open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vestmannaeyjar

D**'Vestmannaeyjar** (iwwersat: *Westmännerinselen*) sinn eng Inselgrupp am Atlanteschen Ozean déi eng vulkanesch Originn hunn a südlech vun Island leien. Si bestinn aus 14 Inselen, 30 Schären an 30 Fielsen.

Heimaey [] ass mat Ofstand déi gréisst an eenzeg Insel, déi stänneg bewunnt ass. Op hir läit eng Uertschaft mat 4.523 Awunner(2023), déi de selwechten Numm huet. Si huet Enn Januar 1973 an aller Vitess missen evakuéiert ginn, well en neie Vulkan, den Eldfell, direkt bei der Uertschaft ausgebrach ass. Glécklecherweis ass kee Mënsch zu Schued komm, well déi ganz Fëschereiflott wéinst engem Stuerm deen Dag virdrun am Hafen bliwwe war a sou d'Leit evakuéiert konnte ginn. Méintlaang huet de Vulkan Lava an Äsche gespaut, an et bestoung d'Gefor, datt d'Zoufaart zum Hafen zougeschott kéint ginn, wat de Leit d'Liewensgrondlag entzunn hätt. E Geolog koum op d'Iddi, mat alle Pompelen, déi opzedreiwe waren, d'Lava mat Mierwaasser ofzekillen, wat dann och gemaach gouf. De Lavafloss huet dann och no e puer Méint an der Entrée vum Hafe stallgehalen.

Och haut nach kann een op de Lavasteng d'Hëtzt ënner de Fousssuele spieren. Haiser, déi beim Vulkanausbroch verschott goufen, ginn zanter e puer Joer erëm ausgegruewen, wat hinnen den Numm *Pompei Norðursins* ("Pompeji vum Norden") ginn huet.

D'Uertschaft Heimaey lieft och haut nach haaptsächlech vun der Fëscherei a gehéiert zu de räichste Gemengen an Island. D'Insele sinn entweeder um Loftwee oder mat enger Fär z'erreechen.

Déi eenzel Inselen heeschen:
* *[[Heimaey]]* (13,4&nbsp;km²)
* *[[Surtsey]]* (1,9&nbsp;km² / eréischt 1963 bei engem Vulkanausbroch entstanen)
* *[[Elliðaey]]* (0,45&nbsp;km²)
* *Bjarnarey* (0,32&nbsp;km²)
* *Álsey* (0,25&nbsp;km²)
* *Suðurey* (0,20&nbsp;km²)
* *Brandur* (0,1&nbsp;km²)
* *Hellisey* (0,1&nbsp;km²)
* *Súlnasker* (0,03&nbsp;km²)
* *Geldungur* (0,02&nbsp;km²)
* *Geirfuglasker* (0,02&nbsp;km²)
* d'Inselen *Hani*, *Hæna* an *Hrauney*, gradewéi d'Schär *Grasleysa*, droen den Numm *Smáeyjar* (Klenginselen).

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vu Vestmannaeyjar
Kierch Klengbetten

D**'Kierch vu Klengbetten** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Äischdall Saint-François-et-Sainte-Claire, zum Dekanat Süden-West an zu der Gemeng Stengefort gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den hellegen Cyriakus, deem säi Fest den 8. August gefeiert gëtt.

Se steet zentral an der Uertschaft un der Kräizung vun der *rue de Sterpenich* mat der *rue de la Gare* respektiv *rue de Hagen*, dem CR106 resp. CR110.

Zur fréierer Par Hoen gehéiert ausser der Filialkierch vu Klengbetten och nach d'Parkierch vun Hoen.

## Geschicht
Klengbetten war bis zum Joer 1774 eng Filial vun der Par Sterpenech. Vun 1841 u gehéiert Klengbetten zur Par Hoen.
D'Kierch gouf am Joer 1878 gebaut an huet eng Kapell ersat déi ze kleng ginn ass. 1896 ass se ëmgebaut an am Joer 1904 eng Sakristei ugebaut ginn.

## Den Altor
An der Kierch steet en neobarocken Haaptaltor.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Äischdall
* Websäit iwwer d'Kierch vum Parverband Äischdall
* D'Fënstere vun der Kierch vu Klengbetten op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
Split

**Split** [] (kroatesch *Split*, italieenesch *Spalato*, entstanen aus dem griicheschen *ἀσπάλαθος*, *Aspalathos*, an dem laténgeschen *Spalatum* oder *Aspalatum*) ass déi zweetgréisst Stad vu Kroatien. Si gëllt als Haaptstad vun Dalmatien, obwuel si dee Statut ni offiziell hat. Split huet huet . Mat den Uertschafte ronderëm sinn et der zirka 400.000.

## Kuckeswäertes
* Diokletianpalais, dee gréisstendeels nach gutt erhalen ass

## Biller

Fichier:Coat of arms of Split.svg|Wope vun der Stad Split
Fichier:S5Splitstadhaus.JPG|D'Stadhaus vu Split 
Fichier:S4SplitMaart.jpg|Split: De Maart laanscht d'Festungsmaueren
Fichier:S3Splitkathedral.jpg|D'Kathedral vu Split
Fichier:S2Splitforum.jpg|Den Diokletianpalais zu Split
Fichier:S1Splitfestungsportal.jpg|Split: Festungspaart 


## Um Spaweck

* Offziel Websäit vun der Stad: www.split.hr
* Infosäit: www.split.info
Provënz Limburg

D**'Provënz Limburg** war eng 1815 geschaf Provënz an de Vereenegten Nidderlanden. Si war aus dem Departement Meuse-Inférieure ervirgaangen, dat ënner der franséischer Herrschaft geschaf gouf; d'Verwaltungsstrukture vun deem Departement si gréisstendeels bäibehale ginn.

Den Numm war ausgesicht ginn, well an der burgundesch-habsburgescher Zäit eng vun de Siwwenzéng Provënzen sou geheescht huet. Si huet awer näischt mam alen Herzogtum Limburg ze di gehat, deem säin Territoire sech virun allem an der haiteger Provënz Léck erstreckt huet, wou och d'Stiedche Limbourg läit.

1839 gouf, duerch den Traité vu London, d'Provënz Limburg (wéi och d'Groussherzogtum Lëtzebuerg) tëscht der Belsch an Holland gedeelt. Zanterhier gëtt et:
* d'Provënz Limburg (Belsch) an
* d'Provënz Limburg (Holland).
Roer

D**'Roer** [ru:r] ass:
* e belsch-däitsch-hollännesche Floss: Roer (Floss)
* e fréiert franséischt Departement: Departement Roer

## Kuckt och
* Ruhr
Provënz Limburg (Belsch)

**Limburg** ass eng vun den 10 belsche Provënzen, am Nordoste vum Land. Se grenzt un Holland (am Norden an am Osten), méi genee un d'hollännesch Provënze Limburg an Nordbrabant, an, an der Belsch, am Westen un d'Provënz Antwerpen an un de Flämesche Brabant an am Süden, a Wallounien, un d'Provënz Léck. Zu der Provënz Limburg gehéiert och Voeren (fr. *Fourons*), eng Enklav tëscht Holland an der Provënz Léck, déi ëmmer nees fir Problemer am belsche Sproochesträit geféiert huet.

D'Provënz ass 1839 entstanen, wéi, duerch den Traité vu London, d'Provënz Limburg tëscht Holland an der Belsch gedeelt gouf, woubäi d'Meuse als Grenz geholl gouf.

## Allgemenges
* Chef-lieu: Hasselt
* Fläch: 2.422 km²
* Héchste Punkt: Voeren, 287,5&nbsp;m (och den héchste Punkt vu Flandern).
* Wichteg Waasserleef: Meuse, Démer, Geer, Dommel
* Populatioun: 
* Arrondissementer: Hasselt, Maaseik, Tongeren

## Gemengen

D'Provënz Limburg huet 38 Gemengen.

