open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Société mathématique du Luxembourg

D**'Société mathématique du Luxembourg**, ofgekierzt **SML**, ass eng lëtzebuergesch ASBL fir Mathematiker, déi 1989 gegrënnt gouf. D'SML ass Member vun der European Mathematical Society.

## Ziler vum Veräin
D'Haaptzil vum Veräin ass d'Promotioun vun der renger an der ugewannter Mathematik an zu hiren Aktivitéite gehéieren:
* d'Organisatioun vu Konferenzen, Workshoppen, Seminairen, Ronndëschgespréicher asw.
* d'Editioun vu Bicher, mathematesche Journallen, Newsletter asw.
* d'Representatioun vun der Mathematik an de mathematesche Beruffer zu Lëtzebuerg, an a baussent dem Grand-Duché.

## Um Spaweck
* Websäit vun der SML
Astronomes amateurs du Luxembourg

**Astronomes amateurs du Luxembourg**, ofgekierzt **AAL**, och alt **Amateur Astronomen Lëtzebuerg** ass eng lëtzebuergesch ASBL fir Amateurastronomen, déi 1971 gegrënnt gouf.

## Um Spaweck
*  Websäit vun der AAL
Centre de logopédie

De **Centre de logopédie** (gekierzt **CL**) ass en ëffentleche Kompetenzzenter zu Stroossen, an deem Kanner a Jugendlecher déi ënnert enger Schiedegung vum Gehéier, der Sprooch oder dem Schwätze leiden, an der Grondschoul an dem Secondaire enseignéiert ginn.

Déi meescht Klasse sinn am Haaptgebai zu Stroossen, iwwerdeems et och extern Klassen an Annexen an de Grondschoule vun Déifferdeng, Gréiwemaacher, Housen, Rodange an Ëlwen gëtt.

Den CL ënnersteet dem Ministère fir Bildung, Kanner a Jugend wat de schoulesche Volet an dem Gesondheetsministère wat de gesondheetleche Volet ugeet.

## Geschicht
De Centre de logopédie gouf als Sproochtherapie-Zenter mam Gesetz vum 16. August 1968 geschaf.

D'Gesetz vum 20. Juli 2018 huet psycho-pedagogesch Kompetenzzentre fir d'Fërderung vun der schoulescher Inclusioun geschaf, ënner anerem de « Centre pour le développement des compétences langagières, auditives et communicatives » a mam groussherzogleche Reglement vum 7. September 2018 gouf den Numm « Centre de logopédie » fir deen Zenter confirméiert.

## Kuckt och
* Secondairesschoulen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Zenter
P

De Buschtaf **P**, respektiv **p**, ausgeschwat [], ass de siechzéngte Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Konsonant.

## Um Spaweck
Q

De Buschtaf **Q**, respektiv **q**, ausgeschwat [], ass de siwwenzéngte Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Konsonant.

## Um Spaweck
R

De Buschtaf **R**, respektiv **r**, ausgeschwat [], ass den uechtzéngte Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Konsonant.

## Um Spaweck
S

De Buschtaf **S**, respektiv **s**, ausgeschwat [], ass den nonzéngte Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Konsonant.

## Um Spaweck
T

De Buschtaf **T**, respektiv **t**, ausgeschwat [], ass den zwanzegste Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Konsonant.

## Um Spaweck
U

De Buschtaf **U**, respektiv **u**, ausgeschwat [], ass den eenanzwanzegste Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Vokal.

## Um Spaweck
V

De Buschtaf **V**, respektiv **v**, ausgeschwat [], ass den zweeanzwanzegste Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Konsonant. 

## Um Spaweck
W

De Buschtaf **W**, respektiv **w**, ausgeschwat [], ass den dräianzwanzegste Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Konsonant.

## Um Spaweck
X

De Buschtaf **X**, respektiv **x**, ausgeschwat [], ass de véieranzwanzegsten am laténgeschen Alphabet. Et ass e Konsonant.

## Um Spaweck
Y

De Buschtaf **Y**, respektiv **y**, ausgeschwat [] oder [], ass de fënnefanzwanzegste Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Vokal.

## Um Spaweck
Z

De Buschtaf **Z**, respektiv **z**, ausgeschwat [], ass de sechsanzwanzegsten a leschte Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Konsonant.

## Um Spaweck
Kathedral Notre-Dame vu Reims

D**'Kathedral Notre-Dame vu Reims** ass eng kathoulesch Kathedral an der franséischer Stad Reims am Departement Marne, an der Regioun Grand Est.

Et ass aus architektonescher Siicht mat eng vun de bedeitendste gotesche Kierchen a Frankräich, an och historesch huet se eng wichteg Roll gespillt: Joerhonnertelaang goufen hei déi franséisch Kinneke gekréint. Haut ass et d'Kathedral vum Äerzbistum Reims.

Mat iwwer enger Millioun Visiteuren ass et eng vun de gréissten Attraktiounen an der Champagne. D'Kathedral gouf 1991 op d'Lëscht vun de Kulturierfschaften vun der UNESCO agedroen.

## Geschicht
Am Ufank vum 13. Joerhonnert gouf mat hirem Bau ugefaangen, nodeems de Virgängerbau duerch e Feier zerstéiert gi war. Am 14.Joerhonnert waren d'Aarbechten sou wäit fäerdeg. Am Éischte Weltkrich gouf se duerch däitsch Grananten deelweis schwéier beschiedegt,

## Beschreiwung
### Moossen
*Héicht vun den zwéin Tierm: 81,5 m
*Längt bannenan: 138 m, dovun:
* Virschëff 16,5 m 
* Schëff: 38 m 
* Breet vum Schëff: 14,65 m 
* Längt vum Queeschschëff: 61 m 
* Breet vum Queeschschëff: 30,7m
* Breet vun der Westfassad: 48,8 m
* Fläch vum Gebai: 6650 m2
* Duerchmiesser vun der Rosette op der Westfassad: 12,5 m
Dat Markantst un der Kathedral ass hir Westfassad, déi räich dekoréiert ass mat Figuren a Reliefer. Déi zwéin Tierm laanscht déi Fassad sinn 81 Meter héich - mat enger Tuermspëtzt, déi net gebaut gouf, wäre se der 120 héich ginn. Um Haaptportal ass d'Muttergottes ze gesinn, als Madonna mam Jesuskand op enger Sail tëscht den Dieren, an uewendriwwer, an engem Spatzbou, wéi se am Himmel gekréint gëtt. An der Mëtt vum der Westfassad as d'Haaptrosette, mat uewendriwwer der "Galerie vun de Kinneken", dorënner d'Duerstellung vun der Daf vum Chlodwig I. an d'Statue vu sengen Nofollger. Dat südlech geleeënt Portal weist Jéngsterdag, iwwerdeems um nërdlech geleeënen d'Kräizegung vu Christus ze gesinn ass. Ënnert de Statuen do drënner ass och dee bekannten "Engel dee laacht".

D'Haaptschëff bannenan ass 139 Meter laang, d'Queeschschëff 55 Meter.

## Biller

Cathédrale de Reims 38.jpg|Nërdlecht Westportal, Detail: Engel dee laacht
Reims Cathedral Central Portal Coronation of the Virigin 01.jpg|Mëttelst Westportal: Kréinung vun der Maria
Reims, Kathedrale, Südliches Westportal, Wimperg.jpg|Südlecht Westportal: Jéngsterdag
PlancathedraleReims.svg|Plang vun der Kathedral


## Kuckt och
* Lëscht vun de Weltierwen (Europa)

## Um Spaweck
Lëtzebuergescht Alphabet

D**'lëtzebuergescht Alphabet** ass dat Alphabet dat gebraucht gëtt fir Lëtzebuergesch ze schreiwen. Et baséiert um moderne laténgeschen Alphabet a besteet aus 26 Buschtawen an dräi Ëmlauten. Do dernieft gëtt et nach eng Rëtsch Buschtawe mat engem diakriteschen Zeechen, absënns wa s'aus enger anerer Sprooch geléint goufen.

