz mat der Regioun Trentino-Alto Adige.

De Séi huet eng Fläch vun 11,4 km², en ass ronn 10&nbsp;km laang, op der breetster Plaz huet en 2,1&nbsp;km an déi déifst Plaz huet 122 Meter. E läit op enger Héicht vun 368 Meter. De Séi, deen aus der Äiszäit staamt, gëtt vun de Flëss Chiese a Caffaro gefiddert. Et ass de Chiese, deen den Numm um Auslaf behält.

De Séi gëtt vu Fëscher exploitéiert an et ass d'Waasserreserve fir d'Bewässerunge vun der Géigend ëm Brescia a Mantua. Am Summer bréngt de Séi et, gradewéi de Gardaséi, op Temperature bis zu 25&nbsp;°C.

Uertschaften op sengen Uwännere sinn Idro, Lazzano-Tre Capitelli, Lemprato, Pieve Vecchia, Anfo, Parole, Sant'Antoni, Vesta a Ponte Caffaro.

Geographesch Koordinaten:
Hale-Bopp

De Koméit **Hale-Bopp** (C/1955 O1) gëllt als **De [[Grousse Koméit]] vun 1997** a war warscheinlech deen am meeschten observéierte Koméit vum 20. Joerhonnert. Den 23. Juli 1995 hunn zwéin Amateurastronomen en onofhängeg vuneneen entdeckt, wéi en nach ganz wäit vun der Sonn ewech war; den Alan Hale an New Mexico an den Thomas Bopp an Arizona.
## Kuckt och
*Koméitelëschten
## Um Spaweck
Frank McCourt

De **Francis „Frank“ McCourt**, gebuer den 19. August 1930 zu New York City, an och do gestuerwen den 19. Juli 2009, war en US-amerikanesche Schrëftsteller mat ireschen Originnen.

De Frank McCourt koum zu Brooklyn, New York, op d'Welt. Wéi e 4 Joer al war, ass e mat senger Famill an Irland emigréiert, wou seng Elteren hier waren. En ass do ënner aarme Konditiounen zu Limerick opgewuess; säi Papp hat dacks keng Aarbecht an huet gedronk, an ass, wéi de Frank 10 Joer al war, an England schaffe gaangen, soudatt de Frank a seng Mamm Angela hu misse fir sech an déi aner Gesëschter suergen. Des Episod huet en 1996 a sengem autobiographesche Roman *Angela's Ashes* erzielt, dee säi bekanntst Wierk ass. Et gouf mat iwwer 6 Mio verkaaften Exemplairen zu engem internationale Bestseller, krut 1997 de Pulitzer-Präis a gouf 1999 vum Alan Parker ënner dem selwechten Titel verfilmt.

1949 hat de Frank McCourt genuch zesummegespuert, fir nees an Amerika hannescht ze goen. E goung do bei d'Arméi, an huet zu New York studéiert. Hie gouf Engleschprof an huet och kreatiivt Schreiwen ënnerriicht.

Och seng 2 aner Romaner; * 'Tis* (1999) an *Teacher Man. A Memoir* hu vu sengen Erliefnesser erzielt.

## Um Spaweck
Emil G. Hirsch

Den **Emil Gustav Hirsch**, gebuer den 22. Mee 1851 an der Stad Lëtzebuerg a gestuerwen de 7. Januar 1923 zu Chicago an de Vereenegte Staaten, war e lëtzebuergesch-US-amerikanesche Rabbiner vun der Reformbeweegung an den USA.

Hie war de Jong vum Samuel Hirsch, deen 1843 - 1866 Groussrabbiner zu Lëtzebuerg war. 1866 ass den Emil Hirsch mat sengen Elteren an d'USA ausgewandert.

1872 ass en hannescht an Europa komm, fir zu Leipzig an zu Berlin Philosophie an Theologie ze studéieren. En huet dës Studie mat engem Doktorat ofgeschloss. 1877 gouf e Rabbiner zu Baltimore an 1878 zu Louisville.

Duerno war den Emil Hirsch 42 Joer laang, vun 1880-1922, Rabbiner vun der *Chicago Sinai Congregation*, enger vun deenen eelste Synagogen am Mëttlere Westen. A senge Priedegten huet hie sech staark fir méi sozial Gerechtegkeet agesat. 1892 gouf hien zum Professer fir rabbinesch Literatur a Philosophie op der *[[University of Chicago]]* ernannt. Hie war och tëscht 1885 an 1897 Member vum Directoire vun der *Chicago Public Library*.

Den Emil Hirsch war en aflossräichen Denker a Protagonist vum Reform Judaismus. Hie war Editeur vun *Der Zeitgeist* (Milwaukee, 1880–82) a *Reform Advocate* (1891–1923).

No him benannt ass d*'Emil G. Hirsch Metropolitan High School of Communications* (Hirsch Metro) am Quartier South Shore zu Chicago.

## Quellen
*JewishEncyclopedia
* Laurent Mignon: "Emil G. Hirsch: La profession de foi d'un rabbin." An: *d'Lëtzebuerger Land* Nr 29, 17.07.2009

## Um Spaweck
Lotterbad

D**'Lotterbad** ass e fréiert Bad an der italieenescher Gemeng Ulten, an der autonomer Provënz Bozen.

D'Lotterbad läit op op enger klenger Kopp an engem Südhank deen op den Dall vun der Baach Valsura kuckt. Den ursprénglechen Numm war *Innerbad* a gouf schonn ëm 1697 ernimmt. Et war laang Zäit eent vun de Bieder am Val d'Ultimo dat vill Zoulaf hat. Et hat eng eegen Hauskapell, soudatt Leit déi eng länger Zäit do waren, sonndes konnten an d'Mass goen. An der Bléi vun de Bieder vum Südtiroul war et net sou staark besicht well d'Mitterbad, dat net wäit ewech ass, eng staark Konkurrenz gemaach huet. Dofir ass et och ëmmer méi en einfacht Bad bliwwen an dat haaptsächlech Leit koumen déi net zu der räicher Biergerschicht gehéiert hunn. Den haitegen Numm weist och dorophin. Et gouf nämlech ënnerscheet tëscht de *Lotterbadln* an den *Herrenbadln*. *Lotterer* goufen déi aarm Leit genannt.