## Um Spaweck
Wellen

**Wellen** heeschen:
* eng Uertschaft an Rheinland-Pfalz, an der Verbandsgemeng Konz: Wellen (Konz)
* eng Uertschaft an der belscher Provënz Limburg, am Arrondissement Tongeren: Wellen (Limburg)
Uergel vu Membre-sur-Semois

D**'Uergel vu Membre-sur-Semois** ass eng Uergel aus dem Georg Westenfelder senger Manufaktur vu Lëntgen.

Si ass gebaut ginn op Initiativ vun e puer Museksfrënn aus deem klengen Ardennerduerf Membre-sur-Semois an der Belsch. Si hunn 1992 ee Veräi gegrënnt.

1994 konnt mam Bau vun der Uergel ugefaange ginn, an 1997 war se fäerdeg.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Westenfelder-Uergelen

## Um Spaweck
* Websäit mat Foto vun der Uergel
* Säit vum Hans Hilberlink iwwer Bohan-sur-Semois an d'Uergel
Hvar

**Hvar** [] (italieenesch *Lesina*, an der Antik griichesch *Pharos*) ass eng Insel an der Adria virun der dalmatescher Küst a Kroatien, Gespanschaft Split-Dalmatien. Déi laanggestreckt Insel ass déi véiertgréisst vun den Adriainselen.

## Geographie
Hvar huet eng Fläch vu 299,6&nbsp;km², eng Längt vu 67,5&nbsp;km an eng maximal Breet vun 10,6&nbsp;km.

D'Insel huet e mëllt Mëttelmierklima (d'Duerchschnëttswäerter leien am Januar bei 8,4&nbsp;°C, am Juli bei 24,8&nbsp;°C). D'Sonn schéngt am Schnëtt 2.718 Stonnen am Joer.

## Bevëlkerung
Hvar huet 11.459 Awunner (2001). Haaptuertschaft ass d'Stad Hvar mat 3.643 Awunner. Aner gréisser Uertschafte sinn: Jelsa, Stari Grad, Vrboska an Sućuraj.

## Um Spaweck

Offiziell touristesch Säit iwwer Hvar, op engl.
Korčula

**Korčula** [] (däitsch iwwerholl *Kurzel*, ital. *Curzola*, griich. *Korkyra Melaina*, lat. *Corcyra Nigra*) ass eng kroatesch Insel an der Adria virun der Küst vu Süddalmatien.

## Geographie

Dës Insel gehéiert zur kroatescher Gespanschaft Dubrovnik-Neretva, huet eng Fläch vu 279,03&nbsp;km2 (Längt 46,8&nbsp;km, Breet 5,3-7,8&nbsp;km) a 17.038 Awunner. Déi héchst Punkte sinn déi kleng Bierger Klupca mat 568&nbsp;m a Kom mat 510&nbsp;m.

Déi dräi gréisst Uertschaften op Korčula sinn d'Stied Korčula, Blato, an och déi kleng Hafestad Vela Luka, am Weste vun der Insel: Smokvica, Čara, Pupnat, Lumbarda.

An der Stad Korčula kann ee, wéi et heescht, d*'Gebuertshaus vum [[Marco Polo]]* kucke goen, mä dat ass ëmstridden, well d'Meenunge, wou hie gebuer ass, ausernee ginn.

## Um Spaweck
Geer (Belsch)

**Geer** (op wallounesch: *Djer*) ass eng belsch Gemeng an der Provënz Léck, a Wallounien.

Et läit an der Hesbaye, um Floss Geer, deen dem Duerf den Numm ginn huet. Geer huet 2&nbsp;749 Awunner (Juli 2004) an eng Fläch vun 23,61&nbsp;km².

## Fusionéiert Gemengen
Boëlhe, Hollogne-sur-Geer, Lens-Saint-Servais, Omal, Darion et Ligney.

## Um Spaweck
*Websäit vun der Gemeng

## Um Spaweck
Louis Pasteur

De **Louis Pasteur**, gebuer de 27. Dezember 1822 zu Dole a Frankräich, a gestuerwen den 28. September 1895 zu Marnes-la-Coquette, war e franséische Wëssenschaftler.

## Liewen
De Louis Pasteur ass zu Paräis an d'Schoul gaangen an huet do och Physik studéiert. Am Joer 1846 huet hie seng Prüfung an der Physik bestanen. No senger Promotioun ass hien op Dijon, duerno op Stroossbuerg gaangen.

1863 gouf hie Professer fir Naturwëssenschaften zu Paräis an 1867 krut hien eng Plaz als Chimiesprofesser op der Sorbonne.

Hien huet 1888 zu Paräis d'Pasteur-Institut gegrënnt.

## Seng Aarbechten
A fréieren Aarbechte konnt hie beweisen, datt de Wäin duerch Bakteerie sauer gëtt an datt et änlech bei der Mëllech wier. Fir datt d'Mëllech méi laang soll gutt bleiwen, huet hien e Procedé entwéckelt, bei dem d'Mëllech ënner Drock op héich Temperaturen erhëtzt gëtt. Dëse Procedé gëtt haut och nach benotzt, et ass déi sougenannt Pasteuriséierung.

De Pasteur huet ausserdeem erkannt, datt verschidde Krankheeten duerch Organismen ausgeléist ginn, déi de Kierper vu baussen ugräifen an e konnt beweisen, datt Mëlzbrand duerch Bakteerien ausgeléist gëtt.

De Pasteur huet d'Impfung géint Tollwut entwéckelt. De 6. Juli 1885 ass a sengem Laboratoire an der *rue d'Ulm* zu Paräis den 9 Joer alen Elsässer Joseph Meister (1876-1940), dee vun engem rosenen Hond uerg gebass gi war, mat Erfolleg géint d'Tollwut geimpft ginn.

## Lëtzebuerg an de Louis Pasteur
Zu Lëtzebuerg ass am Laf vun de Jore bei ënnerschiddleche Geleeënheeten un de Pasteur geduecht ginn:

* De 17. Oktober 1886 huet de Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg e Subsid vun 1000 Frang fir d'Suskriptioun fir de geplangten "Institut Pasteur" zu Paräis gestëmmt.
* De 16. Dezember 1922 huet d**[[Société des naturalistes luxembourgeois]]'' den 100. Gebuertsdag vum Pasteur an enger akadeemescher Sëtzung am [[Athénée de Luxembourg|Atheneum]] gefeiert.
* Den 22. an 23. Abrëll 1923 hunn d**Journées de Pasteur* an der Stad Lëtzebuerg stattfonnt.
* 1952 war an der Stad d'Ausstellung *La Vie et l'Oeuvre de Pasteur* ze gesinn.
* 1995 konnt een d'Ausstellung *Vie et oeuvre de Louis Pasteur* am *Centre universitaire'' um Lampertsbierg kucke goen.

Et gëtt och eng Rei Stroossen, déi säin Numm droen:
* Avenue Pasteur (Stad Lëtzebuerg),
* Rue Pasteur (Diddeleng, Esch-Uelzecht),
* Rue Louis Pasteur (Déifferdeng, Beetebuerg, Stroossen).

## Um Spaweck
Borgloon

**Borgloon** (fr.: *Looz*) ass eng belsch Stad a Gemeng an der Provënz Limburg, a Flandern.

Am Juli 2004 hunn hei 10.049 Leit op 51,12 km² gelieft.

Borgloon war d'Haaptstad vun der Grofschaft Loon (oder Looz) an eng vun den 23 *[[Bonnes villes liégeoises|Bonnes villes]]* vum Fürstentum Léck.

## Fusionéiert Gemengen
Bommershoven, Broekom, Gors-Opleeuw, Gotem, Groot-Loon, Hendrieken, Hoepertingen, Jesseren, Kerniel, Kuttekoven, Rijkel a Voort.

## Um Spaweck
* Websäit vun der Gemeng
Büllingen

**Büllingen** ass eng Gemeng am däitschsproochegen Deel vun der Belsch, der Däitschsproocheger Communautéit vun der Belsch, an der Provënz Léck, an der Regioun Wallounien.

