open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Claude Simon

De **Claude Simon**, gebuer den 10. Oktober 1913 zu Tananarive op der Insel Madagaskar, a gestuerwen de 6. Juli 2005 zu Paräis, war e franséische Schrëftsteller.

1985 krut hien den Nobelpräis fir Literatur.

## Säi Wierk
* 1945: *Le Tricheur*, Éditions du Sagittaire
* 1947: *La Corde raide*, Éditions du Sagittaire
* 1952: *Gulliver*, Calmann-Lévy
* 1954: *Le Sacre du Printemps*, Calmann-Lévy
* 1957: *Le Vent*. Tentative de restitution d'un retable baroque, Éditions de Minuit
* 1958: *L'Herbe*, Éditions de Minuit
* 1960: *La Route des Flandres*, Éditions de Minuit
* 1962: *Le Palace, Éditions* de Minuit
* 1966: *Femmes* (sur vingt-trois peintures de Joan Miró), Éditions Maeght
* 1967: *Histoire*, Éditions de Minuit
* 1969: *La Bataille de Pharsale*, Éditions de Minuit
* 1970: *Orion aveugle*, Skira
* 1971: *Les Corps conducteurs*, Éditions de Minuit
* 1973: *Triptyque*, Éditions de Minuit
* 1975: *Leçon de choses*, Éditions de Minuit
* 1981: *Les Géorgiques*, Éditions de Minuit
* 1984: *La Chevelure de Bérénice*, Éditions de Minuit
* 1986: *Discours de Stockholm*, Éditions de Minuit
* 1987: *L'Invitation*, Éditions de Minuit
* 1988: *Album d'un amateur*, Rommerskirchen
* 1989: *L'Acacia*, Éditions de Minuit
* 1992: *Photographies, 1937-1970*, Éditions Maeght
* 1994: *Correspondance avec [[Jean Dubuffet]]*, L'Échoppe
* 1997: *[[Le Jardin des Plantes]]*, Éditions de Minuit
* 2001: *Le Tramway*, Éditions de Minuit

## Literatur
* Genin, Christine: * L'expérience du lecteur dans les romans de Claude Simon. Lecture studieuse et lecture poignante.* - Paris, Champion (Littérature de notre siècle, 6), 1997
* Genin, Christine: *L'écheveau de la mémoire. La Route des Flandres de Claude Simon.* - Paris, Champion (Unichamp, 59), 1997

## Kuckt och
Lëscht vun de Laureate vum Nobelpräis fir Literatur

## Um Spaweck
* D'Christine Genin op hirer Säit ''Labyrinthe'' iwwer de Claude Simon
* D'Nobelpräis-Websäit iwwer de Claude Simon
Triny Beckius

D**'Triny Beckius**, gebuer den 22. August 1942 zu Mäertert a gestuerwen den 11. Dezember 2023 zu Iechternach war eng Lëtzebuerger Molerin.

Hire Studium huet si an der *École nationale supérieure des beaux-arts* zu Paräis an op der *Rijksakademie van Beeldende Kunsten* zu Amsterdam gemaach.

D'Triny Beckius huet ënner anerem Landschaftsbiller a Stadvuë gemoolt. Si war Member vum Cercle artistique de Luxembourg (CAL), op deem sengem Salon se 1961 eng éischt Kéier ausgestallt huet. Ë. a. 1966 hat se eng eegen Ausstellung an der Galerie Bradtké, Interart (1969) an an der Galerie Le Cadre (1971). 1966 huet si Lëtzebuerg um *Salon européen des femmes-peintres* zu Nanzeg representéiert, zesumme mat der Georgette Beljon, der Monique Brackel, der Solange Frégnac, der Thérèse Frégnac, der Josée Gloden, der Nina Grach-Jascinsky, der Marie-Ange Heiden, der Christiane Heinen, der Huguette Heldenstein, der Erny Heuertz, der Loulou Heuertz, der Valérie Kuborn, der Ger Maas, der Hélène Meer, der Marie-Jeanne Molitor, der Irène Nadler, der Vanna Solofrizzo, der Germaine Spiesse an derLily Unden.

1988 gouf si um Salon du CAL mam *Prix mention du public* ausgezeechent.

D'Triny Beckius war d'Duechter vum Moler Jean-Pierre Beckius a senger Fra Gabrielle Breyer, an d'Stéifduechter vum Moler Roger Steffen.

D'Triny Beckius war d'Mamm vun der Designerin Dunja Weber.

## Wierker
**Selbsbildnis*, 1963, Ueleg op Léngent

## Literatur
* Herr, Lambert, 1992. *Beckius Triny*. In: *Anthologie des arts au Luxembourg*. Éditions Émile Borschette. Imprimerie Linden, Lëtzebuerg, 464 S. (Cf. S. 23). ISBN 2-87982-034-0

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* D'Triny Beckius op der Websäit vum ''Cercle artistique de Luxembourg''
Giovanni Paolo Maggini

De **Giovanni Paolo Maggini**, gebuer de 25. August 1580 zu Botticini Sera bei Brescia an Italien, a gestuerwen no 1630, war en italieenesche Geiemécher.

Hie war Schüler vum Gasparo di Bertolotti da Salò a war dee wichtegste Vertrieder vun der Geiemécherschoul vu Brescia. Seng Geien hunn e waarmen, däischteren Toun.

Nom Maggini ass d'Geiemécherschoul vu Brescia verfall.
Giovanni Francesco Pressenda

Den **Giovanni Francesco Pressenda**, gebuer ëm 1777, a gestuerwen den 12. Dezember 1854 zu Turin, war en italieenesche Geiemécher.

Hie war e Schüler vum Lorenzo Storioni. Vun 1820 un huet hien zu Torino ugefaange Geien ze bauen, déi flaach gebaut a gielzeg lackéiert waren, nom Modell vum Antonio Stradivari.
Jan Boumeester

De **Jan Boumeester**, gebuer 1629 zu Quakenbrück, a gestuerwen den 28. Januar 1681 zu Amsterdam, war en hollännesche Geiemécher mat däitschen Originnen.

De Boumeester hat säin Atelier zu Amsterdam a seng Geie sinn nom Modell vum Andrea Amati gebaut.
Jakob Stainer

De **Jakob Stainer** (och: *Jacob Stainer* oder *Jacobus Stainer*), gebuer viru 1617 zu Absam bei Innsbruck, an do 1683 gestuerwen, war en Tiroler Geiemécher.

De Stainer war deen éischte wichtege Geiemécher nërdlech vun den Alpen. Hie gëllt als Grënner vun der eigentlecher däitscher Geiebauschoul.

Bei de Stainer-Geie fält besonnesch den typesch helle Klang op, dee mat enger Flütt verglach gëtt.

Fichier:Stainer edit.jpg|Eng Gei vum Jakob Stainer …
Fichier:Stainer verso.jpg|… an hir Récksäit
Waasserbëlleg

**Waasserbëlleg** ass eng Uertschaft an der Gemeng Mäertert.

## Geographie
Waasserbëlleg läit op der Sauer an op der Musel.

D*'Spatz*, wou d'Sauer an d'Musel leeft, ass den déifste Punkt vu Lëtzebuerg mat 130 m.

Op der anerer Säit vun deenen zwéi Flëss, an Däitschland, leien d'Bëllegerbréck an Uewerbëlleg (*Oberbillig*).

Waasserbëlleg ass de Sëtz vun der Gemeng Mäertert.

