open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dirk Nowitzki

Den **Dirk Werner Nowitzki**, gebuer den 19. Juni 1978 zu Würzburg, ass en däitsche Basketballspiller. Hie spillt zanter 1998 an der nordamerikanescher Profiliga NBA fir d'Dallas Mavericks.

Hie war am Kader vun der däitscher Härebasketballnationalekipp.

## Um Spaweck

* Den Dirk Nowitzki op der Säit vun der NBA
National Basketball Association

D**'National Basketball Association** (NBA) ass d'Basketball-Profiliga an Nordamerika a gouf am Joer 1946 gegrënnt. Si gëllt als stäerkst a populäerst Basketball-Liga vun der Welt.

Momentan besteet d'NBA aus 30 Mannschaften, vun deenen eng (d'Toronto Raptors) aus Kanada kënnt. Jeeweils 15 Mannschafte spillen an der Western an an der Eastern Conference, déi erëm a jeeweils dräi *Divisions* ënnerdeelt sinn. De Saisonsgewënner gëtt no enger regulärer Saison, déi sech aus 82 Spiller zesummesetzt, an de Play-offs ausgespillt, woubäi jeeweils déi aacht bescht Ekippe vu béide *Conferences* an dräi Ronnen nom Modus Best of Seven openeentreffen. Den amtéierende Meeschter (2014) ass d'Ekipp vun de San Antonio Spurs.

## Um Spaweck

* Websäit vun der NBA
New York (Bundesstaat)

**New York** [] ass ee vun de 50 Bundesstaate vun de Vereenegte Staate vun Amerika.

## Um Spaweck

* [Säit vum Bundesstaat New York](http://www.ny.gov/ Offiziell)
Basketball

**Basketball** ass eng Ballsportaart, déi meeschtens an enger Hal praktizéiert gëtt a bei där zwou Mannschafte probéieren de Ball an ee vun den zwéi Kierf ze geheien, déi an enger Héicht vun 3,05 Meter op der schmueler Säit vum rechteckegen Terrain vis-à-vis vunenee stinn.

Eng Mannschaft besteet aus fënnef Feldspiller a bis zu siwen Auswiesselspiller. Jiddwer Treffer an de Kuerf aus dem Spill eraus zielt jee no Distanz zwéin oder dräi Punkten. E getraffe Fräiworf zielt ee Punkt. D'Mannschaft mat der héchster Punktzuel gewënnt de Match.

## Basketball zu Lëtzebuerg
Lëtzebuerg huet am Ganzen 31 Basketclibb déi am nationale Verband federéiert sinn.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Hilaire Fettes

Den **Hilaire Fettes** oder **Hillair Fettes**, gebuer den 1. Mäerz 1898 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 31. Dezember 1971, war e lëtzebuergesche Ringer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

## Kuckt och
Adriaan Blaauw

Den **Adriaan Blaauw**, gebuer den 12. Abrëll 1914 zu Amsterdam, a gestuerwen den 1. Dezember 2010 zu Groningen, war en hollänneschen Astronom.

De Blaauw huet op der Universitéit Leiden an op der Räichsuniversitéit Groningen studéiert. Hien huet ënner anerem am Yerkes-Observatoire, am Leidener Observatoire an op der Universitéit Groningen geschafft. Schwéierpunkte vu senger Fuerschung waren d'Stärekéip an déi wéineg dicht Stärenassociatiounen, aus Duebellstäresystemer bei der Explosioun vun engem Partner fräigesat *Ausräisserstären*, d'Struktur vun der Mëllechstrooss souwéi d'Stäregenesis an d'kosmesch Distanzskala.

De Blaauw war en erfollegräiche Wëssenschaftsmanager. Ënner anerem war hie Matgrënner vun der Fachzäitschrëft Astronomy and Astrophysics, vun 1970 bis 1974 zweete Generaldirekter vum Europäesche Südobservatoire a vun 1976 bis 1979 President vun der internationaler astronomescher Unioun.

## Éierungen
* 1989: Bruce Medail
* Den Asteroid (2145) Blaauw ass no him genannt.

## Um Spaweck
*  Bruce Medal
*  Oral History interview transcript with Adriaan Blaauw, *American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives*
Poche vu Verdenne

Als **Poche vu Verdenne** (en: pocket of Verdenne) ginn d'Kämpf ëm déi kleng Ardenneruertschaft Verdenne, an der Zäit vun der Ardennenoffensiv bezeechent.

Den 20. Dezember 1944 war déi 84. amerikanesch Infantriedivisioun aus der Géigend vun Oochen ofgezu ginn, an huet Positiounen tëscht Marche an Hotton besat, fir ze verhënneren datt déi däitsch Divisioun ''Wandhond'' iwwer d'Koppe bei Marche an den Dall vun der Famenne kéinte kommen a sou en direkten Wee op d'Meuse hätten.

Den 20. Dezember owes waren déi éischt amerikanesch Unitéiten op de Koppen tëscht Hollogne – Verdenne – Marenne – Menil ukomm. Gläichzäiteg gouf bei Hollogne eng Spär op der Strooss Baaschtnech-Namouer opgeriicht, wouduerch déi 2. däitsch Panzerdivisioun forcéiert gouf hire Wee z'änneren. 
D'116. Pz.D. war bei Hotton net iwwer d'Ourthe komm an huet en Ëmwee iwwer La Roche an Direktioun Marche gemaach. Dobäi koum se duech déi kleng Uertschaft Verdenne, déi se du mëttes de 24. Dezember besat huet.

An der Nuecht hunn d'Amerikaner eng Konterattack gestart an hunn no heftege Kämpf d'Uertschaft zeréckeruewert, déi duerno nach e puermol bal vun der enger a bal vun der anerer Partei besat gouf. Eréischt de 26. Dezember no engem groussen Haiserkampf, dacks Mann géint Mann, gouf Verdenne definitiv liberéiert.
Vun der 116. Panzerdivisioun ware knapps 600 Mann dovukomm.
 
Wéinst der amerikanescher Konteroffensiv déi fir den 3. Januar ugesat war huet déi 53. Welsh Divisioun déi 84. I.D. ersat, an huet de 4. Januar eng Attack op der Achs Marche-Hotton lancéiert. Wéinst dem schlechte Wieder mat Glatäis koumen hir gepanzert Gefierer schlecht weider a konnten d'Fousstruppen net vill ënnerstëtzen. Mä trotz defavorable Konditiounen, an engem intensiven däitschen Artilleriesfeier konnten déi walisesch Truppen d'Uertschafte Menil, Waharday, Rendeux a Grimbiemont besetzen. No dräi Deeg an dräi Nuechten haarde Kämpf bei äiskalem Wieder hat déi 53. Welsh Divisioun 105 Mann verluer, a gouf gläich drop vun der schottescher 51. Highland Divisioun ersat.
 
Déi 84. Infantriedivisioun hat soubal wéi se vun der 53. Welsh Divisioun ersat gi war nei Positiounen tëscht Hotton a Manhay bezunn an hunn du bei der alliéierter Konterattack gehollef.

Déi brittesch gefalen Zaldote goufen um Zaldotekierfecht vun Hotton bäigesat.
Basketball (Ball)

E **Basketball** ass de Ball vun der Ekippesportaart Basketball.