### Uertschaften an der Gemeng
Manderfeld a Rocherath
## Wopen
Beschreiwung vum Wopen am Originaltext:
*Fascé d'argent et d'azur de dix pièces. au lion de gueules, armé, lampassé et couronné d'or, brochant sur le tout, le champ chapé-ployé à dextre d'argent à une croix de gueules, à senestre de gueules à une fasce d'argent.*

De Léiw am Wope weist datt Büllingen zur Grofschaft an duerno zum Herzogtum Lëtzebuerg gehéiert huet. D'Kräiz verweist op d'Kurfürstentum Tréier, zu deem Schönberg gehéiert huet. Déi sëlwer Dunn erënnert un d'Grofschaft Veianen. 
## Kierch
An der Kierch vu Büllingen steet eng Uergel vun der Lëntgener Uergelfabréck, déi 1997 opgeriicht gouf.

## Um Spaweck

* Websäit vun der Groussgemeng Büllingen
Provënz Antwerpen

D**'Provënz Antwerpen** (nl: *Provincie Antwerpen*) ass eng vun de 5 flämesche Provënzen an eng vun den 10 belsche Provënzen. Si läit a Flandern, ëstlech vun der Provënz Ostflandern, nërdlech vun der Provënz Flämesche Brabant a westlech vun der Provënz Limburg.

Den héchste Punkt ass de *Beerzelberg* (55 m), an déi wichtegst Waasserleef sinn d'Schelde, de Rupel, d'Groote Nete an d'Kleine Nete.

## Gemengen
D'Provënz Antwerpen huet 67 Gemengen.

## Um Spaweck
Bernard Foccroulle

De **Bernard Foccroulle**, gebuer den 23. November 1953 zu Léck, ass e belschen Organist a Komponist.

1992 gouf hie Generaldirekter vum Bréisseler Operenhaus La Monnaie.

Hie war den Nofollger vum Gérard Mortier a gouf seng Plaz 2007 un de Peter de Caluwe weider. Zanterhier ass en Intendant vum Festival vun Aix-en-Provence.
Provënz Namouer

D**'Provënz Namouer** (fr.: *Province de Namur*; wa.: *Province di Nameur*) ass eng vun de 5 wallouneschen an 10 belsche Provënzen. Si huet  op enger Fläch vun 3 666&nbsp;km².

## Gemengen
D'Provënz Namouer huet 38 Gemengen.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
* Fédération du tourisme de la Province de Namur
Provënz Ostflandern

**Ostflandern** (*Flandre-Orientale*, *Oost-Vlaanderen*) ass eng vun de 5 flämeschen an eng vun den 10 belsche Provënzen. Si läit am Norde vun der Belsch, tëscht de Provënze Westflandern, Antwerpen, Flämesche Brabant an Hainaut.

Wichteg Flëss sinn d'Schelde, d'Lys, d'Dender, d'Durme an d'Zwalm.

## Gemengen
D'Provënz Ostflandern huet 55 Gemengen.

# Aalst 
# Aalter
# Assenede
# Berlare
# Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht
# Brakel
# Buggenhout
# Deinze 
# Denderleeuw
# Dendermonde 
# Destelbergen
# Eeklo 
# Erpe-Mere
# Evergem
# Gavere
# Gent 
# Geraardsbergen 
# Haaltert
# Hamme
# Herzele
# Horebeke
# Kaprijke
# Kluisbergen
# Kruisem
# Laarne
# Lebbeke
# Lede
# Lierde
# Lievegem
# Lochristi
# Lokeren 
# Maarkedal
# Maldegem
# Merelbeke-Melle
# Nazareth-De Pinte
# Ninove 
# Oosterzele
# Oudenaarde 
# Ronse 
# Sint-Gillis-Waas
# Sint-Laureins
# Sint-Lievens-Houtem
# Sint-Martens-Latem
# Sint-Niklaas 
# Stekene
# Temse
# Waasmunster
# Wetteren
# Wichelen
# Wortegem-Petegem
# Zele
# Zelzate
# Zottegem 
# Zulte
# Zwalm

## Um Spaweck
Provënz Westflandern

**Westflandern** (fr.: *Flandre-Occidentale*, nl.: **West-Vlaanderen**) ass eng vun de 5 flämeschen an eng vun den 10 belsche Provënzen.

Den héchste Punkt ass de *Kemmelberg* (156 m), wichteg Waasserleef sinn d'IJser, d'Leie, d'Mandel an d'Waardamme.

## Gemengen
D'Provënz Westflandern huet 62 Gemengen.

# Alveringem
# Anzegem
# Ardooie
# Avelgem
# Beernem
# Blankenberge 
# Bredene
# Bruges (Brugge) 
# Damme 
# De Haan
# De Panne
# Deerlijk
# Dentergem
# Diksmuide 
# Gistel 
# Harelbeke 
# Heuvelland
# Hooglede
# Houthulst
# Ichtegem
# Ieper 
# Ingelmunster
# Izegem 
# Jabbeke
# Knokke-Heist
# Koekelare
# Koksijde
# Kortemark
# Kortrijk 
# Kuurne
# Langemark-Poelkapelle
# Ledegem
# Lendelede
# Lichtervelde
# Lo-Reninge 
# Menen 
# Mesen 
# Middelkerke
# Moorslede
# Nieuwpoort 
# Oostende 
# Oostkamp
# Oostrozebeke
# Oudenburg 
# Pittem
# Poperinge 
# Roeselare 
# Spiere-Helkijn
# Staden
# Tielt 
# Torhout 
# Veurne 
# Vleteren
# Waregem 
# Wervik 
# Wevelgem
# Wielsbeke
# Wingene
# Zedelgem
# Zonnebeke
# Zuienkerke
# Zwevegem

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Provënz Hainaut

D'**Provënz Hainaut** (fr.: *Province de Hainaut*; wa.: *Province do Hinnot*) ass eng vun den 10 belsche Provënzen, am Südoste vum Land. Chef-lieu ass Mons. Bekannt Géigenden am Hainaut sinn de Borinage, de *[[Centre (belsch Regioun)|Centre]]* an de *[[Pays de Charleroi]]*, allen dräi bekannt fir de fréiere Kuelenofbau, den *[[Tournaisis]]*, d*[[Thudinie]]*, d*'[[Botte du Hainaut]]*, asw.

## Gemengen
D'Provënz Hainaut huet 69 Gemengen.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Mumps

De **Mumps**, op Däitsch volkstëmlech och *Ziegenpeter* oder op Franséisch *Oreillons* (*Parotitis epidemica*, *Salivitis epidemica*), ass eng usteechend Virusinfektioun, vun der d'Speicheldrüs an aner Organe betraff ginn. Duerch d'Schwelle vun der Speicheldrüs an och dacks vun den Ouerspeicheldrüsdrüsen, sinn déi, déi de Mumps hunn, staark entstallt. Meeschtens trëtt de Mumps bei Kanner op. Jong Erwuesse kënne sech awer och infizéieren a bei hinne sinn da Komplikatioune méi ze fäerten. Komplikatioune kënnen dann zu enger Hierentzündung an Hodenentzündung, an och Onfruchtbarkeet zur Folleg hunn. Der Erkankunng u Mumps an de Komplikatioune kann durch Impfung virgebaut ginn. Trotz allem stellt de Mumps nach ëmmer eng eescht Menace an der Drëtter Welt duer.

## Erreeger

Dës Erkrankung gëtt duerch de Mumps-Virus *[[Paramyxovirus parotitis]]* aus der Famill vun de Paramyxoviridae ervirgeruff.

De Mumps trëtt op der ganzer Welt endeemesch op, befält awer meeschtens Kanner, a gëtt dofir als Kannerkrankheet betruecht.

## Symptomer
## Behandlung

## Kuckt och
* Kannerkrankheet
* Lëscht vu Krankheeten
* Riselen
* Riedelen
* Waasserpouken

## Um Spaweck
* Robert Koch Institut: Mumps, op Däitsch
Provënz Wallounesche Brabant

D**'Provënz Wallounesche Brabant** (fr.: *Province de Brabant wallon*; wa.: *Province do Roman Payis*) ass eng vun den 10 belsche Provënzen; et ass déi jéngst an och déi klengst Provënz vu Wallounien. Si ass offiziell den 1. Januar 1995 entstanen aus der Deelung vun der fréierer Provënz Brabant.