De Grenzhandel, besonnesch den Tanktourismus, droen zu engem groussen Deel vum Akommes bäi: Tëscht Mäertert a Waasserbëlleg stinn eng gutt Dose Bensinnspompelen.

## Archeologie
Op der *Spatz*, dat ass do wou d'Sauer an d'Musel leeft, gouf 1885 eng Transenna aus dem 4. / 5. Joerhonnert fonnt. Et goufen och d'Reschter vun der fréierer Mäerteskierch a vu Merowengergriewer fonnt.
## Kuckeswäertes
* Den Aquarium
* D'Kierch Waasserbëlleg

## Bibliographie
* Hansen, Frank.: *Die Wasserbilliger Bevölkerung im Zeitvergleich (1796 - 2005)* - In: Harmonie Wasserbillig, 125e anniversaire: 1879 - 2004. - Wasserbillig: Harmonie ; 2005. - P. 141-143, ill., tabl., graph.

## Kuckt och

*Eisebunnsbréck zu Waasserbëlleg
*CFL-Gare
*D'Prënzegare
*Kierch Waasserbëlleg

## Um Spaweck

* D'Sauerdall
* Websäit vun der Gemeng Mäertert
* Volker Bingenheimer, Flucht in das Kalkwerk, Gestohlenes Komissbrot sichert das Überleben im Stollen. Vor 80 Jahren mussten 1.500 Einwohner aus Wasserbillig in unterirdischen Gängen ausharren. Die Erinnerung an die Entbehrungen ist noch lebendig.
Sebastián Aguilera de Heredia

De **Sebastián Aguilera de Heredia**, gedeeft de 15. August 1561 zu Saragossa a Spuenien, an do gestuerwen de 16. Dezember 1627, war e spueneschen Organist, Komponist a Geeschtlechen.

## Säi Liewen

Seng Carrière huet 1585 ugefaangen, wéi den Aguilera an der Kathedral vun Huesca Organist gouf. Den 29. September 1603 gouf hien zum Geeschtleche geweit an e krut zu Saragossa d'Plaz vum Haaptorganist an der Kierch *La Seo*. 1620 huet hie säi Schüler José Ximenez, dee méi spéit säin Nofollger gouf, zu sengem Ramplassang ernannt.

## Seng Wierker
**Canticum Beatissimae Virginis deiparae Mariae* (1618), dora 36 verschidde Magnificaten fir véier, fënnef, sechs oder aacht Stëmmen.
**Pange lingua a tres sobre tiple*.
**Obra de 8. tono: Ensalada* e Stéck am Genre vum Quodlibet.

## Um Spaweck
* E puer vu senge Stécker als MIDI-Datei
* Partitur vum Aguilare sengem ''Tiento de 4 tono''
Mars Schmit

De **Mars Schmit**, gebuer den 3. Dezember 1931, a gestuerwen de 14. Oktober 1990, war e lëtzebuergesche Moler.

Hien huet besonnesch Aquarellen a Fiederzeechnunge gemoolt, vun iwwerall aus dem Lëtzebuerger Land, an dat nieft sengem Beruff, am Ufank Schoulmeeschter, a spéider Sproochen- a Konschtprofesser.

## Ausstellunge vum Mars Schmit uechtert d'Welt
Paräis, Roum, Grosseto, Salzburg, Bréissel, München, Frankfurt, Köln, Toronto, Des Moines, Minneapolis, Oxford a Middletown (Ohio), New York *927 Madison Avenue* an am *Rockefeller Center*, Peking, Moskau (1989) an natierlech och zu Lëtzebuerg.

Hien huet 1964 als Auszeechnung ënner anerem d'Médaille d'Or vun der *Academia Tiberina* vu Roum kritt.

De Mars Schmit ass fréi an onerwaart am Alter vun nëmmen 59 Joer gestuerwen.

## Publikatiounen
De Mars Schmit huet vill Albume mat sengen eegene Biller an Zeechnungen an Eegeregie éditéiert, ënner anerem:

* *Si Luxembourg m'était dessiné..*, Éditions Mars Schmit, 1983.
* *Il était une fois - nos châteaux forts...*, Éditions Mars Schmit, 1984.
* *Nostalgie*, Éditions Mars Schmit, 1984.
* *D'Uelzecht*, Éditions Mars Schmit, 1985.
* *D'Sauer*, Éditions Mars Schmit, 1986.
* *D'Musel*, Éditions Mars Schmit, 1987.
* *Métamorphose-Luxembourg*, 1988.
* *Ma Terre au fil des millénaires*, 1989.
* *Charnière d'Europe*, 1990. Éditions Schortgen

## Literatur
* pl, 1990. *Mars Schmit gestorben.* Luxemburger Wort 1990 (15. Oktober), S. 4.

## Um Spaweck

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Albert Calmes

Den **Albert Calmes**, gebuer de 26. Februar 1881 zu Paräis, a gestuerwen den 22. September 1967 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Ekonomist an Historiker.

Hie war ee vun den éischten, déi mat engem Doktertitel an der Ekonomie vun der Universitéit op Lëtzebuerg heemkomm sinn. Virdrun hat hien op Unien an der Schwäiz an an Däitschland enseignéiert. Hie gouf Direkter bei der Arbed a krut den Titel *Ministre plénipotentiaire honoraire* fir verschidden diplomatesch Déngschter, ë. a. bei der Unesco.

Als Historiker huet den Albert Calmes sech besonnesch mat der Geschicht vu Lëtzebuerg am 19. Joerhonnert befaasst. Hie war vun 1949 un den éischte President vun der lëtzebuergescher Unesco-Kommissioun, nodeems Lëtzebuerg zwee Joer virdrun der Unesco bäigetruede war.

Hie war bestuet mat der Jeanne Reuter an de Papp vun ë. a. dem Christian Calmes.

## Wierk
* *Histoire contemporaine du Grand-Duché de Luxembourg* a 5 Bänn:
# Bd. I - *Naissance et débuts du Grand-Duché (1814-1830)*; Lëtzebuerg, Sankt-Paulus Verlag, 1971 (= nei Versioun vun engem éischte Wierk, dat 1932 zu Bréissel publizéiert gi war; erausgi vum Christian Calmes); 569 S.
# Bd. II - *Le Grand-Duché de Luxembourg dans la Révolution belge (1830-1839)*; Lëtzebuerg, Sankt-Paulus Verlag, 1982 (Neioplo; 1. Oplo = Bréissel, 1939); 423 S.
# Bd. III - *La restauration de Guillaume Ier, roi des Pays-Bas - L'ère Hassenpflug (1839-1840)*; Bréissel (L'Édition universelle) & Lëtzebuerg (Sankt-Paulus), 1947; 424 S.
# Bd. IV - *La création d'un État (1841-1847)*; Lëtzebuerg, Sankt-Paulus Verlag, 1983 (Neioplo; 1. Oplo = 1954); 473 S.
# Bd. V - *La Révolution de 1848 au Luxembourg*; Lëtzebuerg, Sankt-Paulus Verlag, 1982 (Neioplo; 1. Oplo = 1957); 301 S.
:N.B.: De Christian Calmes huet dës Serie méi spéit mat 4 Bänn (Bd. 7, Bd. 8, Bd. 10 a Bd. 11) fortgesat. Säi Bd. 12 (1815-1989) ass eigentlech als "hors série" ze betruechten. An d'Bänn 6 a 9 sinn ni geschriwwe ginn. Kuckt wgl. ënner Christian Calmes!