Sou gutt wéi all Basketbäll bestinn aus enger opgeblosener Gummiblos, op déi eng Couche Natur-, Syntheetik- oder Konschtlieder gepecht ass. Duerch eng Zort Gerëpp gëtt de Basketball an 8 Paneeler gedeelt. Déi gängegst Basketbäll hunn eng orange Surface mat schwaarzem Gerëpp.

## Um Spaweck
Heliometer

Den **Heliometer** ass en historescht Miessinstrument vun der Astronomie fir prezis Miessung vu ganz klenge Wénkel. E war ufanks fir d'Bestëmmung vun eventuelle Schwankunge vum Sonneradius resp. enger geduechter Sonnenofplattung gebraucht, gouf awer dann och fir Duerchmiesserbestëmmunge vun aneren Himmelskierper a fir Ofstands- a Positiounswénkelmiessunge vun Duebelstären agesat.

Den Heliometer ass en equatorial (parallaktesch) montéierte Refrakter. Seng Objektivlëns nieft dem Duerchmiesser ass duerchgeschnidden; déi béid Deeler loosse sech eppes géintennee verréckeleen. Fir d'Miessung vun engem Wénkel tëscht zwéi noe Stäre ginn déi béid Deelbiller zur Koinzidenz bruecht an d'Verréckelung vun de Objektivhalschente mat engem Nonius gemooss. Bei der Sonn koinzidéiert een dogéint déi zwou géigesäiteg leiend Sonneränner.

Déi éischt Heliometer (Duebelbildmikrometer) goufe 1743 vum Servington Savary an England a 1748 vum Pierre Bouguer a Frankräich gebaut, spéider och - a besonnesch prezis - vum Joseph Fraunhofer. Mat sou engem Instrument huet de Friedrich Wilhelm Bessel 1838 déi éischt Fixstärparallax an och Distanz vum Stär 61 Cygni bestëmmt.

*Kuckt ouch:*
* Helios, heliographesch Koordinaten
* Wénkelmiessung, Mikrometer (Optik), annuell Parallax

## Literatur
* Ambronn: *Heliometer.* In: Otto Lueger (Hrsg.): *Lexikon der gesamten Technik und ihrer Hilfswissenschaften.* Band 5: *Haustenne bis Kupplungen.* 2. vollständig neu bearbeitete Auflage. Deutsche Verlags-Anstalt, Stuttgart u. a. 1907, S. 33–35 (Onlineartikel über zeno).

## Um Spaweck
* Fotoe vum weltgréissten Heliometer, Kuffner Observatoire, Wien
McDonald Observatoire

De **McDonald Observatoire** steet an enger Héicht vun 2.077 Meter um Mount Locke, no bei der Stad Fort Davis an den „Davis Mountains“ vun Texas, USA. Den Terrain ass am Besëtz vun der University of Texas at Austin a gëtt gréisstendeels vun der Universitéit finanzéiert, zu engem klengen Deel mam Loyer vun der Observatiounszäit vun den Teleskopen. Den Observatoire ass mat enger Zuel vun Instrumenter fir optesch Biller a Spektroskopie gëeegent. En huet och déi éischt Laser-Mound-Distanzmiessungsariichtung. McDonald schafft, obschonn et verwaltungstechnesch separat ass, mat der Astronomie-Sektioun vun der Universitéit vun Texas zu Austin zesummen.

D'Fuerschungsberäicher am McDonald Observatoire decke vill Theemen a Projete wéi beispillsweis Planéitesystemer, Stär- a Sonnespektroskopie, interstellare Raum, extraglaktesch Phenomeener an theoreetesch Astronomie of.

## Geschicht
De McDonald-Observatoire ass eng Stëftung vum texanesche Banquier William Johnson McDonald (1844–1926), deen 1,1 Milliounen Dollar (de gréissten Deel vu sengem Verméigen) der Universitéit vun Texas fir en astronomeschen Observatoire iwwerlooss huet.

Den 2,1-m-Teleskop gouf de 5. Mee 1939 ageweit. E war zu senger Zäit den zweetgréissten Teleskop vun der Welt. Bis an d'1960er Jore gouf den Observatoire vun der University of Chicago geleet, duerno huet d'University of Texas at Austin d'Leedung mam Direkter Harlan J. Smith iwwerholl.

## Teleskopen
* 9,2 m – Hobby-Eberly-Teleskop
* 2,7 m – Harlan J. Smith Teleskop
* 2,1 m – Otto Struve Teleskop
* 0,8 m-Teleskop

### Verschiddenes
* En 0,9-m-Teleskop, fréier fir d'Fuerschung benotzt, déngt haut fir d'Gäscht.
* Op dem Terrain steet ee vun zwéin 1,2-m-MONET-Teleskopen
* Ee vu véier 0,45-m-ROTSE-Teleskopen

## Visitt
De Visiteurszentrum bitt nieft engem Café a Kaddosbuttek eng interaktiv Ausstellung. All Dag gi Sonnenobservatiounen an Toure bei déi gréisst Teleskope gemaach. Populär sinn déi owes Stärepartyen, bei deenen d'Gäscht d'Méiglechkeet hunn, e Bléck duerch déi grouss Teleskopen ze maachen.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* McDonald Observatory
Saum

De **Saum** (Arabesch:صوم - ṣawm) oder **Siyam** (صيام - ṣiyām) ass déi Véiert Sail vum Islam. Et bezeechent d'Faaschten am Islam. Fir all gesond an erwuesse Moslemen ass d'Faaschten eng Flicht am Mount Ramadan.

De Saum verbitt et, vu Sonnenopgang bis Sonnenënnergang eppes z'iessen, Genossmëttel zou sech ze huelen oder sexuelle Kontakt ze hunn.

Schwanger Fraen oder krank Leit brauchen net ze faaschten.
Monumenter vun der Ardennenoffensiv

Dës ** Lëscht vun de Monumenter, déi un d'[[Ardennenoffensiv]] erënneren** ass en Deel vun de .

Dir fannt an dëser Lëscht Monumenter, Erënnerungsplacken, Zaldotekierfechter, Plazen, oder ëffentlecht ausgestallt Waffen am Zesummenhank mat der Ardennenoffensiv. Monumenter déi zu Lëtzebuerg stinn, stinn och an der no Uertschaften zortéierter Lëscht vun de Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg.

## Um Spaweck
Lars Huldén

De **Lars Evert Huldén**, gebuer de 5. Februar 1926 zu Österbotten a Finnland, ass e schweedeschsproochege finneschen Dichter an Iwwersetzer.

Hien huet och wichteg englesch (Shakespeare), franséisch (Molière) a finnesch (d'Kalevala vum Elias Lönnrot) Auteuren op Schweedesch iwwersat a war Professer op der Universitéit Helsinki.
Antoni Martí

Den **Antoni** ("**Toni**") **Martí Petit**, gebuer 1963 zu Escaldes-Engordany, a gestuerwen de 6. November 2023, war en andorraneschen Architekt a Politiker.

Hie war vum 11. Mee 2011 bis Mee 2019 Premierminister an Andorra.