## Buschtawen



## Buschtawe mat Diakritika

### Ëmlauten

 an  gëtt et just a Wierder déi aus dem Däitsche geléint sinn.

#### Beispiller:

* **Ä**erdbier
* F**ö**n
* B**ü**n

### Aner Buschtawen

#### Beispiller:

* **À** propos
* Gar**ç**on
* Entr**é**e
* Sans g**ê**ne
* **Ë**mlaut
* Ch**ô**mage
* Go**û**t

## Kuckt och

* Vokal
* Konsonant

## Literatur

* Grammaire de la langue luxembourgeoise, Ministère de l'éducation nationale, de l'enfance et de la jeunesse, Luxembourg 2005, Nouvelle édition entièrement révisée et actualisée, Luxembourg 2020, 2e tirage, Luxembourg 2022 ISBN 978-99959-1-206-2
Maria Mitchell

D**'Maria Mitchell**, gebuer den 1. August 1818 zu Nantucket am Massachusetts, a gestuerwen den 28. Juni 1889 zu Lynn am Massachusetts, war eng US-amerikanesch Astronomin, déi sech och dofir agesat huet, datt d'Frae gläichberechtegt an den Naturwëssenschafte fuersche kéinten.

## Liewen
D'Maria Mitchell krut vun hirem Papp, engem Amateurastronom a Schoulmeeschter, als Kand Stonnen an der Mathematik an an der Astronomie. 1835 huet si mat siwwenzéng Joer eng eege Schoul fir Meedercher opgemaach.

1847 huet si e Koméit entdeckt, dee spéider no hir Mitchell-Koméit genannt gouf. 1848 gouf si als éischt Fra an d'American Academy of Arts and Sciences opgeholl an 1850 an d'American Association for the Advancement of Science. Si gouf op eng jett Konferenzen a Kongresser invitéiert, fir do Presentatiounen ze maachen, an huet op hire Reesen duerch Europa eng ganz Rëtsch Wëssenschaftler begéint, dorënner och den Alexander von Humboldt. 1865 gouf si, nees als éischt Fra, Professesch fir Astronomie um renomméierte Vassar College. 1869 gouf si Member vun der American Philosophical Society. Si huet fir den Nautical Almanac Office geschafft a fir deen d'Joerbuch vun der US Navy opgestallt, mat deem Navigateuren d'Positioune vu Stären a Planéiten nosiche konnten.

An der Mathematik huet si sech mat der Hypothees vum Fermat beschäftegt an eng Recherche iwwer d'Sophie-Germain-Primzuele publizéiert.

1875 gouf d'Marie Mitchell Presidentin vun der American Association for the Advancement of Women (AAW), déi se 1873 gegrënnt hat. Si war bis 1888 Professesch um Vassar College.

No hir goufen, nieft engem Koméit, och en Asteroid ((1455) Mitchella) an e Moundkrater (Mitchell) genannt.

## Literatur
* Phebe Mitchell Kendall: *Maria Mitchell. Life, Letters, and Journals.* Lee and Shepard, Boston 1896 (Digitalisat, E-Text)
* Charlotte Kerner: *Sternenflug und Sonnenfeuer: Drei Astronominnen und ihre Lebensgeschichte.* Beltz & Gelberg, Weinheim/Basel 2004, S. 138–208. ISBN 978-3-407-80935-3.
* Caterina Lobenstein: *[http://www.zeit.de/2014/05/astronomin-maria-mitchell Sie griff nach den Sternen]*, in: Die Zeit, 23. Januar 2014, S. 33.
* Helen L. Morgan: *Maria Mitchell, First Lady of American Astronomy.* Presbyterian Pub Corp, 1977, ISBN 0-664-32614-5.
* Stephanie Sammartino McPherson: *Rooftop Astronomer: A Story about Maria Mitchell* Creative Minds Biography, Carolrhoda 1990, ISBN 978-0-87614-410-7.

## Um Spwaeck

* Biografie, Literatur & Quellen zu der Maria Mitchell op fembio.org
* Maria Mitchell Association
* Dirk Lorenzen: Maria Mitchell in „Sternzeit“, Deutschlandfunk, 16. Juli 2010
* M. Mitchell: ''Letter to the editor, (Algol observations).'' Astronomical Journal, vol. 5 (1856), iss. 97, S. 7 (englisch)
Diphthong

__NOTOC__

En **Diphthong** (vum algriicheschen δίς d ios, 'zweemol' an φθόγγος phth tingos, 'Laut') ass en duebele Laut aus zwéi verschiddene Vokale bannent enger eenzeger Silb.

Am Lëtzebuergesche gëtt et dës aacht Diphthongen: 

### Ausnamen

* Wa bei engem Wuert dat mat engem Vokal ophält, eng Endung ewéi *-er* oder *-en* drugehaange gëtt, dann entsteet keen Diphthong. An deem Fall ginn d'Vokaler getrennt ausgeschwat (Hiatus): *Aen, e bloen Hutt, doen, knaen, Plien, Prabbelien, Statuen, Suen.*
* Bei de Wierder *Moien*, *moies* ass de Laut [ɔj] keen Diphthong, well e sech op zwou Silbe verdeelt.
* An enger Rëtsch Friemwierder steet *oi* oder *oy* fir den Diphthong [ɔɪ]: *Boiler, Boykott, Koi, Konvoi, Spoiler.*

## Kuckt och
* Lëtzebuergescht Alphabet
* Digraph
* Ëmlaut

## Literatur
* 
## Um Spaweck
*
Roger Taillibert

De **Roger Taillibert**, gebuer den 21. Januar 1926 zu Châtres-sur-Cher am Departement Loir-et-Cher, a gestuerwen den 3. Oktober 2019 zu Paräis, war e franséischen Architekt, dee sech op Sportsinfrastrukture spezialiséiert hat. Zu senge bekanntste Gebaier zielen de Stadion vum Parc des Princes zu Paräis (1972) an den Olympiastadion zu Montréal, dee fir d'Olympesch Summerspiller 1976 gebaut gi war.

Zu Lëtzebuerg huet hien d'Olympesch Schwämm um Kierchbierg (1982), a spéiderhin d'Coque (2002), entworf. Säi *[[Kueb (Gebai)|Centre 300]]*, dee sollt fir d'Europäescht Parlament gebaut ginn, gouf net realiséiert.

Och eng Rëtsch Verwaltungs-, Schoul- a Wunngebaier goufen no senge Pläng gebaut.

## Biller

Le Stade Olympique de Montréal Nuit Arriere-Gauche.jpg|Den Olympiastadion zu Montréal, nuets
Biodome Montreal.jpg|De Velodrom vu Montréal (haut *Biodôme*) (1976).


## Gielercher
*
*

## Um Spaweck

* Fiche bei der Académie des beaux-arts
* Agence Roger Taillibert
Eugenio Masías

Den **Eugenio Jesús Masías Corbacho**, gebuer den 19. Oktober 1961 zu Lima, ass e peruaneschen evangelesche Priedeger, dee Missionnaire am Ecuador war. Seng Priedegten a Messagë ware vun der Proklamatioun vum "Erëmkomme vu Jesus Christus", déi sech op d'Buch vun der Offenbarung gestäipt huet, charakteriséiert.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Konsonant

E **Konsonant** (oder eng **Consonne**) bezeechent an der Phoneetik e Sproochlaut bei deem senger Artikulatioun de Stëmmtrakt méi enk gëtt an domat den Ootmungsloftstroum ganz oder deelweis blockéiert gëtt, wouduerch et zu Turbulenzen (Loftwierbelen) kënnt, déi een héiert.

Buschtawe vun der geschriwwener Sprooch wéi B, C, D, F, G… si Konsonantbuschtawen, ginn awer am allgemenge Sproochgebrauch och als „Konsonant“ bezeechent.

