open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Francescantonio Nolè

De **Francescantonio Nolè**, gebuer den 9. Juni 1948 zu Potenza an Italien, a gestuerwen de 15. September 2022 zu Roum, war vum 15. Mee 2015 bis zu sengem Doud kathouleschen Äerzbëschof vu Cosenza-Bisignano. Säi Virgänger war de Salvatore Nunnari, deen altersbedéngt demissionnéiert hat.

Virdrun, vun 2000 bis 2015, war hie Bëschof vun Tursi-Lagonegro.

## Seng Devise

Als Devise hat de Bëschof Nolè *In simplicitate et lætitia*

## Um Spaweck

* Säit vum Bistum Cosenza Bisignano
Andrei Dmitrijewitsch Sacharow

Den **Andrei Dmitrijewitsch Sacharow** (Russesch: Андрей Дмитриевич Сахаров) gebuer den 21. Mee 1921 zu Moskau, an och do de 14. Dezember 1989 gestuerwen, war als Physiker "Papp vun der sowjetescher Waasserstoffbomm", Dissident a Friddensnobelpräisdréier.

Hie krut 1975 de Friddensnobelpräis fir seng Leeschtunge bei der Ënnerstëtzung vun *Anescht-Denkenden* a sengem Striewen no enger rechtsstaatlecher an oppener Gesellschaft. D'sowjetesch Regierung hat him verbueden op Oslo ze goe fir e Präis entgéint ze huelen. De Präis gouf du vu senger Fra Jelena Georgijewna Bonner entgéintgeholl an an den Ae vum KGB hat sech de Sacharow domat zum "Staatsfeind" gemaacht.

De Sacharow-Präis vum Europaparlament ass nom Andrei Dmitrijewitsch Sacharow benannt.
Xerxes I.

De **Xerxes I.** (persesch ‏خشایارشاه‎, alpersesch Hšayāŗšā, aramäesch Aḫšeweruš, hebräesch אחשורוש Achašweroš, griichesch Ξέρξης, laténgesch Xerses), gebuer ëm 519 v. Chr. a gestuerwen de 4. August 465 v. Chr., war en achemenidesche Grousskinnek an egyptische Pharao. Hie war mat der Amestris bestuet.

De Xerxes koum als Bouf vum Pharao Darius I. a vun der Atossa, Duechter vum Kyros II., op d'Welt. Nofollger ass säi Bouf Artaxerxes I..

## Kuckt och
Martina Kempff

D**'Martina Kempff**, gebuer de 17. Mee 1950 zu Stuttgart, ass eng däitsch Schrëftstellerin.

Si ass duerch hir historesch Romaner bekannt ginn. Dernieft huet si awer och Kriminalromaner geschriwwen déi sech an der Äifel op der däitsch-belscher Grenz ofspillen.

## Wierker
#### Historesch Romaner
* *Die Marketenderin*. Historesche Roman. Piper, München 2008, ISBN 978-3-492-25162-4 
* *Die Rebellin von [[Mykonos]]*. Historesche Roman. Piper, München 2007, ISBN 978-3-492-24956-0 
* *Die Schattenjägerin*. Piper, München 2008, ISBN 978-3-492-25232-4.
* *Die Eigensinnige*. Historesche Roman. Piper, München 2005, ISBN 3-492-24542-0 
* *Die Königsmacherin*. Historesche Roman. Piper, München 2005, ISBN 3-492-24717-2 
* *Die Beutefrau*. Historesche Roman Piper, München 2007, ISBN 978-3-492-25077-1.
* *Die Welfenkaiserin*. Historesche Roman. Piper, München 2008, ISBN 978-3-492-25397-0 
* *Die Kathedrale der Ketzerin*. Historesche Roman. Pendo, München 2010, ISBN 978-3-86612-253-6. 
* *Die Gabe der Zeichnerin*. Historesche Roman. Pendo, München 2013, ISBN 978-3-86612-366-3.
#### Kriminalromaner aus der Äifel
* *Einkehr zum tödlichen Frieden*. Piper, München 2009, ISBN 978-3-492-05258-0.
* *Pendelverkehr*. Piper, München 2010, ISBN 978-3-492-25833-3.
* *Kehraus für eine Leiche*. Piper, München 2011, ISBN 978-3-492-25834-0.
* *Knochen im Kehricht*. Piper, München 2012, ISBN 978-3-492-30091-9.
* *Bekehrung*. Piper, München 2014, ISBN 978-3-492-30365-1.
* *Wiederkehr*. Piper, München 2015, ISBN 978-3-492-30601-0.
* *Kehrblechblues.*, KBV-Verlag, Hillesheim 2016, ISBN 978-3-95441-317-1.
* *Umkehrschuss.*, KBV-Verlag, Hillesheim 2017, ISBN 978-3-95441-386-7.
* *Messer, Gabel, Kehr und Mord*, KBV-Verlag, Hillesheim 2019, ISBN 978-3-95441-477-2.

## Um Spaweck
* D'Martina Kempff um Spaweck
Wolf Schreiner

De **Wolf Schreiner**, gebuer am Joer 1958 zu Nürnberg, ass en däitsche Journalist a Schrëftsteller.

Hien ass bekannt duerch Kriminalromaner déi sech am Bayerische Wald ofspillen. De kathoulesche Paschtouer Balthasar Senner versicht sech do als Detektiv.

## Wierker
#### Kriminalromaner
* *Beichtgeheimnis*. Goldmann Verlag 2012
* *Stoßgebete*. Goldmann Verlag 2012
* *Bußpredigt*. Goldmann Verlag 2013
* *Heiligenschein*. Goldmann Verlag 2014
* *Engelsgeduld*. Goldmann Verlag 2015
Patrick Brion

De **Patrick Brion**, gebuer den 9. Dezember 1941, ass e franséischen Auteur, Journalist a Filmhistoriker.

De Brion ass e Spezialist an der Geschicht vum US-amerikanesche Film. Hien huet Bicher iwwer wichteg US-amerikanesch Regisseure wéi D. W. Griffith, John Huston, John Ford an Alfred Hitchcock geschriwwen.

De Patrick Brion huet och Artikelen iwwer Kino an Zäitschrëfte wéi Cahiers du Cinéma, L'Express an Télérama publizéiert.

## Wierker
* *D.W.Griffith*, 1982
* *Tex Avery*, éditions du Chêne, 1984 ISBN 978-2-8510-8371-5
* *Vincente Minnelli*, zesumme mam Dominique Rabourdin an Thierry de Navacelle, Hatier, 1985, 285 p.
* *Richard Brooks*, le Chêne, 1986, 239 p.
* *Garbo*, le Chêne, 1989.
* *Tom and Jerry, *le Chêne, * *1990 ISBN 0-517-57351-2 
* *Le Film noir*, Nathan, 1991 
* *La Comédie Musicale*, La Martinière, 1993 
* *Le Cinéma Fantastique*, La Martinière 
* *Le Western*, La Martinière, 1996 
* *Le Cinéma de guerre*, La Martinière, 1996 
* *Les Films d'amour*, La Martinière, 1997.
* *La Comédie Américaine*, La Martinière, 1998 
* *Les dessins-animés de la Metro Goldwyn Mayer*, La Martinière, 1999, 359 Säiten
* *Hitchcock*, La Martinière, 2000.
* *Regards sur le cinéma américain 1932-1963*, La Martinière, 2001 ISBN 2-7324-2771-3
* *Albert Lewin. Un esthète à Hollywood*, Bibliothèque du film - Durante Éditeur, 2002 ISBN 2-9509048-6-6
* *John Ford*, La Martinière, 2002
* *Clint Eastwood*, La Martinière, 2002 - réédition en 2010, 703 Säiten
* *John Huston*, La Martinière, 2003, 575 Säiten
* *Martin Scorsese*, La Martinière, 2004
* *Joseph L. Mankiewicz*, La Martinière, 2005, 622 Säiten
* *Marlon Brando*, La Martinière, 2006, 317 Säiten
* *L'héritage du film noir*, La Martinière, 2008, 357 Säiten
* *Elizabeth Taylor*, Riveneuve Éditions, 2010 ISBN 978-2-36013-009-2
* *Dean Martin*, zesumme mam Georges Di Lallo, Riveneuve Éditions, 2011 ISBN 978-2-36013-034-4
* *Billy Wilder*, Éditions du CNRS, coll. « Art/Cine », 2012, 233 Säiten ISBN 2271071879
* *Les Secrets d'Hollywood*, Vuibert, 2013, 288 Säiten

