open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nicolas Frantz II

Den **Nicolas Frantz II**, gebuer de 5. Januar 1904 zu Mamer, a gestuerwen den 10. Abrëll 1927 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Vëlossportler.

Hie war de Koseng vum zweemolegen Tour-de-France-Gewënner Nicolas Frantz.

Sonndes, den 10. Abrëll 1927, ass den Nicolas Frantz II an der Vëloscourse *Handicap du Faubourg*, déi vum *Le Cycliste Pfaffenthal* organiséiert gouf, matgefuer. Am Laf vun der Course hat hie probéiert säi Koseng Nicolas Frantz z'iwwerhuelen, ass awer bei där Aktioun gefall, a gouf vun engem Kontrollauto, dee just hannendru gefuer ass, iwwerannt. Den Nicolas Frantz II ass dobäi u senge Verletzungen am Alter vun 23 Joer gestuerwen.
Hubert Joseph Collart

Den **Hubert Joseph Collart**, gebuer den 18. November 1773, a gestuerwen den 8. Oktober 1822, war Proprietär a Schmelzhär zu Fëschbech. Hien hat d'Fëschbecher Schmelz an d'Fëschbecher Schlass vu sengem Papp dem Charles Joseph Collart geierft. 
 
Den Hubert Collart huet d'Fëschbecher Schmelz ausgebaut an 1813 en neien Héichuewe baue gelooss. Hie war och politesch aktiv, sou z.&nbsp;B. als Buergermeeschter vu Fëschbech.

Hien huet de 24. Juli 1790 d'Gisberta Maria Rosalia Baronesse vu Blochhausen vum Bitburger Schlass bestuet. Den 13. August 1801 ass hiert eenzegt Kand, de Charles Joseph Collart zu Dummeldeng um Schlass op d'Welt komm.
## Kuckt och
* Collart (Famill)
Dummeldenger Schmelz

Mat **Dummeldenger Schmelz** kann een zwou Schmelze beschreiwen. Déi éischt war bis an d'19. Joerhonnert am Gréngewald. Déi nei gouf 1865 am Uelzechtdall laanscht d'Eisebunn gebaut.

## Al Dummeldenger Schmelz
D'Dummeldenger Schmelz war 1609 déi éischt Schmelz zu Lëtzebuerg mat engem Héichuewen. De louthrengesche Stolhär Jean de Ryaville vu Puttelange war deemools de Bauhär. Si war an enger Schmëdd op der ieweschter Millen zu Dummeldeng, an der Géigend tëscht der Brennerei an dem Parc Hotel.

Den Äerz wouraus d'Eise geschmolt ginn ass koum aus verstengertem Grondwaasserbuedem an ierbesfërmege Steng, Bounäerz, aus der Ëmgéigend. D'Holz fir den Héichuewen ze heizen ass aus dem Gréngewald geholl ginn.

1654, nom Doud vum Jean de Ryaville ass d'Schmelz an de Besëtz vum Thomas Marchant vun Aansebuerg komm. 1681 an 1682 ass de Betrib zwemol kuerz agestallt ginn.

D'Schmelz zu Dummeldeng gouf 1777 vum Charles Joseph Collart kaaft. Si war deemools an engem schlechten Zoustand. D'Erweiderung vun den Installatiounen duerch de Collart gouf awer duerch dat wéinegt Waasser wat hien zur Verfügung hat (en huet Waasser aus e puer Quellen an engem Dëmpel misse sammelen) begrenzt. Den Héichuewen ass no 1815 zougemaach ginn. D'Hummerwierk gouf duerno nach mat Eise vu Fëschbech beliwwert. D'Dummeldenger Schmelz am Gréngewald gouf an den 1840er Jore vum Guillaume Pescatore iwwerholl. Si gouf 1857 zougemaach.

## Nei Dummeldenger Schmelz
1865 huet d'Société en commandite des Forges d'Eich, Metz & Cie eng nei Schmelz mat engem Héichuewen zu Dummeldeng, laanscht d'Schinnen ënnen un der Uelzecht, gebaut. Wéi d'Eisebunn net duerch Millebaach, mä duerch den Uelzechtsdall gebaut ginn ass war de Standuert Eech, wou d'Famill Metz virdrun aktiv war, net méi interessant. Zu Dummeldeng stoungen am 19. Joerhonnert bis zu véier Héichiewen déi mat Minett a Kock bedriwwe gi sinn. Vun 1909 bis 1927 huet d'Schmelz den elektresche Stroum un d'Stad Lëtzebuerg geliwwert. D'Dummeldenger Schmelz ass vun 1909 un ob Elektrostoliewen ëmgebaut ginn. 1911 gëtt d'Dummeldenger Schmelz, déi dee Moment dräi Héichiewen a véier elektresch Iewen hat, en Deel vun der neier Arbed.

1915 ass den Institut Emile Metz entstanen, wou vill Schmelzaarbechter ausgebilt si ginn. Haut ass den Institut ee privaten Lycée technique deen nach ëmmer ob handwierklech Beruffer spezialiséiert ass.

D'Héichiewen zu Dummeldeng, déi lescht am Zentrum vum Land, goufen 1927 ausgemaach. Um Site vun der Dummeldenger Schmelz blouwen awer eng Géisserei mat Elektroiewen, an eng Schmëdd. Am Ufank vum 21. Joerhonnert sinn d'mechanesch Ateliere vun der Arbed, déi zanter 1980 ënner dem Numm MecanArbed schaffen, déi lescht industriell Aktivitéiten zu Dummeldeng. Am Joer 2003 huet d'MecanArbed och d'Ateliere vu Paul Wurth S.A. iwwerhol.

De Site vun der Dummeldenger Schmelz gehéiert zu deenen Industrie-Frischen déi am Ufank vum 21. Joerhonnert zu neien Zwecker benotzt solle ginn.

## Kuckt och
* Siderurgie zu Lëtzebuerg
Charles Collart

De **Charles Collart**, gebuer den 12. Februar 1829 zu Dummeldeng, a gestuerwen de 15. Juni 1910 am Dummeldenger Schlass, war Schmelzhär zu Dummeldeng. Hien huet am Dummeldenger Schlass gelieft.

Hie war Schäffe vun der Gemeng Eech a spéider Deputéierten an der Chamber vun 1854 bis 1856 an duerno vun 1867 bis 1896.

Mat sengem méi jonke Brudder Jules huet hien d'Gesellschaft Charles & Jules Collart gegrënnt, déi 1856 d'Stengeforter Schmelz iwwerholl huet. D'Gesellschaft huet och Minièren zu Esch-Uelzecht exploitéiert.

De 17. Mee 1854 gouf hien zu Walfer mat der Henriette d'Anethan (1832-1908) bestuet.

1872 waren de Charles Collart a säi Brudder, gradewéi den Thomas Byrne, Matgrënner vun der Société des hauts-fourneaux de Rodange. 1884 war hie President vum Verwaltungsrot.

No sengem Doud gouf d'Gesellschaft a Jules Collart & Cie ëmbenannt.

Seng Eltere waren de Jean Carl Joseph Collart (1775-1841) an d'Anne-Marie Laval (1801-1882).

## Gielercher
* 

## Kuckt och
* Collart (Famill)
Dummeldenger Schlass

D**'Dummeldenger Schlass** ass 1777 vum Charles Joseph Collart zesumme mat der Dummeldenger Schmelz kaaft ginn. Och nodeem d'Schmelz 1857 definitiv zougemaach gouf, huet d'Famill Collart weider am Schlass gewunnt. D'Schlass ass 1869-1870 no Pläng vum Distriktsingenieur Antoine Hartmann renovéiert an erweidert ginn. Ënner anerem déi spatz Tierm koumen deemools bäi.

