open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kierch Stengefort

D**'Kierch vu Stengefort** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Äischdall Saint-François-et-Sainte-Claire an zu der Gemeng Stengefort gehéiert.

DPatréinesch ass d'Helleg Walburga, där hiert Fest de 25. Februar gefeiert gëtt.

Se steet zentral an der Uertschaft op der Lëtzebuerger Strooss (*rue de Luxembourg*), der .

## Geschicht
En éischt reléist Gebai zu Stengefort ass duerch en Dokument aus dem Joer 1738 beluecht. Dat war eng Kapell, déi do stoung, wou sech déi haiteg Areler Strooss an de Kiem kräizen. Ëm 1830 gouf d'Strooss Stengefort-Arel neigemaach, an d'Kapell gouf ofgerappt. Se gouf tëscht 1843 an 1845 duerch méi eng grouss Kapell ersat, déi der helleger Walburga an dem hellegen Haupert geweit war.

Nodeem d'Gemeng Stengefort 1870 de Statut vun enger *Par* krut, an d'Bevëlkerungzuel reegelméisseg geklommen ass, krut d'Uertschaft um Ufank vum 20. Joerhonnert enge eege Parkierch. D'Pläng ware vum Distriktsarchitekt Jean-Pierre Knepper vun Dikrech.

D'Kierch gouf tëscht 1906 an 1908 gebaut. Et ass eng Sallkierch mat engem Suedeldaach. Den Tuerm mat Entrée stett um Nordgiewel an de polygonale Chouer ass op der Südsäit.D'Kiercheschëff selwer ass a sechs Fënsterachsen (Jachen) opgedeelt. Déi héich ugesat Fënstere mat spatze Béi hu Kreesmotiver.

Fir de Bestëmmunge vum 2. Vatikanesche Konzil z'entspriechen, gouf d'Kierch 1966 komplett renovéiert. E gudden Deel vun de Kierchemiwwel an e puer Statue goufe liquidéiert, ier 1982 d'Kräizegungsgrupp aus der Kierfechtskapell an d'Kierch geplënnert gouf.

1991 goufen nei Statue vun de Kierchepatréiner, der Walburga an dem Haupert ageseent. Allebéid si vum südtirouler Sculpteur Andreas Resch.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Äischdall
* Websäit iwwer d'Kierch vum Parverband Äischdall
* D'Fënstere vun der Kierch vu Stengefort op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
Luxite

**Luxite** ass den Handelsnumm vum Sprengsalpéiter, deen tëscht 1907 an 2001 vun der Firma Poudrerie de Luxembourg S.A. op der Kockelscheier produzéiert gouf.

Dofir gouf 1907 eng Filial mam Numm *Explosifs Luxite sàrl* gegrënnt, an nei Fabrikatiounsgebaier gebaut.

Luxite war e Sécherheetssprengstoff dee schwéier brennt (*difficilement inflammable* oder *DI*) a bestoung aus Ammoniumnitrat, Schwiewel, Brongkuel (Lignite), Holzmiel, Aluminiumpolfer an TNT. E war a Kartuschen ofgefëllt, déi a Pabeier mat Paraffin agewéckelt waren an déi och a fiichter Ëmgéigend zum Asaz komme konnten. 
Et gouf verschidden Zorten, wéi Luxite 1, Luxite 3, Luxite 4, Luxite EB, Luxite 18 a Luxite S I.

Luxite koum zu Lëtzebuerg virun allem beim Ofbau vun der Minett zum Asaz. Am Joer 1956 goufe 740 Tonne Luxite produzéiert, a Rekordjoren alt bis zu 2000 Tonnen.

Bei den Déifställ 1984 an 1985, am Zesummenhank mat der Bommeleeër-Affär, waren iwwer 400&nbsp;kg Luxite aus Steekaule geklaut ginn, vun deem en Deel bei den Uschléi, déi nokoumen, zum Asaz koum.

Mat der Produktioun zu Lëtzebuerg gouf 2001 opgehalen.

D'Gebaier vun der Poudrerie de Luxembourg an de Site ronderëm goufen dono ëmgebaut, an 2018 a *Parc Luxite* ëmgedeeft. Dora sinn ewell ë.&nbsp;a. Start-up-Entreprisen aus dem Beräich Eko-Technologien. D'Gemeng Réiser huet och eng Strooss nom Sprengstoff genannt (*Rue Luxite*, Postcode 1899).

## Biller

Roeser, Kockelscheuer, site poudrerie (101).jpg
Roeser, Kockelscheuer, site poudrerie (107).jpg
Roeser, Kockelscheuer, site poudrerie (109).jpg
Kräizegungsgrupp

**Kräizegungsgrupp** ass déi kënschtleresch Duerstellung vun der Kräizegung vu Jesus mat Figuren, déi ronderëm d'Kräiz stinn.

Skulpture vun enger Kräizegungsgrupp sinn dacks op Flouer- a Weekräizer, a Kierchen a Weekapellen ze gesinn.

## Um Spaweck
Kierch Ueschdref

D**'Kierch zu Ueschdref** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Rammerech Saint-Valentin an zu der Gemeng Rammerech gehéiert.

De Patréiner ass den hellege Maximäin, deem säi Fest den 29. Mee gefeiert gëtt. Als Niewepatréinesch figuréiert d'helleg Barbara.

Se steet op der Kräizung vun der *rue du Lac*, dem CR309, mat der *rue du Cimetière*.

Zur fréierer Par Ueschdref gehéiert ausser der Parkierch vun Ueschdref och nach d'Haupeschkapell vu Bilschdref.

## Geschicht
Op Bedreiwe vum deemolege Paschtouer François de Waha gouf 1906 déi al Kierch zu Ueschdref, déi nieft dem Kierfecht op där Plaz stoung wou haut d'Paschtoueschhaus steet, ofgerappt a mam Bau vun enger neier Parkierch ugefaangen. D'Pläng ware vum lëtzebuergeschen Architekt Jean-Pierre Koenig an d'Bauaarbechte goufe vun der Entreprise Wathgen vun Harel ausgeféiert.

Warscheinlech gouf en Deel vun de Steng vun der aler Kierch mat verbaut an och d'Nisch vum Sakrament (mat der Joreszuel 1501 an der Opschrëft *Amor vincit ōīā [=omnia]*) konnt als Ornament am Chouer vun der neier Kierch agebaut ginn.

D'Kierch konnt du schonn de 5. Oktober 1907 vum Bëschof Koppes geweit ginn.

D'Dekoratioun vun de Bannewänn gouf 1942, am Zweete Weltkrich, vum Elvenger Kierchemoler Nicolas Brücher ausgeféiert. Awer schonn 1973 war een der Meenung, datt nom Zweete Vatikanesche Konzil déi Molerei net méi zäitgeméiss wier, soudatt se kuerzer Hand zum gréissten Deel iwwermoolt gouf.

2006 dunn, fir den honnertjärege Jubiläum vun der Kierch, gouf d'"Billerstiermerei" nees réckgängeg gemaach. De Bilschdrëffer Konschtmoler Robert Klein huet dem Brücher seng Freskemolerei nees fräigeluecht a restauréiert, soudatt se nees an alem Glanz erstraalt.

2007 krut déi komplett renovéiert Kierch nach nei Bannen- a Bausseluuchten.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Rammerech
* D'Kierch op der Websäit vun der Kulturkommissioun Rammerech
* D'Fënstere vun der Kierch vun Ueschdref op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 


Kirche Arsdorf 01.jpg|D'Kierch vun Nordoste gesinn
Kirche Arsdorf 03.jpg|Aganksportal vun der Kierch
Arsdorf, kerk in dorpszicht foto6 2014-06-14 10.46.jpg|D'Kierch vun Norde gesinn
Kirche Arsdorf Innenansicht.JPG|D'Kierch vu bannen
Kirche Arsdorf Innenansicht rechts.JPG|Statu vum hellege Maximäin
Kirche Arsdorf Innenansicht links.JPG|Priedegtstull an d'Tréischterin am Leed
Ham

* Ham, een Deel vum Been deen och allgemeng als Iesswuer sou bekannt ass.

