open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leica Digital-Modul-R

De **Leica Digital-Modul-R** ass en Zousazdeel, dat et erlaabt, aus den analoge Leica-Spigelreflex-Fotoapparaten Leica R8 an Leica R9 digitaler ze maachen. Dozou gëtt den "normale" Réck ausgetosch.

Déi zwéi Modeller sinn déi eenzeg Hybrid Klengbild-Fotoapparaten, déi et gëtt. De 15. Juni 2005 huet Leica Camera AG ugefaange mat der Ausliwwerung.

* Typ: En Digitalmodul, dat vum Fotograf selwer kann ausgetosch ginn, an dee voll kompatibel ass fir d'Leica R8 a fir d'Leica R9
* Objektiver: Et funktionéiere mat dem Modul-Réck all Leica R-Objektiver an all fréier Leicaflex-SL an SL2 Objektiver, déi R-Steiernocken nodréiglech dragebaut kruten.
* Bildsensor: 3872 x 2576 Pixel (10 Milliounen) CCD-Chip, dee vu Kodak Image Sensor Solutions extra fir Leica entwéckelt gouf.
* Formatfaktor: 1,37
* Empfindlechkeet: ISO 100 bis ISO 1600
* Speichermedium: SD-Späicherkaart
* Date-Formater: Als RAW-Billerformat späichert de Modul an DNG, TIFF, an zwéi verschidde JPEG-Kompressionsniveauën.
* Maximal Beliichtungszäit: 16 Sekonnen.
* De schwaarz/wäiss Display weist un: Billercompteur, ISO, Beliichtungskorrektur, de Luedzoustand vun der Batterie, Selbstausléiser, den Niveau vun der JPEG-Kompressioun, d'Opléisung, Moiré-Filter un/aus an de Wäissofgläich.
* Menü: Schäerft, Faarfsiedegung, Kontrast, d'Nummeréierung, de Kontrast vum Faarf-Display, wéi hell de Faarfdisply ass, wéi laang déi nei Foto um Display gewise gëtt, ob den Histogramm un oder aus ass, Späicherkaart-Formatéierung, Alarmzeechen, Audiohistogramm un/aus, Datum, Zäit, User-Profile, den Update vun der Firmware, Reset.

* Schnëttstell: IEEE 1394 Firewire
* Batterie: Spezielle Lithium Ionen-Akku
* Betribstemperaturen: Tëscht 0° a 40° Celsius.
* Seriebetrib: Maximal 2 Biller an der Sekonn, maximal 10 Biller a Serie
* Monitor: fir d'Foto no der Opnam ze kucken a fir de Menü ze weisen
* Verschloss: De Verschloss gëtt gespaant vun engem Elektro-Motor, deen an der "Power-Unit" ass.
* Moossen: Wéi bei der LEICA R8/R9 mat Motordrive (B x H x T) 158 x 140 x 89&nbsp;mm.
* Gewiicht: DMR mat Power Unit an Akku: 725 g, DMR komplett mit R9: 1395 g
* Präis vum Modul:Ronderëm 4.800 €

## Um Spaweck
* Produktinformatioun vun der "Leica Camera AG"
Aixam

**Aixam** ass eng franséisch Autosfabrik vun Aix-les-Bains.

D'Firma gouf 1983 gegrënnt an huet de Betrib vun der Autosfirma Arola, déi Faillite gemaach hat, iwwerholl. Aixam produzéiert ënner anerem Klengautoen, déi a ville Länner ouni Autosführerschäin däerfe benotzt ginn.

## Um Spaweck

*AIXAM
Méchelskapell zu Nuechtmanescht

D**'Kapell vun Nuechtmanescht** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Parc Our Saint-Nicolas, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Pëtschent gehéiert.

De Patréiner vun der Kapell ass den hellege Méchel, deem säi Fest den 29. September gefeiert gëtt.

D'Kapell steet zentral am Duerf an der Strooss *Am Duerf*. Nieft der Kapell steet déi fréier Schoul an déi fréier Molkerei. Déi dräi Gebaier sinn uneneen ugebaut.

Zur fréierer Par Mierschent gehéieren ausser der Kapell vun Nuechtmanescht och nach d'Parkierch vu Mierschent, d'Filialkierch vu Grooljen an d'Kapell vu Weiler.

Zanter dem 13. Abrëll 2012 ass d'Kapell als nationaalt Monument klasséiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Pëtschent

## Um Spaweck

*Websäit vum Parverband Housen-Houschent
* D'Kapell op der Websäit vun der Gemeng Pëtschent

* D'Fënstere vun der Kapell vun Nuechtmanescht op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 


Nachtmanderscheid Chapel.jpg|D'Kapell vu Süde gesinn
Kapelle Nachtmanderscheid 02.jpg|Agank an d'Kapell
Kierch Laaschent

D**'Kierch zu Laaschent** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Parc Our Saint-Nicolas zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Tandel gehéiert.

D'Kierch ass dem hellege Kräiz geweit. D'Fest gëtt de 14. September gefeiert. Den zweete Patréiner vun der Kierch ass den hellege Vältes (Valentin), deem säi Fest de 14. Februar gefeiert gëtt.

D'Kierch steet am Duerfzentrum op der Haaptstrooss, dem CR352. Nieft der Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

Den 21. Juni 2017 gouf se als *nationaalt Monument* op d'Lëscht vun de klasséierte Monumenter agedroen.

Zur fréierer Par Branebuerg gehéieren ausser der Filialkierch vu Laaschent och nach d'Parkierch vu Branebuerg an d'Kapell vu Branebuerg.

Virun der Kierch stinn d'Willibrorduslannen, zwou Lannen, déi zu de bemierkenswäerte Beem zu Lëtzebuerg gerechent ginn.

## Geschicht
Virun 1350 war Laaschent Sëtz vun enger grousse Par, zu där Branebuerg, Grooljen, Houschent, Mierschent, Nuechtmanescht a Weiler gehéiert hunn. 1350 gouf de Sëtz vun der Par ënner dem Paschtouer Nikolaus vu Branebuerg op Branebuerg verluecht. D'Ursaach dofir ass net genee bekannt. Eventuell huet déi kierzer Distanz vun der Buerg Branebuerg bis bei d'Kierch vu Branebuerg eng Roll gespillt. Deemools war d'Kierch vu Laaschent dem hellege Péitrus geweit.

Déi haiteg Kierch staamt aus dem 17. Joerhonnert.

## Uergelpositiv
Fir den alen Harmonium z'ersetzen, hate sech de Gesankveräin Branebuerg-Laaschent an eng Rei *Laaschter Lett* zu enger Aarbechtsgrupp *En Uergelpositiv fir an d'Laaschter Kierch* zesummegedoen. Si ware schonn eng gutt Zäitchen hannendru fir Suen ze sammelen, fir hiren "Dram" ze realiséieren.

Den 11. Februar 2007 gouf deen neien Uergelpositiv aus der Lëntgener Uergelmanufaktur ageweit.

D'Instrument huet d'Tounlag C - d an eng zweestufeg Transpositioun 415 - 440 .

Regëster:
*Gedeckt 8', Fiichten an Eechen, vun c' un, 40 % Zënn
*Flütt 4', Fiichten an Eechen, vun E un, 40 % Zënn
*Flütt 2', C - f gedeckt, de Rescht op

De Präis war 39.003 €.

## Klacken
D'Kierch vu Laaschent huet 3 Klacken am Tuerm hänken, am Schlagtoun La (a'), La Dièze (as') a Fa (f').

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Tandel
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Veianen
* D'Fënstere vun der Kierch vu Laaschent op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''


Kirche Landscheid 01.jpg|D'Kierch vun Nordoste gesinn
Kirche Landscheid 03.jpg|Aganksdier op der Westsäit
William Ramsay (Cheemiker)

De **Sir William Ramsay**, gebuer den 2. Oktober 1852 zu Glasgow, a gestuerwen den 23. Juli 1916 zu High Wycombe (Buckinghamshire), war e schottesche Cheemiker.

