Chamber

**Chamber** ass déi lëtzebuergesch Bezeechnung fir d**Chambre des députés'', dat [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergescht]] [[Parlament]]. D'[[Chambersgebai|Gebai vun der Chamber]] steet um [[Krautmaart]], nieft dem [[Groussherzog vu Lëtzebuerg|groussherzogleche]] [[Groussherzogleche Palais|Palais]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]].

Zanter Dezember 2020 sinn d'Archive vun der Chamber iwwer de Site vum [[Lëtzebuerger Nationalarchiven|Nationalarchiv]] online zougänglech an dat fir d'Zäit vun 1848 bis 1940. 

== Geschicht ==

=== Gebai um Krautmaart ===
De [[Grondsteen|Grondstee]] fir d'Chambersgebai (deemools ''Hôtel des États'') um Krautmaart gouf de [[27. Juli]] [[1858]] geluecht. Architekt war den [[Antoine Hartmann]].



== Konstitutionell Roll ==
D'Roll vun der Chamber ass et, als Deel vun der [[Legislativ Prozedur (Lëtzebuerg)|legislativer Prozedur]], Gesetzespropositioune maachen ze kënnen, dës Propositiounen (an och d'Gesetzesprojete vun der Regierung) ze diskutéieren, a se dann unzehuelen oder ze refuséieren.

== Funktiounsweis ==

D'Funktiounsweis vun der Chamber gëtt bestëmmt duerch Dispositiounen, wéi s'an der [[Lëtzebuerger Constitutioun]] an am [[Walgesetz]] festgeluecht sinn, an duerch hir eege Geschäftsuerdnung (''Règlement intérieur'').

=== Legislatur a Sessioun ===
D**'Legislatur** ass den Zäitraum, fir deen d'Deputéiert gewielt ginn. Se dauert prinzipiell fënnef Joer, ausser et gëtt virgezunne Walen.

D'Sessioun ass eng Ënnerdeelung vun der Legislatur. Déi Period vum Joer, bannent där d'Chamber ouni besonnesch Grënn an ouni speziell Convocatioun zesummekënnt, nennt een „**Uerdentlech Sessioun**“ (''session ordinaire''). Se fänkt den zweeten Dënschden am Oktober un an dauert gemenkerhand bis kuerz virun der nächster Sessioun. Normalerweis huet all Legislatur 5 Uerdentlech Sessiounen. All Sessioun gëtt duerch de [[Groussherzog vu Lëtzebuerg|Groussherzog]] (perséinlech, oder a Vertriedung duerch de Premierminister) op- an zougemaach.

Am Géigesaz dozou muss eng „**Ausseruerdentlech Sessioun*'“ (*session extraordinaire*) vum Grand-Duc fir e besonnesche Grond aberuff ginn.

=== De Chamberpresident ===
Dem [[Chamberpresidenten|Chamberpresident]] seng Roll ass et, d'Chamber no baussen hin ze representéieren, an an de Sëtzungen, fir Uerdnung an d'Anhale vum Reglement ze suergen, d'Riednerzäiten z'erdeelen, an d'Resultat vun Ofstëmmungen an d'Decisioune vun der Chamber ze verkënnegen. Hie kann duerch Vizepresidenten ersat ginn, oder, wa kee vun hinnen disponibel ass, duerch den eelsten Deputéierten ("Doyen").

===De Chamberbüro===
Um Ufank vun enger Legislatur wielt d'Chamber de Chambersbüro. E besteet aus dem Chamberspresident, den 3 Vizepresidenten an héchstens 7 Memberen aus de verschiddene Fraktiounen. De Büro ass souzesoe responsabel fir d'Administratioun vun der Chamber. En organiséiert déi finanziell an organisatoresch Froen, déi d'Deputéiert betreffen, d'Personal, dat an der Chamber schafft, asw.

==== Chamberverwaltung ====
Dem Chamberbüro ënnersteet d'Chamberverwaltung (*Administration parlementaire*) där hir Aufgab et ass, d'Chamber bei de legislativen a politeschen Aufgaben z'ënnerstëtzen.



===Konferenz vun de Presidenten===
Si setzt sech aus dem President vun der Chamber an de Presidente vun deene verschiddene politesche Fraktiounen zesummen. Hir wichtegst Roll ass et, den Ordre du jour vun de Sëtzunge festzeleeën, den Oflaf vun de Sëtzungen ze proposéieren an hiren Avis iwwer déijéineg Projete vu Règlement grand-ducalen ofzeginn, bei deenen dat vum Gesetz hir virgesinn ass.

===D'parlamentaresch Kommissiounen===
D'parlamentaresch Kommissioune sinn do fir parlamentaresch Aarbechte méi rationell ausféieren ze kënnen. Si bereeden d'Chamberssëtzunge vir, andeems an hinnen d'Gesetzesprojeten a -propositiounen, an och d'Amendementer an d'Motiounen diskutéiert ginn. D'Parteie sinn, sou wäit wéi méiglech, proportionell zu hirer Sëtzzuel, an deene verschiddene Kommissioune representéiert. Et gëtt permanent Kommissiounen, Enquêtë-Kommissiounen, reglementärer a spezieller, déi all vun der Chamber selwer bestëmmt kënne ginn.

