open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Landwirtschaft

**Landwirtschaft**  ass e Prozess, bei deem d'Mënschen hiren Ekosystem amenagéieren an de biologesche Liewenslaf vun domestizéierte Spezien kontrolléieren. D'Zil ass fir Liewensmëttel an aner Ressourcen ze produzéieren. 

De Begrëff bezeechent dat ganzt Wëssen a Kënnen an d'Aktivitéiten am Zesummenhang mat der Beaarbechtung vum Buedem, a méi allgemeng all Aktivitéiten an der natierlecher Ëmwelt (net nëmmen op de Buedem bezunn), déi den Ubau an d'Sammele vu Liewewiesen (Planzen, Déieren, Champignonen, Mikroorganismussen) erméiglechen, déi fir de Mënsch nëtzlech sinn. 

Et gëtt kee Konsens iwwer déi genee Ofgrenzung vun dem, wat zur Landwirtschaft zielt a wat net. Am allgemengen zielen zur Landwirtschaft:
* den Ubau vu Planze mam Schwéierpunkt op den Akerbau a weider Produktiounsparte wéi de Gaardebau an de Wäibau, an
* d'Véizuucht.

## Kuckt och
* Landwirtschaft zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Staatsexamen

E **Staatsexamen** ass eng Prüfung, déi ee bei enger staatlecher Autoritéit mécht. Si ass néideg fir entweder beim Staat selwer oder fir an engem staatlech reguléierte Beruff dierfen ze schaffen.

## Situatioun no Land
### An Däitschland

An Däitschland mussen zum Beispill zukünfteg Dokteren, Zänndokteren, Léierpersonal, Bibliothecairen, Archivisten, Apdikter, Ingenieuren  a Juristen e "Staatsexamen" oder eng "Staatsprüfung" ofleeën. An eenzele Beräicher wéi dem Droit an dem Léieramt gëtt et een éischten an en zweete Staatsexamen, an der Medezin an der Pharmazie gëtt et der souguer dräi.

### An Holland

An Holland huet de "staatsexamen" eng aner Bedeitung. Et ass keen Test, deen et engem erlaabt beim Staat oder an engem staatlech reglementéierte Beruff ze schaffen, mee eng allgemeng Schlussprüfung, déi net vun enger Schoul mee vum Staat selwer organiséiert gëtt. De staatleche Service, deen dofir zoustänneg ass, ass den *Dienst Uitvoering Onderwijs* ("Implementéierungsdéngscht fir de Bildungsberäich").

Dat Prüfungsformat gëtt vu Leit gebraucht, déi a kenger Schoul ageschriwwe sinn, a vu Schoulen, déi net d'Recht hu, selwer Examen ze organiséieren.

### Zu Lëtzebuerg

Zu Lëtzebuerg kann een och beim Staat schaffen, ouni e Staatsexame gemaach ze hunn. Dann ass ee Staatsemployé. Wann ee wëll Staatsbeamte ginn, muss een de Staatsexame packen, deen "Épreuve d'aptitude générale" op Franséisch heescht.

### An der Schwäiz
An der Schwäiz heescht de Staatsexamen op Däitsch "eidgenössische Prüfung", respektiv "examen fédéral" oder "esami federali" op Franséisch an Italieenesch. E beweist, datt d'Persoun déi néideg Qualifikatiounen huet, fir an engem bestëmmte Beruff ze schaffen, an erlaabt hir, sech ze spezialiséieren.
Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/A

Dës Säit gehéiert zu der **[[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg]]**. Hei fannt dir d'Weekräizer an den Uerschaften, déi mam **Buschtaf A** ufänken.

Déi aner Uertschafte sinn op eegenen Ënnersäite mat hirem respektiven Ufanksbuschtaf ze fannen.
Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/C

Dës Säit ass Deel vun der **[[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg]]**.

Op hir stinn d'Weekräizer an den Uerschaften, déi mam **Buschtaf C** ufänken.

Déi aner Uertschafte sinn op eegenen Ënneräiten zu all Ufanksbuschtaf ze fannen.
Laura Thorn

D**'Laura Thorn**, gebuer den 18. Januar 2000, ass eng lëtzebuergesch Musekspedagogin a Sängerin.

## Biographie
D'Laura Thorn krut scho vun aacht Joer un eng klassesch musikalesch Ausbildung am Lycée a Conservatoire mat Solfège, Kammermusek an Danz. Si spillt Piano, Cello a Keyboard an huet och bei Concourse matgemaach. Gesank huet s'eréischt geléiert duerch hire Studium zu Namur um IMEP (*Institut royal supérieur de musique et de pédagogie*). Obwuel se bis dohi wéineg Erfarung mam Sangen hat, huet se do den Opnamexame fir Pop-Gesang gepackt an huet 5 Joer méi spéit mat engem Master a Solfège, Musekspedagogik a Pop-Gesang ofgeschloss. Duerno huet si als Museksléierin um Escher Conservatoire ugefaangen.

Si gouf am Summer 2024 duerch Vermëttlung vun enger Gesanksléierin vun engem Liddermécher- a Produzentenduo vu Paräis gefrot, fir deenen hiert Lidd ze sangen, dat déi fir den Eurovision Song Contest (ESC) preparéiert haten. Et ass dunn zu enger Zesummenaarbecht komm, déi schlussendlech zum Lidd La poupée monte le son gefouert huet. Si huet sech bei RTL als Kandidatin fir de Luxembourg Song Contest 2025 gemellt an den 18. November 2024 gouf se als ee vun de Participante vum LSC 2025 mat dësem Lidd ugekënnegt. Bei dësem Concours, deen de 25. Januar 2025 an der Escher Rockhal ofgehale gouf, war d'Laura Thorn de sechste vu siwe Participanten. Si koum bei de Resultater vun den 8 Lännerjuryen op déi éischt Plaz, bei de Resultater vun der Publikumsofstëmmung op déi zweet Plaz, zesummegeholl awer mat groussem Virsprong op déi éischt Plaz, sou datt si Lëtzebuerg um Eurovision Song Contest 2025 zu Basel vertriede konnt,, wou si an der Finall op déi 22. Plaz koum.

## Discographie
### Singelen
* 2024: *[[La poupée monte le son]]*
* 2026: *Not On Me*

## Um Spaweck
Dolmetscher

En **Dolmetscher** oder eng **Dolmetscherin** ass eng Persoun, déi dolmetscht, dat heescht déi déi geschwat Kommunikatioun oder Kommunikatioun an Zeechesprooch vun enger Ausgangssprooch an eng Zilsprooch iwwerdréit. Déi Aktivitéit gëtt meeschtens als Beruff ausgefouert.

Persounen, déi geschriwwen Texter vun enger Sprooch an déi aner iwwerdroen, sinn Iwwersetzer.

De Begrëff "Dolmetscher" kënnt warscheinlech aus der Sproochefamill vun den Turksproochen. Do gëtt et d'Wuert *tılmaç*, dat awer och selwer eventuell aus enger anerer Sprooch iwwerholl gouf. Och an aneren europäesche Sprooche gëtt et änlech Wierder, wéi am Sloweeneschen (*tolmač*), am Serbeschen/Kroateschen/Bosneschen (*тумач*/*tumač*), am Polneschen (*tłumacz*), am Tschecheschen (*tlumočník*), am Ukraineschen (*тлумач* oder och *товкмач*) an am Rumäneschen (*tălmaci*).

2018 hunn an der Europäescher Unioun ronn 180.000 Dolmetscher geschafft, wat deemools 0,1&nbsp;% vun alle Leit mat enger Aarbecht representéiert huet.

