open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lëpschter Dällt

D**'Lëpschter Dällt** ass e Lieu-dit an der Gemeng Buerschent.

## Geographie
D'Lëpschter Dällt läit ongeféier op hallwem Wee tëscht der Fléiber an der Maarkebaach, am Hang südlech vun der Nationalstrooss 7 vun där aus den CR308 erof op Lëpschent leeft.

## Kuckt och
* Aussiichtspunkt Gringlee

## Um Spaweck
Toshihide Masukawa

Den **Toshihide Masukawa** (Japanesch: 益川 敏英, *Masukawa Toshihide*; och alt als **Maskawa** romaniséiert), gebuer de 7. Februar 1940 zu Nagoya, an der Prefektur Aichi, a gestuerwen den 23. Juli 2021 zu Kyoto, war e japanesche Physiker. Hie gouf wéinst sengen Aarbechten an der Theorie vun der CP-Verletzung bekannt, a krut 2008, zesumme mam Makoto Kobayashi an dem Yōichirō Nambu, den Nobelpräis fir Physik.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Laureate vum Nobelpräis fir Physik

## Um Spaweck
Jitzchak Herzog

De **Jitzchak "Buji" Herzog** (Hebräesch: יצחק הרצוג&lrm;, op Englesch als *Isaac "Bougie" Herzog* transkribéiert), gebuer den 22. September 1960 zu Tel Aviv, ass en israeeleschen Affekot a Politiker. Hien ass zanter dem 7.&nbsp;Juli 2021 Staatspresident vun Israel.

2003 gouf hie fir d'éischt an d'Knesset gewielt. Hie war e puermol fir kuerz Zäit Minister a verschiddene Refgierungen. Hie war vun 2013 bis 2017 Presidnet vun der Aarbechterpartei Awoda a war Spëtzekandidat vun der Mëtt-lénks-Oppositionsvereenegung Zionistesch Unioun bei der Knessetwal am Mäerz 2015 géint de Premier Benjamin Netanjahu. 2018 gouf e President vun der Jewish Agency for Israel.

Hien ass de Bouf vum fréiere Staatspresident Chaim Herzog.

## Um Spaweck
Interlingue

**Interlingue**, fréier **Occidental**, ass eng international Hëllefs Sprooch, déi 1922 verëffentlecht gouf. Säi Schëpfer, Edgar de Wahl, huet et entwéckelt fir e Maximum vu béid grammatescher Regularitéit an natierlechem Charakter z'erreechen. De Vokabulär baséiert op virbestanen Wierder aus verschiddene Sproochen an engem Derivatiounssystem mat unerkannte Präfixer a Suffixen.

## Literatur
D'haapt literaresch Texter am Occidental erschéngen a *Cosmoglotta*. Et waren och e puer Wierker, béid originell an iwwersat, verëffentlecht op Interlingue. Aner Texter erschéngen am Magazin Helvetia awer dës ware manner heefeg.

E puer originell Texter publizéiert als getrennt Bicher sinn:
* Kajš, Jan Amos (1938) *Krasina, raconta del subterrania del Moravian carst*.
* Podobský, Jaroslav (1935/1947) *Li astres del Verne*.
* Costalago, Vicente (2021) *Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas*

## Um Spaweck

* Main Websäit
Freeware

**Freeware** ass eng Software, déi den Endbenotzer gratis ka benotzen.

Et gëtt keng fest Reegelen, Lizenzen, oder een Endbenotzer-Lizenzvertrag (EULA) deen d'Freeware kloer definéiert. All Produzent definéiert seng eege Reegele fir seng Freeware. Esou erlaben zum Beispill e puer Produzenten d'Modifizéieren, d'Weiderverdeelen duerch d'Drëttparteien an de Reverse Engineering, an aner Produzente verbidden dat. Dat bedeit, datt d'Programméierer vun der Freeware den Endbenotzer hire Programm an der Reegel nëmme benotze loossen a si net op hiert Auteursrecht verzichten. Am Géigesaz zu fräier Software an zur Open-Source-Software, déi dacks och gratis disponibel ass, gëtt de Quelltext bei der Freeware also generell net zur Verfügung gestallt.

Freeware kann en Notze fir e Produzent hunn, andeem eng vereinfacht Versioun vun engem Programm gratis ugebuede gëtt, an de Benotzer fir eng méi leeschtungsfäeg Versioun bezuele muss.

Bekannt Freeware ass zum Beispill Skype, mat deem e gratis kann telefonéieren, oder den Adobe Acrobat Reader, mat deem ee PDF-Dokumenter kann opmaachen.
Personal Computer

E **Personal Computer**, meeschtens einfach nëmme **PC** genannt, ass e multifunktionale Computer, deen duerch seng Gréisst, seng Fäegkeeten a säi Präis fir den individuelle Gebrauch gemaach ass. De PC ass geduecht, fir direkt vum Endbenotzer gebraucht ze ginn, am Géigesaz zu méi groussen a komplexe Computeren, déi vu méi wéi enger Persoun benotzt kënne ginn an déi vu Computerexperten oder -techniker gebraucht ginn.

An den 1960er hunn d'Besëtzer vun institutionellen a firmebedriwwe Computeren nach hir eege Computerprogrammer musse schreiwen, éier se domat schaffe konnten. PC-Benotzer kënnen dat nach ëmmer maachen, mee generell benotzen hir Betribssystemer gratis oder kommerziell Software, déi vun anere geschriwwe gouf an déi separat verkaaft oder distribuéiert gëtt.

Zënter den 1990er dominéieren d'Betribssystemer vu Microsoft (Microsoft Windows) an d'Hardware vun Intel de PC-Maart. Alternative zu Microsoft Windows sinn zum Beispill de macOS vun Apple an de gratis Linux.

D'Opkomme vu PCen an d'digital Revolutioun hunn d'Liewe vu de Mënschen iwwerall op der Welt signifikativ verännert.

## Um Spaweck
Tastatur

Eng **Tastatur** oder e **Clavier** ass een Apparat oder Deel vun engem Apparat mat Tasten, déi de Benotzer dréckt fir eppes ze steieren. Haut sinn déi meescht Tastaturen elektronesch Tastaturen, obwuel et och mechanesch oder pneumatesch Tastature gëtt. 

Vill technesch Apparater hunn eng Tastatur, dorënner Computeren, Schreifmaschinnen, Telecommanden, Telefonen an Handyen.

Och Museksinstrumenter mat Tasten, de sougenannten Tasteninstrumenter, hunn eng Tastatur, déi meeschtens awer **[[Klaviatur]]** genannt gëtt.

Eng **Computertastatur** huet am Verglach mat enger Schreifmaschinnentastatur méi Tasten, mat deenen e Computer gesteiert gëtt. Jee no Land a Sprooch sinn d'Tasten op der Computertastatur anescht arrangéiert a beschrëft. Déi Gängegst Layoute sinn a Westeuropa QWETRY, QWERTZ an AZERTY. Op enger Computertastatur si Buschtawen, Zuelen an aner Symboler, déi „Characters“ oder Zeeche genannt ginn. D'Computertastatur ass de geleefegen Input-Apparat bei Computeren.

D'Schreiwe mat enger Computertastatur nennt een „Tippen“. Wann de Benotzer eng Tast dréckt, schéckt d'Tastatur e Signal un de Computer fir ëm ze soen, wéi ee Buschtaf, Zuel oder Symbol um Ecran soll gewise ginn. De Computer weist dat Zeechen dann um Bildschierm, generell do wou den Textcursor ass. Vum technesche Standpunkt hier gläicht eng Computertastatur also enger Computermaus, der Telecommande an der Manette vun enger Spillkonsol. 

