open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nikloskapell vu Soller

D**'Nikloskapell zu Soller** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Wooltz Saints-Pierre-et-Paul, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Wanseler gehéiert.

De Patréiner vun der Kapell ass den hellegen Niklos, deem säi Fest de 6. Dezember gefeiert gëtt.

D'Kapell steet op der Kräizung vun der *rue J.B. Determe*, dem CR309, mat der Strooss *Um Kanal*. Ronderëm d'Kapell ass de Kierfecht ugeluecht.

Se huet deen eenzege Barocktuerm mat Träppleksdaach zu Lëtzebuerg.

## Geschicht
Dokumenter beleeën, datt déi Soller Leit bis dat 11. Joerhonnert op Bauschelt an d'Kierch gaange sinn. Wéi Soller och eng Kapell hat, gouf et Sëtz vun enger Par mat Donkels als Filial. Och Bras huet vun 1803 bis 1839 zur Par Soller gehéiert. 1872 ass de Sëtz vun der Par op Donkels verluecht ginn.

D'Kapell vu Soller an de Kierfecht goufe wärend der Ardennenoffensiv staark beschiedegt. Wéi 1959 d'Strooss méi breet gemaach gouf, ass de Kierfecht e Stéck geréckelt ginn a gouf nei amenagéiert.

Bis de 7. Mee 2017 war et eng Kapell vun der Par Donkels, déi zum Parverband Wooltz, Kiischpelt, zu der Pastoralregioun Norden an zum Dekanat Wolz gehéiert huet. Zur fréierer Par Donkels huet ausser der Kapell vu Soller och nach d'Parkierch vun Donkels gehéiert.

## D'Paschtéier vu Soller

* 1382: Henri Alman
* 1399: Gérard Alman (oder Laleman)
* 1427: Ghiselbertus Bache
* 1510: Clais
* 1583: Jean Noblehomme
* 1589 - 1602: Guillaume Gavroy vu Marmont
* 1609: Bernard M. Pierre
* 1609 - 1617: Michel Lamborel vun Engreux
* 1617 - 1618: Denis Ballex (oder Baillet) vu Salm
* 1618 - 1630: Laurent Monghausen
* 1630 - 1659: Jean Alexandre
* 1659 - 1689: Jacques Nicolas
* 1689 - 1744: François Belche
* 1744 - 1767: Jean Toussaint
* 1767 - 1809: Jean-Michel Léonard vu Bras
* 1809 - 1819: Gilles-François Conté vun Ëlwen
* 1819 - 1843: Jean-Michel Frankard
* 1843 - 1854: Nicolas Jonrath vun Esch-Sauer
* 1854 - 1862: Antoine Léonard vun Äischer
* 1862 - 1869: François Thinnes vun Harel
* 1869 - 1872: Mathias-Richard Elsen vu Mäerzeg

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vun der Par Wooltz Saints-Pierre-et-Paul
* D'Kapell Soller an der Facebookgrupp ''Patrimoine religieux Luxembourg - Reliéisen Ierwen Lëtzebuerg'' 


Kapelle Sonlez 02.jpg|D'Kapell vun Nordosten aus gesinn
Kapelle Sonlez 03.jpg|D'Kapell vun Osten aus gesinn
Kapelle Sonlez 04.jpg|Aganksdier
DKW Club Luxembourg

Den **DKW Club Luxembourg** ass e lëtzebuergeschen Autosclub, de 6. Oktober 1962 gegrënnt gouf. "DKW" am Numm vum Club steet fir **''D**ampf **K**raft **W**agen* a bezitt sech op déi fréier [[Däitschland|däitsch]] Autosmark.

Den Zweck war, zesumme bei [[Automobilsport|automobilsportlechen]] Evenementer wéi Courssen, Biergcourssen a [[Slalom (Autossport)|Slalomen]] zu Lëtzebuerg matzemaachen, anerersäits awer och am Ausland bei DKW-Evenementer matzemaachen, wéi z.&nbsp;B. dem Internationale *Silberschild-Rennen'' op der Avus zu Berlin. Et war zu deem Zäitpunkt also éischter eng Ecurie.

## Ziler vum Veräin
D'Haaptziler vum Veräin sinn:

## Geschicht
De 6. Oktober 1962 hunn den Armand Eicher, Paul Hilger, Jean Nicolas, Robert Raus, Jean Thill, Raymond Thoma, Jean Weisgerber an Armand Wies den "DKW Club Luxembourg asbl" gegrënnt.

De Club ass awer Mëtt den 1970er Joren entschlof, bedéngt doduerch, datt d'Wierk, d'Autounion, 1964 opgehalen huet, DKWen ze produzéieren, an de Marken-Numm Audi nees opliewe gelooss huet.

Um Autojumble 1999 zu Monnerech haten de Jean-Claude Muno an den Armand Dupont, allen zwee DKW-Fuerer, d'Iddi, een DKW Club ze grënnen. De Jean-Claude Muno huet dunn, no ville Recherchen a mat Hëllef vum Jos Wantz, erausfonnt, datt et 1962 schonn een DKW Club zu Lëtzebuerg gouf a sech d'1962er Statute besuergt. Encouragéiert vum Jean Godart, deemolege President vun der Lëtzebuerger Oldtimer-Federatioun (LOF), ass de Jean-Claude Muno drugangen d'Grënnungsmemberen opzesichen an de Club z'iwwerhuelen, elo awer als Oldtimer- a Sammlerclub.

Zanter 2000 gëtt et de Club nees; vun deem Moment un huet e sech net just op d'Mark DKM bezunn, mä och nach ëm Gefierer vun de Marken Horch, Wanderer an Audi. De Club hat am Joer 2023 zirka 25 Memberen, dorënner e puer Leit aus dem däitschen a belsche Grenzgebitt.
Stee

Mat **Stee** kënne follgend Begrëffer gemengt sinn:
* eng provisoresch Konstruktioun aus Staangen an Dunne laanscht eng Mauer oder bei Verschalungen, kuckt: Stee (Bauwiesen) (f);
** duerno genannt och eng kleng Bréck meeschtens nëmme fir Foussgänger wéi fréier z.&nbsp;B. den *[[Izeger Stee]]* (m);
* eng Form vum Verkaf, woubäi deen, deen den héchste Präis bitt, dat, wat verkaaft soll ginn, kritt; kuckt: Stee (Handel) (f);
* eng Form vum Verpachten, woubäi z. B. bei engem Juegdlous eng vun den dräi héchste Misen den Zouschlag kritt; kuckt: Stee (Juegd) (f).
Droylsden FC

Den **Droylsden FC** (Spëtznumm *The Bloods*) ass en englesche Foussballveräin zu Droylsden am Greater Manchester. An der Saison 2008/09 spillt déi 1. Härenekipp an der Football Conference North, der sechsthéchster Spillklass am englesche Liga System, dest nodeem si um Enn vun der Saison 2007/08 aus der Football Conference ofgestige sinn. De Veräi spillt seng Heemspiller am Butcher's Arms Ground Stadion.

De Veräin ass 1892 gegrënnt ginn an huet ëmmer an den nidderege Lige gespillt. An der Saison 2007/08 stounge si fir d'éischt an hirer Geschicht an der fënnefthéchster Spillklass vum Englesche Foussball.
Manchester United F.C.

De **Manchester United Football Club ** (Spëtznumm *The Red Devils*) ass en englesche Foussballveräin zu Manchester. Déi 1. Härenekipp spillt an der Saison 2023/24 an der Premier League, der héchster Spillklass am englesche Liga System. De Veräi spillt seng Heemspiller am Old Trafford Stadion.

De Veräi gouf 1878 gegrënnt. Se hunn 18-mol den englesche Foussballchampionnat gewonnen, fir d'lescht 2013. Den FA Cup hu se 12-mol mat heem geholl, fir d'lescht am Joer 2016. Op internationalem Plang hu se 1968, 1999 an 2008 den *Europapokal vun de Landesmeeschter*, respektiv d'UEFA Champions League gewonnen, an 1991 den Europapokal vun de Pokalgewënner.