D'Nokomme vun der Famill Collart hu weider am Schlass gelieft, mä den Ënnerhalt gouf mat all dem Beréng ëmmer méi schwiereg ze finanzéieren. Den Auguste Joseph Alphonse Robert, genannt „Boy“ Collart huet d'Schlass vu sengem Papp Jules Collart geierft. Säi Fils Charles-Hubert Collart war de leschte Schlasshär.

Vun 1969 u goufen op den Terrainen, déi zum Schlass gehéiert hunn, vun engem private Bau-Promoteur Haiser an Appartementshaiser gebaut. Et war virgesinn, datt Büroen an d'Schlass selwer kéimen.

Et gouf zwar vill do gebaut, mä d'Schlass an déi direkt Dependancen huet den Hubert Collart 1973 fir 10,5 Millioune Frang der Stad Lëtzebuerg verkaaft.

De Park an d'Weieren hannert dem Schlass si fräi zougänglech.

Haut ass déi Chineesesch Ambassade am Schlass.

## Literatur
* Friedrich, Evy, 1973. Das Collart-Schloss in Stadtbesitz. *Revue*, Année 13, Nr. 50: 36-38.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer

## Um Spaweck
Liichttuerm Les Pierres-Noires

De Liichttuerm **Les Pierres-Noires** gouf tëscht 1867 an 1871 südlech vun der Inselgrupp Moléne am Atlantik gebaut. En ass ronn 6,7 Séimeile vun der fransésicher Küst ewech.

De Phare goung den 1. Mäerz 1872 a Betrib.

Den Tuerm ass mat zwou Zorte gehaene Granitsteng gebaut, mat Granit vun Aber-Ildut a vu Kersanton.

Am Dag kann een den Tuerm u senge Faarwen erkennen, vun ënne bis an d'hallef Héicht wäiss, duerno rout bis an d'Spëtz. Nuets blénkt en all 5 Sekonne rout.

De Liichttuerm ass zanter 1992 automatiséiert an e gëtt vum Liichttuerm Créac'h vu Ouessant aus gesteiert.
Verrières

**Verrières** ass:

* eng franséisch Gemeng am Departement Ardennes, kuckt **[[Verrières (Ardennes)]]**;
* eng franséisch Gemeng am Departement Aube, kuckt **[[Verrières (Aube)]]**;
* eng franséisch Gemeng am Departement Aveyron, kuckt **[[Verrières (Aveyron)]]**;
* eng franséisch Gemeng am Departement Charente, kuckt **[[Verrières (Charente)]]**;
* eng fréier franséisch Gemeng am Departement Loire, kuckt **[[Verrières (Loire)]]**;
* eng franséisch Gemeng am Departement Marne, kuckt **[[Verrières (Marne)]]**;
* eng franséisch Gemeng am Departement Orne, kuckt **[[Verrières (Orne)]]**;
* eng franséisch Gemeng am Departement Puy-de-Dôme, kuckt **[[Verrières (Puy-de-Dôme)]]**;
* eng franséisch Gemeng am Departement Vienne, kuckt **[[Verrières (Vienne)]]**.
Musée des transports en commun (Léck)

De **Musée des Transport en commun** vum Pays de Liège ass e belsche Musée am Quartier *Vennes-Fétinne* zu Léck. En ass op N° 9 an der rue Richard Heintz am fréieren Depot vun der S.T.I.L. och nach *Natalis* genannt.

Am Laf vun der Zäit hate verschidde Gesellschafte vun Amateure vun alen Trammen, Autobussen an Trolleybussen, déi Vehikelen, sou séier wéi se desaffektéiert goufen, gesammelt. Bis 1985 stounge s'awer op ville verschiddene Plazen.

Du koum d'Iddi op fir all déi Transportmëttelen op enger Plaz zesummen ze hunn, an de fréieren Tramsschapp vu Léck war ideal dofir.

De Musée deen dunn de 25. Abrëll 1985 opgoung, huet haut eng Fläch vun 3.500 m2, an et kann ee Gefierer aus der Period vun 1875 bis 1963 do gesinn. Dozou gehéieren Autobussen, Trolleyen, Déngschtgefierer, an Tramskutschen déi vu Päerd gezu goufen.

Se sinn all gutt restauréiert, an an den Originalfaarwe vun de Gesellschafte fir déi se gelaf sinn ugestrach.

Am Musée ginn och all Joer Manifestatiounen am Zesummenhank mat dem ëffentlechen Transport ofgehalen.

## Um Spaweck
*D'Websäit vum Musée
Anna Recker

D**'Anna Recker**, gebuer den 3. Oktober 1949 zu Bad Laer, ass eng däitsch Molerin an Zeechnerin.

Si lieft zanter 1978 zu Lëtzebuerg a war Zeecheproff.

1991 huet si, zesumme mam Jeannot Bewing, de Prix de Raville kritt an 1999 de Prix Grand-Duc Adolphe.

2006 gouf si mam Prix Limes (1. Präis) fir hiert Wierk *Steinparabel*, enger Acryl-Kräid-Zeechnung op Toile, ausgezeechent.

## Auszeechnungen
* Prix de Raville, 1999;
* Prix Grand-Duc Adolphe, 1999;
* Prix Limes, 2006;
* Kaiser-Lothar-Preis, 2015.

## Literatur
* Kayser, Lucien, 2009. *face à face: la fonction publique et l'art luxembourgeois*. Confédération générale de la fonction publique. Lëtzebuerg. ISBN 978-2-87954-212-6. (Ss. 52-53)

## Um Spaweck
* Websäit vun der Anna Recker
* D'Anna Recker op der Websäit vum ''Cercle artistique de Luxembourg'' 
* D'Anna Recker op der Websäit vu ''mediArt''
Annette Weiwers-Probst

D**'Annette Weiwers-Probst**, gebuer de 5. Mee 1950 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Molerin a Graphikerin.

1989 huet si de Prix Grand-Duc Adolphe kritt.

Si ass d'Duechter vum Joseph Probst a Colette Probst-Wurth.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
* D'Annette Weiwers-Probst op der Websäit vum ''Cercle artistique de Luxembourg''
Gare Bomal

D**'Gare vu [[Bomal]]** ass eng belsch Gare op der Infrabel-Linn 43 (Léck-Marloie).

Gare déi zum Regionalnetz L gehéiert, ass en Neibau am Bloe Steen. De Gleisbau am Beräich vun der Gare ass dräigleiseg an et gëtt zwéi Quaien an der Gare. An der Woch funktionéiert e Guichet.

Am normalen Trafic fiert all zwou Stonnen en Zuch. Zuchverbindunge gi mat Automotricen aus der Belscher Serie AM 66 gemaach.

## Um Spaweck
Jeannot Lunkes

De **Jeannot Lunkes**, gebuer den 29. Mee 1946 zu Téiteng, ass e lëtzebuergesche Moler a fréiere Schoulmeeschter.

1990 huet hien de Prix Grand-Duc Adolphe kritt.

## Literatur
*Bour, Roger, 2000. *Portraits: Wer ist wer in Luxemburg?* Impr. Saint-Paul, Luxembourg, 317 S. [Jeannot Lunkes: S. 132].
*Hausemer, Georges, 2006. *Luxemburger Lexikon. Das Großherzogtum von A-Z.* Luxembourg, Editions Binsfeld, 479 p. [Jeannot Lunkes: S. 262].

## Um Spaweck
* De Jeannot Lunkes op der Websäit vum *[[Cercle artistique de Luxembourg]]* 
* De Jeannot Lunkes op der Websäit vu *mediArt*

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Marc Frising

De **Marc Frising**, gebuer de 15. Januar 1960 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Moler, Zeechner a Graphiker.

## Auszeechnungen
* 1987: Prix Grand-Duc Adolphe.
* 2009: Grousse Präis vun der internationaler Graphikbiennal zu Varna.
* 2010: Grousse Präis vun der 6. Graphik-Triennal (2010) zu Sofia, Bulgarien, fir seng Billerserie "Die flüchtige Ewigkeit des Kindertraums" (12 Biller).
* 2011: Éischte Präis vun der Graphikbiennal Guanlan (China).
* 2011: Grousse Präis vum Mezzotinto Festival zu Ekaterinburg, Russland.