## Gielercher
*
## Um Spaweck
* De Blog vum Patrick Brion
* Interview mam Patrick Brion
Walkabout

**Walkabout** ass e brittesch-australesche Film vum Nicolas Roeg aus dem Joer 1971 nom Roman *The Children* vum James Vance Marshall.
## Ëm wat geet et am Film?
E jonkt Meedchen a säi Brudder gi vun hirem Papp am australeschen Outback eleng gelooss. Si begéinen e jonken australeschen aborigene Jong mat deem si versiche sech am Outback duerchzeschloen…

## Um Spaweck
* Kritik vum R. Ebert
* De Film op der IMDb
* De Film op DVDclassik
Schlass vu Kwabeek

D**'Schlass vu Kwabeek** ass e Schlass an der belscher Gemeng Boutersem.

Et ass dat drëtt Schlass op där Plaz. 
## Geschicht
D'Schlass vu Kwabeek war zanter dem Mëttelalter de Sëtz vun enger Baronnie an et war eng vun de bescht befestegte Waasserbuergen aus der Géigend. Op enger Gravur vum Jacques Harrewyn vum Enn vum 17. Joerhonnert gesäit een e Buergfrid mat dem Waassergruef ronderëm a mat véier Tourellen a mat enger Sonnenauer um zweete Stack.

Déi Buerg gouf an der zweeter Hallschent vum 18. Joerhonnert mat engem Gebai am traditionelle Stil ersat. D'Mauerkroune goufen dobäi ofgedroen an de Buerggruef zougetippt. Just d'Fënstere waren erhale bliwwen.

Dat haitegt Schlass ass e rouden Zillebau aus dem 19. Joerhonnert mat Ecksteng a Gewänner aus Savonnièren.

Nieft dem Schlass ass e renovéierte Bauerenhaff aus dem 18. Joerhonnert mat engem zentralen Tuerm an engem Mansardendaach.

Hanner dem Schlass ass en dekorative Gaart an deem eng imposant Platan steet, déi ënner Monumenteschutz ass an nieft dem Schlass ass e Fëschweier vun engem gudden Hektar.

## Biller

41588 Kasteel van Kwabeek Vertrijk.jpg|D'Schlass vun hannen
41588 Zijkant Kasteel van Kwabeek Vertrijk.jpg|Vum Weier aus gesinn
Cépée platane Boutersem.JPG|D'Platan beim Schlass vu Boutersem
Areler

D**'Areler** ass de Regionaldialekt vum Lëtzebuergeschen deen am Areler Land geschwat gëtt. Den Dialekt ass haut nobäi ausgestuerwen.
Méchelskapell an der Ieweschter Schlënner

D**'Kapell an der Ieweschter Schlënner** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Dikrich Le Bon Pasteur, zum Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Buerschent gehéiert.

De Patréiner vun der Kapell ass den hellege Méchel, deem säi Fest den 29. September gefeiert gëtt. Niewepatréinesch ass d'helleg Kunigunde.

D'Kapell ass eent vun dräi Gebaier déi vum fréieren Duerf Iewescht Schlënner iwwregbliwwe sinn. Et féiert nëmmen nach e schmuele Pad bis bei d'Gebai. Dem Kadaster no gehéiert d'Kapell den "Awunner aus der Ieweschter Schlënner". Well kee méi do wunnt, war d'Fro vum Proprietär onkloer. Zanter 2017 gehéiert d'Kapell der Gemeng Buerschent.

Zur fréierer Par Schlënnermanescht gehéiert ausser der Kapell aus der Ieweschter Schlënner och nach d'Parkierch vu Schlënnermanescht.

Den 20. November 2020 gouf d'Kapell als nationaalt Monument klasséiert.

## Geschicht
D'Kapell gouf 1874 gebaut an 1875 konsekréiert. 1931 an 1979 gouf se restauréiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Housen-Houschent
* D'Kapell op der Websäit vum Parverband Housen-Houschent
* Claude Faber, Flouernimm - An der Schlënner op 100komma7.lu den 21. August 2020, gekuckt den 21. August 2020


Kapelle Oberschlinder 02.jpg|D'Kapell vun Südoste gesinn
Kapelle Oberschlinder 03.jpg|D'Kapell vun Nordweste gesinn
Kapelle Oberschlinder 04.jpg|Agank vun der Kapell
Michael Gove

De **Michael Andrew Gove**, gebuer de 26. August 1967 zu Edinburgh, ass e brittesche konservative Politiker.
## Karriär

Vun 2010 bis 2014 war hie Minister fir Educatioun ënner dem Premier David Cameron.

Hie gouf den 10. Mee 2015 zum Lordkanzler a Justizminister an der brittesche Regierung ernannt.

## Um Spaweck

*  Biographie op ''Debrett's People of Today''
*  www.michaelgove.com
Måns Zelmerlöw

De **Måns Petter Albert Sahlén Zelmerlöw**, gebuer den 13. Juni 1986 zu Lund a Schweden, ass e schweedesche Popsänger. Hien huet fir Schweden beim Eurovision Song Contest 2015 zu Wien gewonnen.

## Biographie
### Karriär
#### Ufäng
Den Zelmerlöw huet 2005 bei der schweedescher Versioun vun *Idols* matgemaach, der nationaler Ausgab vu Pop Idol, wou e Fënnefte gouf. Dat selwecht Joer huet en och bei der schweedescher Versioun vu *[[Let's Dance (Fernseesendung)|Let's Dance]]* matgemaach, woubäi e gewonnen huet.

2006 an 2007 huet e bei de schweedesche Versioune vun de Musicale *[[Grease (Musical)|Grease]]* a *[[Footloose (Musical)|Footloose]]* gespillt.

#### Participatioun bei de ''Melodifestivalen''
De 17. Februar 2007 huet e mam Lidd *Cara Mia* an enger Virronn vum Melodifestivalen 2007 matgemaach. E koum an d'Finall a koum do op déi drëtt Plaz. Säi Lidd koum spéider an de schweedeschen Charts op déi éischt Plaz. Och säin Album *Stand By For…* koum op déi éischt Plaz an der schweedescher Hitparad.

De 14. Februar 2009 huet e mam d'Lidd *Hope & Glory* an der zweeter Virronn vum *Melodifestivalen 2009* matgemaach. E koum an der Finall de 14. Mäerz 2009 op déi véiert Plaz. D'Jury-Wäertung hat säi Lidd *Hope & Glory* souguer op déi éischt Plaz gewielt, awer bei der Tëleesofstëmmung koum d'Lidd nëmmen op déi fënneft Plaz. De 25. Mäerz 2009 koum säin zweete Studiosalbum *MZW* eraus.

#### Moderatioun vun ''Allsång på Skansen''

Hien huet zanter 2011 déi populär Museksendung *[[Allsång på Skansen]]* am schweedesche Fernsee moderéiert, bei där Museker aus ganz ënnerschiddleche Genren optrieden an de Publikum matséngt.

#### Éischt Plaz beim 60. Eurovision Song Contest
Den Zelmerlöw koum den 28. Februar bei der véierter Halleffinall vun de Melodifestivalen 2015 mam Titel *[[Heroes]]* an d'Finall vun der schweedescher Virentscheedung déi en de 14. Mäerz 2015 gewonnen huet. Den 21. Mee 2015 huet e Schweden bei der zweeter Halleffinall vum Eurovision Song Contest 2015 zu Wien vertrueden an däitlech gewonnen. Och den 23. Mee 2015 bei der Finall huet e gewonnen. Schonn am Virfeld gouf en als grousse Favorit genannt.