## Victoiren
* **englesch Meeschterschaft ([[Premier League]]): 20-mol**
** 1908, 1911, 1952, 1956, 1957, 1965, 1967, 1993, 1994, 1996, 1997, 1999, 2000, 2001, 2003, 2007, 2008, 2009, 2011, 2013
* **englesche Pokal ([[FA Cup]]): 12-mol**
** 1909, 1948, 1963, 1977, 1983, 1985, 1990, 1994, 1996, 1999, 2004, 2016
* **englesche Ligapokal ([[League-Cup]]): 3-mol**
** 1992, 2006, 2009
* **englesche Supercup ([[Community Shield]]): 17-mol**
** 1908, 1911, 1952, 1956, 1957, 1965*, 1967*, 1977*, 1983, 1990*, 1993, 1994, 1996, 1997, 2003, 2007, 2008
* **[[UEFA Champions League|Champions League]]: 3-mol**
** 1968, 1999, 2008
* **Europapokal vun de Pokalgewënner: 1-mol**
** 1991
* **Weltpokal/[[Klubweltmeeschterschaft]]: 2-mol**
** 1999, 2008
* **europäesche [[Supercup]]: 1-mol**
** 1991

## Spiller
### Kader 2009/2010

### Rekordspiller
#### Spiller mat de meeschte Matcher

#### Spiller mat de meeschte Goler

## Bemierkungen


## Kuckt och
* Old Trafford
* Premier League

## Um Spaweck

 Offiziell Websäit vu Manchester United FC
Histon FC

**Histon FC** (Spëtznumm *The Stutes*) ass en englesche Foussballveräin an den Dierfer Histon an Impington am Cambridgeshire. An der Saison 2008/09 spillt déi 1. Härenekipp an der Football Conference, der fënnefthéchster Spillklass am englesche Liga System. De Veräi spillt seng Heemspiller am Bridge Road Stadion.

De Veräin ass 1904 gegrënnt ginn an huet ëmmer an den nidderege Lige gespillt. An der Saison 2007/08 spille si fir d'éischt an hirer Geschicht an der fënnefthéchster Spillklass vum Englesche Foussball.

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vun Histon FC
Forwarder

E **Forwarder** ass eng Bëschmaschinn, déi geschloen a gebotzt Bamstämm, déi schonn op definéiert Längte geschnidde sinn, meeschtens tëscht 4 an 8 Meter, aus dem Bësch, op e Wee dee vu Camione ka benotzt ginn, ze transportéieren.

## Um Spaweck
Katakombe vu Paräis

D**'Katakombe vu Paräis** si fréier ënnerierdesch Steebréch, um lénkse Seineufer am 14. Arrondissement vu Paräis. Well vu 1785 u vill Parkierfechter zu Paräis zougemaach goufen, ass en Deel vun deene Steebréch als Schankenhaus benotzt ginn. Bis uganks vum 19. Joerhonnert waren d'Schanke vun enge sechs Millioune Paräisser Bierger an d'Katakomben iwwerféiert ginn.

## Um Spaweck
Maragole

D**'Maragole** ass eng Baach am Südweste vu Lëtzebuerg, an engem klengen Dall tëscht Rodange a Rolleng.

Si entsteet aus dem Zesummelaf vun 2 Grief am Oste vu Rodange, op enger Héicht vun 278 Meter. Se leeft dann duerch de Flouer *Plon*, en deelweis suppegt Gebitt, an deem laanscht d'Baach Kappweide stinn. Duerno leeft se ënner der *Rue de la Maragole* erduerch fir an d*'Ronnwiss* ze kommen. Soubal wéi se do op d'Héicht vun der *Avenue de la Gare* kënnt, ass se fir de Rescht vun hirem Laf, op enger Längt vu ronn 800 Meter ënnierdesch a Réier agespaart, fir op der *Grousswiss* da vu lénks an d'Kuer ze lafen.

Si ass am Ganzen ongeféier 1.600 Meter laang, an als Niewefloss vun der Kuer, ass et zu Lëtzebuerg eng vun de wéinege Baachen déi zum Meusebaseng gehéiert.
## Kuckt och
FA Cup

Den **FA Cup** (Football Association Challenge Cup) ass déi wichtegst Coupe-Kompetitioun am Englesche Foussball. E gëtt zanter dem Joer 1871, mat Ausnam vun de Weltkricher, all Joer ausgespillt, an ass domat déi eelst Foussball-Kompetitioun op der Welt, déi bis haut existéiert.

All Veräiner déi am Englesche Foussball Liga System vertruede sinn an déi an der Saison virdrun an enger vun de wichtegen Englesche Coupe-Kompetitioune matgespillt hunn (FA Cup, FA Trophy an FA Vase) kënne matspillen. D'Matcher lafen all Saison an 2 Virqualifikatiounsronnen, 4 Qualifikatiounsronnen an 8 Haaptronnen tëscht de Méint August a Mee. An der Saison 2011/12 gouf en neie Rekord vu Participanten opgestallt, mat 763 Veräiner.

Manchester United F.C. huet den FA Cup 11-mol gewonnen, an ass domat Rekordgewënner.
Kettering Town FC

**Kettering Town FC** (Spëtznimm *The Poppies* an *The Kettles*) ass en englesche Foussballveräin zu Kettering am Northamptonshire. An der Saison 2008/09 spillt déi 1. Härenekipp an der Football Conference, der fënnefthéchster Spillklass am englesche Liga System, dest nodeem si um Enn vun der Saison 2007/08 aus der Football Conference North opgestige sinn. De Veräi spillt seng Heemmatcher an der A-Line Arena zu Kettering.

De Veräin ass 1872 gegrënnt ginn. Tëscht 1971 an 2001 hunn si an der fënnefthéchster Spillklass vum englesche Foussball, der Football Conference gespillt.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vu Kettering Town FC
Faass

E **Faass** ass e Behälter aus Holz, Metall oder Plastik a Form vun engem Zylinder.

## Kuckt och
*Pifffaass
*Béierfaass
*Wäifaass
*Kéifer

## Um Spaweck
Bergues

**Bergues**, op Hollännesch *Sint-Winoksbergen*, ass eng franséisch Stad a Gemeng am Blootland am Nord an der Regioun Hauts-de-France.

Bergues läit op enger Héicht vu 6 Meter am Duerchschnëtt, mat engem Minimum vun engem Meter an engem Maximum vun 22 Meter.

D'Awunner gi *Berguois* genannt.

## Nopeschgemengen

## Bergues am Film
Bergues gouf 2008 duerch de Film **[[Bienvenue chez les ch'tis]]** vum Dany Boon bekannt, dee sech haaptsächlech zu Bergues ofspillt. 
An deem Film ginn d'Leit gleewe gelooss, d'Awunner vu Bergues géifen den Dialekt Ch'ti schwätzen. Tatsächlech gëtt do awer flämesch geschwat. Nodeem de Film erauskoum, huet sech an der Stad en Tourismus entwéckelt, dee se bis dohin net kannt huet. Bei touristesche Féierungen, déi meeschtens vum Klackespiller, dem Jacques Martel vu Bergues geleet ginn, gëtt een da gewuer, datt nëmmen eng Koppel an der ganzer Gemeng den Dialekt schwätzt, dobäi schwätzt d'Fra de Ch'ti an de Mann de *Ch'timi*, d'Sprooch vun de Biergaarbechter déi op dem Ch'ti baséiert.

## Kuckeswäertes
*De Klackentuerm deen den 2. November 2004 als historescht Monument klasséiert gouf, an zanter dem 16. Juli 2005 op er Lëscht vun de Weltierwe vun der UNESCO steet.