## Literatur
* Theis, Marc & E. Vermast, 1995. *Artistes luxembourgeois d'aujourd'hui*. Édition Marc Theis, Lëtzebuerg / Hannover. Cf. S. 86-87.
* Osterheld, Wolfgang, 1995. *Marc Frising*. In: *Portraits. Regards sur la création au Luxembourg*. Éditions Phi, Iechternach. 260 S. (S. 17: Portrait vum Marc Frising). ISBN 2-87962-043-0 (Frankräich). ISBN 3-88865-120-4 (Däitschland). Cote BNL LB 17839.
* Desislava Schengen, *Sechste Grafik-Triennale in Sofia: Luxemburger Künstler Marc Frising ausgezeichnet - "Flüchtige Ewigkeit" in satten Farben* ; in: *Tageblatt*, Ausgab vum 29. Dezember 2010, S. 10 (ill.).
* Pia Burggraff, *Bedrohte Kindheit - Begegnung mit Marc Frising, dem stillen Surrealisten* ; in: *Lëtzebuerger Journal*, Nr. 186, 27. September 2011.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* Websäit vum Marc Frising 
* De Marc Frising op der Websäit vum *Cercle artistique de Luxembourg* 
* De Marc Frising op der Websäit vu *mediArt*
Alexandre de Colnet d'Huart

De **Jean François Léonard Alexandre de Colnet d'Huart**, gebuer de 6. Juni 1821 zu Bartreng, an do gestuerwen den 12. Juni 1905, war e lëtzebuergesche Politiker.

Hien gouf als **Alexandre de Colnet** gebuer an du vum Victor-Thérèse-George de Chelaincourt an deem senger Fra Auguste-Elisabeth-Sophie Baronesse d'Huart adoptéiert ginn. Vun hinnen huet hien d'Bartrenger Schlass geierft a krut d'Recht, den Numm "d'Huart" hanner säin Numm ze setzen. Och d'Adelsprivilegien huet hie sou geierft.

Seng Etüden, mat Spezialisatioun a Physik a Mathematik, huet den Alexandre de Colnet d'Huart zu Léck an zu Paräis gemaach. Den 10. Abrëll 1843 ass hien als Fräiwëllegen an d'Artillerie-Batterie vum lëtzebuergesche Bundeskontingent agezu ginn.

Seng Nominatiounen:
*Den 8. Februar 1847 gëtt hie Läitnant am lëtzebuergesche Bundeskontingent.
*De 25. Abrëll 1851 gëtt hien am Iechternacher Progymnasium provisoresch als Professer agestallt.
*Den 30. November 1852 krut en dee Posten definitiv.
*De 7. Mee 1857 gouf e Professer am Stater Kolléisch.
*Den 12. Juni 1866 gouf e Member vun der *Assemblée des États* fir de Kanton *Lëtzebuerg-Land*.
*Vum 14. Dezember 1866 u war hie *Generaldirekter vun de Finanzen*, also *Finanzminister*, an de Regierungen de Tornaco a Servais, an dat bis den 30. September 1869.
*Vum 30. September 1869 bis de 27. Juni 1884 war den Alexandre de Colnet d'Huart Direkter vum Stater Kolléisch.

Ausserdeem war den Alexandre de Colnet d'Huart vum 7. Januar 1885 bis den 31. Dezember 1896 Buergermeeschter vu Bartreng.

Den Alexandre de Colnet d'Huart, deen 1846 initiéiert gi war, huet zu de Grënner vun der "Loge St. Jean de l'Espérance", der Fräimaurerloge, déi den 11. Mäerz 1848 zu Iechternach an d'Liewe geruff ginn ass, gehéiert.

## Gielercher

* 
* Chevalier vum Ordre de l'Aigle rouge de Prusse, 4e classe

## Éierung
Fir un den Alexandre de Colnet z'erënneren, gouf zu Bartreng eng Cité no him genanntː d*'Cité J.* *F. L. Alexandre de Colnet* (L-8061) ass eng Sakgaass, déi vun der Rue J. F. J. d'Huart, aus fortgeet.

## Literatur
*Grechen, M., 1906. *J.-F.-L. Alexandre de Colnet d'Huart.* Archives de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques, N.S. 1, fasc. I/II, S. 1-57.
* Massard, J. A. & G. Geimer, 1992. *[https://massard.info/pdf/Massard_Geimer_LCE150.pdf Les professeurs de sciences et leur oeuvre.]* In: Festschrëft 150 Joer Iechternacher Kolléisch (1841-1991), Luxembourg: 465-480 (A. de Colnet d'Huart: S. 466-467, mat ausféierleche Literaturhiwäiser).
* Edouard Kayser, *Les directeurs de l'Athénée (1817-2017) - Notices biographiques*; in: *De Kolléisch 2017* (2 Bänn); Lëtzebuerg (Kolléisch & Print Solutions), 2018; vgl. Band I/II, Ss. 64-97; fir den A. Colnet d'Huart, vgl. Ss. 70-72!

## Um Spaweck
Isabelle Lutz

D**'Isabelle Lutz**, gebuer de 25. Februar 1957 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Molerin an Zeechnerin.

Si huet och Mosaicker, Luminographien, Videoen, an Dekore geschaf a bei verschiddenen Theaterproduktioune matgewierkt.

2001 an 2016 huet si de Prix Grand-Duc Adolphe kritt.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
* Websäit vum Isabelle Lutz   
* D 'Isabelle Lutz op der Websäit vum *[[Cercle artistique de Luxembourg]]* 
* D'Isabelle Lutz op der Websäit vu *mediArt*
Kapell Notre-Dame de la Résistance

D**'Chapelle Notre-Dame de la Résistance** ass eng Säitekapell an der Grenzerkierch zu Esch, déi 1982 de Paschtouer Joseph Hansen, selwer Resistenzler, ënner dem Duxall ariichte gelooss huet, fir dem Émile Hulten seng *Resistenzmadonna* opzestellen.

## Geschichtlechen Hannergrond
* De 15. August 1940 koumen d'LS-Scoutscheffen aus dem Distrikt Süden am Wëllefcherssall ënner der Grenzerkierch zesummen an hu beschloss, der däitscher Besatzungsmuecht Resistenz ze bidden.

* Den 20. Februar 1941 sinn 19 Scoutscheffen an d'Stad an d'Kathedral gepilgert an hunn do en Dokument hannerluecht mat dem Verspriechen, nom Krich eng Kapell zu Éiere vun der Muttergottes opzeriichten, wa Lëtzebuerg nees fräi an onofhängeg wier. Dëst Versprieche gouf, ronn 40 Joer méi spéit, duerch d'Ariichte vun der Resistenzkapell an der Grenzerkierch ageléist.

* D'Kapell gouf den 31. Oktober 1982 vum Bëschof Jean Hengen ageseent.
Bettina Sabbatini

D**'Bettina Sabbatini**, och bekannt ënner dem Numm **Bettina Scholl-Sabbatini**, gebuer den 19. Dezember 1942 zu Esch-Uelzecht, ass eng lëtzebuergesch Kënschtlerin, déi a Keramik schafft an a Leem, Steen an a Bronze sculptéiert.

A ville Kierchen a Kapelle sinn hir Wierker ze fannen.

D'Bettina Sabbatini ass d'Duechter vum Escher Sculpteur Aurelio Sabbatini.