Zu Lëtzebuerg vertrëtt de *Lëtzebuerger Iwwersetzer- an Dolmetscherverband* (ALTI) d'Interesse vun den Dolmetscher.

## Kuckt och
* Simultandolmetschen

## Um Spaweck
Steckdous

Eng **Steckdous** oder eng **Pris** ass eng Aart Béchs, meeschtens an enger Mauer, mat Hëllef vu där elektresch Leitunge kënne matenee verbonne ginn. Iwwer d'Steckdous kann een en elektreschen Apparat un d'Stroumnetz uschléissen. Den Deel um Enn vum Kabel vum Elektroapparat, deen an d'Steckdous gestach gëtt, heescht **Stecker**.

Et gëtt verschidden Norme fir Steckdouse jee no Land; an Europa sinn et z. B. d'Vereenegt Kinnekräich, d'Belsch an d'Schwäiz déi anerer hu wéi de Gros vun den anere Länner.

## Um Spaweck
Wënzer

E **Wënzer** oder eng **Wënzerin** ass eng Persoun, déi am Wäibau schafft. Dat heescht, datt si landwirtschaftlech Fläche mat Wäiriewe bewirtschaften, deenen hirer Friichten (d'Wäindrauwen) fir d'Produktioun vum Wäi bestëmmt ass.

Et gëtt vill Wënzer, déi selwer Wäin aus hiren eegenen Drauwe maachen; anerer liwweren hir Drauwen u Wäinhändler oder Wënzergenossenschaften. Eng grouss Wäigenossenschaft zu Lëtzebuerg ass zum Beispill d'Vinsmoselle. D'Aarbecht vum Wäibauer erfuerdert am Allgemengen d'Ënnerstëtzung vu Saisonsaarbechter, besonnesch wärend der Drauwelies.

Wënzer si fir de ganze Produktiounsprozess vu Wäi verantwortlech, an dat vum Ubau vun den Drauwe bis hin zur Vermaartung vum fäerdege Wäin. Dozou zielt d'Planze vun de jonke Riewen, d'Schneide vun de Riefstäck, d'Kontrolléiere vum Onkraut an d'Bekämpfe vun de Schädlingen. Zeideg Drauwe gi mat der Hand oder mat der Maschinn gelies an dann entweeder am eegene Betrib oder auswäerts gekeltert. Mat Hëllef vu Pressen, Filteren an aneren techneschen Anlage ginn d'Drauwen dann ausgepresst. D'Wënzer iwwerwaachen a steieren dann de Gärungsprozess. Si fëllen de fäerdege Wäin dann an d'Fläschen of, déi etikettéiert a verpaakt ginn. Och de Marketing an d'Berode vum Client kënne zu den Aufgabe vum Wënzer zielen.

Am Franséischen ënnerscheet een tëscht dem "viticulteur", deen d'Drauwen ubaut; dem "viniculteur" oder "vinificateur", deen nëmmen de Wäi mécht; an dem "vigneron", deen Drauwen ubaut an doraus och Wäi mécht.

Zu Lëtzebuerg ënnerstëtzt d'Lëtzebuerger Wäibauinstitut d'Wënzer bei hirer Aarbecht. D'Interesse vun den onofhängege Wënzer, déi net zu enger Genossenschaft gehéieren, gi vun der Organisatioun *Privatwënzer Lëtzebuerg* vertrueden.

## Kuck och
* Önologie, d'Wëssenschaft vum Wäin a vun der Wäiproduktioun.

## Um Spaweck
Nieren

**Nieren**, heiansdo och **Stëllen**, ass de Prozess, bei deem e Puppelchen oder klengt Kand mat Broschtmëllech gefiddert gëtt. Meeschtens ass et d'Mamm, déi hiert eegent Kand fiddert; et kann awer och vun enger anerer Fra, déi Broschtmëllech produzéiert, geniert ginn.

D'Weltgesondheetsorganisatioun (WHO) an d'UNICEF recommandéieren, Bëbeeën an der éischter Stonn no hirer Gebuert ze nieren a se an den éischte sechs Méint vun hirem Liewen ausschliisslech ze nieren, ouni hinnen aner Narung oder Flëssegkeeten ze ginn, net emol Waasser. De Puppelchen soll esou dacks geniert ginn, wéi d'Kand dat well, Dag an Nuecht. Wann d'Kand méi wéi sechs Méint al ass, roden déi zwou Institutiounen, datt et zousätzlech zum Nieren nach passend Zousaznahrung soll consomméieren, an dat bis zum Alter vun zwee Joer oder méi laang. De Lëtzebuerger Gesondheetsministère huet déi Recommandatiounen iwwerholl.

D'Nieren huet eng ganz Rei Virdeeler. D'Mammemëllech ass déi optimal Narung fir de Wuesstem, d'Entwécklung an d'Gesondheet vum Bëbee, a schützt e virun Infektiounen. Si reduzéiert och d'Risiko op Asthma an op Allergien a wierkt sech preventiv op eng spéider Entwécklung vun Iwwergewiicht an der Zockerkrankheet aus. Och fir d'Mamm huet d'Niere wichteg Virdeeler; esou reduzéiert d'Niere bei hir de Risiko op Broscht- an Eeërstackkriibs, a schützt virun Diabetes (Typ 2) a viru Häerzkreeslaf-Erkrankungen.

Zu Lëtzebuerg huet eng Mamm, déi Vollzäit schafft, d'Recht op zwou Pause vu jee 45 Minutte pro Dag, fir hiert Kand ze nieren. Dofir musse si eng schrëftlech Demande bei hirem Employeur areechen.

## Méi Informatiounen
* D'Broschüre ''Stillen von A bis Z'' (op Däitsch) a ''L'allaitement de A à Z'' (op Franséisch) vun der "Initiativ Liewensufank"

## Um Spaweck
Lucrèce (Film 1943)

**Lucrèce** ass e franséische Film vum Léo Joannon aus dem Joer 1943 mat der Edwige Feuillère a mam Jean Mercanton an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Adrien (Film)

** Adrien** ass e franséische Film vum Fernandel aus dem Joer 1943 mam Fernandel a mat der Paulette Dubost an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Adrien Moulinet, dee bei der Bank Nortier schafft, huet a senger Fräizäit e Rollschung mat Motor entwéckelt. Nodeems en iwwerfall gouf, kënnt en an en Thermalbad, dat sengem Papp gehéiert, fir sech do z'erhuelen, a léiert do deem seng zwou Duechtere kennen...

## Um Spaweck
Schneider (Beruff)

**Schneider** (fir e Mann) a **Schneidesch'',*** *'Néiesch** oder **Bitzesch** (fir eng Fra) ass d'[[Handwierk]] vun enger Persoun, déi [[Gezei]] op Mooss produzéiert, upasst oder fléckt. Zum klasseschen Aarbechtsgeschier vum Schneider zielen d'[[Bitznol]], de [[Fuedem]] d'[[Schéier]], de [[Mannequin (Objet)|Mannequin]] an zënter dem 19. Joerhonnert och d'[[Bitzmaschinn]].

De Beruff vum Schneider gëtt et zënter dem Mëttelalter, wéi aus den einfache Kleederforme méi komplexer goufen an d'[[Stoft|Stëfter]] no ënnerschiddleche Mustere geschnidde goufen. Virdru goufen d'Aarbechtskleeder vun den Hausfrae gebitzt. De Beruff vum Schneider war uganks just fir d'Männer, d'Fraen hu just dierfe bitzen, flécken a strecken.

Am Wanter sinn d'Bitzeschen oder d'Néieschen dacks bei d'Leit an d'Haiser gaangen, fir d'Kleeder ze flécken, ëmz'änneren oder auszebesseren. D'Néiesche waren dacks net bestuet Fraen, déi sech domat Sue verdéngt hunn.