## Um Spaweck

*Internetsäit vu Bergues
Lewes FC

**Lewes FC** (Spëtznumm *The Rooks*) ass en englesche Foussballveräin zu Lewes am Ost Sussex. An der Saison 2008/09 spillt déi 1. Härenekipp an der Football Conference, der fënnefthéchster Spillklass am englesche Liga System, dest nodeem si um Enn vun der Saison 2007/08 aus der Football Conference South opgestige sinn. De Veräi spillt seng Heemmatcher an der The Dripping Pan Stadion.

De Veräin ass 1885 gegrënnt ginn an huet ëmmer an deenen ënneschten Divisioune vum Englesche Foussball gespillt. Um Enn vun der Saison 2007/08 sinn si fir d'éischt an hirer Geschicht an déi fënnefthéchst Spillklass opgestigen.

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vu Lewes FC
Allee zu Munneref

D****', ass eng Allee mat Neelchesbierebeem (*Pyrus pyraster*,  poirier sauvage européen,  Wildbirne oder Holzbirne) déi tëscht Munneref an Éimereng stinn an déi wéinst dem Gesamtandrock vun der Allee zënter 2002 zu de bemierkenswäerte Beem zu Lëtzebuerg gehéieren.

D'Allee gouf 2001 als Zousazinventaire op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter klasséiert.
 
## Lokalisatioun
D'Allee ass den éischten Deel vun der Strooss, déi vun der *Résidence Monplaisir* zu Munneref an der Gemeng mam selwechten Numm op Éimereng an der Gemeng Schenge féiert. Si zitt sech iwwer d'Lieu-dite *Kickeschpand* an *op Kirelheck*, a besteet aus ronn 200 Bierebeem, deenen hire geneeën Alter net bekannt ass.

D'Allee ass 1,3&nbsp;km laang. Kuerz viru Mëttlängt, vu Munneref aus gesinn, béit se bal rechtwénkeleg no riets a Richtung Éimereng of. D'Strooss ass fräi fir de Verkéier, gëtt awer well se schmuel ass, kaum nach benotzt.

Geographesch Koordinate vum Ufank a vum Enn vun der Allee:
* Munneref: 
* Éimereng: 

## Geschicht
Dem Lokalhistoriker Lé Tanson (1914 – 1999) vu Munneref no, wier d'Allee op d'Initiativ vum Munnerëffer Paschtouer Théodore Flammang ugeluecht ginn. Fir dat Nëtzlecht mat deem Agreabelen ze verbannen, wieren d'Beem engersäits gesat gi fir de Kuergäscht déi op Munneref an de Bad koumen den Openthalt ze verschéineren an anersäits fir aus de Bieren eng Neelchesdrëpp ze brennen. Zu där Zäit haten d'Uebstbeem laanscht d'Stroossen en net onwichtege wirtschaftleche Wäert an d'Bauerwaltung huet d'Friichten am Hierscht ëffentlech verkaaft.

## Entwécklung
2008 konnt ee gesinn, datt eng ganz Rëtsch vun de Beem aus Altersgrënn net méi an engem gudden Zoustand waren. 2007/2008 goufen der vill vun hinne staark zeréckgeschnidden. Anerer goufen ewechgeholl an duerch jonk Beem ersat.

U = Ëmfang; d = Duerchmiesser; h = Héicht

## Biller

Fichier:MunnerefBirenallee01.jpg|Fréijoer (Mee 2008)
Fichier:MunnerefBirenallee02.jpg|Summer (Juni 2008)
Fichier:KeeBild.jpg|Hierscht ()
Fichier:KeeBild.jpg|Wanter ()

 
## Kuckt och
*Aner bemierkenswäert Beem zu Munneref (am Park vum Hotel Grand-Chef):
:eng Platan an e männlechen an e weibleche Ginkgo
* Bemierkenswäert Beem zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Munneref

## Literatur
* Murat, D. & M. Feldtrauer-Molitor (Koordinatioun), 2023. *Les arbres remarquables du Grand-Duché de Luxembourg*. Editeuren: Administration de la nature et des forêts (ANF) an natur&ëmwelt asbl. ISBN 978-2-9199474-3-0 (cf. S. 190-191, Foto an Text)
* Bartimes, Mett et al. *Les arbres remarquables 2002*. Luxembourg: Administration des eaux et forêts, 2002. Print. ISBN 2-919877-05-4 (cf. S. 222-223, Foto an Text)
* *Arbres remarquables du Grand-Duché de Luxembourg*. Luxembourg: Administration des eaux et forêts, 1981. Print.
## Um Spaweck
Kapell Buddeler

D**'Kapell zu Buddeler** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Musel a Syr Saint-Jacques, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Biwer gehéiert.

D'Kapell steet am Oste vun der Uertschaft. D'Kapell an de Mobilier goufe renovéiert a restauréiert an den 30. September 2017 offiziell ageweit

Den 21. Juni 2017 gouf d'Kapell op d'Lëscht vun de klasséierte Monumenter als *nationaalt Monument* agedroen.

Zur fréierer Par Biwer gehéiert ausser der Kapell vu Buddeler och nach d'Parkierch vu Biwer.

## Patréiner
D'Kapell ass de Véierzéng Nouthëllefer geweit, deenen hiert Fest de 27. Abrëll gefeiert gëtt. De rietsen Niewenaltor an der Kapell weist déi 14 Nouthëllefer, allerdéngs ass eng vun de Figure verluer gaangen.

## Literatur
* Anne-Aymone Schmitz: *Die Stube der Nothelfer wird aufgehübscht - Renovierungsarbeiten in der Kapelle von Boudler neigen sich dem Ende zu* am Luxemburger Wort vum 29. August 2017, S.20
* Am Alain Atten senger Novell *Alle Véierzéin* spillen déi 14. Nouhëllefer vu Buddeler eng Roll.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Biwer
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Maacher, Mäertert, Widdebierg, Wormer
* D'Fënstere vun der Kapell vu Buddeler op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 

## Biller

Fichier:Kapelle Boudler 02.jpg|D'Kapell vun Nordweste gesinn
Fichier:Kapelle Boudler 03.jpg|D'Kapell vu Süde gesinn
Gallier

**Gallier** war de Sammelbegrëff, deen d'Réimer fir déi keltesch Volleksstämm gebraucht hunn, déi a Gallien gelieft hunn, dat op engem Territorium vum haitege Lëtzebuerg, der Belsch, Frankräich, dem Schwäizer Mëttelland an Norditalie louch.

## Um Spaweck
Raf

E **Raf** (och alt *eng* Raf) ass eng Konstruktioun am Form vun engem Reech oder enger Leeder, déi haaptsächlech an de Ställ, de laange Wee laanscht eng Mauer ubruecht ass, an déi geduecht ass fir Hee oder soss gedréchent Hällem wéi Stréi oder Bounestréi dran ze leeën, fir datt d'Béischten d'Fudder net viru sech um Buedem leien hunn, an et duerch Vertrëppele verbëtze kënnen.

De Raf ass sou un der Mauer festgemaach, datt déi ënnescht Läischt widder der Mauer läit a sou verhënnert datt d'Fudder no ënnen erausrutsche kann. Déi iewescht Läischt ass ongeféier en hallwe Meter vun der Mauer ewech, fir datt vun uewe kann nogefëllt ginn.

A ville Ställ sinn dofir am Plaffong Liichten, sougenannt *Rafelächer*, fir datt d'Fudder direkt vum Heeknapp kann an de Raf gehäit ginn.

## Ausdréck
Ausdréck an Zesummenhang mam Raf:

* „Du kriss de Raf méi héich gehaangen“: et wäert een dir de Muttwëll schonn nach ausdreiwen;
* „Bei deene gëtt et net vill an de Raf“: bei deene gëtt et net vill z'iessen.

## Um Spaweck
Klackentuerm vu Bergues

Den haitege Klackentuerm ass den drëtte Klackentuerm deen an der Stad Bergues opgeriicht gouf.

