open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Selenographia sive Lunae Descriptio

**Selenographia sive Lunae Descriptio** (Latäin, *[[Selenographie]] oder d'Beschreiwung vum [[Äerdmound|Mound]]*) ass e berüümt Wierk vum Johannes Hevelius, dat am Joer 1647 am Offizin (Atelier) Hünfeld, Danzeg, publizéiert gouf.

## Inhalt

D**Selenographia'' huet eng ganz genee [[Kartographie]] vun eisem Äerdmound, déi op d'Observatioune vum Hevelius baséieren. Op 133 [[Kofferstéch]] si verschidden Usiichte vum Mound an Zeechnunge vun de gebräichlechen astronomeschen Instrumenter ofgemoolt.

An dem Schrëftwierk vergläicht den Auteur seng eege Fuerschungsaarbechten mat deene vum [[Galileo Galilei]] a weist gewëssen Ënnerscheeder op. Den Hevelius weist och dorophin, datt d'Qualitéit vun de Moundzeechnungen am Galileo sengem ''[[Sidereus Nuncius]]'' vun [[1610]] ongenügend ass.

==Bedeitung vum Wierk==
D**Selenographia* ass dem Kinnek [[Władysław IV. Wasa]] gewidmet an zesumme mat dem Wierk *Almagestum novum astronomiam* vum [[Giovanni Riccioli]] an dem [[Francesco Maria Grimaldi]] goufe si fir méi wéi ee Joerhonnert d'Standardwierk iwwer d'Léier an d'Kartographie vum Mound.

D'Buch gouf wéinst den Drockbiller an dem gebrauchte Kofferstéch an de follgende Joerzéngten exemplaresch fir d'Presentatioun vun naturwëssenschaftleche Wierker. Den [[Isaac Newton]] hat sech bei sengem Wierk *Philosophiae Naturalis Principia Mathematica* beispillsweis un der *Selenographia'' vum Hevelius orientéiert.

## Exemplare
Haut gëtt et nach ëmmer ettlech Exemplare vum Buch. Déi leie beispillsweis op follgende Plazen:
* An der Bibliothèque nationale de France
* An der Bibliothek vun der Polska Akademia Nauk
* An der Thomas Fisher Rare Book Library vun der University of Toronto
* An der Gunnerus-Bibliothek vun der Universitéit zu Trondheim
* An der Éisträichescher Nationalbibliothek zu Wien

## Kuckt och

* Selenographie
* Äerdmound
Infrared Space Observatory

Den **Infrared Space Observatory** (**ISO**) war een als Observatoire bedriwwene Weltraumteleskop fir den Infraroutberäich vun 2,4-240&nbsp;µm.

Den ISO gouf vun der europäescher Raumfaartorganisatioun mat Ënnerstëtzung vun der NASA an dem japanesche Raumfuerschungsinstitut ISAS entwéckelt. Déi véier Instrumenter goufe vu Konsortien aus verschiddenen europäesche Länner geliwwert. D'ISO-Teleskop hat en Haaptspigelduerchmiesser vu 60&nbsp;cm a war fir d'Ënnerdréckung vu senger eegener Wäermestralung mat flëssegem Helium gekillt. Den ISO gouf de 17. November 1995 um 1:20 Auer UTC mam Arianespace-Fluch V 80 u Bord vun enger Ariane 44P vun der Raumfaartgare Kourou an eng Ëmlafbunn tëscht 500 an 71.850&nbsp;km Héicht mat 5,25° Equatorschréi gestart. Den ISO hat du virum Observatiounsufank seng Bunn an eng 1038 bis 70.578&nbsp;km Héich Ëmlafbunn mat 5,2° Equatorschréi a 24 Stonnen Ëmlafzäit verännert. Den nominelle Betrib vum Satellit hat bis zum Manktem vum Killmëttel den 8. Abrëll 1998 gedauert. Duerno konnt bei passiver Killung mat e puer vun den Detekteren nach bis den 10. Mee 1998 weider observéiert ginn. Den ISO hat am Ganzen iwwer 26.000 Observatiounen am Optrag vun iwwer 500 Astronomenteame gemaach.

Den ISO hat véier Observatiounsinstrumenter:
*d'Infraroutkamera ISOCAM, déi mat zwéin Detektere vu jee 32-mol 32 Bildelementer de Wellelängteberäich 2,5-17&nbsp;µm ofgedeckt hat;
*de Photopolarimeter ISOPHOT fir de Wellelängteberäich 2,5-240&nbsp;µm;
*de Kuerzwellespektrometer SWS fir de Wellelängteberäich 2,4-45&nbsp;µm;
*de Laangwellespektrometer LWS fir de Wellelängteberäich 45-197&nbsp;µm.

## Resultater
Den ISO konnt op d'Resultater vun der IRAS-Missioun, besonnesch vun hirer Himmelsduerchmusterung, opbauen. Trotz der selwechter Teleskopgréisst wéi den IRAS war den ISO wéinst de weiderentwéckelten Instrumenter an de spezielle spektroskopesche Fäegkeete méi leeschtungsfäeg fir d'Ënnersich vun eenzelen Objeten. Zu de wichtegsten Entdeckungen déi den ISO zu der Infraroutastronomie bäidroe konnt gehéieren:

* Entdeckung vu Waasser op villen Objeten, vu Planéiten aus eisem Sonnesystem bis zu wäit distanzéierte Galaxien
* Moleküllen, Äisverbindungen a cheemesch Prozesser am interstellare Medium an der Ëmgéigend vu Stären
* Energiequellebestëmmung vun Infraroutgalaxien
* Entdeckung vun Infraroutgalaxië bei enger Routverrécklung ëm 1, déi am fréien Entwécklungsstadium vum Universum méi heefeg wéi haut waren.

## Technesch Daten

## Um Spaweck
*  ISO bei der ESA
*  ISO op de Science and technology Säite vun der ESA
*  Websäit vum Infrared Space Observatory
*  ISO am NSSDC Masterkatalog vun der NASA
*  ISO an engem PDF vun der ESA
Radcliffe Observatoire

De **Radcliffe Observatory** war en Observatoire vun der Universitéit vun Oxford: vu 1773 bis 1934 zu Oxford, England an tëscht 1934 an 1972 zu Pretoria a Südafrika.

Den Observatoire gouf vum John Radcliffe gegrënnt an ass no him genannt. D'Gebai gouf no den Entwërf vum Henry Keene an dem James Wyatt, 1794 fäerdeggestallt. De gréissten Teleskop vum Observatoire war zanter 1901 den Duebelrefrakter mat 60 a 45&nbsp;cm Lënsenduerchmiesser.
Wéinst den Observatiounsméiglechkeeten, déi sech ëmmer méi verschlechtert hunn, well Oxford ëmmer méi grouss gouf, gouf den Observatoire 1934 vun der Radcliffe-Stëftung verkaaft an zu Pretoria nei opgeriicht. E krut, gebremst duerch den Zweete Weltkrich an technesch Schwieregkeeten, 1948 den neie *Radcliffe Telescope*, e Spigelteleskop mat 188&nbsp;cm Duerchmiesser; ee vun de gréissten Teleskopen an där Zäit. Awer och do hu sech Siichtverhältnesser rapid verschlechtert, soudatt den Observatoire schliisslech mat aneren Ariichtungen an den 1970er Joren zum South African Astronomical Observatory an der Géigend vun der Stad Sutherland zesummegezu gouf. De Radcliffe Telescope gouf 1977 och dohi geplënnert.

D'Gebai zu Oxford gëtt weiderhi vun der Universitéit benotzt, wärend déi fréier Instrumenter am *Museum of the History of Science* ze gesi sinn. Den Duebelrefrakter gouf vum *University of London Observatory* kaf a steet do zanter 1938 op dem *Mill Hill* am wëssenschaftleche Betrib.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Joé Flick

De **Joé Flick**, gebuer de 16. Juli 1979, ass e lëtzebuergesche Foussballsgoalkeaper.

