open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bernard Duhem

De **Bernard Duhem**, gebuer 1964, ass e franséischen Illustrator a Mykolog.

De B. Duhem huet an der Bretagne Gaardebau studéiert an duerno Zeechnen a Molen op de *Beaux-Arts* vun Angers an der *Académie royale des Beaux-Arts* vu Kopenhagen. Hien huet sech op d'wëssenschaftlecht Zeechnen, Planzen an Déieren, spezialiséiert. An de 1990er Joren huet hien als Illustrator fir Hachette, Gallimard, Nathan an Delachaux-Niestlé geschafft. Vun 2002 un ass hien am *Muséum national d'histoire naturelle* vu Paräis, an zënterhier schafft hie virun allem op de Pilzen, sengem Spezialgebitt, mä en huet och Wierbeldéiere wéi Afen a Vullen oder Arthropode wéi d'Skorpioune gezeechent.

De Bernard Duhem huet Bicher wéi de *Guide des champignons de France et d'Europe* (Delachaux & Niestlé) vum Régis Courtecuisse illustréiert. An hien huet eng ganz Rei vun Artikelen iwwer Pilze publizéiert, ënner anerem och zesumme mam Ben Schultheis.

## Quellen
*Bernard Duhem.
*Les vélins du Muséum.
Christlich Demokratische Union Deutschlands

D**'Christlich Demokratische Union Deutschlands** (kuerz: **CDU**) ass eng däitsch konservativ politesch Partei.

## Bundeskanzler vun der CDU
An hirer Geschicht huet d'CDU bis haut fënnef Bundeskanzler gestallt: 
* 1949 - 1963: Konrad Adenauer
* 1963 - 1966: Ludwig Erhard
* 1966 - 1969: Kurt Georg Kiesinger
* 1982 - 1998: Helmut Kohl
* 2005 - 2021: Angela Merkel
* 2025 - haut: Friedrich Merz

## Presidente vun der CDU
Presidenten ( *Parteivorsitzende*) vun der CDU waren:

* 1950 - 1966: Konrad Adenauer
* 1966 - 1967: Ludwig Erhard
* 1967 - 1971: Kurt Georg Kiesinger
* 1971 - 1973: Rainer Barzel
* 1973 - 1988: Helmut Kohl
* 1988 - 2000: Wolfgang Schäuble
* 2000 - 2018: Angela Merkel
* 2018 - 2021: Annegret Kramp-Karrenbauer
* 2021 - 2022: Armin Laschet
* 2022 - haut: Friedrich Merz

## Um Spaweck
James Last

Den **James Last**, gebuer de 17. Abrëll 1929 zu Bremen, a gestuerwen den 9. Juni 2015 a Florida, fir richteg *Hans Last*, war en däitsche Bandleader, Komponist, Arrangeur a Museksproduzent.

Hien huet, mat sengem 40-Mann-Orchester de sougenannten „Happy Sound“ entwéckelt, deen zum musikalesche Stil vum Easy Listening gehéiert, a mat deem e vun der Mëtt vun den 1960er Joren un zwee Joerzéngter grousse Succès hat. Zäitweis ware bei Polydor Deutschland bal 30 % vun de Placken, déi se verkaaft hunn, där vum James Last.

Eng Kompositioun vum James Last gouf absënns zu Lëtzebuerg a ronderëm bekannt: Et war dëst *Happy Luxembourg*, dat eng Zäit laang den Indicatif vun den däitschsproochege Radiosemissioune vun RTL, de *[[Fröhliche Wellen]]*, war.

## Albumen (Auswiel)

## Literatur
* James Last: *James Last Story*. R. Glöss, Hamburg 1975, ISBN 3-87261-005-8
* Robert Wilcox: *James Last*. Everest, London 1976, ISBN 0-905018-12-5
* Howard Elson: *James Last*. Proteus Books, London, 1982, ISBN 0-86276-174-3
* James Last, Thomas Macho: *Mein Leben. Die Autobiografie*. Heyne, München 2006, ISBN 3-453-12063-9
* James Last, Thomas Macho: *Non stop Leben. Die Autobiografie*. Heyne, München 2015, ISBN 978-3-453-60352-3

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Bourgogne-Franche-Comté

D**'Bourgogne-Franche-Comté** ass eng franséisch Regioun. Si ass 2014 bei enger Territorialreform duerch d'Fusioun vun de Regioune Bourgogne a Franche-Comté entstanen. Si gouf no de Regionalwalen am Dezember 2015 aktiv.

D'Haaptstad vun der Regioun ass Dijon.
Auvergne-Rhône-Alpes

D**'Auvergne-Rhône-Alpes** ass eng franséisch Regioun. Si ass 2014 mat enger Territorialreform duerch d'Fusioun vun de Regiounen Auvergne a Rhône-Alpes entstanen. Si ass no de Regionalwalen am Dezember 2015 aktiv ginn.
Hauts-de-France

**Hauts-de-France** ass zanter September 2016 den Numm vun enger franséischer Regioun. Si ass 2014 mat enger Territorialreform duerch d'Fusioun vun de Regiounen Nord-Pas-de-Calais a Picardie entstanen. a gouf no de Regionalwalen am Dezember 2015 aktiv.

De 14. Mäerz 2016 huet de Regionalconseil sech fir den neien Numm *Hauts-de-France* decidéiert.
Occitanie

D**'Occitanie**, och **Okzitanien** (oc:/ca: Occitània) ass eng nei franséisch Regioun, déi am Süde vu Frankräich läit. 

Si ass 2014 mat enger Territorialreform duerch d'Fusioun vun de Regiounen Languedoc-Roussillon a Midi-Pyrénées entstanen a gouf no de Regionalwalen am Dezember 2015 aktiv.
Nei-Aquitaine

**Nei-Aquitaine** (fr:Nouvelle-Aquitaine) ass eng nei franséisch Regioun, déi bei der franséischer Territorialreform vun 2015 entstanen ass. D'Regioun ass den 1. Januar 2016 ënner dem provisoreschen Numm **Aquitaine-Limousin-Poitou-Charentes** entstanen, andeems déi fréier Regiounen Aquitaine, Limousin a Poitou-Charentes fusionéiert goufen.

Mat iwwer 84.000 Quadratkilometer ass si méi grouss wéi d'Guyane a wéi Éisträich an ass déi gréisst Regioun vu Frankräich.
Saul Bellow

De **Saul Bellow**, gebuer den 10. Juni 1915 zu Lachine, am Québec, a Kanada, a gestuerwen de 5. Abrëll 2005 zu Brookline, am Massachusetts, war e kanadesch-US-amerikanesche Schrëftsteller. Fir seng Wierker krut hien ë.&nbsp;a. de Pulitzer-Präis, den Nobelpräis fir Literatur an d'National Medal of Arts.

Seng bekanntst Wierker sinn ë.&nbsp;a. *The Adventures of Augie March,* *Henderson the Rain King*, *Herzog*, *Mr. Sammler's Planet*, *Seize the Day*, *Humboldt's Gift* a *Ravelstein*.

De Bellow huet sech als Kand missen an engem Slum derduerchschloen, a vill vu senge Romaner handelen dervun, wéi de Personnage sech huet missen duerchsetze fir eropzekommen, an d'Ghetto-Liewen hanner sech ze loossen, oder, méi allgemeng, wéi e géint d'Widregkeete vum Liewen ze kämpfen huet. Och d'jiddescht Liewen an Identitéit spillen eng wichteg Roll a sengem Wierk.