Mat dem Bau vum Tuerm dee 47 Meter héich ass, a vum Architekt Paul Gélis entworf gouf , gouf am Juli 1958 ugefaangen, a gouf den 2. Juli 1961 ageweit. Et ass e sougenannten *Halentuerm*.

Den Tuerm ass deelweis am arméierte Bëtong gebaut, an aus Kalleksteng, a gielen Zillen, och nach Sandzille genannt.
 
Op den Tuerm kënnt een iwwer 191 Träpplecken, an d'Klackespill besteet aus 50 Klacken.

De Klackentuerm vu Bergues gouf den 2. November 2004 als historescht Monument klasséiert, a steet zanter dem 16. Juli 2005 zesumme mat 23 aneren Tierm aus dem Nord, der Somme an dem Pas-de-Calais op er Lëscht vun de Weltierwe vun der UNESCO.

#### Geschicht vum Tuerm

#### Klackespill

## Kuckt och
* Beffroien an der Belsch an a Frankräich
Makroobjektiv

E **Makroobjektiv** ass e Wiesselobjektiv fir Spigelreflex-Fotoapparaten, dat korrigéiert ass, fir optesch am Beräich vun der Makrofotografie optimal ofzeliichten.

Bei normale moderne Makroobjektiver ass et méiglech, ouni zousätzlech Fotosgeschier e Reproduktiounsmoosstaf vun 1:1 z'erreechen. Eeler Modeller si bis op 1:2 komm.

Bis op speziell Ausnamen hu Makroobjektiver eng fest Brennwäit, meeschtens ëm 60–70&nbsp;mm, 100–105&nbsp;mm an 180–200&nbsp;mm.

## E Fall fir sech

Fir Reproduktiounsmoossstief tëscht 1:1 a 5:1, also eng Vergréisserung vu fënnefmol, huet Canon en Objektiv an hirem Katalog, dat allerdéngs net autofokusséiert.
Armentières

**Armentières**, op Hollännesch *Armentiers*, fir an der Sprooch vun der Picardie *Armintîre* an op Flämesch *Ermentiers* ass eng franséisch Stad a Gemeng am Nord an der Regioun Hauts-de-France.

Armentières läit op enger Héicht vu 15 Meter am Duerchschnëtt, mat engem Minimum vun 11 Meter an engem Maximum vun 20 Meter. 
## D'Awunner
D'Awunner gi *Armintièrois* genannt.

## Kuckeswäertes
* De Klackentuerm deen als historescht Monument klasséiert gouf, an zanter dem 16. Juli 2005 op er Lëscht vun de Weltierwen vun der UNESCO steet.

## Um Spaweck

* Internetsäit vun Armentières
Fuddermëschwon

E **Fuddermëschwon** ass e Gefier, dat gebaut ass fir a landwirtschaftleche Betriber mat Randbéischtszuucht eng Stallfidderung mat Silofudder duerchzeféieren. Dobäi gëtt et Modeller, déi vun engem Trakter musse gezu ginn an anerer, déi vun eegener Kraaft fueren.

Den automobile Fuddermëschwon erlaabt et, d'Silofudder aus dem Buedemsilo erauszefräsen, et ze lueden, ze mëschen an doropshin am Stall ze verdeelen.

## Um Spaweck
Canton d'Armentières

De **** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Lille, am Departement Nord an der Regioun Hauts-de-France.

## Gemengen am Kanton

* Armentières 
* Bois-Grenier 
* Capinghem 
* La Chapelle-d'Armentières
* Deûlémont
* Erquinghem-Lys 
* Frelinghien 
* Houplines 
* Pérenchies
* Prémesques
* Warneton
Godbrange

* De franséischen Numm vun der lëtzebuergescher Uertschaft Guedber
* Déi franséisch Uertschaft Godbrange bei Hussigny
Schwunnenhals

**Schwunnenhals** huet verschidde Bedeitungen:
* E spezielle Laangbam, kuckt dofir Schwunnenhalsgestell.
* E flexibele Stänner fir e Mikrofon.
* Eng speziell Zort Fal, kuckt dofir Schwunnenhals (Fal).
Schwunnenhalsgestell

E **Schwunnenhalsgestell** (Ofkierzung: **Schwunnenhals**) ass bei enger Kutsch eng Zort Laangbam, aus Eisen oder Stol, deen an der Längt iwwer d'Mëtt méi oder manner duerchgebéit ass, an dee vir, oder vir an hannen e Kappstéck a Form vun engem Schwunnenhals huet. Et schwätzt een deemno vun engem einfachen, oder duebele Schwunnenhals.

Schwunnenhalsgesteller sinn op Kutschen ze fannen, deenen hir Këscht e konkave Buedem huet. Dat sinn zum dackste Kaleschen a Berlinen.
Comines

***[[Comines (Nord)|Comines]]**, eng franséisch Gemeng am Nord
***[[Comines (Belsch)|Comines]]**, eng Sektioun vun der belscher Gemeng Comines-Warneton am Hainaut
Maulschlëssel

E **Maulschlëssel** ass e Schrauweschlëssel fir véiereckeg oder sechseckeg Schrauwekäpp oder Schrauwemuddere lass- oder bäizedréien. Um Schlëssel ass d'Gréisst vun der Maul a mm oder, bei angloamerikaneschen an Zoll uginn.
Canton d'Anzin

De **** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Valenciennes, am Departement Nord an der Regioun Hauts-de-France.

## Gemengen am Kanton
* Anzin 
* Beuvrages 
* Bruay-sur-l'Escaut 
* Escautpont
* Fresnes-sur-Escaut
* Onnaing
Voitures hippomobiles

**Voitures hippomobiles** ass e Buch iwwer Kutschen a Ween dat am Januar 2005 op de Maart koum.

Et gouf erausgi vum *Centre des monuments nationaux / Monum, Éditions du patrimoine* vu Paräis.

D'Buch dat ganz a Léngent gebonn ass, an op glaséiertem Pabeier gedréckt ass, gouf zesummestallt vum Jean-Louis Libourel, *Conservateur en chef du patrimoine*. D'Viwuert ass vum Daniel Roche, Professer um Collège de France.

Et huet 411 Säiten, op deene praktesch all Zorte Kutschen a Ween, mat all hiren Détailer beschriwwe ginn. Doriwwer eraus, ginn am Buch all typologesch an technesch Ausdréck aus der Wonerei an dem Kutschebau erkläert.

Et ass an zwou Partien op gedeelt:

*1) Typologie et fonction des voitures
*2) Vocabulaire technique: construire une voiture

Am éischten Deel ginn d'Kutschen an d'Ween beschriwwen, agedeelt no Gefierer mat 2 oder 4 Rieder, fir Persounen- oder Giddertransport, an nodeem s'oppen, gedeckt, oder decapotabel sinn. Dobäi komme verschidde Spezialgefierer, wéi z.&nbsp;B. Militärgefierer.

Am zweeten Deel gëtt den Opbau vun de Kutschen a Ween, mat allen Deeler wéi z.&nbsp;B. d'Rieder, d'Bremsen, d'Gesteller, d'Këscht an d'Sëtzer. D'Garnituren an d'Dekore gi beschriwwe mat Erklärungen iwwer d'Material dat gebraucht gëtt, an zum Schluss fënnt een e Relevé iwwer d'Handwierker an d'Atelieren, an iwwer Markéierungen a Schrëften déi op de Kutschen ze fanne sinn.

Eng ronn 1500 faarweg Fotoen, historesch Pläng an Zeechnungen illustréieren dat Ganzt.

Et zielt nieft dem Andreas Furger sengen zwéi Bänn, *Kutschen des 19. und 20. Jahrhundert* mat zu den eenzege Bicher iwwer Kutschebau déi all Detail behandelen.
Torx-Schrauweschlëssel

En **Torx-Schrauweschlëssel** ass e Schrauweschlëssel fir Schrauwekäpp mat Torx-Bausseprofil lass- oder bäizedréien.