Eng **Wäissnéiesch*' war eng Néiesch déi just am wäisse [[Léngent]] geschafft huet.

Wéinst der [[Industrialiséierung]] ass d'handwierklech Schneiderei staark zeréckgaangen. 

De Familljennumm [[Schneider]] an d'Hausnimm *a Schneidesch* oder *beim Schnëddi* ginn op de Beruff zeréck.

== Literatur ==

* Orlewski-Eyschen, Jacqueline, Duhr, Nicole et al. *Et war een deemools net méisseg: Al Beruffer a Broutverdéngschter, Band 1*. Itzig: RBS, 2009. ISBN 9782959972157
* Orlewski-Eyschen, Jacqueline, Duhr, Nicole et al. *Et war een deemools net méisseg: Al Beruffer a Broutverdéngschter, Band 2''. Itzig: RBS, 2010. ISBN 9782959972167

## Kuckt och

* Modist
* Huttmécher
* Stréckesch
* Wollfra

## Um Spaweck
Iwwersetzer

En **Iwwersetzer** oder eng **Iwwersetzerin** ass eng Persoun, déi geschriwwen Texter vun enger Sprooch an déi aner iwwerdréit. Déi Aktivitéit geschitt meeschtens berufflech. Persounen, déi geschwat Kommunikatioun oder Kommunikatioun an Zeechesprooch iwwersetzten, sinn Dolmetscher.

Zu Lëtzebuerg vertrëtt de *Lëtzebuerger Iwwersetzer- an Dolmetscherverband* (ALTI) d'Interesse vun den Iwwersetzer.

De *Centre de traduction des organes de l'Union européenne*, eng Agence vun der EU, huet zanter 1994 säi Sëtz zu Lëtzebuerg. Och den Iwwersetzerdéngscht vum Europäesche Parlament, dee vum Europäesche Geriichtshaff an zum Deel dee vun der Europäescher Kommissioun hunn an der Stad hir Büroen.

## Um Spaweck
La collection Ménard

** La collection Ménard** ass e franséische Film vum Bernard Roland aus dem Joer 1944 mam Lucien Baroux a mat der Suzy Prim an den Haaptrollen.   

## Ëm wat geet et am Film?
D'Renée Ménard, Duechter vun enger Fra aus Indochina an engem franséische Papp, kënnt a Frankräich fir no hirem Papp ze sichen, vun deem se just den Numm, Paul Ménard, kennt. Si begéint enger Rëtsch Männer déi sou heeschen ...

## Um Spaweck
Coup de tête (Film 1944)

**Coup de tête** ass e franséische Film vum René Le Hénaff aus dem Joer 1944 mam André Alerme a mat der Josseline Gaël an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Ex-Offizéier Noël Guiscard, huet e Veräin op d'Bee gesat, mam Numm *La Sauvegarde*, fir Leit, déi bedréit ginn, ze schützen. Seng Frëndin Colette deelt ëm mat, datt de Lambercier, President vum *Consortium Immobilier*, vun engem fréieren Associé erpresst géif...

## Um Spaweck
Le merle blanc

** Le merle blanc** ass e franséische Film vum Jacques Houssin aus dem Joer 1944 mam Saturnin Fabre a mam Julien Carette an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Fabrikant vu Wichs, Jules Leroy, verréit op sengem Stierfbett sengem Jong Achille e Geheimnis: D'Familljeverméige wier zustane komm duerch eng Ierfschaft virun 23 Joer, déi am Fong en Aneren hätt misse kréien: den  Hyacinthe Camusset, deen an der Fabréck schafft...

## Um Spaweck
Vingt-quatre heures de perm'

**Vingt-quatre heures de perm' ** ass e franséische Film vum Maurice Cloche aus dem Joer 1945 mam George Rigaud a mam Blanchette Brunoy an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Zwéi Kolleegen, déi an der Arméi sinn, schreiwe jiddereen engem Meedchen a maachen eng Foto vu sech, fir de Meedercher ze schécken. D'Fotoe ginn awer  vertosch, wat dann zu engem groussen Duerchernee féiert, wéi se bis eng Kéier Ausgang hunn a sech mat hinnen treffen...

## Um Spaweck
Fausse alerte (Film)

**Fausse alerte** ass e franséische Film vum Jacques de Baroncelli aus dem Joer 1945 mam George Rigaud a mam Blanchette Brunoy an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Zwéin Noperen leien zanter éiweg am Sträit. Hir Kanner do dergéint, ee Jong an e Meedchen, hunn aner, amouréis, géigesäiteg Gefiller. Wéi de Krich ausbrécht, a si sech all bei engem (falschen) Alarm am Loftschutzbunker erëmbegéinen, gesi s'an, dass et méi wichteg Probleemer gëtt wéi hir kleng sënnlos Streidereien...

## Soss
De Film gouf am Joer 1940 gedréit. D'Première war eréischt am Joer 1945.

## Um Spaweck
Le roi des resquilleurs (Film 1945)

**Le roi des resquilleurs** ass e franséische Film vum Jean Devaivre aus dem Joer 1945 mam Rellys a mam Jean Tissier an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Une femme coupée en morceaux

**Une femme coupée en morceaux** ass e franséische Film vum Yvan Noé aus dem Joer 1946 mat der Gaby André a mam Claude Dauphin an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Eng Fra invitéiert hir véier Amanten zur gläicher Zäit bei sech heem. Wéi s'ukommen, ass d'Fra fort, a si fanne just all e Bréif wou dra steet, datt s'e Kuerf kritt hätten. Si decidéieren zesummen, Revanche ze huelen, a well se héieren hunn, datt d'Fra mat engem Artist op Paräis wier, gi si sech als Gesangsgrupp aus, am Hoffes, bei hiren Optrëtter an engem Spektakel hir Ex an där hire neie Lover erëmzefannen. Wéi et sech ergëtt, ass dat en Zauberkënschtler, a seng Haaptnummer besteet doran, eng Fra a Stécker ze schneiden...

## Um Spaweck
Lunegarde (Film)

**Lunegarde** ass e franséische Film vum Marc Allégret aus dem Joer 1946 mat der Gaby Morlay a mam Jean Tissier an den Haaptrollen nom Roman mam selwechten Numm vum Pierre Benoit.

## Ëm wat geet et am Film?
De Georges Costes, en Ingenieur beim Bau vum Suezkanal, léiert zu Marseille de Grof de Lunegarde a säi Meedchen Élisabeth kennen. Et stellt sech eraus dass seng Mamm, d'Gräfin Armance de Lunegarde, an Egypte verschwonnen ass, an de Costes mécht sech drun, si do ze sichen, soubal hien nees zeréck ass...

## Um Spaweck
L'invité de la onzième heure

**L'invité de la onzième heure** ass e franséische Film vum Maurice Clocher aus dem Joer 1945 mam George Rigaud a mam Blanchette Brunoy an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
En Erfinder wëll seng Maschinn virféieren, déi Gedanke liese kann. Ma wéi e seng Famill a säi Banquier versammelt (e Journalist ass zoufälleg och derbei) fir dat ze maachen, geschitt eppes Onerwaartes...

## Um Spaweck
Roger la Honte (Film 1946)

**Roger la Honte** ass e franséische Film vum André Cayatte aus dem Joer 1946 mam Lucien Coëdel a mat der Maria Casarès an den Haaptrollen nom Romam mam selwechten Numm vum Jules Mary.