Den 29. Mee 2004 huet hie fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp géint Portugal matgespillt.

Hien huet vun 1999 bis 2001 beim CS Habscht gespillt, an der Saison 2001/2002 war hie bei der Union Lëtzebuerg ier hie bäi d'Jeunesse Esch gewiesselt huet wou hie bis 2007 bliwwen ass. Zanterhier spillt hie beim FC Etzella Ettelbréck.
FC UNA Stroossen

Den **FC UNA Stroossen** (*F.C. Union Athlétique Strassen*) ass e lëtzebuergesche Foussballclub vu Stroossen a gouf 1922 gegrënnt. President ass de Luc Hilger, an d'Sekretariat gëtt gefouert vum Mathis Pundel .

D'Éischt Ekipp huet 2011 déi éischt Plaz an der 1. Divisioun, 2. Serie erreecht. Zanter der Saison 2011/12 spillt Stroossen deemno an der Éierepromotioun, seng bis ewell bescht Plaz war déi drëtt am Joer 2012. De Barragematch huet Stroossen géint de Progrès Nidderkuer verluer (0-1), an huet deemno den Opstig an d'BGL Ligue verpasst.

An der Saison 2014/15 war den UNA nach eng Kéier op der drëtter Plaz vun der Éierepromotioun. De Barragematch huet Stroossen géint den UN Käerjéng 97 gewonnen (3-0), vun der Saison 2015/16 un, spillt Stroossen an der BGL Ligue.

Zanter 1963 spillt de Veräi seng Heemspiller um Jean-Wirtz-Terrain, benannt nom fréiere Buergermeeschter vu Stroossen Jean Wirtz.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum FC UNA Stroossen
John Radcliffe

Den **John Radcliffe**, gebuer 1652 zu Wakefield (Yorkshire), a gestuerwen am Joer 1714, war en engleschen Dokter a grousse Philanthrop.

## Biographie
Den John Radcliffe huet säi Studium an der Queen Elizabeth Grammar School ugefaangen. Seng Diplomer krut hie vun der Universitéit vun Oxford, wou hie mat brillante Resultater ofgeschloss hat. Hie gouf duerno *Fellow* am Lincoln College. 1682 ass hien dann Dokter an der Medezin ginn, an ass duerno op London geplënnert.

An der Haaptstad huet hie sech séier en Numm gemaach a gouf perséinlechen Dokter vum Kinnek William III. an der Kinnigin Marie. 1713 gouf hien an d'Parlament gewielt a Member vum *Buckingham*.

No sengem Doud gouf säi Verméigen, no sengem Wonsch, fir gutt Zwecker opgedeelt un de « St Bartholomew's Hospital » an un de « University College », seng fréier Schoul. No him benannt sinn de « Radcliffe Quad » an de Radcliffe Observatoire. Säin Numm krut och d'Radcliffe Camera, d'Radcliffe Infirmary an de John Radcliffe Hospital.

## Literatur
* Campbell R. Hone, *The Life of Dr. John Radcliffe 1652-1714*, Faber and Faber, 1950.
Willy Wenkin

De **Willy Wenkin**, gebuer de 27. September 1920 zu Weller, a gestuerwen zu Houfelt den 21. Mäerz 1945, war e lëtzebuergesche Resistenzler deen ënner dem Kommando vum Jacques de Villenfagne de Sorinnes aktiv an der Belscher Resistenzgrupp B2 war.

Hie war ë.&nbsp;a. um Iwwerfall bei Houyet op en däitsche Convoi matbedeelegt, bei deem en SS-Generol an eng ronn 50 Gestapoleit a Wehrmachtzaldoten hiert Liewe gelooss hunn.

Als Erënnerung un déi Resistenzgrupp gouf d'Kapell Notre-Dame du Maquis tëscht Houyet an Hérock opgericht. Op zwou Placken an der Kapell sinn d'Nimm vun den dräizéng Membere vun der Grupp opgezielt, dovun zéng Belsch, een Australier an zwéi Lëtzebuerger, de Willy an de Jean Stephany vun Huldang.

De Willy Wenkin gouf nom Krich mat dem Resistenz-Kräiz ausgezeechent.
Astronomesch Auer

Eng **astronomesch Auer** ass eng Auer op där een déi relativ Positioune vun der Sonn, dem Mound, den Déierekreeszeechen an heiansdo deene wichtegste Planéiten, sou wéi och all aner Zorte vun zykleschen Evenementer ofliese kann, wéi z.&nbsp;B. d'Dauer vun Dag an Nuecht, den Datum vu Mound- a Sonnendäischterten, dee vun Ouschteren a soss reliéise Fester, Datum an Auerzäit vun Ebbe a Flut, d'Sonnenzäit, den Datum vun de Sonnewennen, Joreszäitewiessel, Sonnen- a Mound Op- an Ënnergank, asw.

Eng vun deene bekanntsten astronomeschen Aueren ass déi vu Prag (*Pražský orloj*), där hiert Zentralstéck 1410 gebaut gouf.

## Galerie

Fichier:Prague - Astronomical Clock Detail 3.JPG|Astronomesch Auer zu Prag.
Fichier:Cathedrale Saint Jean Lyon Astronomical clock.jpg|... vun der Primatiale Saint-Jean zu Lyon
Fichier:Lunddomirkeur2.jpg|... an der Kathedral vu Lund.
Fichier:Zytglogge de Berne.jpg|... zu Bern (d*'Zytglogge*).
Fichier:Rathaus HN02.JPG|... um Stadhaus vun Heilbronn.
Fichier:Lier Zimmertoren.JPG|... zu Lierre.
Fichier:Orloj in Olomouc.jpg|... zu Olomouc (Tschechien).
Fichier:Horloge astronomique Besancon.jpg|... zu Besançon.
Fichier:Picardie Beauvais4 tango7174.jpg|... zu Beauvais.
Fichier:Horloge astronomique Bourges.jpg|... an der Kathedral Saint-Étienne vu Bourges.
Fichier:Cathedrale de Strasbourg - Horloge Astronomique - Details (2).jpg|... an der Kathedral Notre-Dame vu Stroossbuerg.
Fichier:Lombardia Mantova2 tango7174.jpg|... zu Mantova.
Fichier:Zytglogge in Bern Switzerland by Robbie Conceptuel.png
Favori

**Favori** war e fréiere Kino zu Péiteng.

E gouf uganks den 1950er Joren an der ënneschter Gaardestrooss, tëscht dem Festsall vum Larosche Josy an dem Velosgeschäft Bim Diederich (haut tëscht der Shell-Statioun an dem Cactus), gebaut. De Sall hat eng déif Bün, eng grouss Leinwand an ongeféier 500 plüschrout Plazen, déi an engem Parterre an engem Balcon opgedeelt waren. E gouf vum François Azzeri bedriwwen.

Bei Filmer wéi *[[The Living Desert|Die Wüste lebt]]* oder *[[Around the World in Eighty Days|In 80 Tagen um die Welt]]* war de Sall struppevoll. Awer och franséisch, englesch an italieenesch Filmer vun alle Gattungen, souwéi Operette-Verfilmungen an alle Sprooche si gewise ginn.

1959 hat d'Musek vu Péiteng am Kader vun hirem 50. Anniversaire de sinfoneschen Orchester vu Radio Lëtzebuerg do op Besuch. En huet ënner der Direktioun vum Karoly Melles gespillt, mam Geie-Solist Jean Audoly.