* *Au fil de l'histoire* (3 Bänn vum Albert Calmes; d'Serie ass duerno vum Christian Calmes fortgesat ginn):
# Bd. I - Lëtzebuerg, Sankt-Paulus, 1968 (Neioplo 1979); 286 S.
# Bd. II - Lëtzebuerg, Sankt-Paulus, 1988 (= 3. Oplo); 305 S.
# Bd. III (mam Christian Calmes)- Lëtzebuerg, Sankt-Paulus, 1972 (= 2. Oplo); 273 S.

* *Das Geldsystem des Grossherzogtums Luxemburg*; Leipzig, 1907.
* *La comptabilité industrielle*, Payot, Paräis, 1922.
* *Der Zollanschluss des Grossherzogtums Luxemburg an Deutschland*; 2 Bänn, Lëtzebuerg, Drock Joseph Beffort, 1919:
# Bd. I - *Der Eintritt Luxemburgs in den Deutschen Zollverein (1839 -1842)*;
# Bd. II - *Die Fortdauer des Anschlusses und seine Lösung (1842-1918)*.

## Literatur
* Jacques Maas, *La révolution de 1848 n'a pas eu lieu - L'historiographie de tradition orangiste et l'oeuvre d'Albert Calmes*; in: *forum* (Lëtzebuerg), Nr. 185 (Juli 1998), Ss. 52-53.

## Unerkennung
Nom Albert Calmes ass eng Strooss um Zens an der Stad Lëtzebuerg genannt ginn Rue Albert-Calmes); se geet als Sakgaass vun der Tréierer Strooss fort.

## Gielercher
* 
* 
* 
* 
* 
*
Evrard Ketten

Den **Evrard Ketten**, gebuer den 13. Oktober 1842 am Rollengergronn an der deemoleger Gemeng Eech, a gestuerwen de 6. September 1912 um Lampertsbierg an der deemoleger Gemeng Rollengergronn, war e lëtzebuergesche Rousenziichter.

Hien huet seng Léier an der Rousenziichterei Soupert & Notting gemaach. 1864 huet hien, zesumme mat sengem Brudder Jean um Lampertsbierg d'Rousenziichterei *Ketten Frères* gegrënnt, déi zu deene bedeitendsten op der Welt gehéiert huet.

Tëscht 1887 an 1897 a vun 1900 bis zu sengem Doud war de Evrard Ketten am Stater Gemengerot.

Eng Rous, an och eng Strooss um Lampertsbierg, sinn no him genannt.

## Um Spaweck
* Lëscht vun de Rousen, déi vun de Ketten-Bridder geziicht gi sinn
Joseph Junck

De **Pierre François Joseph Junck**, gebuer de 14. August 1839 a Clausen, a gestuerwen de 27. Juli 1922 an der Stad Lëtzebuerg, war e Lëtzebuerger Philanthrop, Gewerkschaftler a Groussmeeschter vun der Fräimaurer-Loge.

## Seng Karriär bei der Bunn
Den 1. Oktober 1859 krut hien eng Plaz bei der franséischer *[[Compagnie des chemins de fer de l'Est]]*.

1872 gouf hie *[[Chef de gare]]* zu Wëlwerwolz.

1873 krut hien déi selwecht Plaz zu Dummeldeng.

Den 13. September 1875 gouf de Junck Chef de gare an der Stad Lëtzebuerg an hien ass op där Plaz bliwwe bis den 31. Dezember 1911.

Op der Fassad vun der Stater Gare ass de Junck vu sengem Frënd, dem Sculpteur Pierre Federspiel, veréiwegt ginn.

De Joseph Junck ass e Virfahr vum Roland Junck.

## Gewerkschaftler
Vun 1909 bis 1922 war de Joseph Junck den éischte President vum Landesverband.

## Gielercher
Hei ass d'Lëscht vun den Auszeechnungen déi hien hat sou wéi se a senger Doudesannonce opgezielt sinn:
* 
* 
* Commandant de l'ordre de la Couronne d'Italie,
* 
* 
* Chevalier de l'ordre de la couronne de Prusse,
* Chevalier de l'Aigle Rouge,
* Ritter am Orden vom Zähringer Löwen.

## No him benannt
Déi fréier *rue du Tramway*, déi vis-à-vis vun der Gare bis an d'Stroossbuerger Strooss féiert, gouf a *[[Rue Joseph-Junck|rue Joseph Junck]]* ëmbenannt (PLZ:1839)

## Literatur
* 100 Joer Gare Lëtzebuerg, Kapitel 07 Bahnhof Luxemburg und seine Vorsteher, S126-129, Éditions Guy Binsfeld, ISBN 978-2-87954-256-0

## Um Spaweck
Alphonse Munchen

Den **Alphonse Munchen**, gebuer den 3. September 1850 zu Dikrech a gestuerwen de 24. Januar 1917 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Ingenieur a Politiker.

## Liewen a Karriär
Den Alphonse Munchen ass zu Dikrech op d'Welt komm, wou säi Papp an der Arméi stationnéiert war. Hien ass zu Dikrech an dono an der Stad an de Kolléisch gaangen, an huet dono zu Léck fir Ingenieur studéiert. Hie krut ufanks eng Plaz bei der Belscher Eisebunn, dono zu Nouvelle-Montagne am Zénkwierk. 1878 bis 1886 war hie Sousdirekter vun der Hollerecher Héichuewegesellschaft. Wéi déi opgeléist gouf, gouf hien Ingenieur op der Schmelz zu Rodange a Member vum Verwaltungsrot vum Stater Gaswierk zu Hollerech. Niewelaanscht hat hie privat och nach en technesche Büro.

Tëscht 1892 an 1904 war hien am Stater Gemengerot. Vum 24. Juni 1904 bis de 14. Februar 1915 war hie Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg. Vun 1905 bis zu sengem Doud war hien ausserdeem Deputéierten an der Chamber.

1904 gouf hien zum éischte President vun der Liberaler Liga gewielt.

Hie war och Deputéierten an der Chamber.

Fir un hien z'erënneren ass zu Hollerech  an zu Bartreng jee eng Strooss no him genannt ginn.

## Gielchen
*
Joseph Leydenbach

De **Joseph Leydenbach** (Leidenbach), gebuer de 16. September 1903 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen de 7. Januar 1997, war e lëtzebuergesche Banquier a franséischsproochege Schrëftsteller.

## Säi Liewen
No senger Première (1922) am Kolléisch huet de Joseph Leydenbach zu Antwerpen, Bréissel, Nanzeg a Bordeaux Droit an Ekonomie studéiert. 1929 huet hie bei der BIL ugefaangen ze schaffen. 1947 gëtt hien do zum Direkter ernannt. Vun 1957 bis 1979 war hie President vum Verwaltungsrot vun där Bank.

1948 koum säin éischt Buch eraus, *Les Désirs de Jean Bachelin* an 1970 säin zweet. Vun do u koume reegelméisseg Romaner vun him eraus, bis 1989, wou e Sammelband vun 2 Novellen, *Vie secrète*, publizéiert gouf.

De Joseph Leydenbach war tëscht 1966 an 1976 President vun der *[[Société des écrivains luxembourgeois de langue française]]* (S.E.L.F.)

Hie war de Bouf vum Guillaume Leidenbach.