Nieft Tasten, déi d'Agab vun Zeechen erlaben, sinn op der Tastatur awer och speziell Tasten, déi e Symbol ännere kënnen (mat der Shift-Tast  kann een zum Beispill Groussbuschtawe schreiwen) oder dem Computer e speziellen Uerder kënne ginn (wéi zum Beispill d'Kontrolltast ).

Déi verschidde Computerbetribssystemer benotzen ënnerschiddlech Spezialtasten oder benotze s'ënnerschiddlech. Speziell Befeeler kënnen och mam Drécke vun enger Kombinatioun vun Tasten aktivéiert ginn. Dat ass dann eng Ofkierzung („Shortcut“ oder „Raccourci“). Bei Microsoft Windows si bekannt Ofkierzungen zum Beispill &nbsp;+&nbsp; fir Text oder eng Datei ze kopéieren, &nbsp;+&nbsp; fir dat Kopéiert ze pechen, a &nbsp;+&nbsp; fir e bestëmmt Wuert an engem Dokument oder op enger Websäit ze fannen.

Eng Computertastatur kann iwwer e Kabel mat engem Computer verbonne sinn oder kabellos iwwer Bluetooth. 

## Kuckt och
Quelltext

**Quelltext**, **Quellcode** oder op Englesch **Source Code**, ass e Begrëff aus der Informatik a bezeechent den Text vun engem Computerprogramm, deen an enger Programméiersprooch verfaasst ass an deen de Mënsch liese kann. D'Zil vum Quelltext ass et, dem Computer genee Reegelen a Virgaben ze maache, déi deen an d'Maschinnesprooch kann iwwersetzen.

De Quelltext ass d'Grondlag fir Software a Websäiten.

E Computerprogramm ka fräi oder Open Source sinn, dat heescht datt all Mënsch de Quelltext ka gesinn an änneren. Déi meescht Programmer sinn awer "zou" (*closed source*), wat bedeit datt nëmmen de Code, deen ausgefouert gëtt, liesbar ass an d'Benotzer de Quelltext net dierfen ukucken oder änneren.

## Um Spaweck
Fräi Software

Eng **fräi Software** (engl: *free software*) ass eng Software, déi dem Benotzer d'Fräiheet an d'Recht garantéiert, se ze benotze wéi e wëll. Dat heescht et ass net nëmmen de Programméierer, mee och de Benotzer, deen de Quelltext däerf ausféieren, änneren a kopéieren, an adaptéiert Versiounen verbreeden.

D'Stëftung Free Software Foundation huet d'Zil, d'Entwécklung an d'Verbreede vu fräier Software ze fërderen.

Bekannt fräi Softwarë sinn zum Beispill de Webbrowser Mozilla Firefox an de Bildbeaarbechtungsprogramm GIMP.

## Déi véier Fräiheeten

Eng Software ass fräi wann d'Benotzer déi follgend véier Fräiheeten hunn:
* D'Fräiheet, de Programm auszeféiere wéi ee wëll, a fir all Zweck.
* D'Fräiheet, ze ënnersiche, wéi de Programm funktionéiert an eegenen Dateveraarbechtungsbedierfnesser unzepassen. Dofir ass den Zougank zum Quelltext eng Viraussetzung.
* D'Fräiheet, de Programm ze redistribuéieren an domat de Matmënschen ze hëllefen.
* D'Fräiheet, de Programm ze verbesseren an déi Verbesserungen der ëffentlechkeet fräi ze ginn, fir datt déi ganz Gesellschaft dovu ka profitéieren. Och dofir ass den Zougank zum Quelltext eng Viraussetzung.

## Kommerzialiséierung

Bei der fräier Software steet d'Fräiheet am Mëttelpunkt an net de Präis; all Benotzer steet et legal gesi fräi, mat senger Kopie vun der fräier Software ze maache wat e wëllt, egal wéi vill e bezuelt huet fir se ze kréien, an en däerf och e Profit domat maachen. Fräi Software bedeit net datt se net-kommerziell ass. E fräie Programm muss fir de kommerzielle Gebrauch, Entwécklung an Distributioun zu Verfügung stoen.

D'fräi Software steet am Géigesaz zur proprietärer Software, bei där d'Entwéckler an d'Distributeure vun der Software den Endbenotzer hir Fräiheetsrechter explizitt entzéien, zum Beispill andeem se de Quelltext net mat ausliwweren oder de Vertrag e bestëmmte Gebrauch verbitt oder aschränkt.

## Ënnerscheed mat Open Source
Open-Source-Software ass esou gutt wéi dat selwecht wéi eng fräi Software, a bal all Open-Source-Software ass fräi Software. Den Haaptënnerscheed leit an der Ideologie hannert den zwee Konzepter. Open Source ass eng Entwécklungsmethod an hannert der fräier Software steet eng Sozialbeweegung. Fir déi Beweegung ass d'fräi Software eng eethesch Mussesaach, wëll nëmmen déi fräi Software de Benotzer hir Fräiheet géif garantéieren. D'Philosophie hannert Open Source dogéint këmmert sech nëmme mat der praktescher Fro, wéi een eng Software verbessere kann. Deemno wier net-fräi Software (proprietär Software) eng suboptimal Léisung. Fir d'Fräi-Software-Beweegung dogéint ass déi net-fräi Software e soziale Problem an d'Beweegen a Richtung fräi Software wier d'Léisung.

Software, déi fräi an Open Source ass, gëtt als Fräi an Open-Source-Software bezeechent.
Samia Suluhu Hassan

D**'Samia Suluhu Hassan**, gebuer de 27. Januar 1960 am deemolege Sultanat Sansibar, ass eng tansanesch Politikerin. 
Si ass, nom Doud vun hirem Virgänger, dem John Magufuli, zanter dem 19.&nbsp;Mäerz 2021 Presidentin vun Tansania (an déi éischt Fra an där Fonctioun).

Virdru war si als Member vun der Partei Chama Cha Mapinduzi Deputéiert vun der Nationalversammlung. Si war och a verschiddene Regierunge Ministesch, mat diverse Portefeuillen.

2015 gouf si Vizepresidentin vun hirem Land.

Am September 2021 huet d'Samia Suluhu bestätegt datt si virgesi war fir de President am Joer 2025 ze kandidéieren an domat dem Land säin éischte gewielte Fra President ze ginn wa se gewënnt.

## Um Spaweck
Natalia Gavrilița

D**Natalia Gavrilița**, gebuer den 21. September 1977 zu Mălăiești an der deemoleger Sowjetunioun (haut Transnistrien), ass eng moldawesch Politikerin. Si war tëschent dem 23. Juli 2021 an dem 10. Februar 2023, dem Datum vun hirem Récktrëtt, Regierungscheffin vu Moldawien.

Si ass vu Formatioun eng Ekonomistin. An den 2000er Joren huet si a verschiddene Fonctioune bei der Weltbank,  an am moldawesche Wirtschaftsministère geschafft. Vun 2009 bis 2013 war si Portfoliomanagerin bei Oxford Policy Management. Dono huet si am Educatiounsministère geschafft, a war vun 2015 bis 2019 Finanzministesch.

## Um Spaweck
Doctena

**Doctena** SA ass eng lëtzebuergesch Entreprise, déi et Patienten erlaabt online – iwwer Internet oder eng App – e Rendez-vous bei engem Dokter oder enger anerer medezinescher Fachkraaft ze buchen. Si gouf 2013 gegrënnt an ass de Leader um europäesche Maart.