## Discographie
### Albumen
* 2007: *Stand by For...*
* 2009: *MZW*
* 2010: *Christmas with Friends*
* 2011: *Kära vinter*
* 2014: *Barcelona Sessions*
* 2015: *Perfectly Damaged*

### Singelen
* 2007: *Cara Mia* 
* 2007: *Work of Art (Da Vinci)*
* 2007: *Brother oh Brother* 
* 2008: *Miss America*
* 2009: *Hope & Glory* 
* 2009: *Hold On*
* 2009: *Impossible*
* 2012: *Ett lyckligt slut*
* 2013: *Broken Parts*
* 2013: *Beautiful Life*
* 2014: *Run For Your Life*
* 2015: *Heroes* 

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Heroes (Lidd vum Måns Zelmerlöw)

***Heroes*** ass den Titel vun engem Lidd vum schweedesche Sänger Måns Zelmerlöw, komponéiert a getext vum Anton Hård af Segerstad, Joy Deb a Linnea Deb. Et war déi schweedesch Bedeelegung am Grand Prix Eurovision Song Contest 2015 zu Wien, gesongen op Englesch. Et koum an der zweeter Halleffinall op déi 1. Plaz mat 217 Punkten an an der Finall op déi 1. Plaz mat 365 Punkten. Domat ass et dat drëtt Lidd dat eng Bewäertung iwwer 300 Punkten erreecht huet.

## Kuckt och
* Eurovision Song Contest

## Um Spaweck
* Den Text vum Lidd
* Video mam Lidd
Lampachsmillen

D**'Lampachsmillen** ass eng fréier Millen am Weste vun Arel um Laf vun der Semois.

Si staamt aus der zweeter Hallschent vum 18. Joerhonnert an eng Plack mat engem Wope léisst unhuelen datt s'op Initiativ vun der Maria-Theresia vun Éisträich opgeriicht gouf.

D'Wunnhaus vun der Millen huet e gebrachene Suedeldaach mat dräi Liichten déi och e spatzen Daach hunn. D'Gewänner vun der Fënstere sinn aus Hasteng an d'Haus huet e Stack an e Späicher.

Nieft dem Haus am rechte Wénkel derzou waren d'Ställ an d'Scheier, déi haut als e modernt Wunnhaus ëmgebaut sinn. Net wäit dervu stinn zwee niddreg Gebaier an deene Quelle gefaasst sinn.

Vum Millegruef a vun engem eventuelle Weier ass näischt méi ze gesinn.
Carlos Alazraqui

De **Carlos Jaime Alazraqui**, gebuer den 20. Juli 1962 zu New York City, ass en US-amerikanesche Synchronspriecher, Stand-Up-Komiker a Filmschauspiller.

Den Alazraqui huet seng Karriär als Synchronspriecher 1994 ugefaangen an huet eng sëlleg Serië synchroniséiert, ë.&nbsp;a. vun 1999 bis 2007 an der Zeechentrickserie SpongeBob SquarePants.

2017 huet hien en Annie Award gewonnen.

## Um Spaweck
Charles Dierkop

De **Charles Dierkop**, gebuer den 11. September 1936, a gestuerwen de 25. Februar 2024, war en US-amerikanesche Stand-Up-Komiker a Schauspiller.

## Um Spaweck
Andrzej Duda

Den **Andrzej Sebastian Duda**, gebuer de 16. Mee 1972 zu Krakau, ass e polnesche Politiker vun der Partei Recht a Gerechtegkeet (PiS), a Jurist. Vum 6. August 2015 bis de 6. August 2025 war hie Staatspresident vun der Republik Polen.

## Liewen
Hien huet 1996 op der Jagiellonen-Universitéit zu Krakau e Magister an Droit a Verwaltung gemaach, gouf do 2005 promovéiert, an doropshin Dozent op där Universitéit.

2006 war hien delegéierte Justizminister an der Regierung vum Jarosław Kaczyński a gouf 2007 Conseiller vum Staatspresident Lech Kaczyński, deen 2010 beim Flijeraccident bei Smolensk ëm d'Liewe koum. Bei de Parlamentswalen 2011 gouf den Duda fir d'Parei PiS an de Sejm, dat polnescht Parlament, gewielt. 2014 ass en do zeréckgetrueden a gouf an d'Europäescht Parlament fir d'Fraktioun vun den Europäesche Konservativen a Reformer gewielt.

De 24. Mee 2015 huet hien am zweeten Tour vun de Presidentschaftswalen a Pole géint den aktuelle President Bronisław Komorowski gewonnen a gouf de 6. August 2015 vereedegt. Den 12. Juli 2020 gouf hien am 2. Tour vun de Presidentschaftswale mat knappser Majoritéit erëmgewielt.

## Um Spaweck

* Fiche op der Websäit vum Europaparlament.
* eege Websäit
Bamhaff

De **Bamhaff** ass en Haff an der Gemeng Buerschent.

## Geographie
E läit um CR350, uewen um Plateau südlech vu Welschent, um Flouer *Burknapps*, net wäit ewech vum Wandhaff.

## Geschicht
## Kuckt och
Féischterhaff

De **Féischterhaff** ass en Haff a Lieu-dit an der Gemeng Buerschent, nërdlech vun der Uertschaft Buerschent.

## Geographie
E läit um Fouss vum *Féischterbierg* an iwwerbléckt eng Schleef vun der Sauer, déi dës ronderëm den Hiwwel *Huuscht* mécht. Eng Strooss vum Féischterbierg aus féiert de Bierg of dohinner.

## Geschicht

## Kuckt och
* Tunnel Féischterhaff
John Forbes Nash, Jr.

Den **John Forbes Nash, Jr.**, gebuer den 13. Juni 1928 zu Bluefield, am West Virginia, a gestuerwen den 23. Mee 2015 bei Monroe Township, am New Jersey, war en US-amerikanesche Mathematiker. Hien huet haaptsächlech an den Domainë vun der Spilltheorie an der Differentialgeometrie geschafft, souwéi och um Gebitt vun de partiellen Differentialequatiounen.

1994 huet hien zesumme mam Reinhard Selten an dem John Harsanyi de sougenannten Nobelpräis fir Ekonomie kritt, fir hir Leeschtunge ronderëm d'Spilltheorie. 2015 krut hien den Abelpräis, ee vun de wichtegste Wëssenschaftspräisser am Domaine vun der Mathematik.

E puer Joer nom Ufank vu senger Mathematiker-Carrière ass den Nash, mat drësseg Joer, u Schizophrenie erkrankt. Ufank vun den 1990er Jore konnt e sech dervun erkréien. 2001 ass seng Geschicht duerch de Film *[[A Beautiful Mind]]* engem gréissere Public bekannt ginn.

## Wierker
* Mam Edward Elgar (ed.): *Essays on Game Theory.* 1996, ISBN 1-85898-426-2
* *The essential John Nash*, W. Kuhn and Sylvia Nasar (ed.), Princeton University Press, 2002, ISBN 0-691-09527-2

## Literatur
* Sylvia Nasar: *A beautiful mind*, Simon and Schuster 1998 (de: *Genie und Wahnsinn. Das Leben des genialen Mathematikers John Nash.* Piper Verlag, München 2005, ISBN 3-492-23674-X).
* Tom Siegfried: *A Beautiful Math: John Nash, Game Theory and the modern quest for a code of nature*, Washington D. C., Joseph Henry Press 2006

## Um Spaweck

* "John Nash, ‘A Beautiful Mind' Subject and Nobel Winner, Dies at 86", Erica Goodemay, New York Times, 24.05.2015
* Autobiographie vum John Nash
Uesper

**Uesper** ass e Lieu-dit an der Gemeng Buerschent, ëstlech vu Kiemen.

## Geographie
Uesper besteet aus zwéin Häff an zwee Haiser. Et läit am südlechen Hank vun der Knupp *Renn*.

## Geschicht
## Kuckt och
Bramillen

D**'Bramillen** ass e Lieu-dit a fréier Millen an der Gemeng Buerschent, e gudde Kilometer ëstlech vun der Uertschaft Buerschent.