Méi spéit gouf am Keller eng Wiertschaft mam Numm "Grotte-Bar" amenagéiert, wou donneschdes, samschdes a sonndes Danzmusek gespillt gouf.
Stadio Giuseppe Meazza

De **Stadio Giuseppe Meazza** ass e Foussballstadion am Quartier *San Siro* zu Mailand. De Stadion gëtt ëmgangssproochlech einfach *San Siro* genannt. Et ass e Stadion dee komplett mat Sëtzplazen ekipéiert ass, a mat 82.955 Plazen ass et de gréisste Foussballsstadion an Italien.

De Grondstee fir de Stadion gouf 1925 geluecht, an en ass den 19. September 1926 opgemaach ginn. Den Numm gouf no dem Ëmbau zu Éiere vum Foussballspiller Giuseppe Meazza verginn. De Meazza huet haaptsächlech bei Inter Mailand (365 Spiller) a beim AC Mailand (37 Spiller) gespillt. Hie gëllt haut nach, als ee vun den erfollegräichste Spiller aus Italien. De Stadion ass 1990 restrukturéiert ginn. Déi aktuell Architektur ass d'Wierk vum Architekt Ulisse Stacchini.

D'Foussballfeld ass 105 x 68 m grouss, a gëtt vun der UEFA an der Klass vun de Fënnefstärestadione gefouert.

Et ass de Stadion op deem déi zwou Ekippe vu Mailand, Inter Mailand an AC Mailand, hir Heemspiller ausdroen. De Lokalderby tëscht Inter Mailand an AC Mailand gëtt *Derby della Madonnina* genannt.
## Um Spaweck
Croix des maquisards

D**'Croix des Maquisards** ass e Lieu-dit an der Sektioun Erneuville vun der belscher Gemeng Tenneville op enger Héicht vun 380 Meter.

Den Numm krut d'Plaz wéinst engem Kräiz dat do opgeriicht gouf fir u fënnef Krichsaffer z'erënneren déi do vun den däitsche Besatzer ëmbruecht goufen.

Laanscht d'Monument féiert e ronn 7&nbsp;km laangen Trëppelwee mat Depart zu Erneuville.
## Geschicht
Am Mee 1944 hate sech 23 jong Männer déi am MNB waren a refuséiert hate fir an den Arbeitsdienst ze goen, sech op där Plaz eng Häip gebaut wou se e Mount laang ouni gréisser Problemer gelieft hunn. Dobäi waren och zwéi Lëtzebuerger. Den 23. Juni 1944 moies um hallwer fënnef huet déi däitsch Arméi d'Plaz ëmstallt an attackéiert. De Gilbert Roumieux vun Ougrée gouf dobäi erschoss, an anerer schwéier blesséiert, dorënner waren och zwéi Lëtzebuerger, de René Massard vu Réimech an den Edouard Recken vun Hëpperdang, déi un hire Blesse gestuerwe sinn.

Hire Chef de Jules Daco gouf blesséiert, konnt awer mat Hëllef vu Komeroden entkommen. E gudde Mount méi spéit ass en allerdéngs an d'Hänn vun den Däitsche gefall a gouf de 25. Juli zu Marcourt erschoss. De Willy Huppermanns gouf am September gefaangen an den 9. September zu Wyompont erschoss.
Melotte 111

De **Melotte 111** ass en oppene Stärekoup am Stärebild Coma Berenices, dee mat bloussem A gesi ka ginn. De Stärekoup bilt mat senge 37 Eenzelstären den Haaptdel vum Stärebild *Coma Berenices*.

D'Ausdehnung vum Stärekoup huet ongeféier 4,5°, resp. - bei enger Distanz vun 288 Liichtjoer - ronn 20 Liichtjoer. Den hellste Stär vum Koup ass de γ&nbsp;Com mat enger Hellegkeet vu 4,3 mag, d'Gesamthellegkeet vum Koup huet ronn 1,8 mag. De Koup huet keng Stären, déi méi schwaach si wéi 10,5 mag. Eng méiglech Erklärung dofir ass, datt déi klengst Membere vum Koup scho fortgezunn sinn.

Duerch seng Gréisst an Hellegkeet ass dëse Stärekoup zanter der Antiquitéit bekannt a gouf fir d'éischt vum Ptolemäus katalogiséiert. Wéi vill aner Stärekéip, déi eng kleng Distanz zu der Äerd hunn an dofir e grousse visuellen Duerchmiesser hunn (z.&nbsp;B. d'Ursa-Major-Grupp oder d'Hyaden), gouf hien awer net an déi modern Standard-Kataloge Messier, NGC an IC opgeholl. Eréischt de P.J. Melotte huet de Koup am Joer 1915 a säi Katalog mat oppene Stärekéip opgeholl. Ënner der Bezeechnung Cr 256 ass de Koup och am Katalog vum Per Collinder ze fannen.

De Stärekoup ass ee sougenannte Beweegungskoup, d.&nbsp;h. d'Stären hunn all Eegebeweegungen déi sech gläichen (am Duerchschnëtt -12,4 mas a Rektaszensioun a -9,4 mas an Deklinatioun). Well de Mëttelwäert vun der Eegebeweegung allerdéngs bal exakt tangential ass (mëttel Radialvitess -1,17&nbsp;km/s), erméiglecht dës Beweegung (am Géigesaz zum bekannte Beispill vun den Hyaden) keng einfach Bestëmmung vun der Distanz duerch d'Stärestroumparallax.
## Kuckt och

* Stärekoup
Palace (Péiteng)

De **Palace** war e fréiere Kino zu Péiteng an der Lëtzebuerger Strooss op No 22. D'Awunner hunn dee Kino "den ale" Kino genannt, well et, soulaang wéi e bestanen huet, deen eelsten am Duerf war.

An der Zäit vum Zweete Weltkrich housch en *Astoria Lichtspiele*.

Wärend senge leschte Jore sinn zwar scho faarweg Filmer gelaf, ma dacks nëmme sougenannt Heemechtsfilmer "mat Niveau", franséisch Krimiproduktiounen oder musikalesch Verfilmungen aus dem internationalen Theater.

E puer Nimm vun Exploitanten, net der Rei no, an net alleguer!
 
ëm 1934: d'Famill Thinnes-Thillman, ëm 1939: d'Madame Vve Bissen-Peffer, ëm 1950: Här René Kimmel (beim Ketty), ëm 1966: d'Famill Welter-Reiter.

Haut ass do kee Kino méi, mä en Appartementshaus mat ënnenan engem Café.
Sergio Pupovac

De **Sergio Pupovac**, och nach **Serdo** oder **Serdjio Pupovac**, gebuer de 5. Juli 1979 zu Argenteuil a Frankräich, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller mat serbeschen Originnen. E spillt an der Stiermerpositioun.

Tëscht dem 5. September 2009 an dem 14. Oktober 2009 huet hie 5-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Vun 2001 bis 2005 huet hie fir d'Union gespillt, bis 2009 fir de Fusiounsveräin RFCUL, vun 2010 bis 2011 war hie bei der Jeunesse a vun der Saison 2011/12 un ass hie beim FC UNA Stroossen.
Michel Kettenmeyer

De **Michel Kettenmeyer**, gebuer den 2. Juli 1989, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 8. Oktober an de 17. November 2010 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Vun 2007 bis 2014 huet hie fir Déifferdeng gespillt. Enn 2014 gouf hien un den FC UNA Stroossen geléint.
Claudio Lombardelli

De **Claudio Lombardelli**, gebuer de 14. Oktober 1987, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller, deen am Mëttelfeld spillt.

Tëscht 3. Juni 2006 am 9. September 2009 huet hie 25-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Säit 2011 ass hie bei der Union 05 Kayl-Tétange.
Charles Dillon Perrine

Den **Charles Dillon Perrine**, gebuer den 28. Juli 1867 am Ohio, a gestuerwen den 21. Juni 1951 zu Villa del Totoral an Argentinien, war en US-amerikaneschen Astronom, dee spéider an Argentinie gelieft a geschafft hat.