Doctena ass zu Lëtzebuerg, an der Belsch, Däitschland, Éisträich, Holland an an der Schwäiz aktiv. 2020 gouf d'Plattform vun iwwer 10.000 Professioneller aus dem medezinesche Beräich gebraucht an huet iwwer 15,5 Millioune Rendez-vouse pro Mount organiséiert.

## Geschicht
Wéi Doctena 2013 vum Patrick Kersten, Alain Fontaine a Marc Molitor gegrënnt gouf, gouf et a gréisseren europäesche Stied wéi Paräis oder Berlin schonn änlech Konzepter, déi op medezinesch Rendez-vouse spezialiséiert waren. D'Entreprise huet sech dowéinst op méi kleng Länner a Stied spezialiséiert.

Schonn 2014 huet d'Doctena sech op de belsche Maart getraut, mat enger éischter Implantatioun zu Bréissel, an d'Joer drop dunn op den hollännesche Maart.

2016 gouf an d'Schwäiz expandéiert an an der Belsch huet Doctena de Konkurrent *DocBook* iwwerholl; méi spéit och nach den däitsche Konkurrent *Doxter*.

D'Joer drop huet Doctena den éisträichesche Konkurrent *Mednanny* opkaaft, duerno och déi medezinesch Spart vum däitschen *Terminland* a vun der belscher Firma *Sanmax*.

Zënter der COVID-19-Pandemie (2020) bitt Doctena Consultatiounen op Distanz un, an och Ordonnancen, Attester an Analysen. Géint Enn vum selwechte Joer huet Doctena matgedeelt, datt iwwer d'Hallschent vun den Dokteren zu Lëtzebuerg op Doctena vertruede wieren.

2021 huet Doctena d'Impfplattform géint de Coronavirus vun der Regioun Bréissel, *Bruvax*, matentwéckelt.
Plan 9 from Outer Space

**Plan 9 from Outer Space** ass en US-amerikanesche Science-Fictionfilm vum Ed Wood aus dem Joer 1957.

## Ëm wat geet et am Film?
En UFO lant op der Äerd op engem Kierfecht. Et geschéien aussergewéinlech Saachen op deem Kierfecht sou stinn déi Doudeg erëm aus hire Griewer op...

## Um Spaweck
Day the World Ended

**Day the World Ended** ass en US-amerikanesche Science-Fictionfilm vum Roger Corman aus dem Joer 1955.

## Ëm wat geet et am Film?
No engem Atomkrich liewen nach 7 Leit an engem verloossenen Dall...

## Um Spaweck
Lëtzebuerg-Effekt

De **Lëtzebuerg-Effekt** ass an der Funktechnik eng Aart ionosphäresch Kräizmodulatioun tëscht (op d'mannst) zwéi Radiosenderen, absënns am Beräich vun der Laang- a Mëttelwell. De Lëtzebuerg-Effekt mécht sech doduerch bemierkbar, datt de Radiosprogramm vun engem Laang- oder Mëttelwellesender schwaach am Hannergrond vun engem anere Sender ze héieren ass.

Nodeems de staarke Laangwellesender vun RTL an den 1930er Joren iwwer de Sender vu Jonglënster a Betrib goung, konnt ee beim Ëmfang vum Schwäizer Mëttelwellesender Beromünster heiansdo de Programm vu Radio Lëtzebuerg am Hannergrond héieren, obscho béid Sendere ganz verschidde Frequenzen –&nbsp;an esouguer ënnerschiddlech Bänner&nbsp;– benotzt hunn.

De Lëtzebuerg-Effekt gouf 1933 vu Bernard Tellegen an 1934 vum Victor Albert Bailey an David Forbes Martyn beschriwwen.

## Literatur
* Александр В. Гуревич: *К теории кроссмодуляции радиоволн.* An: *Известия высших учебных заведений. Радиофизика.* Bd. 1, Nr. 5/6, 1958, ZDB-ID 164117-7, S. 17-28, (An englescher Sprooch: *The theory of cross-modulatioun of radiowaves* (= *NASA Technical Translation.* F-259, ). National Aeronautics and Space Administration, Washington DC 1965, ()).
Pedro Castillo

De **José Pedro Castillo Terrones**, gebuer den 19. Oktober 1969 zu Puña am Distrikt Tacabamba, an der Regioun Cajamarca, ass e peruanesche Schoulmeeschter, Gewerkschaftsleader a Politiker (Perú Libre). Hie war vum 28. Juli 2021 bis de 7. Dezember 2022 de 64.&nbsp;President vum Peru,

Hie kënnt aus enger Bauerefamill - seng Eltere ware béid Analphabeten - a war Drëtt vun néng Kanner
. Hien huet Pedagogie studéiert an zanter 1995 als Schoulmeeschter geschafft. Hie gouf och Member vun der Schoulmeeschteschgewerkschaft. 2002 huet hie fir Buergermeeschter vun Anguía kandidéiert, gouf awer net gewielt. 2017 war hie Leader vun engem Schoulmeeschteschstreik, dee mat der Regierung verhandelt huet, wat hien am ganze Land bekannt gemaach huet.

Am Oktober 2020 huet hie seng Kandidatur fir bei de Presidentewale bekannt gemaach. Am éischten Tour krut hien iwwerraschend 19 % vun de Stëmmen. Am zweeten Tour, de 6. Juni 2021 louch hie mat 50,125 % vun de Stëmmen, kNapps virun der Keiko Fujimori. Hie gouf den 28.&nbsp;Juli 2021, dem 200.&nbsp;Anniversaire vun der Onofhängegkeet vu Spuenien, vereedegt.

Enn 2022 gouf hie vum Kongress ofgesat, seng Vizepresidentin Dina Boluarte gouf seng Nofollgerin.
## Um Spaweck
Kléngelscheier

**Kléngelscheier** ass e Lieu-dit an der Gemeng Luerenzweiler am Kanton Miersch.

## Geographie
Kléngelscheier läit op enger Héicht vun 357 m um CR125 tëschent Blaaschent an Aasselscheier.

## Potamologie
Am Flouer *Aasselscheier Heck*, nordëstlech vu Kléngelscheier, ass d'Quell vun der Kléngelbaach, déi no engem gudde Kilometer an d'Wäissbaach leeft fir dann an um nordëstlech Wupp vun Amber an d'Wäiss Iernz ze fléissen.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Forbidden Planet

**Forbidden Planet** ass en US-amerikanesche Science-Fictionfilm vum Fred M. Wilcox aus dem Joer 1956 no enger Geschicht vum Irving Block an Allen Adler.

## Ëm wat geet et am Film?
Am Joer 2257 lant e Raumschëff vun der Äerd op dem Planéit Altaïr IV fir do no engem verschwonnene Raumschëff ze sichen…

## Um Spaweck
Invasion of the Body Snatchers (Film 1956)

**Invasion of the Body Snatchers** ass en US-amerikanesche Science-Fictionfilm vum Don Siegel aus dem Joer 1956 no der Geschicht *The Body Snatchers* vum Jack Finney. 1978 huet de Philip Kaufman e Remake dervu gemaach.

## Ëm wat geet et am Film?
An enger kalifornescher Stad stellt en Dokter fest dat d'Awunner duerch äusserlech identesch Persounen ouni Gefill ersat ginn...

## Um Spaweck
Université Paris-Saclay

D**'Université Paris-Saclay** ass eng franséisch Universitéit am Departement Essonne an der Regioun Île-de-France.