D'Bramillen ass nieft engem asphaltéierte Wee vun der Buerschter Millen aus, och iwwer Wanderweeër vum Buerschter Schlass a Méchela, iwwert d'Eisebunnsbréck, ze erreechen.

## Geographie
Bramille läit op enger Héicht vun 218 m um Fouss vun der Knupp, op där d'Buerschter Schlass steet; do, wou d'Kuelebaach an d'Sauer leeft. D'Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Ëlwen féiert bei der Bramillen iwwer d'Sauer a geet dann direkt duerno an en Tunnel.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Enteschbaach (Lieu-dit)

**Enteschbaach** ass en Haff a Lieu-dit an der Gemeng Buerschent, eng 2&nbsp;km ëstlech vun der Uertschaft Buerschent an e knappse Kilometer westlech vu Branebuerg.

## Geographie
Enteschbaach läit op enger Héicht vu 422 m am nërdlechen Hank vun der Enteschbaach, enger klenger Niewebaach vun der Blees. En ass iwwer eng Ofzweigung vun der N7, op der Héicht vu Fléiber, z'erreechen.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Karl Kohn

De **Karl Kohn**, gebuer den 31. Mäerz 1867 zu Gréiwemaacher, an do gestuerwen de 14. Abrëll 1897, war e lëtzebuergesche Literat.

De Karl Kohn, deen de Brudder war vum Jean Charles Kohn (deen och „Karl” genannt gouf) an de Koseng vum Bernard Kohn, war e Postbeamten, deen zu Beetebuerg, Mondorf, Gréiwemaacher an (nëmme e puer Deeg) zu Péiteng geschafft huet.

Wéi säi Brudder huet hie sech fir Literatur intresséiert a war och Member vum „Verein für Luxemburger Geschichte, Literatur und Kunst”; an deem senger d'Zäitschrëft „Ons Hémecht” huet hien 1895 de Bäitrag „Die Mutter und ihr Kind. Eine Phantasie” publizéiert, deen de Martin Blum fälschlecherweis dem Johann Karl Kohn zougeschriwwen huet.

De Karl Kohn ass am Alter vun 29 Joer gestuerwen. Hie gouf den 18. Abrëll 1897, op Ouschtersonndeg, zu Gréiwemaacher begruewen.

Den Eifeldichter Peter Zirbes huet en Noruff an der Zäitschrëft „Ons Hémecht” publizéiert, deen de Martin Blum awer iertemlecherweis dem Jean Charles Kohn attribuéiert huet.

## Literatur
* Massard, J.A., 2015. *[http://massard.info/pdf/Massard_2015_303-320_Kohn.pdf Aufstieg und Fall des Johann Karl Kohn (1857-1909), Mitglied der „Fauna”, Literat und Historiker, Vorsteher des statistischen Dienstes.]* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 116, S. 303-320 [Karl Kohn: S. 317-318].
* Zirbes, P., 1897. *† Karl Kohn. Nekrologische Notiz.* Ons Hémecht 1897 (5), S. 268-269.
Josef von Sternberg

De **Josef von Sternberg**, gebuer den 29. Mee 1894 zu Wien, a gestuerwen den 22. Dezember 1969, mam richtegen Numm **Jonas Sternberg**, war en éisträichesch-US-amerikanesche Filmregisseur.

Hien huet 1925 ugefaangen, zu Hollywood Filmer ze dréinen. 1930 huet hien an Däitschland *[[Der Blaue Engel]]* gedréint, deen éischten däitschen Tounfilm. Dësen hat e grousse Succès, an huet d'Marlene Dietrich zum Star gemaach. An de Joren duerno hu si, meeschtens an den USA, zesumme Filmer gedréint.

Seng Autobiographie huet den Titel *Fun in a Chinese Laundry* (1965), wouran en ongeblimmelt seng Meenung iwwer aner Regisseuren, Schauspiller a Filmkritiker zum beschte gëtt.

## Filmographie
* 1925: *[[The Salvation Hunters]]* 
* 1926: *[[Exquisite Sinner]]* (verluer gaangen)
* 1926: *[[A Woman of the Sea]]* (verluer gaangen)
* 1927: *[[Underworld (Film 1927)|Underworld]]* - Haaptacteuren: George Bancroft, Clive Brook
* 1928: *[[The Last Command]]* - Haaptacteuren: Emil Jannings, Evelyn Brent
* 1928: *[[The Dragnet]]* (verluer gaangen)
* 1928: *[[The Docks of New York]]* - Haaptacteuren: George Bancroft, Betty Compson
* 1929: *[[The Case of Lena Smith]]* (verluer gaangen)
* 1929: *[[Thunderbolt (Film 1929)|Thunderbolt]]* - Haaptacteuren: George Bancroft, Fay Wray
* 1930: *[[Der blaue Engel]]* - Haaptacteuren: Emil Jannings, Marlene Dietrich
* 1930: *[[Morocco (Film)|Morocco]]* - Haaptacteuren: Gary Cooper, Marlene Dietrich
* 1931: *[[Dishonored (Film)|Dishonored]]* - Haaptacteuren: Marlene Dietrich, Victor McLaglen
* 1931: *[[An American Tragedy]]* - Haaptacteuren: Phillips Holmes, Sylvia Sidney
* 1932: *[[Shanghai Express (Film)|Shanghai Express]]* - Haaptacteuren: Marlene Dietrich, Clive Brook
* 1932: *[[Blonde Venus]]* - Haaptacteuren: Marlene Dietrich, Cary Grant
* 1934: *[[The Scarlet Empress]]* - Haaptacteuren: Marlene Dietrich, John Lodge
* 1935: *[[The Devil Is a Woman]]* - Haaptacteuren: Marlene Dietrich, Lionel Atwill
* 1935: *[[Crime and Punishment]]* - Haaptacteuren: Peter Lorre, Edward Arnold
* 1936: *[[The King Steps Out]]* - Haaptacteuren: Grace Moore, Franchot Tone
* 1939: *[[Sergeant Madden]]* - Haaptacteuren: Wallace Beery, Laraine Day
* 1941: *[[The Shanghai Gesture]]* - Haaptacteuren: Gene Tierney, Walter Huston
* 1952: *[[Macao (Film)|Macao]]* - Haaptacteuren: Robert Mitchum, Jane Russell
* 1952: *[[Anatahan (Film)|Anatahan]]* - Haaptacteuren: Akemi Negishi, Tadashi Suganuma
* 1957 *[[Jet Pilot]]* - Haaptacteuren: John Wayne, Janet Leigh

## Um Spaweck
Fridbësch

**Fridbësch** ass a Lieu-dit an der Gemeng Buerschent.

## Geographie
Fridbësch läit um CR348, uewen op engem Plateau, op enger Héicht vu ronn 445 m, um hallwe Wee tëscht Konstem a Schlënnermanescht. 1,8&nbsp;km am Osten dovu läit Houschent.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Bricherhaff (Iermsdref)

**Bricherhaff** (op Kadasterkaarte *Brücherhaff*) ass en Haff a Lieu-dit an der Gemeng Ärenzdall, am Kanton Dikrech.

## Geographie
Bricherhaff läit laanscht den CR356, um Enn vum südlechen Hank vum Kuelebierg, no bei der Quell vun der Bricherbaach, Loftlinn ongeféier 800 m südlech vu Folkendeng.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Mike Dirnt

De **Mike Dirnt**, gebuer de 4. Mee 1972 als *Michael Ryan Pritchard* zu Berkeley, Kalifornien, ass de Bassist vun der US-amerikanescher Punkrockband Green Day.

## Liewen
Tré Cool

Den **Tré Cool**, gebuer den 9. Dezember 1972 zu Frankfurt als *Frank Edwin Wright III.*, ass den Drummer vun der US-amerikanescher Punkrockband Green Day.
Bernard Kohn

De ** Laurent Bernard Kohn**, gebuer den 28. Abrëll 1846 zu Gréiwemaacher, a gestuerwen de 27. September 1926 zu Banja Luka (Bosnien), war e lëtzebuergesche Geeschtlechen an Auteur.