Um Schlëssel ass d'Torxgréisst a Form vun "E.." uginn. Torx-Schrauwekäpp existéieren als DIN 931 ISO 4014, DIN 933 ISO 4017 oder mat Flansch an DIN 6921.

### Schrauwenduerchmiesser an d'Torx-Schrauweschlësselgréissten
*M 3 - E 4
*M 4 - E 5 oder E 6
*M 5 - E 6 oder E 8
*M 6 - E 8 oder E 10
*M 8 - E 10 oder E 12
*M 10 - E 12 oder E 14
*M 12 - E 14 oder E 18
*M 14 - E 18 oder E 20
*M 16 - E 20
Omnibus (Kutsch)

En **Omnibus** ass eng grouss Kutsch, déi fir kollektiven Persounentransport benotzt gëtt. Déi éischt fir déi Zäit modern Omnibusse koume géint 1830 op d'Strooss. Duerno ass hir Entwécklung séier weidergaangen, an am Contraire zu den anere Kutschentyppen, wéi Berline, Coupé, a Landauer, déi zu de sougenannte privaten *Town-coaches* gehéieren, hunn d'Omnibusse sech séier der Moud, an de Moderniséierungen ugepasst.

An e puer Joer haten d'Omnibussen an de grousse Stied sou e groussen Essor, datt de W.B. Adams, den Erfinder vum Equirotal-Gelenkomnibus, dem éischten Omnibus mat Rieder déi all dee selwechten Duerchmiesser haten, geschriwwen huet, datt 1837 d'Stroosse vu London mat Omnibussen iwwerfëllt waren.

## Um Spaweck
Minigolf

**Minigolf** ass eng Sportaart, déi, wéi den Numm et schonn seet, eng verklengert Variant vum Golf ass.

Minigolf gëtt wéi de Golf op 18 Bëtongsbunne gespillt, déi jee 12 m laang a 1,25 m breet sinn.

## Minigolfterrainen zu Lëtzebuerg

* Bäerdref, um Camping beim Maartbësch;
* Beefort;
* Iechternach, beim Séi;
* Grondhaff, beim Hotel Brimer;
* Klierf, um Klatzewee;
* Fiels, um Camping "Birkelt";
* Munneref, am Kurpark;
* Réimech, beim Muselquai;
* Stad Lëtzebuerg, Club “Rou'de Le'w” an der Péitruss;
* Veianen, bei der Our.

## Um Spaweck
Stee (Bauwiesen)

Eng **Stee** ass eng provisoresch Konstruktioun aus Staangen an Dunnen.

Si gëtt gewéinlech opgeriicht, fir laanscht enger Mauer Aarbechten auszeféieren, oder fir un Deeler vun engem Gebai ze kommen, wou ee soss schlecht oder net drukéim.

## Um Spaweck
Stee (Handel)

Eng **Stee** ass eng Zort vu Verkaf, bei där déi Persoun déi den héchste Präis gebueden huet, den neie Besëtzer vun der Saach gëtt, oder wéi bei Konzessiounen, der Juegd oder Verlounungen en Notzungsrecht kritt.

Et ënnerscheet een tëscht der normaler Stee, bei där e Proprietär eppes fräiwëlleg verkeeft, an der Zwangstee déi ofgehale gëtt, fir Scholden anzedreiwen. Normalerweis gi Steeën ënner der Opsiicht vun engem Nottär am Numm vum Besëtzer ofgehalen.

Si kënnen am Fall wou et sech ëm Saachen handelt déi vun engem Dierwiechter saiséiert goufen, och vum deem ofgehale ginn.

Eng wichteg Persoun bei der Stee ass de Riffer, deen d'Annonce vum niddregste Präis mécht, dee sech erwaart gëtt, an dann duerno muss oppassen, wie méi bitt. Wa kee méi matsteet, annoncéiert de Riffer de leschte Präis, an e seet wien dëse Präis gebueden huet. Dës Annonce gëtt dräimol gemaach éier den Zouschlag un de Meeschtbiddende geet.

Et gëtt doriwwer eraus Steeën, bei deenen den Zouschlag definitiv ass, an anerer, bei deenen d'Méiglechkeet besteet, fir an engem gewëssen Zäitraum nach eng besser Offer ze maachen.

Déi geleefegst Steeën zu Lëtzebuerg si Steeën, bei deenen Haiser oder Terraine verkaaft ginn, a wat ëmmer méi seele gëtt, d'Holzsteeën.

D'Steeën zu Lëtzebuerg ginn och ëmmer no dem Prinzip vum *Verdeieren* ofgehalen, *Vente aux enchères* genannt.

An anere Länner gëtt et och Steeën déi als *Vente au Rabais* ofgehale ginn, sou z.&nbsp;B. a Frankräich de Verkaf vum Holz, an op de grousse Mäert z.&nbsp;B. de Verkaf vu grousse Fëschquantitéiten oder Blummen. Bei deene fänkt de Riffer mat engem héije Präis un, a rifft dann déi nächst Präisser ënnendrënner op. Wann ee Keefer decidéiert ass fir zu engem bestëmmte Präis ze kafen, rifft en, wann de Riffer bei deem Präis ukomm ass *Prends*.

Besonnesch Steeë sinn nach déi, déi vu verschidde Boursë gemaach ginn, wéi z. B fir de Weess dee fir Broutfabrikatioun gebraucht gëtt. Déi Steeë gi schonn am Hierscht virum Joer vum nächste Karschnatz gemaach.

## Um Spaweck
RCA-Stecker

Den **RCA-Stecker** ass e gebräichleche Stecker fir elektresch Signaler z'iwwerdroen.

## Den Numm
Den Numm huet de Stecker vun der Radio Corporation of America, déi där Steckeren zanter de véierzeger Joren entwéckelt hunn, fir hir Plackspiller mat Verstäerker ze verbannen. 
An den däitschsproochege Länner gëtt gewéinlech den Numm "Cinch-Stecker" gebraucht.

## Um Spaweck
Numm

En **Numm** (Laténgesch: "nomen"; Griichesch: "όνομα" = "ónoma") ass eng Bezeechnung, déi et erlabe soll, Persounen, Déieren, Plazen, Saachen oder Iddien a Konzepter auserneenzehalen. Streng geholl sinn Nimm Substansiver, also Saachwierder.

D'Onomastik ass d'Wëssenschaft déi sech mat den Nimm befaasst, souwéi mat hirer Geschicht, hiren Urspréng (Etymologie) an hire Bedeitungen.

## Kuckt och
* Akronym
* Familljennumm
* Flouernumm
* Homonymie
* Nomenklatur
* Pseudonym
* Synonym
* Toponym
* Virnumm
* Wëssenschaftlechen Numm
Kanton

Ënner **Kanton** versteet een:

eng Ënnerdeelung vun engem Land déi administrativ, oder historesch Ursaachen huet an déi vu Land zu Land verschidde si kann:

*: déi zwielef Kantone sinn eng regional Andeelung an där d'Gemengen zesummegefaasst sinn. Um administrative Plang spillt de Kanton zu Lëtzebuerg keng Roll méi. An der Verwaltungshierarchie stoung bis 2015 iwwer der Gemeng direkt den Distrikt. A verschiddenen Organisatioune wéi z.&nbsp;B. bei de Pompjeeën gëtt et Kantonalverbänn. Kuckt: Lëtzebuerger Kantonen.
*: e Walkanton bezitt sech op eng gewëssen Zuel vu Gemengen, déi e gemeinsame Büro hunn, fir d'Walen auszewäerten. E Geriichtskanton ass eng administrativ Andeelung, déi engem gemeinsame Riichter ënnersteet.
*: fréier administrativ Opdeelung vun de *Municipios* (Gemengen).
*: administrativ Opdeelung bannent der Federatioun Bosnien a Herzegowina.
*: et gëtt 7 Provënzen, déi an am Ganzen 81 Kantonen opgedeelt sinn.
*: administrativ Opdeelung vun de Provënzen.
*: administrativ Opdeelung vun de *Municipios* (Gemengen).
*: e Kanton ass eng Ënnerglidderung vun engem Departement bannent engem Arrondissement. Kuckt: Franséisch Kantonen.
*: déi 26 Kantone sinn d'Staate vun der Schwäizer Konfederatioun. Kuckt: Kanton (Schwäiz).

geographesch Objeten:

* Kanton: fréieren Numm vun der Stad Guangzhou am Süde vun der Volleksrepublik China.
* Kanton: seele gebrauchten Numm fir déi südchinesesch Provënz Guangdong.
* Kanton: en Atoll vu Kiribati
* Kanton: Uertschaft op Ekerö a Schweden
Blannschlécher

De **Blannschlécher** (laténgesch: *Anguis fragilis*; Däitsch: Blindschleiche; Franséisch: orvet) ass eng Echsenaart aus der Famill vun de Schlécher (Anguidae). De Blannschlécher huet keng Patten, soudatt hien dacks fir eng Schlaang gehale gëtt.