Si gouf den 2015 gegrënnt, andeems verschidde Beräicher vun aneren Universitéiten a Laboratoiren zesummegeluecht goufen. 

Si hat 2019 e Budget vun 1000 Milliounen Euro.

Zënter Oktober 2023 ass d'Universitéit e Partner vum IPSA fir Duebelgraden an der Raumfaart.

## Um Spaweck

* Université Paris-Saclay
Invasion of the Body Snatchers (Film 1978)

**Invasion of the Body Snatchers** ass en US-amerikanesche Science-Fictionfilm vum Philip Kaufman aus dem Joer 1978 no der Geschicht *The Body Snatchers* vum Jack Finney. Dës war schonns eng Kéier 1956 vum Don Siegel verfilmt ginn.

## Ëm wat geet et am Film?
Zu San Francisco stellt den Dokter Bennell fest dat Bekannte vun him duerch äusserlech identesch Persounen ouni Gefill ersat ginn…

## Um Spaweck
His Girl Friday

**His Girl Friday** ass en US-amerikanesche Film vum Howard Hawks aus dem Joer 1940 no engem Theaterstéck vum Ben Hecht an Charles MacArthur.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Hildy Johnson, eng brillant Journalistin wëll hire Beruff opginn a sech mam Assurancenagent Bruce Baldwin bestueden. Hire Chef, de Walter Burns, wëll dat awer verhënneren…

## Um Spaweck
Amour de poche

**Amour de poche** ass e franséische Film vum Pierre Kast aus dem Joer 1957 nom Roman *Diminishing Draft* vum Waldemar Kaempfert.

## Ëm wat geet et am Film?
E Biologist verännert dat jonkt Meedchen an dat hie verléift ass an eng kleng stenge Statue déi hien ëmmer a senger Täsch bei sech kann hunn.

## Um Spaweck
Hissène Habré

Den **Hissène Habré** (op Arabesch aus dem Tschad: حسين حبري; och alt als *Hissein Habré* tranksribéiert), gebuer den 13. August 1942 zu Faya-Largeau, a gestuerwen de 24. August 2021 zu Dakar, am Senegal, war e Politiker aus dem Tschad, vum Vollek vun den Toubous an dem Clan Anakaza. Hie war tëscht 1982 an 1990 President vun der Republik Tschad, nom Staatsstreech géint de Goukouni Oueddei.

Wärend senger Regierungszäit huet hien, nodréigleche Schätzunge vun enger Untersuchungskommissioun no, systematesch Folterungen an eng 40.000 politesch Muerden autoriséiert, besonnesch vu Leit, déi zu den ethnesche Gruppe vun de Sara (1984), den Hadjerai (1987) an den Zaghawa (1989) gehéiert hunn, wat him de Spëtznumm "Pinochet vun Afrika" abruecht huet.

Den Habré gouf wéinst Verbrieche géint d'Mënschlechkeet vun engem Geriicht zu N'Djamena *par [[contumace]]* zum Doud verurteelt. Hie goung an de Sengal an den Exil, ma gouf op en Neits 2015 zu Dakar wéinst Verbrieche géint d'Mënschheet, Krichsverbriechen a Folter ugeklot. Säi Prozess war deen éischten, deen an Afrika nom Prinzip vun der Universeller Kompetenz gefouert gouf. 2017 gouf hien, an Appel, zu liewenslänglechem Prisong verurteelt.

## Literatur
* Jacques Le Cornec: *Les mille et un Tchad*. 1. Aufl., L'Harmattan, Paris u.&nbsp;a. 2002, ISBN 2-7475-3723-4. 
* Alioune Sall: *L'affaire Hissène Habré : aspects judiciaires nationaux et internationaux*. L'Harmattan, Paris 2013, ISBN 978-2-296-99549-9.

## Um Spaweck
* Fiche bei TRIAL INTERNATIONAL.
* The Trial of Hissène Habré, op Human Rights Watch.
* ''Chad ex-leader sentenced to death.'' bbc.co.uk, 15. August 2008.
Client-Server-Modell

De **Client-Server-Modell** ass e Modell aus der Informatik a beschreift d'Méiglechkeet, Aufgaben an Déngschter an engem Computernetzwierk ze verdeelen. Déi Aufgabe gi vu Computerprogrammer gemaach, déi a Clients an a Serveren ënnedeelt sinn.

De Client kann op Wonsch en Déngscht vum Server ufuerderen. Der Server (oder ""Host") äntwert op déi Ufuerderung. De Server kann um selwechte Computer sinn, mee ass dacks op engem anere Computer am selwechten Netzwierk.

Generell kann ee Server fir méi wéi ee Client gläichzäiteg schaffen, an e Client ka mat méi wéi engem Server kommunizéieren.
Client (Informatik)

An der Informatik ass e **Client** (engl.) e Computerprogramm, dee vun engem Benotzer gebraucht gëtt, fir mat engem Computernetzwierk ze connectéieren an Ufroen un e Server ze stellen.

De Computer (d'Hardware), iwwer dee mam Server kommunizéiert gëtt, gëtt och Client genannt.

E Webbrowser ass zum Beispill e Client, deen den HTTP-Protokoll gebraucht fir mat engem Webserver ze kommunizéieren, a sou Daten ofzeruffen, déi en dem Benotzer weist. En anert Beispill sinn E-Mail-Clients (E-Mail-Programmer wéi Microsoft Outlook), déi Kontakt mat engem E-Mail-Server ophuelen, E-Mailen ofruffen an dann iwwer de selwechte Server och E-Maile verschécken.

## Kuckt och
* Client-Server-Modell
Charlie Watts

Den **Charles** "**Charlie**" **Robert Watts**, gebuer den 2. Juni 1941 zu Bloomsbury, Metropolitan Borough of Holborn, am Middlesex, a gestuerwen de 24. August 2021 zu London, war e brittesche Museker. Zanter dem Januar 1963, deemno praktesch zanter hirer Grënnung, war hie Batteur an der Bluesrock-Band The Rolling Stones.

Säi Markenzeeche war en dréchenen, direkte Beat, deen d'rhythmesch Fundament vun der Band forméiert huet. 1989 gouf en zesumme mat hir an d'Rock and Roll Hall of Fame opgeholl.

An den 1970er- an 1980er-Jore war de Watts laang alkoholofhängeg, hie konnt sech awer duerch eegen Disziplin a Konsequenz mat Succès vun där Sucht lassmaachen. An den 80er-Joren ass hie mat senger eegener Bigband op den Tour gaangen, an där och Museker wéi den Jack Bruce, den Evan Parker an de Courtney Pine gespillt hunn. 2001 huet hien a Japan mat engem Jazz-Tentett gespillt.

Vun 2010 u war den Charlie Watts méi dacks mat der 2009 gegrënnter Band The ABC&D of Boogie Woogie ënnerwee.

Hie war zanter 1964 mat senger Fra Shirley bestuet, hat mat hir eng Duechter, a se hunn zesumme Päerd geziicht.

