Gemeng Duelem

D****' ass eng vun den  lëtzebuergesche Gemengen. Se läit am Kanton Réimech. De Chef-lieu vun der Gemeng ass d'Uertschaft  vun där se och hiren Numm huet.

## Uertschaften an der Gemeng
* Duelem
* Fëlschdref
* Welfreng

## Geographie
D'Gemeng Duelem läit am Südoste vum Groussherzogtum Lëtzebuerg an ass ëmgi vun de Gemenge Conter, Bous-Waldbriedemes, Schengen, Munneref, Fréiseng a Weiler zum Tuer.
Si läit um südlechsten Ausleefer vum Lëtzebuerger Sandsteen deen och haut nach an engem Steebroch bei Altwis ofgebaut gëtt. Um Terrain vun der Gemeng hu sechs Baachen hir Quell. Nërdlech vun Duelem huet d'Schleebaach hiren Ufank, déi sech da mat der Houbech vereenegt fir dann als Albaach an d'Musel ze lafen. Och d'Hesslengerbaach, déi südlech vu Welfreng entspréngt an d'Grondbaach, déi zu Fëlschdref hiren Ufank huet, lafen iwwer d'Ierpeldengerbaach respektiv d'Gander an d'Musel.

## Geschicht
### Galloréimesche Vicus

Südlech vun der Uertschaft Duelem, am fréiere Stammesgebitt vun den Treverer, läit um héchste Punkt vun engem no Südwesten hin offalenden Héichplateau e réimescht Duerf, e sougenannte Vicus. Eng gutt Partie keltesch Fondstécker deiten drop hin, datt do och eng keltesch Siidlung war. Déi konnt bis elo awer nach net lokaliséiert ginn.

De galloréimesche Vicus gouf em zirka 17 v. Chr. als Etappeplaz am Kontext vum Bau vun der Via Agrippa gegrënnt, déi vu Lyon iwwer Mâcon, Chalon-sur-Saône, Dijon, Langres, Toul, Metz, Duelem, Tréier duerch d'Äifel op Köln féiert. D'Uertschaft hat an der Antiquitéit den Numm *Ricciacum*, dee souwuel op der Plaz selwer, wéi och op der Tabula Peutingeriana, enger mëttelalterlecher Ofschrëft vun enger réimescher Kaart, iwwerliwwert ass. Seng Bléi hat en tëscht dem Enn vum 1. an dem 3. Joerhonnert n. Chr. Obwuel Deeler wärend de Germanenafäll an der zweeter Hallschent vum 3. Joerhonnert zerstéiert goufen, war den Uert duerchgängeg bis an di éischt Hallschent vum 5. Joerhonnert bewunnt. Duerno gouf d'Plaz opginn.

*Ricciacum* hat beandrockend ëffentlech Gebaier, wéi en Theater, e groussen Tempelbezierk an Thermen. Dat sinn Aspekter déi dem Duerf de Charakter vun enger réimescher Klengstad ginn.

### Mëttelalter an Neizäit
Dat haitegt Duerf Duelem, dat sech am Dall tëscht dem „Pëtzel-Plateau“ an dem „Péiteschbierg“ erstreckt, gouf an der éischter Hallschent vum 6. Joerhonnert vu fränkeschen Zouwanderer gegrënnt. An Dokumenter gëtt dat elo *Dalheim*, also „D'Heem am Dall“ genannt Duerf an de Joren 785/786 fir d'éischt ernimmt. Am 10. Joerhonnert koumen d'Uertschaften Duelem, Fëlschdref an en Deel vu Welfreng duerch eng Schenkung an de Besëtz vun der Räichsabtei St Maximin zu Tréier, woumat déi eigentlech Grondhärschaft vun der Meierei Duelem an den Hänn vun der Abtei louch. Den Abt vun Tréier huet fir dee Beräich e Vogt ernannt deen fir och d'Dierfer Duelem, Fëlschdref, Altwis a Welfreng zoustänneg war. Déi Aufgab gouf vun der Härschaft vu Roussy iwwerholl. Vu 1495 un gouf den Härenhaff op Liewenszäit a vum 16. Joerhonnert un, dunn och op Zäit verpacht. Domat geet dann och d'Eegebewirtschaftung vun der Abtei St Maximin op en Enn. Wärend dem Drëssegjärege Krich gouf bal dat komplett Duelem zerstéiert. Och am Hollännesche Krich tëscht 1672 a 1678 gouf Duelem an d'Ëmgéigend geschiedegt. 1680 gouf d'Härschaft vu Roussy vu Frankräich besat a sou gouf och Duelem fir bal ee Joerhonnert bis 1769 franséisch.