## Liewen a Wierken
De Perrine hat vun 1893 bis 1909 am Lick-Observatoire a Kalifornien geschafft. Vun 1909 bis 1936 war en Direkter vum Argentineschen National-Observatoire zu Córdoba (haut *Observatorio Astronómico de Córdoba*).

Am Joer 1901 hat hien zesumme mam George Willis Ritchey Gasniwwellen ëm de Stär Nova Persei 1901 observéiert, déi sech schäinbar mat Iwwerliichtvitess beweegt hunn. Dësen Effet kënnt doduerch zustan, datt sech Matière mat héijer Vitess op den Observateur zoubeweegt an dobäi Liicht verschéckt.

1904 an 1905 huet de Perrine zwéi Jupitermounden entdeckt, déi haut als Himalia an Elara bekannt sinn. Déi Nimm krute si awer eréischt am Joer 1975, virdru goufe se als Jupitermound *VI* a *VII* bezeechent.

Doriwwer eraus war hien Entdecker oder Matentdecker vun en ettleche Koméiten, dorënner de verluergaangene Koméit 18D/Perrine-Mrkos. Den Astronom Antonin Mrkos huet dem Perrine zu Éieren de spéider entdeckten Asteroid (6779) Perrine genannt.

De Perrine hat an Argentinien d'astrophysikalesch Fuerschunge virugedriwwen an hat de Bau vum grousse Bosque Alegre-Teleskop forcéiert, deen allerdéngs eréischt 1942 fäerdeg gouf.

Seng Pensioun hat hien an Argentinie verbruecht. 1951 ass en zu Villa General Mitre (dat spéider nees den alen Numm, Villa del Totoral, krut), gestuerwen. Hie gouf um Kierfecht *Cementerio Disidente* zu Córdoba begruewen.

## Kuckt och
Halifax-Monument zu Hulsonniaux

D**'Halifax-Monument zu Hulsonniaux** ass e Krichsmonument no bei der Uertschaft Hulsonniaux um Lieu-dit *Rouge-Croix* dat un den Ofstuerz vun engem Halifax-Bomber am Zweete Weltkrich erënnert.

D'Monument steet laanscht e Feldwee. Et besteet aus engem Fielsblock mat enger Plack drop, an enger Informatiounstafel, déi ënner engem Nëssert stinn. Op der Plack stinn d'Nimm vun den Aviateuren déi do ëm d'Liewe koumen.

## Geschicht
De 14. Juli 1943 war de Bomber eng ronn 3&nbsp;km südwestlech vun der Uertschaft erofgefall. Leit aus dem Duerf goungen direkt op d'Plaz kucken an hu misse feststellen datt keen Aviateur iwwerlieft hat. Gläich drop war déi däitsch Arméi och op der Plaz, huet alles ofgespaart, an huet an den Deeg duerno d'Reschter vum Fliger ewechgeschleeft. Déi Doudeg sechs Kanadier an een Englänner goufen um Kierfecht vu Florennes begruewen.

Den Halifax V mat der Matricule DK 228 an dem Code NA-D deen zum 428. Geschwader vun der R.C.A.F. gehéiert huet, war vum Fluchfeld Middleton 5 Meilen ëstlech vun Darlington den 13. Juli um 23:38 h gestart mat der Missioun Oochen ze bombardéieren. Matgestart waren nach eelef aner Halifax-Fligere vum 428. Geschwader an 362 Bombere vun aneren Unitéiten.

Aus enger Héicht vu 15.000 bis 20.500 Fouss (4.600-6.200 m) goufen 100 Tonne Brandbommen an 43 Tonnen héichexplosiv Bommen erofgehäit. Dobäi gouf eng Fligerfabréck, eng Kautschuks- an eng Pneuefabréck zerstéiert. Et goufen awer och 2.927 Zivilgebaier zerbommt.

Nodeem de Bomber seng Charge lass war, ass en an Direktioun Durbuy geflunn, fir do de Kap ze wiesselen an iwwer Cayeux zeréck an England ze fléien. E gouf awer vun den däitsche Radaren ausgemaach, an den däitsche Majouer Wilhelm Herget deen op Patrull mat sengem Messerschmitt Bf 110 war, krut den Uerder d'Verfollgung opzehuelen. Mat engem vun de beschten Nuetsjeeërpiloten um Schwanz hat den Halifax bei der klorer Siicht déi Nuecht keng Chance fir z'entwëschen. E gouf op engem Flillek getraff, an den Dreifstoff ass a Brand geroden. Duerch de Brand huet en de Flillek verluer, de mat de Motoren an e Feld nordëstlech vu Mesnil-Saint-Blaise gefall ass, ongeféier do wou haut de Sendetuerm vu Belgacom steet. Um zwanzeg vir dräi ass de Fliger e puer honnert Meter dovun op der *Rouge-Croix* erofgefall.

Bei där Attack op Oochen waren 20 Bombere verluer gaangen, dovu 15 Halifax (3 Stéck vum 428. Geschwader), 2 Lancaster, 1 Stirling an 2 Wellington vun deenen een e puer Minutte virdru vum Herget iwwer Gochenée erofgeschoss gi war.
Michael D. Higgins

De **Michael D.** (Daniel) **Higgins** (Iresch: * Micheál D. Ó hUiginn*), gebuer den 18. Abrëll 1941 zu Limmerick, ass en iresche Politiker, Dichter an Auteur. Hie war vun 2011 bis 2025  President vun Irland.

Den Higgins huet op der Universitéit Galway studéiert a spéider do Coursen a Politikwëssenschaft a Soziologie ginn.

Hien ass Member vun der Irescher Aarbechterpartei (*Irisch Labour Party*) a war Member vum Gemengerot an eng Zäit laang Buergermeescheter vu Galway.

1981 gouf hien zum Deputéierten am *Dail* (Chamber) gewielt, a gouf, mat enger klenger Ënnerbriechung 30 Joer laang erëmgewielt. 1993 war hie fir ee Joer Minister.

De 27. Oktober 2011 gouf hien zum President vun Irland gewielt an huet säin Amt den 11. November 2011 ugetrueden. Den 11. November 2025 gouf d'Catherine Connolly seng Nofollgerin.

## Um Spaweck

*Higgins for president, Site vun der Irescher Labourparty
Jack Arnold

Den **Jack Arnold**, gebuer als *John Arnold Waks* de 14. Oktober 1916 zu New Haven am Connecticut, a gestuerwen de 17. Mäerz 1992 zu Woodland Hills a Kalifornien, war en US-amerikanesche Filmregisseur a Filmproduzent.