De William Ramsay war Professer fir Chimie zu Bristol an zu London huet 1894 zesumme mam Lord John Rayleigh den Eedelgas Argon an 1898 mam Morris Travers d'Eedelgasen Krypton, Neon an Xenon entdeckt. Hien huet ausserdeem erausfonnt, datt beim Zerfall vu Radium den Eedelgas Helium entsteet, deen hien als éischten isoléiere konnt.

Hien huet d'Atomgewiicht vum Radon bestëmmt an huet d'Plaz vun den Eedelgasen am Periodesystem vun den Elementer bestëmmt. Hie krut dofir 1904 den Nobelpräis fir Chimie.

## Kuckt och

* Lëscht vu Cheemiker

## Um Spaweck
Eugene Shoemaker

Den **Eugene Merle** (**Gene**) **Shoemaker**, gebuer den 28. Abrëll 1928 zu Los Angeles, a gestuerwen den 18. Juli 1997 zu Alice Springs, Australien, war en US-amerikanesche Geolog an Astronom. Bekannt gouf hien als Matentdecker vum Koméit Shoemaker-Levy 9 (mat senger Fra Carolyn Shoemaker an dem David Levy).

A senger Promotiounsaarbechtt op der Princeton Universitéit konnt den Dr. Shoemaker beweisen, datt de Barringer-Meteorkrater tatsächlech duerch e Meteorittenaschlag entstanen ass. 1960 konnt en noweisen, datt och d'Nördlinger Ries duerch e Meteorittenaschlag entstanen ass.

Am Joer 1961 huet hien den *Astrogeologesche Fuerschungsprogramm* vum United States Geological Survey gegrënnt a war och den éischten Direkter dovun. Weider war hie bei der Lunar Ranger-Missioun bedeelegt an um Training vun den amerikaneschen Astronaute fir den Apollo-Programm.

Seng Carrière an der Astronomie ass 1973 ugaangen, wéi hien um Palomar-Observatoire ugefaangen huet no Asteroiden a Koméiten ze sichen, déi d'Ëmlafbunn vun der Äerd gekräizt hunn. Spéider ass hie vu senger Fra Carolyn an dem David Levy ënnerstëtzt ginn. Nieft der Entdeckung vum Koméit Shoemaker-Levy 9 konnt dës Grupp vun Astronomen d'Entdeckung vu ronn 30 weidere Koméiten a vun ongeféier 800 Asteroide maachen.

Den Eugene Shoemaker ass 1997 bei engem Autosaccident zu Alice Springs leie bliwwen. En Deel vu sengen Äsche goufe vun der Raumsond Lunar Prospector op den Äerdmound bruecht.

### Literatur

* David H. Levy: *Shoemaker by Levy: The Man Who Made an Impact.* Princeton University Press, 2002, ISBN 0-691-11325-4

## Kuckt och

## Um Spaweck

* USGS page about Gene Shoemaker
* NASA page about Gene Shoemaker
* Genealogy info
David Levy (Astronom)

Den **David H. Levy**, gebuer den 22. Mee 1948 zu Montréal, (Québec, Kanada), ass en US-amerikaneschen Astronom a Wëssenschaftsjournalist.

Hie gouf bekannt duerch seng Matentdeckung vum Koméit Shoemaker-Levy 9, deen 1994 mat dem Planéit Jupiter kollidéiert ass.

De Levy huet 21 Koméiten entdeckt, entweeder eleng oder mat dem Eugene Shoemaker an deem senger Fra Carolyn, an huet iwwer 30 Bicher, meeschtens iwwer astronomesch Theemen, geschriwwen.

Den Asteroid (3673) Levy dréit säin Numm.

**Lëscht mat entdeckten Asteroiden:**

## Um Spaweck

* Dem David Levy seng Homepage
Fielsmillen (Mäertert)

D**'Fielsmillen**, och nach **Kergensmillen**, nom Numm vum éischte Proprietär, ass eng al Millen déi am Sirdall läit ongeféier um hallwe Wee tëscht Manternach a Mäertert op enger Héicht vun 154 Meter a 700 Meter d'Baach erop vun der Fausermillen.

D'Fielsmillen, déi a Privatbesëtz ass, läit am westlechste Wupp vun der Gemeng Mäertert, südlech vum CR134.

Op den Uwänner vun der Sir leien do lénks d*'[[Naturschutzgebitt Manternacher Fiels|Manternacher Fiels]]* a riets de *Kaleberg*.

## Geschicht
Déi Mäerterter Fielsmille gëtt fir d'éischt 1797 ernimmt. Dat haitegt Haaptgebai gouf ëm 1875 gebaut.

Et ass bekannt datt se ëm 1860 vum Nicolas Kergen als Käremillen a Betrib geholl gouf. Dës Millen huet bis 1935 geschafft a louch du bis 1938 brooch. Dat Joer ass se als Schankemille ëmgebaut ginn.

Nodeem si net méi als Mille benotzt gouf, war d'Fielsmillen e Bauerenhaff.

Am Joer 1997 ass eng modern Turbinn agebaut ginn déi Stroum un d'CEGEDEL liwwert.

## D'Millen an den Zweete Weltkrich
Just virum Zweete Weltkrich war d'Millen, déi zu där Zäit eng Schankemille war, e beléifte Rendez-vous fir Nazi-frëndlech Auslandsdäitscher a paramilitäresch Gruppen. Wéi se an der Nuecht vum 9. op den 10. Mee 1940 vun enger Patrull vun der Gréiwemaacher Gendarmerie erwëscht gi sinn, koum et zu enger Schéisserei, bei där e puer Leit blesséiert goufen. E puer Stonnen drop, si Wehrmachtstruppen iwwer d'lëtzebuergesch Grenz komm.

Eréischt 1948 koum d'Millen nees a lëtzebuergesch Hänn.

## Um Spaweck
Douglas MacArthur

Den **Douglas MacArthur**, gebuer de 26. Januar 1880 zu Little Rock (Arkansas), a gestuerwen de 5. Abrëll 1964 zu Washington, war een US-amerikanesche Generol.

1925 gouf de MacArthur als jéngste Generolmajouer vun der US-amerikanescher Arméi ernannt an hie gouf 1930 Chef vum État-major.

1935 bis 1941 war hien de Chef vun der amerikanescher Militärmissioun op de Philippinnen. Duerno gouf hien den ieweschte Kommandant vun den alliéierten Truppen am Südwestpazifik.

No der japanescher Kapitulatioun 1945 hat de MacArthur als Haaptverantwortleche vun der US-Besatzungsmuecht groussen Afloss op d'Demokratiséierung an d'Rekonstruktioun vu Japan.

1950, beim Ausbroch vum Koreakrich huet de President Harry Truman hie mat der Féierung vun den UNO-Truppe chargéiert. No dem Agräife vu chineesesche Fräiwëllegen op nordkoreanescher Säit, wollt de MacArthur dunn d'Volleksrepublik China, déi deemools nach mat der Sowjetunioun alliéiert war, mat an de Konflikt eranzéien. Dat huet de President Truman awer kategoresch refuséiert an hien dowéinst schliisslech am Abrëll 1951 ofberuff.

## Um Spaweck
Ligne de vie

**Ligne de vie** ass:

* E Film: Kuckt Ligne de vie (Film)

* E Sécherheetssystem: Kuckt Ligne de vie (Sécherheet)
Lycée classique de Diekirch

De **Lycée classique de Diekirch** (LCD) ass en ëffentleche lëtzebuergesche Lycée, deen am Oktober/November 1830 zu Dikrech vum Abbé Pierre Stehres gegrënnt gouf.