## Säi Wierk
* *Le Destin*, Theaterstéck, gouf net verëffentlecht 
* *Les Désirs de Jean Bachelin*, Roman, Éd. Corréa et Co., Paräis, 1948. 
* *Nadia*, Theaterstéck, 1953. 
* *No Man's Land*, Theaterstéck, 1953. 
* *Piccolo*, Roman, Éd. de la Renaissance du Livre, Bréissel, 1970. 
* *Jeu d'Echecs*, Roman, Éd. de la Renaissance du Livre, Bréissel, 1976. 
* *Baladins*, Roman, Éd. La Pensée Universelle, Paräis, 1979. 
* *Histoire de Faux Pas*, Roman, Éd. de la S.E.L.F., Lëtzebuerg, 1980. 
* *Le Procureur*, Theaterstéck, Paräis, 1981. 
* *L'Otage*, Roman, Éd. RTL, Lëtzebuerg, 1983. 
* *Octave au Paradis*, Roman, Éd. Institut Grand-Ducal, section des arts et lettres, Lëtzebuerg, 1984. 
* *Griffes de Sorcières*, Roman, Éd. Institut Grand-Ducal, section des arts et lettres, Lëtzebuerg, 1985. 
* *Vie secrète*, Roman, Éd. Institut Grand-Ducal, section des arts et lettres, Lëtzebuerg, 1988.
## Gielchen
* 

An der Stad Lëtzebuerg, zu Eech, gouf eng Strooss no him genannt.

## Bibliographie
* Frank Wilhelm 2003: *Joseph Leydenbach 1903-1997.* In: 400 Joer Kolléisch, Band II, S. 391-393. éditions saint paul, Lëtzebuerg. ISBN 2-87963-419-9.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller

## Um Spaweck
* Biographie a Wierker vum Joseph Leydenbach
Theismus

**Theismus** ass de Glawen un een oder méi Gëtter. Dobäi gëtt net weider preziséiert wéi eng Eegenschaften dësen/déi hunn. Et handelt sech also ëm eng Aart Iwwerbegrëff: eng Weltusiicht kann theistesch sinn - sou ass d'Chrëschtentum z.&nbsp;B. eng theistesch Relioun; duerno kann ee méi wäit goen a soe se wier mono- oder polytheistesch.

Theismus ass de Contraire vun Atheismus an däerf net mat Deismus verwiesselt ginn.
Deismus

**Deismus** ass de Glawen un e Gott, dee Schëpfer ass, mä duerno net méi a seng Schëpfung agräift. Hien ass wéi en Auermécher, dee säi Wierk lafe léisst, a sech net méi drëms këmmert. Ausser an der Ëmwelt gëtt et keng Revelatioun vu Gott.

Den Haaptvertrieder vum Deismus war den englesche Reliounsphilosph Herbert vu Cherbury (*1583, †1648).

Deismus ass mam Chrëschtentum net kompatibel an däerf net mat Theismus verwiesselt ginn.
Paul Roettgers

De **Paul Roettgers**, gebuer den 9. Mäerz 1937 zu Veianen, ass e lëtzebuergesche Moler, deen zu Walfer wunnt. Hien ass Autodidakt an ass Member vum Cercle artistique de Luxembourg (CAL) zanter 1962. Den éischte Kontakt mat der Molerei krut hien duerch de Lëtzebuerger Moler Mett Hoffmann.

De Paul Roettgers moolt mat kräftege Faarwen. *"Obscho keen Usträicher an der Famill war"*, sou schreift hien, *"hunn ech mech dach fir dee Beruff entschloss, well deen och mat Faarwen ze dinn huet"*.

## Ausstellungen
* Hien huet zu Lëtzebuerg an am Ausland ausgestallt.
* Tableaue vun him hänken zu Lëtzebuerg am Kulturministère, am Ausseministère an am Familljeministère; an Däitschland am Koblenzer Musée an am Kulturministère vu Rheinland-Pfalz.

## Auszeechnungen
* 1984: Prix Grand-Duc Adolphe,
* 1985: Kaiser-Lothar-Preis zu Prüm

## Literatur
* Blanche Weicherding, Alex Jacoby, Joseph Paul Schneider: *Paul Roettgers*. Luxembourg, Imprimerie Saint-Paul, 1996.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
* De Paul Roettgers op der Websäit vum Cercle artistique de Luxembourg
Megalithesch Tempele vu Malta

D**'Megalithesch Tempele vu Malta** gehéieren zum Weltierwe vun der UNESCO.

Op den Insele Malta a Gozo si siwe megalithesch Tempelanlagen ze fannen.

## Op Malta
* Tempel vun Hagar Qin 
* Tempel vu Mnajdra
* Tempel vun Tarxien
* Tempelkomplex vun Ta'Hagrat 
* Tempelkomplex vu Skorba

## Op Gozo
* Déi zwéin Tempele vu Ggantija zielen zu den eelsten nach gutt erhalenen Tempele vun der Welt.

## Um Spaweck
Joseph Grosbusch

De **Joseph Grosbusch**, gebuer den 9. November 1928 zu Ettelbréck, an do gestuerwen den 9. Juli 2008, war e lëtzebuergesche Moler.

## Liewen a Karriär
De Joseph Grosbusch war de Jong vum Jean Grosbusch (1884-1969), engem Enseignant an der Akerbauschoul zu Ettelbréck, an der Julie Kohner. Hie war wéi säi Papp studéierten *Ingénieur agronome* an huet bis 1989 an der Akerbauschoul enseignéiert.

1961 huet de Grosbusch ugefaange mat molen, hie war Autodidakt. Hien huet figurativ Wierker geschaaft, wouranner e symbolesch a surrealistesch Elementer verschafft huet. Hie gouf Member vum Cercle artistique de Luxembourg (CAL) an huet vun 1963 un op deem senge Salonen ausgestallt. Hien huet bei villen Ausstellungen augestallt, ë.&nbsp;a. zesumme mam Michel Breithoff, Michel Heintz a Roger Roemer an der Orangerie zu Munneref.

1969 krut hien, zesumme mam Roger Kieffer an dem Paul Reichling de Prix Grand-Duc Adolphe. 1998 gouf hie mam Kaiser-Lothar-Preis ausgezeechent.

## Auszeechnungen
* Prix Grand-Duc Adolphe, 1969;
* Kaiser-Lothar-Preis, Prüm, 1998.

## Literatur
* Bisdorff, G., 2008. *Joseph Grosbusch et son monde imaginaire: le «maître incontesté de notre peinture caricaturale et moralisatrice»*. In: Die Warte 2008, N° 31 (30. Oktober), S. 5-6.
* Tousch, P., 1978. *Das Bild im Bild: [Fragen, Zweifel und Ängste des Malers Joseph Grosbusch].* Luxembourg: Impr. print-service, 88 S.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
*Websäit vum Cercle artistique de Luxembourg
*Websäit vum Joseph Grosbusch
Paul Anthony Samuelson

De **Paul-Anthony Samuelson**, gebuer de 15. Mee 1915 zu Gary am Indiana, a gestuerwen den 13. Dezember 2009 zu Belmont am Massachusetts, war en US-amerikaneschen Ekonomist a Laureat (1970) vum sougenannten “Nobelpräis fir d'Ekonomie”. Hie krut 1935 den Titel Bachelor of Arts vun der Universitéit Chicago, duerno 1936 de Master of Arts. Hien ass och Dokter an der Philosophie vun Harvard (1941).

Hien huet laang Ekonomie um Massachusetts Institute of Technology dozéiert an ass vu ville Länner an der Welt als Beroder erugezu ginn.