Permanent Kommissioune sinn déi zu deene Sujeten, zu deenen et reegelméisseg Gesetzesprojeten oder -propositioune gëtt. Déi reglementär sinn déi, déi duerch d'Reglement virgesi sinn. Spezialkommissioune kënnen zäitweileg fir verschidden (dacks sozial sensibele) Sujete gegrënnt ginn, wéi Eethik, Immigratioun, Drogen, asw. Enquêtëkommissiounen déngen dozou, méi Liicht a bestëmmt (Regierungs)affären ze bréngen.

== Zesummesetzung ==

D'Chamber setzt sech aus 60 Deputéiert zesummen, déi a 4 [[Walbezierker zu Lëtzebuerg|Walbezierker]] déi no de Reegele vum [[allgemengt Walrecht|allgemenge Walrecht]] mat proportioneller Representatioun fir eng Dauer vu 5 Joer gewielt ginn.. Nom [[Lëtzebuerger Walgesetz|Walgesetz]] vun 2003 sinn d'Chamberwalen all 5 Joer, den éischte Sonndeg am Juni, ausser wann dee Sonnden op [[Päischten|Päischte]] fält, oder an deem Mount och nach [[Europawalen|Europawale]] sinn. 2013 ass Legislatioun liicht ugepasst ginn, et ass elo keng Ried méi vu Päischten, mä den Zäitraum ass ongeféier de selwechte bliwwen.

=== Berechnung vun der Sëtzverdeelung ===
D'Sëtz an der Chamber ginn nom Prinzip vum "klengsten elektorale Quotient" verdeelt. All Partei kritt an all Walbezierk eng Zuel vu Sëtz déi proportionell zur Zuel vun de Wielerstëmmen ass, déi hir Lëscht am Ganze verbucht huet. D'Kandidaten déi déi meescht Stëmmen op der Lëscht haten, kommen an d'Chamber a bei Stëmmegläichheet gëtt ausgeloust.

Well déi limitéiert Zuel vun den Deputéiertesëtz an de [[Walbezierker zu Lëtzebuerg|Walbezierker]] (aktuell 7,9, 21 an 23) net exakt proportionell zu den expriméierte Stëmme ka sinn, gëtt d'Sëtzverdeelung follgendermoosse festgehalen: fir ee konkreete Walbezierk gëtt en "nombre électoral" berechent andeems een all d'Stëmme vun alle Lëschten duerch d'Zuel vun de Sëtz am Walbezierk plus 1 deelt. Da gëtt fir all Lëscht gekuckt wéi dacks den "nombre électoral" an den Total vun de Stëmmen an der Lëscht passt, dat heescht all d'Stëmme vun der Lëscht gedeelt duerch den "nombre électoral" an dann no ënnen ofgerënnt ergëtt d'Zuel vun de Sëtz déi déi eng Partei scho mol sécher kritt.

Wann domat nach net all d'Sëtz an deem Walbezierk verdeelt sinn, da gëtt en neie Quotient pro Lëscht gerechent. An zwar ginn all d'Stëmme pro Lëscht duerch déi Zuel vu Sëtz déi d'Lëscht schonn huet, plus 1, gedeelt. D'Lëscht mam héchste Quotient kritt e weidere Sëtz. Wann dann d'Sëtz nach net all verdeelt sinn, da gëtt déi Prozedur widerholl.

=== Aktuell Period ===
Déi aktuell Chamber<sup>(Stand: 06.02.2026)</sup> setzt sech zesummen aus: 21 Deputéiert vun der CSV, 14 vun der DP, 12 vun der LSAP, 5 vun der ADR, 4 vun Déi Gréng, 2 vun de Piraten an 2 vun Déi Lénk. D'Presidente vun all Fraktioun si <span style="background-color:#FF9;">giel</span> hannerluecht.

<div style="page-break-inside:avoid">
==== [[Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei|CSV]] ====

</div>
<div style="page-break-inside:avoid">

==== [[Demokratesch Partei|DP]] ====

</div>

<div style="page-break-inside:avoid">

==== [[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|LSAP]] ====


==== [[Alternativ Demokratesch Reformpartei|ADR]] ====

</div>



<div style="page-break-inside:avoid">

==== [[Déi Gréng]] ====

</div>

<div style="page-break-inside:avoid">

==== [[Piratepartei Lëtzebuerg|Piraten]] ====

</div>

<div style="page-break-inside:avoid">
==== [[Déi Lénk]] ====

</div>


* Kuckt och: [[Chamberwale vum 8. Oktober 2023]]

=== Period 2018-2023 ===
Un der Wal 2018 hunn insgesamt 10 Parteien deelgeholl. Dovunner goufe 7 Parteien an d'Parlament gewielt: CSV (21), DP (12), LSAP (10), Déi Gréng (9), ADR (4), Déi Lénk (2), Piraten (2). D'Piraten sinn fir d'éischt Kéier an hirer Geschicht an d'Chamber gewielt ginn. D'KPL, déi Konservativ an d'Beweegung Demokratie krute kee Sëtz.