Hie krut déi Funktioun, nodeem déi vun him gegrënnt mëtt-riets Oppositiounspartei, d'Demòcrates per Andorra (DA), bei de Parlamentswalen 2011 d'absolut Majoritéit am Parlament krut. Bei de Parlamentswale vum 1. Mäerz 2015 huet seng Partei weiderhin d'absolut Majoritéit kritt, an de Martí ass Premier bliwwen.

Virdru war hien, vun 2003-2011, *Cònsol Major* (Buergermeeschter) vun Escaldes-Engordany a vun 1994-2003 *Conseller General* (Deputéierten) am Parlament fir de Partit Liberal d'Andorra (PLA).

## Um Spaweck
Ris

**Rise** sinn aussergewéinlech grouss (a staark) Mënschen oder mënschenaarteg Wiesen, déi absënns a Seeërcher, Märercher, Mythologien oder Relioune virkommen.

Am Kontext vun der griichescher Mythologie gi s'och Gigante genannt.

Och als Prefix gëtt "Ris(en)-" vill gebraucht, fir eppes besonnesch Grousses ze beschreiwen, an dat net nëmmen ëmgankssproochlech, mä och z.&nbsp;B. an den Naturwëssenschaften bei der Benennung vu bestëmmten Aarten oder Exemplare vun eppes.

## Kuckt och
* Risestär
* Risebiereklo
* Riserad
* Risenzackebarsch

## Um Spaweck
Canada-France-Hawaii Telescope

De **Canada-France-Hawaii Telescope** (CFHT) gëtt am Zesummenaarbecht vum National Research Council of Canada, dem Centre national de la recherche scientifique (CNRS) aus Frankräich a vun der Universitéit vun Hawaii bedriwwen. Et ass e Groussteleskop mat engem Haaptspigelduerchmiesser vun 3,58 m, a steet um Vulkan Mauna Kea op Hawaii op enger Héicht vu 4.204 m. D'Teleskop gëtt zanter 1979 fir wëssenschaftlech Zwecker benotzt.

Den CFHT ass wéi dat berüümt Palomar-Teleskop e klassesche Primärfokus/Cassegrain-Teleskop mat engem parabolesch geschlaffenen Haaptspigel. D'Fotosapparature sinn eng Groussfeldkamera mat engem héichopléisendem CCD-Mosaik aus 36 eenzelen CCDs mat jee 2048 × 4612 Pixelen, en Infraroutdetekter an eng Infraroutgroussfeldkamera, e System fir adaptiv Optik a verschidde Spektrographen.

Fuerschungsschwéierpunkte vum CFHT sinn/ware bis elo:
*Eng Himmelsduerchmusterung (Canada-France-Hawaii Telescope Legacy Survey, CFHTLS), déi an enger Observatiounskampagne iwwer 5 Joer mat ronn 450 Observatiounsnuechten zesummegestallt ginn ass.
*Fuerschung vun extreem wäite Galaxien an der groussraimeger Struktur vum Universum.
*Fuerschung vu klengen Asteroiden a Mounde vum Sonnesystem, wéi nei Jupitermounden an dem zweedeelege Kuiperceintureobjet 1998 WW<sub>31</sub>.
## Kuckt och

## Um Spaweck
* Eeege Websäit vum Canada-France-Hawaii Telescope
Odnoklassniki

**Odnoklassniki** (Одноклассники - *Matschüler*) ass en online Kontaktnetzwierk, dat absënns a Russland an an anere fréiere Sowjetrepublike populär ass.

Et gouf am Mäerz 2006 vum Albert Popkow gegrënnt a louch 2010 mat 45 Millioune registréierte Benotzer op der zéngter Plaz vun de meeschtbesichten Internetsäiten a Russland.

De Projet gouf uganks just duerch Reklammsbannere finanzéiert. Vu Januar 2009 bis August 2010 huet awer all Neiregistréirung eng kleng Zomm kascht, zanterhier fale just nach Käschten u fir d'Notzung vu spezielle Servicer op der Säit, déi een iwwer eng Aktivéirungs-SMS bezillt.

2008 hunn den Albert Popkow, seng Fra Irina, Grënner an Haaptaktionären d'Majoritéit um Netzwierk un Digital Sky Technologies (Besëtzer vu Mail.ru) a Forticom verkaaft, déi elo zesummen 58% halen.

## Kuckt och
* Vk.com

## Um Spaweck
* Websäit vun Odnoklassniki.ru
Peter Falk

De **Peter Michael Falk**, gebuer de 16. September 1927 zu New York, a gestuerwen den 23. Juni 2011 zu Beverly Hills, war en US-amerikanesche Schauspiller an Dréibuchauteur, dee virun allem fir seng Roll vum Inspekter Columbo an der Tëleesserie mam selwechten Titel bekannt war, vun där en tëscht 1968 an 2003 69 Episode gedréint huet.

## Filmographie
#### Kino (Auswiel)
* 1963: *[[It's a Mad, Mad, Mad, Mad World]]*, vum Stanley Kramer mam Spencer Tracy
* 1964: *[[Robin and the 7 Hoods]]*, vum Gordon Douglas mam Frank Sinatra an Dean Martin
* 1965: *[[The Great Race]]*, vum Blake Edwards mam Jack Lemmon an Tony Curtis
* 1969: *[[Castle Keep]]*, vum Sidney Pollack mam Burt Lancaster a Jean-Pierre Aumont
* 1987: *[[Der Himmel über Berlin]]*, vum Wim Wenders mam Bruno Ganz a Solveig Dommartin
* 1993: *[[In weiter Ferne, so nah!]]*, vum Wim Wenders mam Bruno Ganz an Nastassja Kinski

#### TV (Auswiel)
* 1971-2003: *[[Columbo]]*, TV-Serie - 68 Episoden

## Um Spaweck
Karl Schaifers

De **Karl Schaifers**, gebuer den 21. November 1921 zu Koblenz, a gestuerwen de 26. Oktober 2009 zu Heidelberg, war en däitschen Astronom.

De Karl Schaifers huet zu Bonn Astronomie a Physik studéiert. Hien huet do 1952 mat der Aarbecht *Untersuchungen über die absoluten Helligkeiten und die räumliche Verteilung der F-Sterne* promovéiert.

En huet am Landesobservatoire Heidelberg-Königstuhl geschafft.

Zesumme mam Sebastian von Hoerner huet hie *Meyers Handbuch über das Weltall* (1960) erausbruecht, an huet déi follgend Editioune vum Wierk betreit (6. Edit. 1984). Zesumme mam Rudolf Kühn a mam Hans Elsässer huet hien am Joer 1962 d'Zäitschrëft Sterne und Weltraum gegrënnt an huet och en ettlech populärwëssenschaftlech Bicher geschriwwen.

1983 krut hien de Bruno-H.-Bürgel-Präis vun der Astronomescher Gesellschaft fir säi Verdéngscht bei der Populariséierung vun der Astronomie.

No him gouf dee vum Karl Wilhelm Reinmuth entdeckten Asteroid (1742) Schaifers genannt.

## Wierker
* *Geschwister der Sonne*, 1976
* *Atlas zur Himmelskunde*, 1969
* *Meyers Sternbuch für Kinder: Petra lernt den Himmel kennen*, 1964
Paul Hammer

De **Paul Hammer**, gebuer 1896 respektiv den 13. Juli 1900 zu Dikrech a gestuerwen de 25. Mäerz 1978 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Liichtathleet an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpen an 1924 zu Paräis vertrueden.