De schweedeschen Nobel-Kommitee huet a senger Laudatio geschriwwen, säi Wierk wier "eng Mëschung aus engem räiche pikareske Roman an enger subtiller Analys vun eiser Kultur, voller ënnerhalender Aventuren, drasteschen an trageschen Episoden, eng kuerz no där anerer, mat dertëschent verspreet, philosophesche Konversatiounen, wat alles zesummen an enger geeschträicher Sprooch vun engem Commentateur ausgeschafft gëtt, deen en déiwen Abléck huet an déi bannescht a baussecht Komplikatiounen, déi eis, jee nodeem, dozou leeden oder eis dovun ofhalen, eppes Bestëmmtes ze maachen, an dat een den Dilemma vun eiser Zäit nenne kann." 
## Wierker (Auswiel)
### Romaner an Novellen
* *Dangling Man* (1944)
* *The Victim* (1947)
* *The Adventures of Augie March* (1953), National Book Award for Fiction 1954
* *Seize the Day* (1956)
* *Henderson the Rain King* (1959)
* *Herzog* (1964), National Book Award 1965
* *Mr. Sammler's Planet* (1970), National Book Award 1971
* *Humboldt's Gift* (1975), Pulitzer Prize for Fiction 1976
* *The Dean's December* (1982)
* *More Die of Heartbreak* (1987)
* *A Theft* (1989)
* *The Bellarosa Connection* (1989)
* *The Actual* (1997)
* *Ravelstein* (2000)

### Kollektioune vu Kuerzgeschichten
* *Mosby's Memoirs* (1968)
* *Him with His Foot in His Mouth* (1984)
* *Something to Remember Me By: Three Tales* (1991)
* *Collected Stories* (2001)

### Theaterstéck
* *The Last Analysis* (1965)

### Saachbicher
* *To Jerusalem and Back* (1976), Memoiren
* *It All Adds Up* (1994), Essayen
* *Saul Bellow: Letters*, edited by Benjamin Taylor (2010), Korrespondenz
* *There Is Simply Too Much To Think About* (Viking, 2015), Sammlung vu Sachliteratur

## Literatur
* *Saul Bellow's Heart: A Son's Memoir*, Greg Bellow, 2013 ISBN 978-1608199952
* *Saul Bellow*, Tony Tanner (1965) (see also his *City of Words* [1971])
* *Saul Bellow*, Malcolm Bradbury (1982)
* *Saul Bellow Drumlin Woodchuck*,Mark Harris, University of Georgia Press. (1982)
* *Saul Bellow: Modern Critical Views*, Harold Bloom (Ed.) (1986)
* *Handsome Is: Adventures with Saul Bellow*, Harriet Wasserman (1997)
* *Saul Bellow and the Decline of Humanism*, Michael K Glenday (1990)
* *Saul Bellow: A Biography of the Imagination*, Ruth Miller, St. Martins Pr. (1991)
* *Bellow: A Biography*, James Atlas (2000)
Luxembourg Centre for Contemporary and Digital History

De **Luxembourg Centre for Contemporary and Digital History** (**C²DH**) ass en interdisziplinäre Fuerschungszentrum fir Zäitgeschicht vun der Universitéit Lëtzebuerg. Seng Fuerschungsschwéierpunkte sinn d'Industrialiséierung, den Zweete Weltkrich, d'Entstoe vun der Europäescher Unioun, d'Déngschtleeschtungsgesellschaft an d'Mediegeschicht, aus spezifesch lëtzebuergescher Siicht.

Am Institut fir Zäitgeschicht sinn elo déi fréier autonom Instituter Centre d'études et de recherches européennes Robert Schuman, Centre virtuel de la connaissance sur l'Europe, Centre de documentation et de recherche sur l'enrôlement forcé, Centre de documentation et de recherche sur la résistance, souwéi Deeler vun der Uni Lëtzebuerg regruppéiert.

En huet am Laf vun 2016 um Belval ugefaange mat schaffen. D'Resultater vun de Fuerschunge sollen ë.&nbsp;a. der breeder Ëffentlechkeet an de Geschichtscoursen an de Schoulen zugutt kommen.

Den 1. September 2016 huet de belschen Unisprofesser Andreas Fickers säi Mandat vu 5 Joer als Direkter vum neien Institut ugefaangen.

## Kuckt och
*Institut fir Zäitgeschicht
## Um Spaweck
* C2DH op uni.lu.

* [Tageblatt], *Zeitgeschichte für jeden - Universität: Neues Institut wurde am Montag offiziell eröffnet*; in: *Tageblatt*, Ausgab vum 24./25. Mee 2017 (Nr. 121).
Jeannot Nies

De **Jeannot Nies**, gebuer den 23. September 1961, ass e lëtzebuergesche Jurist.

Hien ass zanter dem 11. Mee 2015 Member vum Staatsrot.

Am September 2016 gouf hien den Nofollger vum Georges Wivenes als Procureur général d'État adjoint.

## Um Spaweck
Tariq Aziz

Den **Tariq Aziz** (arabesch: طارق عزيز; Syresch: ܜܪܩ ܥܙܝܙ, och als *Tareq Mikhail Aziz*, *Tarik Mikhail Asis* oder *Tarek Aziz* transkribéiert, fir richteg *Tariq Mikhail Youhanna*), gebuer den 28. Abrëll 1936 oder den 1. Juli 1936 zu Mosul oder zu Tel Keppe, a gestuerwen de 5. Juni 2015 zu Nasiriya, war en irakesche Politiker.

Hie war vun 1983 bis 1991 Ausseminister an zousätzlech vun 1979 bis 2003 Vizepremierminister vun Irak. Hie war jorelaang en enke Conseiller vum President Saddam Hussein, deen en zënter der Universitéit, wou hien Englesch studéiert hat, kannt huet.

Hie war Member vun der Baath-Partei, fir déi en ë.&nbsp;a. an den 1960er Jore Chefredakter vun hirer Parteizeitung war.

Mam Drëtte Golfkrich a mam Amarsch vun der US-Arméi am Irak, 2003, war et och mam Aziz senger politescher Carrière um Enn. Hie war bis Juli 2010 Krichsgefaangene vun den Amerikaner, déi en 2010 un den Irak ausgeliwwert hunn. Hie gouf do zu Doud verurteelt, ma ass schlussendlech an engem Spidol, wuer en aus dem Prisong verluecht gi war, un de Suitë vun engem Häerzinfarkt gestuerwen.

## Um Spaweck
Liu Gang

De **Liu Gang** (Chineesesch: 刘刚, *Liú Gāng*), gebuer den 30. Januar 1961 zu Liaoyuan, ass e chineesesche Mathematiker, Physiker an Dissident.

## Um Spaweck
Łobez

**Łobez** ass eng Stad a Polen, an der Woiwodschaft Zachodniopomorskie (Westpommern). Se huet .
## Buergermeeschteren

## Billergallerie

File:Lobez kosciol kz.jpg| 
File:Kamienica w Łobzie (obok dworca PKP).jpg|
File:Zabytkowa Poczta w Łobzie.JPG|
File:Zabytkowy dom w Łobzie.jpg|
File:Świętoborzec - dworek.jpg|

## Um Spaweck

* www.lobez.pl
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube
Groesteen (Homonymie)

Mat **Groesteen** kënne verschidde Plazen zu Lëtzebuerg gemengt sinn:
*De Groesteen, e Lieu-dit bei Pëtschent.
*De Groesteen, en Dolmen an der Gemeng Gréiwemaacher, um Flouer mam selwechten Numm, laanscht engem Feldwee um hallwe Wee vu Maacher op Manternach.
**Um Groesteen*, e Flouernumm zu Nidderkäerjeng.
Memor II+

De **Memor II+** ass e Sécherheets- a Vitesskrontrollsystem um lëtzebuergeschen Eisebunnsnetz. Et ass eng verbessert Editioun vum belsche Memorsystem, an deem Sënn datt en eng forcéiert Bremsung ka provozéieren.

E gouf 2004 installéiert a gëtt 2017 mam, vun do un, obligatoreschen ETCS ersat.