De Lycée besteet aus dem ale Gebai bei der Dikrecher Gare an zanter 1971 aus engem zweeten, dem "neie" Gebai, bei der Sportshal an der *Rue Joseph Merten.*

## Geschicht
* Oktober/November 1830: Grënnung vum *Collège municipal (oder École moyenne)*
* 26. Februar 1841: *Progymnase Royal Grand-Ducal*
* 23. Juli 1848: *Progymnase de Diekirch*
* 27. Juni 1891: *Gymnase de Diekirch*
* 30. Juni 1945: *Lycée classique de Diekirch*
* 1996: de fréiere *Lycée technique* vu Miersch gëtt eng Annex vum LCD
* 2021: Aus der Annex zu Miersch gëtt d'École internationale Mersch Anne Beffort

## Direkteren

* 1830 - 1871: Pierre Stehres
* 1871 - 1879: Louis Housse
* 1879 - 1879: Philippe Molitor (*directeur faisant fonction*)
* 1879 - 1881: Théodore Witry
* 1881 - 1904: Auguste Mullendorff
* 1904 - 1918: Jean-Baptiste Heuertz
* 1918 - 1932: Denis Pletschette
* 1932 - 1941: Joseph Merten
* … (*[[Zweete Weltkrich]]*)
* 1944 - 1948: Joseph Merten
* 1948 - 1959: Armand Bodé
* 1959 - 1977: Ben Molitor
* 1977 - 1981: Bernard Krack
* 1981 - 1992: Roger Brachmond
* 1993 - 2014: Robert Bohnert
* zanter Juli 2014: Marcel Kramer

## LCD haut

An de leschte Joren ass am ale Gebai vill renovéiert ginn. Am Joer 2009 hu Renovatiounsaarbechten am neie Gebai ugefaangen.

Am neie Gebai sinn d'Schüler vu VIIe bis VIe a vu 7e bis 9e technique (sämtlech Voies pédagogiques). Am ale Gebai sinn déi méi al Schüler, also vu Ve bis Ire. Zu Miersch si jeeweils déi dräi éischt Joren aus dem *Régime secondaire classique* an *technique*, an zousätzlech de *Régime préparatoire*.

Direkter ass de Marcel Kramer. Directeurs adjoints sinn de Claude Moyen an d’Sandra Goergen.

Am Kader vun de Comenius-Projete vun der Europäescher Gemeinschaft waren an de leschte Joren Echangë mat Schoule vu verschiddene Länner, ë.&nbsp;a. mat Frankräich (Gradignan, Nanzeg, Quimper), Portugal (Braga), Däitschland (Dresden, Mönchengladbach, Biesdorf), Belsch (Neerpelt, Büllingen), Holland (Valkenswaard), Italien (Lodi), der Tschechescher Republik (Šternberk), Dänemark (Nakskov) a Rumänien (Sibiu). Eng Dose Mathésschüler konnten am November 2006 un engem Schüleraustausch mat Sfax an Tunesien deelhuelen.

Zanter 1998 organiséiere Professere vum LCD déi national Mathematiks-Olympiade vu Lëtzebuerg a preparéieren déi erfollegräichst Schüler vum Land an Trainingscamps op hir Participatioun un der Internationaler Mathematiks-Olympiad. An de Joren 2011, 2015 an 2018 huet den LCD d'Benelux-Mathematik-Olympiad (BxMO) organiséiert.

## Kuckt och
* Secondaireschoulen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum ''Lycée classique de Diekirch''
* Ern. Breuskin, Vor 50 Jahren: Die Revolte im "Dikricher Kolléisch" op wort.lu den 2. Mee 2021
Henry E. Holt

Den **Henry E. Holt**, gebuer de 27. September 1929 zu Richwood, a gestuerwen de 5. Mee 2019 zu Tempe, war en US-amerikaneschen Astronom, deen op der Universitéit vun Arizona geschafft huet.

Tëscht 1989 an 1993 huet den Holt 682 Klengplanéiten entdeckt an ass domat op Plaz 34 vun der Lëscht vun de Klengplanéitenentdecker, déi vum Minor Planet Center gefouert gëtt. Ausserdeem huet e sechs Klengplanéiten zesumme mat verschiddenen aneren Astronomen entdeckt (Norman G. Thomas, David H. Levy, Jeffery A. Brown a Carolyn Shoemaker). Dorënner sinn d'Asteroiden (4581) Asclepius, (5261) Eureka a (6914) Becquerel. Zesumme mat aneren Astronomen huet hien déi periodesch Koméiten 121P/Shoemaker-Holt, 127P/Holt-Olmstead an 128P/Shoemaker-Holt entdeckt.

## Äerdno Asteroiden
Den éischten äerdnoen Asteroid gouf am Joer 1989 vum Henry Holt entdeckt. Den Asteroid ass bis op 800.000&nbsp;km un d'Äerd erukomm. E weideren, een nëmmen 3&nbsp;m grousse Kierper, dee bis op 140.000&nbsp;km un d'Äerd erukomm war, also bannenzeg vun der Moundëmlafbunn war, gouf 1993 vum Tom Gehrels fonnt.

Dem Holt zu Éiere gouf den Asteroid (4435) Holt no him benannt.

## Kuckt och
Botany Bay

**Botany Bay**, *Botanesch Bucht* ass den Numm vun enger Bucht bei Sydney, New South Wales, Australien.

An dëser Bucht ass de James Cook mat dem Schëff Endeavour fir d'éischt an Australie gelant.

Den Debarquement vum Cook huet den Ufank vum Intressi vun England un Australie gemaach, wat spéider als Konsequenz d'Kolonisatioun vun dësem Kontinent duerch England hat. Australie gouf déizäit de *Südkontinent* genannt.

Haut ass d'Botany Bay haaptsächlech bekannt duerch den Internationale Kingsford Smith Fluchhafen deen och de wichtegste Fluchhafe vun Australien ass. D'Geigend ëm d'Botany Bay steet ënner Naturschutz am Kader vum Nationalpark Botany Bay. An der Botany Bay ass och d'Naturresevat Towra Point.

Am Ufank huet de Cook an aner Redaktere vum Expeditiounsjournal d'Bucht *Stingray Bay* genannt wéinst engem Stachelrochen dee se do gefaangen haten. Mä a sengem Journal deen de Cook spéider op Basis vu sengen Notize geschriwwen huet, huet hien den Numm a *Botany Bay* emgeännert, an en huet als Ursaach dofir uginn datt de grousse Planzeräichtum deen de Joseph Banks an den Dr. Solander op dëser Plaz beschriwwen hunn, hien dozou bruecht hätt.

## Fluchhafe vu Kingsford an Hafen (Port Botany)
De klenge Fluchhafe *Mascot* an der Botany Bay gouf no an no ausgebaut an 1953 zu Éiere vum Charles Kingsford Smith an *Kingsford Smith International Airport* emgedeeft. Haut gëtt en awer meeschtens kuerzerhand Sydney Airport genannt.

Den Hafen, *Port Botany* gouf 1930 gebaut an ass haut e Container-Terminal.

## Bibliographie

* *Expédition à Botany Bay, la fondation de l'Australie coloniale*, Watkin Tench, Préface vum Isabelle Merle, 2006, Éditions Anacharsis Le texte fondateur de l'Australie, Récit de voyage d'un capitaine de la *First Fleet* durant l'Expédition à Botany Bay.

## Um Spaweck
http://www.lekti-ecriture.com/editeurs/Expedition-a-Botany-Bay-la.html
Stereomikroskop

E **Stereomikroskop** ass e spezielle Liichtmikroskop, dee Saache vergréissert an dräidimensional weist.

De Vergréisserungsberäich vun engem Stereomikroskop läit meeschtens tëscht 10-mol a 40-mol, kann awer bis zirka 100-mol goen.

Beim Stereomikroskop kuckt een net nëmmen duerch zwéin Okularen, mä d'Bild gëtt ëmmer, zur selwechter Zäit, duerch zwee Objektiver entworf, déi dat, wat ee kuckt, vu verschiddene Bléckwénkele weisen, an op déi Manéier eng dräidimensional Vue erlaben.