Wéi 1795 di franséisch Revolutiounstruppen an d'Herzogtum Lëtzebuerg ageréckt sinn, ass dat als *[[Département des Forêts]]* u Frankräich ugegliddert ginn. Aus der Meierei Duelem gouf d*'Commune de Dalheim* an den Nicolas Amma gouf hiren éischte Buergermeeschter. 1797 gouf de Code Civil op Lëtzebuerg ugewannt an domat déi al Strukture mat engem eenheetleche Recht ersat. Duelem war vun do u vu Réimech ofhängeg. Vun 1814 un, also nom Zesummebroch vum Napoleonesche Räich, gehéiert Duelem zum nei geschaafte Groussherzogtum Lëtzebuerg, ënner nidderlännescher Herrschaft.

### Wopen

### Entwécklung vun der Awunnerzuel


Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.8)
 id:darkgrey value:gray(0.6)
 id:bar value:rgb(0.9,0.35,0.25)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2400
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:400 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:80 start:0
BackgroundColors = canvas:white

BarData=
 bar:1821 text:1821
 bar:1871 text:1871
 bar:1910 text:1910
 bar:1922 text:1922
 bar:1935 text:1935
 bar:1947 text:1947
 bar:1960 text:1960
 bar:1970 text:1970
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
 bar:2011 text:2011
 bar:2021 text:2021

PlotData=
 color:bar width:20 align:left
 bar:1821 from:0 till:1082
 bar:1871 from:0 till:1603
 bar:1910 from:0 till:1456
 bar:1922 from:0 till:1298
 bar:1935 from:0 till:1216
 bar:1947 from:0 till:1205
 bar:1960 from:0 till:1088
 bar:1970 from:0 till:1044
 bar:1981 from:0 till:1229
 bar:1991 from:0 till:1425
 bar:2001 from:0 till:1706
 bar:2011 from:0 till:2014
 bar:2021 from:0 till:2358

PlotData=
 bar:1821 at: 1082 fontsize:S text:1.082 shift:(-14,5)
 bar:1871 at: 1603 fontsize:S text:1.603 shift:(-14,5)
 bar:1910 at: 1456 fontsize:S text:1.456 shift:(-14,5)
 bar:1922 at: 1298 fontsize:S text:1.298 shift:(-14,5)
 bar:1935 at: 1216 fontsize:S text:1.216 shift:(-14,5)
 bar:1947 at: 1205 fontsize:S text:1.205 shift:(-14,5)
 bar:1960 at: 1088 fontsize:S text:1.088 shift:(-14,5)
 bar:1970 at: 1044 fontsize:S text:1.044 shift:(-14,5)
 bar:1981 at: 1229 fontsize:S text:1.229 shift:(-14,5)
 bar:1991 at: 1425 fontsize:S text:1.425 shift:(-14,5)
 bar:2001 at: 1706 fontsize:S text:1.706 shift:(-14,5)
 bar:2011 at: 2014 fontsize:S text:2.014 shift:(-14,5)
 bar:2021 at: 2358 fontsize:S text:2.358 shift:(-14,5)


## Politik
### Buergermeeschteren
*1795: Nicolas Amma
* ...
*1843 - 1849: N. Goerges
* 1849 - 1851: J. Kutten
* 1851 - 1859: N. Goerges
* 1859 - 1864: A. Diederich
* 1864 - 1876: B. Lorang
* 1876 - 1890: P. Dicken
* 1890 - 1919: M. Diederich
* 1919 - 1922: Adolf Klein
* 1922 - [≥1934]: Johann Bour
* ...
* ? Robert Wiget
*...
* ? Marcel Schmit (Politiker) 
* ? - 2011: Marie-Anne Mousel-Schmit (DP).
* 2011 - 2023: Joseph Heisbourg
* zanter 2023: Romain Kill

