Gabriel Lippmann

De **Jonas Ferdinand Gabriel Lippmann**, gebuer de 16. August 1845 zu Bouneweg (deemools Gemeng Hollerech, zanter 1920 Stad Lëtzebuerg), a gestuerwen den 13. Juli 1921 am Atlantik, um Passagéierschëff France, op enger Réckrees vu Kanada no Frankräich, war e franséische Physiker an Erfinder. Hie krut 1908 den Nobelpräis an der Physik.

Mat 3 Joer ass de klenge Gabriel mat senger Famill vu Lëtzebuerg op Paräis geplënnert, wou hien an de *Lycée Henri-IV* an duerno op d**École normale supérieure'' gaangen ass. De Studium do huet en awer net ofgeschloss. Wat hien intresséiert huet, war d'Physik. Hie goung op [[Heidelberg]] an de Physikslaboratoire ''Kuhne und Kirchhoff'' schaffen, duerno op [[Berlin]] bei den [[Hermann von Helmholtz]].

[[1876]] huet en zu Paräis seng Doktoratsthes an den ''Annales de chimie et de physique'' publizéiert ënner dem Titel ''Relations entre les phénomènes électriques et capillaires''. Si huet därmoossen Androck gemaach, datt hie vum Erzéiungsminister Duruy [[1883]] als Professer fir Mathematik op d'Sorbonne beruff gouf. [[1886]] war hie Professer fir experimentell Physik. Op der Sorbonne huet de Lippmann och d'Dokterarbecht vun der [[Marie Curie]] betreit.

1886 gouf de Gabriel Lippmann an déi franséisch ''Académie des sciences'' opgeholl, 1896 an d'Londoner ''Royal Society'' an am Joer 1900 an d**Berliner Akademie der Wissenschaften*.

== Pionéier an der Fotografie ==
Besonnesch innovativ Fuerschung huet hien am Beräich [[Fotografie]] gemaach, wou en 1891 e Procedé entwéckelt huet, deen et méiglech gemaach huet, fir mat der [[Interferenz]] vun de Liichtwelle faarweg Fotoen ze maachen.

Dës Fuerschung hat séier d'Opmierksamkeet vun de [[Bridder Lumière]] op sech gezunn, déi mam Lippmann kollaboréiert hunn fir dës Technik vun der Faarfreproduktioun ze verbesseren. De Procédé vum Lippmann fir faarweg Biller hierzestellen huet wuel funktionéiert a war och vum physikaleschen Usaz hier brillant, mä en huet sech awer als zevill komplizéiert erausgestallt fir eng kommerziell Exploitatioun. Sou koum et datt d'Bridder Lumière schlussendlech en anere Wee ageschloen hunn, an 1903 hiren eegenen "procédé autochrome" patentéiert hunn.

D'Laurence, dem Gabriel Lippmann seng Fra, war d'Duechter vum [[Victor Cherbuliez]], engem Schrëftsteller a Member vun der [[Académie française]]. Mat hirem Mann huet si sech och mat der Fotografie auserneegesat. Bei Reesen, z.&nbsp;B. op [[Venedeg]], huet d'Koppel gemeinsam Opname vu Landschafte gemaach. Se hunn och Portraitsfotoe gemaach.

== Nobelpräis ==
Fir seng Grondlagenfuerschung am Beräich vun der Fotografie, krut de Lippmann den [[10. Dezember]] [[1908]] den Nobelpräis an der Physik.

== Éierungen ==
De G. Lippmann war 1907 Éieremember vun der *Section des sciences* vum *Institut grand-ducal* ginn. Hie war och Éieremember, zanter 1892, vun der *Société de photographie de Luxembourg*.

== Gielercher ==

* 

== No him benannt ==

Zu Lëtzebuerg:

* d*'Rue Gabriel-Lippmann* (L-1943) zu Bouneweg, déi d'Verbindung mécht tëscht der Carignan-Strooss an der Auguste-Charles-Strooss. D'Strooss, déi am Volleksmond "Juddegaass", offiziell awer "Rue de la Montagne" (Bergstraße) geheescht huet, krut den Numm vum Lippmann an der Sitzung vum Stater Gemengerot vum 16. Mee 1925; am Krich hunn d'Nazien aus der Gabriel-Lippmann-Strooss d'"Eifelerstraße" gemaach.
* d*'Rue Gabriel-Lippmann* zu [[Nidderaanwen]] (L-6947)
* de *Centre de recherche public Gabriel-Lippmann*: den 31. Mee 1999 ass de *Centre de recherche public - Centre universitaire*, deen am Juli 1987 gegrënnt gi war, nom Gabriel Lippmann ëmgenannt ginn.

== De Fotograf Gabriel Lippmann ==
<gallery perrow="3" heights="160" widths="200">
Fichier:Lippmann autoportrait.jpg|Autoportrait
Fichier:Lippmann photo flowers.jpg|Nature morte, 1891-1899
Fichier:Parrot_photo_made_by_Gabriel_Lippmann_in_1891.jpg|Parrot, 1891
Fichier:Lippmann photo view.jpg|Saint-Maxime, 1891-1899
Fichier:Lippmann photo3.jpg|Paris, 1891-1899
</gallery>

== Literatur ==
* [[Laurent Moyse]], *Du rejet à l'intégration - Histoire des juifs du Luxembourg des origines à nos jours* ; Lëtzebuerg (St-Paulus-Verlag), 2011; 288 Säiten. Vgl. besonnësch d'Säiten 58 a 66!
* Bintz, Jacques (1997): *Gabriel Lippmann, 1845-1921.* [https://web.archive.org/web/20090327010324/http://www.igdss.lu/medias/pdf/actualites/2008/Gabriel_Lippmann_Commemoration_V7.pdf In: J.P. Pier & J.A. Massard (éds): Gabriel Lippmann: Commémoration par la section des sciences naturelles, physiques et mathématiques de l'Institut grand-ducal de Luxembourg du 150e anniversaire du savant né au Luxembourg, lauréat du prix Nobel en 1908.] Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques de l'Institut grand-ducal de Luxembourg en collaboration avec le Séminaire de mathématique et le Séminaire d'histoire des sciences et de la médecine du centre universitaire de Luxembourg: 5-9.
* Grégorius, René (1984): *Gabriel Lippmann. Notice biographique.* In: Inauguration d'une plaque à la mémoire de Gabriel Lippmann par le Centre culturel et d'éducation populaire de Bonnevoie et la Section des sciences de l'Institut grand-ducal. Bonnevoie, le 13 avril 1984: 8-20.
* Kervestin, Morgan (2023): Inventeurs luxembourgeois (1/3): Gabriel Lippmann, un Nobel né à Bonnevoie. Dans: Le Quotidien, 24.10.2023, p.&nbsp;7.
* Lebon, Ernest	 (1911): *Gabriel Lippmann: biographie, bibliographie analytique des écrits.* Paris, Gauthiers-Villars, 70 S.
* Massard, Jos. A. (1997): [http://massard.info/pdf/lippmann_massard.pdf *Gabriel Lippmann et le Luxembourg.*] In J.P. Pier & J.A. Massard (éds): Gabriel Lippmann: Commémoration par la section des sciences naturelles, physiques et mathématiques de l'Institut grand-ducal de Luxembourg du 150e anniversaire du savant né au Luxembourg, lauréat du prix Nobel en 1908. Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques de l'Institut grand-ducal de Luxembourg en collaboration avec le Séminaire de mathématique et le Séminaire d'histoire des sciences et de la médecine du centre universitaire de Luxembourg: 81-111 (mat ausféierlecher Bibliographie).
* Pier, Jean-Paul & Massard, Jos. A. (éds) (1997):[https://web.archive.org/web/20090327010324/http://www.igdss.lu/medias/pdf/actualites/2008/Gabriel_Lippmann_Commemoration_V7.pdf *Gabriel Lippmann: Commémoration par la section des sciences naturelles, physiques et mathématiques de l'Institut grand-ducal de Luxembourg du 150e anniversaire du savant né au Luxembourg, lauréat du prix Nobel en 1908.''] Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques de l'Institut grand-ducal de Luxembourg en collaboration avec le Séminaire de mathématique et le Séminaire d'histoire des sciences et de la médecine du centre universitaire de Luxembourg, 139 p.
* Wagener, Renée (2016): "Gabriel Lippmann, ein moderner Wissenschaftler." ons stad Nr.113 (2016), S.38-40.

## Kuckt och
* Lëscht vu Physiker
* Lëscht Nobelpräis Physik

## Um Spaweck

* De Nobelpräis-Site (amplaz "born in Hollerich", lies "born in Bonnevoie")