Seng Priisterwei krut de Bernard Kohn den 18. Dezember 1868. Duerno war hie Vikar zu Ielwen (Gemeng Biekerech) an der Léiffraekierch an an der Stad Lëtzebuerg, wou hien de Kierchechouer geleet huet. 1876 gouf hie Paschtouer zu Simmer a schliisslech, de 14. Juni 1893, zu Diddeleng.
 
Am Joer 1902 huet de Bernard Kohn säin Amt zu Diddeleng opginn, awer net fräiwëlleg, mä well et geheescht huet, hien hätt sech u klenge Meedercher vergraff. De Kohn, deen direkt no senger Demissioun d'Land verlooss hat, fir sech am Ausland bei de Kartaiser ze verstoppen, gouf am Mee 1903 « par contumace » wéinst « atteinte à la pudeur » zu zwee Joer Prisong verurteelt. De Kohn ass 1926 als “Pater Willibrord" an der Abtei Mariastern (Opatija Marija Zvijezda), engem Trappisteklouschter zu Banja Luka gestuerwen.
 
De Bernard Kohn war de Cousin vum Jean Charles Kohn a vum Karl Kohn.

A senger Zäit als Geeschtlechen zu Lëtzebuerg huet de Bernard Kohn zwee Gebietsbicher, eent fir Erwuessener an eent fir Kanner, an eng Artikelserie am „Luxemburger Wort” iwwer déi grouss däitsch Pilgerfahrt vun 1885 op Roum publizéiert.

## Publikatiounen
* *Der geheiligte Tag des Christen: ein katholisches Gebetbuch, enthaltend nebst vielen ausgewählten gewöhnlichen Andachts-Uebungen, die den Sonn- und Festtagen eigene Vesper-Andacht, die kirchlichen Litaneien, Todten-Offizien und Todten-Messen, Kreuzweg, Betrachtungen u.s.w.* Zweite Auflage, vermehrt und verbessert. Luxemburg, Gebr. Heintzé, 2+562 S. (ouni Datum, 1873 erschéngen).
* *Kleines Palmgärtlein. Ein Gebetbuch für die kleinen Kinder.* Luxemburg, Gebr. Heintzé, 219+4 S. (ouni Datum).
* *Unsere Rompilger.* Luxemburger Wort 1885, Nr. 118 (28. April): 2, Nr. 119 (29. April): 2, Nr. 127 (7. Mai): 1, Nr. 128 (8. Mai): 1-2, Nr. 129/130 (9./10. Mai): 1, Nr. 132 (12. Mai): 1-2.

## Literatur
* Blum, M., 1902-1932. *Bibliographie luxembourgeoise ou catalogue raisonné de tous les ouvrages ou travaux littéraires publiés par des Luxembourgeois ou dans le Grand-Duché actuel de Luxembourg. Première partie: Les auteurs connus.* Nouvelle édition, complétée, avec introduction et index analytique, par Carlo Hury. First published 1902-1932. Reprinted 1981. München, Kraus International Publications, vol. 1: A-L, XXXIII-756 pp. [Kohn, Laurent-Bernard: S. 612].
* Massard, J.A., 2015. *[http://massard.info/pdf/Massard_2015_303-320_Kohn.pdf Aufstieg und Fall des Johann Karl Kohn (1857-1909), Mitglied der „Fauna”, Literat und Historiker, Vorsteher des statistischen Dienstes.]* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 116, S. 303-320 [Bernard Kohn: S. 312-317].
An heiligen Wassern (Film 1960)

**An heiligen Wassern** ass e Schwäizer Film vum Alfred Weidenmann aus dem Joer 1960 nom Roman mam selwechten Numm vum Jakob Christoph Heer.

## Ëm wat geet et am Film?

De Film erzielt am Stil vum däitschen Heimatfilm wéi d'Awunner an engem Schwäizer Duerf nom Wanter ëmmer erëm ënner Liewensgefor hir Waasserleitung, déi vun engem Gletscher kënnt, musse flécken ...

## Soss

De Film ass e Remake vum däitsche Film *[[An heiligen Wassern (Film 1932)|An heiligen Wassern]]* vum Erich Waschneck aus Joer 1932.

## Um Spaweck
* De Film op Filmportal.de 
* De Film op der IMDb
Nëmmeswiss

D**'Nëmmeswiss** ass e Fiichtgebitt an der Gemeng Bartreng an zielt zum Natura-2000-Naturschutzgebitt „Grévelserhaff / Bouferterhaff“.

D'Nëmmeswiss läit nieft dem CR163, südlech vum Rond-point Gréiwelsser Barrière.

## Geschicht
D'Fiichtgebitt Nëmmeswiss war vu jee hir de suppegsten Deel vun engem Komplex vu Fiichtwisen, déi och haut nach laanscht d'Houlbaach an der Lonkecherstrooss leien. An der Mëtt vun den 1970er Jore gouf déi Supp op enger Fläch vun ongeféier 1,5 ha mat 13.000 m<sup>3</sup> Offall aus dem Stroossebau zougetippt a sou komplett zerstéiert.

Fir d'Amphibien ze schützen huet d'Gemeng Bartreng 1999 am Kader vum europäesche LIFE-Nature-Projet en Drëttel vun der Fläch kaaft an huet domat den éischte Schratt gemaach fir e laangwieregen an deiere Renaturéierungsprojet un d'rullen ze bréngen.

Wéi 2004 déi éischt Phas vun den Renaturéierungsaarbechten ofgeschloss war, konnt d'Gemeng am Joer duerno och de Rescht vum Terrain kafen an en no an no bis 2009 weider sanéieren.

2010 gouf dunn en Zonk ronderëm d'Nëmemswiss opgestallt fir datt se fir eng Summerbeweedung konnt benotzt ginn. Zënterhier gëtt d'Gebitt duerch eng Beweedung mat Ranner an der Rei gehalen.

## Hautdesdaags
Scho kuerz no der Renaturéierung hu sech verschidde Biotoptyppen entwéckelt déi reegelméisseg ënnerschiddlech Vullenaarten op der Duerchreess unzéien. Ënnert hinne sinn z.&nbsp;B. de Bëschwaasserleefer (Tringa ochropus) an och Bréivulle wéi d'Weidemësch (Emberiza schoeniclus), de Suppejäizert (Acrocephalus palustris), de Klenge Jäizert (Acrocephalus scirpaceus), de Schwirrel (Locustella naevia) oder d'Waasserhéngchen (Gallinula chloropus).

Neierdéngs gesäit een awer och ëmmer méi dacks de Sëlwerreeër (Ardea alba), e Wandervull, dee soss éischter am Oste vun Europa doheem ass.

## Biller

Bertrange, Nëmmeswiss (0).JPG|
Bertrange, Nëmmeswiss (1).JPG|


## Literatur

## Kuckt och
* Lëscht vun den Natura-2000-Gebidder zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Vullen zu Lëtzebuerg
* LIFE-Nature
* natur&ëmwelt

## Um Spaweck

* Nëmmeswiss à Bertrange: Grand projet de protection des zones humides et du Grand cuivré
Filip Markiewicz

De **Filip Markiewicz**, gebuer den 3. Mäerz 1980 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergesche Kënschtler.

Dem Filip Markievicz seng Famill kënnt aus Polen, hien ass zu Lëtzebuerg opgewuess. Vun 2001 un huet hien op der Universitéit Marc Bloch zu Stroossbuerg Konscht studéiert a mat enger Maîtrise ofgeschloss. An där Zäit huet hie sech haaptsächlech mat Musek beschäftegt, sou wéi mat Performancen a Videopclippen. Hien huet d'Poprock-Band *[[Raftside]]* gegrënnt.

2007 huet hie fir d'Association internationale des critiques d'art (AICA) d'Installatioun *Zollzeit* geschaf. Kuerz drop huet hien d'Installatioun *Empire of dirt* an der Galerie beaumontpublic opgeriicht, an 2008 am Kader vun am Mudam d'Installatioun *Disco Guantanamo*.