## Säi Wierk
* *Economics*. 1948.
* *Foundations of Economic Analysis*, 2. Ed., 1982.
* "'Interactions between the Multiplier Analysis and the Principle of Acceleration." in *Review of Economics and Statistics*, S. 75-78, Mee 1939.
* "International Trade and the Equalization of Factor Prices." in *Economic Journal*, Nr.58, Juni 1948, S. 163-84.
* Samuelson P.-A., Dorfman Robert, Solow Robert, *Linear Programming and Economic Activity*, 1958.
* "A Note on the Pure Theory of Consumers' Behavior." in *Economica NS*, Nr.5, Februar 1938, S.61-71.
* "The Pure Theory of Public Expenditure." in *Review of Economics and Statistics*, November 1954, S. 387-89

## Um Spaweck

* Biographie vum Paul-Anthony Samuelson
Michail Sergejewitsch Gorbatschow

De **Michail Sergejewitsch Gorbatschow**, gebuer den 2. Mäerz 1931 zu Privolnoje am Kaukasus, a gestuerwen den 30. August 2022 zu Moskau, war e sowjetesche resp. russesche Politiker.

## Liewen a Karriär

De Michail Gorbatschow gouf 1960 e permanente Member vun der kommunistescher Partei vun der Sowjetunioun. Wéi hien dunn 1970 zum éischte Sekretär vun der Regioun vu Stavropol ernannt gouf, koum en an den Zentralcomité, spéider dann, 1979, koum en och an de politesche Büro. Den 11. Mäerz gouf en zum Generalsekretär vun der Sowjetunioun gewielt. Soubal wéi hie säin Amt ugetrueden hat, huet hien eng reformistesch Politik agefouert, déi Perestroika genannt gouf.

1990 gouf hien zum President vun der Sowjetunioun gewielt. No engem géint hie geriichte Putschversuch am August 1991, deen zwar mëssgléckt war, koum de Michail Gorbatschow duerch d'Ëmstänn trotzdeem net laanscht seng Demissioun, de 25. Dezember 1991, wat zum Zerfall vun der Sowjetunioun gefouert huet.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Friddensnobelpräislaureaten

## Um Spaweck
Mazurek Dąbrowskiego

**Mazurek Dąbrowskiego** ass d'polnesch Nationalhymn.

## Wéi et dozou koum

## Text

Jeszcze Polska nie zginęła,
Kiedy my żyjemy.
Co nam obca przemoc wzięła,
Szablą odbierzemy.

Marsz, marsz, Dąbrowski,
Z ziemi włoskiej do Polski,
Za twoim przewodem
Złączym się z narodem.

Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę,
Będziem Polakami,
Dał nam przykład Bonaparte,
Jak zwyciężać mamy.

Marsz, marsz, Dąbrowski...

Jak Czarniecki do Poznania
Po szwedzkim zaborze,
Dla ojczyzny ratowania
Wrócim się przez morze.

Marsz, marsz, Dąbrowski...

Już tam ojciec do swej Basi
Mówi zapłakany:
"Słuchaj jeno, pono nasi
Biją w tarabany."

Marsz, marsz, Dąbrowski...


## Lëtzebuergesch Iwwersetzung

Nach ass Polen net verluer,
Soulaang mer liewen.
Wat eis friem Muecht geholl,
Wäerte mer eis mam Säbel zeréckhuelen.

Marschéier, marschéier, Dabrowski…

Vum italieenesche Buedem bis a Polen.
Ënner denger Féierung
Vereene mer eis mat der Natioun.

Mir wäerten d'Weichsel an d'Warthe passéieren,
Mir wäerte Pole sinn,
De Bonaparte huet eis gewisen,
Wéi mer solle gewannen.

Marschéier, marschéier, Dabrowski…

Wéi den Czarniecki bis op Posen
No der schweedescher Okkupatioun,
Fir d'Heemechtsland ze retten
Komme mer iwwer d'Mier heem.

Marschéier, marschéier, Dabrowski…

Do zielt de Papp senger Basia
Am Kräischen:
"Lauschter, et gëtt gezielt, eis
Déi klappen déi mat der Tromm."

## Museksnotation
 \header {tagline = ""} \relative c' }
\score {\unfoldRepeats \relative c' }
\midi {}}

## Kuckt och
* Lëscht vun Nationalhymnen

## Um Spaweck
Glasnost

**Glasnost** (*гласность*, wat op Russesch souvill wéi "Transparenz" heescht) bezeechent dem Michail Gorbatschow seng am Mäerz 1985 agefouerten nei Politik vun enger méi grousser Transparenz an Oppenheet vun der sowjetescher Staatsféierung géinteniwwer der eegener Bevëlkerung. De Gorbatschow wollt domat eng ëffentlech Diskussioun iwwer d'Kris vun der sowjetescher Ekonomie ausléisen a sou seng konservativ Géigner an der Partei ënner Drock setzen, déi Oppositioun géint d'Usätz vu senger 1987 agefouerter wirtschaftlecher Ëmstrukturéirungspolitik Perestroika gemaach hunn.

D'Tendenz vum Glasnost huet awer och d'Meenungsfräiheet mat sech bruecht, an deemno och der Bevëlkerung hiert Recht, de System an de Regime ze kritiséieren. Glasnost ass schonn an den 1970er Jore vu villen Dissidente gefuerdert ginn. Et huet awer wéi gesot gedauert bis datt de Gorbatschow un d'Muecht komm ass, ier d'Glasnost och ëmgesat ginn ass.

## Um Spaweck
* Glasnost im sowjetischen Bibliothekswesen
Dissident

De Begrëff **Dissident** (vu lat. *dissidire* - "net iwwereneestëmmen", "getrennt sinn") bezeechent en eng Persoun, déi eng Autoritéit där e virdru gefollegt huet net méi unerkennt, andeems se sech z.&nbsp;B. ideologesch géint de politesche System vu sengem Land stäipt.

Hautdesdaags ginn dacks oppositionell Kënschtler an Intellektueller an totalitäre Regimer als Dissidente bezeechent. Andeems se de System vun hirem Land kritiséieren, gesi se sech dacks Repressioune vum Staat ausgesat (z.&nbsp;B. permanent Iwwerwaachung, Hausarrest, Aweisung an eng psychiatresch Klinick, Prisong, etc.). Vill Dissidenten hunn deemno keng aner Wiel wéi sech an d'Ausland z'exiléieren, oder se gi souguer vun hirem Staat zwangsweis ausgewisen.

D'kathoulesch Kierch huet als Dissidenten all déi Kierche betruecht déi aus engem Chisma oder aus der Ketzerei ervirgaange sinn.

Et kënnen awer och Persoune sinn déi sech vun enger philosophescher Iddi ofgrenzen, oder net méi mat der politescher Opfaassung vun hirer politescher Partei d'acoord sinn, ouni awer am grousse Ganze géint d'Staatspolitik ze sinn. Am Sport gouf et och Fäll vun Dissidente wéi z.&nbsp;B den Inter Mailand dee vun Dissidente vum AC Mailand gegrënnt gouf.
Sphinx

De Begrëff **Sphinx** huet e puer Bedeitungen:

* eng Figur aus der egyptescher Mythologie: eng **[[Sphinx (egyptesch)]]**;
* e Bauwierk am Alen Egypten: **[[Grouss Sphinx vu Gizeh]]**;
* eng Figur aus der griichescher Mythologie: **[[Sphinx (Mythologie)]]**;
* eng theosophesch Zäitschrëft aus dem 19. Joerhonnert: **[[Sphinx (Zäitschrëft)]]**;
* eng Hauskazerass: **[[Sphynx-Kaz]]**;
* eng Erzielung vum Edgar Allan Poe: ***[[The Sphinx]]***;
* Numm vun enger Operatioun vun der israeelescher Loftwaff;
* en Asteroid: **[[Sphinx (Asteroid)]]**;
* e Satellit: **[[SPHINX (Satellit)]]**;
* eng Televisounsserie: ***[[Sphinx - Geheimnisse der Geschichte]]***
* an der Belsch an a Frankräich gouf an de Postbüroen den Employé deen déi schlecht geschriwwen Adressen dechiffréiert huet *Spinx* genannt. An England huet e *Blind man* geheescht.
Jean Fourastié

De **Jean Fourastié**, gebuer de 15. Abrëll 1907 zu Saint-Benin-d'Azy an der Nièvre, a gestuerwen de 25. Juli 1990 zu Douelle am Lot, war e franséischen Ekonomist.