## Wierker
* De Kräizwee (1990) an der Kierch zu Bartreng
* Den Dafsteen an d'Chouerkräiz an der Grenzer Kierch zu Esch
* Kierchemiwwelen an der Kierch zu Lénger
* De Kierchemiwwelen (Altor, Ambo, Hauf vum Dafsteen an Tabernakel) an der Kierch zu Lëntgen
* De Monumental-Kräizwee (1980) an der Kierch zu Lëtzebuerg-Märel
* De Kräizwee an der Willibrorduskierch zu Nidderkäerjeng
* *Lube*, eng Skulptur beim "Butzenhaus" zu Bartreng
* D'Skulptur Melusina Mater virun an d'Mauerdenkoratiounen an der Kannerklinick Lëtzebuerg
* "Hommage aux femmes vivant et travaillant à Esch"- Monument an der Uelzechtstrooss zu Esch-Uelzecht, dat 2006 opgeriicht gouf
* Monument um "Kéismaart" zu Bungeref
* Chaise longue (5,30 x 4,70 m) aus Bronze viru "Les Thermes" zu Stroossen
* "Hommage à Louise Michel" um Square *Louise Michel* zu Mont-Saint-Martin bei Lonkech

## Fir ze liesen
**Eglise de Lintgen: son histoire et son mobilier "liturgique"" de l'artiste Bettina Scholl-Sabbatini* / photos: Emile Gruber et Paul Provost ; Layout: Roger Meyer. - Lintgen: Fabrique de l'Eglise, cop. 2001 (Luxembourg: Impr. Saint-Paul). - 54 p.: ill. ; 22&nbsp;cm
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck

* D'Bettina Scholl-Sabbatini op der Websäit vu ''mediArt''
* Ausstellung vun der Bettina Sabbatini Rimini Abrëll-Mee 2011
* Ausstellung vun der Bettina Sabbatini zu Belluno am September 2022
Pierre Federspiel

De **Pierre Federspiel**, gebuer den 20. September 1864 a Clausen, gestuerwen den 19. Abrëll 1924 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Sculpteur a Medailleur.

No der Primärschoul huet hie säin Handwierk beim Grafmécher Mergen um Lampertsbierg geléiert. Dank sengem kënschtlereschen Talent krut hien ee Subsid vum Staat fir e Studium op der *[[Akademie der Bildenden Künste München|Akademie der Bildenden Künste]]* zu München, beim Professer Wilhelm von Rümann, ze maachen. Duerno goung hien nach op Paräis a Berlin, ier hien 1907 Professer fir Skulptur an der Handwierkerschoul gouf.

D*'Rue Pierre Federspiel*, déi deels um Territoire vun der Stad Lëtzebuerg an deels um Territoire vun der Gemeng Stroossen läit, krut dem Sculpteur säin Numm.

## Wierker

* Skulpturaarbechte vum Relief am Steen "D'Ermesinde iwwerreecht Lëtzebuerg de Fräiheetsbréif" op der viischter Fassad vum Cercle Municipal an der Stad Lëtzebuerg (no engem Entworf vum Pierre Blanc);
* Skulpturaarbechten am Stee vum Monument Dicks-Lentz um Square Jan Palach an der Stad Lëtzebuerg;
* Skulpturaarbechten um Gebai vun der Gare an der Stad Lëtzebuerg;
: mat Portraitë vu follgende Perséinlechkeeten:
:- Ermesinde
:- Jang de Blannen
:- Sigismund
:- Prënz Henri
:- Henri VII
:- Wenzel IV
:- Karel IV
:- Joseph Junck

* Medaillon vum Dokter Martin Klein am Kurpark vum Thermalbad zu Munneref;
* Buste vum Hippolyte Trotyanne.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
Code Insee

A Frankräich sinn **Insee-Coden** oder **INSEE-Coden** numeresch oder alphanumeresch Coden, déi vum nationalen Institut fir Statistik a Wirtschaftsstudien (fr: Institut National de la Statistique et des Études Économiques) vergi ginn. Si ëmfaassen d'Awunner, d'Communautéiten an d'Gesellschaften.

Den **offizielle geographesche Code** ass eng Nomenklatur vun de franséische Gemengen déi den INSEE erausgëtt.
Albert Breisch

Den **Albert Breisch**, gebuer den 2. Abrëll 1870 zu Ettelbréck a gestuerwen de 4. Abrëll 1926 zu Paräis, war e lëtzebuergesche Goldschmadd.

Den Albert Breisch krut Goldmedail vun der Weltausstellung 1905 zu Léck an 1910 zu Bréissel. 1905 krut hien de Prix Grand-Duc Adolphe.

## Um Spaweck
Urk

**Urk** ass eng fréier Insel an déi eelst Gemeng vun der hollännescher Provënz Flevoland mat ronn 22.000 Awunner (2023).

Urk läit op der Westsäit vum Noordoostpolder op der IJsselmeerküst.

## Kuckeswäertes
* De Liichttuerm vun Urk

## Um Spaweck

* Gemeng Urk
* Statistik vun der Gemeng Urk
Madcrow

**Madcrow**, heiansdo als *MadCroW* stiliséiert, war eng lëtzebuergesch Pop-Rock-Band, déi 2006 vum Tania "Tascha" Schaeffer a vum Alex Borri gegrënnt gouf.

Am Fréijoer 2007 huet Madcrow eng Demo-CD opgeholl. Am selwechte Joer war e Lidd vun hinnen um CD Sampler *Diff-fusion* fir de Centenaire vun der Stad Déifferdeng ze fannen.

Speider huet sech d'Grupp a *Velvet Minx* ëmbenannt.

## Discographie
### EP
* 2008: *Little Monkey*
### Singelen
* 2007: *Help Me Out*
* 2007: *Sweet Illusion*

## Um Spaweck
* Madcrow op Rate Your Music
Tom Flick

Den **Tom Flick**, gebuer den 19. Juli 1968 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Sculpteur.

Nodeem hien am *[[Lycée des arts et métiers]]* um Lampertsbierg op der Beaux-Arts-Sektioun seng Schoul gemaach hat, huet hie säi Studium op der *[[Universität für angewandte Kunst Wien|Universität für angewandte Kunst]]* - *Meisterklasse für Bildhauerei* zu Wien gemaach.

Säin Atelier, deen zum Kollektiv *[[Sixthfloor]]* gehéiert, huet hien op der Neimillen zu Käerch.

Well hie vun der Julia Roberts passionéiert ass, huet hie sech vun der US-amerikanescher Schauspillerin fir seng Alabaster-Skulpturen *Mount-julia* a *Mount-julia 2* inspiréiere gelooss.

## Wierker
* *Les traces ineffaçables* (2017), Monument bei der Gare zu Walfer
* D'Sail *Aqua fons vitae* zu Munneref
* *Deep White*
* *Phoenix* a *Still Moment* beim Centre de Convalescence beim Kolpecher Schlass

## Ausstellungen
* September/Oktober 2009 an der Galerie op der Kap, zesumme mam Michael Kravagna an der Isabelle Lutz.

## Muse Symposium

Am Summer 2007 hat den Tom Flick de *Muse Symposium* zu Käerch organiséiert. Hien huet dohin dräi Sculpteuren agelueden, déi hien a Schweden am Kader vun engem Workshop begéint hat: den Hollänner Lukas Arons, den Norweger Peder Istad an de Schwed Lars Widenfalk.

Den Tom Flick a seng dräi Invitéën hate sech als Zil gesat, fir an engem Zäitraum vun dräi Woche véier Musen aus grousse Granit-Bléck z'erschafen. Intresséierter haten d'Méiglechkeet, de Sculpteure bei der Aarbecht nozekucken an op der Plaz eng Ausstellung mat Wierker vun deene véier Kënschtler ze besichen.

Um Enn vum Symposium goufen déi véier Musen dem Publikum presentéiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
* Den Tom Flick op der Websäit vum Kollektiv ''Sixthfloor'' 
* Den Tom Flick op der Websäit vu ''mediArt''
Marcel Langsam

De **Marcel Langsam**, gebuer zu Lëtzebuerg de 26. Oktober 1891 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 21. November 1979, war e lëtzebuergeschen Turner a Konschtschmadd.