Si huet  op enger Fläch vun 1.090&nbsp;km². Chef-lieu ass Wavre.

## Gemengen
D'Provënz Wallounesche Brabant huet 27 Gemengen.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Riselen

D**'Riselen**, op Däitsch *Röteln* an op Franséisch *rubéole* (*Rubella*), sinn eng staark ustiechend Infektiounskrankheet a ginn ausgeléist duerch de Riselvirus. Nieft den typesche rouden Hautflecken (Exanthem) trieden och Féiwer an eng Schwellung vun de Lymphkniet op. Geféierlech kann eng Riseleninfektion wärend enger Schwangerschaft sinn, well se zu schwéiere Mëssbildungen oder och zu enger Feelgebuert féiere kann. Eng preventiv Impfung ass méiglech.

## Verbreedung
D'Riselinfektionskrankheet ass weltwäit verbreet. An dicht bevëlkerte Géigende verdéngt se Opmierksamkeet. Do wou d'Bevëlkerung net vollstänneg geimpft ass, kënne sporadesch an epidemesch Infektioune bei Kanner, Jugendlechen an och Erwuessenen optrieden.

## Erreeger
Den Erreeger ass de Riselvirus. Hie gehéiert zu der Famill vun den Togaviren.

## Iwwerdroen
Vun enger Woch virum Ausbroch vum Exanthem u bis eng Woch duerno besteet d'Gefor fir ugestach ze ginn.

## Kuckt och
* Kannerkrankheet
* Riedelen
* Waasserpouken
* Mumps
* Lëscht vu Krankheeten

## Um Spaweck

* Robert Koch Institut Riselen, op Däitsch
Riedelen

D**'Riedelen**, op Däitsch *Masern* an op Franséisch *rougeole*, ass eng duerch de Riedelsvirus ervirgeruff staark ustiechend Infektiounskrankheet.

Nieft den typesche rouden Hautflecken (Riedelen-Exanthem) ass d'Krankheet mat Féiwer verbonnen a féiert zu enger erhiewlecher Schwächung vum allgemengen Zoustand vum Kranken. Komplikatiounen, wéi eng Longenentzündung oder verschidde Forme vun Hierentzündungen, kënnen optrieden. Eng Impfung fir virzebauen ass méiglech.

## Erreeger

## Symptomer

## Behandlung

## Verbreedung

## Literatur

## Kuckt och
* Riselen
* Waasserpouken
* Mumps
* Kannerkrankheet
* Lëscht vu Krankheeten

## Um Spaweck

* Robert Koch Institut Riedelen
Uergelmanufaktur W.J. Simon Pierce Pipe Organ Builder

D**'Uergelmanufaktur W.J. Simon Pierce Pipe Organ Builder** ass eng australesch Uergelfabrik, déi vum WJ Simon Pierce zu Brisbane a Queensland gegrënnt gouf.

De Simon Pierce ass de Jong vun engem professionellen Organist, dem William Pierce.

D'Produktioun riicht sech meeschtendeels op Objete ronderëm Brisbane.

## Um Spaweck
*D'Websäit vun der Manufaktur
*Pierce Uergele mat Eenzelheeten
Communautéiten, Regiounen a Provënze vun der Belsch

D'Belsch ass e federale Staat, dee sech aus dräi **Communautéiten** (oder Gemeinschaften) an dräi **[[Belsch Regiounen|Regiounen]]** zesummesetzt. Zwou vun den dräi Regioune bestinn aus jee fënnef, deemno am Ganzen zéng **[[Belsch Provënzen|Provënzen]]**.

## Iwwersiicht

D'Belsch huet 581 Gemengen. Nieft deenen Ënnerandeelungen, déi an der belscher Constitutioun definéiert sinn, gëtt et nach Distrikter bannent de Gemengen, Police- a Waldistrikter, asw.

Vereinfacht ausgedréckt sinn d'Regiounen zoustänneg fir alles, wat mam "Buedem" ze dinn huet, also Landesplanung, Landwirtschaft, Transport, Energie, Ëmwelt, asw., an d'Communautéite fir dat, wat mat "Sprooch" ze dinn huet, deemno Erzéiung, Kultur, Sport, asw. De Federalstaat selwer huet an deene leschte Joerzéngten ëmmer méi Kompetenzen un d'Regiounen an d'Communautéiten ofginn, soudatt net méi vill "nationales" Rescht bliwwen ass.

All déi Ënnerandeelungen hu geographesch Grenzen: d'Regiounen, d'Sproochregiounen, d'Communautéiten, d'Provënzen an d'Gemengen. D'Andeelung a Communautéiten ass och geographesch delimitéiert: D'Flämesch Regierung huet Gesetzesautoritéit (wat Communautéits-Kompetenzen ubelaangt) nëmmen an der Regioun Flandern an an der Regioun Bréissel-Haaptstad; d'franséisch Communautéit huet analog just Pouvoiren iwwer communautaire Theemen a Wallounien an an der Haaptstadregioun Bréissel. An anere Wierder: E Flam, deen zu Arel wunnt, ka sech net op déi flämesch Gesetzgebung mat Bezuch op déi Flämesch Communautéit beruffen. Déi Belsch Communautéite bezéie sech net direkt op Leit (oder Gruppe Leit), mä op politesch, kulturell a sproochlech Kompetenzen a verschiddene Regioune vum Land.

Deemno ass déi Flämesch Communautéit kompetent an der Flämescher a Bréisseler Regioun, déi Franséisch an de Regioune Wallounien (mat Ausnam vun deene Gemengen, an deenen däitsch geschwat gëtt, also déi fir déi déi Däitschsproocheg Communautéit kompetent ass) a Bréissel, an déi däitschsproocheg Communautéit fir en Deel vun der Provënz Léck, laanscht d'däitsch Grenz, déi sougenannt Cantons de l'Est.

Déi dräi Regioune sinn d'Haaptstadregioun Bréissel, d'Flämesch Regioun an d'Wallounesch Regioun.

Déi dräi Communautéite sinn: 
* d'franséischsproocheg Franséisch Communautéit vun der Belsch (*Communauté Française de Belgique*) 
* d'hollänneschsproocheg Flämesch Communautéit (*Vlaamse Gemeenschap*) an
* d'Däitschsproocheg Communautéit vun der Belsch (*Deutschsprachige Gemeinschaft Belgiens*)

Am Géigesaz zu deenen anere Regiounen hunn exercéieren d'Institutiounen vun der Flämescher Communautéit d'Kompetenze vun der Flämescher Regioun.

Déi véier linguistesch Regiounen – déi keng Kollektivitéite sinn, mee just administrativ Circonscriptioune sinn – sinn déi franséischsproocheg Regioun, déi däitschsproocheg Regioun, déi hollänneschsproocheg Regioun an déi zweesproocheg Regioun Bréissel-Haaptstad.

## Communautéiten

## Regiounen

## Provënzen

## Um Spaweck
Cabo de São Vicente

De **Cabo de São Vicente** bei Sagres an der Algarve a Portugal, stellt zesumme mat Ponta de Sagres, an der Noperschaft, d'Südwestspëtzt vum euopäesche Festland duer. Eng géi Fielsmauer, 59 m héich, trennt d'Land do vum Atlantik. Eng moer Vegetatioun ouni Beem charakteriséiert d'Landschaft.

De Cabo de São Vicente ass zanter dem Neolithikum eng helleg Plaz. An der Antiquitéit war en dem Saturn geweit. D'Chrëschten hunn dee Traditioun virugefouert andeems se de leschte Punkt vum europäesche Festland nom Hellege Vinzens genannt hunn.