De Konsonante géintiwwer stinn d'Vokalen, bei deenen de Loftstroum ongehënnert ass.

## Eegenschafte vun engem Konsonant

## Konsonanten am Lëtzebuergeschen
An der Lëtzebuerger Sprooch gëtt et follgend Konsonanten (Konsonantbuschtawen):

## Literatur
* 

## Um Spaweck

*
Jiang Zemin

Den **Jiang Zemin** (op Chineesesch 江澤民 *Jiāng Zémín*), gebuer de 17. August 1926 zu Yangzhou am Jiangsu, a gestuerwen den 30. November 2022 zu Shanghai, war e chineesesche Politiker.

Den Jiang war Generalsekretär vum Zentralkomitee (ZK) vun der Kommunistescher Partei vu China (KPCh) (1989–2002), Staatspresident vun der Volleksrepublik China (27. Mäerz 1993 bis 15. Mäerz 2003) a President vun der Zentraler Militärkommissioun vun der Chineesescher Volleksbefreiungsarméi (VBA) (1990–2004). Well en dës dräi Fonctiounen zäitweileg mateneen hat, gëtt hien als Nofollger vum Deng Xiaoping als "Ieweschte Leader" vun der VRCh (1989–2002) bezeechent.

Vun 2002 un huet hie seng Fonctioune schrëttweis un den Hu Jintao ofginn.

## Um Spaweck
Christine McVie

D**'Christine McVie**, gebuer als *Christine Anne Perfect* den 12. Juli 1943 zu Greenodd bei Bouth, am Lancashire, a gestuerwen den 30. November 2022, war eng brittesch Musikerin, Sängerin a Songschreiwerin.

Si gouf virun allem als Sängerin a Keyboard-Spillerin vun der Band *[[Fleetwood Mac]]* bekannt, bei där se 1970 Member gouf. Eng Partie vun de gréissten Hits vu *Fleedwood Mac*, dorënner Lidder wéi *Little Lies, Everywhere, Don't Stop, Say You Love Me* a *Songbird*, si vun hir komponéiert.

Si huet och dräi Soloalbummen erausbruecht. 
## Um Spaweck
Zeréck (Film)

***Zeréck*** ass e mëttellaange Spillfilm vum lëtzebuergesche Regisseur Frédéric Zeimet, deen och d'Dréibuch geschriwwen huet. Et ass eng Rom-Com. De Film ass den 30. November 2022 zu Lëtzebuerg an d'Kinoe komm.

## Ëm wat geet et am Film?
Aus ganz verschiddene Grënn mussen d'Camille an den Thomas no enger Hochzäit zeréck an hiren Hotel. Well et scho spéit ass decidéieren se, de Wee duerch eng eidel Stad zesummen ze trëppelen, och wa se sech net terribel sympatesch sinn. Et stellt sech eraus datt se sech scho vu méi laang hier kennen...

## Soss
*Zeréck* gouf vum Lëtzebuerger Filmfong ënnerstëtzt. De Film gouf bannent dräi Deeg am Wanter 2020/21, an der Zäit vum zweete Confinement vun der COVID-Pandemie an Stad Lëtzebuerg gedréint. D'Protagonisten trëppele vun Neimënster am Gronn, duech d'Alstad iwwer d'Rout Bréck bis op d'Place de l'Europe um Kierchbierg.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
## Um Spaweck
* zereck.com, d'Websäit zum Film
* Trailer op youtube.com
* Fiche op imdb.com
Dorothée Neff

D**'Dorothée Heff**, gebuer 1988 zu Karlsruhe, ass eng däitsch-lëtzebuergesch Schauspillerin a Sängerin.

Si huet 2006 an 2007 Jazzgesang, Piano an Trombonn zu Köln studéiert, fir dann 2010 e B.Sc. an Neuropsychologie zu London ze maachen. Dono huet si ë.&nbsp;a. op der Folkwang Universität der Künste an um Royal Conservatoire of Scotland Schauspill studéiert, souwéi Clownerie beim Philippe Gaulier zu Paräis, an Noh-Theater zu Kyoto.

Vun 2014 bis 2016 huet si am Berliner Ensemble gespillt, a vun 2016 bis 2020 am Deutschen Theater Göttingen.
Zanter 2020 schafft si fräiberufflech als Schauspillerin fir Film a Kino an als Sängerin.

## Filmographie (Auswiel)

* 2011: Das Ende des Theaters
* 2013: Mutprobe
* 2013: River City
* 2014: Backstage
* 2014: Cryptomnesia
* 2016: Mathilda
* 2016: Als wir anfingen 
* 2017: Ruides
* 2020: L'enfant caché 
* 2020: Hyperland
* 2021: 
* 2022: Sturm der Liebe 
* 2022: *[[Zeréck (Film)|Zeréck]]* vum Frédéric Zeimet
Ladislas de Hoyos

De **Ladislas de Hoyos**, gebuer de 27. Mäerz 1939 zu Ixelles an der Belsch, a gestuerwen den 8. Dezember 2011 zu Seignosse an de Landes, war e franséische Journalist.

Hien huet fir TF1 geschafft, wou en d'Neiegkeeten um Weekend presentéiert huet. Ee vun den Héichpunkten a senger Karriär war, wéi hien 1972 a Bolivien den Nazikrichsverbiecher Klaus Barbie, dee sech do ënner dem Numm Klaus Altmann verstoppt hat, entlarvt huet.
Seignosse

**Seignosse** ass eng franséisch Gemeng am Departement Landes an der Regioun Nei-Aquitaine.

### Nopeschgemengen
D'Kerfegsblo'm

***D'Kerfegsblo'm, Én Geschicht a'us deem ale Letzeborger Volleksliewen an der Muselsprôch*** ("D'Kerfechsbloum, Een Geschicht aus deem ale Lëtzebuerger Volleksliewen an der Muselsprooch") ass e Roman vum Adolf Berens, deen tëscht 1921 an 1927 an der Dréckerei Paul Faber a véier Bänn erauskoum. Et ass deen éischte Roman iwwerhaapt op Lëtzebuergesch an ass am Museldialekt geschriwwen.

## Ëm wat geet et am Roman?
D'Theres vu Gréiwemaacher gëtt wärend der Fransousenzäit vum franséische Capitaine Fressin verschleeft. Dem Theres senger Jugendléift, dem Péitchen, bleift näischt anescht iwwreg, wéi dat doudegt Theres zeréck op Maacher ze bréngen, wou et um Kierfecht begruewe gëtt...
## Soss
De Roman gouf 1928 mam éischte lëtzebuergesche Literaturpräis ausgezeechent.

## Literatur
Kirstie Alley

D**'Kirstie Louise** **Alley**, gebuer den 12. Januar 1951 zu Wichita am Kansas, a gestuerwen de 5. Dezember 2022 zu Tampa am Florida, war eng US-amerikanesch Schauspillerin déi an den 1980er-Joren duerch Tëleesserië wéi *[[North and South (Televisiounsserie)|North and South]]* oder *[[Cheers (Televisiounsserie)|Cheers]]* an d'Filmserie *[[Look Who's Talking]]* bekannt gouf.