D'Lotterbad war bis 1914 a Betrib. 1943 war eng Parti vum Haus an e Koup gefall an am Wanter 1950/1951 huet eng Lawin de Rescht ewechgerappt. 1951 am Summer gouf dat haitegt Gebai opgeriicht.

A fréieren Analyse gouf gesot, d'Waasser vum Lotterbad hätt déi selwecht Zesummesetzung wéi dat vu Mitterbad. De Volleksmond huet deem widdersprach a behaapt, d'Waasser vum Lotterbad wier besser. No den haitegen Analysen huet de Volleksmond recht behalen. D'Waasser vum Mitterbad ka wéinst engem héijen Aluminium- an Arsengehalt net gedronk ginn, am Contaire ze deem vum Lotterbad dat keen Arsen an nëmme minim Spuere vun Aluminium opweist. An der Klassifikatioun gëtt et als eisen- a liicht mineralhaltegt Waasser agereit.

D'Mineralquell vum *Lotterbad* entspréngt op enger Héicht vun 995 Meter, an d'Anzuchgebitt, dat an engem liichte bis mëttelgéien Norwesthank läit, geet bis op eng Héicht vun 1840 Meter erop. Mat Ausnam vun e puer Wisen, déi zu engem klengen Haff gehéieren, ass déi ganz Fläch vum Anzuchsgebitt mat Fiichte bewuess. D'Quell huet eng Temperatur vu 7,7&nbsp;°C.

D'Quell ass eng vun den 30 unerkannte Mineralwaasserquellen a Südtiroul.

## Zesummesetzung vum Waasser
Şalom

**Şalom** (Hebräesch: שָׁלוֹם, Lëtzebuergesch: Fridden), ass eng tierkesch-jiddesch Wochenzeitung, déi vum tierkesch-jidesche Journalist Avram Leyon gegrënnt gouf.

Déi éischt Nummer koum den 29. Oktober 1947 zweesproocheg op Tierkesch an 1 Säit op Ladino, zu Istanbul eraus.

Den Editeur a Chefredakter ass de Yakup Barokas.
 
*Şalom* hat 2005 eng Drockoplo vu 5.000 a war 12 Säiten déck.

## D'Mataarbechter vum Şalom

* Gerant ass de İvo Molinas

### An der Redaktioun
* Yakup Barokas

### Karikaturen
* İzel Rozental

Gedréckt gëtt de Şalom am Offset an der Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın A.Ş. zu Istanbul.

## Um Spaweck
* Websäit vum ''Şalom'' in Tierkesch
** Websäit vum ''Şalom'' in Ladino
Lëscht vun de Schachgroussmeeschteren

D**'Lëscht vun de Schachgroussmeeschteren** enthält all Schachspiller, déi den Titel vum Groussmeeschter (GM) droen. Dësen ass nieft dem Weltmeeschtertitel den héchsten Titel am Schach a gëtt vun der FIDE no bestëmmte Krittären op Liewenszäit verginn. Dréier an Dréierinne vum Éieregroussmeeschtertitel a vum Fraegroussmeeschtertitel ginn an dëser Lëscht net berécksichtegt.

Dës Lëscht ass um Stand vum 24. Mee 2010. Zu dësem Zäitpunkt gouf et 1380 Groussmeeschteren, dorënner 22 Fraen. 104 vun dëse Groussmeeschtere si scho gestuerwen.

1950 krute 27 Spiller, déi vun der FIDE erausgesicht goufen, als Éischt den Titel, vun deenen den Andor Lilienthal an de Wassili Smyslow haut nach liewen. D'Grenz vun 100 Groussmeeschtere gouf 1967, also 17 Joer no der Aféierung vum Titel, erreecht; bis zum 200. Titeldréier huet et just 12 Joer gedauert, also bis 1979. 2004 gouf d'Zuel vun 1000 Groussmeeschteren erreecht; bis zum 1100. am Joer 2006 si just 2 Joer vergaang. Am Allgemenge léisst sech also eng inflationär Entwécklung vun der Zuel vun Titeldréier erkennen, där hir Ursaachen allerdéngs net kloer sinn.. Eleng am Joer 2009 goufe 67 nei Groussmeeschteren ernannt. 1969 ass dat eenzegt Joer an deem keen eenzege Groussmeeschter ernannt gouf.

D'Nona Gaprindaschwili war 1978 déi éischt Fra déi den allgemenge Groussmeeschtertitel kritt huet. Deen zum Zäitpunkt vum Titelerwerb jéngste Groussmeeschter ass de Sergei Karjakin, dee seng lescht erfuerderlech Titelnorm mat 12 Joer a 7 Méint erreecht huet. Mat 198 Spiller sinn déi meescht Groussmeeschtere fir de russesche Verband aktiv.

* **Numm:** Nennt den Numm vum Groussmeeschter, wéi en an däitscher Transkriptioun geschriwwe gëtt.
* **Gebuer:** Nennt de Gebuertsdatum vum Groussmeeschter; bei Spiller, bei där hirer Gebuert nach de julianesche Kalenner benotzt gouf, gëtt trotzdeem de gregorianeschen Datum benotzt.
* **Gestuerwen:** Nennt den Doudesdatum vum Groussmeeschter.
* **Joer:** Nennt d'Joer, an deem de Spiller de Groussmeeschtertitel krut.
* **Land:** Nennt d'Land, fir deem säi Verband de Groussmeeschter spillberechtegt ass. Bei gestuerwene Groussmeeschtere gëtt dat Land ugewisen, fir dat de Groussmeeschter spillberechtegt war, wou hien den Titel kritt huet.
* **m/w:** Gëtt d'Geschlecht vum Groussmeeschter un.

*Bemierkung:* D'Lëscht ass zortéierbar: Duerch d'Uklicke vun engem Kolonnekapp gëtt d'Lëscht no där Kolonn zortéiert, zweemol Uklicken dréint d'Zortéierung ëm. Duerch d'Uklicke vun zwou Kolonnen hannerenee kann ee jiddwer gewënscht Kombinatioun kréien.