* Ham, den éischten Af dee vun der NASA an de Weltraum geschéckt gouf.

### Uertschaften
* Ham, eng franséisch Gemeng an der Somme.
* Ham, e Quartier vu Cergy, a Frankräich
* Ham, eng belsch Gemeng an der Provënz Limburg

## Kuckt och
* Hamm
Ham (Fleesch)

**Ham** gëtt an der Kichesprooch dat Iewescht (zum dackste) vum hënneschte Bee vum Schwäin genannt. De Begrëff bezitt sech meeschtens op fäerdeg preparéiert Hamen, déi gewéinlech kal giess ginn. Jee nodeem gi se gesolpert, gekacht, gebroden, gedréchent oder gereezt. 
En typesche Lëtzebuerger Kascht ass "Ham, Fritten an Zalot". Dëse Kascht gëtt et gär op Familljefeieren oder bei méi traurege Momenter wéi op Begriefnesser.

## Zorten Ham

***Gekacht Ham** gëtt fir d'éischt gesolpert an da gekacht. Zum Deel gëtt d'Ham duerno liicht gereezt. 
***Réi Ham** hält sech duerch d'Salz, d'Loftdréchenen an d'Reeze méi laang. Mat Hëllef vu Mëllechsaierbakterien entsteet en enzymatesche Prozess, duerch deen d'Fleesch zeideg a mierf gëtt, an dobäi säin typeschen Aroma entwéckelt. Réi Ham vu gudder Qualitéit gëtt un der Schank gelooss, fir hir et méi eng laang Zäit z'erméigleche fir zeideg ze ginn.
****Loftgedréchent Ham** gëtt meeschtens a südeuropäesche Länner produzéiert, wou d'Klima et méiglech mécht, datt d'Ham lues dréchent. Bekannt sinn den italieenesche Jambon de Parme an d'spuenesch Serrano-Ham, déi liicht gesolpert, an da fir méi wéi ee Joer un der Loft dréchne gelooss gëtt. Eng besonnesch Spezialitéit ass de Jamón Ibérico, dee vun hallefwëllen Ibeeresche Schwäin hierkënnt, déi dacks mat Eechele gefiddert ginn. 
****Gereezten Ham** kënnt aus méi kalen a fiichte Regiounen, wou d'Fleesch, wann et just un der Loft géif dréchnen, riskéiere géif, schimmeleg ze ginn. Duerch d'Reezen an der Haascht kritt dës Zort Hamen e méi kräftege Goût.

Eng zu Lëtzebuerg an an der Belsch, bekannte réi Ham, déi op déi Aart a Weis produzéiert gëtt, ass d'Ardenner Ham oder *Jambon d'Ardennes*.

Hame vu gudder Qualitéit an déi zu Lëtzebuerg produzéiert ginn, kommen ënner dem Label *[[Marque nationale fir Schwéngefleesch]]* op de Maart.

## Soss
* "Ham" oder "Hamen" ass an der Ëmgankssprooch och alt en Euphemismus fir den Hënner vum Mënsch. 
* "Fräschenhamen" sinn den Ënnerleif mat de Been dru vu Fräschen, déi och gebroden a giess kënne ginn.

## D'Ham an der Konscht

Félix Vallotton, 1918 - Le Jambon.jpg|*Le jambon* (Félix Vallotton, 1918).
Édouard Manet - Le jambon.jpg|*Le jambon* (Édouard Manet, c. 1875).
Paul Gauguin 035.jpg|*Le jambon* (Paul Gauguin, 1889).


## Kuckt och
* Ham fir aner Bedeitunge vum Wuert.

## Um Spaweck
Caterpillar 775E

De **Caterpillar 775E** ass ee sougenannten *Off-Highway-Truck* oder *Dumper*, dat heescht e Schwéierlaaschtcamion, deen net op der ëffentlecher Strooss däerf fueren.

Et ass ee Camion deen haaptsächlech a Minièren am Dagbau benotzt gëtt fir Ofraummaterial ze deplacéieren, a fir d'Mineralien, déi notzbar sinn, bei de Briecher a bei d'Sënneranlagen ze transportéieren.

### De 775E an Zifferen
*Motor 12 Zylinder V: CAT 3412E
*Motorleeschtung: 567&nbsp;kW
*Maximalen Dréimoment: 3 447 Nm
*Hubraum: 27 000 ccm 
*Gewiicht eidel: 30 400&nbsp;kg
*Maximalgewiicht: 108 400&nbsp;kg
*Längt ouni Virbau: 9,200 m
*Breet mat Spigelen: 5,076 m
*Héicht (eidel): 4,410 m
*Héicht mat gekippter Këscht: 8,796 m
*Héchstvitesse: 65,8&nbsp;km/h
*Mazoutstank: 700 Liter

## Kuckt och
*Caterpillar 773A
Reez

E **Reez** ass de Feierdamp, an deem Iesswuere *gereezt* oder *gereechert* ginn.

Ënner **Reeze** versteet een e Procedé, mat deem Liewensmëttel, virun allem Fleesch oder Fësch, op eng méi laang Zäit Feierdamp vun Holz an enger Haascht oder an engem Reezhaischen ausgesat ginn, fir datt se sech méi laang hale sollen.

Reeze kann een nieft Fleesch (Ham, Zoossiss, Wirschtercher, Speck,…) a Fësch och verschidden Zorte Kéis, Geméis, Eeër oder Friichten, an Asien och Tofu.

Et gëtt souguer Béier aus gereeztem Malz, an och schottesche Whisky gëtt aus gereeztem Malz produzéiert.

D'Reezen huet net eleng eng Auswierkung op eng méi laang Konservéierung, et verännert och de Goût, de Geroch, d'Faarf an d'Textur vum Iessen.

Et gëtt 3 verschidden Aart a Weise fir ze Reezen:

* mat gliddegem Feierdamp (70 - 100&nbsp;°C);
* mat waarmem Feieredamp (Temperature bis 60&nbsp;°C.);
* mat kalem Feierdamp (8 - 26&nbsp;°C). Dës Zort vu Reezen deet Liewensmëttel am längsten halen, et kann e puer Deeg laang daueren.

## Um Spaweck
* Räuchern (Lebensmittellexikon)
Haaspel

*Haaspel, eng Ariichtung fir Kraaft z'iwwerdroen.
*Haaspel, eng Virriichtung bei Bënneren a Méidrescheren fir d'Fruucht an d'Maschinn ze zéien.
*Haaspel, eng grouss Bobinn fir Seeler oder Kabelen drop ze wéckelen.
Héiss

Eng **Héiss** (och alt ënner dem franséischen Numm *Jarret* oder deem däitschen (*Schwéngs*)*-hachs* oder *-hax* bekannt) ass dat ënnescht Been vun engem Schwäin, also dat Stéck tëscht dem Knéigelenk an dem Fousswuerzelgelenk.

Eng Héiss ass gutt duerchwuess, a ronderëm ass eng zolidd Couche Fett. D'Fleesch huet e gudde Goût, muss awer méi laang gekacht ginn, bis et mëll ass. Héisse gi meeschtens gesolpert a ginn, nodeem se gekacht goufen, zesumme mat Gromperen an/oder Sauermous zerwéiert.

Besonnesch an däitschsproochege Länner zielt d'Héiss ënner dem Numm "Eisbein" zu de Kichespezialitéiten.
Cleurie

**Cleurie** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Vosges, an der Regioun Grand Est.

Si läit am Dall vun der Baach mat dem selwechten Numm op enger Héicht tëscht 416 an 819 Meter.