Säi Jong Fred Hammer war och Liichtathleet.

## Kuckt och
Joseph Hilger (Olympionik)

De **Jean**, genannt **Joseph Hilger**, gebuer den 2. August 1903 zu Menster, a gestuerwen den 29. Mäerz 1990 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergesche Liichtathleet an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

## Kuckt och
ASTRO-F

**ASTRO-F** ass e Weltraum-Infraroutteleskop vun der japanescher Raumfaartagentur JAXA an Zesummenaarbecht mat der European Space Agency, Groussbritannien, Holland a Südkorea.

D'Plange fir de Satellit hunn 1997 ugefaangen. Deen am Ufank fir 2003 geplangte Start gouf wéinst Problemer mat der Spigelophänkung verluecht. De Start war den 21. Februar 2006 um 22:28 MEZ mat enger M-V-Rakéit um Uchinoura Space Center, woubäi d'ASTRO-F an ee sonnesynchronen Äerdorbit a 750&nbsp;km Héicht bruecht gouf. Nom Start krut dee 952&nbsp;kg schwéiere Satellit den Numm **Akari**, japanesch fir *Liicht*.

Den Haaptspigel vum Teleskop huet 67&nbsp;cm Duerchmiesser. D'Teleskop gëtt bis zirka 550 Deeg nom Start mat flëssegem Helium op 6 K gekillt, soudatt wärend dëser Zäit Observatiounen am mëttleren a wäitem Infrarout (Wellelängte 5,5&nbsp;µm bis 200&nbsp;µm) gemaach kënne ginn. D'Observatiounen am noen Infrarout (Wellelängte 1,8&nbsp;µm bis 5,05&nbsp;µm) kënnen och iwwer dës Zäit eraus fortgesat ginn.

Déi wichtegst wëssenschaftlech Ziler vun der Missioun sinn d'Erfuerschung vun der Genesis vu Galaxien am fréien Universum an der Genesis vu Stären a Planéiten an der Mëllechstrooss.

## Verlaf
Bis Mëtt August 2006 hat Akari ongeféier 50 Prozent vum Himmel ënnersicht.
Mëtt November 2006 hat Akari dat éischt Himmelssurvey fäerdeg. Jaxa geet dovun aus, datt de Proviant un Helium nach mindestens bis Ufank September 2007 hält.

D'Primärmissioun war Enn August 2007 fäerdeg. Et goufe 94 Prozent vum Himmel gescannt an iwwer 5.500 Eenzelobservatioune gemaach.

## Weider japanesch Satellitte fir d'Astronomie
* Hakuchō (CORSA-B, 1979)
* Tenma (ASTRO-B, 1983)
* Ginga (ASTRO-C, 1987)
* Advanced Satellite for Cosmology and Astrophysics (ASTRO-D, 1993)
* ASTRO-E (2005)
* ASTRO-H (2013)

## Um Spaweck
* Säit vun der JAXA (Japan)
* Resultater vun der Missioun
* Telepolis: Mat ASTRO-F op eng laang Fuerschungsrees an d'Vergaangenheet
Alfred Kieffer

Den **Alfred Kieffer**, gebuer den 11. Januar 1904 zu Rëmeleng, a gestuerwen den 11. Oktober 1987 zu Déifferdeng, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

Tëscht dem 29. Mee 1924 am 6. November 1932 huet den Alfred Kieffer siwemol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Pierre Kuhn

De **Pierre Kuhn** oder **Jean-Pierre Kuhn**, gebuer de 7. Mee 1903 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 2. August 1984, war e lëtzebuergesche Vëlossportler an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

## Kuckt och
Tiny Langers

Den **Tiny Langers** oder **Martin Langers** oder **François Langers**, gebuer den 29. Dezember 1896 zu Esch-Uelzecht, an do gestuerwen 5. Oktober 1929, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpen an 1924 zu Paräis vertrueden.

Tëscht dem 28. August 1920 am 11. November 1924 huet den Tiny Langers aachtmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 4 Goler geschoss.

## Kuckt och
Drénkwaasser

**Drénkwaasser** ass Waasser dat verschidde Charakteristike muss erfëllen, fir datt et vum Mënsch gedronk oder fir Preparatioune vu Liewensmëttel ka gebraucht ginn.

## Qualitéit vum Drénkwaasser
Drénkwaasser ass eent vun deenen am schäerfste kontrolléierte Liewensmëttel iwwerhaapt. Dobäi muss et follgend Eegenschaften erfëlle fir datt et kann zougelooss ginn:

*gerochs- a geschmaachsneutral,
*faarflos,
*fräi vu Mikroorganismen an anere Krankheetserreeger,
*fräi vu Gëftstoffer,
*allgemeng net gesondheetsschiedlech,
*mat enger Mindestkonzentratioun vu Mineralstoffer.

Fir dës Ziler z'erreechen ass eng Desinfektioun vum Drénkwaasser méiglech an erlaabt. Eng hygienesch Waasserversuergung ass e wichtege Bäitrag zur allgemenger Gesondheet an zur Preventioun vun Epidemien. Zu Lëtzebuerg gëtt d'Drénkwaasserversuergung vun de Waassersyndikater vun de Gemengen assuréiert, vun deenen de SEBES mam Stauséi Uewersauer dee gréissten ass.

Trotz dëse Moossname kann et zu Fäll vu verknaschtem Drénkwaasser kommen, wéi z.&nbsp;B. wann d'Waasser eng laang an engem Rouer staut, woubäi et zu enger massiver Bildung vu geféierleche Mikroorganisme komme kann.

## Um Spaweck

* Drenkwaasser.lu
Henri Lehnen

Den **Henri Lehnen**, gebuer den 19. Mäerz 1899 zu Stroossen, an do gestuerwen de 4. November 1963, war e lëtzebuergesche Gewiichthiewer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

## Kuckt och
Albert Massard

Den **Albert Massard**, gebuer den 30. August 1900 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 8. Januar 1968, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

Tëscht dem 25. Februar 1923 am 11. November 1924 huet den Albert Massard sechsmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 2 Goler geschoss.

## Kuckt och

en]]
Gusty Laurent

De **Grégoire "Gusty" Laurent**, gebuer de 4. Mäerz 1906 zu Le Sablon bei Metz a Frankräich, a gestuerwen den 22. Mäerz 1985 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Boxer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

Kuerz no senger Gebuert si seng Elteren, déi Lëtzebuerger waren erëm op Lëtzebuerg komm.

1920 gouf hie Landesmeeschter am Boxe bei de Scouten, an der Finall géint de spéidere Minister Robert Schaffner.

1922 krut hie seng Boxer-Lizenz a gouf am Mäerz 1923 Landesmeeschter am Fiedergewiicht, an 9 Méint méi spéit, Meeschter am Liichtgewiicht.

No senger Olympiaparticipatioun war hie vun 1925 bis 1931 Profiboxer zu Paräis am *Central*, wou hien 30 Kämpf gemaach huet.