1912 war hien als Turner bei den Olympesche Spiller vu Stockholm.

## Wierker
* D'Kommuniounsbänk an der Häerz-Jesu Kierch an der Stad Lëtzebuerg (Garer Quartier)

## Auszeechnungen
*Prix Grand-Duc Adolphe 1930

## Um Spaweck

## Kuckt och
Guns N' Roses

**Guns N’ Roses** ass eng US-amerikanesch Hard-Rock-Grupp.

## Geschicht
Guns N’ Roses ass aus den zwou Bands "L.A. Guns" an "Hollywood Roses" entstanen, duerch déi de Schoulofgänger Bill Bailey (aka Axl Rose) an de Gittarist Izzy Stradlin éischt Banderfarunge gesammelt hunn.

Als Bassist koum den Duff McKagan dobäi, dee virdru beim Saul Hudson (Slash) a beim Steve Adler an der Band "Road Crew" gespillt huet.

Wéi den Traci Guns (Leadgittar) an de Rob Gardener (Perkussioun) aus der Band gaange sinn, huet den Duff McKagan seng al Bandkolleegen erëm mat an d'Boot geholl a scho gouf den historesche Guns N'Roses Line-up mam Steve Adler an dem Slash op der Leadgittar vervollstännegt.

Vun do un huet eng Aachterbunnfuert ugefaangen, déi mat engem explosiven Album ugefaangen huet, mat der längster Tournee, déi eng Band jee ugetrueden huet, um Héichpunkt war, an an enger Supp vun Drogen an Exzesser bal komplett ënnergaangen ass.

## Discographie

### Studiosalbumen
* 1987: Appetite for Destruction (31. Juli 1987)
* 1988: G N’ R Lies (6. Dezember 1988)
* 1991: Use Your Illusion I (16. September 1991)
* 1991: Use Your Illusion II (16. September 1991)
* 1993: The Spaghetti Incident? *(Coveralbum)* (22. November 1993)
* 2008: Chinese Democracy (22. November 2008)

### Concertsalbumen
* 1999: Live Era: ’87-’93 *(Live)* (22. November 1999)

### Kompilatiounen
* 2004: Greatest Hits *(Best Of)* (15. Mäerz 2004)

### Videoen
* 1992: Use Your Illusion I *(World Tour - 1992 In Tokyo)*, *(DVD/VHS/LD)*
* 1992: Use Your Illusion II *(World Tour - 1992 In Tokyo)*, *(DVD/VHS/LD)*
* 1998: Welcome to the Videos *(DVD/VHS)*

### Singelen an EPen
* 1986: Live?!*@ Like a Suicide (EP)
* 1987: It's So Easy
* 1987: Welcome to the Jungle
* 1987: Live from the Jungle EP
* 1987: Sweet Child o’ Mine
* 1988: Paradise City
* 1989: Patience
* 1989: Nighttrain
* 1991: You Could Be Mine
* 1991: Don't Cry
* 1991: Live and Let Die
* 1992: November Rain
* 1992: Knockin' On Heaven's Door
* 1993: Yesterdays
* 1993: The Civil War EP
* 1993: Ain't It Fun
* 1994: Estranged
* 1994: Since I Don't Have You
* 1994: Sympathy for the Devil
* 1999: Oh my god (US only)
* 2008: Chinese Democracy
* 2008: Better

## Um Spaweck
* Offiziell Internetsäit vun der Grupp
Néblon

Den **Néblon** ass eng Baach an de belschen Ardennen an de Provënze Léck a Lëtzebuerg.

Den Néblon entsteet aus dem Zesummefloss vun e puer klenge Baachen op der Héicht vum Schlass vun Ocquier, op der Grenz vun den zwou Provënzen. Et sinn dëst de *Ruisseau d'Oquier*, *d'Ombre* an de *Ruisseau de Sevrin*. Den Zesummefloss vun deene Baache läit op enger Héicht vun 208 Meter. E mécht dann op enger Streck vu ronn 1&nbsp;km d'Grenz tëscht den 2 Provënze fir duerno an der Provënz Lëtzebuerg weiderzelafen.

E leeft da weider no Osten, fir kuerz no der Uertschaft Jenneret an no 2,5&nbsp;km erëm op d'Provënzegrenz ze kommen.

E leeft da ronn 6,5&nbsp;km weider iwwer dës Grenz, an engem schmuelen Dall, den aus naasse bis suppege Wise besteet, an u senge Uwänner stoussen op ville Plazen d'Bëscher déi vun de Koppe ronderëm erofkommen. Doduerch ass d'Bild vun der Bëschvegetatioun ganz verschidden. Et reecht mat Variatioune vum Abësch mat sengen typeschen Holzarte wéi Eller, an Nëssert bis un de Griechtebësch mat Bichen, Ulmen, Kiischtebeem an Eschen.

E leeft op deem Deel de ganzen Zäit praktesch parallel mat der Nationalstrooss 623 bis op Hamoir, wou en 1&nbsp;km virun der Uertschaft da ganz an der Provënz Léck ass.

Vun der Héicht vum Gemengenhaus vun Hamoir un, ass en op senge leschte 500 Meter tëscht Bëtongsmauere gequetscht, fir ongeféier 150 Meter virun der Bréck vun Hamoir op enger Héicht vun 120 Meter an d'Ourthe ze lafen.

## Um Spaweck
Moulinet

* **[[Moulinet (Alpes-Maritimes)|Moulinet]]**, eng franséisch Gemeng an den Alpes-Maritimes
* **[[Moulinet (Lot-et-Garonne)|Moulinet]]**, eng franséisch Gemeng am Lot-et-Garonne
* De **[[Moulinet (Aangel)|Moulinet]]** en Deel vun enger Aangel.
Amaury vu Marchant an Aansebuerg (1849)

De Grof **Amaury vu Marchant an Aansebuerg**, gebuer de 16. August 1849 zu Sint-Josse-ten-Noode, a gestuerwen den 8. Abrëll 1926 zu Bréissel war Schlasshär zu Aansebuerg. De Grof Amaury krut duerch e Gesetz vum 1. Mäerz 1882 d'lëtzebuergesch Nationalitéit.

Hie war de Jong vum Grof Guillaume a senger Fra der Baronne Juliette de Bagenrieux de Lanquesaintourg, an hie gouf den 18. Januar 1882 zu Schaerbeek mat der Baronne Augusta d'Anethan (1863-1951), der Duechter vum Barong Auguste d'Anethan an der Isabelle Mosselman du Chenoy, 
bestuet.

#### Kanner
* de Grof René (1883-1953) 
* d'Gräfin Juliette vu Marchant an Aansebuerg (1884-1971) 
* d'Gräfin Héléne vu Marchant an Aansebuerg (1885-1941) 
* d'Gräfin Gabrielle vu Marchant an Aansebuerg (1887-1979) 
* de Grof Gaston (1891-1957), 
* de Grof Pol (1892-1893) 
* d'Gräfin Jeanne vu Marchant an Aansebuerg (1894-1895) 
* de Grof Raymond (1897-1959),
* de Grof Victor (1898-1980),

Vun 1884 bis 1889 war hien Deputéierten an der Chamber.
Caelum (Stärebild)

D'Stärebild **Caelum** läit um südleche Stärenhimmel an ass op eise Breetegraden net ze gesinn.

## Beschreiwung
De Caelum ass en onopfällegt Stärebild südlech vum Hues an ëstlech vum groussen Eridanus. Véier Stäre maachen eng gekrëmmt Linn. Nëmmen zwéi Stäre si méi hell wéi déi 5. Gréissteklass.