Zu Cleurie gëtt et eng Pist fir Seefekëschtecourssen ze maachen. D'Pist ass 1 200 Meter laang, huet 5 Kéieren, a geet op där Streck 150 Meter biergof. Am Joer 2006 goufen do déi franséisch Landesmeeschterschafte gefuer.

Cleurie ass eng vun de franséische Gemengen déi keng Kierch huet.

Den éischten Numm vu Cleurie war "Les Arrentés de Cleurie". Dat koum dohier well déi éischt Awunner duerch d'Bezuele vun enger Rent, d'Konzessioune vum Terrain kruten, deen se defrichéiert hunn, an duerno Landwirtschaft drop bedriwwen hunn.

## Nopeschgemengen
*Saint-Amé
*Le Syndicat
*Saint-Étienne-lés-Remiremont
*Vagney

## Kuriéises
* D'Zyklopemauer vu Lamberfaing
* D'Fielsewunnengen
* De Point de vue op der *Tête de la Charmotte* op 819 Meter.

## Um Spaweck

*Säit vun der Gemeng
Ali Ruckert

Den **Ali Ruckert**, gebuer den 13. September 1954 zu Déifferdeng, ass e lëtzebuergesche Politiker a Journalist. Hie gouf 1995 Chefredakter vun der Zeitung vum Lëtzebuerger Vollek an 1999 President vun der Kommunistescher Partei Lëtzebuerg (KPL).

Den Ali Ruckert huet säi Secondaire am Lycée Hubert Clément zu Esch-Uelzecht gemaach. Seng berufflech Karriär huet hien als Journalist an der *Zeitung vum Lëtzebuerger Vollek*, der Zeitung vun der KPL, ugefaangen. Vun 1978 bis 1980 war hien dräi Joer Korrespondent vun der Zeitung zu Moskau an huet gläichzäiteg Ekonomie- a Philosophiecoursen op der Internationaler Lenin-Schoul beluecht.

Ier den Ali Ruckert President vun der KPL gouf, war hie Member vum Zentralkommitee a vum Exekutivkommitee vun der Partei.

Hie war vun 2011 bis 2023 Member vum Gemengerot vun Déifferdeng.

Den Ali Ruckert ass bestuet a Papp vun enger Duechter.

## Wierker
* *Geschichte der Kommunistischen Partei Luxemburgs, Teil I: 1921-1946*, 176 Säiten, Lëtzebuerg, KPL, 2006
* *Geschichte der Kommunistischen Partei Luxemburgs, Teil II: 1947-1954*, 176 Säiten, Lëtzebuerg, KPL, 2007
* *Geschichte der Kommunistischen Partei Luxemburgs, Teil III: 1955-1960*, 176 Säiten, Lëtzebuerg, KPL, 2010

## Gielercher
* Chevalier vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Promotioun 2000)

## Um Spaweck
Jean Goedert

Den Numm **Jean Goedert** droe méi Leit:
*en Dokter: Jean Goedert (Dokter);
*e Moler: Jean Goedert (Moler).
*e Vëlossportler: Jean "Johny" Goedert
*en Architekt: Jean Goedert (Architekt)
Kierch Rammerech

D**'Kierch vu Rammerech** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Rammerech Saint-Valentin an zu der Gemeng Rammerech gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den hellegen Egidius (St. Gilles), deem säi Fest den 1. September gefeiert gëtt.

D'Kierch steet an der Haaptstrooss (*rue Principale*), der , nieft dem Gemengenhaus. Nieft der Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

Den 11. Oktober 2018 gouf d'Kierch mam Kierfecht op den Zousazinventaire vun de klasséierte Monumenter agedroen.

## Geschicht
D'Kierch gouf schonn an engem Visitationsrapport vum 27. November 1628 ernimmt, ass awer warscheinlech schonn am Ufank vum 16. Joerhonnert gebaut ginn. De Patréiner war och deemools schonn den hellegen Egidius.

1733 gouf déi warscheinlech komplett ëmgebaute Kierch nei ageweit.

1895 si gréisser Aarbechten dra virgeholl ginn an ënner anerem gouf en neit Verwëllef agebaut.

1898 si vum Usträicher M. Meysembourg gréisser Molereie no Entwërf vum Kënschtler G. Stummel besonnesch an der Kuppel realiséiert ginn.

1906 krut d'Kierch ënner dem Paschtouer Clemens eng nei Uergel vun der Uergelmanufacktur Müller aus Reifferscheid.

1912 gouf ënner dem Paschtouer Kayser eng Kommuniounsbänk aus faarwegem Marber agebaut, déi 1967 renovéiert an nei opgeriicht gouf.

Wärend dem éischte Weltkrich huet de Paschtouer Wagner et fäerdeg bruecht zwou nei Klacken unzeschafen, déi dann 1924 ageweit goufen.

1927 krut d'Kierch ënner dem Paschtouer Brauch e Kräizgang an 1930 eng nei Sakristei.

Am zweete Weltkrich gouf d'Kierch deelweis zerstéiert, gouf awer duerno ënner dem Paschtouer Hengen nees an d'Rei gesat. D'Molereie goufen an den 1950er Jore renovéiert.

1961 krut d'Kierch ënner dem Paschtouer Neser en neien Duxall an eng nei Uergel. Am Chouer goufen zwou nei Fënsteren agebaut fir eng besser Beliichtung z'erméiglechen.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Rammerech

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Rammerech
* D'Fënstere vun der Kierch vu Rammerech op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
* D'Kierch Rammerech an der Facebookgrupp ''Patrimoine religieux Luxembourg - Reliéisen Ierwen Lëtzebuerg'' 


Rammerecher Kierch a.JPG
Rammerecher Kierch c.JPG
Rammerecher Kierch e.JPG
Kierch Rued (Ell)

D**'Kierch vu Rued (Ell)** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Atertdall Sainte-Claire an zu der Gemeng Ell gehéiert.

D'Kierch ass dem hellege Kräiz geweit. De Festdag ass de 14. September.

D'Kierch steet am Kierchewee net wäit vun der Kräizung mat der Haaptstrooss, dem CR303. Ronderëm d'Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

Zur fréierer Par Rued gehéiert ausser der Parkierch vu Rued och nach d'Filialkierch vu Lannen.

## Kuckt och
*Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Groussbus, Osper
* Websäit vum fréiere Parverband Osper
* D'Fënstere vun der Kierch vu Rued op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
Kierch Nojem

D**'Kierch vun Nojem** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Atertdall Sainte-Claire an zu der Gemeng Réiden op der Atert gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass de hellegen Eligius, deem säi Fest den 1. Dezember gefeiert gëtt.

D'Kierch steet op der Haaptstrooss (*rue Principale*), dem CR301.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Groussbus, Osper
* Websäit vum fréiere Parverband Osper
* D'Fënstere vun der Kierch vun Nojem op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e. V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''


Fichier:Kirche Nagem 02.jpg|Aganksportal vun der Nojemer Kierch
Fichier:Panorama mit Kirche Nagem 03.jpg|Vue vum Kierfecht aus op d'Kierch
Jean Goedert (Moler)

De **Jean Goedert**, gebuer den 20. November 1943 zu Klierf, a gestuerwen den 22. September 1998 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergesche Moler a Sculpteur.

## Wierk
Société d'industrie luxembourgeoise

D**'Société d'industrie luxembourgeoise** war eng belsch Participatiounsgesellschaft déi am 19. Joerhonnert an eng Rei lëtzebuergesch Industrien investéiert huet.

D'Société d'industrie luxembourgeoise ass de 5. Juli 1837 zu Bréissel gegrënnt ginn. D'Sue koume vun der zwee Joer aler Banque de Belgique, déi vum Charles de Brouckère gegrënnt gi war. De Modell vun enger Bank déi och Participatiounen hält, war de selwechte wéi bei der Société générale de Belgique. D'Société d'industrie hat e Kapital vu 5 Millioune Frang.