Bekannt Fabrikante vu Stereoluppe sinn:
*Leica vu *Leica Microsystems GmbH, Wetzlar*
*Zeiss
*Olympus

E soll net mat dem Vergläichsmikroskop verwiesselt ginn deen dozou déngt zwéin Objete mateneen ze vergläichen, an och net mat dem binokulare Mikroskop deen zwar zwéin Okularen huet awer nëmmen een Objektiv a keng dräidimensional Duerstellung erlaabt.

## Um Spaweck
Lupp

Eng **Lupp** ass en optescht Instrument dat mat Hëllef vun enger Konvexlëns eng Saach méi grouss erschénge léisst, wéi se ass.

## Um Spaweck
Nico Helminger

Den **Nico Helminger**, gebuer den 1. Juli 1953 zu Déifferdeng, ass e lëtzebuergesche Schrëftsteller. Hie publizéiert zanter 2018 och ënner dem Heteronym ***Tomas Bjørnstad***.

## Liewen

## Auszeechnungen
2008 gouf hie mam Batty-Weber-Präis ausgezeechent, an 2014 krut en de Servais-Präis fir eng Gedichtersammlung *Abrasch*, an däitscher, franséischer a lëtzebuergecher Sprooch. 2018 huet hien op en Neits de Servais-Präis gewonnen, déi Kéier fir *[[Kuerz Chronik vum Menn Malkowitsch sengen Deeg an der Loge]]*.

Den Nico Helminger ass de Brudder vum Guy Helminger.

## Publikatiounen (Auswiel)

### Theaterstécker
* *Zwee Männer um Schëff*, 1969, opgefouert vum Neie Lëtzebuerger Experimentaltheater zu Esch-Uelzecht 1970 ënner der Regie vum Auteur
* *Zertrëppelt Dauwe laude Stuerm*, 
### Lauschterstécker
* *eng hex*

### Literatur
* *Lëtzebuerger Léiwen*. Éditions ultimondo, 2013, 328 S. ISBN 978-2-919933-84-6.
* *Bicherbuch - Livre des livres - Bücherbuch - Book of books*, Éditions Ultimomondo, 2010, ISBN 978-2-919933-65-5, Ss. 45-48

### Lyrik
* *Abrasch*, Déifferdeng: Phi, 2013.
### Romaner
* *[[Frascht (Roman)|Frascht]]*. Roman, Editions Phi, 1990.
* *[[Autopsie (Roman)|Autopsie]]*, Roman, Éditions Ultimomondo, 2014, ISBN 978-2-919933-96-9.
* *[[Kuerz Chronik vum Menn Malkowitsch sengen Deeg an der Loge]].*, Éditions Guy Binsfeld, 2017.

### Ënner dem Heteronym ''Tomas Bjørnstad''

* *Fjorde*. Lyrik. Editions Guy Binsfeld, 2018.
* *Die Tanzenden*. Roman. Editions Guy Binsfeld, 2019.
* *Von der schönen Erde*. Fragmente & Skizzen. Editions Guy Binsfeld, 2022.
* *Die Verlorenen.* Dréibuch, Editions Guy Binsfeld, 2024.

## Um Spaweck
* Fiche am Luxemburger Autorenlexikon (dat selwecht op franséisch)
Cretacolor

**Cretacolor** ass eng éisträichesch Bläistëft-Fabrick zu Hirm am Burgenland.

Nodeem *Koh-i-Noor Hardtmuth AG* 1996 Faillite gemaach hat, huet d*'Heinrich Sachs KG* d'Fabrick mat de Maschinnen iwwerholl, a se Cretacolor genannt.

D'Produktioun leeft an zwéi Sträng: 
*fir d'Schoul:
**Faarweg Bläistëften, 
**Wuesfaarwen
**Deckfaarwen
**Filzstëfter
**Pudderfaarf
**Art Material*-Serie fir Kënschtler:
*Bläistëfter an 20 verschidden Häerte vun 9B bis 9H.
**Monolith*, Bläistëfter aus purer Graphitminn, déi just lackéiert sinn
**Chunky Graphite*, déck a kuerz Graphitstaangen
*Kuelestëfter
*Rötelstëfter
*Sepiastëfter
*Kräiden
*Aquarellstërfter an 72 Faarftéin

Cretacolor-Produkter ginn an der ganzer Welt verkaaft.

## Um Spaweck
*Websäit vun der Firma
Notabeleversammlung

D**'Notabeleversammlung** (fr.: *Assemblée des notables*) war, a Frankräich, eng Versammlung déi vum Kinnek konsultéiert gouf zu Froen déi d'Kinnekräich betraff hunn, a wou d'Membere vum Kinnek ausgewielt goufen. Dës Versammlung hat vill verschidden Nimm, den Ausdrock *« notables »* koum vun der Versammlung zu Rouen am Joer 1596.

Den Ënnerscheed zu de Generalstänn koum dohier, wéi d'Leit ausgewielt goufen, déi an der Notabeleversammlung souzen. D'Membere vum Klerus, vum Adel, vun de Stied a vun de Parlamenter goufen net gewielt mä vum Kinnek erausgesicht. Ausserdeem goufen si invitéiert, hir Meenung ze soen, hunn awer keng Doléancë verfaasst (mat der Ausnam vun der Versammlung vu 1596 déi dëst Recht hat).

Och wann d'Versammlunge genee wéi d'Generalstänn no de Methode vum « Grand conseil » ofgehale goufen, hate si nëmmen eng partiell konsultativ Form, déi dem Kinnek méi trei war, well si vun him erausgesicht gouf. Si goufen ënner anerem zesummegeruff, fir Reformen an nei Steieren ze legitiméieren an/oder hinnen zouzestëmmen.

Tëscht 1627 a 1787 (160 Joer) gouf keng Notabeleversammlung aberuff.

Déi zwou lescht Versammlungen, déi aberuff goufen, sinn déi bekanntst. Déi éischt gouf den 22. Februar 1787 aberuff an huet bis zum 25. Mee vum selwechte Joer gedauert, déi zweet ass de 6. November 1788 lassgaangen an huet bis den 12. Dezember gedauert:
* Déi éischt Versammlung gouf vum Louis XVI. aberuff, fir Subside vun deem Deel vun der Natioun ze froen, dee bis elo nach keng Steiere bezuelt hat: d'Notabele ware mat enger Steier op d'Lännereien averstanen, geneesou wéi enger Steier op Timberen an dem Ophiewe vun de Corvéeën. D'Parlament huet awer refuséiert, dës Mesuren z'enregistréieren, well laut hinnen nëmmen d'Generalstänn d'Recht hätten, sou Reformen opzestellen. Den Haff huet, nodeem en de Parlamenter net Meeschter gouf, resignéiert, a beschloss d'Generalstänn anzeberuffen.
*Déi zweet Notabeleversammlung gouf aberuff, fir iwwer d'Organisatioun vun de Generalstänn ze schwätzen. Et goung drëms, erauszefannen, wéi eng Roll den Drëtte Stand ze spillen hätt, wann hien déi selwecht Representatioun wéi déi zwee aner Stänn, Adel a Klerus, géif kréien. Sollt no Kapp oder no Stand ofgestëmmt ginn, sollt den Drëtte Stand nëmmen eng Stëmm hunn, oder sollt dës verduebelt ginn, dat waren d'Froen déi sech gestallt goufen. D'Notabeleversammlung huet sech géint eng Verdueblung vun der Stëmm vum Drëtte Stand ausgeschwat, mä den Haff huet dem ëffentlechen Drock noginn, an et awer duerchgesat.