## Geschicht
De franséischen Astronom Nicolas Louis de Lacaille huet am 18. Joerhonnert e puer Regiounen um Südhimmel Nimm ginn, déi bis dohin nach keen Numm haten. Am Géigesaz zu de klassesche Stärebiller, déi no mythologesche Gestalte genannt sinn, huet de Lacaille senge Konstellatioune meeschtens Nimm vun techneschem Material ginn. Ufanks huet d'Stärebild Caela Sculptoris (Aarbechtsgeschier vum Sculpteur) geheescht, de Gruefstéchel stellt domat e Gravéiermaterial duer, dat fréier fir d'Hirstellung vu Koffer- oder Stolstéch gebraucht gouf.

## Himmelsobjeten

### Stären

### [[Duebelstär]]en

Den hellste Stär, α Caeli, ass en Duebelstäresystem op enger Distanz vun 72 Liichtjoer. Op engem Ofstand vu 6,6 Bousekonne vum 4,45m hellen Haaptstär ass e liichtschwaache Begleeder mat der 13. Gràissteklass.

Den γ Caeli läit 186 Liichtjoer vun eis ewech, an ass och en Duebelstäresystem.
## Kuckt och

## Um Spaweck
Schmuebelen

D**'Schmuebelen**, och nach **Schmuelefen** oder **Schmuewelen** (Hirundinidae), sinn eng Famill mat 75 Aarten an der Uerdnung vun de Spatzevullen (Passeriformes).

D'Schmuebele fänken Insekten am Fléien, wouru si mat engem schlanken, stromliniefërmege Kierper a laange, schmuele Flilleken ugepasst sinn. De Schniewel ass kuerz a ka ganz wäit opgerappt ginn. Si hu kleng Féiss, dat well se sech kaum um Buedem ophalen. Eng Rëtsch Schmuewelaarten hu laang Schwanzfiederen.

D'Schmuebele sinn Zuchvigel. Hiren ausgeprägten Orientéierungssënn erlaabt et hinnen, all Joer op déi selwecht Bruttplaz zeréckzefléien.

Dëse Sënn ass awer nëmmen op hir Orientéierung no Norden ausgeriicht. Den Horatio Kitchener huet dëst bewisen doduerch, datt en an Nordafrika Schmuebele fänke gelooss huet, a se markéiert huet. Duerno huet hie probéiert fir erauszefannen, wou se an Europa am Summer dru wieren. Wéi se dann am Wanter erëm zeréck an Nordafrika waren, huet hie se do eng 500 - 600 Kilometer no Osten transportéire geloss. Wéi d'Schmuebelen dann erëm no Norde gezu sinn, goufen se an Europa op enger Plaz erëm fonnt déi och 500–600&nbsp;km méi ëstlech louch an op der selwechter Distanz wéi déi, déi se tëscht hiren éischte Bruttplazen an hirer Wanterplaz an Afrika hat.

Net verwiesselen däerf een d'Schmuebele mat de Leeëndecker, déi méi laang a schmuel Flilleken hunn.

## Schmuebelen zu Lëtzebuerg

Zu Lëtzebuerg gëtt et dräi Schmuebelaarten: 
* Fënsterschmuewel (de: Mehlschwalbe, fr: hirondelle de fenêtre, *Delichon urbicum*)
* Schaarschtechschmuewel (Rauchschwalbe, hirondelle rustique, *Hirundo rustica*)
* Sandschmuewel (Uferschwalbe, hirondelle de rivage, *Riparia riparia*)

## Literatur
* Lorgé, P. & E. Melchior, 2010. *Vögel Luxemburgs.* 264 S. Erausgi vun der Lëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga. D'Dréckerei ass net genannt. ISBN 978-2-919920-01-3
* Limbrunner, A., E. Bezzel, K. Richarz, D. Singer, 2007. *Enzyklopädie der Brutvögel Europas.* Kosmos Verlag. 860 S. ISBN 978-3-440-11110-9

## Um Spaweck
Simone Lutgen

D**'Simone Lutgen**, gebuer als **Simonne Maria Johanna Lutgen** den 29. Mee 1906 zu Metz, a gestuerwen de 27. Abrëll 1994 zu Antwerpen, war eng Sculptrice, Graphikerin an Dekoratrice.

Hire Papp war vun Noutem, hir Famill huet awer zu Metz, an duerno zu Antwerpe gelieft. Dofir ass si zu Lëtzebuerg relativ onbekannt.
Si huet zu Antwerpen eng Ausbildung als Sculptrice op der Académie royale des beaux-arts, an eng praktesch orientéiert Ausbildung a Publictéitskonscht an der *[[Vakschool voor Kunstambachten]]* gemaach.

1937 krut si de Prix Grand-Duc Adolphe. 1939 huet si eng groussflächeg Collage am Lëtzebuerger Pavillon vun der Weltausstellung zu New York realiséiert. 1940 huet si de Concours fir d'Gestaltung vum *Diplôme du centenaire* vum Comité olympique luxembourgeois gewonnen. 1956 huet si eng 23 Meter laang Wanddekoratioun aus Metallfigure fir de Buffet vun der Stater Gare entworf. Déi gouf an den 1990er Joren ewechgeholl.

Nieft hire grapheschen Aarbechten huet si och mat de verschiddenste Materialer experimentéiert, nieft Metall och mat Gips, Leem, Steen an Holz.

## Ausstellungen (Auswiel)
*1937: Weltausstellung zu New York 
*1946: *Peintres et sculpteurs luxembourgeois à Lyon*

## Literatur

* Goetzinger, Germaine, Lorang, Antoinette, Wagener, Renée [Hrsg.]. *Wenn nun wir Frauen auch das Wort ergreifen...: Frauen in Luxemburg 1880-1950.* Luxembourg: Publications nationales du Ministère de la culture, 1997 S.281-284-277 ISBN 2-87984-010-4.
## Um Spaweck
* Armstrong, Jamie. "Simone Lutgen." konschtlexikon.lu. https://www.konschtlexikon.mnaha.lu/entry/lkl004109/2/. Accessed 15.07.2025.
NGC 1410

Den **NGC 1410** ass eng elliptesch Galaxie am Stärebild Taurus deen 300 Millioune Liichtjoer vun eiser Äerd ewech läit. 
 
## Entdeckung
D'Galaxie NGC 1410 gouf de 17. Januar 1855 vum ireschen Astronom William Parsons, 3. Earl of Rosse entdeckt.
## Kuckt och
 
## Um Spaweck

* SIMBAD Query
* Artikel a Biller zu NGC 1410 op wikisky.org
*  Hubble Space Telescope
*  Astronomie.de
*  Wiesselwierkend Galaxien
*  goBlack
*  APOD
*  Astronews
*  Mass Transfer in the Galaxy Pair NGC 1409/10
*  DSS Images for NGC 1400 through NGC 1499
*  NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
Mathias Reckinger

De **Mathias Reckinger**, gebuer de 17. Februar 1899 zu Berbuerg, a gestuerwen den 12. September 1976 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Moler.

1933 krut hien de Prix Grand-Duc Adolphe. Hie war Zeecheprofesser am Iechternacher Kolléisch.

## Literatur
*APEA, 1987. *Regard sur deux siècles de création et d'éducation artistiques au Luxembourg.* Association des Professeurs d'Education artistique de l'Enseignement secondaire et supérieur (APEA), Luxembourg, 332 S. (Mathias Reckinger: S. 136-137).
*Thinnes, M., 1964. *Le professeur Mathias Reckinger prend sa retraite.* Chron. Etabl. Enseign. second. Inst. pédag., 1963-1964, S. 119-120.
*Wilhelm, F., 1996. *Quelques personnalités, écrivains, peintres, musiciens et industriels epternaciens*. In: Annuaire de la Ville d'Echternach 1995, S. 150-157.

## Um Spaweck

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Kanarievull

De **Kanarievull** (*Serinus canaria* forma *domestica*) gehéiert zu der Famill vun de Fénken (Fringillidae). E staamt vum Kanaregirlitz of a lieft vu Som an anere Planzendeeler.

