open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eduard Schewardnadse

Den **Eduard Schewardnadse** (Georgesch: ედუარდ შევარდნაძე, Russesch: Эдуард Амвросиевич Шеварднадзе/*Eduard Amwrossijewitsch Schewardnadse*), gebuer de 25. Januar 1928 zu Mamati, Transkaukasesche SFSR, a gestuerwen de 7. Juli 2014 zu Tbilisi, war en georgesche Politiker.

Hie war Parteikader an der Sowjetunioun, fir d'éischt an der Jugendrganisatioun Komsomol (1957-1961), duerno an der KPvdSU, als Member vum Zentralcomité vun der georgescher KP. 1959 gouf e Member vum Ieweschte Sowjet vun der Georgescher SSR a war vun 1965 bis 1972 georgeschem Innenminister a vun 1972 bis 1985 Éischte Sekretär vun der KPdSU an der Georgescher SSR.

Vun 1985 bis 1990 an nach eng Kéier Enn 1991 war hien Ausseminister vun der Sowjetunioun. Vun 1992 bis 1995 war hie President vum Staatsrot a vun 1995 bis 2003 den zweete President vu Georgien. No de Parlamentswale vun 2003, déi en offiziell gewonnen hat, wat awer vun der Oppositioun kontestéiert gouf, koum et zu der sougenannter Rouse-Revolutioun, wourophin en zeréckgetrueden ass.

## Literatur
* Reinhard Bettzuege: *Hans-Dietrich Genscher – Eduard Schewardnadse. Das Prinzip Menschlichkeit*. Lübbe, Bergisch Gladbach 1994, ISBN 3-404-65101-4.
* Georg Machnik: *Eduard Schewardnadse – Baumeister eines menschlichen Europas der Zukunft*. Friedrich-Schiller-Universität, Jena 2003, ISBN 3-932218-12-4.
* Nicolas Jallot: *Chevardnadzé: le renard blanc du Caucase*. Belfond, Paris 2005, ISBN 2-7144-4047-9.
* John VanOudenaren: *The role of Shevardnadze and the Ministry of Foreign Affairs in the making of Soviet defense and arms control policy*. Rand, Santa Monica 1990, ISBN 0-8330-1076-X.
* Carolyn McGiffert Ekedahl, Melvin A. Goodman: *The wars of Eduard Shevardnadse*. Pennsylvania State University Press, University Park 1997, ISBN 0-271-01604-3.
* R. B. Dobson: *Georgians fast losing faith in Shevardnadze and their democracy*. Office of Research, Department of State, Washington, D. C. 2001.

## Um Spaweck

* Douglas Martin: ''Eduard Shevardnadze, Foreign Minister Under Gorbachev, Dies at 86.'' Noruff an The New York Times vum 7. Juli 2014.
Giuseppe Arcimboldo

Den **Giuseppe Arcimboldo**, gebuer ëm 1526 zu Mailand, an och do den 11. Juli 1593 gestuerwen, war e Moler vun der Spéitrenaissance, speziell vum Manierismus. Hien ass berüümt fir seng Portraiten, déi aus Uebst, Geméis, Fësch oder soss Objeten zesummegesat sinn.

Hie war Ufanks Moler um Wiener Haff, ënner de Keesere Ferdinand I., Maximilian II. a Rudolf II.. 1570 goung en op Prag op den Haff, wou en nieft der Molerei och als Ingenieur, Kostümzeechner a Museker aktiv war, zoustänneg fir Fester z'organiséieren. Nëmmen en Deel vu senge Wierker si bis haut erhale bliwwen.

Am 20. Joerhonnert gouf seng Konscht vun de Surrealisten, absënns dem Salvador Dalí, erëmentdeckt.

Den Asteroid (6556) Arcimboldo gouf no him genannt.

## Auswiel vu Wierker
* *De Geméisgäertner oder eng Spiicht mat Geméis* (Op-der-Kopp-Bild), *Museo ala Ponzone* Cremona
* *De Kinnek Herodes*, Portrait aus Kannerläichen, Venedeg
* *Rudolph II. als Vertumnus*, Portrait aus Geméis, Friichten a Blummen; Schlass Skokloster
* *Déi Véier Joreszäiten*, 1563
* *Déi Véier Elementer*, 1566
* *De Bibliothecaire*, Portrait aus Bicher
* *[[De Jurist]]*, 1566

Fichier:Arcimboldo - Les saisons - Le printemps - Sans cadre.jpg|D'Fréijoer
Fichier:Arcimboldo - Les saisons - L'été.jpg|De Summer
Fichier:Arcimboldo - Les saisons - L'automne.jpg|Den Hierscht
Fichier:Arcimboldo - Les saisons - L'hiver.jpg|De Wanter


Fichier:Arcimboldo Air (copy).jpg|D'Loft (Kopie)
Fichier:Arcimboldowater.jpg|D'Waasser
Fichier:Arcimboldo Fire.jpg|D'Feier
Fichier:Arcimboldo Earth.jpg|D'Äerd


Fichier:Arcimboldo Vegetables.jpg|De Geméisgäertner
Fichier:Arcimboldo Vegetables upsidedown.jpg|De Geméisgäertner (Op der Kopp)
Fichier:Bibliotekarien konserverad - Skoklosters slott - 97136.tif|De Bibliothecaire


## Literatur
* Kindlers Malerei Lexikon im dtv, Band 1, DTV Verlag München 1976, ISBN 3-423-05956-7
* Sylvia Ferino-Pagden (Hg.): *Arcimboldo (1526–1593). Ausstellungskatalog des Kunsthistorischen Museums.* Wien, 2008. ISBN 978-3-85497-118-4
* Benno Geiger: *Die skurrilen Gemälde des Giuseppe Arcimboldi*. Wiesbaden. Limes 1960.

## Um Spaweck
NGC 3666

Den **NGC 3666** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Leo. Si gouf am Joer 1784 vum Wilhelm Herschel mat sengem 18,7-Zoll-Teleskop entdeckt.

## Kuckt och
NGC 3675

Den **NGC 3675** ass eng Spiralgalaxie vum Typ Sb a läit am Stärebild Ursa Major. D'Galaxie huet eng Wénkelgréisst vu 5,9'&nbsp;×&nbsp;3,1' an eng Visuell Magnitude vu +10,0&nbsp;mag. Si gouf de 14. Januar 1788 vum Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* SIMBAD Query
* SEDS
* NASA/IPAC Extragalactic Database
NGC 3664

Den **NGC 3664** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Leo. Si läit ongeféier 77 Millioune Liichtjoer vun eis ewech. Den NGC&nbsp;3664 gouf de 16. Mäerz 1879 vum däitschen Astronom Ernst Wilhelm Leberecht Tempel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Pablo Neruda

De **Pablo Neruda**, gebuer den 12. Juli 1904 zu Parral am Chile als *Neftali Ricardo Reyes Basoalto* (säi Pseudonym *Pablo Neruda*, nom tschecheschen Dichter Jan Neruda, gouf spéider säin offiziellen Numm), a gestuerwen den 23. September 1973 zu Santiago, war e chileeneschen Dichter, Schrëftsteller, Diplomat a Politiker.

Hien huet 1971 de Literaturnobelpräis kritt.

Den Neruda gouf schonn als Teenager fir seng Gedichter bekannt. Hien huet a ganz ënnerschiddleche Stiler a Gattunge geschriwwen, wéi surrealistesch Gedichter, Geschichtsepen, politesch Manifester, eng Prosa-Autobiographie, an erotesch ugehaucht Libesgedichter, wéi z.&nbsp;B. déi, déi 1924 am Fascicule *[[Veinte poemas de amor y una canción desesperada]]* erauskomm sinn.

De kolumbianesche Roman-Schrëftsteller Gabriel García Márquez huet hien eng Kéier "Dee gréissten Dichter vum 20. Joerhonnert, egal a wat fir enger Sprooch" genannt.