## Fonctionnement
De System besteet aus zwou Komponenten, wouvun déi eng u Bord vun der Zuchmaschinn oder um Steierwon installéiert ass, an déi aner eng Buedemkomponent ass, déi aus de sougenannte Krokodiller besteet, déi zesumme mat den Haapt- a Virsignaler funktionéiert. D'Virignaler si mat engem Krokodil ekipéiert an d'Haaptsignaler mat zwee.
* Bei Virsignaler (oder och Luesfuerpanneauen), déi Halt oder Luesfaart annoncéieren, steet d'Krokodil ënner enger Spannung vun 20 Volt. D'Bordkomponent vum Memor II+ vergläicht d'Vitess mat enger Bremskurv no där de Lokführer den Zuch no 800 Meter op eng Vitess vun ënner 60&nbsp;km/h ofgebremst muss hunn, soss kritt den Zuch eng Zwangsbremsung. No deenen 800 Meter ass d'Iwwerwaachung eriwwer an da kann de Lokführer theoreetesch erëm d'ursprénglech Vitess fueren; et ass also keng wierklech Sécherheet garantéiert.
* Haaptsignaler si mat zwee Krokodiller am Maximalofstand vun 11 Meter bestéckt. Wann d'Signal Faart oder Luesfaart affichéiert, dann ass dat éischt Krokodil mat -20 Volt alimentéiert an dat zweet ass ofgeschalt. Wann den Zuch laanscht d'Signal fiert erkléngt a verschiddenen Zich (z.&nbsp;B. dem Dosto) e Gong, a wann d'Signal virdru mat Luesfaart annoncéiert gouf, gëtt d'Iwwerwaachung ofgeschalt. Wann d'Signal zou (rout) ass, läit u béide Krokodillen eng Spannung vu +20 Volt un. Soubal wéi den Zuch déi zwee Krokodiller passéiert huet leet d'Bordkomponent eng Zwangsbremsung an.

## Um Spaweck
* Déngschtvirschrëft iwwer de Memor II+
Claudine Junck

D**'Claudine Junck**, gebuer den 29. Juli 1965 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 22. Februar 2022, war eng lëtzebuergesch Diplombiologin.
 
No der Primärschoul zu Koplescht an dem Premièresexamen am Joer 1984 am Jongelycée um Lampertsbierg, huet d'Claudine Junck fir d'éischt Literatur um Centre universitaire (1984/85) studéiert, duerno awer Biologie op der Justus-Liebig-Universität vu Gießen (Diplom 1990).

Vun 1990 bis 2001 huet d'Claudine Junck als selbstänneg Biologin en eegene Bureau d'études, den “Naturschutzbüro Lanius”, dirigéiert. Parallel dozou war si vun 1998 bis 2004 als Biologin bei der *Station biologique de l'Ouest asbl* beschäftegt. Vum 1. Januar 2005 u war si *Chef de service* vun der *Station biologique SICONA* vum *[[Syndicat intercommunal pour la conservation de la nature du Sud-Ouest]]* (SICONA-Sud-Ouest).
 
D'Claudine Junck war wëssenschaftlech Collaboratrice vum naturhistoresche Musée. Si war Member vun der *Gesellschaft für angewandte Carabidologie*. Si war och Member vun der *[[Société des naturalistes luxembourgeois]]* (SNL), an där hirem Bulletin si eng Rei vu wëssenschaftlechen Artikele publizéiert huet.

## Publikatiounen

*Junck, C., 1992. Kleinsäugerkartierung im Südwesten Luxemburgs. *[[Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois]]* 93, S. 163-168.
*Junck, C., F. Schoos & R. Schoos, 1993. Faunistische Untersuchungen im geplanten Naturschutzgebiet “Mierscherdall”. *Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois* 94, S. 33-85.
*Junck, C., 1993. Erstnachweis der Sumpfspitzmaus, *Neomys anomalus* Cabrera, 1907, in Luxemburg (Mammalia, Insectivora). *Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois* 94, S. 111-116.
*Junck, C., R. Schoos & M. Grof, 1994. Flora und Fauna des Halbtrockenrasens “Geyersknapps” bei Bech. *Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois* 95, S. 9-48.
*Junck, C., F. Schoos & R. Schoos, 1994. Flora und Fauna der Steingrube “Schoofsboesch” bei Bettendorf. *Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois* 95, S. 49-102.
*Junck, C. & F. Schoos, 2000. Neuausbreitung des Laubfrosches (*[[Europäeschen Heckefräsch|Hyla arborea]]*) in der Folge von Biotopverbesserungsmassnahmen im Zentrum Luxemburgs. *Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois* 100, S. 97-101.
*Schopp-Guth, A., C. Junck, F. Sowa, S. Naumann & F. Schoos, 2006. Erfassung der seltenen Ackerwildkrautarten im Gebiet der Dogger-Hochflächen im Südwesten Luxemburgs. *Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois* 107, S. 105-110.

## Literatur

*Massard, J.A. & G. Geimer, 2015. *[http://massard.info/pdf/Massard-Geimer_2015-457_504Biogr.pdf Le bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois (SNL) et ses auteurs depuis 1990, une sélection de notices bio-bibliographiques.]* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 116: 457-504 [Claudine Junck: S. 473-474].
Tupac Shakur

Den **Tupac Amaru Shakur**, gebuer als *Lesane Parish Crooks* de 16. Juni 1971 zu New York, a gestuerwen den 13. September 1996 zu Las Vegas, war en US-amerikanesche Rapper, Songwriter a Schauspiller. Hie war besser als **2Pac** an och kuerzzäiteg als **Makaveli** bekannt. Hie gëllt als ee vun de bekanntste Vertrieder vum West Coast Hip-Hop.

## Impakt
Den Tupac Shakur huet iwwer 75 Millioune Placke verkaaft. Seng Albumen *All Eyez on Me* a *Greatest Hits* zielen zu den Albume mat den héchste Verkafszuelen an den USA. Hie gouf vu ville Musekzäitschrëften als ee vun de beschte Kënschtler vun allen Zäite gelëscht, dorënner vu Rolling Stone, a gëllt als ee vun de beschten an aflossräichste Rapper.

Den 2Pac huet als Roadie, Background-Dänzer an MC fir d'alternativ Hip-Hop Grupp Digital Underground ugefaangen, éier hien eng Solo-Carrière gestart huet. D'Themen an de meeschte vum 2Pac senge Liddertexter dréine sech ëm d'Gewalt an de Misär an amerikanesche Stied, ëm Rassismus an aner sozial Problemer. Seng zwéin Elterendeeler an aner Familljemembere ware Member an der Black Panther Party, enger revolutionärer, schwaarz-nationalistescher a sozialistescher Beweegung. Déi Idealer spigele sech och a senge Lidder erëm.

Am leschten Deel vu senger Carrière huet den 2Pac sech un der Rivalitéit tëscht den Unhänger vun East Coast Hip-Hop a West Coast Hip-Hop bedeelegt an ass a Konflikter mat anere Rapper, Produzenten a Museklabelmataarbechter geroden, dorënner am bekanntste mam Rapper The Notorious B.I.G. an dem Label Bad Boy Records.

De 7. September 1996 gouf de Shakur op enger Kräizung zu Las Vegas e puermol aus engem Auto ugeschoss. Hien ass sechs Deeg méi spéit am Spidol gestuerwen. Et ass net gewosst, wie fir de Muerd verantwortlech ass.

## Discographie

### Studiosalbumen
* 1991: *2Pacalypse Now*
* 1993: *Strictly 4 My N.I.G.G.A.Z...*
* 1994: *Thug Life: Volume 1* 
* 1995: *Me Against the World*
* 1996: *All Eyez on Me*
* 1996: *The Don Killuminati: The 7 Day Theory*

### Albumen, déi no sengem Doud verëffentlecht goufen
* 1996: *R U Still Down? (Remember Me)*
* 1999: *Still I Rise* 
* 2001: *Until the End of Time*
* 2002: *Better Dayz*
* 2004: *Loyal to the Game*
* 2006: *Pac's Life*

### Live-Albumen
* 2004: *2Pac Live*
* 2005: *Live at the House of Blues*

## Filmographie
* 1992: *Juice*
* 1993: *Poetic Justice*
* 1994: *Above the Rim*
* 1996: *Bullet*
* 1997: *Gridlock'd*
* 1997: *Gang Related*

## Um Spaweck
The Notorious B.I.G.

De **Christopher George Latore Wallace**, gebuer den 21. Mee 1972 zu New York a gestuerwen den 9. Mäerz 1997, war en US-amerikanesche Rapper, dee besser ënner senge Kënschtlernimm **The Notorious B.I.G.**, **Biggie Smalls** oder einfach **Biggie** bekannt ass.