Gesangs- a Faarfkanarievulle ginn tëscht 13,5&nbsp;cm a 14,5&nbsp;cm grouss.

## Um Spaweck
Aloyse Bové

Den **Aloyse** ("**Alo**") **Bové**, gebuer den 19. Oktober 1906 an der deemoleger Gemeng Hollerech, a gestuerwen de 17. Juni 1977 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Moler a Bannenarchitekt.

Hien huet haaptsächlech Blummen- a Landschaftsbiller gemoolt.

## Liewen
Dem Alo Bové säi Papp war Blummegäertner zu Hollerech. No sengem Ofschloss an der Handwierkerschoul um Lampertsbierg goung hien op München wou hien op der *Akademie für angewandte Kunst und Raumgestaltungen* en Ofschloss a Bannenarchitektur gemaach huet. Zeréck zu Lëtzebuerg gouf hie Gerant an engem Dekoratiounsgeschäft an huet 1932 säi *Büro für Innenarchitektur und Raumkunst* opgemaach.

Als Member vum Cercle artistique de Luxembourg huet hien 1926 fir d'éischt ausgestallt a krut 1935 de Prix Grand-Duc Adolphe.

1939 ass hien der GEDELIT vum Damien Kratzenberg bäigetrueden an am August 1940 der Volksdeutschen Bewegung, wou hien et bis zum *Blockwart* bruecht huet. 1943 gouf hien an d'NSDAP opgeholl.

Säi *Büro für Innenarchitektur und Raumkunst* gëtt 1942 mat Pläng fir Ëmbauaarbechte vum "Stadtschloss" beoptragt, wou ënner anerem eng "Schlossschenke" sollt ageriicht ginn.

1945 gëtt Plainte wéinst "Atteinte à la sécurité extérieure" géint hie gefouert an hie verbréngt 613 Deeg an Ënnersuchungshaft. An den 1950er Jore stellt den Alo Bové seng Wierker nees zu Lëtzebuerg aus.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Biller

Fichier:Vergissmeinicht, 40 cm x 40 cm-SG107822.jpg
Fichier:Phlox, 1957, 60 cm x 74 cm-SG107824.jpg
Fichier:Anemonen, 1960, 40 cm x 40 cm-SG107842.jpg
Fichier:Anemonen und Vergissmeinnicht, 40 cm x 40 cm-SG107841.jpg
Fichier:Rote Rosen, 50 cm x 50 cm-SG107805.jpg
Fichier:Weisse Pfingstrosen, 70 cm x 70 cm-SG107839.jpg
Fichier:Waldlandschaft, 60 cm x 70 cm-SG107836.jpg
File:Mohn, 1976, 50 cm x 60 cm-SG107838.jpg
File:Narzissen und Goldlack, 1956, 60 cm x 80 cm-SG107816.jpg
File:Weisse Pfingstrosen, 70 cm x 70 cm-SG107839.jpg

## Um Spaweck
Baiersbronn

**Baiersbronn** ass eng Gemeng am Landkrees Freudenstadt a Baden-Württemberg, Däitschland.

## Geographie
D'Gemeng vu Baiersbronn erstreckt sech vum Murgdall (450 Meter héich), iwwer NN bis zum Dreifürstenstein ëstlech vun der Hornisgrinde (1.153 Meter héich). Dat ass och den héchste Punkt a Württemberg. Baiersbronn ass no Stuttgart déi flächeméisseg zweetgréisst Gemeng vu Baden-Württemberg.
## Biller

Fichier:Baiersbronn.jpg|Baiersbronn
Fichier:Baiersbronn2 1.jpg|Haaptstrooss zu Baiersbronn

## Um Spaweck
Freudenstadt

**Freudenstadt** ass eng Stad, déi 60&nbsp;km südwestlech vu Stuttgart op engem héije Plateau um Ostrand vum Nordschwarzwald, tëscht 591 an 968 m héich läit. Bekannt ass Freudenstadt als héchstgeleeë Stad vu mëttlerer Gréisst an Däitschland an och als touristesch staark entwéckelt Uertschaft.
## Geographie a Verkéier
## Kuckeswäertes
## Literatur
## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Stad Freudenstadt 
* Internetpräsenz vun der Kathoulescher Kierchegemeng Freudenstadt
Canton de Lisieux-1

De **Canton de Lisieux-1** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Lisieux, am Calvados an der Regioun Normandie. Bei der Kantonalreform vun 2014 gouf de Kanton ofgeschaaft.

## Gemengen am Kanton
Gänsemarsch

**Gänsemarsch** ass eng Form vu Fortbeweegung, bei där déi, déi dobäi sinn, een hanner deem anere ginn.

Bei den Déieren ass de Gänsemarsch heefeg bei Waasservullen ze gesinn, déi mat hire Jongen hannereneen trëppelen.
Léon Nosbusch

De **Léon Nosbusch**, gebuer de 6. Oktober 1897 zu Pëtschent, a gestuerwen den 23. Dezember 1979 zu Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Sculpteur a Moler.

Hie war den Direkter vun enger Parzeläinsfabréck zu Bréissel.

1929 krut hien de Prix Grand-Duc Adolphe.

Fir d'Weltausstellung 1937 zu Paräis huet hien, zesumme mat de Sculpteuren Aloyse Deitz, Ernest Grosber an Albert Kratzenberg, d'Skulpturaarbechte vum Relief *Vue panoramique de la Ville de Luxembourg* no enger Zeechnung vum Pierre Blanc op der Haaptfassad vum Lëtzebuerger Pavillon ausgefouert.

Vun 1946 bis 1975 huet hie fir de Comité Alstad op der Eemaische Konschtwierker aus Toun presentéiert, wéi z.&nbsp;B. Schësselcher, Figuren an Déieren.

1995 koum e lëtzebuergeschen 80-Frang-Timber mam Motiv vum Léon Nosbusch senger Aulebäcker-Skulptur eraus.

## Wierker
* Nouspelt: Aulebäcker-Skulptur
* Stolzebuerg: eng Rei Keramikwierker an der Kierch
* Stad Lëtzebuerg: eng Skulptur am Lycée Technique du Centre, zwou Keramiken an der Entrée vun der fréierer Mouerenapdikt
* Esch-Uelzecht: d'Skulptur op der Fassad vum Lycée Hubert-Clément
* Kautebaach: d'Statu vum hellege Bernard iwwer der Entrée vun der Kierch (1951)

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
Albert Kratzenberg

Den **Albert Kratzenberg**, gebuer den 8. Abrëll 1890 zu Klierf, a gestuerwen och do den 23. Mee 1966, war e lëtzebuergesche Sculpteur a Graphiker.

## Liewen
No der Handwierkerschoul zu Lëtzebuerg huet den Albert Kratzenberg zu Karlsruhe an op der Konschtakademie zu Berlin studéiert. Duerno huet hien e puer Joer an Däitschland, am Bezierk Stettin an zu Hildesheim geschafft.

1919 koum hien op Lëtzebuerg zeréck, wou hie Coursen am Zeechnen an an der Skulptur zu Esch-Uelzecht ginn huet. Am Joer 1930 ass hie “Professer” an der Escher Beruffsschoul ginn.

Fir d'Weltausstellung 1937 zu Paräis huet hien, zesumme mat de Sculpteuren Aloyse Deitz, Ernest Grosber a Léon Nosbusch, d'Skulpturaarbechte vum Relief *Vue panoramique de la Ville de Luxembourg* no enger Zeechnung vum Pierre Blanc un der Haaptfassad vum Lëtzebuerger Pavillon ausgefouert.

Op der Weltausstellung 1939/1940 zu New York gouf seng monumental Skulptur *L'allégorie de l'artisanat* ausgestallt.

1928 an 1932 krut hien de Prix Grand-Duc Adolphe.

Hien huet an den 20er Jore vum 20. Joerhonnert, wéi d'Haaptportal vun der Kathedral restauréiert gouf, d'Statu vum hellegen Niklos geschaaft.