An den 1930er Jore war den Neruda Diplomat zu Madrid. Am Spuenesche Biergerkrich huet hie seng politesch Sympathië fir d'Gauche entwéckelt, besonnesch nodeems säi Frënd Federico García Lorca vu Franco-Unhänger ermuert gi war. Wéinst senge Vuen ass hien aus Spuenien erausgeflunn a goung a Frankräich, wou en 1938 Konsul fir Exilspuenier gouf. 1940-1943 war hien a Mexiko stationéiert, a goung dunn hannescht an de Chile.

De 15. Juli 1945 huet hien am *Pacaembu Stadion* zu São Paulo a Brasilien virun 100.000 Leit zu Éiere vum kommunistesche Revolutiounsleader Luís Carlos Prestes gelies.

Wärend senger berufflecher Karriär hat hien eng ganz Rëtsch vun diplomatesche Mandater, a war och eng Sëtzungsperiod laang Senateur fir d'Chileenesch Kommunistesch Partei. Wéi de President González Videla de Kommunismus 1948 am Chile fir illegal erkläert huet, gouf den Neruda per Haftbefeel gesicht; e konnt sech awer méintlaang zu Valparaíso bei Frënn am Keller verstoppen. Duerno ass hien iwwer d'Bierger an Argentinie geflücht, a goung méi spéit ë.&nbsp;a. an Italien an den Exil.

Uganks vun den 1970er Jore gouf den Neruda e Conseiller vum Salvador Allende, dem sozialistesche President vum Chile. Wéi hien 1971 vu Stockholm heemkoum, wou en den Nobelpräis kritt hat, huet den Allende hien invitéiert, am Nationalstadion viru 70.000 eng Liesung ze halen.

Wéi den Allende den 11. September 1973 duerch e Putsch vum Augusto Pinochet ofgesat gouf, louch den Neruda mat Kriibs schwéier krank am Bett. Hien ass den 23. September 1973 gestuerwen. Obwuel de Pinochet all Commemoratiouns-Manifestatioune verbueden hat, sinn Dausende vun Chileenen op d'Strooss gaangen, fir dem Neruda eng lescht Éier z'erweisen.

## Wierker (Auswiel)

## Literatur
* Feinstein, Adam: *Pablo Neruda: A Passion for Life*, Bloomsbury, 2004. ISBN 1-58234-410-8
* Neruda, Pablo: *Confieso que he vivido: Memorias* (Memoiren), 1973.
* Tarn, Nathaniel, Ed (1975) *Pablo Neruda: Selected Poems* Penguin.
Discovery (Raumfär)

De Bau vun der Raumfär **Discovery** (fir *Entdeckung*) war den 12. August 1983 fäerdeg a si hat hiren éischte Fluch am August/September 1984 (STS-41-D). Mat der Landung vum 9. Mäerz 2011 hat d'Raumfär hir lescht Missioun STS-133 absolvéiert. Mat 39 Flich iwwer den Zäitraum vu 27 Joer ass d'Discovery dat Weltraumgefier dat am meeschten agesat gouf.

## Geschicht
D'Discovery ass nom Segler Discovery, engem vun de Schëffer vum James Cook genannt, a mat deem hie 1778 Hawaii entdeckt huet.

Déi intern Bezeechnung fir de Space Shuttle ass OV-103, woubäi OV fir *Orbiter Vehicle* steet. Mat 39 Flich hat d'Discovery méi Flich wéi all iwwereg Orbiter gemaach. Ausserdeem gouf si all Kéier fir den éischte Fluch no den Onglécker vun der Challenger an der Columbia ausgewielt.

1990 huet d'Discovery den Hubble-Weltraumteleskop an de Raum bruecht.

Groussen Interessi krut 2005 d'Missioun STS-114, den éischte Fluch vun engem Shuttle no der Columbia-Katastroph am Joer 2003. Och bei dësem Fluch gouf et e puer Pannen, wat nees zu enger Ënnerbriechung vun de Shuttle-Flich gefouert hat.

Am Juli 2006 hat d'Discovery mat der Missioun STS-121 e weideren erfollegräiche Ravitaillementsfluch op d'International Raumstatioun (ISS) absolvéiert.

Am Mee/Juni 2008 huet den Orbiter d'Missioun STS-124 gemaach. Dee mat siwe Mann besate Shuttle huet den 2. Juni 2008 un der ISS ugedockt. D'Haaptaufgab vun der Missioun war fir de japanesche Laboratoiresmodul Kibō op d'ISS ze bréngen. Ausserdeem huet de Shuttle Ersatzstécker fir d'Reparatur vun der futisser Weltraumtoilette matgeholl.

Den 29. August 2009 ass d'Discovery mat dem Multi-Purpose Logistics Module Leonardo gestart, fir Reserven a Material op d'ISS ze liwweren.

De 24. Februar 2011 um 22:53 Auer ass de Shuttle no 27 Déngschtjoer bei der STS-133-Missioun fir d'lescht gestart. De 26. Februar 2011, huet s'um 20:14 Auer, un der ISS ugedockt a war dem 9. Mäerz 2011 um 17:57 Auer fir d'lescht op der Pist vum Kennedy Space Center a Florida gelant. D'Discovery ass mat zirka 230 Millioune Kilometer déi am wäitste gereest Raumfär vun der NASA-Shuttleflott.

Zanter dem 19. Abrëll 2012 steet d'Discovery als Muséesstéck am James S. McDonnell Space Hangar am Steven F. Udvar-Hazy Center vum Smithsonian-Institut an der Géigend vum Washington Dulles International Airport. Do huet si de Prototyp vun de Space Shuttlen, d'Enterprise, ersat.

## Missiounen

## Kuckt och

* Lëscht vu Space Shuttle-Missiounen
* Lëscht vun de bemannte Raumfaartmissiounen

## Um Spaweck

* Raumfahrer.net: Discovery (OV-103)
*  NASA: Discovery (OV-103)
*  NASASpaceflight.com: Chronik vun der Raumfär Discovery
Lëscht vu geostationäre Satellitten

An dëser Lëscht vu **[[geostationäre Satellit]]te** sinn d'Satellitten op hiren Orbitalpositiounen (geographesch Längt vum Nullmeridian) vun Osten no Westen opgezielt.

## Um Spaweck
* Satellittenempfang
* Weltwäit Satellittefrequenzlëschten
* FlySat Satellittepositiounen a Frequenzlëschten
* Aktuell Satellittenpositiounen
* Schosselgréissten
* Rechner fir Positionéierung vun der Schossel mat Google Maps (Englesch Webpresenz)
* Deeglech aktualiséiert Satellittefrequenzlëschten
Lëscht vu Space Shuttle-Missiounen

Déi follgend **Lëscht vun de Space-Shuttle-Missiounen** féiert d'Starte vum US-amerikanesche Space-Shuttle-Programm chronologesch op. All Space-Shuttle-Starte ware bemannt a goufe vun der NASA duerchgefouert. All Starte waren um Kennedy Space Center (KSC) op de Startanlagen LC-39A an LC-39B. Vun 2007 un gouf nëmmen nach den LC-39A benotzt. 

## Benennung an Nummeréierung
All Missiounen hu mam Kierzel STS ugefaangen, dee fir „Space Transportation System“ steet. Am Ufank huet déi follgend Nummer einfach d'Nummer vum Start bezeechent, z.&nbsp;B. STS-9. Mam fiskalesche Joer 1984 gouf eng alternativ Fluchnummeréierung mat zwou Zifferen an engem Buschtaf agefouert.

## Fluchlëscht
### Absolvéiert Flich




### Rettungsmissiounen STS-3xx

STS-3xx (**S**pace **T**ransportation **S**ystem) war den Numm vun der NASA fir d'Space-Shuttle-Rettungsmissiounen. Déi goufen nom Accident vun der Raumfär Columbia bei der Missioun STS-107 agefouert, fir eng Réckrees vun der Crew am Fall z'erméiglechen, wann e Missiouns-Shuttle beschiedegt géif ginn an eng sécher Landung net méiglech wier. Se ass ni zu engem Rettungsasaz komm.