## Ëm wat geet et am Film?
De Roger Laroquehuet huet eng Maîtresse, d'Julia de Noirville. Mat Hëllef vum  Paul Luversan baut si falsch Beschëllegunge géint hien, sou dass en an de Prisong kënnt. Hie ka vun do fortlafen a fiert a Kanada, fir do Fortünn ze maachen...

## Um Spaweck
L'extravagante mission

** L'extravagante mission** ass e franséische Film vum Henri Calef aus dem Joer 1945 mam Henri Guisol a mat der Mona Goya an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Robert Dupont, dee schlecht drun ass, hëlt en Opdrag vun engem Onbekannten un, fir ënnert dem falschen Numm "Marquis de la Beauce", op enger Schëffsrees, eng Wallis mat op Saigon ze huelen.

Et stellt sech eraus, datt d'Wallis voller Suen ass. Wéi den Dupont matkritt, datt no him um Schëff gesicht géif, probéiert en, als falsche Marquis, déi Suen auszeginn. Ma iergendwéi huet en um Enn ëmmer méi Suen wéi virdrun. 

Derbäi kënnt, datt e probéiert, d'Peggy Brockseller ze verféieren, sech den Avancë vun der Théodora Bareski z'entzéien, a sech gutt mat der Stella Star ze halen, déi et him erméigleche soll, seng Suen auszeginn...

## Um Spaweck
Faut ce qu'il faut

**Faut ce qu'il faut** ass e franséische Film vum René Pujol aus dem Joer 1946 mam Pierre Larquey a mat der Marguerite Pierry an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Dem Charlot seng Maîtresse kritt e Kand vun him, ma well hie bestuet ass, léisst e si zwéi sëtzen. De Krich brécht aus an hie gëtt mobiliséiert. Seng Fra léisst sech vun him scheeden, a mat Hëllef vum Bibi geléngt et dem Charlot, d'Maîtresese a säi Kand erëmzefannen...

## Um Spaweck
Bréifdréier

E **Bréifdréier** oder eng **Bréifdréiesch**, heiansdo och **Facteur** oder **Facteurin** genannt, ass eng Persoun, déi berufflech, Bréiwer, Päck oder aner Postsendungen un den Empfänger liwwert.

Zu den Aarbechte vum Bréifdréier zielen d'Zortéiere vun de Sendungen; d'Plange vun der Tournée, bei där d'Sendungen ausgeliwwert ginn; an déi eigentlech Liwwerung. Bei der Post Lëtzebuerg ginn d'Sendungen am *Centre de tri* zu Beetebuerg zortéiert an dann an ee vun néng Distributiounszentrumen uechtert Land verdeelt. D'Liwwerung an d'Haiser geschitt meeschtens zu Fouss, mam Vëlo, mat engem Motorrad oder mat engem anere Gefier, wéi enger Camionnette, ofhängeg vun der Regioun an der Quantitéit, déi zougestallt muss ginn. Modern Technologië wéi GPS an digital Scanneren ënnerstëtzen d'Bréifdréier bei hirer Aarbecht.

Besonnesch a ländleche Gebidder spille Bréifdréier eng wichteg sozial Roll, well si dacks déi eenzeg Verbindung zu Zentrume sinn, déi méi wäit ewech leien. Nieft dem Zoustelle vun der Post iwwerhuele si och aner Aufgabe wéi zum Beispill d'Asammele vun de Bréiwer aus de Bréifboîten, an an e puer Länner och de Verkaf vun Timberen.

D'Aarbechtsbedéngunge vum Bréifdréier kënnen erausfuerderend sinn. D'meteorologesch Konditiounen, schwéier Laaschten an enk Zäitpläng prägen de Beruffsalldag. Gläichzäiteg gëllt de Beruff als systemrelevant, well en eng wichteg Infrastruktur fir d'Gesellschaft an d'Wirtschaft bereetstellt. Esou huet d'Aarbecht vun de Bréifdréier wärend der COVID-19-Pandemie zu Lëtzebuerg, an och a villen anere Länner, zu den essentiellen Aktivitéite gezielt, déi trotz Confinement hu misse weider gefouert ginn.

A ville Länner hunn d'Bréifdréier eng laang Traditioun a genéissen en héije Stellewäert. De Beruff huet sech mat der Digitaliséierung verännert, well manner Bréiwer geschéckt ginn, a gläichzäiteg d'Liwwerung vu Päck duerch den Onlinehandel massiv an d'Luucht gaangen ass. Dowéinst gëllt den traditionelle Beruff vum Bréifdréier, also der Persoun, déi just Bréiwer verdeelt, als um Ausstierwen.

Bei der Post Lëtzebuerg hunn 2023 iwwer 480 Bréifdréier ronn 380 Tournéeë pro Dag gemaach.

## Um Spaweck
Le capitan (Film 1946)

** Le Capitan** ass e franséische Film an 2 Deeler vum Robert Vernay aus dem Joer 1946 mam Pierre Renoir a mat der Claude Génia an den Haaptrollen no engem Roman vum Michel Zévaco.
## Ëm wat geet et am Film?

## Soss
De Film besteet aus 2 Deeler: 
* 1) *Le capitan - Flamberge au vent* - (80 Min)
* 2) *Le capitan - Le chevalier du Roi* - (90 Min)

## Um Spaweck
Leçon de conduite

** Leçon de conduite** ass e franséische Film vum Gilles Grangier aus dem Joer 1946 mat der Odette Joyeux a mam Gilbert Gil an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Micheline eng räich a verwinnt Provënzschéinheet, mécht sech e Spaass draus, deenen anere Meedercher hir Frënn auszespanen. De Jacques a seng Kolleegen wëllen him eng Lektioun ginn an entféieren et andeems s'et an enger Hütt am Bësch festhalen. Ma do kommen op eemol zwee Banditten an d'Duerf, déi do Vakanz maachen, an entféieren d'Micheline fir zerguttst...

## Um Spaweck
Son dernier rôle

**Son dernier rôle** ass e franséische Film vum Jean Gourguet aus dem Joer 1946 mat der Gaby Morlay a mam Jean Debucourt an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

Eng bekannt Schauspillerin gëtt gewuer, dass se schwéier häerzkrank ass a muss sech zeréckzéien. Ma laang hält si dat net aus: Si geet hannescht op Paräis, fir nees op der Bün ze stoen...

## Um Spaweck
Bommeleeër Gewerkschaft

D**'Bommeleeër Gewerkschaft** war eng lëtzebuergesch Rock- a Punk-Rock-Band, déi 2013 gegrënnt gouf. Hir Lidder sinn op Lëtzebuergesch.

## Bandgeschicht
D'Grupp gouf 2013 zu Klengbetten vun e puer Membere vun der Band SixPax (Pit, Mark, David) an anere Leit gegrënnt. Den Numm vun der Band bezitt sech op d'Bommeleeër.

Am Oktober 2014 hu si eng éischt Single mam Titel *Bommeleeër Gewerkschaft* verëffentlecht. Den éischten Album *Staffel 1* ass d'Joer drop erauskomm. En ass wéi eng Televisiounsserie ausgeluecht, an eenzel Lidder goufe wéi TV-Episoden eenzel verëffentlecht. Fir den Extrait "Enges Daags" huet d'Museksgrupp e Museksvideo produzéiert.

2016 koumen d'Albume *Staffel 2* a *Staffel 2.1* eraus. Deen zweeten ass d'akustesch Versioun vun deem éischten. Ëm déi Zäit huet d'Grupp eng Rei Concerte gespillt, dorënner 2015 um "Mooffest" an der Escher Kulturfabrik, 2016 op der Diddelenger Fête de la musique an um Nordic Rock Festival zu Veianen an am Mee 2017 op der Fête de la musique an der Keeler "Schungfabrik". Duerno koumen nach zwee weider Albumen eraus, déi digital, am Vinyl- an am CD-Format verëffentlecht goufen. 2019 ass e Videoclip fir d'Lidd "Kaarten op den Desch" erauskomm.