Déi nei Holding huet ganz séier 11 lëtzebuergesch Entreprise mat Kapital ënnerstëtzt iwwer de Wee vu Sociétés en commandite an där d'Société d'industrie zwee Drëttel vum Kapital gehalen huet. Dorënner fënnt een eng Rei Pionéier vun der lëtzebuergescher Industrie wéi d'Duchfabrik Godchaux op der Schläifmillen, d'Händschefabrik Lippmann zu Bouneweg, d'Eecher Mille vum Norbert Metz an d'Hesper Millen, d'Berbuerger Schmelz vum Auguste Metz an d'Faïencerië vun Iechternach an der Millebaach.

Aner Nimm, déi mat der Société d'industrie verbonne ginn, sinn de Nicolas Berger, Banquier vun Arel, an den Théodore Pescatore.

D'Société d'industrie huet sech 1839, wéi Lëtzebuerg onofhängeg an d'Provënz Lëtzebuerg ofgetrennt gouf, nees deelweis zeréckgezunn. D'Banque de Belgique, déi et net méi gëtt an déi net ze verwiesselen ass mat der Banque nationale de Belgique, hat gläichzäiteg och finanziell Problemer.

D'Bridder Metz hunn 1847 d'Société d'Industrie aus hirer Gesellschaft Metz & Cie erauskaaft.
Clara Schumann

D**'Clara Schumann**, gebuer den 13. September 1819 als *Clara Wieck* zu Leipzig, a gestuerwen den 20. Mee 1896 zu Frankfurt am Main, war eng däitsch Komponistin a Pianistin.

D'Clara krut scho ganz jonk vun hirem Papp Friederich Wieck Museksunterrecht an am Alter vun 9 Joer huet si éischt Concertsreese gemaach.

Wéi si e Schüler vun hirem Papp, de Robert Schumann bestuede wollt, huet hire Papp dat net erlaabt an eréischt no jorelaange Streidereien (och viru Geriicht) ass et 1840 dann endlech zum Bestietnes koum.

Nodeem si mat 37 Joer Wittfra gi war huet si zu Berlin, Baden-Baden a Frankfurt gewunnt.

## Wierk

## Um Spaweck
George Stephenson

Den **George Stephenson**, gebuer den 9. Juni 1781 zu Wylem (Northumberland), a gestuerwen den 12. August 1848 zu Chesterfield, war en engleschen Ingenieur.

Wéi säi Papp, sou huet och de George Stephenson am Ufank vu senger Karriär an enger Kuelegrouf geschafft. Hien huet sech allerdéngs duerch grouss technesch Fäegkeeten ausgezeechent, déi hie sech selwer bäibruecht hat, a gouf dowéinst 1812 zum Maschinnemeeschter nominéiert.

Vun 1813 un huet hien un enger Damplokomotiv geschafft déi schonn 1814 mat Succès fir den Transport vu Kuelen agesat gouf.

Vun 1821 bis 1825 huet hien de Bau vun den Eisebunnsstrecke vun der Stockton and Darlington Railway geleet an hien huet och déi éischt Lokomotiv, déi hie selwer gebaut hat, fir den Transport vu Persounen op deene Strecke geliwwert.

## Um Spaweck
James Clerk Maxwell

Den **James Clerk Maxwell**, gebuer den 13. Juni 1831 zu Edinburgh, a gestuerwen de 5. November 1879 zu Cambridge, war e schottesche Physiker.

Am Alter vun 13 Joer gouf den James Clerk Maxwell op der Universitéit wéinst sengem naturwëssentschaftlechen Talent zougeloss a mat 15 Joer huet hien déi deemoleg Fachwelt mat enger Aarbecht iwwer d'Mechanik an Erstaune versat.

1856 gouf de Maxwell Professer zu Aberdeen, duerno zu London a vun 1871 un zu Cambridge.

De Maxwell steet um Ufank vun der moderner Elektrodynamik an der kinetescher Gastheorie.
## Um Spaweck
Däitsch-Hollännesch-Belschen Dräilännereck

Den **Däitsch-Hollännesch-Belschen Dräilännereck** läit um *Vaalserberg* tëscht den Uertschafte Gemmenich an der Belsch, Vaals an Holland, an dem Staddeel *Reinartzkehl* vun Oochen an Däitschland.

Den Dräilännerpunkt gëtt markéiert vun der Grenzmaark mat der Nummer 193, déi riets vum Wee fir op Gemmenich steet, wann ee vu Vaals kënnt.

Déi dräi Granitsmaarken déi op der Plaz stinn, hunn nëmme symbolesche Wäert, si stinn all op hollänneschem Terrain.

De Vaalserberg ass mat 327,5 Meter den héchste Punkt vun Holland.

Ënner dem Bierg féiert de Gemmenicher Tunnel erduercht, den op der Eisebunnsstreck Antwerpen-Oochen läit an op der belscher Säit zu der Linn 24 vun der SNCB gehéiert, an op der däitscher Säit zu der Linn 2552 vun der DB.

Den Dräilännerpunkt ass als Fräizäitplaz ugeluecht mat gudde Parkméiglechkeeten, villen Trëppelpied duerch de *Preusswald*, a mat engem Labyrinth nieft der *[[Tour Baudouin]]*.

## Kuriéises
Tëscht 1839 an 1919 war dësen Dräilännereck e Véierlännereck: Den neutralen Territoire vu Moresnet huet mat senger Nordspëtzt hei ugestouss.

**Koordinaten**:
Marcel Proust

De **Marcel Proust**, gebuer den 10. Juli 1871 zu Paräis, an do gestuerwen den 18. November 1922, war e franséische Schrëftsteller.

D'Zouwendung vu senge gutt situéierten Elteren an eng Asthmakränkt hunn dem sensiblen a begabte Proust seng Kandheet a seng Jugend dominéiert. Ouni datt hien huet misse Sue verdéngen, huet hie sech an de Kreesser vun der dekadenter Paräisser Uewerschicht opgehalen.

Eréischt nom Doud vu sengen Elteren (1903 resp. 1905) an enger Verschlëmmerung vu senger Krankheet huet hie sech op d'Schreiwe konzentréiert. An engem schall- a liichtgeschützte Raum huet hie säin Haaptwierk *À la recherche du temps perdu* verfaasst, dat vun 1913 bis 1927 erauskoum. Den 2. Band huet him 1919 de Prix Goncourt abruecht an doropshi gouf hien international bekannt.

## Wierk

## Um Spaweck

* Bibliographie Marcel Proust op der Websäit vun der University of Illinois
EMD Serie 66

D**'EMD Serie 66**, oder och **JT42CWR**, sinn dieselelektresch Lokomotiven, déi zanter 1998 vun Electro-Motive Diesel (EMD) gebaut ginn.

D'Lokomotiv gouf an den 90er Jore vun EMD, déi deemools eng Duechtergesellschaft vun General Motors war, am Optrag vun der brittescher Eisebunnsgesellschaft EWS entwéckelt.

Am Ufank goufen 250 Stéck dovun a Kanada gebaut an a Groussbritannien ënner der Baureiennummer **Class 66** agefouert.

Den Numm EMD Serie 66 koum eréischt, wéi de Produzent ugefaangen huet se och an aner Länner ze verkafen.

D'Lokomotiv huet en Dieselmotor vun 2420&nbsp;kW a jee no Ausféierung ka se bis 129,6 Tonne schwéier sinn.

D'Achsformel ass Co'Co', dat heescht, si huet zwou Bogiën, op deenen all Kéier dräi Achse sinn (C), bei deenen all Rad sonner ugedriwwen ass.

De Stroum gëtt vun enger Dréistroumgeneratrice EM AR8/CA6 produzéiert, déi hir Energie weider un déi sechs Pattelagermotore weidergëtt.