Bei der leschter Missioun vum Shuttle-Programm STS-135 hätten d'Astronaute am Rettungsfall u Bord vun der ISS bleiwe missen a wieren dann an de Méint duerno mat Sojus-Raumschëffer zeréck op d'Äerd komm.

## Kuckt och

* Ofgesot Space Shuttle-Missiounen

## Literatur
Tony Reichardt: *Erlebnis Space Shuttle - Astronauten berichten*, Motorbuch Verlag 1. Auflage, Stuttgart 2005, ISBN 3-613-02523-X

## Um Spaweck

*  Raumfahrer.net: Space Shuttle
*  NASA: Space Shuttle Launch Archive
*  NASA: Shuttle Missions
Kathoulesch Universitéit vu Mechelen

D**'Kathoulesch Universitéit vu Mechelen**, eigentlech **Kathoulesch Universitéit vun der Belsch** , déi schonn 1835 op Léiwen verluecht gouf, ass 1834 op Initiativ vum belschen Episkopat zu Mechelen gegrënnt ginn.

1830 war et an de südleche Provënze vum Vereenegte Kinnekräich vun den Nidderlanden (1815-1830/39) zur Revolutioun komm, a bal war en neie Staat entstanen: d'Belsch.

Politesch gouf et an der Belsch zwou Haaptstréimungen, fir net ze soe Parteien: d'Katholicken an déi Liberal.

Fir weiderhin am Bildungsberäich ze dominéieren, hunn déi belsch Bëscheef 1834 eng *Université catholique de Belgique* zu Mechelen gegrënnt.

Déi liberal, respektiv antiklerikal Milieuen hunn dunn, nach am Joer 1834 an der Haaptstad Bréissel, hir Université libre de Belgique opgemaach, déi spéider nëmme méi als *[[Université libre de Bruxelles]]* bezeechent gouf.

1835 hunn d'belsch Autoritéiten d'Staatsuniversitéit vu Léiwen (1817-1835) zougemaach, well et jo nieft deenen zwou neien Anstalten, zu Mechelen an zu Bréissel, nach zwou Staatsuniversitéiten zu Gent an zu Léck gouf.

Dat selwecht Joer, deemno nach 1835, hunn déi Klerikal dovu profitéiert, fir hir Uni vu Mechelen op Léiwen ze transferéieren. Nieft de Gebaier hu si de räiche Bibliothéiksfong an d*'Bourses de fondation* iwwerholl. An natierlech hu si vun do un ëmmer sou gemaach, wéi wann hir Uni op déi prestigiéis Institutioun aus dem Joer 1425 géif zeréckgoen. Wéi och ëmmer, aus der *Université catholique de Belgique* zu Mechelen (Malines) ass eng *Université catholique de Louvain* ginn, déi an de 60er Jore vum 20. Joerhonnert tëscht Léiwen a Louvain-la-Neuve opgedeelt sollt ginn.

## Literatur
* André Uyttebrouck, *Cours d'histoire de la pédagogie* (donné dans le cadre de l'Agrégation de l'Enseignement secondaire supérieur); U.L.B. (Presses universitaires de Bruxelles), 1975/76 (1ère édition); 1978/79 (3e tirage).
Challenger (Raumfär)

De Space Shuttle ***Challenger*** (englesch fir *Erausfuerderer*) war déi drëtt Raumfär vun der NASA nom weltraumonbrauchbare Prototyp *[[Enterprise (Raumfär)|Enterprise]]* an der éischter voll fluchbrauchbarer *[[Columbia (Raumfär)|Columbia]]*. Hire Bau war am Oktober 1982 fäerdeg, hiren éischte Fluch war am Abrëll 1983 mat der STS-6-Missioun. Déi intern Bezeechnung war OV-099.

D**Challenger'' gouf nom brittesche Fuerschungsschëff [[HMS Challenger (1858)|''HMS Challenger'']] genannt, dat vun [[1872]] bis [[1876]] d'Weltmierer befuer huet. D'[[Moundlandefär]] vun [[Apollo 17]] hat och schonn deen Numm.

De Fabrikant vun de Space Shuttlen, [[Rockwell International]] (an der Tëschenzäit en Deel vu [[Boeing]]), hat am Februar [[1972]] den Optrag fir de Bau vun ufanks zwéin Orbiter, d''Enterprise'' an d''Challenger'', kritt, déi net fir den Asaz am Raum geduecht waren. Ufanks als Test-Orbiter fir de Shuttle-Programm gebaut, gouf d**Challenger* nodeem se fäerdeg war am Mee [[1977]] fir d'éischt bal e Joer laang als STA-099 – *'STA** steet fir ***S*'tructural **T**est **A**rticle* – fir Schwéngungstester gebraucht. Vun [[1979]] goufen dunn nodréiglech mat hir amplaz vun der *Enterprise* (OV-101), dem éischte Structural Test Article, Ofworf- a Landetester gemaach, a se gouf als vollwäerteg a raumfluchfäheg Raumfär mat der Bezeechnung OV-99 ausgebaut.

D*'Challenger* hat néng vollstänneg Flich mat am Ganzen 987 Äerdëmkreesungen absolvéiert. Si war 69 Deeg am [[Universum|Weltraum]].

Den [[28. Januar]] [[1986]], 73 Sekonnen nom Start vun der Missioun [[STS-51-L]], war d'Raumfär an enger Héicht vu ronn 15 Kilometer auseneegebrach (kuckt [[STS-51-L#D'Challenger-Accident|Challenger-Katastroph]]). Dobäi waren all siwen Astronaute gestuerwen. Als Grond gouf d'Versoe vun engem oder méi Dichtungsréng an enger vun de säitleche Feststoffrakéiten ermëttelt. Et war dat bis dohi schwéierst [[Lëscht vu Katastrophe an der Raumfaart|Accident an der Raumfaartgeschicht]] vun den USA.

D'Wrackdeeler vun der *Challenger'' leien an engem fréiere Rakéitesilo am Startkomplex 31 vun der Cape Canaveral Air Force Station.

## Missiounen

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Raumfahrer.net: Den Orbiter Challenger (OV-099)
*  NASA: Beschreiwung a Flich vun der Challenger
*  NASASpaceflight.com: Chronik vun der Raumfär Challenger
NGC 5238

Den **NGC 5238** ass eng irregulär Galaxie am Stärebild Canes Venatici. D'Galaxie gouf am Joer 1789 vum Astronom Wilhelm Herschel mat engem 18,7&nbsp;Zoll-Spigelteleskop entdeckt.

## Kuckt och
Université d'État de Louvain

D**'Université d'État de Louvain** war eng vun den dräi Universitéiten, déi vum Kinnek-Groussherzog Wëllem I. am Süde vu sengem Räich, als Géigestéck zu den dräi Universitéiten, déi et am Norde scho gouf, gegrënnt goufen.

Wéi am Kader vum Wiener Kongress (1814/15) dat neit Kinnekräich vun de vereenegten Nidderlanden geschaf an der Herrschaft vum Prënz Wëllem vun Oranien-Nassau ënnerstallt gouf, gouf et am Norden (am haitegen Holland) schonn dräi Universitéiten: d'Universitéit Leiden, d'Universitéit Utrecht an d'Universitéit Groningen. Souzesoen als Géigegewiicht goufen am Süden (zukünfteg Belsch) och dräi Universitéite vum neie Staat geschaf, an zwar zu Gent, zu Léiwen an zu Léck.