__TOC__

## Groussmeeschtere vun der FIDE

## Quellen
;Vollstänneg Lëscht, déi awer net um aktuelle Stand ass
* Lëscht vum Bill Wall mat Spiller, déi gewäert goufen

;Titelen, déi viru Kuerzem vergi goufen
* Titelen, déi op der FIDE-Sitzung zu Athen, 3. Quartal 2008 vergi goufen 
* Titelen, déi um 79. FIDE-Kongress zu Dresden, November 2008 vergi goufen 
* Titelen, déi op der FIDE-Sitzung zu Istanbul, 1. Quartal 2009 vergi goufen

## Um Spaweck
Académie Internationale de Lutèce

D**'Académie Internationale de Lutèce A.I.L.**, ënnerstëtzt vun der Stad Paräis, vun där si och d'Vermeil-Medail kritt huet, ass eng philanthropesch Organisatioun, déi a kulturellen, wëssenschaftlechen an artistesche Beräicher aktiv ass. Hire Sëtz ass zu Paräis, *impasse de* *l'astrolabe, 4 Villa de l'Astrolabe*.
 
Hir Memberen a Spender kommen aus der ganzer Welt. Si ass den 23. Abrëll 1965 zu Paräis gegrënnt ginn an ënnerstëtzt d'Ausbreede vu ville kulturellen an artisteschen Aktivitéiten an Domainer wéi z.&nbsp;B.:
* an der **Literatur**: déi klassesch a fräi Poesie, Romaner, philosophesch Essaien, Seechen, Geschichten, Novellen, Erzielungen, Reportagen, Theater, Traductiounen, Theesen, asw...
* an de **Beaux-Arts**: Billerausstellungen, Skulpturen, Plastesch Konscht, Fotografie (schwaarz a faarweg), Zeechnungen, Konschtdrock, Gravuren, Keramiken, Tapisserien, asw...
*an de **Wëssenschaften**: Biologie, Chimie, Physik, Fuerschungen an alle Gebidder wéi, soziologesch-, ethnologesch-, Sproochestudien, Monographien, Astrophysik, Astrologie, asw...
*am **Sport**,-an der ** Medezin**,-an der **Geschicht**,-am **Kinowiésen an an aner Spillarten**, asw...
*an der **Musek **: Kompositiounen (klassesch, modern, Jazz..., Lidder, Folklor, asw...
 
D'A.I.L. organiséiert Concoursen, Expositiounen, Seminären, Rieden, Concerten, signéiert Oploen an Editiounen, all Mount Poetico-artistesch Versammlungen zu Paräis (Club de Lutèce).
 
D'Académie de Lutèce vergëtt och Belounungen iwwer de Wee vu Concoursen oder fir extra Verdéngschter ze wierdegen an zwar: Diplomer, Medailen (Bronz,Sëlwer,Vermeil a Gold), Coupes de Lutèce, Plaquetten, Louis d'Or de Lutetia, Trophäen.
Hire Slogan ass: *faire connaître les oeuvres et leurs acteurs*.

D'Organisatioun wëllt politesch neutral sinn an ënnerstëtzt aner philanthropesch an altruistesch Veräiner.
 
De Kader vun der A.I.L. besteet aus engem Haaptpresident, engem Éierepresident, engem Vizepresident, Sektiounsdirekteren, engem Haaptdelegéierten, europäeschen Delegéierten (ee pro Land), een Delegéierte fir all Land iwwer Europa eraus a franséischen Delegéierten (ee pro Departement).
Industrieschoul

**Industrieschoul** ass de fréieren Numm vum haitegen:
*Lycée de garçons de Luxembourg
*Lycée de garçons Esch-sur-Alzette
*Lycée classique d'Echternach
Péter Lékó

De **Péter Lékó** [], FIDE-Bezeechnung *Peter Leko*, gebuer den 8. September 1979 zu Subotica, ass en ungaresche Schachgroussmeeschter.

Seng aktuell Elo-Zuel läit bei 2739  a seng maximal erreechte bei 2763; domat ass hien dee stäerksten ungaresche Schachspiller an ass op Plaz 12 vun der Weltranglëscht .

## Literatur
* Sergei Soloviov: *Leko's one hundred wins*. Chess Stars, Sofia 2003. ISBN 954-8782-31-6

## Um Spaweck

* Homepage 
* All Lékó Games
Leko

**Leko** ass de Familljennumm vu follgende Persounen:
* Ivan Leko (* 1978), kroatesche Foussballspiller
* Jerko Leko (* 1980), kroatesche Foussballspiller
* Péter Lékó (* 1979), ungaresche Schachgroussmeeschter
* Stefan Leko (* 1974), däitsch-kroatesche Kampfsportler
Jakowenko

**Jakowenko** ass de Familljennumm vu follgende Persounen:
* Dmitri Olegowitsch Jakowenko (* 1983), russesche Schachgroussmeeschter
* Nikolai Iwanowitsch Jakowenko (* 1941), russesche respektiv sowjetesche Ringer
Pähtz

**Pähtz** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Elisabeth Pähtz (* 1985), eng däitsch Schachspillerin.
* Thomas Pähtz (* 1956), en däitsche Schachgroussmeeschter.
Christian Bauer

**Christian Bauer** ass den Numm vu follgende Persounen:
* Christian Bauer (Architekt) (* 1947), e lëtzebuergeschen Architekt
* Christian Bauer (Regisseur)
* Christian Bauer (Schachspiller) (* 1977), e franséische Schachgroussmeeschter
Société d'Encouragement-L'Élite de France

D**'Société d'Encouragement-L'Élite de France** gouf am Joer 1968 vum Yves Merrer gegrënnt, an als Associatioun am C.I.C.A.(Comité d'Initiative et de Consultation) vun der Märei aus dem XIVe Arrondissement vu Paräis (Ref.:681835-J.O. 21/12/68) ageschriwwen. Si huet hire Sëtz zu Paräis op der Nummer *99, Bouvevard Arago* an hir Paroul ass:**"Le meilleur et le plus digne d'être choisi"**.