Nom Ufank vun der COVID-19-Pandemie huet d'Grupp keng nei Musek méi erausbruecht. Iwwer déi offiziell Facebook-Säit vun der Band goufe vun 2020 u Verschwierungstheorië verbreet. Zënter 2021 gëtt et och keng Aktivitéit méi op där Säit.

## Albumen
* 2015: *Staffel 1*
* 2016: *Staffel 2*
* 2016: *Staffel 2.1* 
* 2018: *Staffel 3*
* 2019: *Staffel 4*
CFL-Zuchreseau

Am Passagéiertransport begräift den **[[Société nationale des chemins de fer luxembourgeois|CFL]]-Zuchreseau** follgend Linnen:

Virum Dezember 2024 hat all Linn eng Nummer, déi prinzipiell aus der Streckennummer bestoung, un déi eng Null hannendru gehaange gouf: fir d**Nordstreck'' (Lëtzebuerg - Ëlwen) war dat z. B. „1“ + „0“ = Linn **10'''. Well de gréissten Deel vun der Clientèle awer näischt mat der Linnennummer unzefänke wousst, ass s'ofgeschaaft ginn. D'Linne ginn elo haaptsächlech mat der Originn an der Destinatioun bezeechent (z. B. Lëtzebuerg - Ettelbréck - Ëlwen - Gäilech).

## Reseau
De Reseau huet eng Gleislängt vu 628&nbsp;km(Stand: 2023). De Reseau ass zu 96,81&nbsp;% elektrifizéiert(Stand: 2023), wat ee vun den héchsten Tauxen an Europa ass (am Verglach: Belsch 92&nbsp;%, Frankräich 61&nbsp;%, Däitschland 55&nbsp;%, an Holland 78&nbsp;%). Den CFL-Linnereseau besteet aus 271,18&nbsp;km.
## Passagéierzuelen

Fir d'Joer 2023 gouf et am Schinnentransport 505,05 Millioune Persounekilometer, eng Erhéijung vun 29,91&nbsp;% am Verglach mat 2022. Den nationale Persounekilometer-Trafick huet 63,87&nbsp;% géintiwwer 36,13&nbsp;% vum internationalen ausgemaach.
## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Eisebunnsstrecken
L'ennemi sans visage

**L'ennemi sans visage** ass e franséische Film vum Robert-Paul Dagan a Maurice Cammage aus dem Joer 1946, no engem Roman vum Stanislas-André Steeman, mam Franck Villard a mat der Louise Carletti an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
On demande un ménage

**On demande un ménage** ass e franséische Film vum Maurice Cam aus dem Joer 1946 mam Gilbert Gil a mam Robert Dhéry an den Haaptrollen no engem Theaterstéck vum  Jean de Letraz.

## Ëm wat geet et am Film?
De Pierre an de Jacques versiche mat engem liicht geckege Wëssenschaftler e Schatz ze fannen...

## Um Spaweck
La revanche de Roger la Honte

**La revanche de Roger la Honte** ass e franséische Film vum André Cayatte aus dem Joer 1946 mam Lucien Coëdel a mat der Maria Casarès an den Haaptrollen nom Roman mam selwechten Numm vum Jules Mary. Et ass d'Fortsetzung vum Film *[[Roger la Honte]]*, deen éischter am Joer erauskomm war. 

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
L'homme traqué (Film 1947)

**L'homme traqué** ass e franséische Film vum Robert Bibal aus dem Joer 1947 mat der Louise Carletti a mam Marcel Herrand an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
E Bäckergesell ermuert en Hotelsbesëtzer, fir un deem seng Suen ze kommen. Eng Prostituéiert huet dat matkritt. Hien deet sech mat hir zesummen, fir dass se näischt soll verroden...

## Um Spaweck
Les aventures de Casanova

**Les aventures de Casanova** ass e franséische Film an zwee Deeler vum Jean Boyer aus dem Joer 1947 mam  Georges Guétary a mat der Jacqueline Gauthier an den Haaptrollen no de Memoirë vum Giacomo Casanova.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt Episoden aus dem Liewe vum Giacomo Casanova.

## Soss
De Film besteet aus zwee Deeler:
* 1: Les aventures de Casanova - Les chevaliers de l'aventure - (100 Min.)
* 2: Les aventures de Casanova - Les mirages de l'enfer (88 Min.)
La kermesse rouge

** La kermesse rouge** ass e franséische Film vum Paul Mesnier aus dem Joer 1947 mam Albert Préjean a mam Jean Tissier an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Moler Sironi hat sech mam Agnès bestuet, déi och Molerin war, bestuet. Lues a lues hat hie manner Succès mat senge Molereien, ganz am Géigesaz vum Agnès. Aus Jalousie mécht en dem Agnès d'Liewe schwéier, bis et zu engem Drama kënnt...

## Um Spaweck
Rendez-vous à Paris (Film 1947)

** Rendez-vous à Paris** ass e franséische Film vum Gilles Grangier aus dem Joer 1947 mat der Annie Ducaux a mam Claude Dauphin an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Op engem Passagéierschëff léiert déi bekannt Sängerin Catherine Laurence een anere Passagéier kennen, a verléift sech an hien. Geschwë gëtt kloer, dass hien net deen ass, deen e virgëtt, ze sinn...

## Um Spaweck
Hollywood (Zäitschrëft)

***Hollywood*** war eng kuerzlieweg lëtzebuergesch Zäitschrëft, déi tëscht dem 14. Dezember 1928 an dem 12. Juli 1929 eemol d'Woch freides erauskoum. Gedréckt gouf se beim Jos. Beffort, Editeur war den Emil Marx, (Haapt)redakter de Kolja (Nic) Molling.

No e puer Nummere gouf si 1929 vum Editeur a Journalist Eugen Ewert (1910-1984) opkaaft, ma schonn Enn Juli dat Joer war et eriwwer dermat.

*Hollywood* huet sech mat Filmer beschäftegt, net nëmmen däer aus de Vereeengte Staaten, ma och aus anere Länner. 
## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg
* Hollywood (Homonymie)

## Um Spaweck
* All Nummeren op eluxemburgensia.lu.
Marianne Faithfull

D**'Marianne Evelyn Gabriel Faithfull**, gebuer den 29. Dezember 1946 als *Marian Evelyn Faithfull* zu London, an och do den 30. Januar 2025 gestuerwen, war eng englesch Sängerin a Schauspillerin. 

Si gouf 1964 mat hirer Interpretatioun vum Lidd *As Tears Go By* vun de Rolling Stones bekannt a war an de Joren dono e prominente Member vun der brittescher Museks- a Kulturzeen  (*[[Swinging Sixties]]*), ënner anerem och wéinst hirer Relatioun mam Mick Jagger. Méi spéit hat si ëmmer nees mat Suchtprobleemer ze dinn. 1979  hat si e Comeback mam Album *Broken English*. 

An den 1990er Joren huet si vill mat anere Museker oder Bands zesummegespillt, wéi Pulp, Metallica, Nick Cave a P. J. Harvey.

Si huet och am Theater an a Filmer gespillt, wou se ë.&nbsp;a. mam Alain Delon a mam Anthony Hopkins virun der Kamera stoung. 2007 hat si d'Haaptroll an der Lëtzebuerger Koproduktioun *[[Irina Palm]]*.