1932 huet hien eng Trainerlizenz zu Joinville gemaach a koum dat selwecht Joer als Trainer a säi Veräin de *Boxing Club Lëtzebuerg* zeréck. Duerno war hien och Verbandstrainer a Boxmanager an huet zu den Erfolleger vu ville bekannte lëtzebuergesche Boxer bäigedroen, wéi Roger Behm, Franz Ehringer, Léon Roller, Butz Reiff, Ray Philipp souwéi dem Däitsche Werner Wiegand.
 
## Kuckt och
Michel Mertens

De **Michel Mertens**, gebuer 1902, a gestuerwen den 23. Dezember 1971, war e lëtzebuergesche Gewiichthiewer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpen an 1924 zu Paräis vertrueden.

## Kuckt och
Christophe Mirgain

De **Christophe Mirgain**, gebuer den 18. August 1902 zu Déifferdeng, a gestuerwen den 1. Mäerz 1999 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Leefer an Olympionik.

Bis zu sengem Studium als Maschinebauingenieur zu Konstanz, war hien als Foussballspiller an der Jugendekipp vun der Red Boys mat där hien an der Saison 1919-1920 Lëtzebuerger Juniormeeschter gouf. No sengem Studium foung hie mat der Liichtathleetik un. Seng bescht Disziplin waren d'800 Meter wou hien de Landesrekord hat.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden. Hie gouf de fënneften a senger Serie an huet säi Landesrekord ëm méi wéi 3 Sekonnen op 2:05:2 verbessert.

## Kuckt och
Rozel Le Gallais

D**'Rozel** (oder **Rozelle**) **Le Gallais**, gebuer als **Cunégonde Edmonde Le Gallais** de 16. Mee 1903 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 27. Juni 1988 zu Konz, war eng lëtzebuergesch Tennisspillerin an Olympionickin.

## Sport
D'Rozel Le Gallais huet 1920 an England ugefaangen Tennis ze spillen, wärend der Zäit wéi se do war fir Englesch ze léieren. An der Géigend vum Internat an deem se gewunnt huet waren Tennisfelder a si ass do Member am *Botanic Gardens Club* ginn. Si gouf vum ? Worthington, engem Pionéier vum Tennissport, trainéiert an huet dräi- bis véiermol an der Woch en Training gemaach. Si huet och reegelméisseg bei Turnéiere matgemaach.

1924 koum d'Rozel hannescht op Lëtzebuerg an huet fir d'Olympesche Summerspiller am selwechte Joer zu Paräis trainéiert. Si war fir den Dubbel-Mixte mam Camille Wolff ageschriwwen; béid Spiller ware Memberen am TC Arquebusiers. De Camille deen och am Eenzel ageschriwwe war, hat sech bei engem Match an der éischter Ronn, géint den Italieener Umberto Luigi De Morpugo, blesséiert a konnt net méi spillen. D'Koppel Le Gallais-Wolff huet du misse Forfait umellen. Eng aner Versioun seet, datt de Wolff och am Dubbel-Mixte verluer hat, well seng Partnerin, d'Rozel Le Gallais, net opgedaucht wär. Si hätt schonn am Virfeld wéinst Typhus Forfait erkläert.

No den olympesche Spiller huet d'Rozel Le Gallais zesumme mam Camille Wolff weiderhi bei Turnéieren a Frankräich matgemaach. Zu Cannes koum d'Koppel eemol bis an d'Halleffinall.

Nodeems si mam Tennis opgehalen hat, ass si als Autospilotin op Rallyë matgefuer.

## Konscht
Nieft dem Sport huet d'Rozel Le Gallais gemoolt an hat ë.&nbsp;a. am Januar 1974 eng Billerausstellung an der Galerie Marie-Thérèse an der Stad Lëtzebuerg.

## Privates
D'Rozel war dat jéngst vu véier Kanner vun der Koppel Norbert Le Gallais – Juliette Metz. Hiren eelste Brudder war den Diplomat Hugues Le Gallais.

Si gouf de 7. Juni 1932 zu London mam Edmond Reverchon (1893–1967), dem Besëtzer vun engem Wäindomän zu Filzen op der Saar, bestuet; d'Koppel hat ee Kand, den Eddie Reverchon.

## Kuckt och
John Pond

Den **John Pond**, gebuer 1767 zu London, a gestuerwen de 7. September 1836 zu London-Blackheath, war en engleschen Astronom.

De Pond gouf 1811 Direkter vum Greenwich-Observatoire an domat de sechsten Astronomer Royal.

1823 gouf hie mat der Copley Medal ausgezeechent.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Eintrag in der Classic Encyclopedia
Théo Jeitz

Den **Théo Jeitz** oder **Théodore Jeitz**, gebuer den 11. Abrëll 1897 zu Nidderkuer, a gestuerwen am August 1976 zu New York, war e lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

## Kuckt och
Jean-Pierre Moris (Schwëmmer)

De **Jean-Pierre Moris**, gebuer de 7. Juni 1903 zu Péiteng, an do gestuerwen den 31. Januar 1985, war e lëtzebuergesche Schwëmmer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

## Kuckt och
Aurélie Filippetti

D**'Aurélie Filippetti**, gebuer de 17. Juni 1973 zu Villerupt an der Meurthe-et-Moselle, ass eng franséisch Politikerin vum Parti socialiste a Schrëftstellerin.

Si ass zanter dem Juni 2007 Deputéiert vum Walkrees Moselle a war vum 16. Mee 2012 bis de 25. August 2014 Ministesch fir Kultur a Kommunikatioun an den zwou Regierunge vum Jean-Marc Ayrault an an där éischter vum Manuel Valls. Si ass zanter 2014 Gemengeconseillère zu Metz a war, ier se Ministesch gouf, Porte-parole vun der sozialistescher Fraktioun an der Assemblée nationale.

D'Aurélie Filippetti ass d'Duechter vum Angelo Filippetti (1938-1992), Biergaarbechter a Member vum Parti communiste français, vun 1983 bis 1992 Buergermeeschter vun Audun-le-Tiche a Conseiller général vun der Moselle (1979-1983).

Si huet hire Studium op der École normale supérieure de Fontenay zu Saint-Cloud gemaach.

An hirem éischte Roman *Les derniers jours de la classe ouvrière* (2003) erzielt se, wéi hire Grousspapp, deen am Zweete Weltkrich Member vun der Resistenz war, vun der Gestapo a senger Grouf verhaft gouf a mat senge 6 Bridder an e Konzentratiounslager gestach gouf.. 
Si huet sech och mat de soziale Suitë vum Zoumaache vun de Minettsgrouwen a Loutrengen auserneegesat.

2001 gouf si op der Lëscht vu Les Verts an de Gemengerot vum fënneften Arrondissement vu Paräis gewielt.

2006, huet se dës Partei verlooss, well se net an der Circonscriptioun Lonkech opgesat gi war, an ass dunn der Sozialistescher Partei bäigetrueden. 2007 gouf se an d'Nationalversammlung gewielt. Mam Arnaud Montebourg ass si Matgrënnerin vun der *[[Convention pour la sixième République]]*.

Si war Presidentin vum internationalen Dokumentarfilm-Festival vu Marseille.

## Publikatiounen
* 2003 - *Les Derniers Jours de la Classe ouvrière*, Stock. (ISBN 2-253-10859-6).
* 2006 - *Un homme dans la poche*, Stock.