## Filmer
### Kino
* 1950: * With These Hands* - Haaptacteuren: Arlene Francis, Joseph Wiseman
* 1953: *The Glass Web* - Haaptacteuren: Edward G. Robinson, John Forsythe
* 1953: *Girls in the Night* - Haaptacteuren: Joyce Holden
* 1953: *[[It Came from Outer Space]]* - Haaptacteuren: Barbara Rush, Charles Drake
* 1954: *[[Creature from the Black Lagoon]]* - Haaptacteuren: Richard Carlson, Julie Adams
* 1955: *[[Revenge of the Creature]]* - Haaptacteuren: John Agar, Lori Nelson
* 1955: *[[The Man from Bitter Ridge]]* - Haaptacteuren: Lex Barker, John Dehner
* 1955: *[[Red Sundown]]* - Haaptacteuren: Rory Calhoun, Martha Hyer
* 1955: *[[Tarantula!]]* - Haaptacteuren:John Agar, Leo G. Carroll
* 1956: *Outside the Law * - Haaptacteuren: Ray Danton, Jack Kruschen
* 1957: *[[The Incredible Shrinking Man]]* - Haaptacteuren: Grant Williams, Randy Stuart
* 1957: *Man in the Shadow* - Haaptacteuren: Jeff Chandler, Orson Welles
* 1957: *The Tattered Dress* - Haaptacteuren:Jeff Chandler, Jeanne Crain
* 1958: *[[Monster on the Campus]]* - Haaptacteuren: Arthur Franz, Joanna Moore
* 1958: *[[High School Confidential]]* - Haaptacteuren: Russ Tamblyn, John Drew Barrymore
* 1958: *The Space Children* - Haaptacteuren: Jackie Coogan, Michel Ray
* 1958: *The Lady Takes a Flyer* - Haaptacteuren: Lana Turner, Jeff Chandler
* 1959: *[[No Name on the Bullet]]* - Haaptacteuren: Audie Murphy, Joan Evans
* 1960: *[[The Mouse That Roared]]* - Haaptacteuren: Peter Sellers, Jean Seberg
* 1961: *Bachelor in Paradise* - Haaptacteuren: Bob Hope, Lana Turner
* 1964: *A Global Affair* - Haaptacteuren:Bob Hope, Michèle Mercier, Elga Andersen
* 1964: *The Lively Set* - Haaptacteuren: James Darren, Pamela Tiffin
* 1969: *Hello Down There* - Haaptacteuren: Tony Randall, Janet Leigh
* 1974: *Black Eye* - Haaptacteuren: Fred Williamson, Rosemary Forsyth
* 1974: *Sex Play* oder *The Games Girls Play* - Haaptacteuren: Christina Hart, Oliver Gilbert
* 1975: *Boss Nigger* - Haaptacteuren: Fred Williamson, R. G. Armstrong
* 1975: *[[The Swiss Conspiracy]]* - Haaptacteuren: David Janssen, Senta Berger
* 1975: *The Wackiest Wagon Train in the West* - Haaptacteuren: Forrest Tucker

## Literatur
* Dana M. Reemes: *Directed by Jack Arnold*, McFarland & Company, Inc., Jefferson 1988, ISBN 0-89950-331-4.
* Peter Osteried: *Die Filme von Jack Arnold*, MPW, Hille 2012, ISBN 978-3942621113.
## Kuckt och
*Lëscht vu Filmregisseuren
## Spaweck
Bert I. Gordon

De **Bert Ira Gordon**, gebuer de 24. September 1922 zu Kenosha am Wisconsin, a gestuerwen den 8. Mäerz 2023, war en US-amerikaneschen Dréibuchauteur, Filmproduzent a Filmregisseur. 
## Filmer
### als Regisseur
* 1955: * King Dinosaur *, mam William Bryant 
* 1957: * Beginning of the End *, mam Peter Graves 
* 1957: * The Cyclops *, mam James Craig a Lon Chaney Jr.
* 1957: * The Amazing Colossal Man *, mam Glenn Langan 
* 1958: * Attack of the Puppet People *, mam John Agar an John Hoyt
* 1958: * War of the Colossal Beast *, mam Sally Fraser 
* 1958: *Earth vs. the Spider *, mam June Kenney 
* 1960: * The Boy and the Pirates *, mam Charles Herbert a Susan Gordon
* 1960: * Tormented *, mam Susan Gordon a Richard Carlson
* 1962: *The Magic Sword*, mam Basil Rathbone an Estelle Winwood
* 1965: * Village of the Giants *, mam Tommy Kirk an Johnny Crawford
* 1966: * Picture Mommy Dead *, mam Don Ameche a Martha Hyer
* 1970: * How to Succeed with Sex *
* 1972: * Necromancy *, mam Orson Welles a Pamela Franklin
* 1973: * The Mad Bomber *, mam Vince Edwards an Chuck Connors
* 1976: *The Food of the Gods*, mam Marjoe Gortner an Ida Lupino
* 1977: *Empire of the Ants*, mam Joan Collins a Robert Lansing
* 1981: * Burned at the Stake *, mam Albert Salmi a Guy Stockwell
* 1982: * Let's Do It! *, mam Greg Bradford 
* 1985: * The Big Bet *, mam Lance Sloane a Sylvia Kristel
* 1990: * Satan's Princess *, mam Robert Forster 
### als Produzent
* 1955: * King Dinosaur *
* 1957: * Beginning of the End *
* 1957: * The Cyclops *
* 1957: * The Amazing Colossal Man *
* 1958: * Attack of the Puppet People *
* 1958: * War of the Colossal Beast *
* 1958: * Earth vs. the Spider *
* 1960: * The Boy and the Pirates *
* 1960: * Tormented *
* 1962: *The Magic Sword*
* 1965: * Village of the Giants *
* 1966: * Picture Mommy Dead *
* 1973: * The Mad Bomber *
* 1976: *The Food of the Gods*
* 1977: *Empire of the Ants*
* 1981: * Burned at the Stake *
* 1982: * Let's Do It! *
* 1985: * The Big Bet *
* 1990: * Satan's Princess *

## Um Spaweck
Mathias Meysembourg

De **Mathias Meysembourg**, gebuer den 30. Januar 1864 zu Hueschtert bei Nidderaanwen, a gestuerwen den 23. Juni 1917 op der Polvermillen, war e lëtzebuergesche Moler.

## Liewen

De Mathias Meysembourg war e Jong vum Franz Nicolas Meysembourg, Bauer (Ackerer), an der Anna Maria Haas. Hie war fir d'éischt mat der Helena Mullenberger bestuet, déi 1892 gestuerwen ass. 1895 huet hie sech an der Stad Lëtzebuerg mat der Leonore Laura (Nora) Schliep, gebuer zu Batavia (haut Jakarta an Indonesien), bestuet.

1897 huet de Grand-Duc Adolphe hie mat der Sëlwermedail fir Konscht a Wëssenschaften ausgezeechent.

## Wierker

## Biller


## Um Spaweck
Hulsonniaux

**Hulsonniaux** op Wallounesch ***Hulzônea*** ass eng Sektioun vun der belscher Gemeng Houyet an der Provënz Namouer.

Bis zu der Belscher Gemengereform vun 1977 war Hulsonniaux eegestänneg Gemeng.

Hulsonniaux läit op engem Plateau op ronn 230 Meter de sech laanscht den Dall vun der Lesse zitt. Zu der fréierer Gemeng huet nach déi kleng Uertschaft Chaleux gehéiert déi duerch de Fielsen *Aiguilles de Chaleux* bekannt ass, an déi ënner engem Fielsvirsprong leien, op deem d'réimescht Lager vu Furfooz war.

Iwwer d'Lesse gouf et och eng Bréck zu Chaleux déi am Januar 1893 bei engem schwéieren Äisgank vun der Lesse ewechgerappt gouf, an net méi opgeriicht gouf.

Um Plateau vun Hulsonniaux gëtt haaptsächlech Landwirtschaft bedriwwen. Fréier gouf et do 103 kleng Bauerebetriber.

D'Baartelméiskierch ass vun 1860, an an der Kierch ass e remarkabele Kräizwee an Ueleg gemoolt. Soss gëtt et an der Uertschaft nach dräi Kapellen, eng déi dem hellege Baartelméis geweit ass, eng aner mam Hl. Rochus als Patréiner an d'Kapell *Notre-Dame de la Grâce*, déi ënner enger honnertjäreger Lann steet.

Am Éischte Weltkrich hat no engem schwéiere Bombardement déi däitsch Arméi d'Uertschaft besat an alles geplëmmt wat net ugeneelt war. Se haten de Paschtouer als Geisel geholl, an de 16. Dezember 1914 ware 4 Leit aus dem Duerf verschleeft ginn.