En erwuessene Blannschlécher ass an der Moyenne 35–45&nbsp;cm laang (max. 50&nbsp;cm). Blannschlécher kënne 50 Joer al ginn.

Dem Henri Klees no heescht hien och nach: *Adder, Blanneschlécher, Blandschlécher, Blank-, Blénkschlécher, Blindschleich, Blindschleech, Bléintschléier, Blënnschlécher, Blënzelt, Blënzert, Land-, Lank-* a *Lannschlécher*.

## Bibliographie

* Klees, Henri, 1981. *Luxemburger Tiernamen*. Beiträge zur luxemburgischen Sprach- und Volkskunde Nr. XIV. Imprimerie Pierre Linden, Luxemburg.

## Um Spaweck
Pargny-sur-Saulx

**Pargny-sur-Saulx** ass eng franséisch Gemeng am Departement vun der Marne an der Regioun Grand Est.
## Um Spaweck
Eminem

Den **Eminem**, gebuer de 17. Oktober 1972 als *Marshall Bruce Mathers III* zu St. Joseph, Missouri, ass en US-amerikanesche Rapper.

## Seng Kandheet a Jugend
Den Eminem ass zu Detroit opgewuess, am Faubourg Warren's. Seng Eltere Marshall Bruce Mathers II an Deborah Briggs (och Debbie genannt) hu sech 1972 bestuet. De Papp huet d'Famill verlooss, wéi den Eminem dräi Méint al war. Seng Mamm hat 17 Joer bei der Gebuert. Den Eminem behaapt datt seng Mamm drogenofhängeg a gewaltäteg war. Säi Monni Ronnie, deen e puer Méint méi al war, huet hien op d'Hip Hop Musek bruecht, wéi d'Beastie Boys an N.W.A., a si sinn dem Eminem seng Virbiller ginn. Mat 15 Joer huet hie seng spéider Fra Kimberley (Kim) Ann Scoot kennegeléiert.

## Discographie
* *[[The Slim Shady LP]]* (1999)
* *[[The Marshall Mathers LP]]* (2000)
* *The Eminem Show* (2002)
* *Encore* (2004)
* *Relapse* (2009)
* *Recovery* (2010)
* *The Marshall Mathers LP II* (2013)
* *Revival* (2017)
* *Kamikaze* (2018)
* *Music to Be Murdered By* (2020)
* *The Death of Slim Shady (Coup de Grâce)* (2024)

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Albert Hofmann

Den **Albert Hofmann**, gebuer den 11. Januar 1906 zu Baden, a gestuerwen den 29. Abrëll 2008 zu Burg im Leimental, war e Schwäizer Cheemiker a Member vum Nobelpräiscomité.

Hien ass virun allem dofir bekannt, de Lysergsaierdiethylamid, besser bekannt als LSD, isoléiert ze hunn.

## Kuckt och

* Lëscht vu Cheemiker

## Um Spaweck
Leopoldo Calvo Sotelo

De **Leopoldo Calvo Sotelo y Bustelo**, gebuer de 14. Abrëll 1926 zu Madrid, a gestuerwen den 3. Mee 2008 zu Pozuelo de Alarcón, war e spuenesche Politiker a Manager. Hie war Ministerpresident vu Spuenien tëscht dem 25. Februar 1981 an dem 28. Oktober 1982.

Nom Doud vum Generol Franco 1975 gouf hie Minister fir Aussenhandel an der Regering van Carlos Arias Navarro. 1977-1978 war hien de Porte-parole vun der Unión de Centro Democrático (UCD) am spuenesche Parlament. Duerno gouf e Minister fir Relatioune mat der Europäescher Gemeinschaft (1978-1979) a Wirtschaftsminister a Vizepremier (1979-1980).

A seng Regierungszäit als Premierminister ass de Bäitrëtt vu Spuenien an d'NATO gefall. 1982 huet d'UCD staark bei de Walen u Stëmme verluer, de Calvo Sotelo konnt awer säi Parlamentssëtz retten. 1984 gouf e Parlamentaresche Vertrieder beim Europarot an 1986, nom Bäitrëtt vu Spuenien bei der EG, Deputéierten am Europäesche Parlament.

2002 gouf e vum Kinnek zum *Marqués de la Ría de Ribadeo* geadelt.

De Leopoldo Calvo Sotelo war bestuet mat der Pilar Ibáñez an hat aacht Kanner.

## Um Spaweck
Maultrommel

Eng **Maultrommel** ass e klengt Museksinstrument mat deem Musek gemaach gëtt, andeems een eng Zong aus Fiederstol un engem Gestell un d'Schwénge bréngt, andeems e mam Fanger drop schléit, an dat Gestell tëscht déi viischt Zänn hält, sou datt d'Mondhiel als Resonanzkierper benotzt gëtt.

## Literatur
* Georg a Johannes Holzmeister: *Die Maultrommel*, Fidula, 3. Oplo 1979, Täschebuch
* The world's most complete Jew's Harp Collection

## Um Spaweck
Zettelmeyer

**Zettelmeyer Baumaschinen GmbH** war vun 1902 bis 1994 wéi Volvo s'iwwerholl huet, eng Baumaschinnefabréck, déi den Hubert Zettelmeyer zu Konz bei Tréier gegrënnt hat.

## Um Spaweck
Iesel

Den **Iesel** ass en Hausdéier, dat weltwäit verbreet ass. Hie staamt vum afrikaneschen Iesel of a gouf eréischt virun 3000 Joer domestizéiert.

Dem Heng Klees no huet hen nach follgend Nimm: Esel, Laangouer. D'Ieselin resp. Eselin ass dee weiblechen Iesel. De Kéizeniesel ass en Iesel, deen zwéi Kierf dréit. Op Däitsch heescht d'Déier "Esel", op Franséisch "âne".

D'Mauldéierl (de.: Maultier; fr.: mulet) ass den Nokomme vun engem Iesel an enger Mier. De Contraire ass de Mauliesel, och Stäniesel (de.: Maulesel; fr.: bardot), den Nokomme vun engem Hengscht an enger Ieselin.

Mauldéiere kënne keng Nokomme produzéieren, well si selwer schonn Hybride sinn. Si loosse sech méi einfach zille wéi Stänieselen, si méi zéi a ginn doduerch gär als Drodéieren agesat, kënnen awer och geridde ginn.

D'Symbol vun der Stad Dikrech ass den Iesel, dofir steet den *Ieselsbur* an der Groussgaass.

## Literatur
* Klees, Henri, 1981. *Luxemburger Tiernamen*. Beiträge zur luxemburgischen Sprach- und Volkskunde Nr. XIV. 131 S., Pierre Linden, Lëtzebuerg.
Ulrich Zwingli

Den **Ulrich (oder Huldrych) Zwingli**, gebuer den 1. Januar 1484 zu Wildhaus am Kanton St. Gallen, a gestuerwen den 11. Oktober 1531 bei Kappel am Albis, war e Schwäizer Theolog a Reformator.