Nodeem den Yves Merrer gestuerwe war, huet seng Fra d'Madame E. Rouffet-Merrer d'Presidence iwwerholl, an ass mat der Ënnerstëtzung vun der Konscht a Frankräich an am Ausland virugefuer. Si gouf dobäi vun hire franséischen an auslänneschen Delegéierten ënnerstëtzt. Si leescht och altruistesch Aktivitéiten a Frankräich an am Ausland mat der Hëllef vum **"Comité Social et d'Encouragement Le Mérite**, dee si och présidéiert.

All Joer gëtt ee Konschtconcours organiséiert, mat enger Präisverdeelung, déi vun engem Jury entscheet gëtt, nodeem déi ausgestallte Wierker schonn enger Preselektioun ënnerzu goufen. Doriwwer eraus ginn och Bronze-, Sëlwer-, Vermeil-, Goldmedailen an déi gréisst Distinctioun, "Médaille Grand-Or" genannt, verginn, baséiert op d'Konschtwëssen, d'Konschtkënnen, d'Kreativitéit, der altruistescher Mathëllef, der Participatiounszäit als ageschriwwene Member, an déi, déi vum **"Comité des Récompenses"** proposéiert goufen.
Schleck

**Schleck** ass e Familljennumm, dem seng Etymologie op mhd. *slec, -ckes* ("Schneekerei") zeréckgeet, an deemno ursprénglech e "Schneekert" oder "Gourmang" bezeechent huet.

Et ass den Numm vun ënner anerem:
* Auguste Schleck (1906 - ?), lëtzebuergesche Vëlossportler;
** Johny Schleck (* 1942, Stad Lëtzebuerg), lëtzebuergesche Vëlossportler (Papp vum Fränk a vum Andy Schleck);
*** Steve Schleck, fréiere lëtzebuergesche Vëlossportler a Lokalpolitiker, Schäffen (déi Gréng) an der Gemeng Munneref (eelste Brudder vum Andy);
*** Fränk (René) Schleck (* 1980, Lëtzebuerg), lëtzebuergesche Vëlossportler (grousse Brudder vum Andy);
*** Andy (Raymond) Schleck (* 1985, Stad Lëtzebuerg), lëtzebuergesche Vëlossportler (klenge Brudder vum Fränk).
Alain Poher

Den **Alain Poher**, gebuer de 17. Abrëll 1909 zu Ablon-sur-Seine, a gestuerwen den 9. Dezember 1996 zu Paräis, war e franséische Politiker.

Hie war ë.&nbsp;a. President vum franséische Senat (1968-1992), an an där Funktioun Interimspresident vun der Republik no der Demissioun vum Charles de Gaulle (Abrëll-Juni 1969) an nom Doud vum President Georges Pompidou (Abrëll-Mee 1974).

D'Presidentschaftswalen 1969 huet hie géint de Pompidou verluer.

Hie war President vum Europaparlament vun 1966 bis 1969.
## Gielercher
*
*
*
Kaito Kid

**Kaito Kid**, op Japanesch まじっく快斗 *majikku Kaitō* „magesche Kaitō“, ass ee Manga vum japaneschen Zeechner Gosho Aoyama, dee vum Maurice Leblanc sengem *[[Arsène Lupin]]* inspiréiert gouf.
TLD

D'Ofkierzung **TLD** steet fir:
* Top-Level-Domän, d'Endung vun Internetadressen
* Tag Library Descriptor an der Programméiersprooch Java
* The Living Daylights, en James Bond-Film
* Thermolumineszenzdosimeter, e Miessinstrument
Milliard

D'Wuert **Milliard** (Ofkierzung Mrd.) steet fir d'natierlech Zuel **1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000** = 109. Et ass d'Nofollgerin vun der Nénghonnertnéngannonzeg-Milliounen-nénghonnertnéngannonzeg-Dausend-nénghonnertnéngannonzeg an d'Virgängerin vun der Eng-Milliard-eent. Et ass eng zesummegesat gerued Zuel. 

Eng Milliard sinn dausend Milliounen.

Eng aner Bezeechnung mat der Bedeitung Milliard ass de Virsaz *giga* (gekierzt: G), wougéint de milliardsten Deel (10−9) mat *nano* (gekierzt: n) bezeechent gëtt.

Am amerikaneschen Englesch heescht d'Milliard *billion* (dacks ofgekierzt mat *bn*). De *milliard* deen am britteschen Englesch gebraucht gouf, gouf vum amerikaneschen *billion* bal ganz op d'Säit gedréckt.

## Um Spaweck

*  Telepolis: Peter Riedlberger, ''Von Billionen und Milliarden'' archivéiert Versioun (03.09.2002)
Emile Eicher

Den **Emile Eicher**, gebuer den 30. Juni 1955 zu Klierf, ass e lëtzebuergesche Politiker (CSV).

Hie war vun 1994 bis 2011 am Gemengerot vun der Gemeng Munzen an och Buergermeeschter, an huet d'Intresse vun der Gemeng Munzen an de Gemengesyndikater SICLER (President), SIVOUR (President), Parc naturel de l'Our (President) a SYVICOL (Vizepresident) vertrueden. Hie presidéiert zanter 1994 d'Leader-Aktiounsgrupp *Cliärref-Veianen*, e Verband vu Gemengen a Veräiner fir d'Entwécklung vum ländleche Raum.

Am Juli 2009 ass hien als CSV-Deputéierten an d'Chamber nogeréckelt, nodeem de Marco Schank an d'Regierung Juncker-Asselborn II genannt gouf. Bei de Chamberwale vum 20. Oktober 2013, deene vum 14. Oktober 2018 an deene vum 8. Oktober 2023 gouf hien duer erëmgewielt.

No de Gemengewale vum 9. Oktober 2011 gouf den Emile Eicher Buergermeeschter vun der fusionéierter Gemeng Klierf. Zanter dem 7. Mee 2012 ass hie President vum Syvicol (Syndicat des villes et communes luxembourgeoises).