## Chronologie vun den Notabeleversammlungen
* Mee 1506, Tours
* Dezember 1527, Paräis
* Januar 1558, Paräis
* August 1560, Fontainebleau
* Juli-August 1575, Paräis
* November 1583 - Februar 1584, Saint-Germain-en-Laye
* November 1596 - Januar 1597, Rouen
* Dezember 1617 - Januar 1618, Paräis
* September 1625, Fontainebleau
* Dezember 1626 - Februar 1627, Paräis
* 22. Februar - Mee 1787, Versailles
* November - Dezember 1788, Versailles

## Um Spaweck

*  Grousse Jeton als Erënnerung un d'Notabeleversammlung vu 1787
*  Sourcen aus de franséischen Nationalarchiver
Georges Brassens

De **Georges Brassens**, gebuer den 22. Oktober 1921 zu Sète, enger franséischer Fëschergemeng um Mëttelmier am Departement Hérault, a gestuerwen den 29. Oktober 1981 zu Saint-Gély-du-Fesc, eng 15 Kilometer nërdlech vu Montpellier, war e franséische Chanson-Sänger, dee sech op der Gittar begleet huet, a Komponist.

## Säi Liewen
De Louis Brassens, e Steemetzer a seng Fra Elvira Dagrosa, eng Krichswittfra mat neapolitaneschen Originnen, haten zwee Kanner. D'Simone, gebuer 1912, dat d'Elvira aus hirem éischte Bestietnes hat, an de Georges.

D'Mamm hat eng déif Frëmmegkeet mat an d'Famill bruecht, ganz am Géigesaz zu hirem Mann, engem notoresche "Pafefrësser".

De Georges war e „mëttelméissege“ Schüler, dee sech fréi fir Dichtung intresséiert huet. Hie gouf vu sengem Franséischprofesser, dee méi spéit säin éischte Biograph war, doran ënnerstëtzt. Dat war déi Zäit, an där de Brassens Liddertexter geschriwwen huet an e klengen Orchester gegrënnt huet, an deem hie Batterie gespillt huet, a mat deem en an der Géigend opgetrueden ass.

Mat der Schoul hat hien es genuch, wéi en 1939 an eng Déifstallsaffär a sengem Lycée erageroden ass, a mat 18 Joer wollt hien op Paräis. Am Februar 1940 war et sou wäit, de Georges hëlt den Zuch, fiert op Paräis, a wunnt do bei senger Tatta, der Antoinette Dagrosa, a schafft an der Autosfabrik Renault.

1943 gouf en agezunn fir an den Aarbechtsdéngscht, de Service du travail obligatoire.

Nom Zweete Weltkrich goung de Brassens op Paräis zeréck, an huet do en Ënnerdach an der *Impasse Florimont* am XIV. Arrondissement, bei der Jeanne Le Bonniec, fonnt.

## Discographie
### Laangspillplacken
*1952 - 1955: *La mauvaise réputation*
*1953 - 1954: *Les amoureux des bancs publics*
*1953 - 1956: *Chanson pour l'auvergnat*
*1956 - 1957: *Je me suis fait tout petit*
*1958 - 1960: *Le vieux Léon*
*1960 - 1961: *La traîtresse*
*1961 - 1962: *Les trompettes de la renommée*
*1964: *Les copains d'abord*
*1966: *Supplique pour être enterré à la plage de Sète*
*1969: *Misogynie à part*
*1972: *Fernande*
*1976: *Trompe la mort*

### DVDen
**Elle est à toi cette chanson*, Universal
**Auprès de son arbre*, 2006, Warner

### Bibliographie
*Alain Poulanges: *Passion Brassens*, Édition Textuel
*Jean-Paul Sermonte: *Au bois de son coeur*, Éditions Didier Carpentier
*Mario Poletti: *Brannssens, l'ami*, Éditions du Rocher
**Les manuscrits de Brassens*, Édition Textuel
*René Fallet: *Georges Brassens*, Éditions Denoël
*Émile Miramont: *Brassens avant Brassens*, Éditions de l'Archipel
*Louis Nucéra: *Brassens, délit d'amitié*, Éditions de l'Archipel

Georges Brassens: *Lettres à Toussenot 1946-1950*, Édition Textuel
**La tour des miracles*, 1953
**La mauvaise Réputation*, 1954
**Chansons*, 1968

## Um Spaweck
Joseph Capgras

De **Jean Marie Joseph Capgras**, gebuer den 23. August 1873 zu Verdun-sur-Garonne am franséischen Departement Tarn-et-Garonne, a gestuerwen de 27. Januar 1950 zu Paräis, war e franséische Psychiater.

No him ass de Capgras-Syndrom genannt, well en 1923 dat Krankheetsbild fir d'éischt beschriwwen huet.

## Fir ze liesen
Capgras, J. & Reboul-Lachaux, J. (1923). *Illusion des sosies dans un délire systematise chronique*, in: *Bulletin de la Société Clinique de Médecine Mentale* 2, S. 6-16.
Théophile Funck-Brentano

Den **Théophile** Jean Baptiste **Funck** och nach bekannt ënner dem Numm **Théophile Funck-Brentano**, gebuer den 21. August 1830 an der Lantergässel  an der Stad a gestuerwen den 23. Januar 1906 zu Montfermeil, war e lëtzebuergesche Soziolog an Dokter an der Medezin.

Hien huet haaptsächlech zu Paräis geschafft wou hien ënner anerem Arméisdokter war a Chef vum *Service de statistique* vum Finanzministère.

Hie war och Professer op der *École libre des sciences politques* an de Grënner vum *Collège libre des sciences économiques et sociales*.

Hie war de Papp vum Frantz Funck-Brentano an der Claudine Funck-Brentano an de Brudder vum Alphonse Funck.

Fir un den Théophile Funck-Brentano z'erënneren ass a Clausen eng Strooss no him benannt.

## Literaresch Wierker
* *[[Philosophie et lois de l'histoire]]*, Didier, Paräis, 1859 
* *[[Les Sciences humaines, philosophie, médecine, morale, politique]]*, A. Lacroix, Verboeckhoven et Cie., Paräis, 1868 
* *[[La Pensée exacte en philosophie]]*,Lacroix, Verboeckhoven et Cie, Paräis, 1869 
* *[[La Civilisation et ses lois, morale sociale]]*, E. Plon, Nourrit et Cie, Paräis, 1876 
* *[[Les Sophistes grecs et les sophistes contemporains]]*(anglais), 1879, Plon 
* *[[Les Principes de la découverte]]*, E. Plon, Nourrit et Cie, Paräis, 1885. De kompletten Titel ass *Les Principes de la découverte, réponses à une question de l'Académie des sciences de Berlin*. 
* *[[Les Sophistes allemands et les nihilistes russes]]*, E. Plon, Nourrit & Cie, Paräis, 1887 
* *[[La Logique de Port-Royal et la science moderne]]*, A. Picard, 1890. De kompletten Titel ass: *La Logique de Port-Royal et la science moderne, lecture faite à l'Académie des sciences morales et politiques*. 
* *[[L'Homme et sa destinée]]*, E. Plon, Nourrit et Cie, Paräis, 1895

## Gielercher an Éierungen
* 
* 
* 
* Commandeur de l'ordre royal de la Grèce

An der Stad Lëtzebuerg gouf eng Strooss no him genannt.

## Um Spaweck
* De kompletten Text als pdf-Datei vum "Les Sophistes grecs et les sophistes contemporains" (anglais) bei "Gallica"
Jean-Joseph Merlin

De **Jean-Joseph Merlin**, gebuer de 17. September 1735 zu Huy an der Provënz Léck, a gestuerwen de 4. Mee 1803 zu London, war e belschen Erfinder.

Hien huet Automate gebaut a Museksinstrumenter verbessert, an huet en ettlech Erfindunge gemaach vun deenen déi bekanntst d'Rollschung sinn.

## Um Spaweck
Bréck vu Ben-Ahin

D**'Bréck vu Ben-Ahin** och nach **Pont [[Père Pire]]** ass eng Bréck iwwer d'Meuse an der Gemengesektioun *[[Ben-Ahin]]* zu Huy an der belscher Provënz Léck.