## Filmographie
### Kino
* 1982: *One More Chance* - Regie: Sam Firstenberg - Haaptacteuren: John LaMotta, Marvin Flint
* 1982: *Star Trek II: The Wrath of Khan* - Regie: Nicholas Meyer - Haaptacteuren: William Shatner, Leonard Nimoy
* 1984: *Blind Date* - Regie: Nico Mastorakis - Haaptacteuren: Joseph Bottoms, Keir Dullea
* 1984: *Champions* - Regie: John Irvin - Haaptacteuren: John Hurt, Gregory Jones
* 1984: *Runaway* - Regie: Michael Crichton - Haaptacteuren: Tom Selleck, Cynthia Rhodes
* 1987: Summer School - Regie: Carl Reiner - Haaptacteuren: Mark Harmon, Robin Thomas
* 1988: She's Having a Baby - Regie: John Hughes - Haaptacteuren: Kevin Bacon, Elizabeth McGovern - (Cameo Optrëtt)
* 1988: *[[Shoot to Kill (Film 1988)|Shoot to Kill]]* - Regie: Roger Spottiswoode - Haaptacteuren: Sidney Poitier, Tom Berenger
* 1989: *Loverboy* - Regie: Joan Micklin Silver - Haaptacteuren: Patrick Dempsey, Kate Jackson
* 1989: *Look Who Is Talking* - Regie: Amy Heckerling - Haaptacteuren: John Travolta, Olympia Dukakis
* 1990: Madhouse - Regie: Tom Ropelewski - Haaptacteuren: John Larroquette, John Diehl
* 1990: *Sibling Rivalry* - Regie: Carl Reiner - Haaptacteuren: Bill Pullman, Carrie Fisher
* 1990: *Look Who's Talking Too* - Regie: Amy Heckerling - Haaptacteuren: John Travolta, Olympia Dukakis
* 1993: *Look Who's Talking Now* - Regie: Tom Ropelewski - Haaptacteuren: John Travolta, Olympia Dukakis
* 1995: *Village of the Damned* - Regie: John Carpenter - Haaptacteuren: Christopher Reeve, Linda Kozlowski
* 1995: *It Takes Two* - Regie: Andy Tennant - Haaptacteuren: Steve Guttenberg, Mary-Kate Olsen
* 1995: *Sticks and Stones* - Regie: Neil Tolkin
* 1996: *[[Nevada (Film)|Nevada]]* - Regie: Gary Tieche
* 1997: *Deconstructing Harry* - Regie: Woody Allen - Haaptacteuren: Judy Davis, Tobey Maguire
* 1997: *For Richer or Poorer* - Regie: Bryan Spicer 
* 1999: *The Mao Game* - Regie: Joshua John Miller 
* 1999: *Drop Dead Gorgeous* - Regie: Michael Patrick Jann - Haaptacteuren: Kirsten Dunst, Ellen Barkin
* 2002: *Back by Midnight* - Regie: Harry Basil - Haaptacteuren: Rodney Dangerfield, Randy Quaid
* 2013: *Syrup* - Regie: Aram Rappaport - Haaptacteuren: Amber Heard, Shiloh Fernandez
* 2015: *Accidental Love* - Regie: David O. Russell - Haaptacteuren: Jessica Biel, Jenny Gulley

## Um Spaweck
Roger Petit (Historiker)

De **Roger Petit**, gebuer den 10. Mee 1926 zu Saint-Gilles / Sint-Gillis, a gestuerwen de 17. November 1998 zu Spa, war e belschen Archivar, Historiker an Auteur.

Hie war Direkter vun de belsche Staatsarchiven zu Arel an huet ë.&nbsp;a. Geschichtscoursen um Centre universitaire de Luxembourg ginn. Hien huet eng sëllegen Archiv-Inventairë publizéiert, war Administrateur an zäitweileg Sekretär vum (belschen) nationale Fuerschungszentrum *Anciens pays et assemblées d'États / Standen en Landen* a President vum (belschen) Institut archéologique du Luxembourg, souwéi Sekretär vun der Académie luxembourgeoise zu Arel.

## Publikatiounen (Auswiel)
* *Les archives administratives du Luxembourg sous le règne de Louis XIV (1681-1697)*; in: *Mélanges Charles Braibant*; Bruxelles, 1959; S.359-375.
* *Foires et marchés à Saint-Hubert du IXe au XVIIe siècle* ; in: *Annales de l'Institut archéologique du Luxembourg (belge)* (A.I.A.L.), t. 95, (Arlon) 1964; S.257-387. 
* *Les États des Duché de Luxembourg et Comté de Chiny*; tome XXXIII vun der Kollektioun *Anciens Pays et Assemblées d'États / Standen en Landen*; Heule-lès-Courtrai, 1965.
* *Inventaire des archives du château de Messancy* ; Bruxelles (Archives générales du Royaume), 1975.
* *La politique française dans le Luxembourg de 1681 à 1697* ; in: *Les relations franco-luxembourgeoises de Louis XIV à Robert Schuman* (actes du colloque de Luxembourg, 17-19 novembre 1977); publié par Raymond Poidevin et Gilbert Trausch; Metz (Centre de recherches relations internationales de l'Université de Metz), 1978; S.39-60.
* *Das Staatsarchiv Arlon und die besonderen Quellenprobleme der belgischen Provinz Luxemburg* ; in: *Der Archivar*, 1984, XXXVII, col. 35-37. 
* *Les communautés rurales en Ardenne: l'exemple du comté de La Roche* ; in: *Recueils de la Société Jean Bodin*, 44; Paris, 1987; S.377-407.
* (mam Edouard Marc Kayser): *La Révolution belge: la dernière tentation de l'intégration* ; in: *De l'État à la Nation - 1839-1989*, Luxembourg, 1989 (Katalog); S.71-77.
* *Une étape dans la tradition des origines d'[[Abtei Orval|Orval]]: la déclaration des biens de l'abbaye par l'abbé Godefroid de Presseux (1533)*; in: *Le Luxembourg en Lotharingie - Mélanges [[Paul Margue]]*, volume d'hommages édité par Paul Dostert, Jean Schroeder, Michel Pauly et Pol Schmoetten; Luxembourg (éditions Saint-Paul), 1993; S.513-530.
* *Les aides et subsides dans le Luxembourg de 1360 à 1565. Contribution à l'étude du développement de la fiscalité dans une principauté territoriale*; édité par Jean-Pol Weber; Bruxelles (Commission royale d'Histoire), 2013; 4 volumes; ISBN 978-2-87044-006-3.

## Literatur
* Pierre Hannick, *In memoriam Roger Petit*; in: *Bulletin trimestriel de l'Institut archéologique du Luxembourg (belge)*; Arlon, 1998 (74e année), n°3-4 (1999). 
* Jean-Marie Yante, *In memoriam Roger Petit (1926-1998)*, in: *Archives et bibliothèques de Belgique*; Bruxelles, 2006 (77e année), n°1-4.

## Um Spaweck
Jean-Claude Streitz

De **Jean-Claude Streitz** ass e lëtzebuergesche Paleontolog.

## Wierk
* Jean-Claude Streitz: *Auf Fossiliensuche in Luxemburg. Entstehung und Beschreibung einer bemerkenswerten Privatsammlung* St.-Paulus Druckerei, 1983.
Raymond Waringo

De **Raymond Waringo**, gebuer de 27. Februar 1950 zu Ëlwen, a gestuerwen den 23. August 2003 zu Beetebuerg, war e lëtzebuergeschen Historiker an Archeolog, deen op d'Virgeschicht spezialiséiert war.

Hie war vun 1985 bis zu sengem stënterlechen Doud wëssenschaftleche Mataarbechter beim Musée national d'histoire et d'art mam Schwéierpunktthema Bronzezäit a fréi Eisenzäit.

1979 war hie Matgrënner vun der *[[Société préhistorique luxembourgeoise]]*.

Hien huet eng sëllegen Artikel iwwer seng Ausgruewungen ë. a. an der *[[Hémecht]]* an am *[[Bulletin de la Société préhistorique luxembourgeoise]]* publizéiert.