Enn 2008 hat de Filip Markievicz mam Bruce Geduldig (Tuxedomoon) *Pale Exploding Imitation* an der Philharmonie Lëtzebuerg. 2010 huet hien op en Neits an der Galerie beaumontpublic ausgestallt, dës Kéier eng Performance ënner dem Titel *Alterviolence*.

Am August 2010 huet hien eng Woch laang *Dreaming Golden Lady* am Lëtzebuerger Pavillon op der Weltausstellung zu Shanghai ausgestallt.

Fir d'Fiac huet hien 2010 d'Zeechnung *Banque de tolérance* geschaf, an 2011 fir de Mudam d'Zeechnung *Mao Dollar*.

2012 huet hien an der Abtei Neimënster d'Installatioun *Silentio Delicti *ausgestallt.

2013 koum säi Buch mat Zeechnungen zu der Affaire Bommeleeër mam Titel *Stay Behind *eraus.

2015 huet de Filip Markiewicz Lëtzebuerg op der 56. Biennale vu Venedeg representéiert, wou en ënner dem Titel *Paradiso lussemburgo* an der Ca’ del Duca, dem Lëtzebuerger Pavillon, ë.&nbsp;a. Zeechnungen, Skulpturen, Installatiounen a Videoen ausstellt, déi sech ironesch oder kritesch mat verschiddene Clichéen iwwer Lëtzebuerg auserneesetzen.

Am 2. Semester 2015, am Kader vun der Lëtzebuergescher Presidentschaft vum EU-Conseil, war säi Bild mam Titel *Hello Dictator* Deel vun enger Ausstellung mam Numm *Cabinet de curiosité(s)* am Conseilsgebai zu Bréissel. Et weist de Kommissiounspresident Jean-Claude Juncker a verschiddene Posë mat Invitéë vun engem Sommet zu Riga.
__NOTOC__

2020 krut hien, zesumme mat der Lisa Kohl, de Prix Pierre-Werner.

## Literatur
* *Filip Markiewicz*. Hatje Cantz, 2020, 224 p.

## Um Spaweck

* Website vum Filip Markiewicz
*  De FIlip Markievicz am Mudam
* "Filip Markiewicz à Shanghai" op quotidien.lu. 
* Portrait an ons stad 93/2010.
* ''Paradiso Lussemburgo'' Seng Ausstellung op der Biennale vu Venedeg, 2015.
Tréin

Eng **Tréin** (lat: *lacrima*) ass eng salzhalteg Kierperflëssegkeet, déi kontinuéierlech vun den Tréinendrüse vum Mënsch a soss Mamendéiere produzéiert gëtt. Se déngt primär dozou, de Sak vun der Conjonctive (de: *Bindehaut*) vum A propper ze halen an d'Hornhaut (fr: *Cornée*) ze befiichten an z'ernieren. Ausserdeem hëlleft d'Tréineflëssegkeet, d'optesch Eegenschafte vun der Fläch vun der Hornhaut ze verbesseren, andeems se physiologesch Onreegelméissegkeeten, déi entstinn, well d'Hornhaut net perfekt glat ass, ausgläicht.

D'Tréinesekreet besteet aus dräi Schichten: déi bannescht Schicht, déi op der Hornhaut läit, huet Muciner a Glykoproteiner, déi hëllefen, s'op der Hornhaut ze verdeelen. Déi mëttelst, stäerkst Schicht ass kloer, wässereg Tréineflëssegkeet, an déi baussecht Couche huet eng uelegzeg Konsistenz.

Nieft Waasser besteet d'Tréineflëssegkeet aus verschiddene Proteinnen (ënner anerem Immunglobulinen) an Enzymer (ënner anerem Lysozymer), anorganeschen a stéckstoffhaltege Substanzen souwéi Kuelenhydrater mat hire Metabolitten, an 9 Gramm Kachsalz pro Liter (0,9 %). Beim Kräischen ännert sech hir Zesummesetzung.

 
Et gëtt geschat, datt e Mënsch pro Dag bis zu engem hallwe Liter Tréineflëssegkeet produzéiert, wouvun e groussen Deel duerch den Tréinekanal ofleeft oder verdonst.

Et gëtt dräi Zorten Tréinen:
*déi normal ("basal"), déi d'A propper halen, fiicht maachen an d'Hornhaut ernieren;
*déi duerch Reflex entstinn, wann e Friemkierper an d'A geroden ass, fir bäizedroen, en erauszekréien;
*déi Tréinen, déi duerch emotionale Stress entstinn (Freed, Leed, Trauer, Péng,...) a wou ee vu **Kräische** schwätzt. An deem Fall sinn dacks aner Kierperreaktiounen dermat verbonnen, wéi konvulsiivt *Schluchzen*, e rout Gesiicht, eng speziell Mimik, asw.

## Phraseologesches
* *Krokodilstréine kräischen*: Ofwäertend iwwer een, dee just esou mécht, wéi wann en traureg wier;
* *Eng Tréin am Knäpplach hunn*: verschimmt oder heemlech kräischen;
* *Kräische wéi eng Muedeléin*: vill a staark kräischen.

## Um Spaweck
Université de N'Djamena

D**'Universitéit N'Djamena** (fr.: **Université de N'Djamena**) ass eng Universitéit zu N'Djamena, der Haaptstad vum Tschad. Si gouf 1971 als *Université du Tchad* gegrënnt an huet zënter 1994 hiren aktuellen Numm. Hir Devise ass "Noctem flammis funalia vincunt".

D'Universitéit huet ëm déi 8.000 Studenten. D'Course ginn op Franséisch an op Arabesch gehalen.
Kyoto-Protokoll

De **Kyoto-Protokoll** (offiziell: *Protokoll vu Kyoto zu der Kader-Konventioun vun de Vereenten Natiounen iwwer de Klimawandel*; en.: *Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change*) ass en internationalen Accord deem säin Zil de Klimaschutz ass. E setzt Ziler a Friste fest, un déi industrialiséiert Länner legal gebonne sinn, fir d'Zäregasemissiounen erofzesetzen. Déi Zäregase sinn d'Haaptursaach vun der globaler Erwäermung.

1994 ass d'Kader-Konventioun vun de Vereenten Natiounen iwwer de Klimawandel a Kraaft getrueden. Déi ass ville Signatairen net wäit genuch gaangen, duerfir hunn d'Joer drop Verhandlungen iwwer en internationalen Accord ugefaangen, deen un dat Ofkommes gebonne mä autonom ass. De Kyoto-Protokoll gouf 1997 adoptéiert an ass de 16. Februar 2005 a Kraaft getrueden.

Ee vun de wichtegsten Aspekter ass, datt an deem Protokoll obligatoresch Ziler fir d'Reduktioun vun den Zäregasemissioune festgesat si fir déi Länner, déi wirtschaftlech staark sinn an zougestëmmt hunn. D'Engagementer variéiere vu Land zu Land. Dat globaalt Reduktiounszil tëscht 2008 an 2012 ware 5% manner Emissiounen par Rapport zu den Emissiounen am Joer 1990. Dobäi wollt d'Europäesch Unioun (mat den deemools 15 Member-Staaten) hir Emissiounen ëm 8% erofsetzen, an an der EU hat Lëtzebuerg dat ambitiéist Zil mat enger envisagéierter Reduktioun vun 28%. Dat Zil war awer vill ze héich gesat, well 2011 hat d'Groussherzogtum seng Emissiounen eréischt ëm 8,1% reduzéiert.
Global Erwiermung

D**'global Erwiermung**, reegelméisseg och einfach nëmme *[[Klimawandel]]* genannt, ass e Begrëff deen d'Klamme vun der Duerchschnëttstemperatur vun engem Deel vun der Atmosphär vun der Äerd a vun de Mierer bezeechent. Experte schätzen, datt d'Mënschheet eng grouss Roll dobäi spillt, haaptsächlech andeem si duerch d'Emissioun vun anthropogenen Zäregasen den natierlechen Zäregaseffekt verstäerkt hunn.