## Soloprojeten
* *Rocket 88* – Rocket 88 (1981)
* *Live – Fulham Town Hall* – The Charlie Watts Orchestra (1986)
* *Tribute to Charlie Parker with Strings* – Charlie Watts (1992)
* *From One Charlie* – Charlie Watts Quintet (1992)
* *Warm & Tender* – Charlie Watts (1993)
* *Long Ago & Far Away* – Charlie Watts (1996)
* *Charlie Watts/Jim Keltner Project* – Charlie Watts & Jim Keltner (2000)
* *Watts at Scott's (live)* – Charlie Watts & The Tentet (2004)
* *The Magic of Boogie Woogie* – Charlie Watts, Axel Zwingenberger, Dave Green (2010)
* *Boogie 4 Stu – A Tribute to Ian Stewart* – Ben Waters (2011)
* *Live in Paris* – The ABC&D of Boogie Woogie (2012)
* *Charlie Watts Meets the [[DR Big Band|Danish Radio Big Band]]* (2017)

## Literatur
* *Charlie Watts: Der swingende Stein* (Interview) Jazzthetik 95 (2012): 56–58

## Um Spaweck

* Den Charlie Watts Eintrag bei drummerworld.com
* Den Charlie Watts op de Rolling Stones hirer Wensäit
Kryptowärung

Eng **Kryptowärung** ass eng digital Wärung ouni zentral Reguléierungsautoritéit, déi kryptografesch Methode benotzt, fir Transaktiounen ze garantéieren. Kryptowärungen ersetzen eng zentral Reguléierungsautoritéit duerch ee verdeelte Konsens. Op Grondlag vun deem Konsens ginn Transaktiounen duerchgefouert. De Konsens gëtt duerch d'Generéiere vu Blockchains iwwer e Peer-to-Peer-Netzwierk erreecht. Wéi a wéini neit Geld am System derbäikënnt, gëtt bei der Grënnung vun der Wärung festgeluecht, am Géigesaz zu enger konventioneller Wärung, bei där eng Zentralbank am Optrag vun der Regierung Geld dréckt.

D'Verifikatioun vun enger Transaktioun iwwerhuelen d'Computeren am Netzwierk. Fir eng gëlteg Transaktioun kënnen ze maache, muss een de passende, geheime Signaturschlëssel hunn. Domat kann een dann och Zougank op säi Verméigen hunn. De Schlëssel gëtt an engem digitale Portmonni (engem "Wallet") gespäichert.

Generell ginn d'Kryptowärungen anonym benotzt, an d'Empfänger vun Transaktiounen duerch eng abstrakt Adress (eng Aart Kontosnummer) representéiert. Sougenannt "Miner" (Minnenaarbechter) iwwerwaachen a verbuchen déi Transaktiounen. Si stellen hir Computerleeschtung zur Verfügung, a kafe sech domat d'Recht fir nei Bléck ze bilden an domat de Blockchain ze verlängeren. Fir deen Effort gi si mat Wärungseenheeten belount.

Weltwäit ginn et iwwer dausend Kryptowärungen, vun deene Bitcoin déi wäitverbreetst ass.

Rechtlech gesinn hu Kryptowärunge net de Statut vun enger Wärung, ausser an El Salvador, wou Bitcoin 2021 zur offizieller Wärung erkläert gouf.
Blockchain

An der Informatik ass eng **Blockchain** (englesch fir "Blockketten") eng Lëscht aus eenzelen Datesätz (de "Bléck"), déi permanent kann erweidert ginn. Nei Bléck mat neien Informatioune gi mam Konsens vun engem Netzwierk kreéiert a mat Hëllef vu kryptographesche Methoden un eng existéierend Ketten ugehaangen.

All Block enthält eng kryptographesch Hashfunktioun (e Streewäert, eng Aart digitale Fangerofdrock vun den Daten) vum Block virdrun, en Zäitstempel an Transaktiounsdaten.

An de meeschte Fäll gi Blockchains vun engem Peer-to-Peer-Netzwierk geréiert. All Peers gebrauchen e gemeinsame Protokoll, dee festleet, wat se matenee kommunizéieren a wéi en neie Block erstellt a validéiert gëtt. Wa se bis erstellt a validéiert goufen, kënnen d'Daten an engem bestëmmt Block net méi ouni Weideres geännert ginn. Wann ee Block geännert gëtt, bedeit dat, datt all Bléck, déi duerno kommen, och geännert musse ginn. Jee no Protokoll brauch een dofir den Accord vun der Majoritéit vun de Peers oder souguer vun alle Peers.

D'Blockchain gouf 2008 vun enger Persoun (oder enger Grupp Persounen) mam Pseudonym Satoshi Nakamoto erfonnt, als ëffentlecht Transaktiounsbuch fir d'Kryptowärung Bitcoin. D'Identitéit vum Satoshi Nakamoto bleift onbekannt. D'Erfindung vun der Blockchain fir Bitcoin huet Bitcoin zur éischter digitaler Wärung gemaach, déi de Problem vun der duebeler Geldausgab ouni eng vertrauenswierdeg Kontrollinstitutioun oder en zentrale Server léise konnt.

D'Blockchains si vun Haus aus sécher. D'Blockchaintechnologie gëtt iwwerall do agesat, wou eng korrekt Datenopzeechnung wichteg ass. Nieft de Kryptowärungen ass dat zum Beispill de Fall bei Krankenakten, Identitéitsmanagement, an dem Zeréckverfollege vu Liewensmëttel.

## Um Spaweck

* Tim Weingärtner: ''Blockchain einfach erklärt'', verëffentlecht den 29. Juni 2016, reegelméisseg aktualiséiert, Héichschoul Luzern
Schnëssen-App

D**'Schnëssen-App** ass eng App, déi vum Institut de linguistique et de littératures luxembourgeoises vun der Uni Lëtzebuerg entwéckelt gouf, fir Toundokumenter ze sammelen iwwer de Vokabular an d'Aussprooch vu verschiddene Wierder an Ausdréck am Lëtzebuergeschen.

Et handelt sech ëm e Crowdsourcing-Projet, bei deem d'Daten aus der Bevëlkerung vun de Leit selwer gesammelt ginn. D'App erméiglecht et jidderengem, unhand vu Froen oder Biller opzehuelen, wéi ee fir eppes seet. Well d'Leit déi matmaachen, och d'Plaz uginn, wou se wunnen oder opgewuess sinn, zu wat fir enger Alterskategorie se gehéieren, ob se Mammesproochler sinn, asw. ass et méiglech, Sproochwandel, dialektal oder geographesch Ënnerscheeder erauszeschaffen. D'Zil ass et, d'Sprooch vun all Generatioun aus all Uertschaft am Land fir de Grand public an d'Fuerschung ze dokumentéieren.

Laangfristeg soll awer och en neie Lëtzebuerger Sproochatlas entstoen, woubäi déi aktuell Date mat deene vum Ufank vum 20. Joerhonnert verglach kënne ginn. Op dës Manéier gëtt et méiglech d'Entwécklung vun der Sprooch aus de leschten honnert Joer nozevollzéien.

D'App kann ee sech an deene gängegen App-Platformen eroflueden.

## Literatur
* Nathalie Entringer, Peter Gilles, Sara Martin, Christoph Purschke (2019): "Schnëssen. Surveying language dynamics in Luxembourgish with a mobile research app." In: *Linguistics Vanguard*, vol. 7, no. s1, 2021, pp.&nbsp;20190031. Online op degruyter.com (gekuckt: 2021-08-25).

## Kuckt och
* Luxemburgischer Sprachatlas
* Lëtzebuerger Sproochatlas 1900
* Geschicht vun der Sproochwëssenschaft zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* "Schnëssen – Crowdsourcing variation and change in spoken Luxembourgish." Institute for Luxembourg Studies, University of Luxembourg; gekuckt 2021-08-25.
Benotzer (Informatik)

An der Informatik ass e **Benotzer**, och nach **User**  oder **Utilisateur**  genannt, eng Persoun, déi e Computer gebraucht.