Wéinst senger Haltung wärend der Nazi-Occupatioun am Zweete Weltkrich ass den Albert Kratzenberg am Januar 1947 zu Lëtzebuerg zu sechs Joer Prisong an zum Verloscht vun der lëtzebuergescher Nationalitéit condamnéiert ginn. Hie war de Brudder vum Damien Kratzenberg.

## Wierker

* 1932, Skulptur a véier bronze Placken um Monument Émile Mayrisch am Park Émile Mayrisch zu Diddeleng.
*1936, Goethe-Gedenkplack um Bock.
* Reliefaarbechten um Escher Stadhaus.
* *Bas-relief* um fréieren Editpress-Gebai an der Kanalstrooss zu Esch-Uelzecht.
* Erënnerungsplack um Haus vum Caspar Mathias Spoo zu Esch-Uelzecht.
* Buste vum Caspar Mathias Spoo.
*1939, Haut-relief *L'allégorie de l'artisanat*, eng Monumental-Skulptur fir d'Weltausstellung zu New-York. Eng Figur dovun, e Stolaarbechter mat Hummer, gouf Ufank den 1980er Joren an der Entrée vum renovéierte Quartier Brill zu Diddeleng opgestallt. 2008 gouf se du restauréiert a steet elo am Park vun der Galerie Nei Liicht.
* *Jeune femme*, 1953, Skulptur am Kalleksteen am Park vum Schlass Kolpech zu Nidderkolpech.
* Helleg Famill am Héichaltor an der Kierch zu Mäerkels.
* "Notre Dame de Trintange" um Héichaltor an der Kierch zu Trënteng (1954).
* Hellege Stephanus an der Kapell um Stiefesbierg zu Trënteng.

## Literatur
* Herr, Lambert, 1992. *Kratzenberg Albert*. In: *Anthologie des arts au Luxembourg*. Éditions Émile Borschette. Imprimerie Linden, Lëtzebuerg, 464 S. (Cf. S. 207). ISBN 2-87982-034-0
* M.W., 1935. *Atelierbesuch bei Albert Kratzenberg in Esch an der Alzette.* A-Z: Luxemburger illustrierte Wochenschrift 1935, Nr. 49 (8. Dezember), S. 4-6. (Link)

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
Guckucksauer

Eng **Guckucksauer** ass eng Wandauer bei där e klenge Vull all voll Stonn aus enger Dierchen erauskënnt an e puer Téin päift. D'Melodie ass där vun engem Guckuck noemfonnt.

Déi am meeschte bekannt Guckucksauere kommen aus dem Schwarzwald an aus Béimen. Gedriwwe gi se duerch Gewiichter, meeschtens a Form vun Dännenzapen, déi un enger Ketten hänken an duerch d'Gravitatioun d'Auerwierk undreiwen.

## Um Spaweck
Sandauer

Eng **Sandauer** ass eng Virriichtung fir d'Zäit ze moossen. An engem Glaskierper, deen d'Form vun engem Diabolo huet, lafe Sandkären an den ënneschten Deel vum Glas.

Wann d'Glas geäicht ass, léisst sech domat zimmlech genee d'Zäit moossen. Sandauere ginn als Kicheninstrument gebraucht fir Eeër ze kachen.

Symbolesch gouf d'Sandauer gebraucht fir d'Vergoe vun der Zäit an den Doud duerzestellen. Déi zwéin Deeler vun der Sandauer verkierperen hirersäits dat zyklescht Kommen a Goe vu Liewen an Doud, awer och den Himmel an d'Äerd.

An der Konscht gëtt den Doud dacks als Schankemann mat enger Sandauer an der Hand duergestallt. Dëse Schankemann kann och als Méier mat enger Séissel an där enger Hand an enger Sandauer an där anerer optrieden. Och d'Fliedermaus gëtt mam Doud associéiert; dat erkläert, firwat een alt emol op Grafmonumenter oder an der Fassad vun enger Kierfechtskapell eng Sandauer mat den ausgebreete Flilleke vun enger Fliedermaus gesi kann.

## Um Spaweck
Niwwelphare

**Niwwelpharë** sinn Autosluuchten, oder Luuchten op Motorieder, déi bei Niwwel ugemaach gi fir d'Strooss besser ze gesinn.

D'Niwwelpharen, déi hautdesdaags meeschtens am Luuchtesystem vun den Autoen a Camionen integréiert sinn, goufe fréier separat montéiert. Am Ufank gouf dacks nëmmen een Niwwelphare an der Mëtt vun der viischter Front montéiert.

Den Niwwelpharen hir Optik ass drop ausgeluecht datt hir Liicht an engem bestëmmte Wénkel zu der Siichtlinn vum Chauffer ausgestraalt gëtt, fir sou d'Liichtreflektioun déi duerch déi kleng Waasserdrëpsen entsteet op e Minimum ze reduzéieren. Dëse Wénkel muss grouss sinn well dann d'Reflektioun am klengsten ass.

De Code de la Route reglementéiert de Gebrauch vun Niwwelpharen a Breetstraler.

## Um Spaweck
Béchsemëllech

**Béchsemëllech** oder "Mëllech aus der Dous" ass aus ausgekachter Mëllech gemaach.

Inventor Nicolas Appert am 1810. Se staamt aus den USA. Am Joer 1856 huet den Amerikaner Gail Borden de System patentéiere gelooss, fir datt Mëllech sech méi laang soll halen. Säi Markennumm, "Borden Milk Products LP" gëtt et nach haut.

## Um Spaweck
Schäinhellege Patréiner

**Schäinhellege Patréiner** gëtt am Lëtzebuergeschen e Mënsch genannt, wann ee wëll domat ausdrécken, datt en net éierlech ass an datt en de Leit dat erzielt, wat se gär héieren.
Privatklinik

Eng **Privatklinik**, och **Privatspidol**, gehéiert net der "ëffentlecher Hand" mä enger Pivatpersoun, enger Firma oder enger Grupp vun Interessevertrieder.

Bei der Privatklinik spillt de Benefice eng primordial Roll, well soss de weidere Betrib vum Etablissement net garantéiert ass.

Bekannt zu Lëtzebuerg ass d'Clinique Privée Dr E. Bohler um Kierchbierg.
Zënnzaldot

En **Zënnzaldot** ass eng Miniatur vun engem Zaldot, déi aus Zënn, Bläi oder enger Zënn-Zénk-Mëschung gegoss ass.

Et loosse sech domat historesch Schluechten nostellen.

Al Zënnzaldote sinn a Sammlerkreesser ganz beléift.

## Um Spaweck
Minutt Rou

De Ritual fir eng **Minutt Rou** ze halen, ass e Brauch deen als Empathie ze verstoen ass. Fir gewéinlech gëtt eng Minutt Rou gebueden, fir engem Verstuerwenen eng Éier z'erweisen.

## Um Spaweck
Drotschéier

Eng **Drotschéier ** ass e Wierksgeschier fir Drot ze schneiden.

Eng Drotschéier ass eigentlech keng Schéier, mä eng iwwerdimensionéiert Pëtzzaang.


Drahtschere schneiden.jpg|Eng Drotschéier, déi op ass.
Drahtschere mit Draht.jpg|En Drot an enger Drotschéier.
Éiwegt Liicht

Dat **Éiwegt Liicht** ass eng kleng Luucht oder Käerz, déi "ëmmer" brennt an déi a kathoulesche Kierchen d'sakramental Presenz vu Gott symboliséiert an a Synagogen un de siwenaarmege Käerzeliichter aus dem Tempel (Menora) erënnert.
## Um Spaweck
Canton de Lisieux-2

De **Canton de Lisieux-2** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Lisieux, am Calvados an der Regioun Normandie. Bei der Kantonalreform vun 2014 gouf de Kanton ofgeschaaft.

## Gemengen am Kanton