Zu de Konsequenze vun der globaler Erwiermung zielen d'Klamme vum Mieresspigel, d'Schmëlze vum Äis am Mier a vun de Gletscheren, d'Entdeeë vum Permafrostbuedem, d'Ausbreedung vun de Regioune mat Waassermangel a Wieder-Extreeme mat entspriechende Réckwierkungen op d'Liewens- an d'Iwwerliewenssituatioune vun de Mënschen, Déieren a Planzen.

Duerch verschidde Klimaschutzmesuren op nationalem an internationalem Niveau (z.&nbsp;B. dem Kyoto-Protokoll) gëtt probéiert, déi global Erwiermung ofzeschwächen.
Klimaschutz

**Klimaschutz** nennt een d'Aktiounen, deenen hiert Zil et ass, den Impakt vum Klimawandel, respektiv der globaler Erwäermung, ze limitéieren. Si betreffen haaptsächlech d'Reduktioun vun den Emissioune vun den Zäregaser déi vun de Mënsche provozéiert ginn. Eng aner Méiglechkeet ass et, de Kuelestoffdioxid (CO2) aus der Atmosphär vun der Äerd an engem Reservoir ze fixéieren (zum Beispill duerch d'Planze vun neie Bëscher).

Zum Klimaschutz kann een och d'Mesuren zielen, déi geholl gi fir d'Mënschheet un de Klimawandel unzepassen, dorënner d'Konstruktioun vun Däicher an d'Preventioun an d'Preparatioun op Ëmweltkatastrophen.
Ëmweltschutz

**Ëmweltschutz** sinn all d'Dispositiounen, déi vun enger individueller Persoun, enger Organisatioun oder der Regierung zum Schutz vun der Ëmwelt geholl gi fir déi natierlech Liewensgrondlag vun alle Liewewiesen z'erhalen. D'Ëmwelt geréit duerch den demographeschen an technologesche Wandel ënner Drock an hiren Zoustand verschlechtert sech doduerch, deelweis op eng permanent Manéier. Dee Problem ass generell erkannt ginn a vill Regierungen hunn ugefaangen, Aktivitéiten, déi d'Ëmwelt degradéieren, ze verbidden. Dacks gëtt sech op een Deelberäich vun der Ëmwelt fokusséiert (zum Beispill de Buedem, d'Loft, de Klima, d'Waasser). Zënter den 1960er hunn Ëmweltschutzbeweegungen d'ëffentlech Bewosstsinn zu der Thematik verstäerkt.

## Kuckt och
* Ëmweltschutzorganisatioun
Idiot

De Begrëff **Idiot** ass eng Beleidegung. E bezeechent en domme Mënsch a kënnt vum griicheschen ἰδιώτης (idiotes), wat wäertfräi bis haut "Privatpersoun" bedeit. Dat Wuert huet an der Polis Persoune bezeechent, déi sech aus ëffentlechen a politeschen Ugeleeënheeten erausgehalen hunn a keng offiziell Funktioun haten, och wann hinnen dat méiglech war.

Et gouf an d'Laténgescht als *idiōta* iwwerholl, wou d'Bedeitung sech geännert huet: "Fuscher", "Dilettant", "onwëssende Mënsch". Méi spéit gouf de Begrëff allgemeng op Laien oder Persoune mat niddregem Bildungsniveau benotzt.

An der Medezin an an der Psychologie war d'Diagnos *Idiotie* fir bestëmmt Forme vu geeschteger Behënnerung bis an d'fréit 20. Joerhonnert geleefeg, mä ass haut awer komplett aus der Nomenclature verschwonnen.

## Kuckt och
* Den Idiot, e Roman vum Dostojewski
Gréng Ekonomie

D**'Gréng Ekonomie** (fr.: *économie verte* / en.: *green economy*) gëtt vun der UNEP als Ekonomie definéiert, déi zu engem verbesserte Wuel vum Mënsch an enger méi grousser sozialer Gerechtegkeet féiert, an dobäi signifikativ d'Ëmweltrisiken an d'ecologesch Ressourceknappsheet reduzéiert. Vereinfacht ausgedréckt ass d'gréng Ekonomie eng Ekonomie, an där wéineg CO2 produzéiert gëtt, d'Ressourcen op eng effizient Manéier benotzt ginn an et keng sozial Ausgrenzung gëtt.

De Wirtschaftswuesstem gëtt vun ëffentlechen a privaten Investitiounen ugedriwwen, déi gläichzäiteg d'CO2-Emissiounen an d'Ëmweltverschmotzung reduzéieren, d'Effizienz vum Energieverbrauch erhéijen an de Verloscht u Biodiversitéit verhënneren. Déi Investitioune sollen duerch geziilt ëffentlech Ausgaben, politesch Reformen a Regulatiounen aktivéiert an ënnerstëtzt ginn. An der Iwwergangsphase zu enger grénger Ekonomie ass et wichteg, déi méi héich Ëmweltschutzstandarten an d'sozial Inklusioun mat Wuesstem vun der Wirtschaft an den Investitiounen ze verbannen.

De Konzept vun der grénger Ekonomie ersetzt net dee vun der Nohalteger Entwécklung; déi zwee si komplementar. De Schrëtt zu enger grénger Ekonomie ass e wichtege Schrëtt zu enger Nohalteger Entwécklung. D'Nohalteger Entwécklung baut op der Nohaltegkeet vun den dräi grousse Komponenten (wirtschaftlech, sozial, ekologesch) op. D'gréng Ekonomie fokusséiert sech op d'Nohaltegkeet vun där wirtschaftlecher Komponent.
Chakas

**Chakas**, ufanks nach **Chaka-Kids** genannt, ass eng lëtzebuergesch Kannerpopgrupp.

## Geschicht
Chaka-Kids goufen Enn 2012 gegrënnt. Dofir goufen an engem Casting d'Sänger Kelly Decker, Aaron Mayer, Charel Rossi an Anna Felke gewielt.

D'Grupp huet mat Jonathan Reichling alias Exemo d'Lidd *Elo ass de Moment* opgeholl, dat den 28. November 2012 an digitalem Format verëffentlecht gouf. Den Erléis ass un d'"Kannerland" vun der Fondation François-Elisabeth gaangen. D'Joer drop hu si eng eponym EP opgeholl an den 29. November 2013 hu si mam Andy Rossi, dem Mr. Funky (Isaac Roosevelt), dem Exemo, dem Thierry Mersch an dem Pakamos d'Single *Hope Springs Eternal* verëffentlecht.

2014 ass d'Single *Come Back to Me* erauskomm a méi spéit am selwechte Joer huet den Aaron Mayer d'Grupp verlooss.

Am Abrëll 2015 ass d'CD *Together* erauskomm.

## Discographie
### EP
* 2013: *Chakas*
* 2015: *Together*
### Singelen
* 2012: *Elo ass de Moment*
* 2013: *Gëff net op*
* 2013: *Hope Springs Eternal*
* 2014: *Come Back to Me*

## Um Spaweck
* www.chakas.net
* Chakas op Rate Your Music
* Chakas op Facebook
Ségou (Stad)

**Ségou** ass eng Stad a Gemeng am Mali, déi ongeféier 240&nbsp;km Nord-ëstlech vun der Haaptstad Bamako läit. Si läit um Floss Niger.

D'Bevëlkerungszuele variéiere jee no Quell vun 110.000 bis 159.000 Awunner.
Antoine Neven

Den **Antoine Neven**, gebuer den 18. Februar 1921 zu Dikrech, an do gestuerwen den 23. November 1994, war e lëtzebuergesche Member vum Commando Kieffer a war bei der Operation Overlord de 6. Juni 1944 op Sword Beach derbäi.

Den Antoine Neven krut den Titel 'Citoyen méritant de la ville de Diekirch'.

Säi Brudder Jean Neven war och beim Commando Kieffer a bei der Landung an der Normandie derbäi.
Botzmëttel

E **Botzmëttel** ass eng Substanz déi benotzt gëtt fir eng Uewerfläch vu Knascht, Stëbs, Geroch oder Keimen ze befreien. Generell si Botzmëttel entweeder eng Flëssegkeet, e Polver, e Spray oder e Granulat.