Hien huet an der franséischer Administratioun (*Contrôle des Assurances*) seng Carrière ugefaangen. Duerno gouf hie mat engem Cours iwwer d'Assurancen um *[[Conservatoire national des arts et métiers]]* chargéiert. Et war den Ufank vun enger laanger Carrière am Enseignement. Hien huet ënner anerem och op den Hautes études commerciales an um Sciences Po dozéiert.

De Jean Fourastié huet vill publizéiert, net nëmmen iwwer ekonomesch Froen. Statistesch Sujeten, soziologesch, futuristesch an Educatiounsfroe louchen him och um Häerz.

Säi bekanntst Buch ass awer: *Le grand espoir du XXième siècle*, eng Publikatioun, an där hien d'Theorien iwwer de Wirtschaftswuesstum vum Colin Clark opgräift, verfeinert an ausbaut. Him no gëtt et eng Ausiicht, datt et de Mënschen an der Zukunft besser geet, da wann déi aktiv Bevëlkerung lues a lues ëmgeschicht an an d'sekundär an tertiär Wirtschaftsektoren transféréiert gëtt, an déi Sektoren also, wou d'Aarbecht net méi sou beschwéierlech ass.
 
## Säi Wierk
Hei sinn nëmmen e puer Publikatiounen aus dem grousse Wierk vum Jean Fourastié erausgegraff, Publikatiounen, déi a vill aner Sproochen iwwersat gi sinn:
* *Le contrôle de l'État sur les sociétés d'assurances*. Paris, Faculté de Droit, 1937, 275 p.
* *Le Nouveau Régime juridique et technique de l'assurance en France*. Paris, L'Argus, 1941, 282 p.
* *La Comptabilité*. Paris, Presses Universitaires de France, 1943, 128 p. (Coll. Que sais-je? 
* *Comptabilité générale conforme au plan comptable général*. Paris, Librairie générale de droit et de jurisprudence, 1944, 271 p.
* *L'Économie française dans le monde*, mat der Kollaboratioun vum Henri Montet. Paris, Presses universitaires de France, 1945, 136 p., (Coll. Que sais-je ? n° 191).
* *Les Assurances au point de vue économique et social*. Paris, Payot, 1946, 132 p. (Bibliothèque économique).
* *Esquisse d'une théorie générale de l'évolution économique contemporaine*, Paris, Presses Universitaires de France, 1947, 32 p. 
* *La Civilisation de 1960*. Paris, Presses universitaires de France, 1947. 120 p. (Coll. Que sais-je? n° 279).
* *Note sur la philosophie des sciences*, Paris, Presses Universitaires de France, 1948, 36 p. 
* *Le Grand Espoir du XX esiècle. Progrès technique, progrès économique, progrès social*. Paris, Presses Universitaires de France, 1949, 224 p. 
* *Le progrès technique et l'évolution économique*, Institut d'Études Politiques de Pari*Italic Text*s, Paris, les cours de Droit (deux fascicules), 1951-52, 249 p.
* *La Grande Métamorphose du XXe siècle*. Essais sur quelques problèmes de l'humanité d'aujourd'hui. Paris, Presses universitaires de France, 1961, 224 p. 
* *Les 40 000 heures*. Paris, Gonthier-Laffont, 1965. 247 p. (Coll. Inventaire de l'avenir n°1). 
* *Ce que je crois*, Paris, Grasset, 1981, 308 p.

## Um Spaweck
* Biographie vum Jean Fourastié
Chrëschtlech Theologie

D'Theologie, wéi se vun de chrëschtleche Kierche geléiert gëtt, versteet sech nom ëmmer nach aktuellen a vill zitéierte Saz vum Anselm vu Canterbury (1033-1109) als *fides quaerens intellectum* (Glawen, deen nom Verstoe sicht), d.&nbsp;h. si versicht op eng systematesch-wëssenschaftlech Aart a Weis de Glawen ze hannerfroen, z'ënnersichen an ze formuléieren. Si ëmfaasst follgend Deelwëssenschaften:

## Positiv Disziplinnen
* D'Exeges (*Bibelwëssenschaft*) ënnersicht, wéi déi verschidden Texter aus der Bibel zustane koumen.
* D'Kierchegeschicht retracéiert d'Geschicht vun der Kierch vun hiren Ufäng bis haut.
* D'Kiercherecht beschäftegt sech mat der Gesetzgebung vun der Kierch an hirer Relatioun mat der Gesellschaft an de Staaten.

## Praktesch Disziplinnen
* D'Pastoraltheologie behandelt d'Bezéiungen, d'Handlungen etc. an enger Gemeinschaft vu Gleewegen.
* D'Reliounspedagogik erschaaft a verbreet Methode fir d'Glawensinhalter z'enseignéieren.
* D'Missiologie ënnersicht d'Méiglechkeete fir de chrëschtleche Glawen a Géigende mat enger anerer Relioun ze verbreeden.

## Reflexiv Disziplinnen
* D'Moraltheologie an d'Eethik beschäftege sech mat de Froe vum mënschlechen Handelen aus der Perspektiv vum Glawen.
* D'systematesch Theologie ass spekulativ, si ënnerdeelt sech:
** D'Dogmatik systematiséiert d'Glawensinhalter, hält se koherent a weist hiren Intressi fir d'Mënschen aus der haiteger Zäit op. Well d'Glawensinhalter e risegen Theemeberäich duerstellen, gëtt et nach eng ganz Rei vun Ënnerfächer bannent der Dogmatik (mat de Froen, op déi se wëllen eng Äntwert ginn):
*** Christologie: Wie war de Jesus als Mënsch an als Sohn Gottes?
*** Soteriologie: Wéi gesäit den Heilsplang vu Gott aus?
*** Pneumatologie: Wien ass den Hellege Geescht?
*** Theologie (sens strict): Wien ass Gott, de Papp, a wat sinn d'Relatiounen tëscht de Persoune vun der Dräifaltegkeet?
*** Ekklesiologie: wat ass d'Kierch a wat sinn hir Funktiounen?
*** Eschatologie: wat erwaart eis um Schluss, um perséinlechen Enn vum Liewen a kollektiv um Enn vun der Zäit?
** D'Fundamentaltheologie behandelt d'Grondlage vun der Theologie (Viraussetzunge vum Glawen, *praeambula fidei*), souwéi d'Relatioun vun dëser mat anere Wëssenschaften, wéi z.&nbsp;B. der Philosophie oder der Sproochwëssenschaft.
Maria Ana vu Bragança (1861)

D**'Maria Ana** (**Marie-Anne**) **vu Bragança**, och *Maria Anna do Carmo de Bragança*, gebuer den 13. Juli 1861 um Schlass Bronnbach an Däitschland, a gestuerwen den 1. August 1942 zu New York, war déi 5. Duechter vum 1834 ofgesate Kinnek Miguel I. vu Portugal a senger Fra, der Adelheid zu Löwenstein-Wertheim-Rosenberg (Wittelsbach).

Den 21. Juni 1893 huet si sech mam Wilhelm vun Nassau, dem spéidere Groussherzog Wëllem IV. vu Lëtzebuerg bestuet.

Si krute 6 Duechteren, woumat dat protestantescht Haus Nassau zu Lëtzebuerg ausgestuerwen an d'Herrscherhaus kathoulesch ginn ass, wéi dat am Bestietnesvertrag virgesi war:
# Marie-Adélaïde (1894–1924), Groussherzogin vu Lëtzebuerg vun 1913-1919
# Charlotte (1896–1985), Groussherzogin vu Lëtzebuerg vun 1919-1964 – bestuet mam Prënz Felix vu Bourbon-Parma
# d'Prinzessin Hilda (1897 - 1979), déi den Adolf, Fürst zu Schwarzenberg bestuet huet;
# d'Prinzessin Antonia (1899 - 1954), déi de Krounprënz Rupprecht vu Bayern bestuet huet;
# d'Prinzessin Elisabeth (1901 - 1950), déi de Ludwig Philipp, Prënz vun Thurn und Taxis bestuet huet;
# d'Prinzessin Sophie (1902 - 1941), déi den Ernst vu Sachsen bestuet huet.

De 17. November 1905 gouf d'Marie-Anne *Grande-duchesse consort*. Hire Mann war mat der Gesondheet geplot, a sou iwwerhëlt si den 2. Abrëll 1908 als Lieutenant-Représentant seng Amtsgeschäfter, bis se den 18. November 1908 d'Regence iwwerholl huet.

Nom Doud vum Wëllem de IV., de 25. Februar 1912, blouf d'Marie-Anne Regentin bis zur Groussjäregkeet vun hirer eelster Duechter, der Marie-Adélaïde. Dës gouf de 15. Juni vum selwechte Joer Groussherzogin.

D'Maria Ana vu Bragança ass 1942 zu New York gestuerwen. Si gouf den 22. Oktober 1947 op Lëtzebuerg iwwerfouert an an der Kathedral an der Stad begruewen.

## Literatur

* Jean-Louis Scheffen, *Grundstein einer neuen Dynastie - Vor 125 Jahren „feierlicher Einzug“ von Wilhelm IV. und Maria-Anna von Braganza* am Luxemburger Wort vum 21. Juli 2018, S. 18-19

## Um Spaweck
Colin Clark

De ** Colin Clark**, gebuer den 2. November 1905, a gestuerwen de 4. September 1989, war en engleschen Ekonomist.

Hien huet op der Universitéit Cambridge (1931-1937) dozéiert an duerno bis 1952 an huet duerno an England an an Australien als Beroder bei deenen zwou Regierunge geschafft huet. De Colin Clark huet eng Rei vu Bicher geschriwwen, an dobäi ëmwälzend Theorien am Zesummenhank mat der Ekonomie an der Statistik entwéckelt. Hie war den éischten, deen de Brutosozialprodukt (BSP), an net de Bruttoinlandsprodukt (BIP) als Moossstaf vu sengen Aarbechte benotzt huet. Am bekanntste sinn awer seng Wuesstemstheorien. Mat sengem Buch *The conditions of Economic Progress* (1940, Nodrock 1982) ass him hei een Duerchbroch gelongen.
 
Fir de wirtschaftleche Fortschrëtt an engem Land sécherzestellen, muss et, no him, zu enger Verlagerung vun der aktiver Bevëlkerung aus dem Primären (Akerbau a Biergbau) an de Sekundären (Industrie) an duerno an den Tertiäre Wirtschaftssektor (Handel an aner Servicer) kommen. De Jean Fourastié huet spéider déi Theorie nach preziséiert an ausgebaut.

## Säi Wierk
* Colin Clark: *The conditions of of Economic Progress*, (1940, repr. 1982)
* De Colin Clark huet ee wesentleche Bäitrag an der Columbia Encyclopedia geleescht.

## Um Spaweck
* Biographie a Publikatiounen
Fernand Franck

De **Fernand Franck**, gebuer de 6. Mee 1934 zu Esch-Uelzecht, ass Äerzbëschof vu Lëtzebuerg.

Den 29. Juni 1960 gëtt de Fernand Franck zum Priister geweit. Hie war Kaploun zu Déifferdeng-Fuussbann (1960-1971), Paschtouer a Clausen (1971-1977) a vun 1977 un zu Roum, ënner anerem als Generalsekretär vum peepstleche Wierk fir d'Verbreedung vum Glawen.

Den 21. Dezember 1990 gëtt hien zum Bëschof vun der Äerzdiözees Lëtzebuerg ernannt. Den 2. Februar 1991 weit säi Virgänger, den deemolegen Äerzbëschof Jean Hengen, de Fernand Franck zum Bëschof.

Den 29. Juni 2011 gouf de Fernand Franck am Bistum Tréier zum Éierekapitular (Éierendoumhär) am Tréierer Doumkapitel ernannt.

De Fernand Franck ass Grand prieur vun der Lëtzebuerger Kommandantur vum Ritteruerde vum hellege Graf a President, zanter 2006, vun der Kaiser-Karl-Gebetsliga für den Völkerfrieden

De 16. Oktober 2011 gëtt de Jean-Claude Hollerich zu sengem Nofollger geweit.

## Wopen
De Bëschofswope gëtt sou beschriwwen: *Écartelé: au I d'argent au lion de gueules, armé en lampassé d'or, la queue fourchue et passée en sautoir; au II d'azur à deux clés entretenues, celle de dextre d'or enposée en bande, celle de senestre d'argent posée les anneaux en barre, entre lesquelles une étoile d'or de huit rais; au III d'azur à deux clés entretenues, celle de dextre d'or entreposée en bande, celle de senestre d'argent posée les anneaux en barre, entre lesquelles une fleur de lys d'argent; au IV d'argent à trois tours crénelées de gueules, ouvertes du champ, posées 2, 1.*

Als Bëschofsdevise huet de Fernand Frank en Zitat aus Joh 17,21 gewielt: *Ut unum sint*, "Datt si alleguer eent sinn, (esou wéi s du, Papp, a mir an ech an dir; datt och si an äis sinn, fir datt d'Welt gleeft, datt s du mech geschéckt hues)".

## Quellen
* Lenertz, M., Muller, J-Cl., 1991, *Les Évêques/Archevêques de Luxembourg, Lignes agnatiques, jalons biographiques et armoiries*. Annuaire - A.L.G.H.

## Um Spaweck
* Portät vum Fernand Franck op cathol.lu
* catholic hierarchy
* Biographie vum Fernand Franck
* Georges Hellinghausen, Erzbischof Fernand Franck zum Silbernen Bischofsjubiläum, op cathol.lu 31. 1. 2016
Krypta

Eng **Krypta** (gr.: *déi déi verstoppt ass*) ass eng Griewerplaz, déi ënner dem Chouer (Apsis) vu ville chrëschtleche Kierchen ze fannen ass.

Déi éischt Kryptae goufen ënner dem Buedem ugeluecht fir d'Griewer vun de Märtyrer ze verstoppen. Méi spéit goufe si d'Begriefnesplaz vun Hellegen an Herrscher (z.&nbsp;B. déi vun der Kathedral an der Stad). Dacks goufe Kierchen oder Kapellen och méi spéit iwwer d'Griewer gebaut. Hautdesdaags ass d'Krypta meeschtens den eelsten Deel vun enger Kierch. Besonnesch an der Zäit vun der Romanik ware Kryptae wäit verbreet.