=== Period 2013-2018 ===

No der virgezunner [[Chamberwale vum 20. Oktober 2013|Wal vum 20. Oktober 2013]], bei där 9 Parteien ugetruede waren, sinn der schliisslech 6 am Parlament: ADR (3), CSV (23), déi lénk (2), DP (13), LSAP (13), Déi Gréng (6). Gewielt goufen:



===Period 2009-2013===
D'uerdentlech Sëtzung 2009/2010 huet sech sech aus deenen Deputéiert zesummegesat, déi bei de [[Chamberwale vum 7. Juni 2009]] direkt gewielt goufen, respektiv nogeréckelt sinn als Ersatz fir déi, déi gewielt goufen, awer en Amt als Minister ugeholl hunn.

Zanterhier koum et zu e puer Verännerungen, fir Deputéiert z'ersetzen, déi op hiert Amt verzicht hunn, resp. gestuerwe sinn.

Den 19. Juli 2013 huet de Groussherzog [[Henri vu Lëtzebuerg|Henri]] ugekënnegt, nodeem et den 11. Juli am Kader vun der Debatt ëm d'Konklusioune vun der [[SREL]]-Enquêtëkommissioun kloer gi war, datt d'[[Regierung Juncker-Asselborn II]] keng Majoritéit méi hanner sech hat, datt en d'Chamber de 7. Oktober 2013 opléise géif an et den [[Chamberwale vum 20. Oktober 2013|20. Oktober zu Neiwale]] kéim.



Net méi dobäi:
* [[Jean-Louis Schiltz]], CSV (September 2009 bis Februar 2011)
* [[Mill Majerus]], CSV (vum 8. Juli 2009 bis den 1. Abrëll 2011 †)
* [[Jean Huss]], déi Gréng (September 2009 bis Juli 2011)
* [[Lucien Thiel]], CSV (vum 8. Juli 2009 bis de 25. August 2011 †)
* [[André Hoffmann (Politiker)|André Hoffmann]], Déi Lénk, (vum 8. Juli 2009 bis de 15. November 2011)
* [[Lydie Err]], LSAP, (vum 8. Juli 2009 bis den 31. Januar 2012)
* [[Paul Helminger]], DP, (vum 8. Juli 2009 bis den 9. Oktober 2012)
* [[Vera Spautz]], LSAP, (vum 8. Juli 2009 bis de 14. November 2012)
* [[Marc Spautz]], CSV, (bis den 30. Abrëll 2013, wou e Minister gouf)

===Period 2004-2009===
D'Chamberdeputéiert, déi bei de [[Chamberwale vum 13. Juni 2004|Wale vum 13. Juni 2004]] an d'Chamber gewielt goufen, sinn 2577-mol a Kommissiounssëtzungen zesummekomm, an 260-mol an ëffentleche Sëtzungen. Et si 496 Projet-de-loië gestëmmt ginn, 38 Proposition-de-loien an 10 Verfassungsännerungen (vu 16 Projeten). 77 Debatte goufe gefouert, et gouf 56 Heure-d'actualitéen an 3335 parlamentaresch Ufroen un d'Regierung.
====Uerdentlech Sëtzung 2008/2009====
D'uerdentlech Sëtzung 2008-2009 huet sech zesummegesat aus 4 Deputéiert vun der [[ADR]], 24 vun der [[Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei|CSV]], 7 vun [[Déi Gréng]], 10 vun der [[Demokratesch Partei|DP]], 14 vun der [[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|LSAP]], an 1 ouni Partei (Stand: Juni 2009):



== Presidente vun der Chamber ==


== Literatur zum Theema ==
* Nicolas Als, Robert L. Philippart: *La Chambre des Députés, Histoire et Lieux de Travail*, Chambre des Députés du Grand-Duché de Luxembourg, 1994, ISBN 2-87954-021-6
* Alex Bodry: "Le Parlement dans le système politique du Luxembourg: Le régime parlementaire du Luxembourg - mythe ou réalité?" Am: *Tageblatt* Nr.240 vum 13. Oktober 2008, S. 15-18 an Nr. 241 vum 14. Oktober 2008.
* Claude Frieseisen, Marie-Paule Jungblut, Michel Pauly (ënner der Leedung vun), * "...la volonté de la Chambre qui est la volonté du pays." (Eugène Schaus, 22/11/1966) - Un florilège de débats parlementaires luxembourgeois (1848-2008)''; Lëtzebuerg (Chambre des Députés), 2019; 456 S.; ISBN 978-2-87978-215-7

## Kuckt och
* Legislativ Prozedur (Lëtzebuerg)
* Chamber TV
* Assemblée constituante vun 1848
* Assemblée consultative vun 1945

## Um Spaweck

* Offiziell Internetsäit vun der Chamber
* D'Archive vun der Chamber 1848-1940