## Liewen

De Wallace gouf 1972 als Kand vun jamaikaneschen Eltere gebuer. Säi Papp huet d'Famill verlooss, wéi hien zwee Joer al war. Am Alter vun zéng Joer krut hie wéinst sengem Iwwergewiicht de Spëtznumm "Big". Mat 17 Joer huet hien d'Schoul verlooss a gouf a kriminell Machenschafte verwéckelt. 1989 ass hie wéinst Waffebesëtz verhaft ginn an zu fënnef Joer op Bewährung verurteelt ginn. 1991 war hie wéinst Drogenhandel néng Méint am Prisong.

Schonn als Teenager huet de Wallace mat rappen ugefaangen, fir d'éischt ënner dem Numm "Biggie Smalls". 1992 ass hien als "The Notorious B.I.G." op engem Remix vum Mary J. Blige hirer Single *Real Love* engem méi grousse Publikum bekannt ginn. Duerno war hien nach op weidere Remixen ze héieren éier hien am August 1994 seng éischt Solo-Singel *Juicy* erausbruecht huet. Ee Mount méi spéit ass och säin Debütalbum *Ready to Die* verëffentlecht ginn, an de Wallace ass zu enger zentraler Figur an der East Coast Hip-Hop-Zeen ginn. Mat him huet de Genre seng Visibilitéit erhéicht, an enger Zäit an där de Mainstream-Hip-Hop vum West Coast Hip-Hop mat Rapper wéi dem 2Pac dominéiert gouf. D'Joer drop huet hie senge Frënn aus Jugendzäiten, der Grupp Junior M.A.F.I.A., mam Album *Conspiracy* (1995) zum Charterfolleg gehollef. Wärend den Opnamen zu sengem zweeten Album war de Wallace staark an d'Streidereien tëscht East-Coast-Hip-Hop-Unhänger a West-Coast-Hip-Hop-Unhänger verwéckelt.

Am Mäerz 1997 gouf hie vun enger onbekannter Persoun aus engem Auto erschoss. De Wallace war dee Moment zu Los Angeles, fir e Museksvideo fir seng Single *Hypnotize* ze filmen. Säin duebelen Disk *Life After Death*, dee 16 Deeg méi spéit verëffentlecht gouf, ass bis op déi éischt Plaz an den amerikaneschen Albumcharts geklommen an huet 2000 Diamante-Status erreecht. Et ass ee vu wéinegen Hip-Hop-Albumen, deen déi Zertifikatioun krut. No sengem Doud goufen nach zwéi weider Albume verëffentlecht. Eleng an den USA huet hie 17 Milliounen Albume verkaaft.

## Discographie
### Albumen
* 1994: *Ready to Die* 
* 1995: *Conspiracy* 
* 1997: *Life After Death* 
* 1999: *Born Again* 

### Kompilatiounen
* 2005: *Duets: The Final Chapter*
* 2007: *Greatest Hits*
* 2009: *Notorious: Original Motion Picture Soundtrack*

### Singelen (Auswiel)
* 1994: *Juicy* 
* 1995: *Big Poppa* 
* 1995: *One More Chance (Stay with Me Remix)* 
* 1997: *Hypnotize* 
* 1997: *Mo Money Mo Problems* 
* 1997: *Sky's the Limit* 
* 2005: *Nasty Girl*
AVL-Linn 28

D**'AVL-Linn 28** war eng Buslinn vun de Stater Bussen déi vum 15. Juli 2023 bis de 6. Juli 2024 um Trajet Houwald, *Op der Stirzel* - *zone artisanale et commerciale ZAC* - Cloche d'or - Gare an dann iwwert d*'Gare-Rocade* zeréck op den Houwald gefuer ass.

D'Linn 28 huet d'Linn 29 um Trajet vum Houwald iwwert d'Cloche d'or op d'Gare verstäerkt an ass vu méindes bis freides all 10 bis 15 a samschdes all 20 Minutte gefuer. Se hat 6 Halten um Aller an der 7 um Retour. Se huet 27 Minutte fir e kompletten Aller-Retour gebraucht.

Wéi de 7. Juli 2024 d'Tramslinn T1 bis op d'Cloche d'or verlängert gouf, war d'Linn 28 obsolet ginn a se gouf zougemaach.

## Halten op der Linn 28
(*D'Nimm vun den Halte si sou uginn, wéi s'am offizielle Fuerplang publizéiert waren*.)

## Entwécklung vun der Linn 28
*virun 2015: *et gouf keng Linn mat der Nummer 28*
*01.06.2015 - 12.12.2020: Gare - Stad - Stroossen - Belle Étoile - (Bartreng/Europaschoul ll)
Am Kader vum Tramsschantje gouf de 15. Oktober 2018 den Trajet an der Uewerstad ugepasst: d'Linn 28 ass vun dunn un a Richtung Gare net méi duerch d'Arsenalstrooss, ma iwwer d'Montereysavenue gefuer. Méi spéit, den 3. November 2019 ass och d'Streck tëscht der Gare an der Uewerstad ugepasst ginn an d'Linn ass dunn iwwer d'Al Avenue, d'Al Bréck an de Boulevard Roosevelt amplaz iwwer d'Nei Avenue an d'Nei Bréck gefuer.

Duerch eng Konventioun tëscht der Stad Lëtzebuerg an dem Mobilitéitsministère iwwer AVL-Buslinnen déi vun der Stad aus an eng Nopeschgemeng fueren, huet d'Linn 28 zum “service coordonné AVL/RGTR” gehéiert.
*13.12.2020 - 11.03.2023: wiertes all véierel a sonndes all hallef Stonn um Trajet Hesper, *Cité um Schlass* - Houwald (*zone artisanale et commerciale ZAC*) - Bouneweg - *Gare-Rocade* - Gare - Gaasperech - Houwald, P+R Lëtzebuerg-Süd an zeréck. Se huet Deeler vun de fréiere Linne 16 (Trajet *Cité um Schlass* - Gare Lëtzebuerg) an 21 (*P+R Lux-Sud* - Gare) ersat, déi am Kader vun der Verlängerung vum Tram bis op d'Gare am Dezember 2020 geännert goufen.
*12.03.2023 - 14.07.2023: Houwald, *Op der Stirzel* - *zone artisanale et commerciale ZAC* - Cloche d'or - Gare - *Gare-Rocade* - Bouneweg, Lycée Bouneweg / LTB.
*15.07.2023 - 06.07.2024: Houwald, Op der Stirzel - zone artisanale et commerciale ZAC - Cloche d'or - Gare
*zanter dem 07.07.2024: *et gëtt keng Linn mat der Nummer 28*

## Um Spaweck
Gilbert Gottfried

De **Gilbert Jeremy Gottfried**, gebuer den 28. Februar 1955 zu Brooklyn, New York City, a gestuerwen den 12. Abrëll 2022 zu Manhattan, New York City, war en US-amerikanesche Stand-up-Komiker a Schauspiller.

## Um Spaweck
Jean Raffaëlli

De **Jean Raffaëlli**, gebuer den 2. Juli 1954 zu Phnom Penh (Kambodja), ass e franséische Journalist an Herpetolog.

De Jean Raffaëlli schafft fir d'Agence France-Presse zënter 1982; hir war fir si zu Toulouse, Moskau, Rennes a Washington stationnéiert.

De Jean Raffaëlli huet am Joer 2001 zesummen mam Robert Thorn d'Buch « « Les Salamandres de l'Ancien Monde » erausginn.