## Filmographie (Auswiel)

* 1966: *Made in USA*
* 1967: *Anna* (Teleesfilm)
* 1967:  *I’ll Never Forget What’s ’is Name*
* 1968: *The Girl on a Motorcycle*
* 1969: *Hamlet*
* 1974: *Ghost Story*
* 1976: *Assault on Agathon*
* 1993: *When Pigs Fly*
* 1994: *Shopping*
* 1994: *Moondance*
* 1996: *Crimetime*
* 2001: *Intimacy*
* 2001: *Far From China*
* 2004: *Nord-Plage*
* 2006: *[[Paris, je t’aime]]*
* 2006: *[[Marie Antoinette (Film 2006)|Marie Antoinette]]*
* 2007: *[[Irina Palm]]*
* 2011: *Faces in the Crowd*
* 2012: *Belle du Seigneur*
* 2013: *The Girl from Nagasaki*
* 2021: *[[Dune (2021)|Dune]]* (Stëmm)
* 2022: *This Much I Know to Be True *(Dokumentarfilm)

## Wierker
* (mam David Dalton) *Faithfull: an autobiography*. New York: Cooper Square Press, 1994, ISBN 0-8154-1046-8. 
* *Memories, Dreams and Reflections*. HarperCollins UK, 2007, ISBN 978-0-00-724581-9. 
* (mam François Ravard) Marianne Faithfull: *Bilder meines Lebens*. Verlag Edel Books, Hamburg 2014, ISBN 978-3-8419-0313-6.
## Um Spaweck

* mariannefaithfull.org.uk
G-Minor Records

**G-Minor Records** ass e Lëtzebuerger Musekslabel deen 2013 gegrënnt gouf a säi Sëtz zu Déifferdeng huet. De Musekslabel ass en Deel vun der Museksfirma G-Minor.

## Um Spaweck
* Homepage http://gminorrecords.com
* G-Minor Records op discogs.com
Le diamant de cent sous

**Le diamant de cent sous** ass e franséische Film vum Jacques Daniel-Norman aus dem Joer 1948 mam René Dary a mat der Suzy Carrier an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Morgan klaut aus Jux e Rank mat engem Diamant a léisst en an engem Supermarché tëscht Fantaisies-Bijoue leien. D'Sophie keeft de Rank, an de Morgan muss déi konterbossegst Saachen dréinen, fir nees un dat wäertvollt Stéck erunzekommen...

## Um Spaweck
La dame d'onze heures

**La dame d'onze heures** ass e franséische Film vum Jean Devaivre aus dem Joer 1948 no engem Roman vum Pierre Apestéguy mam Paul Meurisse a mat der Micheline Francey an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Direkter vu enger Pharma-Entreprise, Gérard Pescara, kritt anonym Drobréifer. Tëscht him a senge Kanner Charles a Muriel, an och där hirem Fiancé Paul, ass eng ugespaant Stëmmung. De Stanilas Octave Seminario, SOS genannt, geet där Saach op de Fong...

## Um Spaweck
Si jeunesse savait

**Si jeunesse savait** ass e franséische Film vum André Cerf aus dem Joer 1948  mam Jules Berry a mat der Suzet Maïs an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Charles Vigne, e Banquier, befreit den Abdul, e Geescht, aus enger Fläsch. Den Abdul ertfëllt him e Wonsch: Nees Kand ze ginn, ma  säi Wësse vun haut bäizehalen. Leider geroden duerch säi stënterlecht "Verschwannen" d'Finanzmäert, a besonnesch och seng Bank, an d'Labberenten...

## Um Spaweck
Une mort sans importance

** Une mort sans importance** ass e franséische Film vum Yvan Noé aus dem Joer 1948  mat der Suzy Carrier a mam Jean Tissier an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Gervais wëll sech d'Liewen huelen, ma der Doud seet him, seng Zäit wier nach net komm. Hie freet en, seng Plaz an engem Haus, wou e Muerd geplangt ass, anzehuelen, d. h. selwer ze decidéieren, wee stierwe soll. Ma en Detektiv, deen och an deem Haus present ass, mécht d'Saach net einfach...

## Um Spaweck
Métier de fous

**Métier de fous** ass e franséische Film vum André Hunebelle aus dem Joer 1948  mam Henri Guisol a mat der Gaby Sylvia an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
EN Theaterauteur schreift un engem Kaméidisstéck, ma fënnt einfach kee Schluss dofir. D'Zukunft vun engem Theater hänkt dovun of, dass se dat geschwë spille kënnen, an natierlech och, dass et e Succès gëtt. Hie fiert op d'Mier, wou Schauspiller him verschidden Zeene virspillen, fir dass e soll Inspiratioun fannen...

## Um Spaweck
Fandango (Film 1949)

**Fandango** ass e franséische Film vum Emil-Edwin Reinert aus dem Joer 1949 mam Luis Mariano a mat der Ludmilla Tcherina an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
E jonke Mann aus dem Baskeland huet net besonnesch vill Geschéck fir manuell Beruffer, mä e ka schéi sangen. En Agent gëtt dorop opmierksam, a stellt e geschwë virun d'Wiel: Op Tournée goen a Carrière maachen, oder bei sech doheem bleiwen, well do d'Meedche wunnt, amat deem e frou ass. Ma zum Gléck stellt sech eraus, dass hatt nawell gutt danze kann...

## Um Spaweck
Toute la famille était là

**Toute la famille était là** ass e franséische Film vum Jean de Marguenat aus dem Joer 1949 no engem Roman vum Henri Falk mam Jean Parédès a mat der Marguerite Pierry an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Här Catignac, e Metzler aus dem Perigueux, wëll säi Bouf Victor mat der Duechter vun engem Riichter bestueden. Wat hien net weess, ass, dass de Victor heemlech Lidder schreift an domat an engem Cabaret als Sänger optrëtt. An e weess och net, datt en eng heemlech Frëndin huet. Wéi dat erauskënnt, ass an der Famill der Däiwel lass...

## Um Spaweck
Ces dames aux chapeaux verts (Film 1949)

**Ces dames aux chapeaux verts** ass e franséische Film vum Fernand Rivers aus dem Joer 1949 no engem Roman vun der Germaine Acremant mam Henri Guisol a mat der Colette Richard an den Haaptrollen .

## Ëm wat geet et am Film?
D'Arlette, e Weesekand, gëtt bei seng véier Kusinne geschéckt, eeler Quiselen, déi am Norden an engem alen Duerf wunnen, an déi no him kucke sollen...

## Um Spaweck
Gigi (Film 1949)

**Gigi** ass e franséische Film vun der Jacqueline Audry aus dem Joer 1949 nom Roman mam selwechten Numm vun der Colette mat der Danièle Delorme a mat der Gaby Morlay an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Gigi huet 16 Joer a gëtt vu senger Groussmamm a vu senger Grousstatta erzunn. Ma d'Gigi interesséiert sech méi fir e Frënd vun der Famill, den Ierwe vun enger Zockerfabréck a Charmeur Gaston Lachaille...

## Um Spaweck
La ronde des heures (Film 1949)

**La ronde des heures** ass e franséische Film vun der Alexandre Ryder aus dem Joer 1949 nom Roman mam selwechten Numm vum Henri Falk mam Jacques Jansen a mat der Micheline Francey an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
E Sänger verléiert seng Stëmm, an dowéinst och seng Fra a Kanner, déi e muss verloossen. Ma et geléngt him e Comeback als Clown...

## Um Spaweck
La poupée monte le son

***La poupée monte le son*** ass d'Lidd vun der lëtzebuergescher Sängerin Laura Thorn, mat deem si Lëtzebuerg um Eurovision Song Contest 2025 zu Basel an der Schwäiz vertrueden huet.