De Benotzer huet meescht e "Benotzerkont" a gëtt vum Computersystem mat sengem "Benotzernumm" erkannt.

An der Produktentwécklung gëtt och de Begrëff **Endbenotzer** (*end user* op Englesch) gebraucht, fir déi Persoun, déi d'Produkt schlussendlech perséinlech gebraucht. Den Endbenotzer ënnerscheet sech domat vun deene Benotzer, déi de Produit ënnerstëtzen oder ënnerhalen, wéi zum Beispill e Systemadministrateur (Admin), e Softwareentwéckler oder e Computertechniker. Den Endbenotzer huet generell net de selwechten Niveau vun techneschem Wëssen a Verständnes vum Produit wéi d'Designere vun deem Produit.

Wann d'Produktdesigneren dee Wëssensënnerscheed vergiessen, kann dat zu onzefriddenen Endbenotzer féieren, well se net mam Produit eens ginn. Den Endbenotzer ass net ëmmer de Client, mee kann och den Employé vun engem Client sinn. De Client kann zum Beispill eng grouss Entreprise sinn, déi eng Software keeft, an d'Endbenotzer sinn déi Leit, déi bei där Entreprise schaffen sinn an d'Software an hirem Aarbechtsalldag benotzen.

## Um Spaweck
Client

An der Wirtschaft an am Handel ass de **Client** oder d**'Cliente** eng Persoun, déi d'Entscheedung hëlt fir e Gutt oder eng Déngschtleeschtung bei engem Verkeefer oder engem Fournisseur ze kafen. De Client kann och eng Entitéit sinn.

D'Clienten zesumme ginn als **Konnschaft** oder **Kondschaft**, oder als **Clientèle** bezeechent.

## Kuckt och
* Clientskaart
## Um Spaweck
Safran (Entreprise)

**Safran** ass eng franséisch Entreprise, déi international am Secteur vun der Loftfaart, der Raumfaart an der Verdeedegung aktiv ass. Si ass op d'Entwécklung an d'Produktioun vu Fliger-, Helikopter- a Rakéitemotoren an aner Ekipementer spezialiséiert.

Bei der Produktioun vu Moteure fir kleng Fligeren, Helikopteren a Fligerfuerwierk ass Safran de weltwäite Leader um Marché.

Si ass 2005 aus der Fusioun tëscht de Firmen Snecma a Sagem ervirgaangen.. Zënter September 2011 ass si Deel vum franséische Bourssenindex CAC 40.

Nodeems Safran 2018 de Konkurrent *Zodiac Aerospace* opkaaft huet hunn am August 2021 ronn 76.000 Mataarbechter do geschafft.

D'franséisch Regierung ass de gréissten Aktionär vu Safran (11%)..

## Um Spaweck
Fun um Glacis

De **Fun um Glacis** war eng Kiermes déi vum 21. August bis den 12. September 2021 um Glacis an de Stad organiséiert gouf. Et war eng Ersatzveranstaltung fir d'Schueberfouer, déi wéinst der weltwäiter COVID-19-Pandemie fir d'zweet Joer hannerteneen ausgefall war.

Um Glacis waren am Ganzen 41 Attraktiounen a Stänn opgeriicht. Fir déi néideg sanitär Moossnamen ze garantéieren an ze verhënneren, datt d'Leit zevill no beienee stinn, waren d'Ofstänn tëschent den eenzele Geschäfter méi grouss, wéi dat bei enger normaler Fouer de Fall ass.

D'Haaptattraktioun vun der Manifestatioun waren zwou grouss Achterbanen, fir déi normalerweis keng Plaz um Glacis ass. Engersäits war et den „Olympia Looping“, déi gréisst transportabel Achterban vun der Welt mat fënnef Loopings an anersäits déi gréisst Achterban ouni Loopings, d'„Alpina Bahn“.

Fir d'Veranstaltung gouf de Glacis an zwee opgedeelt: op der ieweschter, grousser Plaz waren d'Spiller an d'Attraktiounen, iwwerdeems op der ënneschter Plaz d'Iessbuden opgeriicht waren. Fir an de Gastronomieberäich eranzekommen, huet een d'Konditioune vum CovidCheck erfëlle missen.

## Biller

Luxembourg, Fun um Glacis 2021 (103).jpg|Bayern Kurve
Luxembourg, Fun um Glacis 2021 (106).jpg|Jules-Verne Tower
Luxembourg, Fun um Glacis 2021 (108).jpg|Olympia Looping
Luxembourg, Fun um Glacis 2021 (118).jpg|Alpina Bahn
Luxembourg, Fun um Glacis 2021 (126).jpg|Big Splash
Luxembourg, Fun um Glacis 2021 (130).jpg|fir Iessen an Drénken ass gesuergt…


## Um Spaweck
Atlantis, the Lost Continent

**Atlantis, the Lost Continent** ass en US-amerikanesche Film vum George Pal aus dem Joer 1961.

## Ëm wat geet et am Film?
De griichesche Fëscher Demetrios rett eng Fra aus engem Schëffswrack. Déi Fra ass d'Prinzessin Antillia vun Atlantis. Den Demetrios bréngt d'Prinzessin zeréck an hir Heemecht. Als Loun gëtt hien an de Prisong geheit a versklaavt…
## Um Spaweck
Village of the Damned (Film 1960)

**Village of the Damned** ass e britteschen Horror- an Science-Fictionfilm vum Wolf Rilla aus dem Joer 1960 nom Roman *The Midwich Cuckoos* vum John Wyndham.

## Ëm wat geet et am Film?
Wärend e puer Stonnen hunn d'Awunner vun engem Duerf an England d'Bewosstsinn verluer. E puer Méint méi spéit erwaarden 12 Fraen aus dem Duerf e Kand. Wéi d'Kanner op d'Welt kommen hu si all blond Hoer an eegenaarteg Aen. D'Kanner wuessen aussergewéinlech séier an entwéckelen och fir hiren Alter eng héich Intelligenz...

## Um Spaweck
Vang Vieng

**Vang Vieng** (Lao: ວັງວຽງ) ass eng Stad an der Provënz Vientiane, am Laos, tëscht Luang Prabang a Vientiane. 
2015 hunn do 20.930 Leit gelieft. Vang Vieng läit um Floss Nam Song, engem Niewefloss vum Nam Lik, dee sengersäits an de Mekong leeft. Ronderëm si markant Karstbierger, mat Grotten a Lagunen.

Dat mécht d'Stad zu enger Touristenattrsktioun.

An der Zäit vum Vietnamkrich hat d'US-Arméi do eng Airbase.

Zanter 2020 huet Vang Vieng Uschloss un déi éischt Autobunn am Laos, de Vientiane-Boten Expressway, an zanter 2021 un d'Eisebunnslinn Boten–Vientiane.

## Biller

File:Wooden bench swing and wicker hammocks on a bamboo footbridge in paddy fields a sunny day during the monsoon, Vang Vieng, Laos.jpg|Räisfeld an der Monsunzäit, zu Vang Vieng. 
File:Wooden walkway leading to a hut with straw roof in front of karst mountains with mist, at sunrise, Vang Vieng, Laos.jpg|Sonnenopgang 
File:White and golden graves in a Buddhist cemetery at sunrise in Vang Vieng, Laos.jpg|Buddhistesch Kierfech
File:Wooden walkway leading to a hut with straw roof in front of karst mountains at sunset, Vang Vieng, Laos.jpg|Sonneënnergang
File:Karst peaks with sea of clouds at sunrise, South view from the top of Mount Nam Xay, Vang Vieng, Laos.jpg| Karstbierger beio Sonnenopgangvum Bierg Nam Xay aus. 
File:Water reflection of a wooden house surrounded by trees with farmers walking in the paddy fields of Vang Vieng Laos.jpg|Räisfelder. 
File:Karst mountains colorful clouds and mist at sunrise from the top of Mount Nam Xay Vang Vieng Laos.jpg| Karstbierger vum Nam Xay aus.
File:Sunlight and stormy sky over the mountains and paddy fields in Vang Vieng, Laos.jpg


File:Water reflection of karst mountains at golden hour in Vang Vieng Laos (panoramic).jpg


File:Front view of a stream with a tree as vanishing point, mountains and mist in the countryside of Vang Vieng.jpg
File:Water reflection of the mountains of Vang Vieng with crepuscular rays.jpg
File:Water reflection of mountains, hut, green rice sheaves scattered in a paddy field and clouds with blue sky in Vang Vieng, Laos.jpg
File:Tortuous dirt road in wet paddy fields and green hills in Vang Vieng, Laos.jpg
File:Water reflection of a wooden hut with colorful sky and karst mountains in a paddy field at sunset Vang Vieng Laos.jpg 
File:Water reflection of a dirt road in green paddy fields, karst mountains and clouds at sunset in Vang Vieng Laos.jpg
File:Square plot of a green paddy field and water reflection of mountains with mist and blue sky, Vang Vieng, Laos.jpg
Daphnien

**Daphnië** si kleng Kriibse vun der Gattung ***Daphnia***. Se liewen am Séisswaasser, dat stagnéiert. Si ginn 1 bis 4 Millimeter grouss. Well si sech ruckaarteg, mat klenge Spréng fortbeweegen, gi si dofir och gemenkerhand **Waasserfléi** genannt.

Well hire Kierper duerchsichteg ass, kann een hir bannenzeg Organer gesinn. Uewen um Kapp sinn Antennen, déi och beim Schwammen hëllefen. Déi zwee Ae si sou no beieneen, datt s'ausgesi wéi een eenzegt, an um Thorax si fënnef Mini-Patten.

Hire wëssenschaftlechen Numm geet op dat algriichescht Wuert δάφνη (*daphne*), wat "Lorber" heescht, an dat wéinst der Form vun engem Lorberblat, déi där vum Déier gläicht, op dëst iwwerdroe gouf.

D'Daphnië filteren d'Waasser, fir sech vu Plankton z'ernieren.

Si kënne sech reproduzéieren sief et, datt d'Weibercher ouni männlech Befruchtung Nowues op d'Welt setzen (Parthenogenes), sief et, datt et sou eng Befruchtung gëtt (bei méi schlechte Liewenskonditiounen). Déi sou entstanen Eeër si méi zolidd a kënne Frascht an Dréchent eng Zäitchen iwwerstoen.

## Aarten

* *[[Daphnia ambigua]]* Scourfield, 1947
* *[[Daphnia arcuata]]* Forbes, 1893
* *[[Daphnia brooksi]]* Dodson, 1985
* *[[Daphnia carinata]]*
* *[[Daphnia carvicervix]]* Ekman
* *[[Daphnia catawba]]* Coker, 1926
* *[[Daphnia cheraphila]]* Hebert & Finston, 1996
* *[[Daphnia cucullata]]*
* *[[Daphnia curvirostris]]* Eylman, 1887
* *[[Daphnia dubia]]* Herrick, 1883
* *[[Daphnia exilis]]* Herrick, 1895
* *[[Daphnia galeata]]* G. O. Sars, 1864
* *[[Daphnia hyalina]]*
* *[[Daphnia laevis]]* Birge, 1879
* *[[Daphnia latispina]]* Korinek & Hebert, 1996
* *[[Daphnia longiremis]]* G. O. Sars, 1861
* *[[Daphnia longispina]]* (O. F. Mueller, 1785)
* *[[Daphnia lumholtzi]]* G. O. Sars, 1885
* *[[Daphnia magna]]* Straus, 1820
* *[[Daphnia magniceps]]* Herrick, 1884
* *[[Daphnia middendorffiana]]* Fischer, 1851
* *[[Daphnia minnehaha]]* Herrick, 1884
* *[[Daphnia obtusa]]* Kurz, 1875
* *[[Daphnia oregonensis]]* Korinek & Hebert, 1996
* *[[Daphnia parvula]]* Fordyce, 1901
* *[[Daphnia pileata]]* Hebert & Finston, 1996
* *[[Daphnia prolata]]* Hebert & Finston, 1996
* *[[Daphnia psittacea]]* (Baird, 1850)
* *[[Daphnia pulex]]* Leydig, 1860
* *[[Daphnia pulicaria]]* Forbes, 1893
* *[[Daphnia retrocurva]]* Forbes, 1882
* *[[Daphnia rosea]]* G. O. Sars, 1862
* *[[Daphnia salina]]* Hebert & Finston, 1993
* *[[Daphnia schodleri]]* G. O. Sars, 1862
* *[[Daphnia similis]]* Claus, 1876
* *[[Daphnia tenebrosa]]* G. O. Sars, 1898
* *[[Daphnia thorata]]* Forbes, 1893
* *[[Daphnia villosa]]* Korinek & Hebert, 1996

## Literatur
*  Anderson, B. et J. Jenkins. 1942.* A Time study of Events in the Life Span of Daphnia magna*. The Biol. Bull, 83 (1) : p.&nbsp;260–272.
*  Hebert, P. 1978. *The Population Biology of Daphnia*. Biol. Rev. 53 : p.&nbsp;387–426

## Um Spaweck
Hakainde Hichilema

Den **Hakainde Hichilema**, gebuer de 4. Juni 1962 zu Hachipona bei Monze, an der deemoleger Federatioun vu Rhodesien an Njassaland, haut Sambia, ass e sambesche Politiker, Geschäftsmann an zanter dem 24. August 2021 de President vu Sambia.

Hien huet fir eng Rëtsch Consultingfirme fir Entreprise geschafft a war President vun en ettleche Gesellschaften. Als Privatentrepreneur ass hien zweetgréisste Véiziichter a Sambia a Multimillionär ginn.

Hien huet zanter 2006 fënnefmol bei de Presidentschaftswale kandidéiert, krut awer keens genuch Stëmmen. 2021 huet et dunn, am sechsten Ulaf, geklappt: Mat 59,02 % louch hien däitlech viru sengem Opponent, dem Staatspresident bis dohin Edgar Lungu.

Den Hichilema ass och President vun der United Party for National Development (UPND).

## Um Spaweck
* Fiche bei Grant Thornton Ltd.
Que la fête commence...

**Que la fête commence...** ass e franséische Film vum Bertrand Tavernier aus dem Joer 1975.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film spillt am 18. Joerhonnert, zu der Zäit vun der Régence. Nom Doud vum Louis XIV. vertrëtt den Herzog Philippe vun Orléans (Philippe Noiret) de spéidere Louis XV., deen an deem Ament nach mannerjäreg ass. Den Herzog vun Orléans léisst et sech et zu Versailles gutt goen, mat Banqueten, Gehouers, asw. An der Bretagne bruckt de Marquis de Pontcallec (Jean-Pierre Marielle) un engem Komplott, fir dem Philippe lasszeginn an a senger Plaz de Felipe V. vu Spuenien, dem Louis XIV. säin Enkel a Monni vum Louis XV., op den Troun vu Frankräich ze bréngen. D´Bretagne, sou hofft en, kéint dobäi nees onofhängeg ginn. Ma den Abbé Dubois (Jean Rochefort), dem Regent säi Premierminister, kritt Wand vun der Saach a probéiert deem Komplott en Enn ze maachen, net ouni seng eegen Ambitiounen ausser Uecht ze loossen...

## Um Spaweck
Humanitär Hëllef

**Humanitär Hëllef** ass eng materiell a logistesch Assistenz fir Leit, déi se brauchen. Si ass generell vu relativ kuerzer Dauer, bis déi lokal Regierung oder aner Institutioune kapabel sinn, fir méi längerfristeg Assistenz ze organiséieren.

D'Leit, déi humanitär Hëllef an Usproch huelen, sinn dacks Affer vun enger Naturkatastroph, Krich, oder enger Hongersnout. D'Haaptzil vun der humanitärer Hëllef ass et, Mënscheliewen ze retten, d'Leiden ze reduzéieren, an d'Würd vum Mënsch oprecht ze halen. Domat ënnerscheet se sech vun der Entwécklungszesummenaarbecht, déi probéiert, déi ënnerschwelleg sozioekonomesch Facteuren ze adresséieren, déi zur Kris oder zur Urgence gefouert hunn.

Humanitär Hëllef ka souwuel vu lokalen, wéi och vun internationalen Acteure kommen. Bei de Vereenten Natiounen ass de Büro fir d'Koordinatioun vun der humanitärer Hëllef, oder *Office for the Coordination of Humanitarian Affairs* (OCHA), fir d'Koordinatioun vun der humanitärer Hëllef an enger Noutsituatioun verantwortlech. Déi aner UN-Agencen, déi fir d'Liwwere vun humanitärer Hëllef verantwortlech sinn, sinn den UNDP, UNHCR, UNICEF an de Welternierungsprogramm. De Pendant vun OCHA an der EU ass dat Europäescht Amt fir humanitär Hëllef (ECHO).

An der westlecher Welt ginn et vill Netregierungsorganisatiounen (ONGen), déi humanitär Hëllef an aneren, méi aarme Länner liwweren. Zu Lëtzebuerg sinn dat zum Beispill d'Rout Kräiz an d'Caritas. Weltwäit bekannt humanitär ONGe sinn och Médecins sans frontières, Save the Children an Oxfam. Donieft ginn et awer och an de Länner, déi humanitär Hëllef néideg hunn, vill lokal Organisatiounen, déi lokal Communautéiten mat humanitärer Hëllef versuergen.

Seriö Humanitär Acteuren hale sech u selwer entwéckelt Minimumstandarter, wéi d*Sphere*-Standarder an d*Core Humanitarian Standards*.

An hirem Bericht *Global Humanitarian Overview*, deen all Joer verëffentlecht gëtt, schätzt OCHA, datt 235 Millioune Mënschen humanitär Hëllef néideg hunn, oder 1 vun 33 Persoune weltwäit.

## Um Spaweck
Kiwuséi

De **Kiwuséi** oder **Kivuséi** ass e Séi an Zentralafrika, op der Grenz tëscht Ruanda an der Demokratescher Republik Kongo.

E läit am westlechen Aarm vum Ostafrikanesche Rift, südlech vun de Virunga-Vulkaner an nërdlech vun der Provënzhaaptstad Bukavu.

Vum Ruanda-Héichland erof leeft de Kalundura dran, am Süde gëtt de Séi iwwer de Rusizi an den Tanganjikaséi entwässert.

De Kiwuséi huet eng Fläch vun ca. 2.700&nbsp;km² (eppes Klengs méi wéi Lëtzebuerg) an ass bis zu 480 m déif.

Déi wichtegst Insel ass Idjiwi, déi zu der Demokratescher Republik Kongo gehéiert. D'Insel Iwawa läit a Ruanda an ass, well se militäresch genotzt gëtt, net fir de Public zougänglech.

Besonnesch um Séi ass et, datt, wat ee méi déif geet, wat d'Temperatur an de Salzgehalt eropginn. De Grond dofir si vulkanesch Quellen um Fong. Ennen am Séi ass och eng héich Konzentratioun u geléiste Gasen (et gëtt geschat, datt et eng 225&nbsp;km³ Kuelendioxid (CO2) an zesummen eng 75&nbsp;km³ Methan (CH4) a Schwiewelwaasserstoff (H2S) sinn. D'Siedegung läit Enn vun den 2010er Jore bei ronn 55 % vun der maximaler Siedegung, ma et gëtt gefaart, datt, wa se weider an d'Luucht geet, iergend eng Kéier virum Enn vum 21. Joerhonnert et zu engem Ausbroch kéim, bei deem d'Leit um Uwänner erstécke kéinten. Bis zu 2 Millioune Leit kéinten dovu betraff ginn.

Zanter den 2010er Jore sinn zwou Firmaen dermat beschäftegt, Methan ze rekuperéieren, fir a Kraaftwierker Stroum ze produzéieren.
## Um Spaweck
Itzhak Perlman

Den **Itzhak Perlman** (Hebräesch: יצחק פרלמן), gebuer den 31. August 1945 zu Tel Aviv, ass en israeelesch-amerikanesche Violonist, Dirigent a Musekspedagog. Hie gëllt als ee vun de bedeitendste Violoniste vun der zweeter Halschecht vum 20. Joerhonnert.

## Karriär

## Um Spaweck

* Offiziell Homepage vum Itzhak Perlman
Halimah Yacob

D**Halimah binti Yacob** (Jawi: حاليمه بنت ياچوب), gebuer den 23. August 1954 zu Singapur, ass eng singapuresch Politikerin an zanter dem 14. September 2017 Presidentin vun der Republik Singapur.

Virdru war si, bis de 7. August 2017, Member vun der *People's Action Party* (PAP) a Parlamentspresidentin (2013-2017). Si war vun 2001 bis 2015 Deputéiert.

Si hat Droit studéiert a gouf 1981 Affekotin.

## Um Spaweck

* offiziell Websäit
Alar Karis

Den **Alar Karis**, gebuer de 26. Mäerz 1958 zu Tartu, an der deemoleger Estnescher SSR, ass en estnesche Biolog a Politiker (ouni Partei). Hie gouf den 31. August 2021 zum 6. Staatspresident vun der Republik Estland gewielt.

Virdru war hie Professer fir Entwécklungsbiologie op der Universitéit Tartu, vun 2007 bis 2012 där hire Rekter, vun 2013 bis 2018 President vum estnesche Rechnungshaff *(Riigikontrolör)* a vun 2018 bis 2021 Direkter vum Estneschen Nationalmusée.

An den 1990er Joren huet hien als Wëssenschaftler op der Universitéit Hamburg (1991), um National Institute for Medical Research bei London (1992/93) an op der Erasmus-Universitéit Rotterdam (1993 bis 1998) geschafft. Säi Schwéierpunkt louch vun do un an der Molekulargenetik.

Den 11. Oktober 2021 gouf hien als President vereedegt.

## Um Spaweck

*Säin CV op etis.ee
Vuelta a España 2021

D' **Vuelta a España 2021** war déi 76. Editioun vun Vuelta a España fir Hären op der Strooss. Den Depart war de 14. August 2021 zu Burgos an d'Arrivée de 5. September 2021 zu Santiago de Compostela. Et war den drëtten a leschte "Groussen Tour" vun der Saison an déi 32. Kompetitioun vum UCI World Tour 2021.

## Ekippen

## Etappen

## Generalklassement

## Um Spaweck