Als Resultat vun de Gemengewale vum 11. Juni 2023 koum et zu enger Koalitioun vun der *Biergerlëst* an der CSV. Den Emile Eicher gouf dobäi Éischte Schäffen ënnert dem neie Buergermeeschter Georges Keipes.
Den Emile Eicher huet als Staatsbeamten an der Stad Lëtzebuerg geschafft bis hien an d'Chamber nogeréckelt ass. Hien ass bestuet, Papp vun 3 Kanner a wunnt zu Maarnech.

## Gielercher
* 

## Um Spaweck

* Portrait vum Emile Eicher op chd.lu.
Corpus Christi (Texas)

**Corpus Christi** ass eng Stad am Nueces County am Bundesstaat Texas.

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Stad
Félix Eischen

De **Félix Eischen**, gebuer de 5. Februar 1966 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Politiker (CSV) a fréiere Journalist an Tëlees-Moderator.

De Felix Eischen huet vun 1987 bis 2007 bei RTL Radio an Télé Lëtzebuerg geschafft, wou hien zum Schluss ë.&nbsp;a. eng eegen Talkshow moderéiert huet.

2009 gouf hie fir d'CSV am Bezierk Süde an d'Chamber gewielt, a bei de Chamberwale vun 2013, deene vun 2018 an deene vun 2023 erëmgewielt.

Zanter November 2017 ass hie Buergermeeschter vun der Gemeng Kielen.

Hien ass haaptberufflechen Assurancenagent an ee vu sengen Hobbyen ass d'Exploitéiere vun enger klenger landwirtschaftlecher Brennerei. Am Marc Thoma sengem Film *[[Emil (Film)|Emil]]* (deen 2010 erauskoum) hat hien eng Nieweroll.

De Felix Eischen ass bestuet an huet zwou Duechteren.
## Gielercher
* 

## Um Spaweck

* Portrait op der Websäit vun der Chamber
* Félix Eischen im Interview - Vom Radiosprecher zum Bürgermeister op wort.lu den 23. Dezember 2017
Marc Lies

De **Marc Lies**, gebuer den 30. Dezember 1968 zu Iechternach, ass e lëtzebuergesche Politiker (CSV).

Vu Beruff Employé op enger Bank, war de Marc Lies vun 2009 bis 2025 Buergermeeschter vun der Gemeng Hesper. 2000 war hien do eng éischt Kéier an de Gemengerot gewielt ginn; 2005 gouf e Schäffen. Am Juni 2025 huet hie säi Récktrëtt aus perséinleche Grënn bekanntginn. 

Als Folleg vun de Chamberwale vum 7. Juni 2009 ass hien, als Kandidat op der CSV-Lëscht fir de Zentrum, an d'Chamber nogeréckelt, nodeem e puer vun den Éischtgewielten zum Minister ernannt gi waren. Bei de Chamberwale vum 20. Oktober 2013,  deene vum 14. Oktober 2018
an deene vum 8. Oktober 2023 gouf hien erëmgewielt.

## Gielercher
* 

## Um Spaweck
Ben Scheuer

De **Ben Scheuer**, gebuer de 7. Mee 1980 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Politiker.

Hien ass zanter 2006 Bankbeamten.

An der Folleg vun de Chamberwale vum 7. Juni 2009, wou hien op der LSAP-Lëscht fir de Walbezierk Oste kandidéiert huet, ass hien an d'Chamber 'nogeréckelt', nodeem den Nicolas Schmit Minister gouf. Bei de Chamberwale vum 20. Oktober 2013 gouf hien den 3. op der Lëscht vun der LSAP am Walbezierk Osten a koum mat deem Resultat net an d'Chamber.

De Ben Scheuer ass de Jong vum Jos Scheuer.

## Gielercher
*
Jocelyn Bell Burnell

D**'[[Order of the British Empire|Dame]] Susan Jocelyn Bell Burnell**, gebuer de 15. Juli 1943 zu Belfast, Nordirland als *Susan Jocelyn Bell* ass eng brittesch Radioastronomin.

D'Jocelyn Bell hat op der Universitéit Glasgow studéiert an huet no hirem Diplom 1965 bei den Antony Hewish op Cambridge gewiesselt. Bei der Auswäertung vun den Date vun den 1967 fäerdeggestallte Radioteleskoparrays sinn hir e puer Signaler opgefall, déi si kosmesche Kierper zougedeelt huet, et war d'Entdeckung vum éischte Pulsar PSR B1919+21.

No hirer Hochzäit mat engem Regierungsbeamten 1968, am Joer vun hirer Promotioun, wiesselt si an de Mullard Laboratoire fir Weltraumwëssenschaft op Southampton, fir an der Géigend vun hirem Mann ze sinn. Si huet zanter 1991 d'Professur fir Physik op der Open University an England.

D'Bell Burnell gouf 1974 net beim Nobelpräis fir Physik, deen un den Anthony Hewish goung ausgezeechent, wat an der wëssenschaftlecher Ëffentlechkeet zu heftege Kontroverse gefouert huet. Am Géigesaz war si ee Joer virdrun (1973) nach *zesumme* mam Hewish mat der Michelson-Medail vum Franklin-Institut zu Philadelphia ausgezeechent ginn. Zanter 2003 ass si Member vun der Royal Society, an am Juni 2007 gouf si duerch d'Kinnigin Elizabeth II. als *[[Order of the British Empire|Dame Commander of the Order of the British Empire]]* ausgezeechent an ass domat an de perséinlechen Adelsstand erhuewe ginn.