D'Lidd gouf am Kader vun der nationaler Selektioun „Luxembourg Song Contest 2025“ de 25. Januar 2025 gewielt. Et gouf vum Julien Salvia an dem Ludovic-Alexandre Vidal geschriwwen.

Et ass eng Aart Äntwert op d'Lidd *„[[Poupée de cire, poupée de son]]“* vun der France Gall, mat deem Lëtzebuerg den Eurovision Song Contest 1965 gewonnen hat. Am Géigesaz zum Original ënnersträicht dëst neit Lidd d'Onofhängegkeet an d'Stäerkt vun der Popp, déi sech net méi kontrolléiere léisst.

An der Finall vum Eurovision Song Contest zu Basel krut d'Lidd 47 Punkten, a koum domat op déi 22. Plaz.

## Um Spaweck
* Den Text vum Lidd op eurovision.de
* D'Live-Opféierung vun der Laura Thorn an der nationaler Selektioun op youtube.com.
La veuve et l'innocent

**La veuve et l'innocent** ass e franséische Film vum André Cerf aus dem Joer 1949 mam Jean Desailly a mat der Sophie Desmarets an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Panoyau (Saturnin Fabre), ass der Affekotin Nicole (Sophie Desmarets) hiren éischte Client. Obwuel e sech op seng Onschold behaapt, gëtt en zum Doud veruerteelt. D'Nicole mécht alles, fir him ze hëllefen. Mat Hëllef vun engem Frënd klaut se kuerzerhand d'Guillotine... .

## Um Spaweck
La femme nue (Film 1949)

**La femme nue** ass e franséische Film vum André Berthomieu aus dem Joer 1949 mam Yves Vincent a mat der Gisèle Pascal an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Katy Perry

D**'Katy Perry**, gebuer als *Katheryn Elizabeth Hudson* de 25. Oktober 1984 zu Santa Barbara a Kalifornien, ass eng US-amerikanesch Sängerin a Songwriterin. Si ass ënner anerem fir hir Single „I Kissed a Girl“ bekannt, déi 2008 an den USA, Kanada an Australien un der Spëtzt vun den Charts stoungen. De 27. August 2017 huet si d'MTV Video Music Awards moderéiert. D'Katy Perry war och an der Jury fir American Idol 2018 an 2019.

## Discographie
* 2001 - *Katy Hudson*
* 2008 - *One of the Boys*
* 2010 - *Teenage Dream*
* 2012 - *Teenage Dream: The Complete Confection*
* 2013 - *Prism*
* 2017 - *Witness*
* 2020 - *Smile*
* 2024 - *143*

## Um Spaweck
Kultur lx

**Kultur | lx – Arts Council Luxembourg** ass eng Plattform, déi déi verschidden Intitiative koordinéiert, déi hëllefe solle fir d'Kulturzeen zu Lëtzebuerg z'ënnerstëtzen, ze subventionéieren an ze verbreeden.

Se gouf am Juli 2020 gegrënnt an ënnersteet dem Kulturministère.

Hir Aktivitéite fokusséieren op dës dräi Schwéierpunkter:
* d'Entwécklung vun de Karriäre vun de Kënschtlerinnen a Kënschtler vu Lëtzebuerg;
* d'Verbreedung vum kënschleresche Schafen ënnerstëtzen a fërderen;
* d'kënschleresch Kreatiounen national an international méi bekannt maachen.

Ënnert dem Daach vu kultur | lx ginn Honnerte vun Initiativen an Aufgabe vereent, wéi z.&nbsp;B.  oder Reading Luxembourg. Mëttel- a laangfristeg soll déi Plattform den Haapt-Uspriechpartner sinn, fir Fachleit aus de Sparten Architektur, Design, Konschthandwierk, Multimedia- an Digitalkonscht, Literatur a Verlagswiesen, Musek a performativ Konscht ze begleeden an ze promouvéieren.

## Um Spaweck
* D'Websäit vu kultur|lx
Lëtzi

***Lëtzi*** (och: ***Lötzi*** oder ***Loetzi***) war eng lëtzebuergesch Zäitschrëft, déi vum  Februar 1955 bis 1961 eemol am Mount erauskoum. Besëtzer, Editeur a Redakter war de Jean-Pierre Braun.

An *Lëtzi* stoungen Artikelen iwwer Lëtzebuergesch Sprooch a Literatur, an Extraiten aus Wierker iwwer lëtzebuergesch Dichtung a Lidder.

## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* Fiche op a-z.lu.
Jean-Pierre Braun

De **Jean-Pierre** ("**Jempi**") **Braun**, gebuer den 13. Februar 1882 zu Réimech, a gestuerwen den 21. Januar 1966 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Schoulmeeschter an Auteur.
## Liewen a Karriär
De Jean-Pierre Braun huet vun 1900 bis 1903 d'Normalschoul gemaach a gouf doropshi Schoulmeeschter zu Waasserbëlleg. Nom Enn vum Éischte Weltkrich huet hien, op Ufro vun der Regierung, zu Geisenheim an zu Montpellier Wäibau a Kellerwirtschaft studéiert.

Hie war ausserdeem 30 Joer laang Organist zu Waasserbëlleg. An den 1940er Joren ass hien an d'Stad geplënnert. Hien huet sech fir d'Lëtzebuerger Sprooch an hire Stellewäert am kulturellen, politeschen a gesellschaftleche Liewen agesat. 1936 war hie Matgrënner vum Veräin *[[Hémechtssprôch]]*. Vun 1955 bis 1961 war de Braun Redakter, Editeur, Drécker a Besëtzer vun der Zäitschrëft *[[Lëtzi]]*, déi all Mount erauskoum.

Zanter den 1930er Joren huet de Jean-Pierre Braun Theaterstécker op Lëtzebuergesch geschriwwen, wéi z.&nbsp;B. dat patriotescht Stéck *D'Fiéschterle'ni*, dat 1939 am Kader vun de Centenairesfeiere vu Lëtzebuerg erauskoum, oder d'Kannerstéck *De' lescht Wichtelcher*. U Kanner riicht sech och seng Soen- a Märercherssammlung *Heeméchtsstêren*. Ausserdeem huet hie reliéis Lidder a Gebieder aus dem Laténgeschen op Lëtzebuergesch iwwersat an déi an zwéi Bänn (*Weiraach* a *Weiraach a Muttergottesrousen*) erausbruecht.

## Um Spaweck
Tony Mander

Den **Anton “Tony” Mander**, gebuer de 26. September 1902 zu Wolz an och do gestuerwen den 11. Juli 1974, war ee lëtzebuergesche Fotograf.

Hie war den Initiator vum Gënzefest, dat zënter 1949 um Päischtweekend zu Wolz ofgehale gëtt.
Edgar Cossé

Den **Edgar Stanislas Cossé**, gebuer de 17. August 1856 zu Avize an der Marne, a gestuerwen den 21. September 1908 zu Hollerech, war e franséische Fabrécksdirekter.

Hien huet an der Fabrique de Champagne E. Mercier zu Épernay geschafft, a méi spéit an där hirer Filial zu Lëtzebuerg, wou e bis zu sengem Doud Direkter war. Hien ass den 21. September 1908 um 8 Auer an der avenue de la Gare gestuerwen a gouf um Hollerecher Kierfecht begruewen.

Den Edgar Cossé war mat der Sophie Fischer bestuet.

Zu Hollerech gouf 1912 déi fréier Dumonceau-Strooss op *Rue Cossé* ëmgenannt, déi awer schonn 1925 a *[[Rue de Reims (Stad Lëtzebuerg)|Rue de Reims]]* ëmgenannt gouf. Zu Koplescht, wou en als *Bienfaiteur* geéiert gëtt, dréit d*'Place Edgar Stanislas Cossé* bis haut säin Numm. Op där Plaz steet och e Gedenksteen.