Et ass eng Schréiseelbréck, (gemëschte Bëschel an Harfeform), déi no engem besonnesche System gebaut gouf. D'Bréck hänkt an engem ëmgedréinten Y-Pylone deen um lénksen Uwänner vun der Meuse steet. Si gouf komplett do parallel zum Floss opgeriicht, a wéi se fäerdeg war, gouf se duerch Rotatioun vum Pilier iwwer de Waasserlaf gedréint. Et ass och eng vun de wéinege Brécken déi eng Opfaart an der Mëtt vun engem Feld huet.

D'Bréck gouf tëscht 1985 an 1987 gebaut an den 18. September 1987 duerch Rotatioun vum Pylone op seng Plaz gedréint.

Si krut den Numm Pont Père Pire als Ërennerung un den Dominikaner-Pater Dominique Pire och Père Pire genannt.

D'Bréck steet um Flosskilometer 74,468 an hir Nopeschbrécke sinn d'Bréck vun Andenne flossop, an de Pont de Fer flossof.
### Technesch Detailer
*Bauverfahren: Verdréiung ëm déi eegen Achs

* Tablier: Den Tablier ass aus virgespaantem Bëtong
**Héicht iwwer alles: 2.90 m
**Breet iwwer alles: 21.80 m

* Moossen
**Gréisst Drowäit: 168 m
**Total Längt: 341 m
**Feldwäiten: 3 x 42 m - 168 m - 42 m
* Kabelen: 40 Stéck
*Héicht vum Pylone: 93.50 m

## Um Spaweck

*Régionale liégoise: Huy: Les Ponts
Jason Evers

Den **Jason Evers**, gebuer den 2. Januar 1922 zu New York, a gestuerwen den 13. Mäerz 2005 zu Los Angeles, war en US-amerikanesche Filmschauspiller.

## Filmographie
* 1943: *[[Guadalcanal]]* (*Guadalcanal Diary*): *Bit Role*
* 1944: *[[Greenwich Village]]*: *Young Man*
* 1944: *[[Three Is a Family]]*: *Naval Officer*
* 1960: *[[L'Héritier d'Al Capone]]* (*Pretty Boy Floyd*): *Sheriff Blackie Faulkner*
* 1962: *[[House of Women]]*: *Dr. F.M. Conrad*
* 1962: *[[The Brain That Wouldn't Die]]*: *Dr. Bill Cortner*
* 1963: *[[Channing]]* (TV - Serie): *Professor Joseph Howe*
* 1966: *[[Dawn of Victory]]*: *Jesus*
* 1967: *[[Three for Danger]]* (TV): *Kirk*
* 1968: *[[P.J.]]*: *Jason Grenoble*
* 1968: *[[The Green Berets]]*: *Capt. Coleman*
* 1969: *[[The Illustrated Man]]*: *Simmons*
* 1969: *[[A Man Called Gannon]]*: *Mills*
* 1969: *[[The Young Lawyers]]* (TV): *Michael Cannon*
* 1971: *[[Escape from the Planet of the Apes]]*: *E-2*
* 1973: *[[Shadow of Fear]]*: *Martin Forester*
* 1974: *[[Fer-de-Lance]]* (TV): *Commander Kirk*
* 1977: *[[Claws]]*: *Jason Monroe*
* 1977: *[[A Piece of the Action]]*: *Ty Shorter*
* 1978: ** (TV)
* 1978: *[[Barracuda]]*: *Dr. Elliot Snow*
* 1981: *[[Golden Gate]]* (TV): *Harry Stillwell*
* 1990: *[[Basket Case 2]]*: *Lou the Editor*

## Um Spaweck
Guy Berg

De **Guy Berg**, gebuer den 3. Juni 1961 zu Beetebuerg, ass e lëtzebuergesche Sproochwëssenschaftler.

De Guy Berg huet op der Johannes-Gutenberg-Universitéit Mainz zu Germersheim/Rhein applizéiert Sprooche- a Kulturwëssenschaften (Iwwersetzen) studéiert (hie krut 1987 den Hugo-Moser-Förderpreis) an iwwer d'Entwécklung vum Lëtzebuergesche promovéiert.

1998 huet hien de Fuerschungsprojet *Language and Culture in Medieval Luxembourg* (LaCuMeL) an d'Liewe geruff. Säin Haaptfuerschungsthema war déi Zäit d'Yolanda vu Veianen; 1999 huet hien an der Bibliothéik vum Grof vun Aansebuerg d'Manuskript vum Codex Mariendalensis erëmfonnt, dat zanter den 1920er Joren als definitiv verluer gegollt huet.

Hien ass Member vun der Sektioun fir Linguistik, Ethnologie an Onomastik vum Institut grand-ducal an huet och Fuerschungsaarbechten ë.&nbsp;a. iwwer den Nicolas Gredt, Cyprien Merjai an Alexander Wiltheim erausginn.

Mat der däitscher Iwwersetzerin an Theologin Mireille Sigal huet en zwou Duechteren, d'Florence an d'Véronique.

## Aarbechten (Auswiel)
* * 'Mir wëlle bleiwe wat mir sin': Soziolinguistische und sprachtypologische Betrachtungen zur luxemburgischen Mehrsprachgkeit.* Tübingen, Niemeyer 1993.
* "Der Codex Mariendalensis. Zur Wiederauffindung, Erschließung und Edition einer hochmittelalterlichen Handschrift aus dem Raume Luxemburg". In: *Bulletin linguistique et ethnologique* 30 (2000), S. 7-26.
* Editeur vum Nicolas Gredt sengem *Sagenschatz des Luxemburger Landes* (2005).
* Guy Berg a Gerald Newton (Erausg.): *Alexander Wiltheim. "Vitae Venerabilis Yolandae"*, 2007, Institut Grand-Ducal, 839 Säiten. Mat Umierkungen, Bibliographie, e puer Faksimile-Säite vum Original, en Index mat laténgeschen Uertschaftsnimm mat Iwwersetzung. D'Editioun bréngt den Text am Original, op Däitsch "originalgetrei" iwwersat vum Guy Berg an eng englesch Iwwersetzung, "closely translated" vum Gerald Newton.

### Iwwersetzungen
* mat der Florence Berg: Lëtzebuergesch Iwwersetzung vun der J. K. Rowling hirem *Den Harry Potter an dem Salazar säi Sall*, Kairos Éditions, Lëtzebuerg 2014, ISBN 978-2-919771-19-6.

## Kuckt och
* Geschicht vun der Sproochwëssenschaft zu Lëtzebuerg
## Um Spaweck
Protestantismus

De **Protestantismus** ass eng chrëschtlech Konfessioun déi am Europa vun der Renaissance am Kader vun der Reformatioun ënner dem Afloss vu Martin Luther a Jean Calvin entstanen ass. De Begrëff geet op d'Speyerer Protestatioun wärend dem Reichstag zu Speyer 1529 zeréck. Si hu géint d'Ophiewe vum *[[Abschied vu Speyer]]* (1526) protestéiert, mat deem de Länner, déi sech der Reformatioun ugeschloss haten, Rechtssécherheet zougesot gi war, an hu sech dobäi op d'Glawensfräiheet vum Eenzele beruff.

An enger Partie Kricher war de Protestantismus méi oder manner en Haaptgrond, dozou gehéieren d'Reliounskricher a Frankräich oder den Drëssegjärege Krich, dee ganz Europa a speziell Däitschland erfaasst hat. Eréischt mam Augsburger Reliounsfridden (1555) an dem Westfälesche Fridden (1648) gouf de Protestantismus unerkannt.

Allgemeng ginn déi Konfessiounsrichtungen **protestantesch** genannt, déi sech vun der kathoulescher Kierch distanzéiere wollten, an dobäi, zum Beispill, d'Autoritéit vum Poopst net unerkannt hunn. An deem Sënn zielt och d'Anglikanesch Kierch zum Protestantismus, geneesou wéi d'Fräikierchen, d'Mennoniten an d'Baptisten.