Déi dräiachseg Bogien hu géigeleefeg radialgesteiert Kappachsen an d'Mëttelachs léisst sech säitlech verréckelen.

## Um Spaweck
*Technesch Donnéeë vum Produzent fir d'Serie JT42CWRM
Tour Baudouin

D**'Tour Baudouin** ass e 50 Meter héijen Tuerm am Däitsch-Hollännesch-Belschen Dräilännereck um *Vaalserberg*, dem héchste Punkt vun Holland.

Op den Tuerm kënnt een iwwer Trapen, oder mat engem Lift deen duerchsiichteg Wänn huet. Um Tuerm ass eng Plattform mat Restaurant, a fir déi, deenen et nach net héich genuch ass, gëtt nach eng Trap déi op den Daach vum Restaurant féiert.

Vum Tuerm huet een eng Aussiicht bis op Oochen, an déi hollännesch Provënz Limburg, an an déi belsch Provënze Léck a Limburg.

Direkt nieft dem Tuerm ass ee Labyrinth, a fir behënnert Leit si Parkplaze knapps 50 Meter dovun ewech.
William Howard Taft

De **William Howard Taft**, gebuer de 15. September 1857 zu Cincinnati (Ohio), a gestuerwen den 8. Mäerz 1930 zu Washington war vun 1909 bis 1913 de 27. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika (Republikanesch Partei).

Hi war vun 1901 bis 1904 Gouverneur vun de Philippinnen a vun 1904 bis 1908 Krichsminister ënner dem President Theodore Roosevelt.

Vun 1921 bis 1930 war hien ieweschten US-amerikanesche Bundesriichter.

## Um Spaweck
Arrondissement Arel

D**'Arrondissement Arel** ass eent vun de fënnef Arrondissementer an der belscher Provënz Lëtzebuerg. D'Arrondissement huet eng Fläch vun 317,28&nbsp;km² an et hat um 1. Januar 2006, 54.911 Awunner.

Am Arrondissement gëtt et 1 Geriichtsbezierk zu deem och d'Gemenge vum Arrondissement Virton gehéieren.

## Gemengen a Sektiounen am Arrondissement

**Gemengen**
* Arel (Arlon)
* Atert (Attert)
* Éibeng (Aubange)
* Maartel (Martelange)
* Miezeg (Messancy)

**Sektiounen**
James Madison

Den **James Madison**, gebuer de 16. Mäerz 1751 zu Port Conway, Virginia, a gestuerwen den 28. Juni 1836 zu Montpellier, Virginia, war vun 1809 bis 1817 de 4. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.

Den James Madison war vun 1801 bis 1809 Ausseminister ënner dem President Thomas Jefferson a gouf duerno deem säin Nofollger.

Vun 1812 bis 1814 huet hien e Krich géint England gefouert mat dem Zil Kanada an d'Vereenegt Staate vun Amerika z'integréieren, wat him awer net gelongen ass. Am Géigendeel, et koum sou wäit datt brittesch-kanadesch Truppe bis op Washington virgedronge sinn an den Jefferson huet missen nokucke wéi se d'Wäisst Haus ofgefakelt hunn. Et war dat déi éischt Invasioun vu feindlechen Truppen op U.S.-amerikaneschem Festland.

## Um Spaweck

* De President Madison op der Websäit vum Wäissen Haus
Arrondissement Baaschtnech

D**'Arrondissement Baaschtnech** ass eent vun de fënnef Arrondissementer an der belscher Provënz Lëtzebuerg. D'Arrondissement huet eng Fläch vun 1.043&nbsp;km² an et hat um 1. Januar 2006, 42.801 Awunner.

D'Gemengen am Arrondissement gehéieren zum Geriichtsbezierk vun Neufchâteau, ausser Gouvy, Houffalize a Vielsalm déi zum Geriichtsbezierk vu Marche-en-Famennegehéieren.

## Gemengen a Sektiounen am Arrondissement
### Gemengen

* Baaschtnech (Bastogne)
* Fauvillers
* Gouvy
* Houffalize
* Sainte-Ode
* Vaux-sur-Sûre
* Vielsalm

### Sektiounen

* Amberloup
* Baaschtnech
* Beho
* Bertogne
* Bihain
* Bovigny
* Cherain
* Fauvillers
* Grand-Halleux
* Hollange
* Hompré
* Houffalize
* Juseret
* Lavacherie
* Limerlé
* Longchamps
* Longvilly
* Mabompré
* Mont
* Montleban
* Morhet
* Nadrin
* Nives
* Noville
* Petit-Thier
* Sibret
* Tailles
* Tavigny
* Tënnen
* Tillet
* Vaux-lez-Rosières
* Vielsalm
* Villers-la-Bonne-Eau
* Wardin
* Wibrin
James Monroe

Den **James Monroe**, gebuer den 28. Abrëll 1758 zu Westmoreland a Virginia, a gestuerwen de 4. Juli 1831 zu New York, war vun 1817 bis 1825 de 5. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.

Den James Monroe war vun 1811 bis 1817 ënner dem James Madison Aussen- a Krichsminister a gouf duerno deem säin Nofollger.
## Um Spaweck

* De President Monroe op der Websäit vum Wäissen Haus
Solperfleesch

**Solperfleesch** oder **Gesolpertes** ass Fleesch oder Zoossiss, dat eng Zäit am Solper louch. Fréier gouf d'Fleesch haaptsächlech gesolpert, fir datt et sech méi laang soll halen. Well et an der Tëschenzäit aner Konservéierungsmethode gëtt, an den Handel vum Fleesch et méiglech mécht, datt d'Fleesch nom Schluechten net méi sou laang brauch versuergt ze ginn, gëtt d'Fleesch hautdesdaags nach haaptsächlech wéinst dem spezielle Goût gesolpert.

## Um Spaweck
Étalle

**Étalle**:
* Étalle, eng franséisch Gemeng am Departement Ardennes
* Étalle, eng belsch Gemeng an der Provënz Lëtzebuerg
Harry S. Truman

Den **Harry S. Truman**, gebuer den 8. Mee 1884 zu Lamar am Bundesstaat Missouri, a gestuerwen de 26. Dezember 1972 zu Kansas City (Missouri), war en US-amerikanesche Politiker an den 33. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika. Hie war Member an der Demokratescher Partei.

## Um Spaweck
Rouvroy

*Rouvroy, eng belsch Gemeng an der Provënz Lëtzebuerg
*Rouvroy, eng franséisch Gemeng am Departement Aisne
*Rouvroy, eng Uertschaft a fréier franséisch Gemeng am Departement Marne, haut an der Gemeng Rouvroy-Ripont
*Rouvroy, eng franséisch Gemeng am Departement Pas-de-Calais
*Rouvroy, eng Uertschaft a fréier franséisch Gemeng am Departement Somme, haut an der Gemeng Soues
Uwe Johnson

Den **Uwe Johnson**, gebuer den 20. Juli 1934 zu Kamień Pomorski a Pommern, war en däitesche Schrëftsteller an Iwwersetzer. Säin Doudesdag ass net gekläert, méiglercherweis war et an der Nuecht vum 23. op de 24. Februar 1984 zu Sheerness on Sea op der Sheppey-Insel virun der Nordküst vun der Grofschaft Kent.