Memorial Edgar Cossé in Kopstal 01.jpg|Monument zu Koplescht zu Éiere vum Edgar Cossé op der Plaz déi säin Numm dréit
Grabstein Edgar Cossé - Sophie Fischer in Hollerich 01.jpg|Grafsteen um Hollerecher Kierfecht
Adrian

**Adrian** ass de Virnumm vun ënner anerem folgende Persounen:

* Adrian Boult (1889-1983): engleschen Dirigent. 
* Adrian G. Griffiths (*1964): kanadesche Filmschauspiller.
* Adrian Hasler (*1964): liechtensteinesche Politiker. 
* Adrian Hoven (1922-1981): éisträichesche Schauspiller, Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent. 
* Adrian Ștot (*1968): rumäneschen Handballspiller an Trainer vun der Lëtzebuerger Härenhandballnationalekipp (2006-2017).
* Adrian Sutil (*1983): däitsch-uruguayesche Formel-1-Pilot.

Folgend Persounen hunn den Numm als Kënschtlernumm benotzt:
* Adrian, Kënschtlernumm vum lëtzebuergesche Popsänger Adriano Selva an de Joren 2018 an 2019.
* Adrian Booth, Spëtznumm vun der US-amerikanescher Schauspillerin Lorna Gray (1917-2017).

## Kuckt och
* The List of Adrian Messenger
* Hadrian
* Adrien
Arthur Hary

Den **Arthur Hary**, gebuer de 7. Mee 1892 zu Allënster, a gestuerwen de 16. Mäerz 1925 zu Gréiwemaacher, war e lëtzebuergeschen Auteur a Schoulmeeschter.

## Liewen
Den Arthur Hary huet vun 1908 bis 1911 d'Normalschoul an der Stad gemaach, a gouf dono Schoulmeeschter zu Betteng op der Mess, a vun 1915 bis 1918 zu Bouneweg. 1918 bis 1920 huet hien zu Leipzig, Paräis a Bonn Pedagogik studéiert.

1921 gouf hie Schoulinspekter zu Klierf, an 1923 zu Gréiwemaacher. Hien ass mat 32 Joer un enger Longenentzündung gestuerwen.

## Wierker
* Editeur a Ko-Auteur vun der Schoulzeitung *Noch sind die Tage der Rosen* 1912 (1914-1921: *Zeitung für kleine Leute.*); Editeur vu Joreseditioune vun Artikelen doraus: *Dem Kind der Heimat* (1915), *Unser Land* (1916), *Erzland* (1917).
* *Hein Loser und andere Geschichten. Erlebtes und Ertäumtes.* Luxemburg: P. Worré-Mertens, 1921.
* *Le Guide. Worte und Wege der Tat*. 1923 (Buch iwwer Pedagogik).

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller
Cité internationale des arts

D**'Cité internationale des arts** ass eng Kënschtlerresidenz zu Paräis, déi Konschtschafenden aus der ganzer Welt eng zäitlech begrenzt Aarbechts- a Wunnméiglechkeet bitt. Si huet als Zil, de kënschtlereschen Austausch ze fërderen an e kreatiivt Ëmfeld fir Kënschtler aus allen Disziplinnen ze schafen.

## Geschicht an Organisatioun

D'Cité internationale des arts gouf op Initiativ vun enger Rei kulturellen Organisatioune mat der Ënnerstëtzung vun der Stad Paräis an dem franséische Staat gegrënnt an huet 1965 hir Dieren opgemaach. D'Residenz huet zwee Gebaier: eent am Quartier Le Marais (op N° 18, rue de l'Hôtel de Ville) an eent op Montmartre (op N° 24, rue Norvins). Zesummen hu se iwwer méi wéi 300 Atelieren a Wunnraim.

D'Cité gëtt vun enger Stëftung verwalt a schafft mat villen nationalen an internationale Partnerinstitutiounen zesummen, déi Boursë fir den Openthalt verdeelen. Zu Lëtzebuerg mécht de Kulturministère all Joer en Appell un national Kënschtler, déi eng Kandidatur kënnen areechen, fir den Openthalt an der Cité internationale des arts finanzéiert ze kréien.

De Residenzprogramm riicht sech u professionell Kënschtler, Museker, Schrëftsteller an aner kulturschafend Leit aus aller Welt. D'Openthaltsdauer variéiert tëscht zwéin an zwielef Méint. D'Auswiel geschitt op Kandidatur, mat engem Prozess, dee kënschtleresch Exzellenz an d'Noutwennegkeet vum Openthalt zu Paräis berécksiichtegt.

D'Cité internationale des arts huet sech als bedeitenden Zentrum fir den internationale Kulturaustausch etabléiert. Vill renomméiert Kënschtler hunn do gelieft a geschafft. Mat Evenementer, Ausstellungen a Concerten dréit d'Institutioun donieft zur kultureller Diversitéit vu Paräis bäi. All Joer residéieren iwwer 1.000 franséisch an auslännesch Kënschtler aus méi wéi 50 Länner an der Cité.

## Um Spaweck
* Websäit vun der Cité internationale des arts
Rome-Express (Film 1950)

**Rome-Express** ass e franséische Film vum Christian Stengel aus dem Joer 1950 mam Jean Debucourt a mat der Hélène Perdrière an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Fënnef Fraen déi op eng Annonce geäntwert hunn begéine sech am Zuch Paräis-Roum. Ënnerwee verschwanne véier vun de Fraen…
 
## Um Spaweck
La voyageuse inattendue

**La voyageuse inattendue** ass e franséische Film vum Jean Stelli aus dem Joer 1950 mam Georges Marchal a mat der Dany Robin an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Marc, e Fotograf versicht eng jonk Fra déi Autoe gestuel huet erëm op de richtege Wee ze bréngen… 

## Um Spaweck
Le furet (Film 1950)

**Le furet** ass e franséische Film vum Raymond Leboursier aus dem Joer 1950 no engem Roman vum  Stanislas-André Steeman mat der  Jany Holt a mat der Colette Darfeuil an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Police-Prefet an de Privatdetektiv Wens kréie Bréifer, déi zukünfteg Verbriechen ukënnegen, an déi  mat *Le Furet* ënnerschriwwe sinn. Ufanks gi se net vill drop, ma séier mierke se, dass de *Furet* recht huet. Si hu bei all Fall zwar all Kéiers ee Verdächtegen, ma keng Beweiser. A ween onofhängeg dovu weess, bleift e Mysterium...
Minne, l'ingénue libertine

** Minne, l'ingénue libertine** ass e franséische Film vun der Jacqueline Audry aus dem Joer 1950 no engem Roman vun der Colette mat der Danièle Delorme a mam Franck Villard an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Minne, e Meedchen aus guddem Haus, bestuet sech mat sengem Koseng Antoine, deen, am Géigesaz zu him, an hatt verléift ass. Hatt bedréit e mam Barong Jacques Couderc, a léisst sech vum Maugis schéin Ae maachen...
Le tampon du capiston (Film 1950)

**Le tampon du capiston** ass e franséische Film vum Maurice Labro aus dem Joer 1950 mam Rellys a mam Frédéric Duvallès an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Cochu ass a sengem Arméisregiment de Spiichtemécher. Fir en dofir ze strofen, ernennt säi Leitnant hien zum "tampon du capiston", d. h. hie gëtt an den Déngscht bei dem Kapitän seng Sëschter Hortense ofbestallt, déi vun alle gefaart gëtt...