Zu Léiwen war am spéide Mëttelalter schonn eng Universitéit gegrënnt ginn, an zwar vum Herzog Jang IV. vu Brabant a vun der Stad Léiwen selwer, dat Ganzt mam Seege vum Poopst. Mä déi Uni war 1788 vum Keeser Jousef II. sou gutt wéi opgeléist ginn: d'Enseignementer waren all - bis op d'Theologie, déi un de *Séminaire général des Pays-Bas autrichiens* zu Léiwen ugeschloss gouf - op verschidden Institutiounen zu Bréissel transferéiert ginn. 1797, ënner dem franséische Regime vum Directoire, war d'Universitéit du formell ganz ofgeschaf ginn.

D'Staatsuniversitéit Léiwen, wou den Enseignement op Latäin gehale gouf, hat awer nëmmen eng kuerz Existenz. 1830 koum et nämlech zur Revolutioun am Süden, an den neie belsche Staat, deen doraus ervirgoung, huet 1834, wéi déi belsch Bëscheef eng Kathoulesch Universitéit zu Mechelen an d'Fräidenker d'Université libre de Belgique gegrënnt hunn, d'Staatsuniversitéit Léiwen zougemaach. Hir Gebaier goufe kuerz duerno vun der Kathoulescher Universitéit vu Mechelen iwwerholl. Déi nennt sech zanterhier d'Kathoulesch Universitéit vu Léiwen.
NGC 3918

Den **NGC 3918** ass en helle planetareschen Niwwel am Stärebild Centaurus. Seng Distanz zu der Äerd ass ongeféier 4.900 Liichtjoer. Hien ass den hellste vun de südleche planetareschen Niwwelen. Den *NGC&nbsp;3918* gouf am Mäerz 1834 vum John Herschel entdeckt. Et kann een den Niwwel scho mat engem klengen Teleskop um Himmel fannen. Seng liicht oval Form erstreckt sech iwwer aacht bis zéng Bouminutten.

## Fluoreszenz

Charakteristesch fir den *NGC&nbsp;3918* ass seng stralend blo Faarf. Am Zentrum vum Objet steet e wäissen Zwerg. Et ass e Rescht vun engem Roude Ris a gëtt vum Niwwel verschleiert. Dëse Kär emittéiert eng intensiv ultraviolett Stralung, déi den Niwwelgas un d'fluoreszéiere bréngt.

## Dynamik

Spektroskopesch Donnéeë weisen, datt sech den Objet mat ronn 17 Kilometer pro Sekonn op eis zou beweegt. Den Niwwel selwer (seng baussenzeg Gasschichten) deent sech mat enger Vitess vu 97 Kilometer pro Sekonn aus.

E Roude Risestär stéisst a senger Endphas grouss Portioune vu Gas of. Dat féiert zu der Bildung vu sou planetareschen Niwwelen. Den *NGC&nbsp;3918* huet eng bannenzeg Gasschuel déi hell liicht a weider baussenzeg en zweeten diffuse Gasmantel. Doduerch entsteet den Androck, wéi wann déi zwou Schichte vun zwéi separate Ausstéiss resultéiere géifen. No Studie stamen se awer vun engem an dem selwechten Ausbroch. Allerdéngs hat de roude Risestär seng verschidde Gasschichte mat zwou verschiddene Vitesse vu sech ewech geblosen.

D'Liewensdauer vu sou engem Objet ass en ettlech zéngdausend Joer. Niwwele wéi den *NGC&nbsp;3918* existéieren nëmme fir relativ kuerz Zäit, well si duerch déi héich Ausbreedungsvitesse vum Niwwelgas séier verblatzen.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  A Piercing Eye in the Sky – Bericht vun der Hubble-Säit iwwer den NGC 391. Zougrëff de 5. August 2010.
*  Planetary Nebula NGC 3918 – NGC 3918 op der Hubble-Säit. Zougrëff de 5. August 2010.
*  Why NGC 3918 appears blue – Artikel vun der Astronomical Society of New South Wales. Zougrëff de 5. August 2010.
*  NGC 3918 – NGC 3918 an der SIMBAD Astronomical Database. Zougrëff de 5. August 2010.
*  Blue Planetary – NGC 3918 an der Encyclopedia of Science. Zougrëff de 5. August 2010.
NGC 3504

Den **NGC 3504** ass eng Balkespiralgalaxie vum Typ SBab a läit am Stärebild Leo Minor. D'Galaxie huet eng Wénkelgréisst vun 2,7'&nbsp;×&nbsp;2,1' an eng visuell Magnitude vun 10,9&nbsp;mag. Den NGC&nbsp;3504 gouf den 11. Abrëll 1785 vum Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* SEDS
NGC 3766

Den **NGC 3766** ass en oppene Stärekoup am Stärebild Centaurus. Den NGC&nbsp;3766 huet en Duerchmiesser vun 12 Bouminutten an eng visuell Magnitude vu 5,3&nbsp;mag. De Stärekoup ass tëscht 5.000 bis 7.000 Liichtjoer vun eis ewech.

An enger an *[[Astronomy and Astrophysics]]* publizéierter Analys mat siwejäreger Observatioun vu méi wéi 3000 Stäre mat Hëllef vum Leonhard-Euler-Teleskop am Chile, goufen am Stärekoup 36 Stären entdeckt, déi zu enger bis elo net beschriwwener Klass vu verännerleche Stären ze gehéiere schéngen. Si rotéiere ganz séier a sinn eréischt ronn 20 Millioune Joer al. Hir Hellegkeet variéiert nëmme liicht, ëm 0,1 Prozent an zwou bis 20 Stonnen. Si léisst sech awer trotzdeem net mat de bekannte Stäremodeller erklären.

## Kuckt och
Simone Veil

D**'Simone Veil**, gebuer als *Simone Jacob* den 13. Juli 1927 zu Nice, a gestuerwen den 30. Juni 2017 zu Paräis, war eng franséisch Politikerin.

Si war vun 1974 bis 1979 Gesondheetsministesch a vun 1979 bis 1982 Presidentin vum Europäesche Parlament. Den 20. November 2008 gouf d'Simone Veil Member vun der Académie française.

## Liewen
D'Simone Veil war d'Duechter vum Architekt André Jacob an der Yvonne Steinmetz. D'Famill war jiddesch, mä éischter aus kulturelle wéi reliéise Grënn. 1944 gouf d'Famill vun der Gestapo verhaft. Hire Papp an hire Brudder Jean goufen a Litauen deportéiert a sinn net méi erëmkomm. Hir Schwëster Denise war bei der Résistance, si gouf an d'KZ Ravensbrück verschleeft, konnt awer iwwerliewen. D'Simone, hir Mamm an hir aner Schwëster Madeleine goufen an d'KZ Auschwitz-Birkenau deportéiert an am Januar 1945 op engem Doudesmarsch an d'KZ Bergen-Belsen geschéckt. Hir Mamm ass do de 15. Mäerz 1945 un enger Typhusepidemie gestuerwen, d'Simone an hir Schwëster konnten de 15. Abrëll 1945 vun der englescher Arméi befreit ginn.

D'Simone Veil huet um Institut d'études politiques de Paris Droit studéiert. Si war vun 1974 bis 1979 Gesondheetsministesch an de Regierunge vum Jacques Chirac a vum Raymond Barre an no der Germaine Poinso-Chapuis déi zweet Fra iwwerhaapt, déi a Frankräich Ministesch gouf. Als Gesondheetsministesch huet si sech dofir agesat, datt Verhiddungsmëttele méi einfach zougänglech géifen, a besonnesch och, wat hir vill Feindschaft abruecht huet, fir d'Legaliséierung vum Avortement. D'Gesetz vum 17. Januar 1975 gëtt nach haut *Loi Veil* genannt.

Duerno gouf si bei den éischten Europawalen 1979 an d'Europäescht Parlament gewielt, a gouf do fir zwee an en halleft Joer als Presidentin vun där Assemblée gewielt.

Ënner dem Premierminister Édouard Balladur war si vun 1993 bis 1995 Ministesch fir Soziales, Gesondheet an d'Stied.