## Publikatiounen
* Thorn, R. & J. Raffaëlli, 2001. *Les Salamandres de l'Ancien Monde.* Société Nouvelle des Éditions Boubée, Paris, 449 S.
* Raffaëlli, J., 2007. *Les Urodèles du monde.* Penclen édition, 377 S. (2. Editioun am Januar 2014, 480 S.).

## Literatur
* Massard, J.A., 2015. *[http://massard.info/pdf/Massard_2015_5-302_add.pdf La Société des naturalistes luxembourgeois de 1890 à 2015.]* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 116, S. 5-302 [Jean Raffaëlli: S. 245]. Corrigenda et addenda.

## Um Spaweck
Geoff Pierson

Den **Geoffrey** "**Geoff**" **Pierson**, gebuer de 16. Juni 1949, ass en US-amerikanesche Stand-Up-Komiker a Schauspiller.
Bassekou Kouyaté

De **Bassekou Kouyaté**, gebuer 1966 am Duerf Garana bei Ségou, ass en N'goni-Museker aus dem Mali. Säi Repertoire baséiert op der Bambara-Kultur.

## Biographie
De Bassekou Kouyaté gouf am klengen Duerf Garana am Mali gebuer, dat ongeféier 60&nbsp;km vu Ségou ewech läit. Hien ass an enger renomméierter Griot-Famill opgewuess. Seng Mamm, d'Yagaré Damba, war eng Sängerin a scho säi Papp, de Moustapha Kouyaté, war ee bekannten N'goni-Spiller. Och de Bassekou Kouyaté huet am Alter vu sechs Joer ugefaangen, dat Instrument ze spillen.

Well säi Papp krank war huet de Bassekou 1979 seng Mamm als N'goni-Spiller op hir Tournée an d'Côte d'Ivoire an an de Burkina Faso begleet. Mat 19 ass hien an d'Haaptstad Bamako geplënnert, wou hien 1987 de jonken Toumani Diabaté kennegeléiert huet. An de spéiden 1980er Joren ass hien dacks mam Toumani senger Grupp am Mali an an der Regioun opgetrueden an huet och op sengen Albume *Songhai* (1989) an *Djelika* (1995) gespillt.

1990 huet hien op engem Banjo-Festival am Tennessee gespillt, wou hie vum bekannten amerikanesche Blues-Museker Taj Mahal bemierkt gouf, mat deem hie spéider e puermol opgetrueden ass.

Ufank der 1990er huet hie Concerte mam Toumani Diabaté a mam Balafon-Spiller Kélétigui Diabaté gespillt. 2003 huet hie mat senger Fra, der Sängerin Amy Sacko, an anere Museker d'Grupp *Samagéra* gegrënnt, déi ënner anerem an Holland an der Belsch opgetrueden ass.

Spéider huet hien, erëm mat senger Fra an anere Familljememberen, d'Grupp *Ngoni ba* gegrënnt. Fir hiren éischten Album *Segu Blue* (2007) gouf si an de Kategorië "Beschten Album" a "Beschten afrikanesche Kënschtler" mam Musekspräis *BBC Radio 3 World Music Award* ausgezeechent. Den zweeten Album *I Speak Fula* (2009) gouf fir e Grammy Award nominéiert. Am Mäert 2012, matzen am Konflikt am Mali, ass den Album *Jama Ko* opgeholl ginn, deen d'Joer drop verëffentlecht gouf. Am Fréijoer 2015 ass de véierte Studiosalbum *Ba Power* erauskomm, mat deem d'Grupp och an Europa op Tournée geet.

2008 gouf de Bassekou Kouyaté zum *Chevalier de l'ordre national du Mali* ernannt.

## Discographie
**Albume vum ''Bassekou Kouyate & Ngoni ba***:
* 2007: *Segu Blue*
* 2009: *I Speak Fula*
* 2013: *Jama Ko*
* 2015: *Ba Power*
* 2019: *Miri*

*'Aner Albumen:*'
* 2024: *Djudjon - L'oiseau de Garana'' 

## Um Spaweck
* www.bassekoukouyate.com
Taxus vun Éileng

Den **Taxus vun Éileng** war e Joerhonnerten ale Bam, dee bis an den November 1964 zu Éileng an der Gemeng Reckeng op der Mess stoung an deemools ëmgehae gouf, well en un der „Wurzelfäule“ ( pourriture de souche) gelidden huet. Botanesch gesinn huet et sech ëm e Franséische Pällem (*Taxus baccata,* *Gemeine Eibe*,  *if commun* oder *if à baies*) gehandelt.

## Eng gutt gemengt Campagne

Am Joer 1958 hat d'Société des naturalistes luxembourgeois ënner dem Impuls vun hirem deemolege President Marcel Heuertz eng Campagne fir de Schutz vum Bam gestart, déi als konkreet Resultat d'Opriichte vun enger Clôture am Laf vum Joer 1959 hat. Si sollt de Bam virun de Kéi, déi an der Wiss waren, wou hie stoung, schützen.

## Ëmfang an Alter

Am Joer 1873 huet de Jos Koltz den Ëmfang vum Bam mat 2,52 m uginn a säin Alter op 675 Joer geschat. Den Ernest Faber (1893) an den Edmond Klein (1897) ginn en Alter vun 800 Joer un. 1907 kënnt den Ernest Faber esouguer op 1.000 Joer. Fir hien a fir den E. J. Klein bestoung keen Zweiwel, datt dee Bam den eelsten aus dem Land wier.
 
1958 hat de Bam en Ëmfang vu 5,30 m iwwer dem Buedem a vun 3,38 m op enger Héicht vun 1,30 m. 1964 war den Ëmfang 3,40 m op der Héicht vun 1,30 m. 1962 hat de Bam fir d'lescht geblitt.
 
De Marcel Heuertz an den Alphonse Eichhorn waren 1958 no engem Sondage op en Alter vu 400 bis 500 Joer komm. A well de Bam huel war, wéi en 1964 ëmgehae gouf, konnt de geneeën Alter och dunn net festgestallt ginn. De Paul Modert huet en deemools op e Minimum vun 220 an e Maximum vun 300 Joer geschat. A béiden Hypotheese si mer wäit vun den dausend Joer ewech, déi fréier alt emol ugeholl gi waren. Et bleift awer, datt den Taxus vun Éileng laang Zäit ee vun de bemierkenswäertste Beem vu Lëtzebuerg war.

### Iwwersiicht

U = Ëmfang; d = Duerchmiesser; h = Héicht

## Literatur
* Massard, J.A., 2015. *[http://massard.info/pdf/Massard_2015_5-302_add.pdf La Société des naturalistes luxembourgeois de 1890 à 2015.]* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 116, S. 5-302 (if séculaire d'Ehlange: S. 155-159, do och all weider Literaturhiweiser).

## Kuckt och
* Bemierkenswäert Beem zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
William Butler Yeats

De **William Butler Yeats**, gebuer den 13. Juni 1865 zu Sandymount bei Dublin a gestuerwen den 28. Januar 1939 zu Menton bei Nice, war en ireschen Dichter. Hie gëllt als ee vun de bedeitendsten engleschsproochege Schrëftsteller vum 20. Joerhonnert. Hien huet 1923 als éischten Ir, de Literaturnobelpräis kritt.

De William Butler Yeats war Supporter vun der irescher Renaissance, zäitweileg Member vun enger revolutionärer Beweegung an 1899 war hien ee vun de Matgrënner vum Irish Literary Theatre, aus deem 1904 den Abbey Theatre, dat ass den ireschen Nationaltheater, entstanen ass.

Dem Yeats seng literaresch Virbiller sinn déi keltesch Mythologie an traditionell englesch Dichter wéi de William Blake, de William Shakespeare oder de Percy Bysshe Shelley. Seng fréi Gedichter kënnen der iresch-englescher Romantik zougerechent ginn, säi Spéitwierk ass éischter modern.