## Gielercher
*
## Um Spaweck

* Blog vun der Aurélie Filippetti
Emile Munhoven

Den **Emile Munhoven**, gebuer den 18. August 1898 zu Esch-Uelzecht, an do gestuerwen den 28. Juli 1983, war e lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

## Kuckt och
Louis Pesch

De **Louis Pesch**, gebuer als Jean Louis Pesch den 11. Mäerz 1904 zu Kaalmes, a gestuerwen den 22. Februar 1959 zu Munneref, war e lëtzebuergesche Vëlossportler an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

Zu Éiere vum Louis Pesch gouf am Mee 1960 vum Vëlosclub VC Elva vun Elleng de "Grand Prix Louis Pesch" an d'Liewe geruff, deen an de follgende Joerzéngten all Joer vun de Cadete gefuer gouf.

## Kuckt och
ASTRO-E

**ASTRO-E** ass d'Bezeechnung vun zwéi japanesche Weltraumteleskope fir Röntgenastronomie. Den zwéite Satellit ASTRO-E2 krut nom Start den Numm **[[Roude Vull|Suzaku]]** no engem Villchen aus der asiatescher Mythologie.

ASTRO-E gouf als 5. japanesche Röntgensatellit vum japaneschen Institut fir Weltraumfuerschung ISAS, zanter 2003 Deel vun der JAXA, zesumme mat der NASA entwéckelt. ASTRO-E deckt mat dräi Instrumenter den Energieberäich 0.2-600&nbsp;keV of. Géintiwwer vun anere Röntgensatelliten zeechent hie sech besonnesch duerch säin empfindlechen an héich opléisende Spektrometer (XRS) aus, deen d'Energie vun den antreffende Röntgenphotonen iwwer d'Fräisetze vun hirer Wäermt an engem gekillten Detekter ganz genee moosst.

Déi éischt ASTRO-E-Missioun ass den 10. Februar 2000 um 01:30 Auer UTC duerch eng Feelfunktioun vun der M-V-4-Rakéit, net op déi geplangtn Ëmlafbunnn bruecht ginn.

Am Joer 2001 gouf mam Bau vum Ersatzsatellit ASTRO-E2 ugefaangen. De Start war den 10. Juli 2005 um 3:30 Auer UTC mat enger M-V-6-Rakéit, déi vum Uchinoura Space Center gestart gouf. Den 8. August 2005 ass festgestallt ginn, datt dat komplett flëssegt Helium, dat fir d'Killung vum Detekter vum XRS-Spektrometer virgesi war, verdämpt war. Doduerch konnten déi mat dësem Instrument geplangt Observatiounen net méi duerchgefouert ginn. Déi zwee aner Instrumenter vum Satellit – XIS an HXD – kënne weiderhi bedriwwe ginn.

## Biller
 
Fichier:Astro-E clean-room.jpg|Astro-E (NASA)
Fichier:Astro-E2.jpg|Astro-E2 (NASA)
Fichier:M-V launching ASTRO-E2.jpeg|M-V-Rakéit start mat ASTRO-E2


## Weider japanesch Satellitte fir Röntgenastronomie
* Hakuchō (CORSA-B, 1979) 
* Tenma (ASTRO-B, 1983)
* Ginga (ASTRO-C, 1987) 
* Advanced Satellite for Cosmology and Astrophysics (ASTRO-D, 1993) 
* ASTRO-F (2006)
* ASTRO-H (2013)

## Um Spaweck
*  ASTRO-E2 Säit vun der JAXA
*  ASTRO-E2 Säit vun der NASA
Uchinoura Space Center

D**'Uchinoura Space Center** („Weltraumobservatoire Uchinoura“) ass eng 1962 gegrënnt Weltraumgare no bei der japanescher Stad Uchinoura an der Prefektur Kagoshima. Bis virun der Grënnung vun der JAXA am Joer 2003 huet d'Weltraumgare **Kagoshima Space Center** geheescht a gouf vum Institute of Space and Astronautical Science (ISAS) bedriwwen.

All wëssenschaftlech japanesch Satellitte gi vum Uchinoura Space Center aus gestart.

Fir d'Kommunikatioun mat interplanetare Raumsonde stinn do Antenne mat Spigelduerchmiessere mat bis zu iwwer 30 m.

## Kuckt och
* Tanegashima Space Center
* Ōsumi, den éischte japaneische Satellit
* Mu (Rakéit)
* Lëscht vun de Mu-Rakéitestarts
Michael Maurer

De **Michael Maurer** oder **Michel Maurer**, gebuer den 8. Juli 1904 zu Déifferdeng, a gestuerwen 23. November 1983 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergesche Boxer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

## Kuckt och
Sekularisatioun

**Sekularisatioun**, ofgeleet vu *saeculum*, bedeit am allgemenge Sënn all Form vu Verweltlechung. Ursprénglech gouf de Begrëff benotzt fir d'Trennung vu Kierch a Staat ze beschreiwen.

Dëse Prozess gouf eréischt am Zäitalter vun de Lumières an am Humanismus ausgeléist, wéi ëmmer méi op Basis vu mënschlecher Vernonft geduecht ginn ass. Aktuell gëtt de Begreff als ëmfassende Prozess verstanen, deen enk mat der Moderniséierung verbonnen ass, an d'Verschwanne vun der Relioun am Alldag an e Réckgank vun de Kierchemembren, a generell reliéis Mënsche beschreift. Soziologesch gëtt dëse Prozess als "soziale Bedeitungsverloscht vu Relioun" bezeechent.

Hautdesdaags ass d'Sekularisatioun an der westlecher Welt stark progresséiert. Aktuell gëtt zu Lëtzebuerg iwwer d'endgülteg Trennung vu Staat a Kierch debattéiert.
Georges Schiltz

De **Georges Schiltz**, gebuer den 3. Februar 1901 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 29. Dezember 1981, war e lëtzebuergesche Vëlossportler an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

## Kuckt och
Osservatorio Astronomico della Montagna Pistoiese

Den **Osservatorio Astronomico della Montagna Pistoiese** ass en astronomeschen Observatoire um *Pian dei Termini* nordëstlech vu San Marcello Pistoiese an der italieenescher Regioun Toskana a gëtt dofir och als *Osservatorio di Pian dei Termini* bezeechent. E gëtt vum Grupp *Astrofili Montagna Pistoiese*, engem Veräi vun Amateurastronomen, bedriwwen.

En huet zwou Observatiounskuppelen déi mat Newton-Teleskopen (Duerchmiesser 40 resp. 60&nbsp;cm) ausstafféiert sinn. Den Observatoire gëtt wéinst senger Lag a klorem Himmel gär vu Wëssenschaftler vun den toskaneschen Universitéite benotzt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Websäit vum Grupp Astrofili Montagna Pistoiese

## Kuckt och
West Air Luxembourg

**West Air Luxembourg** ass eng lëtzebuergesch Fluchgesellschaft mat Sëtz zu Bartreng.

Et ass eng Duechtergesellschaft vu *West Atlantic Sweden* vu Göteborg a Schweden, déi ënner dem Markennumm West Atlantic optrëtt. Uganks sollt se just als Fluchleederzentral a Crewbasis déngen, duerno huet se sech spezialiséiert op Leasing vu Cargo-Fligeren un Express-Postdéngschter wéi TNT, DHL, Fedex an UPS, a vun 2012 u solle mat iwwer 100 Mataarbechter och aner zentraleuropäesch Geschäftsfelder vum Grupp vu Lëtzebuerg aus gesteiert ginn.