## Auszeechnungen
* 1973 Michelson-Medail, Franklin Institute, Philadelphia
* 1978 J.-Robert-Oppenheimer-Memorial-Präis, Center for Theoretical Studies, Miami
* 1987 Beatrice-M.-Tinsley-Präis, American Astronomical Society
* 1989 Herschel Medail, Royal Astronomical Society, London
* 1995 Jansky Award, National Radio Astronomy Observatory
* 1999 Order of the British Empire (CBE) fir hir Verdéngschte an der Astronomie
* 2003 Member vun der Royal Society (FRS)
* 2007 Éierendokter vun der Harvard Universitéit (USA)
* 2007 Order of the British Empire (DBE) fir hir Verdéngschte an der Astronomie
* 2007 Éierendokter vun der Universitéit Durham (Groussbritannien)
* 2008 President am britteschen Institute of Physics (Groussbritannien)

## Literatur
*  Sally Montgomery, Louise Hickey (Ill.): *Irish Scientists and Inventors: Jocelyn Bell Burnell*. Blackstaff Press Ltd, 1995, ISBN 0-85640-554-X
*  Maurice Riordan, Jocelyn Bell Burnell: *Dark Matter: Poems of Space*. Calouste Gulbenkian Foundation, 2008, ISBN 978-1-903080-10-8
Léon Gloden

De **Léon Gloden**, gebuer den 9. Dezember 1972 zu Ettelbréck, ass e lëtzebuergesche Jurist a Politiker (CSV). Hien ass zanter dem 17. November 2023 Inneminister an der Regierung Frieden-Bettel.

## Liewen a Karriär
Vu Beruff ass de Léon Gloden Affekot. Hie war vun 2000 bis 2011 Conseiller am Gemengerot vun der Gemeng Gréiwemaacher an war do vun 2011 bis 2023 Buergermeeschter.

Als Folleg vun de Chamberwale vum 7. Juni 2009, wou hien op der CSV-Lëscht am Bezierk Osten kandidéiert huet, ass hien, nodeem d'Octavie Modert an d'Françoise Hetto Ministesche goufen, an d'Chamber 'nogeréckelt'. Hie gouf bei de Chamberwale vum 20. Oktober 2013, deene vum 14. Oktober 2018
an deene vum 8. Oktober 2023 erëmgewielt.

Am November 2023 huet hien op säin Deputéiertemandat verzicht, fir Inneminister an der neier Regierung Frieden-Bettel ze ginn.

Hien ass bestuet a Papp vun 2 Kanner.

## Gielercher
* 

## Um Spaweck
Claude Haagen

De **Claude Haagen**, gebuer den 18. Mee 1962 zu Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Enseignant a Politiker (LSAP).

## Politesch Karriär
Hie war vun 2001 bis 2005 Buergermeeschter vun der Gemeng Dikrech, dono war hien, bis 2011, Member vum Dikrecher Gemengerot, an dann nees vun 2011 (2017 erëmgewielt) bis Enn 2021, Buergermeeschter.

Bei de Chamberwale vum 7. Juni 2009 war de Claude Haagen Kandidat op der LSAP-Lëscht fir den Nord-Bezierk. Hien ass an d'Chamber 'nogeréckelt', nodeem de Romain Schneider zum Minister ernannt gi war. Bei de Chamberwale vum 20. Oktober 2013 gouf hien erëmgewielt, a bei deene vum 14. Oktober 2018 ass hien de 6. Dezember nees fir de Romain Schneider 'nogeréckelt'.

De 5. Januar 2022 ass hien erëm eng Kéier fir de Romain Schneider 'nogeréckelt', ma ewell an d'Regierung, wou en dem Schneider, deen zeréckgetruede war, seng Portefeuillë Landwirtschaft a Sozialversécherung iwwerholl huet.

Bei de Chamberwale vum 8. Oktober 2023 gouf hien an d'Chamber erëmgewielt.

Hie war ausserdeem vu Mäerz 2014 bis Januar 2019 Parteipresident vun der LSAP.

## Sportlech Karriär
1982 war de Claude Haagen fir d'éischt am Kader vun der lëtzebuergescher Härenhandballnationalekipp. Hien huet 65-mol an der Nationalekipp gespillt, an huet 29 Goler geschoss.

Vun 2010 bis 2018 war hie President vun der *[[Fédération luxembourgeoise d'athlétisme]]*.

## Um Spaweck
Dictionnaire

**Dictionnaire** ass d'Bezeechnung vun engem Noschlowierk, dat Wierder oder aner sproochlech Eenheeten alphabetesch zortéiert oplëscht an zu all Aschreiwung (Lemma) Informatiounen ubitt.

Beispiller:

* Lexicon der Luxemburger Umgangssprache
* Wörterbuch der luxemburgischen Mundart
* Luxemburger Wörterbuch
* Lëtzebuerger Online Dictionnaire
* Dictionnaire français-luxembourgeois

## Kuckt och
* Lëtzebuergesch Dictionnairen
* Lexikon
* Enzyklopedie

## Um Spaweck
Lexikon

**Lexikon** (λἐξικον vu λἐξις = "lexis", d'Wuert; pl.: Lexika) ass ganz allgemeng d'Bezeechnung vun engem Noschlowierk oder engem Dictionnaire. E Lexikon ass am Ëmfang an der Reegel méi kleng wéi eng Enzyklopedie.

Beispill: Meyers Lexikon

## Fachlexikon

**Fachlexikon** bezeechent e Noschlowierk, an dem d'Wësse vun engem Fachgebitt beschriwwe gëtt.

Beispiller: Luxemburger Lexikon, Luxemburger Autorenlexikon
Observatoire La Plata

Den **Observatoire La Plata**, engl. *La Plata Astronomical Observatory* ass en Observatoire an der Stad La Plata an Argentinien.

Per Dekreet vum 7. Mee 1881 gouf vum Grënner Dardo Rocha vu La Plata a Gouverneur vu Buenos Aires beschloss, en Observatoire ze bauen. De Bau ass am Joer 1883 ugefaange ginn, ee Joer nodeem de Paräisser Observatoire d'Instrumenter an Argentinie geschéckt hat, fir de Venustransit z'observéieren, deen e grousse wëssenschaftlechen Interessi hat. Déi gréisst Instrumenter sinn en 80&nbsp;cm-Spigelteleskop, ee fir déi deemoleg Zäit exzellent Instrument, an en 43&nbsp;cm-Refrakter, béid hiergestallt vun der Firma Gaultier.