Verschidde méi nei Kierchen hunn och eng Krypta an där keng Griewer sinn, dës dengt als Kapell z.&nbsp;B. fir d'Wietesmass.

## Kryptaen zu Lëtzebuerg
* déi vun der Kathedral an der Stad Lëtzebuerg, mat de Griewer vu verstuerwene Membere vun der groussherzoglecher Famill an de Lëtzebuerger Bëscheef
* déi vun der Iechternacher Basilika, mam Graf vum Hellege Willibrord

## Um Spaweck
Gust Graas

De **Gust Graas**, gebuer den 19. Dezember 1924 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen den 18. Februar 2020, war e lëtzebuergesche Moler a Manager.

## Karriär
No der Liberatioun, 1944, huet de Gust Graas zu Léiwen a Paräis Droit studéiert, an dono als Affekot an der Stad Lëtzebuerg geschafft. 1952 gouf hie Generalsekretär vun der Compagnie Luxembourgeoise de Télédiffusion (CLT), an 1975 där hire Generaldirekter. 1983 huet hien RTL Television mat op d'Bee gestallt. Hie war och, zesumme mam Roger Sietzen, Grënner vun der Luxair.

Als Moler war hien Autodidakt. Hie gouf Member vum Cercle artistique de Luxembourg (CAL) an huet vun 1963 un op de Salone vum CAL ausgestallt. 1970 huet hien, zesumme mam Michel Breithoff de Prix Grand-Duc Adolphe kritt.

Hien huet d'Bicher *Notes d'Atelier* (1993) a *Les Années Espagnoles* (2003) publizéiert.

## Säi Wierk
Ausstellungen zu Lëtzebuerg, Esch, Bréissel, Paräis, Palma, Barcelona

## Literatur
Graas Gust: Notes d'atelier & peintures, 1993, Imprimerie Saint-Paul

## Auszeechnungen
* 
*
*Prix Grand-Duc Adolphe (1970)

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
* De Gust Graas op der Websäit vu *mediArt*
* De Gust Grass um Site vum Cercle artistique de Luxembourg
* Seng internetsäit: https://www.gustgraas.com
Atert (Provënz Lëtzebuerg)

**Atert** (Franséisch: *Attert*, Wallounesch: *Ater*) ass eng belsch Gemeng an der Provënz Lëtzebuerg.

## Geographie
Atert läit un der Lëtzebuerger Grenz, um Floss Atert. Well et dëssäit vun der romanesch-germanescher Sproochgrenz louch, schwätzen haut nach en ettlech Leit zu Atert Lëtzebuergesch. D'Gemeng dréit deem Rechnung, andeems se z.&nbsp;B. zweesproocheg Stroosseschëlter ophänkt.

Atert läit haut laanscht d'Nationalstrooss N4 déi vun der Grenz um Rosenberg bis op Baaschtnech iwwer d'Voie de la Liberté leeft. Fréier huet déi Strooss duerch d'Uertschaft gefouert. D'Gemeng Atert läit och am Parc Naturel de la Vallée de l'Attert.
### Hydrographie
Um Territoire vun der Gemeng hunn en ettlech Baachen déi all Nieweflëss vun der Atert sinn hir Quellen. Dat sinn:

*Drouatert mat der Kundelbaach
*eng Baach vum Stengtgesfeld kënnt
*Ruisseau de Nobressart
*Luscherterbaach
*Schläimbaach
*Dräibaach
*Schakelerbaach
*Passerbaach
*Foulterflass
*Lëschwis
*Noutemer Baach
*Bayermillebaach mam Ruisseau de Thiaumont
*Metzerterbaach
*Peiternellsflass

## Aner Uertschaften an der Gemeng
D'Gemeng Atert wéi se haut besteet, ass an der Zäit vun der belscher Gemengereform 1976/77 entstanen, a setzt sech zesummen aus de fréiere Gemengen: **Atert**, Gehaanselchert, Noutem, Diddebuerg an Tontel mat den Uertschaften a Lieu-diten:

## Wopen
Beschreiwung an Originaltext:

*D'argent à la fasce ondée d'azur accompagnée de cinq trèfles de sinople, trois en chef et deux en pointe*.

De Wope gouf an där Form den 29. Abrëll 1994 vum Gemengerot ugeholl. Den A E ass vum 6. Oktober 1994.

De Wope vun der Gemeng Atert ass e rezente Wopen, well keng vun den ale Gemengen e Wopen hat de konnt iwwerholl ginn oder als Basis fir en Neien déngen. Dat blot Band am Wope stellt den Atertdall duer an d'Kléiblieder déi fënnef al Gemengen déi sech zur Gemeng Atert zesummegeschloss hunn.

## Monumenter
* Monument fir Koreakrichkämpfer.
## Kuckt och
* Lëscht vun den Uertschaften am Areler Land

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng
Schwaarz Muttergottes

**Schwaarz Muttergottes**, och nach **Schwaarz Madonna** genannt, bezeechent Mariebiller, déi schwaarz sinn. Dëst kann entweeder duerch e schwaarzen Ustrach sinn, duerch den Alter vum Material oder duerch de Rouscht vu Käerzen, déi beim Gebiet ugefaange ginn.

## Schwaarz Muttergottes an der Kierch vum Stadgronn
An enger Säitennisch vun der Kierch Abtei Neimënster steet déi Schwaarz Muttergottes, och nach Noutmuttergottes genannt. Si koum 1805 mat dem Barockaltor aus der Abtei Mariendall an de Stadgronn.

Dës Statu aus dem 14. Joerhonnert staamt wuel vun der Parler-Kënschtlerfamill. Den Albert Hames huet d'Statu restauréiert.

D'Pilgere bei d'Schwaarz Muttergottes dauert vum 1. Freideg an der Faaschtenzäit bis zum Freideg virum Karfreideg. D'Urspréng vun dësem Pilgeren zu Maria am Stadgronn geet zeréck an 12. Joerhonnert an zwar op den Abt Folmar, dee vun 1124 bis 1144 Abt aus der Abtei Almënster war.

## Bekannt Schwaarz Muttergottessen an Europa

* Notre-Dame vun Avioth, Frankräich (11. Joerhonnert)
* Tschenstochau, Polen (schwéier Datéierung tëscht dem 6. Jh. an éischter schrëftlecher Ernimmung vu 1384)
* Montserrat bei Barcelona, Spuenien
* Nuestra Señora de Argeme, Coria, Spuenien.
* Escorca op Mallorca
* Candelaria op Tenerife
* Rocamadour (12. Jh.)
* Klouschter Einsiedeln, Schwäiz
* Altötting, Däitschland
* Loreto, Italien
* Chartres an der Kathedral
* Notre-Dame du Puy-en-Velay
* Vézelay
* Toulouse (verluere gaangen; et besteet nach just eng Kopie)
* Lenne
* Notre-Dame de Liesse, (Picardie)
* Basilique de Hal, (Belsch)
* Basilique Notre-Dame de la Délivrande zu Douvres-la-Délivrande, (Calvados) 
* Havre (Seine-Maritime), Monument bei der Abtei vun Graville, opgeriicht nom Krich géint Preisen.

## Kuckt och
* Muttergottesstatu vun Esch-Sauer

## Um Spaweck

* Schwaarz Muttergottes zu Einsiedeln
* Kubistesche Musée zu Prag
* Kapell Maria-Loretto um Wörthersee
* Schwarz Muttergottes Stadgronn