## Flott (Juni 2011)
;aktuell
* 6 BAe ATP
* 1 ATR 72-201F

;an der Lizenzprozedur (bis Abrëll 2012)
* 12 BAe ATP
* 1 Bombardier CRJ200

## Um Spaweck
Charles Quaino

De **Charles Quaino**, gebuer den 2. Mee 1897 zu Nidderkuer, an do gestuerwen den 28. November 1977, war e lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

## Kuckt och
Nicolas Rausch

Den **Nicolas Rausch** oder **Nic Rausch**, gebuer den 20. August 1900 zu Bungeref, an do gestuerwen den 13. Mäerz 1977, war e lëtzebuergesche Vëlossportler an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

## Kuckt och
The Luxembourg Pipe Band

**The Luxembourg Pipe Band** ass eng lëtzebuergesch Duddelsakmuseksgrupp.

Si gouf 2006 zu Mamer gegrënnt an ass mat enge 16 Membere bis ewell vun hirer Zort déi eenzeg am Land bliwwen. Der Grupp hire Repertoire ëmfaasst typesch schottesch Highlands-Lidder an traditionell Duddelsakmusek vun all kelteschem Land.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum Museksgrupp
Marcel Schumann

De **Marcel Schumann**, gebuer de 15. Januar 1901 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 23. Abrëll 1989, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

Tëscht dem 25. Februar 1923 am 5. Dezember 1926 huet de Marcel Schumann 5-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Walter Wislicenus

De **Walter Friedrich Wislicenus**, gebuer de 5. November 1859 zu Halberstadt, Sachsen-Anhalt a gestuerwen den 3. Oktober 1905 zu Stroossbuerg, Elsass, un Typhus, war en däitschen Astronom.

Vum Joer 1880 u war hien Astronom um Observatoire vu Stroossbuerg, vun 1889 Privatdozent a vun 1894 bis 1897 ausseruerdentleche Professer fir Astronomie op der Universitéit Stroossbuerg.

1899 grënnt hien e Referatenorgan, den Astronomischer Jahresbericht an huet déi éischt Joergäng publizéiert. Dat Joerbuch gouf 1969 mat den Astronomy and Astrophysics Abstracts ersat déi zweemol am Joer erauskommen.

No him sinn den Asteroid (4588) Wislicenus an e Krater um Mars genannt.

## Literatur
* H. W. Duerbeck: *Walter F. Wislicenus and Modern Astronomical Bibliography*. In: André Heck (Hrsg.): *The Multinational History of Strasbourg Astronomical Observatory*. Astrophysics and Space Science Library. Volume 330, Springer, Dordrecht 2005, ISBN 978-1-4020-3643-9, S. 153–165.

## Um Spaweck
* Wierker vun an iwwer de W.F. Wislicenus an der Berliner Staatsbibliotéik
Masthorn

**Masthorn** ass eng Uertsgemeng am Äifelkrees Béibreg-Prüm. Et ass en Deel vun der Verbandsgemeng Prüm.

## Demographie
	

## Kuckeswäertes
* Kapell aus dem 16. Joerhonnert, mat engem spéitgotesche Kräizrëppeverwëllef an engem hëlze Sailenaltor
* Kathoulesch Filialkierch St. Wendelin aus dem spéide Mëttelalter, am 18. Joerhonnert verännert

## Um Spaweck
* Masthorn op der Websäit vun der VG Prüm
Astronomy and Astrophysics Abstracts

**Astronomy and Astrophysics Abstracts** (**AAA**) war eng engleschsproocheg astronomesch Fachzäitschrëft, déi an de Joren 1969 bis 2000 publizéiert gouf.

AAA hat et sech zur Aufgab gemaach, duerch Zesummefaassunge iwwer d'wëssenschaftlech Literatur an de Beräicher Astronomie, Astrophysik a benopert Fuerschungsfelder weltwäit z'informéieren. Zil war d'Oplëschtung vun allen Originalverëffentlechunge vun dëse Gebidder.

Si hat d'Zäitschrëft Astronomischer Jahresbericht aus de Joren 1899 bis 1968 ofgeléist. AAA gouf vum Astronomesche Recheninstitut Heidelberg publizéiert a produzéiert, zanter 1988 an Zesummenaarbecht mat dem Fachinformatiounszentrum Karlsruhe an zanter 1995 mat der Institution of Electrical Engineers (IEE). AAA goufen ënner der Fiederféierung vun der Internationaler Astronomescher Unioun opbereet.

Haut ass d'Aufgab vun der AAA fir d'Erschléissung vun der Fachliteratur op Datebanke wéi d'Astrophysics Data System iwwergaangen.

## Um Spaweck
* Astronomical bibliography
Frank Muller (Astronom)

De **Frank Muller**, gebuer den 10. September 1862 a Virginia, a gestuerwen den 19. Abrëll 1917, war en US-amerikaneschen Astronom.

Vun 1885 un huet hien am Leander McCormick Observatory geschafft. Hie war Assistent vum Ormond Stone a Francis Preserved Leavenworth.

Hien huet 83 Objete vum NGC-Katalog an 13 vum Index-Katalog entdeckt.

## Um Spaweck
* Frank Muller bei Wolfgang Steinicke
Jérôme-Eugène Coggia

De **Jérôme-Eugène Coggia**, gebuer den 18. Februar 1849 zu Ajaccio op Korsika, a gestuerwen de 15. Januar 1919, war e franséischen Astronom.

De Coggia huet am Observatoire vu Marseille geschafft, wou hien en ettlech Koméiten entdeckt huet, dorënner den hellen C/1874 H1, souwéi fënnef Asteroiden.

## Kuckt och
Leander McCormick Observatory

De **McCormick Observatory** ass en Observatoire vun der University of Virginia a steet zu Charlottesville am Virginia (USA) um Bierg Mount Jefferson, deen dofir och *Observatory Hill* genannt gëtt.

Den Observatoire ass nom Leander J. McCormick genannt, deen e Groussdeel vun de Sue fir den Teleskop an den Doum gespent hat. Den Observatoire gouf 1885 fäerdeg gebaut an huet e Lënsenteleskop mat engem Duerchmiesser vu 65&nbsp;cm, hiergestallt vun Alvan Clark & Sons. D'Kuppel huet en Duerchmiesser vu ronn 15 Meter a gouf vum Warner and Swasey entworf.

D'wëssenschaftlech Ënnersich hu sech op d'Distanzbestëmmung vu Stären no der Parallaxe-Method konzentréiert, op dës Aart a Weis goufen Dausende Stäre vermooss. Den Observatoire gëtt hautdesdaags gebraucht fir d'Studenten auszebilden an de Leit déi populär Astronomie méi no ze bréngen.