Hie war de Jong vum Moler John Butler Yeats, de Brudder vum Kënschtler an Auteur Jack Butler Yeats an de Papp vum Politiker Michael Yeats.

## Wierker (Auswiel)

* *The Wanderings of Oisin and Other Poems* (1889),
* *The Celtic Twilight* (1893)
* *The Lake Isle of Innisfree* (1893)
* *The land of heart's desire* (1894)
* *The secret rose* (1897)
* *The Wind Among the Reeds* (1899)
* *Cathleen ni Houlihan* (1902)
* *Ideas of Good and Evil* (1903)
* *In the Seven Woods* (1904)
* *Discoveries* (1907)
* *Deirdre* (1907)
* *The green helmet* (1910)
* *Responsibilities and Other Poems* (1914)
* *The Wild Swans at Coole* (1917)
* *Four Plays for Dancers* (1921)
* *Four Years* (1921)
* *The Cat and the Moon* (1924)
* *A Vision* (1925, 1937)
* *Autobiographies* (1926)
* *The Tower* (1928), 
* *The Winding Stair and Other Poems* (1929)
* *Collected Plays* (1934)

## Literatur
* Richard Ellman: *The Identity of Yeats*. Faber & Faber, London 1964.
* Richard Ellman: *Yeats, the Man and the Masks*. Faber & Faber, London 1949.
* Joseph N. Hone: *W. B. Yeats*. Macmillan, Basingstoke 1989, ISBN 0-333-49747-3.
* R. F. Foster: *W. B. Yeats. A Life*. 2 Bände. Oxford University Press, Oxford.
** 1: *The Apprentice Mage 1865–1914*. 1998, ISBN 0-19-288085-3.
** 2: *The Arch-Poet 1914–1939*. 2003, ISBN 0-19-280609-2.
* Yvor Winters: *The Poetry of W. B. Yeats*. In: *Twentieth Century Literature* 6, 1, 1960, , S. 3–24

## Um Spaweck

* The Nobel Prize in Literature 1923
Hubert Hilger

Den **Hubert Hilger**, gebuer den 30. Juli 1828 zu Bartreng, an do gestuerwen de 17. Juli 1907, war e lëtzebuergesche Politiker a Bauer.

Hie gouf de 24. Juni 1878 eng éischt Kéier zum Buergermeeschter vun der Gemeng Bartreng nominéiert.

Hie war vun dunn u bis 1884 Buergermeeschter vu Bartreng an och nees vun 1897 bis zu sengem Doud.

## Gielchen
*
Preisesch-Éisträichesche Krich

De **Preisesch-Éisträichesche Krich** oder **Éisträichesch-Preisesche Krich**, an Däitschland an Holland och dacks "Däitsche Krich" genannt, war e Krich tëscht dem Däitsche Bond ënnert der Féierung vum Keesertum Éisträich, an op der anerer Säit dem Budesstaat Preisen an deem sengen Alliéieren.

D'Ursach fir de Krich war haaptsächlech, well Éisträich a Preisen sech ëm d'Féierungsroll am Däitsche Bond gestridden hunn. Virwand fir de Krich 1866 unzefänken, war de Sträit ëm d'Administratioun vum Herzogtum Schleswig an dem Herzogtum Holstein nom Enn vum Däitsch-Dänesche Krich.

## Krichsparteien

Dee gréissten Alliéierte vu Preise war Italien. Dat nei gegrënnt Italien hat sech doduerch erhofft, bei enger preisescher Victoire vun Éisträich Territoiren ofgetrueden ze kréien. Dobäi koumen d'Groussherzogtum Oldenburg an déi Fräi Hansestied Hamburg, Bremen a Lübeck, d'Herzogtum Braunschweig, d'Herzogtum Sachsen-Altenburg, d'Herzogtum Anhalt, d'Herzogtum Sachsen-Coburg-Gotha an d'Fürstentum Lippe d'Fürstentum Waldeck-Pyrmont, d'Groussherzogtum Mecklenburg-Schwerin an d'Groussherzogtum Mecklenburg-Strelitz. Am Laf vum Krich koumen nach e puer Staaten derbäi, déi am Ufank neutral waren.

Op der anerer Säit, zum Däitsche Bond, ënner der Féierung vun Éisträich, hu gehéiert: d'Kinnekräicher Sachsen, Bayern an Hannover (bis den 29. Juni 1866), an de *Bundeskorps* deen aus den Truppe vum Kinnekräich Württemberg, dem Groussherzogtum Hessen, dem Groussherzogtum Baden, dem Herzogtum Sachsen-Meiningen, dem Kurfürstentum Hessen, dem Herzogtum Nassau an der Fräier Stad Frankfurt zesummegesat war.

D'Fürstentum Liechtenstein, sou wéi och d'Groussherzogtum Lëtzebuerg an d'Herzogtum Limburg (déi allen zwee dem hollännesche Kinnek ënnerstoungen) blouwen neutral.

Et gouf e puer Schluechten, déi, bis op eng, all vu Preisen oder sengen Alliéierte gewonne goufen. D'Schluecht bei Königgrätz (tschechesch: Hradec Králové respektiv bei Sadowa (tsch.: Sadová) huet de Krich schlussendlech entscheet: Den 3. Juli 1866 sinn do op enger Front vu ronn 10 Kilometer 400.000 Zaldoten openeegeroden. Preisen huet dës Schluecht zu senge Gonschte kënnen entscheeden. Als wichteg Neierungen an där Schluecht, déi mat zu de preisescher Victoire bäigedroen hunn, war de massive Réckgrëff op d'Eisebunn fir den Truppentransport, den Asaz vum Telegraph fir Rapporte vun der Front no "uewe" weiderzeginn, an de Gebrauch vun neie Gewierer, déi mat Patrounen, an net méi vu vir am Laf geluede goufen, a sou méi séier nees schossbereet waren.

Domat war och d'Enn vum Däitsche Bond besigelt, an de Wee fräi fir d'Däitscht Keeserräich ënner preisescher Féierung.
Ornette Coleman

De **Randolph Denard Ornette Coleman**, gebuer den 9. Mäerz 1930 zu Fort Worth, am Texas, a gestuerwen den 11. Juni 2015 zu New York, war en US-amerikaneschen Jazz-Museker (meeschtens Alt-Saxophon, geleeëntlech och Trompett a Gei) a Komponist.

Den Ornette Coleman gëllt als Pionéier vum Free Jazz an ass de Créateur vun den "Harmolodics".

Säi bekanntsten Album ass *Free Jazz: A Collective Improvisation*, dat där Richtung hiren Numm ginn huet, an dat en zesumme mam Eric Dolphy (Bassklarinett), Don Cherry (Täschentrompett), Freddie Hubbard (Trompett), Scott LaFaro (Bass), Charlie Haden (Bass), Billy Higgins (Batterie) an Ed Blackwell (Batterie) 1960 opgeholl huet.

## Discographie (Auswiel)

## Literatur
* Peter Niklas Wilson; *Ornette Coleman. Sein Leben, seine Musik, seine Schallplatten*. Waakirchen: Oreos,1989. ISBN 3-923657-24-2
* John Litweiler: *Ornette Coleman: A Harmolodic Life.* New York: William Morrow and Company, 1992. ISBN 0-688-07212-7
* Steve Day: *Ornette Coleman - Music Always*. Soundworld, 2000. ISBN 1-902440-03-X
* Christian Broecking: *Ornette Coleman - Klang der Freiheit. *Creative People Books / Broecking Verlag, 2010. ISBN 978-3-938763-13-1

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vum Ornette Coleman
Robert Thill (Germanist)

De **Robert Thill**, genannt *Roby*, gebuer den 9. September 1942, a gestuerwen den 10. Juni 2015 zu Esch-Uelzecht, ass ee lëtzebuergesche Germanist, Professer am Secondaire classique (LGE), Auteur a Mataarbechter vum Nationale Literaturzentrum (*Centre national de littérature*) zu Miersch.