Den Zwingli huet tëscht 1525 a 1531 zu Zürich eng Bibeliwwersetzung no der Septuaginta op Basis vum hebräeschen Text gemaach. D'Iwwersetzung, déi fir d'Vollek geduecht war a gutt bei de Leit ukoum, gëtt als "Züricher Bibel" bezeechent. Hire moderniséierten Text gëtt nach ëmmer gedréckt.

Dem Zwingli seng reforméiert Usiichte goufen zu Zürich, wou hie Paschtouer war, no engem ëffentlech vum Stadmagistrat organiséierte Sträitgespréich offiziell als reliéis Orientatioun vun der Zürcher Gemeinschaft (Stad a Kanton) ugeholl. Haaptënnerscheed mat der Léier vum Martin Luther, mat deem den Zwingli 1529 beim Marburger Reliounsgespréich zësummekomm war, ass datt de Schwäizer Reformator nëmmen eng symbolesch Presenz vu Christus an der Eucharistie gesäit.

Nom Zwingli sengem Doud an der Schluecht vu Kapell, wärend de bewaffneten Ausenanersetzungen tëscht de reliéise Kommunautéiten, sinn d'Zwinglianer, ënner der Leedung vum Heinrich Bullinger, mat den Unhänger vum Jean Calvin 1549 zur Reforméierter Kierch verschmolz. Just virdrun hate se sech an der Fro oder Interpretatioun vum *Abendmahl* an enger Reunioun zu Zürich gëeenegt.

## Wierk (Auswiel)
* Von erkiesen und fryheit der spysen […], Abrëll1522.
* Von dem Touff. Vom widertouff. Unnd vom kindertouff, 1525.
* Commentarius de vera et falsa religione, 1525.
* Amica exegesis, 1527.
* Fidei ratio, Juli 1530.
* Sermonis de providentia Dei anamenema, August 1530.
* Christianae fidei brevis et clara expositio ad regem christianum, Juli 1531.
* *Züricher Bibel*; Iwwersetzung vun der Septuaginta an d'Däitsch, ënner Réckgrëff op den hebräeschen Text; Zürich, 1531 (éischt Ausgab). 
* *Brève instruction chrétienne* ; Verlag 'Labor et Fides', Genf, 1953.

## Literatur
* J. Courvoisier, *Zwingli* ; Verlag 'Labor et Fides', Genf, 1947.
* J. Courvoisier, *Zwingli, théologien réformé* ; Verlag Delachaux et Niestlé, CH - Neuchâtel, 1965.
* J. Rilliet, *Zwingli, le troisième homme de la Réforme* ; Verlag Fayard, Paräis, 1959.
* J.V. Pollet, *Huldrych Zwingli et la Réforme en Suisse* ; 'Presses universitaires de France', Paräis, 1963.
## Um Spaweck
Inbusschlëssel

En **Inbusschlëssel** ass en Handwierksgeschier fir Schrauwekäpp mat banneschtem Sechseck-Kapp

## Den Numm
Den Numm "Inbus" ass en Akronym fir "**In**nensechskantschraube **B**auer **u**nd **S**chaurte", déi 1936 vun där Firma zu Hagen an Nordrhein-Westfalen erfonnt gouf.

## Um Spaweck
Schlakegreef

E **Schlakegreef** ass eng Zort vu Greef mat aussergewéinlech zolitten Zénken, dee geduecht ass fir Schlaken ze hiewen oder op kuerze Strecken ze transportéieren. D'Zénken hu ronn, platt Spëtzen, datt se net an de Schlake stieche bleiwen.

Schlakegreefer ginn an der Rott gebraucht oder beim ausluede vu Kock.
Dulli

Eng **Dulli**, vum Franséischen *douille*, ass en Opsaz fir eng Ratsch, deen et fir verschidde Schrauwekäpp oder Muddere gëtt.
Ratsch

Eng **Ratsch** ass en Handwierksgeschier, dat gebraucht gëtt fir Dullië lass- oder bäizedréien.

Am Ratschekapp ass e Mechanissem, deen et erlaabt, mat engem Kniewelknapp oder op soss eng Manéier, anzestellen, a watfir eng Richtung d'Ratsch "gräift".

Fir gewéinlech gëtt d'Gréisst vun der Dreifstaang an Zoll uginn. Ze fanne sinn 1/4 Zoll, 3/8 Zoll, 1/2 Zoll an 1 Zoll.

## Um Spaweck
Nicolas Didier

Den **Nicolas Didier**, gebuer de 27. Oktober 1881 zu Roudemer, a gestuerwen den 31. Dezember 1951, war e lëtzebuergesche Geeschtlechen, Pedagog an Historiker.

Hie gouf 1908 zum Geeschtleche geweit a goung dunn op Fribourg, fir do Geschicht ze studéieren. 1912 huet en do säin Doktorat gemaach, seng Thees war iwwer de Mameranus. Den Nicolas Didier war vun 1913 bis 1921 Archivist vum Prënz vu Salm-Salm zu Anhalt a Westfalen.

Wéi en duerno op Lëtzebuerg zeréckkoum, gouf en Direkter vun der Bullett an Aumônier am Iechternacher Kolléisch. Hie war Member vun der historescher Sektioun vum Institut grand-ducal.

Zum Nicolas Didier senge Publikatiounen zielen der iwwer d'Geschicht vum Iechternacher Kolléisch, d'Editioun vun enger Sammlung vu Regeste, den Neibau vun der Abtei Iechternach.

An der Hémecht vun de Joren 1912-14 huet den Didier eng Monographie iwwer den Nicolaus Mameranus an 23 Deeler publizéiert: *Nikolaus Mameranus. Ein Luxemburger Humanist des XVI. Jahrhunderts am Hofe der Habsburger. Sein Leben und seine Werke.* Dës Bäiträg sinn illustréiert.

## Um Spaweck
Barrow AFC

**Barrow AFC** (Spëtznumm *The Bluebirds*) ass en englesche Foussballveräin zu Barrow-in-Furness am Cumbria. An der Saison 2008/09 spillt déi 1. Härenekipp an der Football Conference, der fënnefthéchster Spillklass am englesche Liga System, dest nodeem si um Enn vun der Saison 2007/08 aus der Football Conference North opgestige sinn. De Veräi spillt seng Heemmatcher am Holker Street Stadion.

De Veräin ass 1901 gegrënnt ginn. Um Enn vun der Saison 1966/67 ware si op der 8. Plaz an der *Division Three*, deemools der drëtthéchster Spillklass am Englesche Foussball, wat déi bescht Positioun an hirer Geschicht war.

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vu Barrow AFC
Ernest Rutherford

Den **Ernest Rutherford**, gebuer den 30. August 1871 zu Nelson (Neiséiland), a gestuerwen den 19. Oktober 1937 zu Cambridge, war e brittesche Physiker.

Hien huet 1902 d'Hypothees opgestallt, datt cheemesch Elementer duerch radioaktiven Zerfall an Elementer mat méi niddreger Uerdnungszuel iwwerginn. 1903 huet en d'Radioaktivitéit an Alphastralung, Betastralung a Gammastralung no der positiver, negativer oder neutraler Oflenkung vun de Stralendeelercher an engem Magnéitfeld opgedeelt an en huet de Begrëff vun der Hallefwäertszäit agefouert. Dës Aarbecht gouf 1908 mat dem Nobelpräis fir Chimie ausgezeechent.

De Rutherford war an de Jore 1925 bis 1930 President vun der Royal Society.