Am Zweete Weltkrich war bei der Uertschaft um Lieu-dit *Rouge-Croix* en Halifax-Bomber erofgefall. Fir déi gefalen Aviateure gouf op der Ofstuerzplaz e Monument opgeriicht.
Waasserstoffbrennen

Mat **Waasserstoffbrennen** gëtt d'Kärfusioun vu Waasserstoff zu Helium am Kär vu Stären (oder am Fall vun enger Nova, op der Uewerfläch vun engem wäissen Zwerg) bezeechent. Dës Reaktioun stellt an normale Stäre wärend dem Groussdeel vun hirem Liewenszyklus déi haaptsächlech Energiequell duer. All Stäre vun der Haaptrei bezéien hir Energie aus dem Waasserstoffbrennen.

De Prozess vun der Kärfusioun ka beim Waasserstoffbrennen op zwou Aart a Weisen oflafen, bei deenen op verschiddene Weeër jee véier Protonen, d'Atomkäre vum Waasserstoff, an engem Heliumkär 4He ëmgewandelt ginn:
* déi relativ direkt Proton-Proton-Reaktioun
* de schwéieren Elemente (Kuelestoff, Stéckstoff, Sauerstoff) notzend Bethe-Weizsäcker-Zyklus (*CNO-Zyklus*)

E Proton huet eng Mass vun 1,007276&nbsp;u, en Neutron vun 1,008665&nbsp;u. Zesummen hunn also zwéi Protone an zwéi Neutrone am net gebonnenen Zoustand eng Mass vu 4,031882&nbsp;u. En Heliumkär besteet aus jee zwéi gebonnene Protone an Neutrone an huet nëmmen eng Atommass vu 4,002602&nbsp;u; et feelen 0,029280&nbsp;u, also ongeféier 0,73 % vun der Mass. Dës als Masseschued genannt Massendifferenz gëtt bei der Fusioun als Energie fräigesat; pro Gramm entstanenem Helium sinn dat 657.461.112.381,746 J (kuerz: 6,5746•1011 J). Dës Energie entsprécht der Kärbannungsenergie vun de Kärbausteng (Nukleone) a berechent sech aus der Equivalenz vu Mass an Energie *E*&nbsp;=&nbsp;*mc<sup>2</sup>*.

De Masseverloscht ass bei der Fusioun vu Waasserstoff zu Helium de gréisste vun alle Fusiounsreaktioune an domat geméiss der Energie am lukrativsten; déi nächst Stuf stellarer Fusiounsreaktiounen, d'Heliumbrennen, setzt pro produzéiertem Kuelestoffkär nëmmen nach ongeféier en Zéngtel dovun fräi.

## Kuckt och

* Nukleosynthes
* Kuelestoffbrennen
* Neonbrennen
* Sauerstoffbrennen
* α-Deelchen

## Literatur
* Povh, Bogdan et al.: *Teilchen und Kerne*, 4. Auflage, Springer Verlag 1997, ISBN 3-540-61737-X, S. 317-318
Finnevaux

**Finnevaux** op Wallounesch ***Finvå*** ass eng Sektioun vun der belscher Gemeng Houyet an der Provënz Namouer.

Vun der franséischer Revolutioun un bis zu der Belscher Gemengereform vun 1977 war Finnevaux eegestänneg Gemeng. 
## Kuckeswäertes
*De grousse romaneschen Tuerm vun der fréierer Kierch.
## Um Spaweck
* Geschichtleches iwwer Finnevaux
Marcel Bossi

De **Marcel Bossi**, gebuer de 14. Januar 1960, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 10. September 1980 am 27. Oktober 1993 huet hien 63-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Hienhuet vun 1977 bis 1989 fir de Progrès Nidderkuer gespillt an ass du fir 3 Saisone bei d'Jeunesse Esch gaangen, ier hien an der Saison 1993/94 nees fir de Progrès Nidderkuer gespillt huet.
Pierre Petry

De **Pierre Petry**, gebuer den 13. Juli 1961, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 13. Oktober 1984 am 27. Oktober 1993 huet hien 29-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Vun 1984 bis 1988 hue thie fir de Progrès Nidderkuer gespillt, duerno vun 1988 bis 1993 war hie bei der Jeunesse Esch a schliisslech vun 1993 bis 1996 beim CS Gréiwemaacher,
Théo Malget

Den **Théo Malget**, gebuer den 2. Mäerz 1961 zu Wolz, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller a Kriminellen.

Tëscht dem 27. Abrëll 1982 am 27. Oktober 1993 huet den Théo Malget a 47 Matcher fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp dräi Goler geschoss.

Hien huet vun 1981 bis 1985 fir den FC Wolz 71 gespillt, duerno war hie vun 1985 bis 1987 beim Avenir Beggen. An der Saison 1987/88 war hie beim 1. FC 08 Birkenfeld an duerno nees vun 1988 bis 1995 beim FC Wolz 71.

Säi Jong Kevin ass och Foussballspiller.

Hien ass am Januar 2013 zu 5 Joer Prisong, dovun 3 mat Sursis, wéinst Bedruch, Fälschung vun Dokumenter a Verontreiung vu friemem Kapital verurteelt ginn.
Hubert Meunier

Den **Hubert Meunier**, gebuer de 14. Dezember 1959 zu Déifferdeng, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 7. Oktober 1978 am 1. Juni 1989 huet den Hubert Meunier 55-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Vun 1975 bis 1982 huet den Hubert Meunier fir de Progrès Nidderkuer gespillt. Duerno war hie bis 1985 bei der Jeunesse Esch an du vun 1985 bis 1990 beim Avenir Beggen. Seng lescht Saison 1990/1991 war hien nees beim Progrès Nidderkuer.
Gilbert Dresch

De **Gilbert Dresch**, gebuer de 14. September 1954, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 8. Abrëll 1975 am 9. September 1987 huet de Gilbert Dresch a 64 Matcher fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp 1 Gol geschoss.

Vun 1974 bis 1989 huet de Gilbert Dresch fir den Avenir Beggen gespillt.
Gérard Jeitz

De **Gérard Jeitz**, gebuer den 10. Mäerz 1961 zu Esch-Uelzecht, ass e fréiere lëtzebuergesch Foussballspiller a Foussballstrainer.

Tëscht dem 16. November 1983 am 18. Dezember 1991 huet de Gérard Jeitz 26-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Vun 1979 bis 1985 huet de Gérard Jeitz bei der US Rëmeleng gespillt. Duerno war hie bis 1988 bei der Spora Lëtzebuerg a vun 1989 bis 1992 huet hie fir d'Union Lëtzebuerg gespillt.

De Gérard Jeitz war an der Saison 2000/2001 an an der Saison 2005/2006 an duerno nach bis den 8. Oktober 2006 Trainer bei der US Rëmeleng. De Jeitz ass sengem Veräi trei bliwwen, nodeem hien Trainer war, ass hien zum President vun der US Rëmeleng ernannt ginn.
Jean-Paul Girres

De **Jean-Paul Girres**, dacks **Jemp Girres**, gebuer de 6. Januar 1961 an der Stad Lëtzebuerg, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 10. September 1980 am 28. Oktober 1992 huet de Jemp Girres an 58 Matcher 2 Goler fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp geschoss.

Hien huet vun 1977 bis 1983 fir d'Union Lëtzebuerg gespillt. Vun 1983 bis 1991 war hie beim Avenir Beggen a seng lescht Saison huet hien 1991/92 beim Swift Hesper gespillt.
Armin Krings

Den **Armin Krings**, gebuer den 22. November 1962 zu Mönchengladbach, ass e fréieren däitsch-lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 9. September 1987 am 13. November 1991 huet hie 14-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 1 Gol geschoss.

Vun 1981 bis 1995 huet hie fir den Avenir Beggen gespillt, an der Saison 1995/96 war hie beim FC Monnerech a koum fir d'Saison 1996/97 nach emol zeréck bei den Avenir Beggen.