Hien huet eng ganz Rei vu literaresche Bäiträg an deene verschiddensten Zeitungen an Zäitschrëfte publizéiert, ë.&nbsp;a. an der järlecher Revue récré vun der APESS.

## Publikatiounen (Iwwerbléck)
* *[[Frantz Clément]]. Intellektueller, Schriftsteller, Journalist: sein Leben, sein Werk, seine Zeit.* Esch-sur-Alzette: Éd. Phi ; Mersch: Centre national de littérature, 2016, 395 S.
* *Der Luxemburger Journalist und Schriftsteller Frantz Clément (1882-1942)*; in: récré 23 (2007); Diekirch (APESS), 2007; Ss. 194-219.
* (als Editeur): Frantz Clément, *Zickzack - Ein Lesebuch*. Vorgestellt und kommentiert von Robert Thill; Miersch (CNL), 2006.
* *Zu Nik Welter 'Lene Frank' - Eingeleitet und kommentiert von [[Germaine Goetzinger]]*; in: Revue luxembourgeoise de Littérature générale et comparée, 1991; Lëtzebuerg (Société luxembourgeoise de Littérature générale et comparée & Centre universitaire de Luxembourg), 1991; Ss. 167-170.

## Um Spaweck
Hermann Gisin

Den **Hermann Gisin**, gebuer den 11. Mäerz 1917 zu Montreux (CH), a gestuerwen de 16. August 1967 zu Genf, war e Schwäizer Zoolog.

Den Hermann Gisin war e Spezialist vun de Collembolen. Hie war Conservateur am *Muséum d'histoire naturelle* vu Genf.

Am Joer 1954 huet hien dem Alphonse Eichhorn déi nei Collembolenaart *Onychiurus eichhorni* dediéiert, déi op Material baséiert huet, dat den Eichhorn zu Stroossen an zu Nidderkäerjeng gesammelt hat. Den aktuellen Numm vun der Aart ass *[[Protaphorura eichhorni]]* (Gisin, 1954).

## Literatur
* Besuchet, C., 1967. *Dr Hermann Gisin, 1917-1967.* Verhandlungen der Schweizerischen Naturforschenden Gesellschaft 147, S. 193-198.
Union pour un mouvement populaire

**Union pour un mouvement populaire**, kuerz **UMP**) war eng konservativ franséisch politesch Partei. Si gouf 2002 gegrënnt an ass 2015 an der Partei *[[Les Républicains]]* opgaangen. Nieft der Sozialistescher Partei war si eng vun den zwou grousse Parteien am Land.

D'UMP gouf als *Union pour la majorité présidentielle* fir Parlamentswalen 2002 gegrënnt. Et war en Zesummeschloss vu verschiddene Parteien aus dem Mëtt-rietse Spektrum ënner der Leedung vum Jacques Chirac. Am November 2002 huet se den Numm *Union pour un mouvement populaire* mat de selwechten Initialen adoptéiert. D'Unioun huet d'Presidente Chirac (2002-2007) an Nicolas Sarkozy (2007-2012) gestallt.

Mat der Victoire vum François Hollande vun der sozialistescher Partei bei de Presidentschaftswalen 2012 ass d'UMP an d'Oppositioun gaangen. Duerno huet si eng Rei intern Krisen duerchlaf. Den Nicolas Sarkozy ass 2014 erëm hire President ginn an huet am Mee 2015 d'Statutte vun der Partei ännere gelooss an e Changement vum Numm op *[[Les Républicains|D'Republikaner]]* duerchgesat.

## Presidenten
* 2002-2004: Alain Juppé
* 2004-2007: Nicolas Sarkozy
* 2007-2012: kee President, de Generalsekretär ass un der Spëtzt vun der Partei
* 2012-2014: Jean-François Copé
* 2014: "Direction collégiale" vu Juni bis November mam Alain Juppé, Jean-Pierre Raffarin a François Fillon
* 2014-2015: Nicolas Sarkozy
Les Républicains

**Les Républicains**, kuerz **LR**, ass eng franséisch politesch Partei aus dem rietsen a Mëtt-rietse Spektrum. Si ass den Nofollger vun der *[[Union pour un mouvement populaire]]* (UMP), déi 2002 vum fréiere President Jacques Chirac gegrënnt gouf an am Mee 2015 d'Statutte geännert huet an ëmbenannt gouf.

Matt der Sozialistescher Partei (*Parti socialiste*) war si bis 2017 eng vun den zwou gréisste Partien am Land.

## Um Spaweck
Europäesch politesch Partei

Eng **Europäesch politesch Partei** oder einfach **Europapartei** ass eng politesch Partei oder en Zesummeschloss vu politesche Parteien, déi oder deen iwwer d'Grenzen an Europa an op dem Niveau vun der Europäescher Unioun aktiv ass. Si ass vun der EU reguléiert a setzt sech meescht aus de verschiddenen nationale Parteien aus de Memberstaaten zesummen, déi eng änlech politesch Ausriichtung hunn. Europaparteie goufe formell mam Traité iwwer d'Europäesch Unioun (1992) agefouert.

An der Vergaangenheet goufen Europaparteie formell als **Politesch Partei op europäeschem Niveau** bezeechent.

## Regulatioun
Fir vun der EU unerkannt ze sinn an och EU-Fërdergelder kënnen ze erhalen, muss eng Europapartei bei der *Autoritéit fir europäesch politesch Parteien an europäesch politesch Stëftungen* enregistréiert sinn. Dat geet nëmmen, wann eng Europapartei Memberen aus mindestens engem Véierel vun den EU-Memberstaaten huet an hire Programm an Aklang mat de Wäerter vun der EU steet. Déi Wäerter sinn d'Wierd vum Mënsch, d'Fräiheet, d'Demokratie, d'Egalitéit, d'Rechtsstaatlechkeet, de Respekt vun de Mënscherechter an de Rechter vun de Minoritéiten.

## Europaparteien
Follgend Europaparteie si bei der *Autoritéit fir europäesch politesch Parteien an europäesch politesch Stëftungen* agedroen:
* Europäesch Vollekspartei: chrëschtlech-demokratesch, konservativ
* Partei vun den Europäesche Sozialisten: sozialdemokratesch, sozialistesch
* Allianz vun de Liberalen an Demokrate fir Europa: liberal
* Europäesch Konservativ a Reformiste-Partei: europaskeptesch, wäertkonservativ
* Europäesch Gréng Partei: gréng
* Patriots.eu: europaskeptesch, rietspopulistesch
* Partei vun der Europäescher Lénk: lénks, sozialistesch
* Europäesch Demokratesch Partei: zentristesch
* Europäesch Fräi Allianz: regionalistesch
* Europäesch Chrëschtlech Politesch Beweegung: chrëschtlech-demokratesch, wäertkonservativ

## Europaparteien, déi net unerkannt sinn
Follgend Parteie ware vun der EU unerkannt, mee sinn et net méi well si d'Konditiounen dofir net erfëllen oder keen Enregistrement ugefrot hunn:
* Allianz fir direkt Demokratie an Europa: europaskeptesch, rietspopulistesch (2014-2016)
* Europäer Vereent fir Demokratie; liicht europaskeptesch
* Europäesch Allianz fir Fräiheet: rietspopulistesch (2010-2016)
* Allianz vun den Europäeschen Nationale Beweegungen: rietsextrem, nationalistesch, europaskeptesch
* Allianz fir Fridden a Fräiheet: rietsextrem, antieuropäesch (2014 gegrënnt)
* Beweegung fir en Europa vun de Fräiheeten an der Demokratie: europaskeptesch, rietspopulistesch (2011-15)
Europäesch Vollekspartei

D**'Europäesch Vollekspartei** (en: *European People's Party* (*EPP*); fr: *Parti populaire européen* (*PPE*); de: *Europäische Volkspartei* (*EVP*)) ass eng politesch Partei op europäeschem Niveau. Si gouf 1976 vun europäesche chrëschtleche Parteie gegrënnt a setzt sech haut aus chrëschtlech-demokrateschen an anere konservative Parteien aus dem Mëtt-rietse Spektrum zesummen.