## Publikatiounen (Auswiel)
* "Urnenfelderzeitliche Siedlungsüberreste bei Peppingen-‘Keitzenberg’." *Publ. de la Section historique de l'Institut Grand-Ducal de Luxembourg*, vol. 94, 1980, p. 1-105.
* "Urnenfelderzeitliche Funde von Nospelt-‘Krëckelbierg’", *Hémecht*, 33, 1981, H. 3, p. 381-394.
* "Die bronze- und eisenzeitlichen Funde aus der Sammlung Schons », *Bull. de la Soc. préhistorique luxembourgeoise*, 5, 1983, p.&nbsp;119-144.
* "Die bronze- und eisenzeitliche Funde des Echternacher Arztes Ernest Graf"; mit einem Beitrag von Manfred Kunter, Hémecht, 39 ; H. 4, 1987, p.&nbsp;571-610.
* "Le bronze final I-IIb au Grand-Duché de Luxembourg" in : BRUN P., MORDANT C. dir., *Le groupe Rhin-Suisse-France Orientale et la notion de civilisation des Champs d'Urnes, Actes du colloque international de Nemours, 1986*, Nemours, éd. de l'APRAIF, 1988, p.&nbsp;137-152 (Mémoires du Musée de Préhistoire d'Île-de-France, 1).
* (mam Jeannot Metzler, Romain Bis an Nicole Metzler-Zens): *Clemency et les tombes de l'aristocratie en Gaule Belgique.* Dossier d'Archéologie du Musée national d'Histoire et d'Art I, 1991.
* "Une tombe de la ‘Civilisation des Champs d'Urnes’ sur le ‘Bélebierg’", *Musée Info - Bull. d'information du Musée national d'Histoire et d'Art*, Luxembourg, 7, 1993, p.&nbsp;19.
Otto II. (HRR)

Den **Otto II.**, gebuer 955, a gestuerwen de 7. Dezember 983, genannt **de Rouden** (*der Rote*), war Keeser vum Hellege Réimesche Räich vun 973 bis zu sengem Doud am Joer 983. Hie koum aus der Famill vun den Ottonen a war dee jéngsten an eenzegen iwwerliewende Jong vum Otto dem Groussen an der Adelheid vun Italien.

961 huet säi Papp en zum Ko-Herrscher vun Däitschland an 967 zum Ko-Keeser gemaach, fir seng Trounfolleg ofzesécheren. Säi Papp huet och dem Otto II. seng Hochzäit mat der Byzantinescher Prinzessin Theophanu arrangéiert, déi bis zu hirem Doud seng Fra blouf. Wéi hien 18 Joer hat, ass no 37-järeger Herrschaft säi Papp gestuerwen, an hie gouf den absolutten Herrscher vum Hellege Réimesche Räich.

Den Otto II. huet seng Herrschaft domat verbruecht, sengem Papp seng Politik vun der Stäerkung vum Keesertum an Däitschland virunzeféieren an d'Grenze vum Räich an Italie weider no Süden auszebreeden. Hien huet och gradewéi säi Papp dru geschafft, d'Muecht vun der Kathoulescher Kierch ënner d'keeserlech Kontroll ze bréngen.

Direkt um Ufank vu senger Herrschaft, 977-978, huet den Otto II. am sougenannte "Krich vun den Dräi Haryen" eng Revolt géint hie vu Säite vun aneren ottonesche Familljememberen ermëlzt, déi et op säin Troun ofgesinn haten. Doduerch konnt en déi bayresch Linn vun den Ottone vun der Nofolleg um Keesertroun ausschléissen a sengem eegene Jong de Wee dohi fräi maachen.

Vun 980 un huet hie probéiert, ganz Italien a säi Räich z'integréieren. Seng Eruewerungen hunn en awer a Konflikt mam Byzantinesche Räich a mat de Mosleme vum Kalifat Fatimid bruecht, déi allebéid Territoiren a Süditalien haten. 982 koum et zu der Schluecht vu Stilto, bei där den Otto II. eng batter Néierlag huet missen astiechen, soudatt e seng Uspréch op Süditalien vergiesse konnt. 983 koum et och nach zu der Revolt vun de Slawen, soudatt en d'Territoiren ëstlech vun der Elbe huet missen ofginn.

Den Otto II. ass 983 stënterlech, mat just 28 Joer an no 10 Joer Herrschaft, gestuerwen. Säin 3 Joer ale Bouf, den Otto III., gouf säin Nofollger, wat d'Räich an eng politesch Kris gestierzt huet.

## Um Spaweck
Schnatt (Roman)

***Schnatt*** ass e Roman a Lëtzebuerger Sprooch vum Schrëftsteller Guy Rewenig, deen am November 2022 bei den Editions Guy Binsfeld erauskoum.

## Ëm wat geet et am Roman?
De Leo Schummer, e pensionéierte Bréifdréier, wëllt net nokucken, wéi seng Stad ëmmer méi *op den Hond kënnt.* Säi Jong Nikla, en Duscheverkeefer, stécht, zanter e seng Aarbecht a seng Frëndin verluer huet, an enger prekärer Situatioun...

## Soss

## Bibliographie
* Guy Rewenig: *Schnatt*. Editions Guy Binsfeld, 2022. ISBN 978-99959-42-90-8.

## Um Spaweck
Koma21

***Koma21*** ass e Jugendroman a Lëtzebuerger Sprooch vun der Auteurin Anja Di Bartolomeo, deen am November 2022 bei den Editions Guy Binsfeld erauskoum.

## Ëm wat geet et am Roman?
De Roman erzielt a Form vun engem fiktiven Tagebuch d'Erliefnesser vun der 16-järeger Liv, déi net nëmmen mat den altersübleche Pubertéitsprobleemer ze dinn huet, ma och zousätzlech mat den Aschränkungen, déi duerch den "Aaschlachvirus" COVID-19 operluecht goufen...

## Soss
*Koma21* ass der Anja Di Bartolomeo hiren éischte Roman op Lëtzebuergesch. Si huet dofir mat hirer eegener Duechter Giulia zesummegeschafft, déi och d'Illustratiounen am Buch gemaach huet. De Roman gouf op de Walfer Bicherdeeg 2022 virgestallt.

2025 koum hir Fortsetzung mam Titel *[[aLIVe]]* eraus.

## Bibliographie
* Anja Di Bartolomeo: *Koma21*. Editions Guy Binsfeld, 2022. ISBN 978-99959-42-89-2.
## Um Spaweck
* Valerija Berdi: "Anja Di Bartolomeo - Koma21." Buckkritik op 100komma7.lu, 01.12.2022.
Fred Harles

De **Fred Harles**, gebuer den 23. September 1946 zu Péiteng, a gestuerwen de 26. Januar 2025, war e lëtzebuergesche Museker a fréieren Direkter vum Escher Conservatoire.

Mat 22 Joer krut de Fred Harles um Conservatoire Royal de Bruxelles en éischte Präis als Trompettist.

1968 gouf hien Chargé de cours an der Escher Museksschoul.

1978 gouf hien als Successeur vum Gusty Reimen Direkter vum Escher Conservatoire an ass dat bis zu senger Pensioun 2011 bliwwen

## Gielercher
*  Chevalier vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Promotioun 1977)
* Officier am Ordre Européen du mérite musical (Promotioun 2013)
Teleperformance

**Teleperformance** ass eng international Firma vu franséischer Hierkonft. Si ass weltwäit Leader am Beräich vun de Callcenteren. 2017 huet si sech diversifizéiert, andeems s'ewell och Multi-Channel Client Bezéiungsmanagement, Outsourcing vu Backoffice- Funktiounen a Social Media Moderatioun ubitt.

De Grupp beschäftegt méi wéi 383.000 Leit an hat 2020 en Ëmsaz vu 5.732 Milliounen Euro. En ass zënter Juni 2020 am CAC 40 gelëscht.

## Um Spaweck
Schreifmaschinn.lu

***schreifmaschinn.lu*** ass eng Web-Applikatioun, déi eng automatesch Text-Transkriptioun vum geschwate Lëtzebuergesch erméiglecht.

De Prototyp gouf vum Zenter fir d'Lëtzebuerger Sprooch (ZLS) an Zesummenaarbecht mam Le Minh Nguyen, engem Expert an der Voice Technology, entwéckelt a gouf den 9. Dezember 2022 virgestallt.