## Wierker
* *[[Mutmassungen über Jakob]]*. Frankfurt: Suhrkamp 1959 
* *Das dritte Buch über Achim*. Frankfurt: Suhrkamp 1962 
* *Karsch, und andere Prosa*. Nachwort v. Walter Maria Guggenheimer. Frankfurt: Suhrkamp 1964 (edition suhrkamp 59 / suhrkamp texte) 
* *Zwei Ansichten*. Frankfurt: Suhrkamp 1965 
* *[[Jahrestage (Roman)|Jahrestage]]* - Aus dem Leben von Gesine Cresspahl. Bd.1-4, Frankfurt: Suhrkamp 1970, 1971, 1973, 1983
* *Eine Reise nach Klagenfurt*. Frankfurt: Suhrkamp 1974 
* *Berliner Sachen*. Aufsätze. Frankfurt: Suhrkamp 1975
* *Ein Schiff* in: Jürgen Habermas (Hrsg.): *Stichworte zur 'Geistigen Situation der Zeit*' (Band 1.000 an der edition suhrkamp). Frankfurt: Suhrkamp 1979
* *Skizze eines Verunglückten*. Suhrkamp 1982
* *Ein unergründliches Schiff*, in: *[[Merkur (Zäitschreft)|Merkur]]* 33 (1979)
* *Begleitumstände. Frankfurter Vorlesungen*. Frankfurt: Suhrkamp 1986. 
* *Der 5. Kanal*. Frankfurt: Suhrkamp 1987. 
* *[[Ingrid Babendererde. Reifeprüfung 1953]]*. Frankfurt: Suhrkamp 1985 
* *Von dem Fischer und syner Fru*. No enger Geschicht vum Phillip Otto Runge mat engem Nowuert an enger Noerzielung vum Uwe Johnson. Insel 1987
* *'Entwöhnung von einem Arbeitsplatz' - Klausuren und frühe Prosatexte*, mat engem philologesch-biographeschen Essai erausgi vum Bernd Neumann, *Schriften des Uwe Johnson-Archivs Bd. 3*, Frankfurt: Suhrkamp 1992. 
* *Wo ist der Erzähler auffindbar - Gutachten für Verlage 1956-1958* mat engem Nowuert erausgi vum Bernd Neumann, *Schrëfte vum Uwe Johnson-Archivs Bd. 4*, Frankfurt: Suhrkamp 1992.
*Hannah Arendt - Uwe Johnson, *Der Briefwechsel 1967 – 1975*, erausgi vum Eberhard Fahlke an dem Thomas Wild. Frankfurt: Suhrkamp 2004 
**Inselgeschichten*. *Briefe des Schriftstellers aus Sheerness*. Erausgi vum Eberhard Fahlke - Suhrkamp 1995
**Leaving Leipsic next week*. Bréifwiessel vum Jochen Ziem mam U. Johnson. Transit 2002 
* Herman Melville: *Israel Potter*, iwwersat vum Uwe Johnson, Insel 2002 
* *Mecklenburg - Zwei Ansichten*. Mat Fotoe vum Heinz Lehmbäcker an Texter vum Uwe Johnson. Insel 2004
* Uwe Johnson, Walter Kempowski: *Kaum beweisbare Ähnlichkeiten*. D'Korrespondenz bei Transit
**Sofort einsetzendes geselliges Beisammensein*. Rechenschaft über zwei Reisen. Transit, 2005 
**Liebes Fritzchen, lieber Groß-Uwe*. Korrespondenz tëscht dem Fritz J. Raddatz an dem Uwe Johnson. Suhrkamp 2006
* *[[Das Nibelungenlied]]*. A Prosa iwwerdroe vum Uwe Johnson a Manfred Bierwisch
Bras (Baaschtnech)

**Bras** ass eng Uertschaft an der belscher Gemeng Baaschtnech an der Provënz Lëtzebuerg. Si stéisst direkt bei Donkels op d'Lëtzebuerger Grenz.
Papyrusplanz

D**'Papyrusplanz** (*Cyperus papyrus*) ass eng Aart Schilfgras, dat am tropeschen Afrika an am Mëttelmiergebitt wiisst, virun allem an den tropesche Suppe vum Nil. D'Planz ka bis 4 oder souguer 5 Meter héich ginn.

## Um Spaweck
William McKinley

De **William McKinley**, gebuer den 29. Januar 1843 zu Niles (Ohio), a gestuerwen de 14. September 1901 zu Buffalo (New York), war vun 1897 bis 1901 de 25. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.

Hien huet als jonken Offizéier op der Säit vun den Nordstaaten am amerikanesche Biergerkrich gekämpft an huet duerno am Ohio en Affekotebüro opgemaach.

1877 gouf hie fir d'Republikanesch Partei an d'Representantenhaus gewielt.

1891 huet hien d'Wal fir de Gouverneursposte vum Ohio gewonnen.

1896 gouf hien zum 25. President vun den USA gewielt an 1900 gouf hien erëmgewielt.

Am Joer 1901 gouf hie vum Anarchist Leon Czolgosz zu Buffalo ëmbruecht.

## Um Spaweck
Cantons de l'Est

*D'Cantons de l'Est, eng administrativ Regioun am Québec a Kanada.
*D'Cantons de l'Est an der Belsch.
Amel (Gemeng)

**Amel** (fr.: *Amblève*) ass den Numm vun enger belscher Gemeng an Uertschaft a Wallounien, Provënz Léck. Et ass eng vun den 9 Gemenge vun der Däitschsproocheger Communautéit vun der Belsch. Amel gehéiert zu de Gemengen an den Ostkantonen, déi eréischt 1919, nom Traité vu Versailles, bei d'Belsch koumen.

D'Baach Amblève (oder *Amel*) leeft duerch d'Gemeng.

## Geschicht
Géint 670 gouf Amel fir d'éischt als *Amblava* schrëftlech ernimmt. 1263 heescht d'Duerf *Amelle*.

Fir d'Origine vum Numm ginn e puer Méiglechkeeen uginn: de Suffixe *-aua*, fir Land vum Mammefloss; dat keltescht *Ammula* oder dat indo-europäescht *Amma* fir Mammegëttin, oder dat gallescht *Ambila* fir klenge Floss. Et kéint awer och vum Kelteschen *amilla*, Plaz wou Margréidercher wuessen, kommen.

D'Siidlung ass laanscht eng Réimerstrooss entstanen, där vu Reims op Köln. Ëm 800 ass d*'Via Mansuerica*, déi vu Maastricht op Tréier goung, derbäikomm. 1868 goufen d'Reschter vun enger 75 × 30&nbsp;m grousser réimescher Villa fonnt.

716 gouf et do eng Schluecht tëscht dem Karl Martell vun Austrasien an dem Chilperic II. vun Neustrien, bei där de Karl Martell de Gewënner war.

D'Gemeng war ënner dem franséische Regime entstanen, mat den Uertschaften Amel, Deidenberg, Eibertingen, Heppenbach, Iveldingen, Mirfeld, Möderscheid, Montenau, Schoppen a Valender.

An der Zäit vum Klëppelkrich hat Amel ze leiden. Do war den 29. Oktober 1798 en Opstand bluddeg ënnerdréckt ginn.

Vun 1814 bis 1919 huet d'Gemeng zu Preisen gehéiert. Tëscht 1919 an 1922 stoung se ënner der Verwaltung vum *Haut-Commissariat royal* fir dunn un d'Belsch ugeschloss ze ginn. 1920 goufen d'Uertschaften Heppenbach, Mirfeld, Möderscheid a Valender ofgespléckt, fir d'Gemeng Heppenbach ze bilden. Vun 1940 bis 1945 war se un d'Drëtt Räich ugeschloss.

D'Gemeng an der haiteger Form ass bei der belscher Gemengereform vun 1977 entstanen, duerch Fusioun vun de fréiere Gemengen Amel, Heppenbach a Meyerode.

## Sektiounen an Uertschaften an der Gemeng
Born, Deidenberg, Eibertingen, Halenfeld, Heppenbach, Hepscheid, Herresbach, Iveldingen, Medell, Meyerode, Mirfeld, Möderscheid, Montenau, Schoppen, Stephanshof, Valender, Wereth

## Um Spaweck

*Offiziell Websäit
Maurizio Spiridigliozzi

De **Maurizio Spiridigliozzi**, gebuer de 15. Mee 1969 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Akkordeonist. Haut ass hien Dirigent bei der Walfer Musek an an der Mierscher Musek.