## Glawensléier a Charakteristiken
De Protestantismus konzentréiert sech staark op d'Bibel (*[[Sola scriptura]]*), erkennt de Jesus Christus als *eenzeg* Autoritéit iwwer de Gleewegen (*[[Solus Christus]]*), a vertrëtt d'Usiicht, datt de Mënsch *eleng aus Gnod* - an eeben net duerch eegen Handlungen - gerett gëtt (*[[Sola gratia]]*). Rechtfertegung kritt de Mënsch eleng duerch de Glawen (*[[Sola fide]]*). Deementspriechend ginn Ablass, Bouss asw. refuséiert, well si näischt bewierke kënnen.

Verschidde Sakramenter aus der kathoulescher Kierch gi vun evangeelesche Kierchen net unerkannt, well si net vu Christus selwer agesat goufen. De Gottesdéngscht gouf praktesch vun Ufank un an der Landessprooch ofgehalen, wärend d'réimesch-kathoulesch Kierch nach bis virum Zweete Vatikanesche Konzil um Laténgesche festhält.

Am Mëttelpunkt vum protestantesche Gottesdéngscht sti Priedegt an Owesmoolzecht. D'Owesmoolzecht gëtt gewéinlech an den zwou Gestalten, also Brout a Wäin (oder och roudem Drauwejus) ageholl. An de protestantesche Kierche gëtt meeschtens op Dekoratioun verzicht, Pilgerungen a Pressioune sinn net üblech.

## Literatur
* (Kollektiv), *Protestantismes - Les textes fondamentaux commentés* ; Le Point Références, Mee-Juni 2014; 104 Säiten; ISBN 979-1-0932-3235-5
* Mathias Schiltz (Generalvikar), *Was wir den Protestanten zu verdanken haben*; in: forum, Nr. 254, Mäerz 2006, Ss. 26-28. 
* Loetsch, Klaus: Zwischen vielen Stühlen, Geschichte des Protestantismus in Luxemburg, forum Nr 254, Mäerz 2006]

## Um Spaweck

*  Fédération protestante de France
*  Peter J. Leithart, ''Why Protestants Still Protest''
Armand Clesse

Den **Armand Clesse**, gebuer de 15. November 1949 zu Eschduerf, ass e Politolog. Hien ass den Direkter vum Institut d'études européennes et internationales an Auteur vun enger Rei Publikatiounen.

## Liewen
## Wierk

## Um Spaweck

* Websäit vum ''Institut d'Etudes Européennes et Internationales'' (I.E.E.I.)
Astronom

En **Astronom** ass an der Reegel eng akadeemesch ausgebilt Persoun, déi sech wëssenschaftlech mat der Astronomie beschäftegt.

## Haaptaktivitéit vun den Astronomen
Wann een de Begrëff **Astronom** op déi Wëssenschaftler beschränkt, déi sech haaptberufflech mat der Astronomie beschäftegen, da gehéiere meeschtens zwou vun de follgenden Aktivitéiten zum Beruff:
* wëssenschaftlech Fuerschung um Gebitt Astronomie, besonnesch an der Astrophysik, Astrometrie, Kosmologie oder am Beräich vun de Planéitesystemer respektiv der Raumfaart, souwuel am visuelle wéi am theoreetesche Beräich.
* Enseignant op enger Universitéit als Universitéitsprofesser oder -assistent.
* Entwécklung vu Moossinstrumenter oder Computerprogrammer.
* Leedung an / oder Verwaltung vun Institutioune fir d'Fuerschung an d'Entwécklung, respektiv vu grousse Projeten - wéi bei der ESA oder NASA.

De Beruff vum Fachastronom setzt normalerweis en Héichschoulstudium an der Astronomie oder an änlechen Naturwëssenschafte viraus, wéi en Diplom an der Physik oder Astronomie (nëmmen an Ëisträich), munnechmol och an der Mathematik, Geodesie, Aeronautik an aneren. D'Verfaasse vun enger Dissertatioun schléisst sech an de meeschte Fäll un, déi ofgeschlosse Promotioun gëllt dacks als Viraussetzung fir eng Aarbechtsplaz ze kréien.

## Verännert Beruffsbild
D'Beruffsbild vun den Astronomen huet sech an de leschte Joerzéngte staark verännert. An der Vergaangenheet hunn d'Astronomen den Himmel haaptsächlech mat **opteschen [[Teleskop]]en** am Observatoire observéiert. Haut schaffen déi meescht a ganz spezialiséierte Froestellungen a wäerten elektromagnéitesch Signaler an **alle Wellelängtenberäicher** aus - vun der kuerzwelliger Gammastralung bis zu de längste Radiowellen.

Dofir sëtzen d'Astronomen haut net méi "hanner dem Teleskop", mä nëmmen e kuerzen Deel vun hirer Zäit an de Kontrollraim vun den Teleskopen. Déi do notéiert Date ginn an der reschtlecher Zäit doheem um Schreifdësch ausgewäert a verschafft.

## Fach- an Amateurastronomen
Well d'Astronomie wéi ëmmer nach eng Wëssenschaft ass, déi och am professionelle Beräich vun Eenzelen a vu klenge Fuerschungsgruppe markéiert ass, hunn och Amateure mat entspriechender Begabung an Ausrëschtung d'Méiglechkeet fir matzeschaffen. Amateure sinn dacks do erfollegräich, wou eng stänneg Observatioun noutwenneg ass, awer wéinst den héije Käschte vun de Groussteleskope kaum professionell ze maachen ass, wéi z.&nbsp;B. d'Asteroiden- a Koméiteniwwerwaachung oder um Gebitt vu verännerleche Stären an der Astrometrie.

## Kuckt och
Lëscht vun Astronomen

## Um Spaweck
Ferdinand Gilson

De **Ferdinand Gilson**, gebuer den 20. Oktober 1898 zu Champigny-sur-Marne, a gestuerwen am Alter vun 107 Joer an der Nuecht vum 25. op de 26. Februar 2006 am Spidol vu Gien, war ee vu mat den eelste franséischen Zaldoten (Poilu) aus dem Éischte Weltkrich

Hie gouf 1917 agezunn a war bis zum Schluss vum Krich an engem Artilleriesregiment. Nom Krich huet hien als Mecanicien geschafft an am Zweete Weltkrich war hien an der *[[Armée secrète (Frankräich)|Armée secrète]]*. Hie war de leschte *Poilu* aus dem Departement Loiret.

Als Léier fir déijéineg déi nom Zweete Weltkrich op d'Welt komm sinn war seng Ausso: *Il faut que ceux qui ne connaissent que la paix comprennent la chance qu'ils ont de vivre dans un pays libre.*
Armée secrète (Frankräich)

D**'Armée secrète** gouf 1942 a Frankräich gegrënnt a war e Regruppement vu politesche Resistenzler.

Dës Resistenz- a Kampfgrupp ass duerch den Zesummeschloss vun der Grupp *Combat* mat de Gruppe *Libération-Sud* a *Franc-Tireur* entstanen.

Hir Haaptquartéiere waren am Südoste vu Frankräich (Departement Isère) an am Departement Loire.

Vun 1944 u bilt si mat der ORA an der FTPF d'Forces françaises de l'intérieur (FFI).

## Kuckt och
*Aimé Ramond
Bernard de Launay

De **Bernard-René Jo**(**u**)**rdan, [[Marquis]] de Launay** (oder ***de Launey***), gebuer den 8. Abrëll 1740 zu Paräis, a gestuerwen de 14. Juli 1789 och do, war e franséischen Adlegen an dee leschte Kommandant vun der Bastille zu Paräis (1776-1789). Nodeem d'Bastille gestiermt gi war, gouf hien och dat éischt prominent Doudesaffer vun der Franséischer Revolutioun.