## Dem Rutherford säin Experiment

De Rutherford huet a sengem Streeexperiment eng ganz dënn Goldfolië mat Alphastrale bombardéiert an op engem Fotosfilm gekuckt, wouhi se ofgelenkt goufen. Dobäi huet hie festgestallt datt déi meescht Strale riicht duerch d'Folië gaange sinn, an nëmmen e puer ofgelenkt an nach manner Alphastrale méi wéi 90° ofgelenkt goufen. Doraus huet hie säin Atommodell entwéckelt.

## Den Atommodell nom Rutherford

Den Atom besteet haaptsächlech aus Näischt. Ee ganz klenge Kär (Eng Kiischt am Verglach mam Eiffeltuerm) huet all d'Mass an dëse Kär ass positiv gelueden. D'Elektrone schwiere ronderëm dee Kär, sinn negativ gelueden a maachen de Volumen aus.

## Um Spaweck

*  https://web.archive.org/web/20050501115924/http://www1.physik.tu-muenchen.de/~kressier/Bios/Rutherford.html
*  http://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/entries/bpruth.html
*  https://web.archive.org/web/20090302102542/http://www.nzedge.com/heroes/rutherford.html
*  http://www.bhak-bludenz.ac.at/physik/geschichte/physiker/rutherford.shtml
## Kuckt och
Eechen um Kënsecker Haff

Déi zwou bemierkenswäert **Eechen um Kënsecker Haff** sti südwestlech vu Rippeg an der Gemeng Bech. Well et Kappeeche sinn, déi zu Lëtzebuerg seele sinn, an och wéinst der Plaz wou se stinn, gehéiere se zu de bemierkenswäerte Beem zu Lëtzebuerg.

Aus de Quelle geet net ervir ob et Summer- oder Wantereeche sinn.

## Lokalisatioun
Déi zwou Eeche sti riets vum Wee (Am Pesch) dee vu Rippeg op de Kënsecker Haff féiert, ronn 420 m. no de leschten Haiser.

## Entwécklung vun de Beem
Kappeechen entsti wa bei Eechen déi jonk Äscht reegelméisseg bis op de Stamm zeréck geschnidde ginn.

D'Eechen um Kinséckerhaff goufe fir d'lescht am Éischte Weltkrich zeréckgeschnidden. D'Schuel vun den Äscht gouf als Lou an der Liederindustrie gebraucht (Modert 1962).

Déi déckst vun den zwou Eeche steet op engem Fiels vum Keuper, deen se ugefaangen huet mat hirer Schuel z'ëmwéckelen.

## Fotoalbum

## Kuckt och
*Kappeech zu Guedber
*Bemierkenswäert Beem zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

## Quellen
*Sinner, J. et al., 2002. *Les arbres remarquables*. Administration des eaux et Forêts. Musée national d'histoire naturelle. 255 S. (Cf. S. 50-51, Text a Foto).
*Modert, Paul, 1962. *Die Baumriesen des Luxemburger Landes. Erster Teil. Die Eichen, Linden und Buchen*. 32 S. (Cf. S. 9). Broschür ouni Indikatioun vum Éditeur an der Dréckerei.
Eastbourne Borough FC

**Eastbourne Borough FC** (Spëtznumm *The Sports*) ass en englesche Foussballveräin zu Eastbourne am Ost Sussex. An der Saison 2008/09 spillt déi 1. Härenekipp an der Football Conference, der fënnefthéchster Spillklass am englesche Liga System, dest nodeem si um Enn vun der Saison 2007/08 fir d'éischt an hirer Geschicht aus der Football Conference South opgestige sinn. De Veräi spillt seng Heemmatcher am Langney Sports Club Stadion.

De Veräin ass 1964 gegrënnt ginn, an hunn ëmmer an deenen ënneschten Lige gespillt. Um Enn vun der Saison 2007/08 sinn si fir d'éischt an hirer Geschicht an déi fënnefthéchst Spillklass opgestigen.

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vun Eastbourne Borough FC
Päerdsdéif

Dëst Wuert bezeechent:
* E Päerdsdéif, eng Persoun, déi Päerd stielt.
* Päerdsdéif, eng spëttesch Bezeechnung fir d'Awunner vun Ettelbréck.

## Kuckt och
* De Päärdsdéif, eng lëtzebuergescher Operett.
Luxemburger Stimme

Ënner dem Titel **Luxemburger Stimme** - **HEIMATZEITUNG FÜR DEN OSTEN LUXEMBURGS** kënnt zanter dem 30. Abrëll 2008 eng gratis Wochenzeitung an däitscher Sprooch fir Lëtzebuerg vun der *Verlag + Druck Linus Wittich KG* vu Föhren eraus.

Déi 1. Nummer vum 30. Abrëll 2008 hat 40 Säiten.

Déi 2. Nummer vum 7. Mee 2008 hat 24 Säiten.

Vun der 7. Nummer un heescht Zeitung **Luxemburger Stimme** - **WOCHENZEITUNG FÜR LUXEMBURG**.

Dës Zeitung huet no eegenen Aussoen eng Oplo vun 29.000 Exemplairen a gëtt an de Kantone Klierf, Veianen, Dikrech, Iechternach, Gréiwemaacher a Réimech gratis verdeelt.

## Referenzen
Neuseen Classics – Rund um die Braunkohle

D**'Neuseen Classics – Rund um die Braunkohle** ass eng Vëloscourse vun engem Dag, déi am Bundesland Sachsen an Däitschland gefuer gëtt.

Zanter 2005 gehéiert dës Course zum UCI Europe Tour. Nodeem d'Course 2005 an 2006 an der Klass 1.2 agestuuft war, gouf se 2007 an der Klass 1.1 agestuuft an ass dat zanterhier.

## Gewënner

## Um Spaweck
* Websäit vun der ''Neuseen Classics – Rund um die Braunkohle'' 
* Resultater vun der ''Neuseen Classics – Rund um die Braunkohle'' op der Websäit vun ''Mémoire du Cyclisme''
De Päärdsdéif

**De Päärdsdéif** ass eng lëtzebuergesch Operett, déi den 25. Januar 1991 am Stater Conservatoire uropgefouert gouf. D'Stéck ass am Optrag vun der UGDA fir hiert 100-järegt Bestoen entstanen. Libretto gouf vum Alain Atten geschriwwen an d'Musek vum Pierre Nimax. D'Bünebild staamt vun der Jeanny Kratochwil an d'Kostümer vun der Colette Weyer-Kosch.

## Ëm wat geet et am Stéck

## Rezeptioun

## Literatur
* Elisabet Wirtz-Lemmel, et al. *Nimax – Zwischen Tasten Und Taktstock. Pierre Nimax sen.* Bibliothèque nationale du Luxembourg, 2025. 240 Säiten. ISBN 978-99987-806-1-3
Militärmusek

Eng **Militärmusek** besteet aus Zaldoten, déi fir musikalesch Aufgaben ofkommandéiert sinn. Meeschtens handelt et sech ëm reng Instrumentalmusek. De Repertoire soll Zeremonien- a Marschmusek ëmfaassen, dorënner net nëmmen d'Nationalhymnen a patriotesch Lidder vum eegene Land, mä och déi vu méigleche Staatsgäscht.

## Kuckt och
*Lëtzebuerger Militärmusek

## Um Spaweck
Albert Thorn

Den **Albert Thorn**, gebuer den 31. Oktober 1895 zu Hollerech, a gestuerwen den 1. Januar 1978 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Flüttist, Komponist, Organist, Dirigent a Musekspedagog.

Vun 1939 bis 1960 war hien Dirigent vun der Lëtzebuerger Militärmusek.

## Auswiel aus senge Wierker
**Lëtzebuerg de Lëtzebuerger*, Marsch
**Lëtzebuerger Onofhängégkeetsmarsch*, Marsch
**Marche de l'Artillerie luxembourgeoise*, Marsch
**Marche de la Police Luxembourgeoise*, Marsch
**Ons kleng Garde*, Marsch

## Gielercher
* 
* 
* 

## Kuckt och
*Lëscht vu lëtzebuergesche Museker