Memberparteie sinn ënner anerem d'CSV (Lëtzebuerg), d'CDU (Däitschland), d'Republikaner (*Les Républicains*, Frankräich), de Partido Popular (Spuenien), d'Forza Italia (Italien), d'PPD/PSD an d'CDS-PP (Portugal).

Bei den Europawalen 2019 krut d'Fraktioun vun der EPP 182 Deputéiert, dat waren 24,23% vun de 751 Membere vum Europaparlament. Déi Zuel huet sech nom Brexit geännert, wéi déi brittesch Deputéiert hire Sëtz am Parlament verluer hunn.

Bei den Europawalen 2024 goufen 188 Deputéiert vun der EPP gewielt. Domat ass d'Partei mat 26,11% vun de Sëtz déi stäerkst Kraaft am Parlament bliwwen.

## Um Spaweck
Soweto

**Soweto** (offiziell Kuerzform vun *South Western Townships*, "Südwestlech Faubourgen“) gouf 1963 gegrënnt als en Zesummeschloss vun enger 30 Townships am Südweste vun der südafrikanescher Industriemetropol Johannesburg.

Vun 1983 bis 2002 war Soweto eng eegenstänneg Stad. Zënter 2002 gehéiert et zu der Metropolgemeng City of Johannesburg.

Soweto gëllt zënter der Revolt zu Soweto, de 16. Juni 1976, als Symbol vun der Resistenz géint d'Apartheidsregime. Et waren dëst Protestdemonstratioune vu Schüler- a Studenten, déi géint eng Direktiv vun der Regierung manifestéiert hunn, déi virgeschriwen huet, datt d'Coursen an den ieweschte Schoulklasse just nach op Afrikaans an net méi op Englesch gehale solte ginn. Police an Arméi hunn op d'Manifestante geschoss, an et gouf iwwer 500 Doudesaffer. Zënter 1994 ass de Soweto Day en nationale Kommemoratiounsdag un déi Evenementer,

2011 hunn offiziell 1.271.628 Leit zu Soweto gewunnt (Vollekszielung 2011). Inofiziell gëtt awer vun3,5 Millioune Mënschen ausgaangen, déi op enger Fläch vun 130&nbsp;km² liewen.

D'Nimm vun de ronn 30 Townships sinn, dem Alphabet no: Bram Fisherville, Chiawelo, Diepkloof, Dobsonville, Dlamini (och: Dhlamini), Dube, Jabavu, Emdeni, Jabulani, Killarney, Klipspruit, Mapetla, Meadowlands, Mofolo, Molapo, Moletsane, Moroka, Mzimhlophe, Naledi, Orlando, Phefeni, Phiri, Phomolong, Pimville, Protea, Protea Glen, Senaoane, Snake Park, Tladi, White City, Zola an Zondi.

## Um Spaweck
Parti socialiste

**Parti socialiste** (*Sozialistesch Partei*, ofgekierzt **PS**) ass den Numm vun enger sozialdemokratescher Partei:
* a Frankräich: Parti socialiste (Frankräich);
* an der Belsch (Wallounien an Haaptstadregioun Bréissel): Parti socialiste (Belsch)
Yunnan

De **Yúnnán** (chineesesch: 云南 oder 雲南, "Südlech vun de Wolleken") ass eng Provënz am Südweste vun der Volleksrepublik China. Mat 394.100 Quadratkilometer ass se ongeféier sou grouss wéi Däitschland an Holland zesummen.

## Geographie
De Yunnan huet eng grouss Varietéit vu Biotopen: vu schnéibedeckte Bierger bis zu Däller mat tropescher, respektiv subtropescher Vegetatioun ass alles vertrueden. Am Yunnan liewen déi lescht 250 Elefanten aus China a fräier Natur.

Duerch de Yunnan lafen ë.&nbsp;a.:
* De Jangtsekiang (chin.: 长江 Cháng Jiāng), dee gréisste Floss vu China; 
* De Mekong (chin.: 澜沧江 Láncāng Jiāng), deen duerch Laos, Kambodja a Vietnam leeft;
* De Roude Floss (chin.: 元江 Yuán Jiāng), deen duerch den Norde vu Vietnam leeft;
* De Saluen (chin.: 怒江 Nù Jiāng), dee bis a Myanmar (Birma) leeft a vun do an d'Andamanmier.

De Yunnan grenzt un déi Autonom Territoiren Tibet a Guangxi an un d'Provënzen Sichuan a Guizhou. Weiderhi grenzt et un d'Staat Vietnam, Laos a Myanmar (Birma).

## Demographie
De Yunnan ass déi Provënz a China mat der héchster ethnescher Diversitéit. Eng 38 % vun der Bevëlkerung gehéieren zu ethnesche Minoritéiten, dorënner de Yi, de Bai, den Hani, den Dai, de Miao, de Lisu, den Hui, de Lahu, de Va, den Naxi, de Mosuo, de Yao, den Tibeter, de Jingpo, de Blang, de Primi, den Nu, den Achang, de Jino, de Mongolen, den Derung, de Mandschu, de Sui an de Bouyei.

## Administrativ Struktur
De Yunnan besteet aus aacht bezierksfräie Stied an aacht Autonome Bezierker:
* Stad Kunming (昆明市);
* Stad Qujing (曲靖市);
* Stad Yuxi (玉溪市);
* Stad Baoshan (保山市);
* Stad Zhaotong (昭通市);
* Stad Lijiang (丽江市);
* Stad Pu'er (普洱市);
* Stad Lincang (临沧市);
* Autonome Bezierk Wenshan vun den Zhuang an de Miao (文山壮族苗族自治州);
* Autonome Bezierk Honghe vun den Hani an de Yi (红河哈尼族彝族自治州);
* Autonome Bezierk Xishuangbanna vun den Dai (西双版纳傣族自治州);
* Autonome Bezierk Chuxiong vun de Yi (楚雄彝族自治州);
* Autonome Bezierk Dali vun de Bai (大理白族自治州);
* Autonome Bezierk Dehong vun den Dai an de Jingpo (德宏傣族景颇族自治州);
* Autonome Bezierk Nujiang vun de Lisu (怒江傈傈族自治州);
* Autonome Bezierk Dêqên vun den Tibeter (迪庆藏族自治州).

## Ekonomie
Den Téi ass eent vun de bekanntste Produkter aus der Provënz. Zënter dem Enn vum 19. Joerhonnert gëtt do och Kaffi ugebaut.

## Tourismus
Touristesch Stied am Yunnan sinn Dali, d'Naxi-Stad Lijiang, Shangri-La, Shilin a Jinghong zu Xishuangbanna.

D'Alstad vu Lijiang (13. Jh.) ass zanter 1997 en UNESCO-Kultur-Weltierwen. Och de "Stenge Bësch" bei Shilin, 120 Kilometer südëstlech vu Kunming, steet op där Lëscht. Dat si Karstformatiounen am Kalleksteen, déi wéi Tierm bis zu 30 Meter héich an d'Luucht stinn.

## Biller

 Diqing, Yunnan, China.jpg|Bierger an Dêqên (迪庆), op der Grenz mam Tibet
 Landschaft I.JPG|Landschaft a Yunnan
 Landschaft XXXI.JPG|Landschaft a Yunnan
 Landschaft VII Yangtse.JPG|D'Yangtse-Dall a Yunnan
 shilin-2.jpg|De Stenge Bësch bei Shilin
 Yunnan Terraces.jpg|Terrasse bei der Tiger-Spronk-Schlucht, enger vun den déifste Schluchte vun der Welt
 Terrace field yunnan china denoised.jpg|Typesch Räisterrassen




## Um Spaweck

* Touristeguide iwwer Yunnan