D'Software baséiert um multilingualen Open-Source-Modell vu *meta.ai XLS-R*. Dëse gouf mat 436.000 Stonnen Audiomaterial an 128 verschiddene Sprooche 'virtrainéiert'. Fir en op d'Lëtzebuerger Sprooch auszeriichten, ass déi kënschtlech Intelligenz hannendru mat lëtzebuergeschen Donnéeë 'verfeinert' ginn. Dat ware Sproochdateien, déi gréisstendeels vun audiovisuelle Medien (RTL Radio Lëtzebuerg, Radio 100,7) hierkoumen. Den ZLS huet fir d'korrekt Schreifweis vum Verschrëftlechen an d'Synchronisatioun mam Audiofichier gesuergt an eng Web-Applikatioun ronderëm gebaut, fir dass jiddereen se ausprobéiere kann an duerch Textbeiträg verbesseren hëllefe kann.

## Ausbléck
2023 solle bis 100 Stonne synchroniséierten Toun an Text ofgespäichert, an eventuell e Spellchecker (z.&nbsp;B. fir Nimm) integréiert ginn. Den Tool soll spéider verschiddenen Uwendungsméiglechkeete kënnen ugepasst ginn, an och vun externe Firmae kënne gebraucht ginn.

## Um Spaweck
* schreifmaschinn.lu: Lëtzebuergesch Sproocherkennung
* "Am Fong: Sproocherkennung op Lëtzebuergesch." 100komma7.lu, 12.12.2022.
Gurs

**Gurs** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Pyrénées-Atlantiques, an der Regioun Nei-Aquitaine.

Gurs ass beonnesch wéinst dem groussen Deportatiounslager bekannt dat an der Zäit vum Zweete Weltkrich do stoung. 
## Nopeschgemengen

## Um Spaweck
Radar (Homonymie)

**Radar** ass:

* den Akronym fir ***Ra'''dio '''d'''etection '''a'''nd '''r'''anging'': [[Radar]];
* den Akronym fir ***R**esults, **A**pproach, **D**eployment, **A**ssessment'' and ***R*'eview*, e Bewäertungssystem an engem Qualitätsmanagement-System: [[EFQM-Modell]];
* den Akronym fir ***R**ese**a**rch **Da**ta **R**epository,* e Repositorium fir Fuerschungsdonnéeën: [[Radar – Research Data Repositorium]];
* d'ëmgangssproochlech Bezeechnung fir en Apparat vun der Verkéiersiwwerwaachung: [[Radar (Verkéier)]];
* eng fréier franséisch Chaîne vu Supermarchéen (1972-1988): [[Radar (Supermarché)]];
* eng fréier franséisch Zäitschrëft (1949-1962): [[Radar (Zäitschrëft)]];
* eng Insel an der *Hudson Bay'' beim kanadeschen Territoire Nunavut: Radar Island;
* eng chineesesch Autosmark: Radar (Auto).
Juegdschäin

E **Juegdschäin** ass en offiziellt Dokument, dat et dem Titulaire erlaabt op d'Juegd ze goen. Am Juegdjoer 2023/2024 goufen et zu Lëtzebuerg 2.366 Leit, déi e Juegdschäin haten.

## Zu Lëtzebuerg
### Joresjuegdschäin
Zu Lëtzebuerg gëllt de Juegdschäin am ganze Land vum 1. Abrëll bis den 31. Mäerz vum Joer drop. E gëtt vum Ëmweltministère ausgestallt. Fir de Schäin eng éischt Kéier ze kréien, muss een e Juegdexame gepackt hunn. Et muss ee fir all Joer erëm eng nei Juegd-Haftflichtversécherung maachen. Wat de Casier judiciaire ugeet, sou kann een der Verwaltung erlaben e selwer kucken ze goen, oder et muss een den Extrait bei der Demande mat aschécken.

Fir d'Juegdjoer 2026/2027 sinn 230 € ze bezuelen, wouvun 21 € Enregistrementstaxe sinn, an 209 € an de Wëldschuedfong ginn.

Dëse Schäi kann un Awunner an un Net-Awunner ausgestallt ginn. Auslännesch Juegdexame ginn och unerkannt, wann d'Komplexitéit vum Exame mat där vum Lëtzebuergeschen ze vergläichen ass a wann dat Land och de Lëtzebuerger Juegdexamen unerkennt. Vun 2022 u gëtt de franséische Juegdexamen zum Beispill an de Beneluxlänner net méi unerkannt. Dat gëllt fir Juegdexamen déi nom 31. Mäerz 2022 ofgeluecht goufen.

D'Demarche fir dëse Permis ze kréien, kann op Guichet.lu gemaach ginn.

### Den Dräi-Deeg-Juegdschäin oder Invitésjuegdschäin
Dëse Schäi gëllt 3 Deeg an de Juegdlousen an déi een invitéiert ass an e kann nëmmen un Net-Awunner ausgestallt ginn, déi an hirem Land ee Joresjuegdschäin hunn. Et brauch een eng Kopie vu sengem auslännesche Permis an eng Juegd-Haftflichtversécherung. E gëtt vun der Natur- a Bëschverwaltung ausgestallt.

Fir d'Juegdjoer 2025/2026 muss ee 50 € bezuelen, wouvun d'Enregistrementstax 10 € ass a 40 € an de Wëldschuedfong ginn.

D'Zuel vun de Permisen ass pro Persoun a Juegdjoer op 4 a pro Juegdlous a Juegdjoer op 10 limitéiert.

D'Demarche fir dee Permis kann och op Guichet.lu gemaach ginn.

Den Invité muss sech säin Europäesche Waffeschäin beim *Service des armes prohibées* vum Justizministère ofstempele loossen, ier hie seng Waffen importéiert.

### Déngschtjuegdschäin
D'Beamte vun der Natur- a Bëschverwaltung déi Policefunktiounen a punkto Juegd hunn, kréien op Propos vun hirem Direkter dee Permis. Si mussen de Waffenexamen gepackt hunn a si brauchen eng Juegd-Haftflichtversécherung. Dee Permis ass am ganze Land vum 1. Abrëll bis den 31. Mäerz vum Joer drop gülteg.

## Um Spaweck
* D'Juegdgesetz vum 25. Mee 2011
* D'Waffegesetz vum 2. Februar 2022
* ANF Permis de chasser
Luci

***Luci. Inspiring Travel Stories from Luxembourg*** ass eng Gratis-Zäitschrëft, déi zanter 2020 vu Luxembourg for Tourism erausgi gëtt. Si kënnt an enger Gesamtoplo vu 70.000 Exemplairen op Däitsch, Englesch. Franséisch a Lëtzeberuegesch eraus.

A *Luci* fënnt ee pro Nummer eng Dose Reportagen a Fotoen iwwer Leit, Landschaften, Iessen a soss Kuckeswäertes zu Lëtzebuerg.

## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* Déi eenzel Nummeren op visitluxembourg.com
D'Buch

**d'Buch**, mam Ënnertitel **La communauté scolaire et les savoirs à l'Athénée de Luxembourg**, ass den Numm vun enger Publikatiounsserie, déi ënner dem Direkter Claude Heiser am Prinzip eemol am Joer vum Kolléisch erausgi gëtt a versteet sech an der Nofolleg vun den AnnALen, awer mat engem anere Konzept.

Wärend engem Schouljoer trëfft sech d'Redaktiounsteam an engem fakultative Cours ënnert der Leedung vum Professer Christian Reidenbach. D'Redaktiounsteam besteet aus Schülerinnen a Schüler vun alle Klassestufen. D'Redaktiounsteam invitéiert och Professeren, Elteren, fréier Schüler oder Perséinlechkeeten fir deen een oder anere Bäitrag. All Joer wielt d'Redaktiounsteam zwee Haaptthemen. Dobäi sollen engersäits schoulesch Theme virum Hannergrond vun der Aktualitéit beliicht ginn an anerersäits aktuell Debatte mat dem Schoulalldag verknëppt ginn. *d'Buch* wëll awer bewosst keng Schülerzeitung sinn, mä e Medium, dat *"la communauté scolaire et les savoirs"* am Kolléisch representéiert.