Hien huet an der Foussball Nationaldivisioun iwwer 255 Goler geschoss, an ass deemno de Spiller deen déi meescht Goler geschoss huet. Mam Avenir ass hie fënnefmol Meeschter ginn, a sechsmol huet hien d'Coupe gewonnen.
Patrick Morocutti

De **Patrick Morocutti**, gebuer den 19. Februar 1968 an der Stad Lëtzebuerg, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 27. Abrëll 1988 am 7. Februar 1996 huet de Patrick Morocutti 19-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Vun 1986 bis 1994 huet hie fir d'Union Lëtzebuerg gespillt, duerno huet hie vun 1994 bis 2000 bei der Jeunesse Esch gespillt. An der Saison 2000/2001 huet hien erëm fir d'Union Lëtzebuerg gespillt.
Jan Carel Zadoks

De **Jan Carel Zadoks**, gebuer de 6. Februar 1929 zu Amsterdam, ass en hollännesche Phytopatholog.

1947 huet hien ugefaangen, Biologie op der Universitéit vun Amsterdam ze studéieren. 1961 huet hie säin Doktorat gemaach an duerno an d'Departement fir Phytopathologie vun der deemoleger * Landbouwhogeschool* (Akerbauhéichschoul) vu Wageningen, déi zanter 1998 *Wageningen UR (University & Research centre)* heescht, schaffe gaangen. 1969 gouf hie *Lector* an 1980 Professer fir Phytopathologie. Vun 1989 bis 1991 stoung hien als Nofollger vum Professer Johan Dekker (1925-2010) un der Spëtz vum phytopathologeschen Departement.

Zanter 1994 ass hien emeritéierte Professer.

De J.C. Zadoks huet iwwer 250 wëssenschaftlech Publikatiounen opzeweisen. Aus lëtzebuergescher Siicht ass en Artikel iwwer déi heemesch Dactylorchideeën, deen hien 1955 am Bulletin vun der SNL publizéiert huet, ervirzesträichen. Heiran huet de Zadoks ënner dem Numm *Dactylorchis maculata* (L.) Verm. subsp. *arduennensis* Zadoks eng nei Ënneraart vun *Dactylorchis maculata* beschriwwen, déi hien am Éislek a Moueren an op fiichte Plazen entdeckt hat, an déi senger Opfaassung no méiglecherweis nëmmen an den Ardenne virkomme géif. Hautdesdaags huet déi Planz nëmmen nach de Statut vun enger Varietéit [*Dactylorhiza maculata* (L.) Soó var. *arduennensis* (Zadoks)] respektiv vun enger Form [*Dactylorhiza maculata* (L.) Soó f. *arduennensis* (Zadoks)].

Kuriéis ass, datt hien zanter 1960 *Sinterklaaspapier*, d.&nbsp;h. Zinniklospakpabeier, sammelt an doriwwer am Joer 2010 e Buch mat enger Selektioun vun 150 Beispiller aus senger Sammlung erausginn huet.

Eng ausféierlech Lëscht vu senge Publikatioune fënnt een am biographeschen Artikel vum J. Dekker (1993).

## Literatur
*Dekker, J., 1993. *Jan Carel Zadoks, Professor in Ecological Plant Pathology, Wageningen Agricultural University.* Netherland Journal of Plant Pathology, 99 (1993) Supplement 3, S. 7-18. http://www.springerlink.com/content/n273771882068354/fulltext.pdf
Stefano Fanelli

De **Stefano Fanelli**, gebuer den 20. Oktober 1969, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 12. Oktober 1993 am 13. Mäerz 1996 huet hie fënnefmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 1 Gol geschoss.

Vun 1993 bis 1996 an an der Saison 2000/2001 huet de Stefano Fanelli fir den F91 Diddeleng gespillt.

An der Saison 1993/94 war de Stefano Fanelli dee Spiller deen déi meescht Goler an der Foussball Nationaldivisioun geschoss huet.
British Astronomical Association

D**'British Astronomical Association**, ofgekierzt BAA, ass den nationalen Haaptverband vun den Amateurastronomen a Groussbritannien.

D'British Astronomical Association gouf am Joer 1890 zu London vun Amateur- a Beruffsastronome gegrënnt, fir allen un der Astronomie interesséierte Persounen, onofhängeg vu gesellschaftlechem Rang a Geschlecht, eng Basis ze bidden. Vun Ufank un hunn d'Fraen, déi eréischt vun 1915 un, an d'Royal Astronomical Society opgeholl konnte ginn, eng féierend Roll gespillt. Sou fungéiert d'Annie S.D. Maunder (1868-1947), d'Fra vum Matgrënner Edward Walter Maunder (1851-1928), jorelaang als Editeur vum *Journal of the BAA*. Hiert ass d'Ënnerstëtzung vun astronomeschen Observatiounen a Gebidder, déi net vu professionellen Observatoiren ofgedeckt kënne ginn. D'BAA organiséiert och Observatiounskampagne bei besonnesche Geleeënheete wéi Sonnen- a Mounddäischterten oder Venustransiten.

D'Membere kréien d'Memberszäitschrëft *Journal of the BAA* deen all zwéi Méint erauskënnt, en Observatiounsleetfuedem, e Joerhandbuch (mat Diagrammen an astronomeschen Evenementer) souwéi Zougank zu Konferenzen an zu der Bicher- an Ausrëschtungssammlung vum Verband.

De Verband ass a verschiddene Sektiounen organiséiert, déi sech op ënnerschiddlech Aspekter vun der Astronomie spezialiséiert hunn. Hien ass gläichzäiteg Ënnerstëtzer a Grënner vun der *Campaign for Dark Skies*, déi sech géint d'Liichtverschmotzung wiert, déi ëmmer méi grouss gëtt.

## Um Spaweck
* BAA Websäit
Serge Thill

De **Serge Thill**, gebuer den 29. Januar 1969, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller a Foussballtrainer.

Tëscht dem 25. Mäerz 1992 am 10. Oktober 1998 huet de Serge Thill 14-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Vun 1991 bis 1993 war hie bei der Union Lëtzebuerg. An der Saison 1996/97 huet hie fir R.S.C. Athus gespillt. Vun 1997 bis 2003 war de Serge Thill beim CS Gréiwemaacher.

An der Saison 2007/2008 war hien Trainer beim Progrès Nidderkuer.

Hien ass de Papp vun de Foussballspiller Olivier Thill, Sébastien Thill, Vincent Thill a Marek Thill. Seng Ex-Fra Nathalie Hoeltgen ass eng fréier Foussballspillerin.
Grand Prismatic Spring

**Grand Prismatic Spring** ass den Numm vun der gréisster Thermalquell an den USA an der drëttgréisster op der Äerd. Si ass am Weste vum Yellowstone-Nationalpark am Bundesstaat Wyoming.

De Baseng ass eng 75&nbsp;m&nbsp;×&nbsp;91&nbsp;m grouss an ongeféier 49&nbsp;m déif. All Minutt lafen an der Moyenne 2.000&nbsp;Liter 71&nbsp;°C waarmt Waasser aus der Quell.

Den Numm vun der Quell bezitt sech op d'Faarwe vum Waasser am Baseng, déi, bal wéi bei engem Prisma, vu Blo iwwer Gréng, Giel bis hin zu Orange a Rout ginn. D'Faarwe komme vu Bakteerien an Algen am Biofilm laanscht de Bord vun der mineralräicher Thermalquell an hänken dovun of, wéi vill Chlorophyll a Carotinoiden dra sinn.

## Um Spaweck
Yellowstone-Nationalpark

De **Yellowstone-Nationalpark** ass en Nationalpark an de Vereenegte Staaten a gouf den 1. Mäerz 1872 gegrënnt. Domat ass et deen eelsten Nationalpark op der Welt. Denn Numm gouf vum gréisste Floss am Park, dem Yellowstone River, iwwerholl.

En ass 8987&nbsp;km² grouss a läit an de Rocky Mountains, bal ganz am Bundesstaat Wyoming (3 Prozent leien a Montana, ee Prozent an Idaho), op enger Duerchschnëttshéicht vun 2.440 Meter iwwer dem Mieresspigel.Den héchste Punkt ass den Eagle Peak, op 3.462 Meter.

De Park läit gréisstendeels an der Caldera vum Yellowstone-Vulkan, déi viru ronn 640.000 Joer entstanen ass. En ass virun allem bekannt fir seng geothermesch Quellen wéi Geysiren a Bullisvulkaner a seng wëll Déieren, wourënner den Amerikanesche Bison, Grizzlybieren a Wëllef.

1978 gouf e vun der UNESCO zu der Weltnaturierwen deklaréiert.


Yellowstone_River_in_Hayden_Valley.jpg|De Yellowstone River
Yellowstone NP - Upper Geyser Basin - Old Faithful 9-9-2014 13-26-05.JPG|De Geysir *Old Faithful*
Grand Prismatic Spring and Midway Geyser Basin from above.jpg|Grand Prismatic Spring
Yellowstonewinter.jpg|Yellowstone am Wanter
Bison near a hot spring in Yellowstone.JPG|Bisonen


## Literatur
* Mark H. Brown: *The Plainsmen of the Yellowstone - A History of the Yellowstone Basin.* G. P. Putnam's Sons, New York 1961.
* Philip Burnham: *Indian Country, God's Country: Native Americans and the National Parks*. Washington, D.C.: Island Press, 2000
* John M.Good, Kenneth L. Pierce: *Interpreting the Landscape of Grand Teton and Yellowstone National Parks*. Grand Teton Natural Hist Assn, 1997, ISBN 978-0-931895-45-6
* Aubrey L. Haines: *The Yellowstone Story - A History of our First National Park.* University Press of Colorado, Niwot 1996, zwei Bände: ISBN 0-87081-390-0 und ISBN 0-87081-391-9
* Joel C. Janetski: *Indians in Yellowstone National Park.* The University of Utah Press, Salt Lake City 2002, ISBN 0-87480-724-7
* Chris J. Magoc: *Yellowstone: The Creation and Selling of an American Landscape, 1870-1903*. Albuquerque: University of New Mexico Press, 1999
* Judith L. Meyer: *The Spirit of Yellowstone - The Cultural Evolution of a National Park.* Rowman & Littlefield Publishers, Inc., Lanham (Maryland) 1996, ISBN 0-8476-8248-X
* Peter Nabokov / Lawrence Loendorf: *Restoring a Presence: American Indians and Yellowstone National Park*. Norman, University of Oklahoma Press, 2004.
* Thomas Riepe: *Yellowstone - Im Land der Wölfe und Kojoten.* Monsenstein und Vannerdat, 2005, ISBN 3-86582-124-3

## Um Spaweck

* Total Yellowstone Page (engl.)
Liichtspektrum

De **Liichtspektrum** oder och **Faarfspektrum** ass
* den Deel vum elektromagnéitesche Spektrum, deen ouni technesch Hëllefsmëttel iwwer d'A net gesi ka ginn. Weider Bezeechnunge fir de Liichtspektrum an deem Sënn sinn de **siichtbare Spektrum**, de **visuelle Beräich** (kuerz **VIS** oder och VIS-Beräich genannt).
* Op e Géigestand bezunn, ass et deem seng charakteristesch Zesummesetzung vun den emittéierten oder reflektéierte Spektralfaarwen (beispillsweis "Liichtspektrum vun engem Stär"). Dogéint steet den allgemenge *[[Liicht]]*-Begrëff ëmgangssproochlech fir de visuellen Deel vun der Stralung vun enger *[[Liichtquell]]* (vgl. z.&nbsp;B.: Dagesliicht, Konschtliicht, Sonneliicht, Moundliicht), an nëmme bei kontextofhängege relevanten Eegenschaften (wéi Faarf oder Hellegkeet), an ass domat kee Synonym fir *Liichtspektrum*.

De Wellelängteberäich vum Liichtspektrum reecht vun ongeféier 380 bis 780&nbsp;nm, engem Frequenzberäich vun zirka 3,8&nbsp;•&nbsp;1014 bis 7,9&nbsp;•&nbsp;1014&nbsp;Hz entspriechend.
Ugrenzend un dee fir de Mënsch visuelle Liichtspektrum ass am elektromagnéitesche Spektrum den UV-Beräich bei méi kuerzen, an den IR-Beräich bei méi laange Wellelängten, déi deelweis vun anere Liewewiese gesi kënne ginn (kuckt och Spektralfaarwen).

De **siichtbare Liichtspektrum** ass d'Unheefung vun alle vum A ënnerscheedbaren, monochromatesche Spektralfaarwen. Ouni optesch Hëllefsmëttel (wéi z.&nbsp;B. engem Prisma) sinn déi Faarfkomponente vun engem Spektrum am Zesummenhank beispillsweis an engem Reebou oder an der Spigelung vu geeegentem wäisse Liicht op enger CD-Uewerfläch observéierbar.

**Géigestänn** ginn hire Liichtspektrum als eng Kombinatioun vu villen ënnerschiddlech staarken Eenzelfaarwen of, déi am A vum Obsevateur zu enger Mëschfaarf konsolidéiert gëtt.

## Kuckt och

* Faarfaart
* Hellempfindlechkeetsbou

## Um Spaweck
Philippe Felgen

De **Philippe Felgen**, gebuer den 8. Oktober 1975, ass e lëtzebuergesche Foussballsgolkipp.

Tëscht dem 5. Juni 1998 am 10. Oktober 1999 huet de Philippe Felgen aachtmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

HIen huet seng Carrière beim Progrès Nidderkuer ugefaangen a war duerno vun 1995 bis 2000 bei der Jeunesse Esch. An der Saison 2003/2004 war hie beim F91 Diddeleng an duerno an der Saison 2004/2005 beim FC Etzella Ettelbréck. Duerno ass hie bei den CS Uewerkuer gewiesselt vu wou hien 2007 nees zeréck bei de Progrès Nidderkuer gaangen ass. 2010 ass hien du bei den CS Péiteng gaangen.
Laurent Deville

De **Laurent Deville**, gebuer de 24. November 1967, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

## Sportlech Karriär
Tëscht dem 31. Mee 1998 am 6. Oktober 2001 huet hien, zesumme mat sengem méi jonke Brudder Frank Deville, 17-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Hien huet vun 1985 bis 1994 beim Swift Hesper gespillt a war duerno vun 1994 bis 2000 bei der Union Lëtzebuerg. Duerno war hien an der Saison 2000/2001 beim FC Sporting Mäerzeg, 2001/2002 beim Progrès Nidderkuer a schliisslech vun 2002 bis 2004 nees beim Swift Hesper.

## Berufflech Karriär
De Laurent Deville war Generalsekretär vum SYVICOL an duerno an der General-Koordinatioun vum Inneministère. Vu September 2015 bis Oktober 2022 war hie Premier Conseiller de Gouvernement an huet an der *Coordination générale* vum Sportsministère geschafft. Nodeems säi Mandat do net verlängert gouf, ass hien an den Aarbechtsministère versat ginn. Vum 16. Juli 2019 bis den 1. September 2023 war hie President vun der SEBES. Vum 1. Januar 2022 bis den 31. Juli 2025 war hie President vun der Coque., nodeems hie schonn zanter dem 7. August 2020 Vizepresident genannt gouf. Zanter dem 8. Dezember 2022 ass hien och President vum Direktiounscomité vum *Service de santé au travail multisectoriel*