## Kuckeswäertes

* D'Gemeng zu Duelem, e modernt Gebai.
* De gallo-réimeschen Theater
* D'réimesch Thermen am Duerfkär vun Duelem
* D'Réimermonument mam Aadler
* De Vicus Ricciacus um „Pëtzel-Plateau“
* D'Via Agrippa, de Kiem deen duerch Duelem gelaf ass
* De réimesche Meilesteen, am Bësch tëscht Duelem a Méideng
* D'Kierch vun Duelem
* D'Kierch vu Fëlschdref
* D'Kierch vu Welfreng

## Veräiner

* Fanfare Gemeng Duelem
* Duelemer Guiden a Scouten Hl. Mäerten
* FC Les Aiglons Duelem
* Chorale Mixte Kiischtebléien
* Fräiwelleg Pompjeeë Fëlschdref
* Fräiwelleg Pompjeeën Duelem-Welfreng
* Elterevereenegung Gemeng Duelem
* Cercle Avicole Dalheim
* Ricciacus Frënn Duelem
* Fraen a Mammen Duelem
* Club des Jeunes Dalheim
* Chorale Mixte Filsdorf
* Chorale St. Cécile Welfrange
* CTF Filsdorf
* J.A.C Filsdorf
* LCGB Sektioun Duelem
* Amiperas Duelem
* Aikido-Club (Opgeléist)

## Interkommunal Syndikater
D'Gemeng Duelem ass Member vu follgenden interkommunale Syndikater: 

* SIAER
* SICEC
* SIDEST
* SIFRIDAWE
* SIGRE
* SIGI
* SIDERE
* SYVICOL

## Literatur
* Peter Henrich: *Das gallorömische Theater von Dalheim „Hossegronn“ Luxemburg.* Dossiers d'archéologie XV. Imprimerie Central SA, Luxemburg 2016, ISBN 978-2-87-985317-8.
* Laure Juncker, Joseph Heisbourg, Joseph Mangerich (Red.): Ricciacus: 30 Joer Ricciacus Frënn Duelem 1977–2007. Imprimerie Central SA, Luxembourg 2007, S. 202, ill.
* Jean Krier: *DEAE FORTUNAE OB SALUTEM IMPERI. Nouvelles inscriptions de Dalheim (Luxembourg) et la vie religieuse d'un vicus du nord-est de la Gaule à la veille de la tourmente du IIIe siècle. * Gallia – Archéologie de la France antique 68.2, 2011. CNRS Éditions, Paris 2011, S. 313–340, ill. ISBN 978-2-271-07269-6.
* Jean Krier: *Der gallorömische vicus von Dalheim.* Imprimerie Hengen, Luxemburg 2010, ISBN 978-2-87985-137-2.
* Jean Krier: *Das vorrömische und frührömische Dalheim (Luxemburg).* In: Rheinisches Landesmuseum Trier (Hrsg.): *Trier - Augustusstadt der Treverer.* Philipp von Zabern, Mainz 1984, ISBN 3-8053-0792-6.
* Jean Krier, Raymond Weiller: *Zu den Anfängen der römischen Besiedlung auf “Pëtzel“ bei Dalheim.* Publications de la Section Historique de l'Institut grand-ducal de Luxembourg XCIV, Imprimerie Joseph Beffort, Luxemburg 1980, S. 141–194, ill.
* Victor Loos: *Der Römeradler.* Den Adler – Lokalzeitung N°1-2, 1996.
* Victor Loos: *Duelem: Eis Kiirch.* Conseil de la fabrique d'église, Luxemburg 1993.
* Jeannot Metzler, Johny Zimmer: *Beiträge zur Archäologie von Dalheim.* Hémecht 30.3, Saint-Paul, Luxemburg 1978.
* Heike Pösche: *Neue Grabungen in den Thermen des vicus Ricciacus*. Empreintes – Annuaire du Musée national d'histoire et d'art. Imprimerie Faber, Luxembourg 2011, S. 40–47, ill. ISBN 978-2-87985-149-5.
* Robert Vandivinit, Gust Linden, Sandy Linden, Aloyse Estgen, Victor Loos, "Vu Ricciacus via Dalahem op Duelem." Fanfare Gemeng Duelem, Luxemburg 2001, ISBN 2-87996-944-1.

## Kuckt och

* 

## Um Spaweck

* Websäit vun der Gemeng Duelem
* D'Gemeng Duelem op der Websäit vum Syvicol
* Websäit vun den Duelemer Guiden a Scouten (LGS)
* Websäit vun de Ricciacus Frënn Duelem