## Bibliographesch Referenzen

* d'Buch, Vol. 1, *Wéi vill Flexibilitéit?*, Schouljoer 2020–21, 208 S., reka print, Éilereng, Lëtzebuerg, ISBN 978-2-9199540-4-9
* d'Buch, Vol. 2, *Wat ass relevant?*, Schouljoer 2021–22, 204 S., reka print, Éilereng, Lëtzebuerg ISBN 978-2-9199540-1-8
* d'Buch, Vol. 3, *Leeeeschtung!*, Schouljoren 2022–24, 300 S., reka print, Éilereng, Lëtzebuerg ISBN 978-2-9199540-5-6

## Kuckt och

* Secondaireschoulen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Kolléisch: al.lu
Nicolas Kellen

Den **Nicolas Kellen** war e lëtzebuergesche Politiker vu Longsdref.

1918 gouf hien als Deputéierte vum Kanton Dikrech an d'Assemblée constituante gewielt.
The Animal

**The Animal** ass en US-amerikanesche Film vum Luke Greenfield aus dem Joer 2001 no enger Geschicht vum Tom Brady. 
 
## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Angelo Badalamenti

Den **Angelo Daniele Badalamenti**, gebuer den 22. Mäerz 1937 zu New York City, a gestuerwen den 11. Dezember 2022 zu Lincoln Park, am New Jersey, war en US-amerikanesche Komponist. Hie gouf virun allem bekannt fir seng Filmmuseken, déi en am Kader vu senger laangjäreger Zesummenaarbecht mam Regisseur David Lynch komponéiert huet, dorënner déi vun *[[Twin Peaks]], [[Blue Velvet (Film)|Blue Velvet]], [[Wild at Heart (Film 1990)|Wild at Heart]], [[The Straight Story]],* oder *[[Mulholland Drive (Film)|Mulholland Drive]]*.

Hien huet awer och de Sountrack vun anere Filmer komponéiert wéi *[[La cité des enfants perdus]], [[The Comfort of Strangers (Film)|The Comfort of Strangers]]* oder *[[Un long dimanche de fiançailles (Film)|Un long dimanche de fiançailles]].*

## Um Spaweck
Spiller vun de klenge Länner 2023

D**'Spiller vun de klenge Länner 2023** oder **XIX. Spiller vun de klenge Länner** goufe vum 29. Mee bis den 3. Juni 2023 zu Valletta op Malta organiséiert.

## Sportaarten
Zum Programm hu follgend zéng Sportaarte gezielt:

## Lëtzebuerger Participatioun
Op de Spiller waren 125 Lëtzebuerger Athleete vertrueden; se hu 16 gëllen, 22 sëlwer an 28 bronze Medaile gewonnen; Lëtzebuerg koum mat 66 Medailen hannert Malta (97 Medailen) an Zypern (87) op déi 3. Plaz am Medailespigel.

## Um Spaweck

* Websäit vun der malteesescher Regierung iwwer d'Spiller vun de klenge Länner 2023 
* Websäit vum Europäeschen Olympesche Jugendfestival
Ginostra

**Ginostra** ass en US-amerikanesch-franséisch-italieenesche Film vum Manuel Pradal aus dem Joer 2002. 
 
## Ëm wat geet et am Film?
En FBI Offizéier (Harvey Keitel) enquêtéiert iwwer de Muerd un engem Informant géint d'Mafia. Hie fiert op Ginostra, op der Insel Stromboli, fir do den eelefjärege Jong vum Ermuerten ze befroen, deen den eenzegen Zeie vum Muerd war...

## Um Spaweck
The Pledge (Film 2001)

**The Pledge** ass en US-amerikanesche Film vum Sean Penn aus dem Joer 2001 nom Friedrich Dürrenmatt sengem Roman Das Versprechen. 
 
## Ëm wat geet et am Film?
Den Jerry Black well kuerz viru senger Pensioun nach de Mäerder vun engem klenge Meedche fannen…

## Um Spaweck
Dina Boluarte

D**'Dina Ercilia Boluarte Zegarra**, gebuer den 31. Mee 1962 zu Chalhuanca, ass eng peruanesch Affekotin a Politikerin. Si war vum 7. Dezember 2022 bis zu hirer Amtsenthiewung den 10. Oktober 2025 d'Presidentin vum Peru.

Virdru war si ënner dem Pedro Castillo, deen ofgesat gi war, an deem seng Plaz s'iwwerholl huet, Vizepresidentin a Ministesch fir Entwécklung a sozial Inklusioun.

## Um Spaweck
William Ruto

De **William Kipchirchir Samoei Arap Ruto**, gebuer den 21. Dezember 1966 zu Kamagut, ass e kenianesche Politiker (UDA). Hien ass zanter dem 13. September 2022 de fënnefte President vun der Republik Kenia a Parteipresident vun der UDA, déi sech 2020 vun der fréierer PDR ëmbenannt hat.

Virdru war hien tëscht 2002 an 2013 Deputéierten an hat verschidde Ministeschfonktiounen, dorënner vun August bis Dezember 2002 déi vum Inneminister, vun 2008 bis 2010 vum Landwirtschaftsminister a vun Abrëll bis Oktober 2010 vum Minister fir Héichschoulbildung. Vun 2013 bis 2022 war hie Vizepresident vum Land.

Seng Wal zum President, den 9. August 2022, war mat 50.49&nbsp;% vun de gëltege Stëmmen knapps zu senge Gonschten ausgaangen, soudatt säi Konkurrent am Ballotage, de Raila Odinga, den Ausgang kontestéiert huet. D'Iewescht Geriicht vum Land huet dem Ruto d'Walvictoire awer zougesprach.

## Um Spaweck
Joseph Wagener

De **Joseph Wagener**, och "Tun" genannt, gebuer den 28. August 1924 zu Hengescht, a gestuerwen de 25. November 2019 an der Stad Lëtzebuerg, war e Lëtzebuerger Zwangsrekrutéierten a Beruffsoffizéier. Hie war vu September 1950 bis September 1951, Kommandant vum éischte Kontingent vun 43 fräiwëllegen Zaldote vun der Lëtzebuerger Arméi, déi am Koreakrich (1950 bis 1953) deelgeholl hunn.
## Gielercher

*  Ordre du Mérite du Grand-Duché de Luxembourg - Croix de Chevalier 
*  
*  Croix d'Honneur et de Mérite militaire avec palme 
*  Croix de Guerre 1940-1945 
* Bronze Star Medal with "V" 
* Croix de Guerre 1940 avec palme en bronze 
* Médaille du Volontaire de Guerre avec barrette en argent Corée-Korea "Pugnator" 
* Médaille du Volontaire de Guerre avec barrette en bronze Corée-Korea 
* Médaille Commémorative des théâtres d'opérations extérieures 
*  United Nations Service Medal (UNO)
*  War Service Medal 

## Um Spaweck

* D'Koreaner aus dem Lëtzebuerger Land (Websäit iwwer d'temporär Ausstellung mam selwechten Numm vum MNHM)
Daniel Migliosi

Den **Daniel Migliosi**, gebuer den 23. Juli 2004 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergeschen Trompettist, Komponist an Arrangeur.

## Liewen
Den Daniel Migliosi gouf an enger musikalescher Famill gebuer. Am Alter vun 9 Joer huet seng musikalesch Ausbildung ugefaangen. No éischte Schrëtt an der Keeler Duerfmusek an an der regionaler Museksschoul ass hien an den Escher Conservatoire an an de Conservatoire vun der Stad Lëtzebuerg gaangen. 2019 krut en eng Bourse vun der "Brassweek Samedan" an der Schwäiz, wou hie bei den Trompettiste Gábor Tarkövi, Laura Vukobratovic, Frits Damrow, Wolfgang Guggenberger, Klaus Schuhwerk a Benny Brown an de Coursë war.