 Fichier:Telescopio UNLP 001.JPG|Teleskopdoum
 Fichier:Astro y Geo IMG 1958.jpg|Spigelteleskop
 Fichier:Astro y Geo IMG 1987.jpg|Refrakter


## Quellen
* ''Facultad de Ciencias Astronómicas y Geofísicas, Universidad de la Plata'' 
* M. Gonzales: ''L'Observatoire astronomique de l'Université nationale de La Plata'', Ciel et Terre, Volume 37. Bulletin of the Société Belge d'Astronomie, Brussels, 1921, p.&nbsp;113

## Kuckt och

## Um Spaweck
Denis Diderot

Den **Denis Diderot**, gebuer de 5. Oktober 1713 zu Langres (Champagne-Ardenne), a gestuerwen den 31. Juli 1784 zu Paräis, war e franséische Schrëftsteller, Philosoph an Enzyklopedist. Den Diderot gehéiert zesumme mam Montesquieu, mam Voltaire a mam Rousseau zu de wichtegste Perséinlechkeete vum Zäitalter vun der Opklärung. 

Am bekanntsten ass den Diderot duerch seng Enzyklopedie, der *Encyclopédie, ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers*, déi en zesumme mam Jean d'Alembert erausbruecht huet.

## Liewen

## Wierk

## Um Spaweck

* ''Encyclopédie, ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers'' vum Diderot an d'Alembert. Online duerchsichbar Originaleditioun.
Radio R.O.M.

De **Radio R.O.M.** (*Radio Organisatioun Medernach*) ass e lëtzebuergesche Radiosender, dee lokal begrenzt vu Miedernach aus op der Frequenz 106,5&nbsp;MHz ausgestraalt gëtt. De Veräin ass eng Asbl no lëtzebuergeschem Recht. De Sëtz vum Radiosender ass zu Miedernach am Gebai vun der Gemeng.

D'Radiosstatioun huet hire Betrib den 28. Mee 1988 gefaangen, deemools nach als Piratesender ënner dem Numm ARANTIA, kuerz drop ëmbenannt an M103 (well deemools op 103&nbsp;MHz gesent gouf). Vum 6. September 1989 u war et awer nees roueg am Äther, d'Statioun huet op Unuerdnung vum Procureur missen ofgeschalt ginn, mat der Begrënnung datt de Funkverkéier vum Fluchverkéier gestéiert géif ginn, wuel duerch d'Noperschaft mat der Funkrichtstatioun Goldknapp bei Dikrech. Mat legalem Status konnt am Januar 1993 de Sendebetrib nees opgeholl ginn, ënner dem neien Numm Radio R.O.M. a mat der neier Frequenz 106,5&nbsp;MHz. Am Juli 1993 gouf de Sender op 100 Watt eropgesat. Zanter Juli 2006 kann een de Programm och als Livestream iwwer den Internet lauschteren.

De Radio R.O.M. huet vum "Piratensender" zum lokalen/regionale Radiossender iwwer déi lescht Joren ausgebaut. Et gouf eng nei Antenn opgeriicht, de Programm restrukturéiert an a Genrë kategoriséiert a virun allem Kooperatioune mat Veräiner an aneren Radiossendere goufen ofgeschloss. De Radio R.O.M. huet eng eegen Internetsäit déi reegelméisseg à jour gesat gëtt an ass och a verschidenne soziale Medien erëmzefannen, wéi op Facebook, Linkedin an Twitter.

Radio R.O.M. huët am Summer 2016 seng Frequenz geännert an ass op senger **neier Frequenz FM 101.5 Mhz** ze empfänken. Radio R.O.M. huet vun der ALIA dës Frequenz op ons Demande zougewisen kritt. Dësen Frequenzwiessel war dréngend noutwendeg, well auslännesch Radiosender onse Betrib gestéiert hunn.

Esou garantéiert Radio R.O.M. sengen Nolauschterer ab dem 18. Juli 2016 en **Programm an enger besserer Qualitéit an mat gréisserem Empfangsgebitt**.

2021 huet Radio R.O.M. un den nationalen DAB+ Tester mattgewierkt an ab Oktober 2021 eng Test Sendelizenz fir op DAB+ säin Programm ze senden an ze testen. Testlizenz gouf no 6 Méint nach emol fir 6 Méint verlängert an den Instanze gëtt een Rapport vunn den Konstate an Miessungen am Hierscht 2022 virgeluëcht.

Säit 2010 publizéiert de Radio R.O.M. semestriell den **RadioMAG**. Dëst ass een informativen Magazin iwwer divers Sujete wat Kultur, Events, Musëk an och ons Partner betrefft. Et ass een gefalten DIN A3 Format an gëtt vunn de Bénénvoles vum Radio R.O.M. gratis verdeelt oder verschéckt. Et gett eng gratis PDF Versioun op der Homepage vum Radio R.O.M. (www.rom.lu)

Eng weider gutt Noriicht war 2016, dass den **RadioMAG vun 1250 op 2000 Exemplairen erhéijt gouf**. Doduerch deckt Radio R.O.M. gären déi wuessend Gemengen of wat fir d'Werbepartner e weideren Avantage huet.

Radio R.O.M. asbl ass Mattgrënner vum Daachverband vunn den lëtzebuerger Lokalradiosender, DLLR deen 24.04.2022 gegrënnt gouf.

## Um Spaweck
* Websäit vum Radio R.O.M.
Radio Gutt Laun

De **Radio Gutt Laun**, kuerz **RGL**, ass e lokale Radiosender zu Lëtzebuerg, dee vun
1984 (deemools a bis 1992 nach als "Radio Stereo ERE 2000") bis uganks d'2020er Jore vun Esch-Uelzecht (Antenn Gaalgebierg) aus sent, zanterhier vu Schëffleng aus.