Um Cabo de São Vicente steet e Liichttuerm, deem säi Liichtschäi bis zu 90&nbsp;km iwwer den Atlantik reecht, an domat dee Liichttuerm an Europa ass, deen am wäitsten ze gesinn ass. D'Landschaft ass vun Touristen, déi meeschtens mat Busse kommen, staark besicht. D'Géigend ass net ongeféierlech, well do déidlech Accidenter vun Touristen a Fëscher, déi do eroffalen, heefeg sinn. Och d'Schëffer sinn do virsiichteg a maachen e grousse Bou ëm d'Fielse vum Cabo de São Vicente.

De Cabo de São Vicente ass e beléiften Depart respektiv Zil vu Wanderweeër, z.&nbsp;B. déi Europäesch Wäitwanderweeër E3, E4 an E9.
## Galerie

Fichier:Fortaleza-de-Sagres Igreja-N.-Sra-da-Graça.jpg|Fortaleza de Sagres
Fichier:CaboVicente5.jpg|Kapell Nossa Senora da Graça

## Kuckt och
* Europäesch Wäitwanderweeër
* Fortaleza de Sagres, eng Festung direkt niewendrun.
* Cabo da Roca

## Um Spaweck

* E Reesebericht mat Fotoen iwwer de Cabo de São Vicente 
* Beschreiwung a Fotoe vun der Fortaleza de Sagres, op engl.
* Online-Guide vun der Algarve, op Däitsch
Waasserpouken

D**'Waasserpouken**, op Däitsch *Windpocken* oder *Wasserpocken* an op Franséisch *Varicelle*, ass eng duerch de Varicella-Zoster-Virus ausgeléist a per Drëpseninfektioun iwwerdroen ustiechend Krankheet. Am Däitsche gi se och *Windpocken* genannt, well déi responsabel Viren och iwwer e puer Meter duerch de Wand an d'Loft iwwerdroe kënne ginn. D'Waasserpouke kréien d'Kanner am fréien Alter, meeschtens ier s'an d'Schoul ginn. Bei 90 Prozent vun den Infizéierten ergëtt sech dann eng liewenslänglech Immunitéit. Eng Impfung ass méiglech.

## Erreeger
Den Erreeger ass de Varizella-Zoster-Virus aus der Grupp vun den Herpesviren.

## Symptomer
Bei de Waasserpouken kënnt et zu engem Hautausschlag, dee meeschtens um Kierper an am Gesiicht ufänkt an duerno dann och um Kapp an un den Äerm a Been optrëtt. Och d'Schläimhait kënne betraff sinn, virun allem am Mond, souwéi d'Geschlechtsorganer.

Si kënne sech och duerch Féiwer, Middegkeet a Mattegkeet ukënnegen.

Follgend Symptomer weisen op eng Infektioun vum Varizella-Zoster-Virus hin:
* En Hautausschlag, dee bäisst.
* Kleng rout Punkten, déi sech an Zäit vun e puer Stonnen zu Bleesecher entwéckelen a sech duerno no engem bis zwéin Deeg verkuuschten.
* Et bilde sech ëmmer erëm nei Bleesecher.
* Heiansdo entwéckelt sech Féiwer.

## Behandlung

## Verbreedung

## Kuckt och
* Riedelen
* Riselen
* Mumps
* Kannerkrankheet
* Lëscht vu Krankheeten

## Um Spaweck

* RKI-Rotschléi iwwer Infektiounskrankheeten – Uweisungen fir Dokteren, op Däitsch
* Arbeitsgemeinschaft Masern und Varizellen (AGMV), op Däitsch
Lëscht vun de portugisesche Groussstied

Dës **Lëscht vun de portugisesche Groussstied** ass en Deel vun de .

Hei sinn all Stied a Portugal opgezielt mat méi wéi 50.000 Awunner mat hirer Awunnerzuel (Stand: 1. Januar 2005).

----
Dimmer

**Dimmer** ka verschidde Bedeitungen hunn a Saachen a Persoune betreffen:
* an der Meteorologie, e Synonym fir Donnerwieder;
* an der Elektrotechnik, e Luuchtschalter, mat deem een ouni Graduatiounen d'Luuchthellegkeet regléiere kann;
* de Camille Dimmer, fréiere Foussballspiller an Deputéierten.
Anne Pescatore

D**'Anne Pescatore-Feltz**, gebuer als **Anne Catherine Feltz**, genannt **Laroche**, den 18. Oktober 1842 zu Sierk, a gestuerwen den 10. Abrëll 1933 zu Lëtzebuerg, war eng lëtzebuergesch Molerin. Si war dat zweet vu véier Kanner vum Jean Henry Feltz (1812 – 1891) an der Élisabeth Pion (1814 – 1855).

D'Anne Feltz huet am Atelier vun hirer Mamm geléiert molen. D'Anne Feltz huet haaptsächlech Nature-mortë mat Blummen an Uebst gemoolt; si war Member vum Cercle artistique de Luxembourg. Am Alter vun uechtzeg Joer huet si nach um *Salon des arts de la Lorraine* deelgeholl. Bekannt sinn och en ettlech Exlibrissen déi si entworf huet.

Si huet sech den 28. Abrëll 1863 an der Stad Lëtzebuerg mam Dominique-Antoine Pescatore (1842 – 1916) bestuet. D'Koppel krut aacht Kanner, dorënner den Théodore (1871 – 1931) an d'Françoise Pescatore (1877 – 1954).

D'Anne Feltz ass am Alter vun 90 Joer gestuerwen a gouf um Nikloskierfecht begruewen.

## Wierk

## Um Spaweck

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
* Pescatore (Famill)
André Haagen

Den **André Haagen**, gebuer den 28. November 1938 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Moler an Architekt.

Hie mécht Ausstellungen zu Lëtzebuerg an am Ausland.

## Den Architekt
Den André Haagen huet ë.&nbsp;a. d'Pläng fir den Ëmbau vun 1973 vun der Bielesser Kierch gezeechent.

## Literatur
Joseph Paul Schneider: *André Haagen*, Brochure, Galerie de Luxembourg 1986

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
* Den André Haagen op der Websäit vum ''Cercle artistique de Luxembourg'' 
* Zu Gast im Atelier: André Haagen wort.lu 1. September 2013
Pierre Berchem

De **Pierre Berchem**, gebuer de 16. Dezember 1929 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 1. Mee 2019 zu Krautem, war e lëtzebuergesche Moler a Sculpteur.

Hie koum aus enger Kënschtlerfamill, säi Papp de Leo Berchem war Schrëftsteller a Folklorist, säi Grousspapp den Antoine Jans, e bekannte Parzeläinsmoler.

Säi Secondaire hat hien an der Handwierkerschoul zu Lëtzebuerg gemaach, wou hie beim Professer Jean-Pierre Calteux Molerei geléiert huet. Duerno goung hien op d*'[[Académie Royale des Beaux-Arts de Liège|Académie des Beaux Arts vu Léck]]*, wou hie beim Professer Marceau Gillard Skulptur studéiert huet. Hien huet och zu Paräis am Atelier vum André Del Debbio geschafft.

## Wierker
* Relief am Stee vum Monument aux morts zu Clausen (1950)
* Relief am Stee vum Monuments aux morts am Neiduerf (1952)
* Pietà am Stee vum Monument aux morts bei der Kierch um Lampertsbierg (1954)
* Relief am Stee vum Monument aux morts zu Gaasperech (1956)
* Relief am Stee vum Monument aux morts zu Bëttel (1959)
* Medaillon vum Laurent Menager
* Medaillon vum Batty Weber op der Batty-Weber-Stèle zu Rëmeleng
* Medaillon vum Nik Welter

Senger Wierker fënnt een am Nationalmusée fir Geschicht a Konscht zu Lëtzebuerg.

## Ausstellungen
* Lëtzebuerg
* München
* Paräis

## Gielchen

* Chevalier vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Promotioun 1976)

## Literatur
* Berchem, P., *Pierre Berchem - sculptures - dessins - peintures*. Luxembourg: Saint-Paul, 2009 ISBN 978-2-87996-612-0

## Quell
*Anthologie des Arts au Luxembourg, Éditions Borschette, 1992
*Henri Hanlet in *Revue* 19-05-1973

## Um Spaweck
Aacht Deeg an der Woch

**Aacht Deeg an der Woch** ass den Numm vun engem Roman vum Jhemp Hoscheit aus dem Joer 2006.

## Ëm wat geet et?
De Roman erzielt, streng chronologesch, den Alldag vun e puer Escher Jonge vu 16-17 Joer an hire Famillen, an de Woche vum Mee 68. D'Studentenonrouen zu Paräis op der Televisioun sinn de Kontrastprogramm zum rouege Lëtzebuerg, wou awer och op eemol verschidde Saachen a Fro gestallt ginn.

Den Titel bezitt sech op d'Lidd vun de Beatles, *Eight Days a Week*. D'Beatles-Musek, déi de Pol, ee vun de Jongen, begeeschtert lauschtert, zitt sech wéi e roude Fuedem duerch d'Buch an hëlleft him an alle Liewenslagen, net zulescht a Saache Léift...

## Rezensiounen
* Romain Hilgert: *Mai 68 in Esch." *d'Lëtzebuerger Land* 11.08.2006, S.14.
## Bibliographie
* Jhemp Hoscheit: *Aacht Deeg an der Woch*. Roman. Éditions Guy Binsfeld, 2006. ISBN 2-87954-159-X
Kierch Notre-Dame du Sablon

D**'Kierch Notre-Dame du Sablon** (*O.-L.-Vrouw ten Zavel*) gouf tëscht 1400 a 1549 zu Bréissel um *Sablon* an engem spéitgotesche Stil gebaut.

Si huet Elementer vum flamboyante franséische Stil, an och déi klassesch Proportioune vu franséischer Gotik, wann och am méi klengen.

Kuckeswäert si Wandmolereie vu 1435, en ettlech Konschtwierker, d'Fënsteren an d'Uergel. D'Uergel, mat hirem barocke Buffet, gouf 1988-89 vum Georg Westenfelder renovéiert.
## Um Spaweck
Jean-Pierre Koltz

De **Jean-Pierre** ("**Jemmy"**) **Koltz**, gebuer de 27. Mee 1909 zu Frankfurt am Main, a gestuerwen de 6. Februar 1989 an der Stad Lëtzebuerg), war e lëtzebuergeschen *Ingénieur technicien* an Historiker.

Dem Jemmy Koltz säin Haaptfuerschungsthema a seng Passioun war d'Baugeschicht vun der Festung Lëtzebuerg. Hien huet dofir d'Archiver an d'Pläng studéiert, déi doruechter an Europa, ë.&nbsp;a. an den Haaptstied vun deenen, déi eng Zäit laang Här a Meeschter an der Festung waren, verspreet sinn. Hien huet Deeler vun de Kasematten sou an d'Rei sëtze gelooss, datt se vum Public kënne besicht ginn.

De Jemmy Koltz war President vum *Syndicat d'Initiative* vun der Stad Lëtzebuerg a vun der *[[Commission des sites et monuments nationaux]]*. Säin Asaz huet och der Restauratioun vu verschiddene Buergen a Schlässer gegollt, besonnesch dem Deel-Neesopbau vum Veianer Schlass, dat zanter dem 19. Joerhonnert eng Ruin war. Hie war den éischte Vizepresident vun de *Frënn vum Veiner Schlooss*.

Hien huet eng Hellewull Aarbechten iwwer d'Festung Lëtzebuerg a Buergen a Schlässer publizéiert, war Korrespondent vun der Noriichten-Agence Belga a journalistesch aktiv wéi déi Héich Autoritéit vun der CECA 1952 zu Lëtzebuerg mat hirer Aarbecht ugefaangen huet.

Säi Grousspapp war de Botaniker Jean-Pierre-Joseph Koltz.

An der Stad Lëtzebuerg gouf eng Strooss no him geannt.

## Wierker
(*Auswiel*)
* *Les travaux de Vauban à Luxembourg*. In: *Luxembourg et Vauban: exposition organisée à la Villa Vauban du 27 novembre au 23 décembre 1984.*
* *Die geschichtlichen Verbindungen zwischen Luxemburg und Trier*. In: *Jahrbuch/ Kreis Trier-Saarburg*, 1981-1983.
* *Das "Castell"*. Heimat und Mission Jg. 53 (1979), n° 1/2: 16-20, 28. Clairefontaine.
* *Les châteaux historiques du Luxembourg*, Imprimerie Saint-Paul, 1975, 231 S. BnL Cote: LA 15646
* *Burgen in Luxemburg*, 1974.
* *Baugeschichte der Stadt und Festung Luxemburg*, 1967-1972.
* *Nouvelle monographie du Château-palais de Vianden*, 1972.
* *Étude sur l'histoire de l'industrie du fer et sur le marché commun du charbon et de l'acier dans le bassin mosellan: publiée à l'occasion de l'inauguration du Port de Mertert,*1966.
* *Luxembourg, Ville millénaire*, 1963.
* *Rückblick auf die Entwicklung des Coiffeur-Gewerbes*, 1952
* *Die Archive der Festung Luxemburg: (Mit grossem Lageplan): Band 1: Wien, Berlin, Luxemburg, Frankfurt*, 1934

## Gielercher

* Officier vum Ordre d'Orange Nassau (Promotioun 1974)

## Literatur
* Jean-Pierre Kunnert: *Bibliographie Jean-Pierre Koltz.* In: *Châteaux-forts, Ville et Forteresse - Contribitions à l'histoire luxembourgeoise en hommage à J.P. Koltz*; erausgi vun den Amis de l'Histoire, Lëtzebuerg, a vu Jeunes et Patrimoine, Lëtzebuerg; 1986; S.247-263.

## Um Spaweck
Algarve

D**'Algarve**, oder eigentlech den *Algarve*, war fréier en eegent Kinnekräich. Zanter der Mëtt vun den 1960er Joren ass et eng Regioun am Süde vu Portugal, déi wéinst hirer Landschaft vun alle portugisesche Regiounen am stäerksten touristesch entwéckelt gouf.

## Geographie
D'Algarve grenzt am Norden un d'Regioun Alentejo, am Westen a Süden un den Atlantik. Am Osten ass et de Rio Guadiana dee Portugal vu Spuenien trennt. D'Küst vun der Algarve verleeft iwwer 155&nbsp;km vun Osten no Westen, an dann nach zousätzlech 52&nbsp;km no Norden.

Vun der spuenescher Grenz bis op Faro ass d'Küst flaach, vu Faro bis op de Cabo de São Vicente bei Sagres, dem südwestlechste Punkt vun Europa, schléisse géi Fielse mat Sandbuchten a ville Grotten d'Land zum Atlantik hin of. An der Serra de Monchique ass den héchste Punkt vun der Algarve.

Den administrativen Zentrum an Distrikthaaptstad vun der Regioun ass Faro, mat dem internationale Fluchhafen *Aeroporto Internacional de Faro*. Aner Stied an der Algarve si Sagres, Lagos a Portimão, eng Hafestad, wou vill Croisièreschëffer uleeën oder ankeren. Sagres soll, wéinst senger exponéierter geographescher Positioun um südwestleche Wutz vu Portugal den Ausgangspunkt vun de Reese gewiescht sinn, déi den Heinrich de Seefuerer organiséiert huet.

## Gréisst Gemengen (Vollekszielung 2001)

## Plazen, déi vun Touriste besonnesch besicht sinn:
** Cabo de São Vicente
** Faro
** Lagos
** Portimão
** Sagres
*** Fortaleza de Sagres
## Geschicht
## Tourismus a Kuckeswäertes

Op de 4.960 km² wunnen nëmmen 395.208 (2001) Awunner stänneg, d'Bevëlkerung kann awer an de Summerméint dräimol sou héich sinn, wann d'Gäscht vu bausse sech do néierloossen.

D'Algarve ass bekannt fir hir vill schéi Plagë mat rengem Sand an deelweis komesch a monumental Fielsformatiounen an der westlecher Küstegéigend. Well et sou vill Golfterraine gëtt, déi dacks bis und déi géi Fielse reechen, ass d'Algarve bei de Golf-Sportler ganz beléift.

Déi heite Reschter vu réimesche Villaen a soss archeologesch Plazen am Hannerland si kuckeswäert:

* Abicada, réimesch Villa
* Alcalar, d'Megalith-Nekropol mat restauréierten Anlagen (Alcalar VII)
* Milreu-Estói, réimesch Villa
* Silves, d'Buerg, d'réimesch Bréck an de Musée
* Vilamoura, réimesch Villa

De südwestlechste Wutz vun Europa um Cabo de São Vicente, net wäit vun der Stad Sagres, gouf fréier als d'"Enn vun der Welt" betruecht.

## Um Spaweck
Scharlach

De **Scharlach** (op frans.: *scarlatine*) ass eng akut Infektiounskrankheet, déi virun allem bei Kanner optrëtt an dofir och als Kannerkrankheet betruecht gëtt.

## Ursaach
De Scharlach gëtt duerch β-hämolyswierkend Streptokokke vun der A-Grupp ausgeléist (besonnesch *Streptococcus pyogenes*). D'Ustieche geschitt duerch Drëpsen- a Kontaktinfektioun iwwer de Mond an d'Guergel. Och iwwer oppe Wonne kann den Erreeger iwwerdroe ginn. Vill gesond Mënschen droen de Keim a sech, ouni datt s'et wëssen, a sinn doduerch eng virtuell Infektiounsquell.

## Kuckt och
* Kannerkrankheet
* Mumps
* Riedelen
* Riselen
* Waasserpouken
* Lëscht vu Krankheeten

## Um Spaweck
* Medezinesch Säit iwwer d'Scharlach, op Däitsch
*Scharlach - trëtt méi dacks an den Wanterméint op, op Däitsch
*Scharlach an aner Infektiounskrankheeten durch de ''Streptococcus pyogenes'', op Däitsch
Wallenduerf

**Wallendorf**, op lb. **Wuelenduerf** oder **Wallenduerf**, ass eng däitsch Grenzuertschaft an eng Uertsgemeng an der Verbandsgemeng Südeifel am Äifelkrees Béibreg-Prüm.

## Geographie
Wallenduerf läit um Zesummelaf vun der Our an d'Sauer. D'Uertschaft ass duerch zwou Grenzbrécke mat Lëtzebuerg verbonnen, d'Ourbréck an d'Sauerbréck. Op der Lëtzebuerger Säit vun der Sauer läit d'Uertschaft Wallenduerfer Bréck.

## Geschicht

Eng virgeschichtlech Besidelung vun der Géigend ëm Wallenduerf ass schonn fir d'Steenzäit beluecht. Statuen, Bijouen a Grafbäilage beleeën eng intensiv Besidelung duerch d'Réimer an duerno duerch d'Franken.

1136 gëtt d'Uertschaft fir d'éischt ënner dem Numm *Vualcheresdorf* schrëftlech festgehalen, woubäi den Numm entweeder op dat laténgescht Wuert *vallis* (= Dall) oder op de réimeschen Numm Valo zeréckzeféieren ass. Spéider ass vu *Waildorff* oder *Valendorff* rieds.

Bis 1789 war Wallenduerf, den Haaptuert vun enger Meierei vun der Grofschaft Veianen, am Besëtz vun den Häre vu Fiels zu Méischtref.

Am Zweete Weltkrich gouf zu Wallenduerf dräimol gekämpft an d'Uertschaft gouf dobäi gréisstendeels zerstéiert. Um grenziwwerschreidende Wanderwee "Promenade du souvenir" kann een zu Wallenduerf en intakte Bunker vum däitsche Westwall besichen.

## Kuckeswäertes
* d'"Bischofskappe", e Fiels a Form vun enger Bëschofsmutz;
* de Genovevabur, opgeriicht nom zweete Weltkrich als Erënnerung un d*'Genovevafestspiele*, mat deenen den Neesopbau vun der Kierch a vun der Kapell am Joer 1952 finanzéiert gouf;
* de Fëscherbur, e klenge Duerfbur;
* en intakte Bunker vum Westwall, deen e besiche kann;
* de Kierfecht, an dem iwwer 300 Zaldote begruewe leien.

## Illustratiounen

Fichier:Luxembourg_Wallendorf_01_Our_bridge.jpg|Grenzbréck iwwer d'Our
Fichier:Wallendorf_Luxembourg_Bridge_above_Our_01.jpg|Grenzbréck iwwer d'Our
Fichier:Sauer_confluent_Our.jpg|Mëndung vun der Our
Fichier:Wallendorf 096.jpg|Grenzbréck iwwer d'Sauer
Fichier:Wallendorf 097.jpg|D'Sauer
Fichier:Wallendorf 098.jpg|De Genoveva-Buer


## Literatur
* Arens, Bernhard, 2009. Chronik Wallendorf – "Vu gester bis haett" – Geschichte(n) erlebt und erzählt. Europäischer Universitätsverlag 2009, ISBN 978-3-932329-63-0, 495 S., zahlreiche farbige Abbildungen – 27,5 x 21,5&nbsp;cm, 1. Auflage 18. Dezember 2009, Reihe Zeitzeugen – Zeitdokumente Bd. 24.
* Gaul, Roland, 1994/95. Zwischen Sauer und Our. Band 1 und 2. Luxemburg.
* Karen, Fred, 1989. Kriegesereignisse im Frontabschnitt der Untersauer. Luxemburg.

## Um Spaweck
* www.wallendorf-eifel.de
Clásica Ciclista San Sebastián - San Sebastián

D**'Clásica Ciclista San Sebastián - San Sebastián**, oder méi kuerz **Clásica Ciclista San Sebastián**, ass eng Vëloscourse vun engem Dag, déi am Baskeland gefuer gëtt. Den Depart an d'Arrivée vun der Course sinn zu San Sebastián.

Zanter 2005 gehéiert dës Course zu der Serie vum *[[UCI ProTour]]*.

## D'Gewënner

## Um Spaweck

* Websäit vun der ''Clásica Ciclista San Sebastián - San Sebastián''' op diariovasco.com  
* Resultater vun der ''Clásica Ciclista San Sebastián - San Sebastián'' op der Websäit vu ''Mémoire du Cyclisme''
Mathias Koener

De **Mathias Koener** (am Gebuertsakt steet hien als: Mathias Andreas Heinrich Köhner), gebuer de 15. November 1883 zu Waasserbëlleg, a gestuerwen den 8. Mäerz 1943 an der Stad, war Direkter vun Arbed-Schëffleng.

Als Student war hie Member vun der Amicitia Luxemburgensis, souwéi vum Akademischer Verein d'Lëtzebuerger zu Oochen.

Nom Streik vum 31. August 1942 gouf hie vun engem Standgeriicht, dat vum Gestapo-Chef Fritz Hartmann presidéiert war, wéinst "*Gefährdung des deutschen Aufbauwerkes durch grobfahrlässige Vernachlässigung seiner Pflichten als Betriebschef*" verurteelt. Hie gouf der Gestapo iwwerstallt an de 25. September 1942 op Hinzert bruecht. Et goung em do gesondheetlech sou schlecht, datt en Enn Januar 1943 an de Prisong vum Gronn zeréckbruecht gouf. En ass am Mäerz 1943 am Spidol gestuerwen.
## Éierung
Zu Esch-Uelzecht, Käerch a Schëffleng erënnere Stroossen un de Mathias Koener.
Regioune vu Portugal

Portugal ass a siwe Regiounen agedeelt (*região* op portuguisesch) dovu fënnef Regiounen um portugisesche Festland an zwou autonom Iwwerséiregiounen.

## Kontinental Regiounen

### D'[[Nordregioun (Portugal)]] (''Norte'')
### D'[[Zentralregioun (Portugal)]] ('''Centro''')

### D'[[Regioun vu Lissabon]]

### D'[[Algarve]]
### [[Alentejo]]
## Iwwerséiregiounen
### D'autonom Regioun vun den [[Azoren]]
### D'autonom Regioun vu [[Madeira]]
Portimão

**Portimão** ass eng Stad an en Hafen a Portugal, Se läit an der Algarve an huet .
## Geschicht
Portimão huet am Joer 1924 d'Stadrecht kritt.

## Tourismus
Portimão ass eng beléift Plaz fir Vakanz ze maachen. D'Stad huet e Yachthafen a vill Plagen, vun deene Praia da Rocha wéinst senge Fielslsformatiounen eng vun de bekanntsten an der Algarve ass.

## Verwaltung
Portimão ass de Verwaltungssëtz vun engem Krees, deen de selwechten Numm huet. D'Nopeschkreesser sinn: Monchique, Silves, Lagoa a Lagos.  

Follgend Gemenge leien am Krees Portimão: 
* Alvor
* Mexilhoeira Grande
* Portimão

## Kuckt och
*Aradebréck vu Portimão
## Um Spaweck
*'''Praia da Rocha (Plage) - Schéin Biller'''
*Algarve = Portimão
*Websäit vu Portimão
Fortaleza de Sagres

D**'Fortaleza de Sagres** ass eng Festung vun historescher Bedeitung zu Ponta de Sagres am Südweste vu Sagres an der Algarve (Portugal). Si läit nieft dem Cabo de São Vicente, op engem 1&nbsp;km laange Fielsréck, genannt **Ponta de Sagres**, südwestlech vun Sagres, Déi ganz Festung an d'Landschaft rondrëm stinn ënner Naturschutz.

Am Fort selwer ass eng Wandrous *Rosa dos Ventos* aus dem 15. Joerhonnert. De Cabo de São Vicente ass, zesumme mam **Ponta de Sagres**, de südwestlechste Punkt vun Europa. 
## Um Spaweck
* Phantastech Biller vu Sagres an dem Fortaleza de Sagres aus der Luecht
* E Reesebericht mat Fotoen iwwer de Cabo de São Vicente 
* Beschreiwung a Fotoe vun der Fortaleza de Sagres, op engl.
* Online-Guide vun der Algarve, op Däitsch
Orgelbüchlein

D***'Orgelbüchlein*** vum Johann Sebastian Bach ass eng Sammlung vu choralgebonnenen Uergelstécker (Choralvirspiller), déi hie wärend senger Zäit zu Weimar komponéiert huet. D**Orgelbüchlein'' ëmfaast 46 Choralvirspiller ([[Bach-Werke-Verzeichnis|BWV]] 599–644), vun deenen eent net vollstänneg ass. Dem Bach säin Originaltitel war:

: ''Orgel = Büchlein''
: ''(mit 46 ausgeführten Chorälen)''
: ''Worinne einem anfahenden Organisten''
: ''Anleitung gegeben wird, auff allerhand''
: ''Arth einen Choral durchzuführen, an-''
: ''bey auch sich im Pedal studio zu habi-''
: ''litiren, indem in solchen darinne''
: ''befindlichen Choralen das Pedal''
: ''gantz obligat tractiret wird.''

Allerdéngs sinn d'Chorale vum ''Orgelbüchlein'' net als progressiivt Léierwierk ze verstoen, well si sinn net no Schwieregkeetsgrad mä no Kierchejoer zortéiert. An der Originalausgab existéieren tëscht de Choralvirspiller eng gutt Partie eidel Säite mat den Ufankszeile vum Text vu weidere Choralen. Am Ganzen hat de Bach 164 Chorale geplangt.

== Iwwersiicht an der Folleg vum Autograph ==


== Ausgaben ==
D**Orgelbüchlein* ass a verschiddenen Noutenausgaben erhältlech:

* Griepenkerl/Roitzsch, Bd. 5
* Lohmann, Bd. 7
* [[Neue Bach-Ausgabe|NBA]], Bd. 1
* Hg. Heinz-Harald Löhlein, BVK, 31999 (Documenta Musicologica, Reihe II, Bd. 11): Faksimile vum Autograph
* Hg. Ulrich Leisinger. Wiener Urtext Edition

== Literatur zum Theema ==
* Russell Stinson, *Bach: The Orgelbüchlein* , Oxford University Press, New York, Oxford, 1999.
* Peter Williams, *Johann Sebastian Bachs Orgelwerke. Band 2: Choralbearbeitungen.*, Schott, Mainz, 1998.

== Um Spaweck ==
* [https://web.archive.org/web/20111016004202/http://jsbach.org/das.html JSBach.org] 
* [http://www.mutopiaproject.org/cgibin/make-table.cgi?searchingfor=&Composer=BachJS&Instrument=Organ Mutopia]  Ënner dem Bach sengen Uergelwierker sinn och 22 Stécker aus dem *Orgelbüchlein'' am PDF- a Midi-Format ze fannen.
Lagos

De Begrëff **Lagos** huet puer Bedeitungen:

**Lagos** bezeechent d'Uertschaften:

* Lagos (Nigeria), déi fréier Haaptstad vun Nigeria.
* Lagos (Portugal), Stad an der Algarve.
* Lagos (Pyrénées-Atlantiques), Gemeng an der franséischer Aquitaine.

eng fréier brittesch Krounkolonie:

* Lagos (Kolonie)

e Bundesstaat an Nigeria:

* Bundesstaat Lagos

a ka sech och op déi nofollgend Persoune bezéien:

* Julio Lagos, argentinesche Radiomoderator
* Ricardo Lagos, fréiere chileenesche Staatspresident
Sagres

**Sagres** ass eng Uertschaft an der Algarve, am süswestlechen Deel vu Portugal. Si gehéiert zum Krees *Vila do Bispo*, mat 1.939 Awunner (2001), déi sech iwwer eng Fläch vu 34,28&nbsp;km² verdeelen.
## Geschicht
## Kuckeswäertes

## Um Spaweck
* Säit iwwer Sagres an Emgéigend, op englesch
* Geschicht vu Sagres, op Englesch
Rocky Mountains

D**'Rocky Mountains** sinn eng Biergketten am westlechen Nordamerika.

Iwwer 4.830&nbsp;km zéien se sech aus dem Norde vun der kanadescher Provënz British Columbia bis erof an de Staat New Mexico am Südweste vun de Vereenegte Staate vun Amerika.

## Um Spaweck
Paris-Bruxelles

**Paris-Bruxelles**, och *Course des deux Capitales* genannt, ass eng Vëloscouse vun engem Dag.

Dräi Lëtzebuerger hunn et fäerdeg bruecht fir dës Course ze gewannen: De François Faber am Joer 1909, Nicolas Frantz am Joer 1927 an de Kim Kirchen am Joer 2003.

## Gewënner

## Um Spaweck
* Websäit vu ''Paris-Bruxelles''
* Resultater vu ''Paris-Bruxelles'' op der Websäit vu ''Mémoire du Cyclisme''
Kierch Steenem

D**'Kierch zu Steenem** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Regioun Iechternach Saint-Willibrord, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Rouspert-Mompech gehéiert.

D'Kierch ass der Mariä Himmelfaart geweit. De Festdag ass de 15. August.

D'Kierch steet an der Duerfstrooss (*rue du Village*) un engem klenge Säitewee dee bis bei d'Sauer féiert.

D'Kierch vu Steenem ass, mam Terrain wourop se steet, zanter dem 13. August 1984 als *Inventaire supplémentaire* an der Lëscht vun de klasséierte Monumenter agedroen. Den 23. Abrëll 2019 als nationaalt Monument klasséiert.

## Kierch vu bannen
De Relief vun der Kräizegungsszene an der Mëtt vum Haaptaltor (och de Kräizwee?) ass vun der lëtzebuergescher Sculptrice Charlotte Engels.

D'Freskemolerei um Chouerbou ass vum Ignatius Millim.

## Literatur
*Roger Majerus, Guy Ney, René Hauer. Marc Roeder, Marie-Josée Dahm, Yvette-Roeder Werdel, Mariette Wehenkel-Decker: *704-2004 1300 Joar Steenem*, Dréckerei Linden, Lëtzebuerg, 2004.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Rouspert

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Ënnersauer
* D'Fënstere vun der Kierch vu Steenem op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''