Vun 1998 bis 2007 war d'Simone Veil Member vum Conseil constitutionnel.

2008 gouf si an d'Académie française gewielt, wou si zanter dem 18. Mërz 2010 de Fauteuil 13, wou schonn de Jean Racine souz, iwwerholl huet.

1981 krut si de Karlspräis vun der Stad Oochen iwwerreecht, an 2005 de Prënz-vun-Asturien-Präis.

## Biographien
* Simone Veil: *Une vie*. Stock, Paris 2007, ISBN 978-2-234-05817-0 (Autobiographie). Auszich: "Auschwitz un das Leben in der Hölle." op Welt Online.
* *Simone Veil. Une femme exceptionnelle*. Reihe *Au micro*. Heft 12. Langenscheidt, Berlin 1983, ISBN 3-468-45575-5.

## No hir genannt
A follgenden Uertschaften ass eng Strooss no der Simone Veil genannt: Esch-Uelzecht, Kockelscheier, Mamer, Mutfert.

D'Stad Lëtzebuerg huet am Joer 2023 op der *Izeger Knupp –* an engem neien Deel vu Bouneweg – och eng vu sechs Stroossen déi den Numm vun enger Fra kruten, no hir genannt.

## Gielercher
*
*
## Um Spaweck

*Portrait vun der Simone Veil am Magazine *NZZ Folio*.
*"Ich war die Hassfigur der Reaktionäre" Interview mat der Simone Veil am *Tagesspiegel* vum 22. Mäerz 2009.
*"Wir haben unsere Mörder besiegt." Interview mat der Simone Veil am Magazine *Cicero* 04/2009]
Universitéit Louvain

Mat **Universitéit Louvain**, respektiv **Universitéit Léiwen**, ka gemengt sinn:
* Universitas Lovaniensis, e grousse kulturellen a Wëssensvermëttelungszentrum an de südlechen Nidderlanden, tëscht 1425 a 1797
* Staatsuniversitéit vu Louvain, déi nëmme vun 1817 bis 1834 bestanen huet.
* d'Kathoulesch Universitéit Léiwen, sou wéi se tëscht 1835 an 1968 bestanen huet, an déi sech als Konsequenz vum sougenannte flämesch-wallounesche Sproochesträit gespléckt gouf an:
** déi hollänneschsproocheg Katholieke Universiteit Leuven zu Léiwen (nl. *Leuven*, fr. *Louvain*), kuerz *KU Leuven*,
** déi franséischsproocheg Université catholique de Louvain zu Louvain-la-Neuve , kuerz *UCLouvain*.
Leonhard-Euler-Teleskop

De **Leonhard-Euler-Teleskop** och **Schwäizer-1,2-m-Leonhard-Euler-Teleskop** oder kuerz **Euler-Teleskop** ass e Spigelteleskop mat 1,2&nbsp;m Apertur vum Observatoire vu Genf um La-Silla-Observatoire vum Europäesche Südobservatoire am Chile.

Den Teleskop gëtt zanter senger Fäerdegstellung am Joer 1998 vun der Schwäizer Universitéit Genf bedriwwen. Et gouf nom Mathematiker Leonhard Euler genannt.

Zesumme mam belsche Mercatorteleskop vun der flämeschsproocheger Kathoulescher Universitéit Léiwen huet en zum *Southern Sky Extrasolar Planet Search Programme* gehéiert, dee vill extrasolar Planéiten entdecke konnt.

Speziell dofir koum de CORALIE Echelle Spektrograph zum Asaz. Den éischte Planéit war een aus dem Orbit vum Gliese 86, e Planéit vun ongeféier 4 Jupitermassen an enger Ëmlafdauer vun ongeféier 15,8 Deeg. Duerno goufen nach en ettlech aner extrasolar Planéite mat deem Teleskop entweeder entdeckt oder ënnersicht.


Eso9855a.jpg|Teleskopgebai
The Swiss 1.2-metre Leonhard Euler Telescope in its dome at La Silla.jpg|Foto vu bannen a Fëschaperspektiv
Lso-swiss.jpg|Teleskoptubus


## Kuckt och

* Lëscht vun de gréissten opteschen Teleskopen
## Um Spaweck
* ESO La Silla 1.2m Leonhard Euler Telescope
Arp 299

Den **Arp 299** ass e System vun interaktive Galaxien am Stärebild Ursa Major a läit ongeféier 40 Millioune Parsec vun eis ewech. De System besteet aus enger verschmolzener Galaxiëkoppel, deenen hir Kären nëmme ronn 22" vunenee leien, sowéi aus enger klenger E/S0-Galaxie géi eng Bouminutt nordwestlech läit.

D'Katalog-Bezeechnungen **NGC&nbsp;3690** an **IC&nbsp;694** bezéie sech op dat System, woubäi d'Zouuerdnung oneenheetlech ass. Fir e weideren Duerchernee suergt den Ëmstand, datt am Arp-Atlas d'Bezeechnungen *NGC&nbsp;3690* an *IC&nbsp;694* falsch Arp 296, enger anerer interaktiver Galaxiëkoppel, nëmmen e puer Bouminutte vun Arp&nbsp;299 ewech, zougeschriwwe ginn.

Am Arp-299-System goufen d'Supernovaen SN&nbsp;1992bu, SN&nbsp;1993G, SN&nbsp;1998T an SN&nbsp;1999D souwéi SN&nbsp;1990al an SN&nbsp;2005U observéiert.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Nadine Gordimer

D**'Nadine Gordimer**, gebuer den 20. November 1923 zu Springs, Transvaal, haut Gauteng, a gestuerwen den 13. Juli 2014 zu Johannesburg, war eng südafrikanesch Schrëftstellerin.

An hire Romaner, Erzielungen an Essaye behandelt se virun allem déi südafrikanesch Apartheidpolitik an där hir zerstéieresch Suitten, souwuel fir déi schwaarz wéi och fir déi wäiss Populatioun.

1974 huet d'Nadine Gordimer de Booker Prize kritt, an 1991 den Nobelpräis fir Literatur.

## Wierker (Auswiel)

### Romaner
**The Lying Days*, 1953
**A World of Strangers*, 1958
**Occasion for Loving*, 1963
**The Late Bourgeois World*, 1966
**A Guest of Honour*, 1971
**The Conservationist*, 1974
**Burger's Daughter*, 1979
**July's People*, 1981
**A Sport of Nature*, 1987
**My Son's Story*, 1990
**None to Accompany Me*, 1994
**The House Gun*, 1998
**The Pickup*, 200

### Kuerzgeschichten
**Face to Face* (1949)
**The Soft Voice of the Serpent*, 1953)
**Six Feet of the Country* (1956)
**Friday's Footprint* (1960)
**Not for Publication* (1965)
**Livingstone's Companions* (1972)
**Selected Stories* (1975)
**A Soldier's Embrace: Stories]]* (1980)
**Something Out There* (1984)
**Jump and Other Stories*, (1991)

## Literatur
* *Nadine Gordimer: a bibliography of primary and secondary sources, 1937–1992* comp. by Dorothy Driver; London, München: 1994. (Bibliographical research in African literatures; 4; ISBN 1-873836-26-0)
* Stephen Clingman: *The Novels of Nadine Gordimer*, (1986)
* *Critical Essays on Nadine Gordimer* hrsg. Rowland Smith (1990)
* Dominic Head: *Nadine Gordimer*, (1994)
* Kathrin Wagner: *Rereading Nadine Gordimer*, (1994)
* Christiane Korff: *Schreiben, um sich selbst zu erschaffen.* In Charlotte Kerner (Hrsg): *Madame Curie und ihre Schwestern – Frauen, die den Nobelpreis bekamen*, Beltz, Weinheim / Basel 1997, ISBN 3-407-80845-3.