Uganks gouf en op der UKW-Frequenz 106,00&nbsp; ausgestraalt. Zanter dem 1. Juli 2015 kritt een de Programm op senger neier Frequenz 96,60 . E kann och am Escher Kabel op 103.5, iwwer d'Tëlee vun der Post, an als Livestream iwwer den Internet empfaange ginn.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Radiosenderen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* Websäit vum RGL
Élisabeth vu Lëtzebuerg

*Élisabeth vu Lëtzebuerg, Duechter vun der Groussherzogin Charlotte.
*Élisabeth vu Lëtzebuerg, Sëschter vun der Groussherzogin Charlotte.
*Elisabeth vu Lëtzebuerg, Duechter vum Jean-Henri vu Lëtzebuerg an der Marguerite vun Troppau.
Élisabeth vu Lëtzebuerg (1922-2011)

D'Prinzessin **Élisabeth Hilda Zita Marie Anna Antonia Friederike Wilhelmine Louize vu Lëtzebuerg**, bestuet **Herzogin vun Hohenberg**, gebuer den 22. Dezember 1922 op Schlass Bierg, a gestuerwen den 22. November 2011, war eng lëtzebuergesch Prinzessin, Duechter vun der Groussherzogin Charlotte vu Lëtzebuerg an hirem Mann, dem Prënz Felix.

Si huet den 9. Mee 1956 an der Stad Lëtzebuerg de Franz Herzog von Hohenberg (1927–1977) bestuet. Si kruten 2 Kanner:

* Prinzessin Anita von Hohenberg (gebuer den 18. August 1958 op Schlass Bierg), bestuet 1978 mam Romée de La Poëze Comte d'Harambure (gescheet 1998), bestuet 2005 mam Andreas Graf von Bardeau.
* Prinzessin Sophie von Hohenberg (gebuer den 10. Mee 1960 op Schlass Bierg), bestuet 1983 mam Jean-Louis de Potesta

Den 22. November 2011 huet den Haff matgedeelt datt Prinzessin Elisabeth gestuerwen ass.
Marie-Adélaïde vu Lëtzebuerg (1924-2007)

D**'Marie-Adélaïde Louise Thérèse Wilhelmine**, gebuer den 21. Mee 1924 um Schlass Bierg, a gestuerwen den 28. Februar 2007 um Schlass Wolfsberg an Éisträich, war eng lëtzebuergesch Prinzessin. Si war dat drëtt Kand (an déi zweet Duechter) vun der Groussherzogin Charlotte vu Lëtzebuerg an hirem Mann, dem Prënz Felix.

Als Prinzessin vu Lëtzebuerg, Prinzessin vun Nassau, Prinzessin vu Bourbon-Parma gebuer, huet si sech den 10. Abrëll 1958 mam Karl Josef Graf Henckel von Donnersmarck (7. November 1928 – 16. Abrëll 2008) bestuet.

Si hunn zesumme 4 Kanner gehat:
* Andreas Graf Henckel von Donnersmarck, gebuer den 30. Mäerz 1959, a bestuet zanter 1995 mat der Johanna von Hohenberg (gebuer 1966).
* Felix Graf Henckel von Donnersmarck, gebuer den 2. Mäerz 1960, gestuerwen den 28. Oktober 2007.
* Heinrich Graf Henckel von Donnersmarck, gebuer den 13. November 1961, an zanter 1998 bestuet mat der Anna-Maria Merckens (gebuer 1969). 
* Charlotte Henckel von Donnersmarck, gebuer de 4. August 1965 a bestuet zanter 1999 mam Christoph Johannes von Meran (gebuer 1963).

## Um Spaweck
Charles Mathieu

De **Charles Mathieu**, gebuer den 18. August 1863 zu Wolz, an do gestuerwen den 21. Abrëll 1933, war e lëtzebuergesche Geschäftsmann a Politiker.

Hie war vun 1890 bis 1914 a vun 1916 bis 1918 Deputéierten an der Chamber. 

Vun 1909 bis 1924 war hie Buergermeeschter vun der Stad Wolz, wou hien 1891 zesumme mam Jules Simon d'Brauerei Simon gesteet huet.

Nom Charles Mathieu ass en nationale Wanderwee genannt, de Charles-Mathieu-Pad, deen iwwer 42&nbsp;km vun Esch-Sauer op Veianen féiert.

## Gielchen
* Officier de l'Ordre de la couronne de chêne (Promotioun 1912)
* 
* Officier vum Ordre de la Couronne de Belgique(Promotioun 1922)

## Um Spaweck
* Depliant vum Charles-Mathieu-Pad (Pdf)  
* Depliant vum Charles-Mathieu-Pad (Pdf)
Heinrich Mameranus

Den **Heinrich Mameranus**, gebuer ëm 1500 zu Mamer a gestuerwen tëscht 1563 a 1567, war en Drécker, Editeur a Libraire zu Köln.

Hien huet sech zu Köln als Nottär installéiert a 1550, mat Hëllef vu sengem Brudder Nicolaus do eng Dréckerei opgemaach. Tëscht 1550 a 1552 sinn do 18 Bicher editéiert ginn, dorënner der 5, déi den Nicolas geschriwwen hat. Duerno gouf et roueg bis 1560, wou nach eng Kéier een Titel erauskoum, deen awer just en neien Aband ëm scho virdrun editéiert Wierker war, soudatt ugeholl ka ginn, datt de Betrib just 3 Joer aktiv war.

1561 huet de Mameranus eng Privatschoul am Haus, wou virdrun d'Dréckerei war, gefouert.

En ass tëscht 1563 a 1567 gestuerwen.

### Literatur
* van der Vekene, Émile, 1973. *Heinrich Mameranus: ein Luxemburger Drucker des 16. Jahrhunderts in Köln*. 34 p.&nbsp;Verlag der Gutenberg-Gesellschaft, Mainz
Marie-Adélaïde vu Lëtzebuerg (Homonymie)

**Marie-Adélaïde vu Lëtzebuerg** ass den Numm vun:
* der Groussherzogin Marie-Adélaïde vu Lëtzebuerg (1894-1924);
* der Marie-Adélaïde vu Lëtzebuerg (1924-2007), der Duechter vun der Groussherzogin Charlotte.
## Kuckt och
*Adélaïde-Marie vun Anhalt-Dessau (1833-1916), d'Fra vum Groussherzog Adolphe vu Lëtzebuerg.