Scho säi Papp, de René Jourdan de Launay, war bis 1776 Kommandant vun der Bastille. Beim Stuerm op d'Bastille war e mat der Situatioun iwwerfuerdert, fir d'éischt huet en op d'Ugräifer schéisse gelooss, sech duerno awer geschwënn erginn.

Hien hätt solle vum Pierre-Augustin Hulin, deen déi Opstänneg geleet huet, bei d'Stadhaus bruecht ginn. Ënnerwee dohin awer gouf e vun den existéierte Leit ronderëm ugegraff, an, nodeem e sech verdeedege wollt, mat Messer- a Bajonettstéch an engem Schoss doutgemaach. Säi Kapp gouf ofgeschnidden an op enger Staang duerch d'Stroosse gedroen.

De Moler Charles Thévenin huet en Tableau iwwer dës Evenementer gemoolt.

## Kuckt och
* Franséisch Revolutioun
* Stuerm op d'Bastille
## Um Spaweck
*Kofferstéch vum Bernard-René Jo(u)rdan, Marquis de Launay
Eugene Trinh

Den **Eugene Huu-Chau Trinh** genannt **Gene Trinh**, gebuer de 14. September 1950 ass en US-amerikaneschen Astronaut.

## Flich
Den Trinh ass nëmmen eng Kéier mat an den All geflunn, an zwar de 25. Juni 1992 u Bord vun der Columbia (STS-50)
 
## Um Spaweck
* **(en)** Eng offiziell Biographie iwwer de Site vun der NASA
* **(fr)** E Resümmee vun de Flich
Pol Plançon

De **Pol Plançon**, eigentlech *Paul-Henri Plançon*, gebuer den 12. Juni 1851 zu Fumay am franséischen Departement Ardennes, a gestuerwen den 11. August 1914, war e franséische Basssänger.

Seng Stëmm huet de Plançon zu Paräis ausbilde gelooss vum Louis Gilbert Duprez an dem Giovanni Spriglia. Säin éischte Bünenoptrëtt hat hien 1877 an der Lyoner Oper als Saint-Bris am Meyerbeer senger Oper *[[Les Huguenots]]*.

De Plançon war de beschte *Mephisto* am Gounod senger Oper *[[Faust (Oper)|Faust]]* vu senger Generatioun.

## CDen
**Plançon Pol - The Complete Victor Recordings (1903-1908)*, 2 CDen op Romophone
**Plançon Pol - The Opera Collection*, Tounopnamen vun 1902-1908, 1 CD op Symposium
Vëlodrom Jacques Anquetil

De **Vëlodrom Jacques Anquetil**, (***Cipale***) ass e Vëlodrom zu Paräis am Bois de Vincennes.

De Vëlodrom gouf 1894 ënner dem Numm « Vélodrome municipal de Vincennes » ageweit a war och e Stadion an den olympesche Spiller vun 1900 an 1924.

D'Cipale gëtt 1929 mat der Agliderung vum Bois de Vincenes u Paräis ugeschloss.
 
Vun 1968 bis 1974, kënnt den Tour de France op senger leschter Etapp do un.

Am Joer 1987, gëtt d'Cipale a *Vélodrome Jacques Anquetil* ëmgedeeft.

An der Zweeter Hallschent vun 2012 gouf déi al Pist ewechgerappt an duerch eng nei ersat. Déi nei Konstruktioun ass awer schlecht ausgefouert ginn, soudatt d'Pist net ze gebrauchen ass, a se gouf virleefeg gespaart.
 

## Um Spaweck
*Kompletten Historique
Astronomesch Instrumenter

**Astronomesch Instrumenter** sinn Instrumenter, déi fir d'Observatioun an d'Miesse vu kosmeschen Objete gebraucht ginn.

1. D'Stralung gëtt gesammelt. Dozou déngen am optesche Stralungsberäich Systemer aus Lënsen an/oder Spigelen (Lënsenteleskop, Spigelteleskop, Astrograph asw.), am Radiowelleberäich grouss Antennenanlagen (Radioteleskop), an den iwwerege Straleberäicher speziell Teleskopen oder Detekteren (Röntgenastronomie, Gammaastronomie, Ultraviolettastronomie, Infraroutastronomie).

2. D'Stralung gëtt op een Analysator geleet (optesch respektiv elektronesche Filter, Spektographen a.&nbsp;a.).

3. E Stralungsempfänger registréiert d'Stralung. Als Empfänger déngen, nieft dem A. bei der direkter Observatioun mat engem astronomeschen Instrument) ë.&nbsp;a. Fotoplacken, Fotozellen, Thermoelementer, Bolometer, CCD-Fotosensoren a Radiowellenempfänger. De Sammelsystem an d'Stralungsempfänger gi gewéinlech mat Hëllef vun der Montéierung an enger Noféierungsvirriichtung op e bestëmmte Punkt vum Himmel agestallt, a bei der äerdgebonnener Observatioun der deeglecher Beweegung vun der Himmelssphär nogefouert.

## Astronomesch Instrumenter an Observatoiren

## A
* Adaptiv Optik
* Aktinometer
* Aktiv Optik
* Ales Stenar
* Mechanismus vun Antikythera
* Armillarsphär
* Astrograph
* Astrofotografie
* Astrolabium

## B
* Baker-Schmidt-Spigel
* Berliner Goldhutt
* Bolometer
## C
* Cassegrain-Teleskop
* Catalina Sky Survey
* Chandra (Teleskop)
* Chorobates
* Chronograph
* Coelostat
* CORALIE-Spektrograph
* Coudé-Fokus
* Coudé-Stralegank

## D
* Dioptra
## E
* Equatorial
* Equatorialsonnenauer
* European Extremely Large Telescope
* Goldblechkeegel vun Ezelsdorf-Buch
## F
* Fokus
* Fotoplack
## G
* Gnomon
* Gnomonik
* Goldhutt
* Kreesgruefanlag vu Goseck
* Observatoire Gotha
* Royal Greenwich Observatory
* Gregory-Teleskop
* Groma

## H
* H-alpha-Teleskop
* Heliograph
* Heliometer
* Helioseismologie
* Helioskop
* Heliostat
* Heliotrop
* Herschel-Weltraumteleskop
* Himmelsglobus
* Horometrum
* Hubble-Weltraumteleskop

## I
* Interferometer (Radioastronomie)

## J
* Jakobsstaf
* Jovilabium
## K
* Kamal
* Komparator
* Koronograph
* Kräizstaf
## L
* Large Binocular Telescope
* Laserteleskop
* Leetteleskop
* Lënserefrakter
* Leviathan (Teleskop)
* Lick-Observatoire

## M
* Magellan-Teleskopen
* Mannheimer Observatoire
* Mauerquadrant
* Meridiankrees
* Monochrometer
## N
* Himmelsscheif vun Nebra
* Niwwelfilter

## O
* Observatoire
* Objektiv
* Oktant
## P
* Mount Palomar
* Parabolspigel
* Paräisser Observatoire
* Planisphär
## Q
* Quadrant
## R
* Radioastronomesch Instrumenter
* Radioastronomie
* Radioteleskop
** Radioteleskop Effelsberg
* Ranksonnenauer
* Ritchey-Chrétien Teleskop
## S
* Goldenen Hutt vun Schifferstadt
* Schmidt-Cassegrain-Teleskop
* Seeberg-Observatoire
* Sextant
* Sichteleskop
* Sonnenauer
* Sonnenteleskop GREGOR
* Spektrograph
* Spektroskop‎
* Spitzer-Weltraumteleskop
* Stärekaart
* Stärenauer 
* Stonehenge
* Stonehenge Aotearoa

## T
* Torquetum
## U
## V
* Vertikalkrees
## W
* Wénkelmiessinstrument
* Mount Wilson-Observatoire
## X
## Y
## Z
## Um Spaweck