## Um Spaweck

* "Die Stimme Afrikas". Interview mat der Nadine Gordimer vum 30. Mee 2010
* " 'Ich seh nur den Menschen.' " Interview an Neues Deutschland, 23. Februar 2010
CORALIE-Spektrograph

De **CORALIE**-Spektrograph ass en Echelle Spektrograph am Beräich vun der Astronomie. Dat naturwëssenschaftlecht Instrument gëtt zesumme mat engem Teleskop benotzt, fir Spektre vu Stären auszemoossen a fir mam Doppler-Effekt extrasolar Planéite mat der *radialer Vitessmethod* z'entdecken.

Et gouf am Kader vum *[http://obswww.unige.ch/~udry/planet/coralie.html Southern Sky extrasolar Planet search Programme]* um Leonhard-Euler-Teleskop am La-Silla-Observatoire am Chile installéiert.

Den ELODIE-Spektrograph war de Pendant vum *[http://obswww.unige.ch/~udry/planet/elodie.html Northern Extrasolar Planet Search]* Programm.

## Eegenschaften
Dat spektraalt Opléisungsverméigen vun *CORALIE* zielt <math>R = {\lambda\over\Delta\lambda} = 50000</math> mat enger Zesummefaassung vu jee 3 Pixelen. Den CCD-Detekter huet dobäi 2.000 &times; 2000 Pixel bei enger Pixelgréisst vu 15 µm.

## Entdecke vu Planéite mam CORALIE
Fënnef Planéite goufe bis elo duerch *CORALIE* entdeckt, verifizéiert mat aneren Observatiounsprogrammer.

## Kuckt och

* Lëscht vun Exoplanéiten
* ELODIE-Spektrograph
* SOPHIE-Spektrograph

## Um Spaweck
* The Geneva Extrasolar Planet Search Programmes
Geneviève Cluny

D**'Geneviève Cluny**, gebuer als *Thérèse Ginette Camille Jounay* den 18. Abrëll 1928 zu Bressuire, ass eng franséisch Schauspillerin.

Bedeitend Filmer an deenen d'Geneviève Cluny matgespillt huet sinn am Joer 1959 *Les cousins* vum Claude Chabrol mam Gérard Blain a Jean-Claude Brialy a *Les jeux de l'amour* (1960) vum Philippe de Broca mam Jean-Pierre Cassel. 
## Filmographie
### Kino
* 1954: *L'honneur est sauf*, vum Édouard Molinaro (Kuerzfilm)
* 1956: *[[Mon curé chez les pauvres (Film 1956)|Mon curé chez les pauvres]]*, vum Henri Diamant-Berger mam Arletty 
* 1957: *L'ami de la famille*, vum Jack Pinoteau mam Darry Cowl a Pascale Audret
* 1957: *Donnez-moi ma chance*, vum Léonide Moguy mam Ivan Desny a Michèle Mercier
* 1958: *Le tombeur*, vum René Delacroix mam Jacques Jouanneau 
* 1959: *[[Les cousins]]*, vum Claude Chabrol mam Gérard Blain an Jean-Claude Brialy
* 1959: *Un témoin dans la ville*, vum Édouard Molinaro mam Lino Ventura a Sandra Milo
* 1959: *Arrêtez le massacre *, vum André Hunebelle mam Jean Richard a Corinne Marchand
* 1960: *Reveille-toi cherie*, vum Claude Magnier mam François Périer an Daniel Gélin
* 1960: *[[Les jeux de l'amour]]*, vum Philippe de Broca mam Jean-Pierre Cassel a Claude Cerval
* 1961: *[[Le farceur]]*, vum Philippe de Broca mam Anouk Aimée a Jean-Pierre Cassel
* 1961: *Es muß nicht immer Kaviar sein*, vum Géza von Radványi mam O. W. Fischer an Eva Bartok
* 1961: *Diesmal muß es Kaviar sein*, vum Géza von Radványi mam O. W. Fischer a Senta Berger
* 1962: *Les filles de La Rochelle*, vum Bernard Deflandre mam Philippe Lemaire 
* 1962: *[[Die lustige Witwe (Film 1962)|Die lustige Witwe]]*, vum Werner Jacobs mam Peter Alexander a Karin Hübner 
* 1962: *L'éveil*, vum Alain Cuniot (Kuerzfilm)
* 1963: *[[Ferien vom Ich (Film 1963)|Ferien vom Ich]]*, vum Hans Grimm mam Walter Reyer an Hans Holt
* 1963: *[[Les veinards]]*, Sketch *Une nuit avec une vedette* vum Philippe de Broca mam Darry Cowl 
* 1963: *Wochentags immer*, vum Michael Burk mam Hanns Lothar an Ann Smyrner
* 1964: *Wenn man baden geht auf Teneriffa*, vum Helmuth M. Backhaus mam Peter Kraus a Corny Collins
* 1966: *[[Agent 505 - Todesfalle Beirut]]*, vum Manfred R. Köhler mam Frederick Stafford a Chris Howland
* 1968: *House of Cards*, vum John Guillermin mam George Peppard an Inger Stevens

## Um Spaweck
Jacqueline Sassard

D**'Jacqueline Sassard**, gebuer den 13. Mäerz 1940 zu Nice, a gestuerwen de 17. Juli 2021 zu Lugano, war eng franséisch Schauspillerin.

Bedeitend Filmer an deenen d'Jacqueline Sassard matgespillt huet, sinn am Joer 1957 *Guendalina* vum Alberto Lattuada mam Raf Vallone a Sylva Koscina, dann 1959: *Estate violenta* vum Valerio Zurlini mam Eleonora Rossi Drago, 1967 *Accident* vum Joseph Losey mam Dirk Bogarde an nach 1968 *Les biches* vum Claude Chabrol mam Jean-Louis Trintignant a Stéphane Audran.

## Filmographie
* 1956: *Je plaide non coupable*, vum Edmond T. Gréville mam Barbara Laage an John Justin 
* 1957: *[[Guendalina]]*, vum Alberto Lattuada mam Raf Vallone a Sylva Koscina 
* 1958: *[[Nata di marzo]]*, vum Antonio Pietrangeli mam Gabriele Ferzetti 
* 1959: *Il magistrato*, vum Luigi Zampa mam François Périer a Massimo Serato
* 1959: *Faibles femmes*, vum Michel Boisrond mam Alain Delon, Mylène Demongeot a Pascale Petit
* 1959: *Tutti innamorati*, vum Giuseppe Orlandini a Franco Rossi mam Marcello Mastroianni a Gabriele Ferzetti
* 1959: *[[Estate violenta]]*, vum Valerio Zurlini mam Eleonora Rossi Drago an Jean-Louis Trintignant 
* 1959: *Ferdinando I. re di Napoli*, vum Gianni Franciolini mam Peppino De Filippo an Eduardo De Filippo 
* 1961: *Mariti a congresso*, vum Luigi Filippo D'Amico mam Walter Chiari a Marisa Merlini 
* 1961: *I soliti rapinatori a Milano*, vum Giulio Petroni mam Peter Baldwin an Dominique Boschero
* 1961: *[[Arrivano i titani]]*, vum Duccio Tessari mam Giuliano Gemma an Antonella Lualdi 
* 1962: *Freddy und das Lied der Südsee*, vum Werner Jacobs mam Freddy Quinn a Ralf Wolter 
* 1963: *Sandokan, la tigre di Mompracem*, vum Umberto Lenzi mam Steve Reeves a Geneviève Grad 
* 1964: *[[Le voci bianche]]*, vum Pasquale Festa Campanile mam Sandra Milo, Anouk Aimée a Barbara Steele
* 1964: *I pirati della Malesia*, vum Umberto Lenzi mam Steve Reeves
* 1965: *[[Le stagioni del nostro amore (Film)|Le stagioni del nostro amore]]*, vum Florestano Vancini mam Enrico Maria Salerno an Anouk Aimée
* 1967: *[[Accident]]*, vum Joseph Losey mam Dirk Bogarde, Stanley Baker a Michael York 
* 1968: *[[Les biches (Film)|Les biches]]*, vum Claude Chabrol mam Jean-Louis Trintignant a Stéphane Audran

## Um Spaweck
Stee vu Rosetta

De **Stee vu Rosetta** oder **Stee vu Rosette** ass eng stenge Stele, déi als Fragment erhalen ass, an op där an dräi Schrëften (Hieroglyphen, Demotesch, Algriichesch) e Priesterdekreet agemeesselet ass. Dësen Text aus dem Joer 196 v.&nbsp;Chr. ass en Hommage un den egyptesche Kinnek Ptolemaios V. a lueft e fir alles, wat e Guddes gemaach hätt.