## Literatur
* Letter to the Hon. R. W. Thompson, Secretary of the Navy, Announcing the Discovery of the Satellites of Mars, in Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 1877, vol 37, page 443-445, by John Rodgers
* History of McCormick Observatory https://web.archive.org/web/20150515053219/http://www.astro.virginia.edu/research/observatories/26inch/history/

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Homepage
* Leander McCormick Observatory Clear Sky Clock Forecasts of observing conditions.
Francis Preserved Leavenworth

De **Francis Preserved Leavenworth**, gebuer den 3. September 1858 zu Mount Vernon, Indiana, USA a gestuerwen den 12. November 1928; och bekannt als *Frank Leavenworth* war en US-amerikaneschen Astronom. Zesumme mam Frank Muller an dem Ormond Stone huet hie vill NGC/IC-Objeten entdeckt. Si hunn heizou e 26-Zoll-Refrakter vum Leander McCormick Observatory an der University of Virginia zu Charlottesville agesat.

## Um Spaweck
*  Artikel vum William O. Beal iwwer de Leavenworth am "Popular Astronomy", Vol. 37, S. 117 (ADS)
*  Noruff am "Monthly Notices of the Royal Astronomical Society", Vol. 89, S. 312 (ADS)
*  Foto a Lëscht vun den entdeckten Objete
*  Publikatioune vum F. P. Leavenworth am Astrophysics Data System
Neiduerf

D**'Neiduerf** ass eng lëtzebuergesch Uertschaft am Nordoste vun der Stad Lëtzebuerg.

D'Uertschaft bilt zesumme mam Weimeschhaff de Quartier Neiduerf/Weimeschhaff vun der Stad Lëtzebuerg.

## Geographie
Vu Clausen aus verdeelt d'Uertschaft sech am grousse Ganzen op enger Längt vu ronn 2&nbsp;km riets a lénks vun der Rue de Neudorf ( „Tréierer Strooss“), bis op d'Grenze mat de Gemengen Nidderaanwen a Sandweiler.

## Geschicht
Nodeems de Mansfeld 1604 gestuerwe war, ass säi Schlass lues a lues verfall. Aus de Maueren déi ronderëm sengem Déieregaart gebaut gi waren, hunn d'Leit aus de Faubourgen an de Joren duerno d'Steng geholl fir hir Haiser ze bauen. Am 18. Joerhonnert sinn ëmmer méi Leit an de fréieren Déieregaart wunne komm. Den Numm „Neiduerf“ daucht awer eréischt uganks vum 19. Joerhonnert, no der Franséischer Revolutioun op.

Wéi d'franséisch Truppen am November 1794 der Stad ëmmer méi no komm sinn, huet den deemolege Kommandant vun der Festung, von Bender, d'Haiser widder der Festungsmauer ofrappe gelooss, fir ze verhënneren, datt de Feind an d'Festung erakéim. D'Leit déi iwwert dëse Wee enteegent goufen, kruten nei Haiser am Huesegrënnchen zougewisen. Deen Deel gouf am Volleksmond „*Nei(t)dierfchen“* genannt, en Numm, dee méi spéit fir déi ganz Uertschaft gegollt huet.

An den 1820er Jore stounge ronn honnert Haiser am Neiduerf, déi all mat Stréi gedeckt waren. Nodeems de 27. Abrëll 1845 eng ganz Rei Haiser duerch e Feier zerstéiert gi waren, goufen d'stréien Diech doropshi verbueden.

1852 ass de Wee deen duerch d'Neiduerf gefouert huet vum Staat iwwerholl ginn, deen en doropshin zu enger richteger Strooss ausgebaut huet, déi haiteg .

D'Neiduerf huet fréier – zesumme mam Weimeschhaff an dem Tawioun – zu der Gemeng Eech gehéiert, a koum du bei der Fusioun vun där Gemeng mat der Stad, den 1. Juli 1920 an d'Gemeng Lëtzebuerg.

Wéi den Henri Funck am Joer 1864 d'Brauerei Funck-Schamburger gegrënnt huet, war dat e grousse Schrack fir déi ekonomesch Entwécklung vum Quartier. Iwwert e Joerhonnert laang gouf am Neiduerf Béier gebraut, bis 1982 d'„Ancienne Brasserie Henri Funck“ wéi se du geheescht huet, zerguttst zougemaach gouf.

Déi éischt Schoul am Neiduerf gouf 1845 opgeriicht, d'Kierch am Joer 1901.

Am Januar 1922 gouf de Bau vun enger Tramsstreck vun der Stad bis a Clausen an an d'Neiduerf decidéiert a vum 16. Juli 1923 un ass den Tram do gefuer. Den 31. Oktober 1952 war et eriwwer mam Tramsbetrib op der Neiduerfer Linn an et goufe Busse agesat.

## Kuckt och
*Kierch Lëtzebuerg-Neiduerf

## Um Spaweck

* René Clesse, Stadtviertel Neudorf, Ons Stad, Nr 46 (1994), S.4-7
Astrophyseschen Observatoire vun Arcetri

Den **Observatoire vun Arcetri** (ital: **Osservatorio Astrofisico di Arcetri**) ass en astronomeschen Observatoire zu Arcetri südlech vu Florenz an Italien.

Am Observatoire gëtt theoreetesch a visuell Astronomie bedriwwen, souwéi den Design an d'Konstruktioun vun astronomeschen Instrumenter. Den Observatoire war staark bei de follgende Projete mat agebonnen:

* Multiple/Magnum Mirror Telescope 6,5 m Teleskop
* LBT 2 × 8,4 m Teleskop
* Telescopio Nazionale Galileo 3,5 m Teleskop
* VLT Teleskop mat adaptiver Optik
* Gornergrat Infrared Telescope 1,5 m (TIRGO)

## Kuckt och
*
* Istituto Nazionale di Astrofisica

## Um Spaweck

*  Internetsäit vum Osservatorio Astrofisico di Arcetri
Franz Servais

De **Franz Servais**, gebuer 1. Mäerz 1880 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 31. Januar 1966 zu Iechternach, war e lëtzebuergeschen Auteur an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

Den Franz Servais war mat der Anne-Marie "Miquette" Jacquinot (1886-1955) bestuet.

## Um Spaweck
Gale Bruno van Albada

De **Gale Bruno van Albada**, gebuer den 28. Mäerz 1912 zu Amsterdam, a gestuerwen den 18. Dezember 1972, war en hollänneschen Astronom.

Hie krut säin Doktortitel am Joer 1945 beim Anton Pannekoek op der Universitéit vun Amsterdam. Hien huet dem Pannekoek seng kommunistesch Usiichte gedeelt a säi Brudder *Piet van Albada* war an den 1930er Joren e Komerod vum Marinus van der Lubbe.

De *Van Albada* war vu Mee 1949 bis Juli 1958 Direkter vum Bosscha-Observatoire op Java. Do huet hien den 1. August 1950 d'Harvardabsolventin an Astronomin Elsa van Dien, déi zanter 1949 och zu Bosscha geschafft huet, bestuet.
Wéinst der politescher Situatioun huet d'Famill am Juli 1958 d'Insel misse verloossen an ass zeréck an Holland gaangen. De Van Albada gouf 1960 den Nofollger vu sengem Mentor Pannekoek als Leeder vun der astronomescher Fakultéit op der Universitéit vun Amsterdam.

De Krater Van Albada um Äerdmound an den Asteroid (2019) Van Albada, deen den 28. September 1935 entdeckt gouf, sinn no him benannt.