Geleefeg Botzmëttel bestinn aus Essegsaier, Kuelendioxid, Natriumperborat, Natriumtetraborat, Ammoniak, Chromsaier, Natriumphosphat an Alkohol. Donieft gëtt och dacks Waasser beim Botzprozess agesat.

## Kuckt och
* Seef
* Spullmëttel

## Um Spaweck
Jean-Bernard Ney

De **Jean-Bernard Ney**, gebuer de 6. September 1921 zu Beetebuerg, a gestuerwen den 31. August 2003 zu Cadaujac (Gironde), war e lëtzebuergesche Resistenzler a Member vum 342. Squadron vun der Royal Air Force, déi och un der Operation Overlord deelgeholl huet.

## Gielercher
* 
* 
* 
*  (USA)
Charles-André Schommer

De **Charles-André Schommer**, gebuer den 29. Mäerz 1925 zu Lëtzebuerg, a gestuerwen den 20. Juli 2009 an der Stad Lëtzebuerg, war deen eenzege Lëtzebuerger, deen op Omaha-Beach am Asaz war.
Tajine

**Tajine**, oder **Tagine**, ass den Numm vun engem Kichegeschier aus der maghrebinescher Kichen, meeschtens aus Terracotta, dat aus engem platte, ronne Plättel besteet, op deen e koneschen Deckel aus dem selwechte Material gesat gëtt, sou datt d'Iessen dran, bei net ze staarker Hëtzt, brutsche kann.

Gläichzäiteg ass et, duerch Metonymie, och den Numm vum Iesse selwer, dat dra gekacht gëtt: Geméis, dat mat Gewierzer, a jee nodeem, och Fleesch (Schof oder Poulet) oder Fësch, als Ragoût preparéiert gëtt.

### D'Dëppen...

Image:Tajine potter.jpg|Marokkaneschen Aulebäcker
File:Tajine 018.JPG
File:Tajine 019.JPG
File:Tajine 022.JPG
File:Kelaa-des-Mgouna (rosino-02).jpg


### ...an d'Platen:

File:Tajine 012.JPG
File:Tajine 004.JPG
Image:IB tajine 02.jpg
File:Tajine mangue.JPG


## Um Spaweck
Maria Vincent

**'Maria Vincent**, gebuer als *Jeannine Paulette Vincent* de 15. November 1929 zu Marseille, an och do gestuerwen den 20. Juni 2001, war eng franséisch Schauspillerin.

## Filmographie
#### Kino
* 1951: *[[Si ça vous chante]]* - Regie: Jacques Loew - Haaptacteuren: Blanchette Brunoy, Raymond Bussières
* 1953: *[[Deux de l'escadrille]]* - Regie: Maurice Labro - Haaptacteuren: Jean Richard, Magali Noël
* 1958: *[[La p... sentimentale]]* - Regie: Jean Gourguet - Haaptacteuren: Maurice Sarfati, Jacques Dumesnil
* 1959: *[[Détournements de mineures]]* - Regie: Walter Kapps - Haaptacteuren: Frank Villard, Hélène Chanel
* 1959: *[[Interpol contre X]]* - Regie: Maurice Boutel - Haaptacteuren: Howard Vernon, Junie Astor
* 1959: *[[Vous n'avez rien à déclarer? (Film 1959)|Vous n'avez rien à déclarer?]]* - Regie: Clément Duhour - Haaptacteuren: Darry Cowl, Jean Poiret
* 1962: *[[La planque (Film 1962)|La planque]]* - Regie: Raoul André - Haaptacteuren: Francis Blanche, Marcel Mouloudji
* 1961: *[[In der Hölle ist noch Platz]]* - Regie: Ernst R. von Theumer - Haaptacteuren: Barbara Valentin, Hermann Nehlsen
* 1963: *[[Rififi en la ciudad]]* - Regie: Jesús Franco - Haaptacteuren: Jean Servais, Robert Manuel
* 1964: *[[Das Geheimnis der chinesischen Nelke]]* - Regie: Rudolph Zehetgruber - Haaptacteuren: Brad Harris, Dietmar Schönherr, Klaus Kinski
* 1966: *[[Joë Caligula - Du suif chez les dabes]]* - Regie: José Bénazéraf - Haaptacteuren: Gérard Blain, Jeanne Valérie
* 1966: *[[Sette donne d'oro contro du 07]]* - Regie: Vincenzo Cascino - Haaptacteuren: Mickey Hargitay, Luciana Paoli
* 1967: *[[Pension Clausewitz]]* - Regie: Ralph Habib - Haaptacteuren: Wolfgang Kieling, Friedrich Schoenfelder
* 1971: *[[La cavale]]* - Regie: Michel Mitrani - Haaptacteuren: Juliet Berto, Geneviève Page
* 1971: *[[What a Flash!]]* - Regie: Jean-Michel Barjol 
* 1985: *[[Subway (Film)|Subway]]* - Regie: Luc Besson - Haaptacteuren: Isabelle Adjani, Christophe Lambert
* 1987: *V.O* - Regie: Christophe Delmas (Kuerzfilm)

#### TV
* 1969: *L'homme qui venait du Cher* - Regie: Maurice Dumay - Haaptacteuren: Hubert Deschamps, Antoine
* 2000: *Docteur Sylvestre* - (TV-Serie) - (1 Episod)

## Um Spaweck
Birendra

De **Birendra Bir Bikram Shah Dev** (ne: वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह), gebuer den 28. Dezember 1945 zu Kathmandu, an och do den 1. Juni 2001 gestuerwen, war vun 1972 bis zu sengem Doud als Nofollger vu sengem Papp Mahendra Kinnek vun Nepal.

Hie gouf 2001, wéi och eng Rëtsch aner Membere vu senger Famill, ermuert. Als Mäerder gëllt säi Jong an Nofollger um Troun, den Dipendra, wat awer vu ville Leit am Nepal ugezweiwelt gëtt. Den Dipendra ass 3 Deeg nom Attentat selwer un de Suitë vu Blessueren duerch Schëss, déi e sech selwer gemaach soll hunn, gestuerwen. Doropshi gouf deem säi Brudder Gyanendra säin Nofollger als Kinnek vun Nepal.

## Um Spaweck
* ''König Birendra: Vom Alleinherrscher zum Repräsentanten'', Noruff vum 2. Juni 2001 op spiegel.de
* ''Birendra: Nepal's monarch of change'', Noruff vum 2. Juni 2001 op .bbc.co.uk
Jean Reiffers

De **Jean Reiffers**, gebuer den 20. Mäerz 1920 zu Useldeng, a gestuerwen de 25. August 1993, war e lëtzebuergesche Member vum Commando Kieffer a war bei der Operatioun Overlord de 6. Juni 1944 op Sword Beach op der Héicht vu Colleville-Montgomery als Zaldot 1. Klass (Matricule 10001 FN 43) dobäi. Hie gouf den éischten Dag blesséiert an evakuéiert.

Zanter 2002 erënnert zu Useldeng eng Gedenkplack un hien.

Säi Papp war den Nottär Edmond Reiffers.
Pierre Laux

De **Pierre Laux** vu Keel, gebuer 1918, a gestuerwen den 1. November 1944 zu Vlissingen, war Member vum *Commando N°4* ënner dem Kommando vum Lord Lovat am Devonshire Regiment dat de 6. Juni 1944 op Sword Beach zum Asaz koum.
Industriekomplex vun der Kuelegrouf Zollverein

Den **Industriekomplex vun der Kuelegrouf Zollverein** ass eng fréier Industrieplaz zu Essen, am Ruhrgebitt.

E steet zënter dem 14. Dezember 2001 op der Lëscht vum Unesco-Weltierwen als kulturellt Monument.

## Geschicht
## Kuckt och
*Lëscht vun de Weltierwen an Europa
## Um Spaweck
Félix Peters

De **Félix François Peters**, gebuer den 8. Februar 1911 zu Dikrech a gestuerwen de 17. Juni 1944 zu Oger bei Amfreville an der Normandie, war e lëtzebuergesche Member vum Commando Kieffer a war bei der Operation Overlord de 6. Juni 1944 op Sword Beach derbäi.