De Stee vu Rosetta huet eng determinant Roll gespillt, fir déi egyptesch Hieroglyphen iwwersetzen ze kënnen. En ass zanter dem 19. Jh. am British Museum zu London ausgestallt.

En ass 112,3&nbsp;cm héich, 75,7&nbsp;cm breet und 28,4&nbsp;cm déif, weit 762&nbsp;kg an ass aus donkelgroem Granodiorit.

Well e beschiedegt ass, ass kee vun den dräi Texter komplett erhalen: 
* Vum ieweschten Text (Hieroglyphen) feele ronn zwee Drëttel, just déi lescht 14 Zeilen si ganz erhalen. All 14 Zeile sinn um rietse Bord beschiedegt an 12 Zeilen zousätzlech op der lénkser Säit. 
* De mëttelse Beräich (Demotesch) ass am beschten erhalen. Vun den 32 Zeilen sinn déi iewescht 14 um rietse Bord liicht beschiedegt. 
* Vum ënneschten Text (Griichesch) feelt riets en Eckstéck. Dofir kënne vun de 54 Zeilen nëmme 27 komplett gelies ginn.

An de Joren nodeems e 1799 fonnt gi war, hu franséisch Fuerscher an Egypten e ganze Koup Kopië vum Text gemaach, andeems se Dréckertënt drop verdeelt hunn an dan Negativ-Ofdréck ofzéie konnten. D'Reschter vun der Tënt goufe bei Restauratiounsaarbechten, Enn vum 20. Jh., nees ewechgemaach, soudatt de Steen nees sou ausgesäit wéi e war.

## Entdeckung
De Stee gouf am Laf vum Napoleon senger egyptescher Expeditioun, de 15. Juli 1799, vum franséischen Offizéier Pierre François Xavier Bouchard bei Rosette am Nildall fonnt. D'Fransousen hunn en, no hirer Néierlag, mat aneren Antiquitéiten 1801 de Britte missen iwwerloossen. Dat Joer drop gouf en am British Museum zu London ausgestallt, wou en haut nach ass.

Well de Steen an dräi Sproochen ass, war séier kloer, datt en e Schlëssel wier, d'Hieroglyphen z'entzifferen. Dëst ass 1822 dem Jean-François Champollion gelongen, deen de Steen (an och aner Quellen) studéiert hat. Seng Entdeckung huet et den Archeologen erméiglecht, vill aner egyptesch hieroglyphesch Inskriptiounen z'entzifferen. De Stee vu Rosette ass deemno d'Grondlag vun der moderner Egyptologie.

## Literatur
* Richard B. Parkinson: *The Rosetta Stone.* British Museum Press, London 2005, ISBN 0-7141-5021-5.
* Stephen Quirke: *The Rosetta Stone. Facsimile drawing.* British Museum Press, London 1988, ISBN 0-7141-0948-7.
* John Ray: *The Rosetta Stone and the rebirth of ancient Egypt.* Profile Books, London 2007, ISBN 978-1-86197-334-4.
* Robert Solé: *La pierre de Rosette.* Édition du Seuil, Paris 1999, ISBN 2-02-037130-8.

## Um Spaweck

* Informatioune vum British Museum (Objet-ID YCA62958)
Prix Romy-Schneider

De **Romy-Schneider-Präis** (frs. **Prix Romy Schneider**) ass eng Auszeechnung fir villverspriechend jonk Schauspillerinnen am franséische Film. Dëse Präis gëtt zënter 1984 all Joer verdeelt.

De Präis ass en Hommage un d'Schauspillerin Romy Schneider, déi 1982 gestuerwen ass.

Fir männlech Nowuessschauspiller gouf et fréier de Jean-Gabin-Präis (1981-2006) an zënter 2008 de Patrick-Dewaere-Präis.

## Präisdréierinnen

* 1984: Christine Boisson 
* 1985: Élizabeth Bourgine 
* 1986: Juliette Binoche
* 1987: Catherine Mouchet
* 1988: Fanny Bastien 
* 1989: Mathilda May
* 1990: Vanessa Paradis
* 1991: Anne Brochet
* 1992: Anouk Grinberg
* 1993: Elsa Zylberstein
* 1994: Sandra Speichert
* 1995: Sandrine Kiberlain
* 1996: Marie Gillain 
* 1997: Julie Gayet
* 1998: Isabelle Carré
* 1999: Mathilde Seigner
* 2000: Clotilde Courau
* 2001: Hélène de Fougerolles
* 2002: Emma de Caunes
* 2003: Ludivine Sagnier
* 2004: Laura Smet
* 2005: Cécile de France
* 2006: Mélanie Laurent
* 2008: Audrey Dana 
* 2009: Déborah François 
* 2010: Marie-Josée Croze
* 2011: Anaïs Demoustier
* 2012: Bérénice Bejo 
* 2013: Céline Sallette
* 2014: Adèle Exarchopoulos
* 2015: Adèle Haenel
* 2016: Lou de Laâge
* 2017: *net verdeelt*
* 2018: Adeline d'Hermy
* 2019: Diane Rouxel
Audrey Dana

D**'Audrey Dana**, gebuer de 14. Februar 1979 a Frankräich, ass eng franséisch Schauspillerin, Filmregisseurin an Dréibuchautorin.

Fir hir Rollen an de Filmer *Roman de gare* a *Welcome* war si fir de César nominéiert.

## Filmographie
### Kino
#### als Regisseur
* 2008: *5 à 7* (Kuerzfilm)
* 2014: *Sous les jupes des filles* mam Isabelle Adjani a Vanessa Paradis
#### als Schauspillerin
* 2007: *Nos amis les Terriens* vum Bernard Werber mam Annelise Hesme a Pierre Arditi 
* 2007: *Roman de gare* vum Claude Lelouch mam Dominique Pinon a Fanny Ardant
* 2007: * Chacun son cinéma ou Ce petit coup au coeur quand la lumière s'éteint et que le film commence*, Sketch: *Cinéma de boulevard* vum Claude Lelouch 
* 2007: *Ce soir je dors chez toi* vum Olivier Baroux mam Jean-Paul Rouve a Mélanie Doutey 
* 2008: *Second souffle*, vum Varante Soudjian (Kuerzfilm) 
* 2009: *Ah ! la libido* vum Michèle Rosier mam Claude Degliame 
* 2009: *Welcome* vum Philippe Lioret mam Vincent Lindon 
* 2009: *La différence c'est que c'est pas pareil* vum Pascal Laëthier mam François Berléand a Clémentine Célarié 
* 2009: *Tellement proches* vum Olivier Nakache an Éric Toledano mam Vincent Elbaz an Isabelle Carré
* 2010: *Nous trois* vum Renaud Bertrand mam Emmanuelle Béart an Jacques Gamblin 
* 2010: *Un truc à faire* vum Valérie Knight (Kuerzfilm)
* 2010: *600 kilos d'or pur* vum Éric Besnard mam Clovis Cornillac a Patrick Chesnais 
* 2010: *Le bruit des glaçons* vum Bertrand Blier mam Jean Dujardin an Albert Dupontel
* 2010: *[[Ces amours-là]]* vum Claude Lelouch mam Dominique Pinon 
* 2011: *Jouer avec le feu* vum Florian Desmoulins (Kuerzfilm)
* 2012: *[[Torpedo (Film 2012)|Torpedo]]* vum Matthieu Donck mam François Damiens 
* 2012: *Le secret de l'enfant fourmi* vum Christine François mam Robinson Stévenin 
* 2012: *Les jeux des nuages et de la pluie* vum Benjamin de Lajarte mam Hiam Abbass an Alain Chamfort 
* 2013: *[[Denis (Film 2013)|Denis]]* vum Lionel Bailiu mam Fabrice Eboué an Jean-Paul Rouve
* 2014: *La ritournelle* vum Marc Fitoussi mam Isabelle Huppert an Jean-Pierre Darroussin 
* 2014: *Sous les jupes des filles* vum Audrey Dana mam Isabelle Adjani a Vanessa Paradis
* 2014: *[[Boomerang (Film 2014)|Boomerang]]* vum François Favrat mam Mélanie Laurent a Bulle Ogier