Mat 16 Joer krut den Daniel Migliosi am Joer 2020 eng Derogatioun vum Educatiounsministère, fir parallel zur Secondairesschoul op der Kölner Héichschoul fir Musek an Danz kënnen ze studéieren, wou hien an de Klasse vun de Professeren Andy Haderer a Matthias Bergmann war. Am selwechte Joer gouf hien éischten Trompettist vum Jugendjazzorchester Saar an ass mat senger Band Retrospective 5tet opgetrueden. 2021 huet hien den Daniel Migliosi 5tet gegrënnt.

Zu senge Virbiller zielen ë.&nbsp;a. de Miles Davis, Joe Henderson, Joel Ross, Immanuel Wilkins, Walter Smith III, Ambrose Akinmusire, Philip Dizack, Branford Marsalis, Lee Morgan an de Blue Mitchell.

## Jazzgruppen
### Retrospective 5tet
*Daniel Migliosi (Trompett)
*Etienne Grüness (Gittar)
*Denis Ascani (Piano)
*Jan Seemann (E-Bass)
*Mathieu Clement (Schlogezei)

### Daniel Migliosi 5tet
*Daniel Migliosi (Trompett)
*Adrian Gallet (Tenorsaxophon)
*Benedikt Göb (Piano)
*Jan Blikslager (Kontrabass)
*Mathieu Clement (Schlogezei)

## Discographie
*2022: Left On Scene. Album, CD. Label: Mons Records LC06458 (Debut album)
*2024: On The Edge. Album, LP. Ouni Label.

## Auszeechnungen
2024 gouf hie mam Lëtzebuerger Musekspräis, dee vum Kulturministère organiséiert gëtt, an der Kategorie „Nowuesstalent“ ausgezeechent.

## Literatur
*Kölsch, Thomas, 2023. Reifeprüfung. Daniel Migliosi veröffentlicht noch vor dem Abi sein Debüt. *Jazzthetik Magazin* #310, Januar/Februar 2023.

## Um Spaweck

* Websäit vum Daniel Migliosi
*https://culture.lu/blog/articles/interviews/daniel-migliosi
Autorité de concurrence du Grand-Duché de Luxembourg

D**'Autorité de concurrence du Grand-Duché de Luxembourg** (Konkurrenz-Autoritéit) ass e lëtzebuergescht ëffentlecht Etablissement, dat duerch d'Gesetz vum 30. November 2022 an d'Liewe geruff gouf an de fréiere *[[Conseil de la concurrence]]* ersetzt. De Verwaltungssëtz vun der ass an der Stad.

Der *Autorité de concurrence* hir Haaptaufgab ass et fir d'Artikele 4 a 5 vun Gesetz iwwer d'Konkurrenz ëmzesetzen, engersäits wat Ofkommessen tëscht Entreprisen oder Associatioune vun Entreprisen a gemeinsam Praktiken ugeet an anersäits fir Mëssbrauch vun dominante Positiounen z'iwwerwaachen an eventuell ze bestrofen.

Se mécht och sektoriell Enquêten, schreift Avisen iwwer all Gesetzesprojet oder reglementareschen Text déi d'Konkurrenz betreffen. All Joer kënnt e Joresrapport vun hiren Aktivitéiten eraus, wouran déi wichtegst Decisioune beschriwwe sinn, gradewéi alles wat der Zesummesetzung, den Ernennungen an Entloossunge vun de Membere vun der Autoritéit an de Finanzen ze dinn huet.

D'Autoritéit gëtt vun engem Verwaltungsrot (*Collège de l'autorité)* aus sechs permanente Memberen an op d'mannst grad esouvill Suppleante geréiert. D'Membere gi vum Grand-Duc fir en erneierbaart Mandat vu siwe Joer nominéiert.

## Um Spaweck

* Un nouveau cadre juridique en faveur d'une application plus efficace des règles de la concurrence au Luxembourg, Communiqué vun der Regierung, 25.11.2022
Marcel Bourguignon

De **Marcel Bourguignon**, gebuer de 6. Juni 1902 zu Siesselech bei Arel an der Provënz Lëtzebuerg, a gestuerwen de 26. November 1971 zu Bréissel, war e belschen Historiker, Archivist a Conservateur. Hien huet sech mat grousser Begeeschterung a vill Kënne fir d'Erfuerschung vun der Geschicht vu Lëtzebuerg agesat.

## Säi Liewen
No engem exzellente Secondaire am Areler Athenée royal, huet hien als Schüler vum Henri Pirenne en Ofschloss als Dokter an der Geschicht op der Universitéit vu Gent gemaach.

Vun 1927 un war de Marcel Bourguignon aktiv bei den Archives générales du Royaume zu Bréissel. Vun deem Moment un huet hie seng ganz Energie an d'Erfuerschung vun der Lëtzebuerger Vergaangenheet investéiert.

Um Enn vun 1931 gouf hie Conservateur vun den Archives de l'Etat zu Arel (definitiv ernannt sollt hien eréischt am Joer 1945 ginn; hie blouf op där Plaz bis 1967).

Vun 1935 u war de Marcel Bourguignon och mat den Häre Pierre Nothomb, Théophile Hénusse, Jean Hollenfeltz an Alfred Bertrang un der Grënnung vun der Académie luxembourgeoise bedeelegt. Hie gouf dovun déi dreiwend Kraaft an de Sekretär bis zu sengem Doud.

Am Zweete Weltkrich war de Marcel Bourguignon Offizéier beim 1. Regiment vun de Chasseurs Ardennais a war un der Campagne des 18 jours bedeelegt. Hien ass a Gefaangenschaft geroden, an huet sech an där Zäit positiv fir d'Moral vu senge Matgefaangenen ausgezeechent, mam Organiséiere vun Konferenzen, Geschichtscoursen, Foussballsspiller asw. Seng Begeeschterung fir de Sport, besonnesch de Foussball an de Vëlossport, blouf him bis zum Schluss erhalen.

## Säi Wierk
Dem Marcel Bourguignon säin Doktorat war iwwer déi al Metallindustrie am Dall vun der Rulles. Seng Fuerschungen hunn awer och vill aner Theemen abegraff.

Als Conservateur vun den Archives de l'Etat zu Arel huet hien d'Lëtzebuerger Archive methodologesch geuerdent an e prezisen Inventaire opgestallt. Hie huet och eng wëssenschaftlech Bibliothéik opgebaut. Niewelaanscht huet hien och nach eng Serie vun Aarbechte publizéiert, déi aus him e modernen Historiker vu Lëtzebuerg gemaach hunn, dee mat deem vun him héich geschätzte Jules Vannérus z'ernimmen ass. Hien huet sech besonnesch gutt mat senger Heemechtsstad Arel auskannt, souwéi och mat Durbuy, Vielsalm, Neufchâteau a Baaschtnech oder och nach Bouillon a Virton.

## Um Spaweck
* Académie luxembourgeoise, Société royale, a.s.b.l.
* Archives de l'État à Arlon

## Quellen
* Bulletin trimestriel de l'Institut archéologique du Luxembourg, Arlon 1971 (47e année, n°3-4)
Franco Frattini

De **Franco Frattini**, gebuer de 14. Mäerz 1957 zu Roum, an och do de 24. Dezember 2022 gestuerwen, war en italieenesche Politiker (Forza Italia).

Hie war vun 1995 bis 1996 Minister fir d'Regiounen, vun 2001 bis 2002 Minister für d'Ëffentlech Verwaltung, a vun 2002 bis 2004 a vun 2008 bis 2011 Ausseminister ënner dem Premierminister Silvio Berlusconi.

Vun 2004 bis 2008 war hien EU-Kommissar fir Justiz, Fräiheet a Sécherheet. 2022 gouf de Frattini President vum italieenesche Staatsrot.

## Um Spaweck
The Big Bounce (Film 2004)

** The Big Bounce** ass en US-amerikanesche Film vum George Armitage aus dem Joer 2004. 
 
## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck