open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Albert II. vu Monaco

Den **Albert II. vu Monaco**, gebuer de 14. Mäerz 1958 a Monaco als *Albert Alexandre Louis Pierre Rainier Grimaldi*, ass zanter dem Doud vu sengem Papp, de 6. Abrëll 2005 Fürst vu Monaco a Chef vun der Famill Grimaldi. 

Hien ass dat zweeteelst vun den dräi Kanner vum Rainier III. vu Monaco an der Gracia Patricia vu Monaco. Seng Sëschtere sinn d'Caroline von Hannover an d'Stéphanie vu Monaco. Hien ass zanter 2011 mat der fréierer südafrikanescher Schwëmmerin Charlène Wittstock bestuet. Zanter Dezember 2014 ass hie Papp vun den Zwillinge Gabriella a Jacques.

Aus fréiere Relatiounen huet hien zwee weider Kanner, déi vun der Trounfolleg ausgeschloss sinn.

## Gielercher
*
## Um Spaweck

* Websäit vum Palais vu Monaco
Quincy Jones

De **Quincy Delight Jones jr.**, gebuer de 14. Mäerz 1933 zu Chicago, a gestuerwen den 3. November 2024 zu Los Angeles, war en US-amerikaneschen Jazzmuseker, Komponist, Arrangeur a Produzent.

## Liewen a Karriär
Nodeems hien an den 1950er-Jore mat Leit wéi der Dinah Washington, dem Lionel Hampton an dem Dizzy Gillespie zesumme gespillt hat, huet hie sech vun den 1960er-Joren un op d'Schreiwen, Arrangéieren a Produzéiere vu Musek konzentréiert. Am Ufank blouf hien dem Genre vum Jazz trei, ma lues a lues huet hien och an de Beräicher Film- a Popmusek geschafft. Vun der Abberzuel vun Artisten, mat deenen en zesummegeschafft huet, ass seng Kollaboratioun mam Michael Jackson, ë.&nbsp;a. als Produzent vum Album *Thriller,* déi bekanntst.

Den Jones gouf bannent senger Karriär 79 Mol fir e Grammy Award nominéiert an huet en 28 Mol gewonnen.

Hie war dräimol bestuet: mat der Jeri Caldwell (1957 - 1966), dem Mannequin Ulla Andersson (1967 - 1974) an der Schauspillerin Peggy Lipton (1974 - 1990). Vun 1991 bis 1997 war hie mat der Schauspillerin Nastassja Kinski zesummen. Hien ass Papp vu 7 Kanner.

Hien huet sech am soziale Beräich engagéiert, ë.&nbsp;a. fir d'Bildung vu Kanner aus aarme Verhältnesser a fir d'Sammelen an Erhale vun afroamerikanescher Musek (*Institute for Black American Music*).

## Wierk

## Um Spaweck
Kanō Jigorō

De **Kanō Jigorō**, gebuer den 10. Dezember 1860 zu Mikage a Japan, a gestuerwen de 4. Mee 1938 um Mier u Bord vun der *Hikawa Maru*, war e japanesche Jujitsu-Meeschter an de Grënner vum moderne Judo.

De Kanō huet op der Universitéit vun Tokio studéiert. Hie gouf Enseignant an och Rekter.

Wéinst senger schwaacher Konstitutioun an engem Manktem vu kierperlecher Kraaft huet hien en Interessi um Jujitsu entwéckelt. Hien huet e puermol de Meeschter gewiesselt, fir genuch gefuerdert ze sinn a verschidde Stiler kennen ze léieren. Den Afloss vum Iikubo Kuwakichi war dobäi wichteg fir dem Kanō seng Weiderentwécklung vun den Worftechniken, déi beim Judo an och beim Jujitsu typesch sinn.

Am Joer 1882 huet de Kanō e puer Schüler matgeholl fir säin eegenen Dojo am Eishoji-Tempel ze grënnen. Déi Trainingsgrupp war den Ursprong vum Kōdōkan-Dōjō. 1883 konnt den Training net méi am Tempel gehale ginn, well dat ze vill gestéiert huet.

1884 huet de Kanō seng Weiderentwécklung an de Kampfkënscht als Kōdōkan-Jūdō bezeechent. D'Philosophie vum Judo baséiert op der Iddi vum *"méiglechst wierksame Gebrauch vu geeschteger a kierperlecher Energie"*.

De Kanō war och an der olympescher Beweegung aktiv an huet Japan op den Olympiade vun 1912, 1928, 1932 an 1936 representéiert.

## Um Spaweck
Saramon

**Saramon** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng, am Departement Gers an der administrativer Regioun Occitanie an der kultureller Géigeng vun der Gascogne.
## Geographie
Saramon läit an engem flaachen Dräieck tëscht de Baachen Lauze a Gimone déi nërdlech vun der Uertschaft zesummelafen. Iwwer den Terrain vun der Gemeng lafen nach eng gutt Dosen aner Baachen, déi alle Nieweflëss vun den éischten zwou sinn. Mat enger Akerfläch vun iwwer 93 &nbsp;% ass et eng haaptsächlech landwirtschaftlech Gemeng. 
### Nopeschuertschaften

## Um Spaweck
Eisebunnsstreck Näerden - Roumecht

D**'Eisebunnsstreck Näerden - Roumecht** (***Jangeli*** genannt an och alt als Streck **Näerden - Maartel** ernimmt) war eng Schmuelspuerbunn a Kantonalstreck déi mam Gesetz vum 28. Abrëll 1886 gegrënnt an de 17. November 1890 ageweit gouf.

D'Streck déi vun der Société anonyme des chemins de fer cantonaux luxembourgeois bedriwwe gouf, war 29,5&nbsp;km laang. Se hat zu Näerden Korrespondenz mat der Atertlinn an ass vun do aus iwwert Nidderpallen, Réiden, Hueschtert, Rammerech a Pärel op Roumecht gelaf.

Den Terminus war zu Roumecht op lëtzebuergeschem Gebitt, ronn 100&nbsp;m vun der belscher Gare vu Maartel ewech, vu wou aus d'SNCV-Linn 516 op Baaschtnech an d'Linn 517 op Arel gefuer sinn. Obschonn se net wäit ewech vunenee louchen an se d'selwecht Spuerbreet haten, gouf et ni eng Verbindung tëscht den zwou Strecken.

Vum 12. November 1952 u si scho Bussen op der Streck gefuer fir eenzel Zich z'ersetzen oder ze verstäerken an e knappst Joer méi spéit ass mam groussherzoglechen Arrêté vum 29. August 1953 d'Streck Näerden - Roumecht zerguttst zougemaach ginn. Den Trafic ass du ganz mat Bussen a Camionen ersat ginn.

## Kuckt och
* Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Eisebunnsstrecken
* Schmuelspuerbunnen zu Lëtzebuerg
* De Benni
* De Chareli
* De Jangli

## Literatur
* Federmeyer, Ed. *Schmalspurbahnen in Luxemburg*. Luxemburg: G.A.R., 1992. Print. ISBN 3-921980-46-1

## Um Spaweck

D'Streck Näerden - Roumecht op rail.lu
Eisebunnsstreck Kruuchten - Fiels

D**'Eisebunnsstreck Kruuchten - Fiels**, ***Fielsser Jangli*** genannt, war eng Lëtzebuerger Schmuelspuerbunn déi vu Kruuchten iwwert Schrondweiler a Miedernach an d'Fiels gefouert huet.

D'Streck déi mat enger Längt vun 12,12&nbsp;km mam Gesetz vum 2. Mee 1881 gegrënnt gouf, ass den 20. Februar 1882 opgaangen a gouf vun der Société des chemins de fer secondaires luxembourgeois bedriwwen. Wéi 1934 déi dräi Schmuelspuer-Eisebunnsgesellschafte fusionéiert hunn, gouf se vun der Chemins de fer à voie étroite de l'État exploitéiert. Wärend der Zäit vum Zweete Weltkrich huet d'Deutsche Reichsbahn d'Exploitatioun iwwerholl, ier se 1946 an d'Hänn vun der CFL goung.

Den 2. Mee 1948 gouf mam Service op dëser Streck opgehalen, well en net méi rentabel war. Mam groussherzoglechen Arrêté vum 3. Mee 1948 ass de Jangli mat Autobussen a Camionen ersat ginn.

## Literatur

* Federmeyer, Ed: *Die Schmalspurbahnen*, G.A.R. Dokumentatioun, Zwéi Bänn, 1991

## Kuckt och

* Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Eisebunnsstrecken
* Schmuelspuerbunnen zu Lëtzebuerg
* De Benni
* De Chareli

## Um Spaweck

* Kuckt d'Fotoen vum Fielsser Jangli op der Säit vu rail.lu
Société des chemins de fer secondaires luxembourgeois

D**'Société des chemins de fer secondaires luxembourgeois** (CSL) (iwwersat *Gesellschaft vun de lëtzebuergesche Sekundäreisebunnen*) ass eng fréier lëtzebuergesch Eisebunnsgesellschaft, déi vun 1882 bis 1934 bestanen huet.

## Geschicht
D'Gesellschaft gouf mam groussherzoglechen Arrêté vum 8. Februar 1882 gegrënnt.

Eng Konventioun vum 1. Februar 1934 huet festgehalen, datt de Lëtzebuerger Staat d'Konzessioune vun der CSL hire Strecken iwwerhuele géif. D'Konventioun ass mam Gesetz vum 14. Abrëll 1934 confirméiert ginn, wouropshin d'Gesellschaft opgeléist gouf.

## Reseau
Wéi se gegrënnt gouf, huet d'CSL follgend Sekundärstrecke bedriwwen:

* Lëtzebuerg - Réimech
* Kruuchten - Fiels

Duerno huet se zwou Vizinalstrecken exploitéiert:

* vun 1904 bis 1919: Lëtzebuerg - Iechternach
* vun 1911 bis 1919: Beetebuerg - Uespelt

Vun 1930 bis 1934 huet se och nach den Deel

* Fiels - Iernzen vun der Streck Fiels - Jonglënster bedriwwen, déi ni fäerdeg gebaut gouf.

## Literatur

* Federmeyer, Ed: *Die Schmalspurbahnen*, G.A.R. Dokumentatioun, Zwéi Bänn, 1991

## Kuckt och

* Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Eisebunnsstrecken
* Schmuelspuerbunnen zu Lëtzebuerg
Gréiwenhaff

De **Gréiwenhaff** oder **Webeschhaff** (beim Kadaster: **Grevenhaff**; um Schëld och: **Webershaff**) ass en Haff a Lieu-dit an der Gemeng Ärenzdall, am Kanton Dikrech.

## Geographie
De Gréiwenhaff läit op enger Héicht vu 400 Meter, ëstlech vum CR356, op hallwem Wee vu Suewelbuer erof op Iermsdref, uewent der Quell vun der Siwebaach, enger klenger Niewebaach vun der Halerbaach.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Société anonyme des chemins de fer cantonaux luxembourgeois

D**'Société anonyme des chemins de fer cantonaux luxembourgeois** (CC) (iwwersat *Aktiegesellschaft vun de lëtzebuergesche Kantonaleisebunnen*) ass eng fréier lëtzebuergesch Eisebunnsgesellschaft, déi vun 1887 bis 1934 bestanen huet.

## Geschicht
D'Gesellschaft gouf mam kinneklech-groussherzoglechen Arrêté vum 21. Juni 1887 gegrënnt.

Den 13. Juli 1922 huet d'CC eng Konventioun mam Lëtzebuerger Staat ofgeschloss an där festgehale gouf, datt déi zwou Schmuelspuerstrecken, déi s'exploitéiert huet, vum Staat iwwerholl kéinte ginn, wann dee sech bis Enn 1923 eens wier. Dat ass dunn och mam Gesetz vum 26. Dezember 1923 geschitt an de 4. Januar 1924 huet de Lëtzebuerger Staat d'Kantonalbunn iwwerholl. Well e selwer keng eege Verwaltungsstrukture fir d'Exploitatioun vun den Eisebunnen hat, ass d'Zoustännegkeet un de Bauteministère iwwerdroe ginn.

D'Gesellschaft ass 1934 opgeléist ginn, wéi d'Kantonal-, Sekundär- a Vizinalbunnen zesummegeluecht goufen an de Staat den 19. Abrëll 1934 d'Exploitatioun dovu mat der staatlecher Gesellschaft Chemins de fer à voie étroite de l'État (CVE) iwwerholl huet.

## Netz
D'CC huet follgend Kantonalstrecke bedriwwen:

## Literatur
* Federmeyer, Ed: *Die Schmalspurbahnen*, G.A.R. Dokumentatioun, Zwéi Bänn, 1991

## Kuckt och
* Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Eisebunnsstrecken
* Schmuelspuerbunnen zu Lëtzebuerg
Chemins de fer vicinaux

D**'Chemins de fer vicinaux** (CV) (iwwersat *Vizinaleisebunnen*) ass eng fréier lëtzebuergesch Eisebunnsgesellschaft, déi vun 1899 bis 1934 bestanen huet.

## Geschicht
D'Gesellschaft gouf 1899 gegrënnt a war Concessionnaire vun zwou Schmuelspuerstrecken, déi se awer ni selwer bedriwwen huet:

* Eisebunnsstreck Beetebuerg - Uespelt, déi vun 1899 bis 1911 vun der Société anonyme pour l'exploitation de chemins de fer régionaux en Belgique, vun 1911 bis 1919 vun der Société des chemins de fer secondaires luxembourgeois (CSL) an duerno, vun 1919 bis 1934 vun der Société anonyme luxembourgeoise des chemins de fer et minières Prince-Henri (PH) bedriwwe gouf;
* Eisebunnsstreck Lëtzebuerg - Iechternach, déi un 1904 bis 1919 vun der CSL an duerno, vun 1919 bis 1934 vun der PH exploitéiert gouf.

D'Gesellschaft ass 1934 opgeléist gi wéi d'Kantonal-, d'Sekundär- an d'Vizinalbunnen zesummegeluecht goufen an de Staat den 19. Abrëll 1934 d'Exploitatioun dovu mat der staatlecher Gesellschaft Chemins de fer à voie étroite de l'État (CVE) iwwerholl huet.

## Literatur

* Federmeyer, Ed: *Die Schmalspurbahnen*, G.A.R. Dokumentatioun, Zwéi Bänn, 1991

## Kuckt och

* Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Eisebunnsstrecken
* Schmuelspuerbunnen zu Lëtzebuerg
Chemins de fer à voie étroite de l'État

D**'Chemins de fer à voie étroite de l'État** (CVE) (iwwersat *Staatlech Schmuelspuereisebunnen*) ass eng fréier lëtzebuergesch Eisebunnsgesellschaft, déi vun 1934 bis 1942 bestanen huet.

## Geschicht
D'CVE ass 1934 entstane wéi d'Kantonal-, Sekundär- a Vizinalbunnen zesummegeluecht goufen an de Staat d'Exploitatioun dovun iwwerholl huet. Déi dräi Gesellschaften déi bis dohi bestanen hunn: d'Société anonyme des chemins de fer cantonaux luxembourgeois (CC), d'Chemins de fer vicinaux (CV) an d'Société des chemins de fer secondaires luxembourgeois (CSL) hunn deemno zur neier Gesellschaft fusionéiert.

D'CVE ass opgeléist ginn, wéi d'Besatzungsmuecht am Zweete Weltkrich der Reichsbahn d'Exploitatioun vum lëtzebuergeschen Eisebunnsreseau iwwerdroen huet. Nom Krich ass d'Exploitatioun an d'Hänn vun der CFL gefall.

## Reseau a Rullmaterial
D'CVE huet all Schmuelspuerstrecken am Land bedriwwen, mat Ausnam vun der Streck Grondhaff-Beefort déi vun der Société anonyme luxembourgeoise des chemins de fer et minières Prince-Henri, (PH), exploitéiert gouf.

D'Gesellschaft hat mat der Fusioun och d'Rullmaterial vun den anere Gesellschaften iwwerholl.

## Literatur

* Federmeyer, Ed: *Die Schmalspurbahnen*, G.A.R. Dokumentatioun, Zwéi Bänn, 1991

## Kuckt och

* Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Eisebunnsstrecken
* Schmuelspuerbunnen zu Lëtzebuerg
Eisebunnsstreck Lëtzebuerg - Réimech

D**'Eisebunnsstreck Lëtzebuerg - Réimech** (**Jangli**, **Jangeli** oder och nach **Jhangeli** genannt) war eng Schmuelspuerbunn déi den 20. Februar 1882 opgaangen ass an op enger Streck vu 27,265&nbsp;km vun der Stad iwwert Uespelt a Munneref op Réimech gefouert huet.

D'Streck gouf vun 1882 bis 1934 vun der Société des chemins de fer secondaires luxembourgeois (CSL) bedriwwen an duerno vun de Chemins de fer à voie étroite de l'État (CVE). D'Besatzungsmuecht huet am Zweete Weltkrich der Reichsbahn d'Exploitatioun iwwerdroen an nom Krich ass se 1946 an d'Hänn vun der CFL gefall.

De leschten Zuch ass den 22. Mee 1955 gefuer an d'Streck ass op Basis vum Gesetz vum 27. Abrëll 1957 ofgerappt ginn.

## Streck
Mat 27,265&nbsp;km war d'Streck Lëtzebuerg - Réimech eng vun de längste Schmuelspuerstrecken am Land. Wéinst der maximaler Schréi vu 35 ‰ op der Streck war d'Exploitatioun relativ ongënschteg.

D'Streck ass bannent den Uertschaften iwwert d'Strooss gelaf a baussent den Dierfer meeschtens parallel mat der Landstrooss. Just op zwou Plaze war en eegenen Tracé gebaut ginn: engersäits op dräi Kilometer westlech vun der Uespelter Gare well et do keng Strooss gouf an anersäits tëscht Elleng a Réimech wou d'Streck wéinst der géier Pente an den Hang vum Scheierbierg gebaut gouf.

D'Statioun Scheierbierg louch um fräie Feld, vu wou aus d'Ierpeldenger Gipsgrouwen am Flouer *Hiwwelbierg* iwwert eng Päerdsbunn ugeschloss waren. All déi aner Gare waren an oder no bei den Uertschaften.

De Jangli hat Uschloss u follgend Schmuelspuerstrecken:

* an der Stad: op Iechternach,
* zu Uespelt: op Beetebuerg;
* zu Munneref: op Diddenuewen.

## Trivia
Iwwert de Réimecher *Jangli* gëtt et d'Lidd „De Jangli fiert den Houwald erop“, gesonge vum Colette a Fernand Wark, eng lëtzebuergesch Adaptatioun vum Fernand Wark a Jeff Besch vum amerikanesche Lidd *“On the Atchison, Topeka and the Santa Fe”* vun 1944.

## Kuckt och
* Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Eisebunnsstrecken
* Schmuelspuerbunnen zu Lëtzebuerg
* De Benni
* De Chareli
* De Jangli

## Literatur
* Federmeyer, Ed. *Schmalspurbahnen in Luxemburg*. Luxemburg: G.A.R., 1992. Print. ISBN 3-921980-46-1

## Um Spaweck

* D'Streck Lëtzebuerg - Réimech op rail.lu
* ''De Jangli fiert den Houwald erop'', gesonge vum Colette a Fernand Wark, op YouTube
Pedro Solbes

De **Pedro Solbes Mira**, gebuer den 31. August 1942 zu Alicante, a gestuerwen den 18. Mäerz 2023, war e spueneschen Ekonomist, Jurist, Politolog a Politiker.

Hie gouf 1985 Staatssekretär fir Europäesch Affairen an der Regierung vum Felipe González, 1991 Landwirtschaftsminister an 1993 Wirtschaftsminister (bis 1996).

Vun 1999 bis 2004 war hie Member vun der Europäescher Kommissioun ënner dem Romano Prodi, zoustänneg fir Wirtschft a Finanzen, a vun 2004 bis 2009 war hie Wirtschafts- a Finanzminister a Vize-Regierungschef an der 2. Regierung vum José Juís Rodríguez Zapatero.

## Um Spaweck
Kommissioun Santer

D**'Kommissioun Santer** war de Collège vun Europäesche Kommissären ënner dem President Jacques Santer. Si huet am Mäerz 1995 bis 1999 am Amt. Si war d'Nofollgerin vun der Kommissioun Delors III. Si bestoung aus dem President an aus 19 Kommissären, wouvunner der 2 Vizepresident waren.

Géint d'Enn vun hirem Mandat koum et zu enger politescher Affär ëm Onstëmmegkeete wéinst Personal, dat ënner dubiéisen Ëmstänn agestallt gi war. Dorënner war och e 'Beroder' vun der franséischer Kommissarin Édith Cresson, deen eng Zänndokteschausbildung hat, ma an der Generaldirektioun Fuerschung agestallt gi war.

Nodeems d'Europäescht Parlament dermat gedreet huet, e Mësstrauensvote z'organiséieren, ass déi ganz Santer-Kommissioun de 15. Mäerz 1999 zeréckgetrueden. Am Reglement vun deemools war net virgesinn, datt de Kommissiounspresident eenzel Membere vu senger Kommissioun entloosse kéint. 

No enger kuerzlieweger Iwwergankskommissioun ënner dem fréiere Vizepresident Manuel Marín koum géint Enn 1999 eng nei Kommissioun ënner dem Romano Prodi un d'Rudder. 

## D'Ekipp vun der Kommissioun Santer

## Um Spaweck
Édith Cresson

D**'Édith Cresson**, gebuer de 27. Januar 1934 zu Boulogne-Billancourt, ass eng franséisch Politikerin (PS). Si gouf 1991 als éischt Fra franséisch Premierministesch, wann och just fir eelef Méint. Vun 1995 bis 1999 war si Member vun der Europäescher Kommissioun, mat de Portefeuillë Wëssenschaft, Fuerschung an Entwécklung. Hir Verwécklung an e Fall vun Nepotismus huet 1999 zum Récktrëtt vun der Kommissioun Santer gefouert.

Si war ënner der Presidentschaft vum François Mitterrand och Ministesch an e puer Fonctiounen: Vun 1981 bis 1983 Landwirtschaftsministesch an der Regierung vum Pierre Mauroy, vun 1983 bis 1984 Ministesch fir Handel an Tourismus a vun 1984 bis 1986 fir industriell Entwécklung an Handel ënner dem Premierminister Laurent Fabius, an dann nees, no der *[[Cohabitation]]*, vun 1988 bis 1990 Europaministesch an der Regierung vum Michel Rocard.

No hirem Réckttrëtt als Kommissiounsmember ass si kaum nach an der Ëffentlechkeet opgetrueden. 2006 huet si hiert Buch *Histoires françaises* publizéiert, eng Zort politesch Memoiren.

D'Cresson ass bestuet an huet zwou Duechteren.

## Um Spaweck
Pierre Anen

De **Pierre Anen**, gebuer de 6. September 1874 zu Steesel, a gestuerwen de 7. Mäerz 1955 zu Hesper, war e lëtzebuergesche Schoulmeeschter a Lokalhistoriker.

De Pierre Anen war mat der Robertine Kleyer bestuet.. Zu Fenteng an der Gemeng Hesper ass eng Strooss no him genannt: *Rue Pierre-Anen*.

## Publikatiounen (Auswiel)
* Anen, P., 1934. Geschichte der Gemeinde Hesperingen. Luxemburg: P. Worré-Mertens.
* Anen, P., 1940. Geschichte der Pfarrei Steinsel. Heimat und Mission. - Clairefontaine Jg. 14(1940), H. 4, p. 91-94 ; H. 6, p. 129-132 1940/4/91 1940/6/129.
* Anen, Pierre, 1945. Luxemburgs Flurnamen und Flurgeschichte. Luxemburg: Sankt-Paulus-Druckerei. 140 S.
* Anen, P. & L. Thoss, 1975. Geschichte der Gemeinde Hesperingen. Hesperingen: Gemeindeverwaltung.

## Literatur
* Muller, R., 2001. Zur Erinnerung an Pierre Anen. P. 47-55 in: Hesper 2000 Hesperingen : Administration communale 2001 (Geschichte der Gemeinde Hesperingen ; Bd. 2).
* Schumacher, R., 2015. Wussten Sie schon, dass der bestbekannte Hesperinger Lokalhistoriker Pierre Anen gar nicht aus unserer Gemeinde herstammt? Buet Nr. 21, 03/2015.
Xiomara Castro

D**'Iris Xiomara Castro Sarmiento**, bestuet *Xiomara Castro de Zelaya*, gebuer den 30. September 1959 zu Tegucigalpa, ass eng honduranesch Politikerin (*Partido Libertad y Refundación*).

Si ass zanter dem 27. Januar 2022 Presidentin vum Honduras.

## Liewen
1979 huet si sech mam Politiker José Manuel Zelaya bestuet.
Dëse gouf 2005 zum President vum Land gewielt, a si gouf *Primera dama*. 2009 huet d'Militär géint de Zelaya geputscht, an d'Xiomara Castro huet sech un d'Spëtzt vun der Protestbeweegung do dergéint gestallt.

Si gouf Matgrënnerin vun der Partei *Libertad y Refundación* (Libre). Wéi 2013 nees fräi Walen zougelooss waren, war d'Castro Presidentschaftskandidatin vu Libre, war awer dem Juan Orlando Hernández vun der konservativer * Partido Nacional de Honduras* ënnerleeën.

## Um Spaweck
Yuval Noah Harari

De **Yuval Noah Harari**, gebuer de 24. Februar 1976 zu Kiryat-Ata an Israel, ass en Historiker a Geschichtsprofesser op der hebräescher Universitéit zu Jerusalem. Hien ass e Bestseller-Auteur, dee weltwäit bekannt gouf duerch seng populärwëssenschaftlech Trilogie *"Eine kurze Geschichte der Menschheit"*, *"Homo Deus – Eine Geschichte von Morgen"* an *"21 Lektionen für das 21. Jahrhundert"*.

Den Harari huet vun 1993 bis 1998 op der hebräescher Universitéit zu Jerusalem Geeschteswëssenschaften studéiert an huet sech op d'Geschicht vum Militär am Mëttelalter spezialiséiert. Hien huet dunn um Jesus College op der Oxford Universitéit promovéiert. Am Joer 2002 krut hien den Doktertitel fir seng Aarbecht *"History and I. War and the Relations between History and Personal Identity in Renaissance Military Memoirs, c. 1450–1600"*. Säit 2005 enseignéiert den Harari op der hebräescher Universitéit zu Jerusalem. Hien huet sech mat groussen Entwécklungen vun der Mënschheetsgeschicht auserneegesat, dobäi ass säi Buch *"Eine kurze Geschichte der Menschheit"* (Titel vun der däitscher Iwwersetzung, d'Original ass op Hebräesch) entstanen. Dëst Buch gouf weltwäit a bal 50 Sproochen iwwersat. Opbauend op deem Erfolleg huet den Harari nach zwee weider Bicher erausbruecht, déi an Tëscht och als Comics adaptéiert goufen. Am Joer 2017 gouf säi Buch *"Homo Deus"* an Däitschland "Wissensbuch des Jahres" a war och Gewënner beim Deutschen Wirtschaftsbuchpreis. Den Harari lieft vegan a setzt sech ënner anerem och an géint d'Massendéierenhaltung.

A senge Bicher beliicht den Harari net nëmmen d'Geschicht vun der Mënschheet, mee hie liwwert och een Ausbléck op dat, wat senger Usiicht no nach komme wäert. Dobäi setzt hie sech ausernee mat den Auswierkungen vun der digitaler Revolutioun a mat der Biotechnologie. D'Receptioun vu senger Aarbecht ass gedeelt. Engersäits huet den Harari vill Leit bis hin zu Spëtzepolitiker duerch säi Storytelling inspiréiert, anerersäits kritt hien aus méi akademesche Kreesser och reprochéiert, datt hie sech mat senge ganz allgemeng formuléierten Theesen enger wëssenschaftlecher Iwwerpréiwung duerch Spezialiste géif entzéien.

## Um Spaweck
NS

**NS** steet als Ofkierzung ë.&nbsp;a. fir:
* Nationalsozialismus, eng politesch Ideologie.
* Nederlandse Spoorwegen, eng hollännesch Eisebunnsgesellschaft.
* Nova Scotia, eng kanadesch Provënz.
Scotte-Tram

De **Scotte-Tram** oder **Scotte-Zuch** war e Gefier dat um Enn vum 19. Joerhonnert vum Joanny Scotte entwéckelt gi war, mat Damp ugedriwwen an ouni Schinnen op der Strooss gefuer ass. D'Gefier gouf vun der franséischer Société des chaudières et voitures à vapeur système Scotte gebaut.

Et war eng Aart Tram mat enger Motrice an där eng Dampmaschinn installéiert war an e puer Waggonen déi drugehaange goufen. De Scotte-Tram war absënns fir ländlech Gebidder entwéckelt ginn, uganks fir de Giddertransport a méi spéit och fir den ëffentleche Persounentransport. E gouf haaptsächlech a Géigenden agefouert an där nach keng Eisebunnsverbindung bestoung, wéi ë. a. an Uertschaften an de Vogesen oder am Nièvre. 1897 ass och eng Linn bei Paräis, tëscht dem Pont de Neuilly a Colombes opgaangen.

D'Experiment mam Scotte-Tram war net sou erfollegräich wéi erwaart, well den Explosiounsmotor ëmmer méi opkoum an den Interessi um Dampundriff ofgeholl huet.

## De Scotte-Tram zu Lëtzebuerg
Vun der Fiels aus bestoung zwar vun 1882 un eng Zuchverbindung op Kruuchten a vun do aus mam Wëllem virun an d'Stad, ma d'Awunner aus der Fiels hate sech eng méi direkt Verbindung gewënscht, absënns well déi nei Strooss vun Dummeldeng aus duerch den Dall vun der Wäisser Iernz bis an d'Fiels, den haitegen CR119, e puer Joer virdru gebaut gi war. Si hate gehofft, datt e Postkutschendéngscht do ageféiert kéint ginn.

De Sujet gouf an der Chamber diskutéiert an ënnert den Deputéierte koum d'Iddi vum Scotte sengem Tram op. D'Regierung huet doropshin de Constructeur invitéiert fir säi Gefier vun Épernay op Lëtzebuerg presentéieren ze kommen. De Joanny Scotte huet säin Tram de 14. September 1897 virgestallt; et war eng Motrice mat enger 2-Zylinder-Dampmaschinn an zwéi Waggonen. Am Ganze konnten 30 Leit (6 an der Zuchmaschinn an der 24 an den Unhänger) mat enger Maximalvitess vu 16&nbsp;km/h transportéiert ginn.

An den Deeg duerno gouf et eng Rei Testfaarten:

* de 15. September 1897 um Trajet Hollerech - Rollengergronn - Eech - Eecher Bierg - Stad;
* den Dag duerno eng Prouffaart mat Membere vun der Chamber a vum Stater Gemengerot;
* de 17. September op der Streck Stad - Eech - Pafendall - Clausen - Neiduerf - Réimech;
* an den Deeg duerno, Virstellung an Tester an de Kantone Réiden, Wolz a Klierf.

De Scotte-Tram koum zu Lëtzebuerg awer ni an den Asaz.

## Um Spaweck

* Die Scott’schen Tram-Motorwagen via Fels-Burglinister-Dommeldingen-Luxemburg In: Obermosel-Zeitung, 16. Jg., nº 12 (09.02.1897), S. 2.
* Tram Scotte. In: Luxemburger Wort, 1897. Jg., nº 261&262 (18.09.1897), S. 2.
Joanny Scotte

De **Joanny Scotte**, deen als *Crotte* gebuer gouf, säin Numm awer méi spéit a *Scotte* ännere gelooss huet, war e franséischen Huttmécher an Erfinder.

Hien huet sech scho fréi mat Dampmaschinne beschäftegt an an de Joren 1892 an 1893 zu Épernay op d'mannst zwee Gefierer entwéckelt, déi mat Damp ugedriwwe goufen. Ëm 1893 huet hien zu Paräis d'Société des chaudières et voitures à vapeur système Scotte gegrënnt mat där hie seng Gefierer kommerziell gebaut huet, dorënner eng oppe Wagonette fir eng privat Clientèle oder méi grouss Gefierer fir de Gidder- oder Persounentransport.

Mat engem aneren, als Omnibus genannte Gefier, an deem Plaz fir sechs Leit war, ass de Scott 1894 bei Paris-Rouen, der éischt Autoscourse an der Geschicht matgefuer. Wéinst engem Accident koum hien net bis op d'Arrivée, e krut awer vum Organisateur e *Prix d'encouragement* vu 500 franséische Frang.

Mat der Produktioun vu senge Gefierer war et ëm 1914 fäerdeg an de Scotte ass op Épernay gaangen, wou hie eng Huttmécherei opgmemaach huet.
Société des chaudières et voitures à vapeur système Scotte

D**'Société des chaudières et voitures à vapeur système Scotte** war eng franséisch Firma déi Heizkesselen a Gefierer déi mat Damp ugedriwwe goufen, fabrizéiert huet.

Se gouf ëm 1893 zu Paräis vum Joanny Scott gegrënnt fir d'Gefierer déi hien entwéckelt hat, op kommerzieller Basis ze bauen. Dozou hunn eng oppe Wagonette fir eng privat Clientèle gradewéi méi grouss Gefierer fir de Gidder- oder Persounentransport gehéiert.

Mat der Produktioun vun de Gefierer war et 1914 fäerdeg an d'Firma gouf fir zerguttst zougemaach.

## Um Spaweck
McLaughlin

De Begrëff **McLaughlin** bezeechent:
* Dean Benjamin McLaughlin, US-amerikaneschen Astronom,
* (2024) McLaughlin, Asteroid aus der Asteroidenceinture.
Murray

**Murray** ass een am engleschsproochege Raum geleefege Vir- a Familljennumm.

Ënner de Leit mat deem Numm sinn:
* F. Murray Abraham (* 1939), US-amerikanesche Schauspiller;
* Murray Gell-Mann (1929–2019), US-amerikanesche Physiker;
* Bill Murray (* 1950), US-amerikanescher Schauspiller;
* Bruce C. Murray (1931–2013), amerikanesche Geolog a Planetolog;
* Joseph Murray (1919–2012), US-amerikanesche Chirurg;
* William Murray (1913–1970), US-amerikanesche Journalist a Schrëftsteller.
Loy

**Loy** ass, am italieenesch- a däitschsproochege Raum a ronderëm, e geleefege Familljennumm. 

Ënner de Leit mat deem Familljennumm sinn:
* Mino Loy (gebuer 1933), italieenesche Filmproduzent a Filmregisseur;
* Nanni Loy (1925–1995), italieenesche Filmregisseur a Schauspiller.
Eberhard

**Eberhard** ass, am däitschsproochege Raum a ronderëm, e geleefege Familljennumm, dee vum selwechte Virnumm hierkënnt.

Ënner de Leit mat deem Familljennumm sinn:
* Adolphe Eberhard (1896–1941), lëtzebuergesche Moler an Zeechner
* Théodore Eberhard (1812–1874), lëtzebuergeschen Architekt a Politiker.
## als Virnumm
* Eberhard Itzenplitz (1926–2012), däitsche Film-, Theater- an Televisiounsregisseur
* Johann Eberhard Jungblut (1722–1795), lëtzebuergesche Priister
Ebert

**Ebert** ass, am däitschsproochege Raum a ronderëm, e geleefege Familljennumm. 

Ënner de Leit mat deem Familljennumm sinn:
* Friedrich Ebert (1871–1925), däitsche Sozialdemokrat a Politiker;
* Roger Ebert (1942–2013), US-amerikanesche Filmkritiker.
Rudolf

**Rudolf** ass, am däitschsproochege Raum a ronderëm, e geleefege Virnumm.

Ënner de Leit mat deem Virnumm sinn:
* Rudolf Houtsch (1916–2003), lëtzebuergesche Vëlossportler
* Rudolf Palgen (1895–1975), lëtzebuergesche Literaturfuerscher
* Rudolf-August Oetker (1916–2007), däitschen Entreprener
* Rudolf Jaenisch (* 1942), däitsche Molekularbiolog a Geneetiker
* Rudolf Bamberger (1888–1945), däitsche Filmarchitekt
* Rudolf Vogel (1900–1967), däitsche Schauspiller
* Rudolf Fernau (1898–1985), däitsche Schauspiller
* Rudolf Schock (1915–1986), däitschen Tenor a Schauspiller
* Rudolf Lenz (1920–1987), éisträichesche Schauspiller
* Rudolf Rieß, däitschen Xylograph
* Rudolf König (1865–1927), éisträicheschen Amateurastronom
* Rudolf Schündler (1906–1988), däitsche Schauspiller a Filmregisseur
* Rudolf Zehetgruber (* 1926), éisträichesche Schauspiller, Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent
* Rudolf Forster (1884–1968), éisträichesche Schauspiller
* Rudolf Nussgruber (1918–2001), éisträichesche Filmregisseur
* Rudolf Platte (1904–1984), däitsche Schauspiller
* Rudolf Diesel (1858–1913), däitschen Ingenieur an Erfinder
* Rudolf Prack (1905–1981), éisträichesche Schauspiller
* Rudolf Jugert (1907–1979), däitsche Filmregisseur
Joachim (Virnumm)

**Joachim** ass, am däitschsproochege Raum a ronderëm, e geleefege Virnumm.

Ënner de Leit mat deem Virnumm sinn:
* Joachim van der Vlugt (* 1970), hollännesche Moler
* Joachim Porath (1906–1943), däitsche Verwaltungsbeamten
* Joachim Heilbrunn (1754–1806), lëtzebuergesche Buergermeeschter
* Joachim Laukens (1603–1663), däitschen Dominikanerpater
* Hans-Joachim Stuck (* 1951), däitschen Autosportler
* Joachim Gauck (* 1940), däitsche Politiker
* Horst Joachim Arthur Caspar (1913–1952), däitsche Schauspiller
* Joachim Fuchsberger (1927–2014), däitsche Schauspiller an Entertainer
* Joachim Höppner (1946–2006), däitsche Schauspiller
* Hans-Joachim Kulenkampff (1921–1998), däitsche Schauspiller an Televisiounsmoderator
* Joachim Hansen (1930–2007), däitsche Schauspiller

## Kuckt och
*Joachim (Familljennumm)
## Um Spaweck
Joachim (Familljennumm)

**Joachim** ass, am däitschsproochege Raum a ronderëm, e geleefege Familljennumm, dee vum selwechte Virnumm hierkënnt.
Ënner de Leit mat deem Familljennumm sinn:
* Aurélien Joachim (gebuer 1986), lëtzebuergesche Foussballspiller;
* Benoît Joachim (gebuer 1976), lëtzebuergesche Vëlossportler;
* Armand Joachim, lëtzebuergeschen Handballspiller.

## Kuckt och
*Joachim
Weiss (Familljennumm)

**Weiss** oder **Weiß** ass een am däitschsproochege Raum (a ronderëm) geleefege Familljennumm, deen op d'Faarf Wäiss zeréckgeet.

Ënner de Leit mat deem Familljennumm sinn:
* Antoine Weiss (1924–1997), lëtzebuergesche Gewerkschaftler;
* Edmund Weiss (1837–1917), éisträicheschen Astronom;
* Häns'che Weiss (1951–2016), däitschen Jazz-Gittarist;
* René Weiss (1915–2001), lëtzebuergesche Cheemiker;
* Sabine Weiss (1924–2021), schwäizeresch-franséisch Fotografin;
* Victor Weiss (1879–1951), lëtzebuergesche Geeschtlechen an Dichter.

## Kuckt och
* Weis
Roth (Familljennumm)

**Roth** ass een am däitschsproochege Raum (a ronderëm) geleefege Familljennumm.

Ënner de Leit mat deem Familljennumm sinn:
* Romi Roth (gebuer 1958), lëtzebuergesch Veterinärin;
* Fernand Roth, lëtzebuergesche Basketballspiller;
* Lex Roth (gebuer 1933), lëtzebuergesche fréiere Schoulmeeschter, Regierungsrot, Politiker an Auteur;
* Philip Roth (gebuer 1933), amerikanesche Schrëftsteller;
* Gilles Roth (gebuer 1967), lëtzebuergesche Jurist an CSV-Politiker;
* Léon Roth (gebuer 1926), fréiere lëtzebuergesche Kanut an Olympionik.
Braun

**Braun** ass een am däitschsproochege Raum (a ronderëm) geleefege Familljennumm, deen op d'Faarf Brong zeréckgeet.

Ënner de Leit mat deem Familljennumm sinn:
* Alfred Braun (1888–1978), däitsche Journalist;
* André Braun (gebuer 1944), fréiere lëtzebuergesche Bouschéisser an Olympionik;
* Eva Braun (1912–1945), däitsche Fotograf an Mannequin;
* Gordon Braun (gebuer 1977), lëtzebuergesche Geschäftsmann a fréiere Foussballspiller;
* Harald Braun (1901–1960), däitsche Filmregisseur, Filmproduzent an Dréibuchauteur;
* Jasmine Braun (gebuer 1988), lëtzebuergesch Schrëftstellerin vu Jugendliteratur;
* Jean Braun (1892–1977), lëtzebuergesche Bauer a Lokalpolitiker;
* Jean-Pierre Braun (1882-1966), lëtzebuergeschen Auteur;
* Jeannot Braun (1951–2016), lëtzebuergeschen Handballspiller;
* Joseph Braun (1857–1947), däitsche Jesuitt;
* Josias Braun-Blanquet (1884–1980), Schwäizer Botaniker;
* Josy Braun (1938–2012), lëtzebuergesche Schrëftsteller;
* Karl Ferdinand Braun (1850–1918), däitsche Physiker;
* Lotty Braun-Breck (1924–2017), lëtzebuergesch Molerin an Autorin;
* Michel Braun (1930–2021), lëtzebuergesche Schéisser an Olympionik;
* Nico Braun (gebuer 1950), fréiere lëtzebuergesche Foussball-Nationalspiller;
* Otto Braun (1872–1955), däitsche Politiker (SPD);
* Pierre Braun (1872–1956), lëtzebuergesche Jurist a Politiker;
* Pinkas Braun (1923–2008), Schwäizer Schauspiller an Theaterregisseur;
* Victor Braun (1914–1987), lëtzebuergesche liberale Politiker (DP);
* Yves Braun (gebuer 1976), lëtzebuergesche Basketballspiller.
Terceira

**Terceira** (Portugisesch fir *(déi) Drëtt*) ass eng Insel vun den Azoren, wou se zum *Grupo Central* gehéiert.

Si ass knapps 400&nbsp;km² grouss, ass 29&nbsp;km laang a 17,5&nbsp;km breet. Op Terceira liewen eng 56.000 Awunner (Stand 2016).

Wéi all déi aner Azoreninselen huet och Terceira vulkanesch Originnen.

Terceira gouf am 15. Joerhonnert vu portugisesche Séifuerer als drëtt vun den Azoren-Inselen entdeckt, wat hir den Numm ginn huet. Ursprénglech hunn hir Entdecker se *Ilha de Jesus Cristo* oder och *Brasil* genannt. Bei Angra do Heroísmo heescht haut nach e Bierg *Monte Brasil*.

Angra do Heroísmo ass, mat ronn 12.000 Awunner, d'Haaptstad vun der Insel. Wéinst senger gutt erhalener Alstad mat hire Befestegungsanlagen aus der fréier Neizäit gouf d'Stad 1983 als Kulturweltierwen vun der UNESCO klasséiert.

Déi meescht Leit op der Insel liewen an den zwou Stied Angra a Vila da Praia da Vitória, de Rescht bal nëmme laanscht d'Küst. Angra a Praia si Chef-lieu vun den Arrondissementer mam selwechten Numm. Am Arrondissement Angra sinn 19, an an deem vu Praia 11 Gemengen.

Historesch war Terceira eng wichteg Tëschestatioun fir international Handelsschëffer am Nordatlantik. Zwar war Angra keng klassesch Handelsstad, huet awer vun de Schëffer, déi do Statioun tëscht Amerika an Europa gemaach hunn, profitéiert. Och den éischte Fluchhafe vun den Azoren war op Terceira. Am Zweete Weltkrich hunn d'Alliéiert e massiv ausgebaut, och als Tëschestatioun fir hir Fligeren. Nom Zweete Weltkrich waren nach jorzéngtelaang amerikanesch Truppen do stationéiert.

## Biller

Fichier:Angra_do_Heroismo.JPG|Angra do Heroismo
Fichier:Praia_da_Vitória,_Santa_Cruz,_ilha_Terceira,_Açores.JPG|Praia da Vitória

## Um Spaweck
Marguerite Thyes

D**'Margaretha (Marguerite) Thyes**, gebuer de 4. Juli 1862 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 6. August 1920, war eng lëtzebuergesch Molerin.

D'Marguerite Thyes war dat zweet vun de sechs Kanner vum Alphonse Thyes (1830-1914) an der Louise Ewert (1836-1901), an eng Schwëster vum André Thyes.

Hire Papp war techneschen Zeechner fir d'Eisebunn an och als Landschaftsmoler aktiv, hire Brudder den André gouf och fir seng Landschaften bekannt. D'Marguerite huet Blummen a Landschaften op Léngent gemoolt a Porzeläi gemoolt. 1893 waren den Alphonse an den André Thyes Grënnungsmembere vum Cercle artistique de Luxembourg (CAL), d'Marguerite war och Member vum CAL. 1894 hunn déi dräi beim éischte Salon vum CAL matgemaach, d'Marguerite huet du bis zu hirem Doud all Joer um Salon ausgestallt.

D'Marguerite Thyes ass am Alter vun 58 Joer gestuerwen, si gouf um Nikloskierfecht begruewen.

## Um Spaweck

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Alphonse Thyes

Den **Alphonse George Thyes**, gebuer de 5. August 1830 zu Mëlleref, a gestuerwen de 15. November 1914 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen techneschen Zeechner a Landschaftsmoler.

## Liewen an Aarbecht
Den Alphonse Thyes war e Jong vum Dominique Thyes an der Marguerite Schreiner. Hie gouf am Atelier vum Moler Jean-Baptiste Fresez ausgebilt.. Aus sengem Bestietnes mat der Louise Ewert koume sechs Kanner, dorënner d'Marguerite Thyes (1862-1920) an den André Thyes (1867-1952).

Den Thyes war techneschen Zeechner an der Société royale grand-ducale des chemins de fer Guillaume-Luxembourg. Hie war och als Landschaftsmoler aktiv. 1893 war den Thyes ee vun de Grënnungsmembere vum Cercle artistique de Luxembourg, zesumme mat sengem Jong André an ënner anerem dem Pierre Blanc, dem Franz Heldenstein, dem Eugène Kurth, dem Batty Weber an dem Jean-Baptiste Wercollier. Den Thyes an den Heldenstein waren d'Nestore vun der Associatioun. 1894 huet den Alphonse mam André a Marguerite beim éischte *Salon du CAL* matgemaach. Duerno war hie bis 1902 all Joer bei de Salonen derbäi.

Den Alphonse Thyes ass am Alter vu 84 Joer gestuerwen. D'Grafried gouf vum Ferdinand d'Huart, President vum CAL gehalen.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
François vu Lëtzebuerg

De **François Henri Luis Marie Guillaume** **vu Lëtzebuerg**, gebuer de 27. Mäerz 2023 an der Maternité Grande-Duchesse Charlotte an der Stad Lëtzebuerg, ass dat zweet Kand vum Groussherzog Guillaume vu Lëtzebuerg an der Groussherzogin Stéphanie vu Lëtzebuerg.

Hien ass doduerch no sengem Papp a sengem grousse Brudder Charles op der zweeter Plaz vun der Trounfolleg zu Lëtzebuerg.

De Prënz François gouf den 3. Juni 2023 zu Fëschbëch gedeeft. Seng Giedel ass d'Schwëster vum Guillaume, d'Prinzessin Alexandra, a säi Pätter ass de Brudder vun der Stéphanie, de Grof Christian de Lannoy.

## Um Spaweck
Betz

*Arsène Betz, lëtzebuergeschen Dokter
*Betz, eng franséisch Gemeng am Departement Oise an duerno genannt:
**de Canton de Betz, fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Senlis
Harrison

De Begrëff **Harrison** bezeechent ë.&nbsp;a.:

* e Familljennumm: Harrison (Familljennumm)
* e Virnumm: Harrison (Virnumm)
* en Asteroid: (4149) Harrison

* den Numm vun enger Rei Uertschaften an Amerika, dorënner
** Harrison (Arkansas)
** Harrison (Maine)
** Harrison (New Jersey)
** Harrison (New York)
Schwarz

**Schwarz** ass een am däitschsproochege Raum (a ronderëm) geleefege Familljennumm, deen op d'Faarf  zeréckgeet.

Ënner de Leit mat deem Familljennumm sinn:
* Hanns Schwarz (gebueri 1889), lëtzebuergesche Foussballspiller;
* Hans-Peter Schwarz (gebuer 1934), däitsche Historiker a Politikwëssenschaftler;;
* Jaecki Schwarz (gebuer 1946), däitsche Schauspiller;
* Jessica Schwarz (gebuer 1977), däitsch Schauspillerin.

## Kuckt och
* Schwartz
Jochen

**Jochen** ass, am däitschsproochege Raum a ronderëm, e geleefege Virnumm.

Ënner de Leit mat deem Virnumm sinn:
* Jochen Herling (1943–2021), däitsche Beruffsfotograf, Auteur a passionéierte Sammler vu Konschtwierker
* Jochen Kowalski (* 1954), däitsche Kontertenor
* Jochen Pützenbacher (1939–2019), däitsche Radiosspeaker
* Jochen Senf (1942–2018), däitsche Schauspiller

## Kuckt och
*Joachim
## Um Spaweck
Wenzel

**Wenzel** ass, am däitschsproochege Raum a ronderëm, e geleefege Virnumm. Et ass déi germaniséiert Form vum tschecheschen Numm *Václav*. Eng eeler Form ass *Venceslaus*.

Ënner de Leit mat deem Virnumm sinn:
* Wenzel (HRR) (1361–1419), Kinnek vu Béimen a vun 1376 bis zu senger Ofsetzung 1400 als Wenzel Kinnek vum Hellege Réimesche Räich
* Wenzel Callot (1705–1785), éisträicheschen Offizéier a Moler
* Wenzel Profant (1913–1989), Lëtzebuerger Moler a Sculpteur
* Wenzel I. vu Lëtzebuerg (1337–1383), Herzog vu Lëtzebuerg, Brabant
Sven

**Sven** ass, am skandinavesche Raum a ronderëm, e geleefege Virnumm.

Ënner de Leit mat deem Virnumm sinn:
* Sven Clement (* 1989), lëtzebuergesche Politiker
* Sven Di Domenico (* 1982), lëtzebuergesche Foussballspiller
* Sven Gauthier (* 1981), lëtzebuergeschen Handballspiller
* Sven Nykvist (1922–2006), schweedesche Kameramann
* Sven Schleich (* 1986), lëtzebuergeschen Handballspiller
* Sven Schmal (* 1981), lëtzebuergesche fréieren Äishockeyspiller
Hofmann

**Hofmann** ass een am däitschsproochege Raum (a ronderëm) geleefege Familljennumm.

Ënner de Leit mat deem Familljennumm sinn:
* Albert Hofmann (1906–2008), Schwäizer Cheemiker;
* Peter Hofmann (1944–2010), däitschen Operesänger.

## Kuckt och
* Hoffmann
Emma Weber-Brugmann

D**'Emma Weber-Brugmann**, gebuer de 4. Oktober 1877 zu Sommersdorf, a gestuerwen den 12. Dezember 1964 an der Stad Lëtzebuerg, war eng däitsch Fraerechtlerin, Schrëftstellerin an Iwwersetzerin.

D'Emma Weber-Brugmann ass zu Lëtzebuerg haaptsächlech als Fra vum Batty Weber an als Grënnerin vun der lëtzebuergescher Fraenzäitschrëft *[[Die Luxemburgerin]]* bekannt.

## Wierker
### Eege Wierker
**Batty Weber im Spiegel seiner Zeitgenossen* (1950)
**Unterwegs, Begegnungen* (1960)
### Iwwersetzung
**Kaiserin Eugénie und ihr Hof* aus dem Franséische vun der Irénée Mauget hirem Buch *L'Impératrice Eugénie*

## Um Spawek
Die Luxemburgerin

***Die Luxemburgerin: Zeitschrift für die gesamten Fraueninteressen Luxemburgs*** war eng Zäitschrëft an däitscher Sprooch, déi tëscht Februar 1933 an November 1937 zu Lëtzebuerg am Junge Welt Verlag erauskoum.

Grënnerin an Editrice war d'Emma Weber-Brugmann.

Ënnert den Autorinnen, déi dodra publizéit goufen, waren d'Carmen Ennesch, d'Marie-Henriette Steil, d'Mimy Tidick-Ulveling, d'Germaine Devas, d'Jeanne Duren an d'Nelly Flick.

## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg
Gaby Sonnabend

D**'Gaby Sonnabend**, gebuer 1971, ass eng däitsch Historikerin an Iwwersetzerin. Zanter 2022 leet si d'Stater Fotothéik.

Virdru war si eng zéng Joer laang Direktesch vum Staater Geschichtsmusée.

Ier si op Lëtzebuerg koum, huet si de *[[Musée de la Résistance et de la Déportation (Besançon)|Musée de la Résistance et de la Déportation vu Besançon]]* geleet.

## Publikatiounen
* *Pierre Viénot (1897-1944): Ein Intellektueller in der Politik*, Oldenbourg, 2014
* *Eine Geburt des Krieges : das Luxemburger Rote Kreuz*, 2014
* *Au secours! : La Croix-Rouge au Luxembourg et dans le monde = Das Rote Kreuz in Luxemburg und in der Welt = The Red Cross in Luxembourg and throughout the World*, 2014

## Um Spaweck
Albertina (Wien)

D**'Albertina** ass e Musée am Quartier Innere Stadt zu Wien.

De Musée huet eng vun de gréissten a bedeitendste Sammlunge vun Zeechnungen an Dréck (eng 65.000 Zeechnungen a ronn 1 Millioun Dréck vun ale Meeschteren).

Donieft gehéieren zu der Sammlung och modern Grafiken, Fotoen an architektonesch Entwërf a Pläng.

Ausserdeem ass an der Albertina eng Privatkollektioun vu Konschtwierker aus der Zäit vum spéiden 19. a fréien 20. Joerhonnert (ë. a. am impressionistesche Stil) ze gesinn, déi dem Musée iwwer e permanente Prêt zur Verfügung gestallt gouf.

Den Numm geet zeréck op den Herzog Albert vu Sachsen-Teschen, deen de Palais, direkt nieft der Hofburg, als Residenz benotzt huet, a wou e spéider seng Sammlung vu Grafike versuergt huet, déi e vu Bréissel dohibruecht hat, nodeems en do Gouverneur vun den Éisträicheschen Nidderlande war.

## Biller

File:Leonardo da vinci, Study for the Last Supper 2.jpg|*Etude fir dat Lescht Owesiessen* vum Leonardo da Vinci, c. 1495
File:Albrecht Dürer - Hare, 1502 - Google Art Project.jpg|*Jonken Hues* vum Albrecht Dürer (1502)
File:Pieter Bruegel the Elder - The Painter and the Buyer, ca. 1566 - Google Art Project.jpg|*De Moler an de Keefer* vum Pieter Bruegel den Eeleren, 1565
File:Jean-Honoré Fragonard - The Girl with the Marmot - Google Art Project.jpg|*D'Meedche mam Muermeldéier* vum Jean-Honoré Fragonard, ouni Datum
File:Henri Toulouse-Lautrec - The White Horse "Gazelle", 1881 - Google Art Project.jpg|*Dat wäisst Päerd "Gazelle"* vum Henri de Toulouse-Lautrec, 1881

File:Claude Monet, The Water Lily Pond, c. 1917-19, frame cropped, Google Art Project.jpg|*Weier mat Waasserlilien*, vum Claude Monet, c. 1917–1919
File:Monet - Das Haus in den Rosen.jpeg|*D'Haus an de Rousen* vum Claude Monet, c. 1918


Fichier:Callot-Vue-Luxembourg-1753-Albertina-complète-1600x310.jpg|center|Veduta vun der Festung Lëtzebuerg am Joer 1753 (Wenzel Callot)
Kamtschatka

**Kamtschatka** (russesch: Камчатка) ass eng Hallefinsel an Nordostasien. Si gehéiért zu der Regioun Kamtschatka am Federatiounskrees Fären Osten vun der Russescher Federatioun.

1996 gouf d'Vulkanregioun vu Kamtschatka, déi gréisstendeels als Naturpark deklaréiert ass, vun der UNESCO als Weltnaturierfschaft ausgeruff.

D'Hallefinsel ass eng 1200&nbsp;km laang a bis zu 450&nbsp;km breet. Si ass ronn 275.000&nbsp;km² grouss, wat ongeféier der Hallschecht vun der Fläch vu Frankräich entsprécht. Et ass déi gréissten Hallefinsel an Ostasien a läit tëscht dem Beringmier an dem Nordpazifik am Osten an dem Ochotskesche Mier am Westen. Si erstreckt sech vun Ostsibirien no Süden; a Richtung Japan ass hir Fortsetzung d'Inselkette vun de Kurilen.

Déi gréisste Stad op Kamtschatka, Petropawlowsk-Kamtschatski, an der Awatscha-Bucht, ass ee vun de gréissten Naturhäfen op der Welt.

Op Kamtschatka ginn et eng 29 aktiv Vulkaner (vun am ganze méi wéi 160) a vill Geysiren. All Joers gëtt et an der Moyenne eng hallef Dosen Eruptiounen. Deen héchste vun hinnen, an och héchste Punkt vun der Hallefinsel, ass de Vulkan Kljutschewskaja Sopka, dee 4750 m héich ass. E läit eppes ofgeleeë vun der Sredinny-Biergketten, déi der Längt no vun Norden no Süden duerch d'Hallefinsel geet. Aner bekannt Vulkaner sinn: Tolbatschik, Kambalny, Awatschinskaja Sopka, Schiwelutsch, Besymjanny, Itschinskaja Sopka a Maschkowzew.

Dee gréisste Floss ass de 758&nbsp;km laange Kamtschatka. En huet seng Quell an der Sredinny-Biergketten, a leeft vun do, op hirer ëstlecher Säit, no Norden, an dann no Osten tëschent de Vulkaner Kljutschewskaja Sopka a Schiwelutsch erduerch an de Pazifik.

Néng vun den eelef Rajone vun der Regioun Kamtschatka leien op der Hallefinsel Kamtschatka.
Kamtschatka (Homonymie)

**Kamtschatka** bezitt sech op:
* d'Hallefinsel Kamtschatka a Russland
* d'Regioun Kamtschatka a Russland
* déi fréier Oblast Kamtschatka a Russland
* e Floss op der Hallefinsel Kamtschtka, Kamtschatka (Floss)
Sympetrum flaveolum

***Sympetrum flaveolum*** ass eng Libellenaart aus der Famill vun de Seegellibellen (Libellulidae).
## Beschreiwung

## Verbreedung

### ''Sympetrum flaveolum'' zu Lëtzebuerg
1960 huet de Jos Hoffmann vun der *Sympetrum flaveolum* geschriwwen, si wier souwuel am Guttland wéi am Éislek heefeg an de Lëtsche vun deeene meeschte Weieren a méi groussen Dëmpelen ze ze fannen.

Eng véier Jorzéngte méi spéit war dës Aart just nach sielen zu Lëtzebuerg. Zanter 1980 gouf se just nach an am Ganzen 11 Gewässer nogewisen, an dat nëmme bei sporadeschen Eenzelbeobachtungen. Et ass kee Gewässer méi bekannt, wou se déi ganzen Zäit an zu hirer vill virkéim.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Libellen zu Lëtzebuerg
Lëscht vun de Libellen zu Lëtzebuerg

Dëst ass eng **Lëscht vun de Libellen zu Lëtzebuerg**. Si ass en Deel vun de Referenztabellen. An hir sinn all Libellenaarten opgezielt, déi bis ewell zu Lëtzebuerg nogewise goufen.

Si baséiert op dem Inventaire, deen de Roland Proess 2006 an der *[[Ferrantia]]* publizéiert huet.

## Ënneruerdnung Zygoptera (Klenglibellen)
### Famill Calopterygidae

### Famill Lestidae

### Famill Platycnemidae

### Famill Coenagrionidae

## Ënneruerdnung Anisoptera (Grousslibellen)
### Famill Aeshnidae

### Famill Gomphidae

### Famill Cordulegastridae

### Famill Corduliidae

### Famill Libellulidae
Vogel

**Vogel** ass en däitsche Familljennumm, deen op d'Déier Vull zeréckgeet.

Et ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Gaston Vogel (gebuer 1937), e lëtzebuergeschen Affekot an Auteur vu Bicher a kriteschen Essaien.
* Hermann Karl Vogel (1841–1907), en däitschen Astrophysiker.
* Rudolf Vogel (1900–1967), en däitsche Schauspiller.