## Auszeechnungen
* 2008: Romy-Schneider-Präis

## Um Spaweck
Coudé-Stralegank

De **Coudé-Stralegank** (dacks och kuerz als **Coudé** bezeechent) ass e Stralegank an astronomeschen Teleskopen, deem säi Brennpunkt op enger fester Plaz op der Stonnenachs vun der Montéierung ass, oder an engem eegene sougenannte *Coudéraum*. Zwéin héichprezis Plangspigele féieren de Stralegank op de sougenannte Coudé-Fokus. D'Wuert **„coudé“** kënnt aus dem Franséischen a bedeit *gebéit wéi den Ielebou*.

Am Ufank war de System fir laang Lënserefrakteren ausgeduecht, fir datt den Observateur an engem gehëtzte Raum konnt sëtzen. An der Tëschenzäit ass et a verschiddene Bauaarte virun allem vu grousse Spigelteleskopen ëmgesat a bei Groussteleskopen meeshtens eng vun dräi méigleche Fokus-Variante vum Primärspigel. Bis zur Aféierung vu schwéieren azimutale Montéierunge mat belaaschtbaren Nasmythplattformen a Glasfaseroptike war et déi eenzeg Méiglechkeet, tonneschwéier an onbeweglech Spektrographe bedreiwen ze kënnen, well een déi sou an engem eegene Raum ënnerbrénge konnt.

De Stralegank entsprécht vu vir eran dem Nasmyth-System, gëtt dann awer mat enger Rei vu Spigelen an ee feste Coudéraum geleet. Dofir gëtt de Stralegank entweeder kolliméiert oder op d'mannst e ganz laangbrennwäitege Stralegank ausgeléist. D'Tëschenoptiken a Spigelen déi de Stral weiderleeden, féieren allerdéngs zu erhieflechem Liichtverloscht, soudatt Coudé-Stralegäng nëmmen do gebraucht ginn, wou aner Léisunge wéi d'Liichtweiderleedung mat Glasfaser net méiglech ass. D'Astronomesch Interferometrie ass en Asazgebitt fir Coudé-Stralegäng.

## Kuckt och
Mont-Blanc-Tunnel

De **Mont-Blanc-Tunnel** ass e Stroossentunnel ënner dem Mont Blanc an den Alpen, dee Chamonix (Departement Haute-Savoie) a Frankräich mat Courmayeur (Valle d'Aosta) an Italie via d'Europastrooss E25 verbënnt. Et ass eng vun den Haapt-Transportstrecken iwwer d'Alpen, virun allem fir Italien, dat een Drëttel vu sengem Wuerenaustausch mat Nordeuropa iwwer deen Tunnel mécht.

D'Bauaarbechten hunn 1957 ugefaangen a waren 1965 fäerdeg. Den Tunnel gouf de 16. Mee 1967 vum franséische President Charles de Gaulle an dem italieenesche President Giuseppe Saragat ageweit an 3 Deeg drop fir de Verkéier opgemaach. En ass 11,611&nbsp;km laang, 8,6 m breet a 4,35 m héich. Den Tracé ass net horizontal, mä geet vu béiden Enner aus zur Mëtt zou liicht biergop. Op der franséischer Säit () läit d'Entrée op enger Héicht vun 1274 m an op der italieenescher () op 1381 m. Den Tunnel besteet aus engem eenzege Rouer, duerch deen de Verkéier an zwou Richtunge geet. Wéi en opgoung war et dee längste Stroossentunnel vun der Welt.

Uganks gouf den Tunnel vun zwou ëffentleche Firme geréiert: 
*ATMB (*Autoroutes et tunnels du Mont-Blanc*) op der franséischer Säit an
* SITMB (*Società italiana per azioni per il Traforo del Monte Bianco*) op der italieenescher.

De 24. Mäerz 1999 koum et zu engem Feier am Tunnel, wéi e Camion, dee Margarin a Miel gelueden hat, ugefaangen huet mat brennen, an duerch Damp an Hëtzt et deeglaang onméiglech war, d'Feier ze läschen. Et gouf 37 Doudeger. Well bei der Katastroph d'Koordinatioun tëscht deenen zwou Gesellschafte mangelhaft war, goufe s'an der Folleg zu enger eenzeger zesummegeluecht, der MBT-EEIG, (un där d'ATMB and d'SITMB jee 50 % hunn).

Nom Feier gouf den Tunnel, deen dowéinst dräi Joer laang gespaart war, staark moderniséiert, besonnesch a punkto Sécherheet.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
* Offiziell Websäit vun der ATMB
NGC 6365

Den **NGC 6365** ass eng interaktiv Galaxiëkoppel am Stärebild Draco. D'Galaxiëkoppel gouf am Joer 1884 vum Astronom Lewis A. Swift mat engem 16&nbsp;Zoll-Teleskop entdeckt.

## Kuckt och
NGC 6005

Den **NGC 6005** ass en oppene Stärekoup am Stärebild Norma an huet eng Wénkelgréisst vu 5,0' an eng visuell Magnitude vu +10,7&nbsp;mag. De Stärekoup gouf den 8. Mee 1826 vum James Dunlop entdeckt, a gëtt och als *OCL 945* an *ESO 178-SC3* bezeechent.

**[[Koordinaten]]** (Equinoxe J2000.0)
* Rektaszensioun: 15 55 48.6 
* Deklinatioun: -57° 26' 14"

## Kuckt och
NGC 1032

Den **NGC 1032** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Cetus, déi ongeféier 117 Millioune Liichtjoer vun eis ewech läit an déi vun eisem Bléckwénkel aus exakt op der Säit läit.

Den NGC&nbsp;1032 gouf den 18.&nbsp;Dezember 1783 vum däitsch-britteschen Astronom Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt.
 
Am Januar 2005 hat am NGC&nbsp;1032 déi schwaach Supernova SN 2005E opgeliicht. Observatioune weisen, datt weeder d'Quantitéit vun der erausgeschleiderter Stärematière nach hir cheemesch Zesummesetzung zu engem vun deene bis dohi bekannten Explosiounsmechanisme fir Stäre passen. Aktuell Ënnersich loossen unhuelen, datt et sech dobäi ëm e Prozess handelt, dee bei wäissen Zwerge virkënnt déi sech enk ëmkreesen.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* NOAO
NGC 529

Den **NGC 529** ass eng elliptesch Galaxie am Stärebild Andromeda, déi ronn 200 Millioune Liichtjoer vun eiser Äerd ewech läit. D'Galaxie NGC 529 gouf de 17. November 1827 vum britteschen Astronom John Frederick William Herschel entdeckt.

Den NGC 529 mécht zesumme mat de Galaxien NGC 531, NGC 536 an NGC 542 d'Hickson Compact Group 10, ofgekierzt HCG 10. An der Grupp huet den Numm *Hickson 10B*.

## Kuckt och