## Um Spaweck
* Biographie vum Spiridigliozzi
Neu-Moresnet

**Neu-Moresnet** ass eng Sektioun vun der belscher Gemeng Kelmis a Wallounien an der Provënz Léck. Si läit am Arrondissement Verviers a gehéiert zur däitschsproocheger Communautéit.

Bis zur belscher Gemengereform am Joer 1977 war Neu-Moresnet eng eegestänneg Gemeng.

## Kuckt och
* Cantons de l'Est
Nicolas Pietkin

Den **Abbé Nicolas Pietkin**, gebuer zu Malmedy de 6. Dezember 1849, an och do an der Clinique gestuerwen den 9. Januar 1921, war Paschtouer vu Sourbrodt vun 1881 bis zu sengem Doud.

Hien huet zu Bonn e Philosophie- an Theologiestudium gemaach a gouf de 24. August 1875 zu Köln zum Geeschtleche geweit.

Hie war an Oppositioun zum Kulturkampf an huet sech vun 1876 a senger Heemecht, wéi Däitsch d'administrativ Sprooch gouf, fir d'Wallounesch an d'Franséisch agesat.
François-Xavier Ortoli

De **François-Xavier Ortoli**, gebuer de 16. Februar 1925 zu Ajaccio op Korsika, a gestuerwen den 30. November 2007, war e franséische Geschäftsmann a Politiker.

Den Ortoli huet d'École nationale d'administration gemaach a gouf duerno Conseiller vum Staatspresident Georges Pompidou. Tëscht 1967 bis 1972 war hie Minister a Frankräich, ë.&nbsp;a. fir Erzéiung, Wunnengsbau a Finanzen.

Tëscht 1973 bis 1984 war hie Member vun der Europäescher Kommissioun:
*1973 bis 1977: President vun der Europäescher Kommissioun
*1977 bis 1985: Kommissär fir Wirtschaft a Wärungspolitik.

Vun 1984 bis 1990 hie Generaldirekter vun der Pëtrols-Entreprise Total.

## Um Spaweck
Greg Lamy

De **Greg Lamy**, gebuer 1974 zu New Orleans am US-Staat Louisiana, ass e lëtzebuergesche Gittarist.

Hie lieft a schafft zu Lëtzebuerg, Bréissel an New York City.

De Greg Lamy spillt op enger Heritage-Gittar, déi zu Kalamazoo am US-Staat Michigan gebaut ginn.
## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Museker
## Um Spaweck
*Dem Greg Lamy seng Websäit
Victor Tesch

De **Jean-Baptiste Victor Tesch**, gebuer den 12. Mäerz 1812 zu Messancy, an och do gestuerwen de 16. Juni 1892, war e lëtzebuergesch-belsche Jurist, Industriellen, Journalist a liberale Politiker.

De Victor Tesch war de Fils vum Nottär Jean Frédéric Hugo Tesch. Hien huet op der Universitéit Léck Droit studéiert an 1832 als Docteur en Droit ofgeschloss.

Hie war Ufanks Affekot zu Arel, wou hie sech 1834 um Barreau ageschriwwen huet. 1836 huet hien zesumme mat ë.&nbsp;a. dem Emmanuel Servais a Charles Metz d'Zeitung *[[L'Écho du Luxembourg]]* gegrënnt, där hiren eenzege Proprietär hien 1848 gouf. Mat dëser Zeitung huet de Victor Tesch fir d'belsch-lëtzebuergesch Unioun militéiert, eng Lutte déi hien 1839 definitiv verluer huet.

Hie war tëscht 1850 an 1852 an tëscht 1857 an 1865 Justizminister vun der Belsch. Ausserdeem war hie Gemengeconseiller vun Arel, Conseilsmember an der Provënz Lëtzebuerg (1838 bis 1848) an Deputéierte vun de Liberalen am Arrondissement Arel fir d'belscht Parlament (1848-1892).

De Victor Tesch huet sech vun 1846 un fir d'Eisebunnslinn Arel-Bréissel staark gemaach. 1855 koum hien an de Verwaltungsrot vun der Gesellschaft Grand-Luxembourg, déi d'Konzessioun hat fir d'Linn ze bauen. Ënner senger Leedung goufen d'Aarbechte séier virugedriwwen an d'Linn konnt 1858 ageweit ginn.

1856 war de Victor Tesch ee vun de Matgrënner vun der S.A. des mines de Luxembourg et des forges de Sarrebruck. 1868 ass hien ee vun den Direktere vun der Société générale de Belgique ginn. Vun 1878 bis 1892 war hien de Gouverneur vun der SGB. 1871 huet e mam Norbert Metz zesummen d'Metze Schmelz tëscht Esch-Uelzecht a Schëffleng gegrënnt an 1882 d'Société des Hauts-fourneaux et Forges de Dudelange.

Zu Messancy an der Groussgaass huet hie sech 1866 e "Schlass" am Tudor-Stil baue gelooss, dat *le Castel* oder *Château Tesch-Muller* genannt gëtt an an deem haut eng Schoul ass.

De Victor Tesch war mat der Marie Caroline Amélie Nothomb bestuet. Si haten dräi Meedercher, wouvun dat eelst, d'Marie, de Schmelzhär Hubert Muller vun Esch-Uelzecht bestuet huet. Hir Sëschter Edmée hirersäits huet den Émile Metz bestuet, de Jong vum Norbert Metz. D'Léonie, genannt "Mina", huet de Léon Barbanson bestuet, deen dem Victor Tesch säi Successeur bei der Société générale de Belgique sollt ginn.

## Gielercher
* 
* Grand-Croix de l'Ordre Royal du Mérite civil de Saxe
* Grand'Croix de l'Ordre du Christ de Portugal
* Grand Cordon de l'ordre de la couronne de Prusse
* Grand Cordon de '’Ordre des S. S. Maurioe et Lazare,
* Ordre du Medjïdiè de lre classe.

## Kuckt och
* Siderurgie zu Lëtzebuerg
Woodrow Wilson

Den **Thomas Woodrow Wilson**, gebuer den 28. Dezember 1856 zu Staunton, Virginia, a gestuerwen den 3. Februar 1924 zu Washington D.C., war vun 1913 bis 1921 den 28. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika. Hie war Member an der Demokratescher Partei.

Vun 1910 bis 1912 war de Woodrow Wilson Gouverneur vum New Jersey.

Wéinst senge Beméiungen an der Vermëttlung fir en Enn vum Éischte Weltkrich an dem Ustouss zur Grënnung vum Vëlkerbond ass de Wilson 1919 mam Nobelpräis fir de Fridden ausgezeechent ginn. Hie krut de Präis awer eréischt 1920 iwwerreecht.

## Kuckt och
* Éischte Weltkrich
* Lëscht vun de Friddensnobelpräisdréier

## Um Spaweck

* De President Wilson op der Websäit vum Wäissen Haus
* Biographie vum Woodrow Wilson op der Websäit vum Nobelpräis
Jean-Pierre Sauvage

De **Jean-Pierre Sauvage**, gebuer den 11. Abrëll 1699 an der Stad Lëtzebuerg an de 27. September 1780 zu Bréissel gestuerwen, war e Moler, deen op Portraite spezialiséiert war.

## Säi Liewen
De Jean-Pierre Sauvage war mat der Anne-Marguerite Masson bestuet a si kruten an 22 Joer 11 Kanner. 1736 ass d'Famill op Bréissel geplënnert an de Sauvage gouf do als "Auslänner" (dat heescht als en net Bréisseler) an der Guilde de Saint-Luc opgeholl. Hie gouf 3 Joer drop *Attaché des ouvrages de la Cour du Gouverneur Général des Pays Pays* ernannt. De Jean-Pierre Sauvage stoung 30 Joer am Déngscht vum Prënz Karl Alexander vu Loutrengen.

Hien hat och den Titel vun engem Haffmoler bei der Keeserin Maria Theresia zu Wien, wou hie wuel och mat den Adelskreesser a Kontakt komm. Op dës Aart a Weis ass ë.&nbsp;a. och de Portrait vum Generolfeldmarschall Karl Josef Batthyány entstanen, deen elo am Heeresgeschichtleche Musée zu Wien ass.

Nieft ville Portraite si vun Sauvage och nach eng Rëtsch reliéis Biller erhalen, mä vill Biller, déi him zougeschriwwe ginn, si weeder signéiert nach datéiert.

D'Wierker vum Jean-Pierre Sauvage sinn haut iwwer hallef Europa verstreet, ë.&nbsp;a. zu Niedersgegen, an der Belsch, zu Oschatz, Braunschweig, Wien an zu Florenz. Ee Wierk vun him ass am Nationalmusée fir Geschicht a Konscht an der Stad.

## No him genannt
Als Erënnerung un de Jean-Pierre Sauvage ass um Kierchbierg an der Stad Lëtzebuerg eng Strooss no him genannt (Rue Jean-Pierre Sauvage).

## Wierker (Auswiel)

* *Portrait vum Karl Fürst Batthyany*. Ueleg op Toile, 1748, 137×113&nbsp;cm, Heeresgeschichtliches Museum, Wien.
* *Portrait vum Karl Alexander vu Loutrengen*, Ueleg op Toile, Schlass Lucklum.

## Um Spaweck

* Biographie nationale, um Site vun der BNL
Henry Bessemer

De **Sir Henry Bessemer**, gebuer den 19. Januar 1813 zu Charlton bei Hitchin am Hertfordshire, a gestuerwen de 15. Mäerz 1898 zu Denmark Hill (London), war en engleschen Ingenieur an Erfinder.

Hien huet am Ganzen 117 Patenter ugemellt. Seng bekanntst Erfindung ass den no him benannte Bessemer-Procedé (1856), fir aus Goss Stol ze maachen.

1879 gouf e Member vun der Royal Society a gouf geadelt.

Fir un hien z'erënneren, goufe Stroossen zu Bieles, Esch-Uelzecht, Déifferdeng, Diddeleng, Lonkech, Yutz, Creil a Saint-Maximin, Aix-en-Provence, La Roche-sur-Yon, Trith-Saint-Léger, Malemort-sur-Corrèze, Lagord, Messein an Toulouse no him genannt.
## Kuckt och
* Bessemer-Bier
## Um Spaweck

*  Dem Bessemer seng Autobiographie
Theodore Roosevelt

Den **Theodore Roosevelt Jr.**, gebuer de 27. Oktober 1858 zu New York, a gestuerwen de 6. Januar 1919 zu Sagamore (New York), war de 26. President vun den USA.

1905 huet den Theodore Roosevelt de Friddensvertrag (Traité vu Portsmouth) tëscht Russland a Japan vermëttelt a krut dofir am Joer 1906 de Friddensnobelpräis.

Hie war de Fils vum Theodore Roosevelt Sr.

## Um Spaweck

* Biographie vum Theodore Rossevelt op der Websäit vum Nobelpräis
Franklin D. Roosevelt

De **Franklin Delano Roosevelt**, gebuer den 30. Januar 1882 zu Hyde Park (New York), a gestuerwen den 12. Abrëll 1945 zu Warm Springs (Georgia), war den 32. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika. Hie war Member an der Demokratescher Partei.

## Um Spaweck
Arrondissement Marche-en-Famenne

D**'Arrondissement Marche-en-Famenne** ass eent vun de fënnef Arrondissementer an der belscher Provënz Lëtzebuerg. D'Arrondissement huet eng Fläch vun 953,69&nbsp;km² an et hat um 1. Januar 2006, 52.806 Awunner.

D'Arrondissement ass och ee Geriichstbezierk, zu deem och nach d'Gemenge Gouvy, Houffalize a Vielsalm aus dem Arrondissement Baaschtnech gehéieren.

## Gemengen a Sektiounen am Arrondissement

**Gemengen**

**Sektiounen**
Nuechtbann

**Nuechtbann** ass e Lieu-dit a fréier Uertschaft an der Gemeng Käerjeng, déi just aus engem Haff bestanen huet.

Se läit op enger Héicht vun 352 Meter ëstlech vu Kënzeg. Haut kann een nach just d'Reschter vum Haff gesinn, déi praktesch dem Buedem gläich sinn, an eng Déift wou fréier e Weier war. Op alen topographesche Kaarten ass d'Plaz als *Ancienne tourbière* agezeechent, soudatt ee kann unhuelen dat de Weier d'Resultat vun enger fréierer Torfexploitatioun ass.

D'Fläch sou wéi ee se haut nach um Terrain nomoosse kann, war ongeféier 1,38 ha.
Paul Wurth

De **Paul Wurth**, gebuer de 16. Januar 1863 an der Stad Lëtzebuerg, an och do de 24. Abrëll 1945 gestuerwen, war e lëtzebuergeschen Industriellen.

## Liewen

Hien ass den Urgrouspapp vum Michel Wurth.

## Gielercher
* 
* 
* 

## Kuckt och
* Paul Wurth S.A.

## Um Spaweck
* Jules Mersch, Biographie nationale, BNL
* Noruff an d'Doudesannonce am Luxemburger Wort vum 25. Abrëll 1945
Dwight D. Eisenhower

Den **Dwight David Eisenhower**, genannt "**Ike**", gebuer de 14. Oktober 1890 zu Denison am Texas, a gestuerwen den 28. Mäerz 1969 zu Washington D.C., war ee Fënnefstäre-Generol an der US-amerikanescher Arméi an en amerikanesche Politiker.

Hie war Member an der Republikanescher Partei a vum 20. Januar 1953 bis den 20. Januar 1961 de 34. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.

## Den Eisenhower zu Lëtzebuerg
Als ieweschte Kommandant vun den alliéierten Truppen an Europa war den Eisenhower signifikativ un der d'Befreiung vu Lëtzebuerg vun der Naziokkupatioun bedeelegt.

Fir un de Generol z'erënneren, goufen zu Lëtzebuerg eng Rei Stroossen oder Plazen no him genannt (Stad Lëtzebuerg, Ollem, Wolz) an och Gedenkplacken opgeriicht.

## Kuckt och
* Dwight-D.-Eisenhower-Monument (Hamm)
* General Eisenhower Memorial (Wolz)

## Gielercher
*
## Um Spaweck

* Kuerzfilm ''Eisenhower à Luxembourg'' vum Pierre Bertogne aus dem Archiv vum CNA, kuerz nom Enn vum Zweete Weltkrich (3 Minutten, ouni Toun)
Lyndon B. Johnson

De **Lyndon Baines Johnson**, gebuer de 27. August 1908 zu Stonewall am Texas, an och do gestuerwen den 22. Januar 1973, war de 36. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.

Hie war Member an der Demokratescher Partei a vun 1949 bis 1961 Senateur vum US-Bundesstaat Texas.

## Um Spaweck
John F. Kennedy

Den **John Fitzgerald Kennedy**, gebuer den 29. Mee 1917 zu Brookline am Massachusetts, a gestuerwen den 22. November 1963 zu Dallas am Texas, war de 35. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika. Hie war Member an der Demokratescher Partei a vun 1953 bis 1960 Senateur vum US-Bundesstaat Massachusetts.

## Kuckt och
* Arlington National Cemetery Kierfecht mam Graf vum John F. Kennedy

## Um Spaweck

* Offiziell Biographie vum John F. Kenney (Wäisst Haus)