open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Association internationale de la presse sportive

D**'Association internationale de la presse sportive** (AIPS) ass den internationalen Daachverband vun de Sportjournalisten. De Sëtz vun der AIPS ass zu Lausanne.

D'AIPS vergëtt ënner anerem d'Auszeechnung *Power of Sports Award* an déi héchst international Auszeechnung fir Sportjournalisten, d'AIPS Sport Media Awards.

## Geschicht
D'Vereenegung gouf 1924 virun der Erëffnung vun den Olympesche Spiller zu Paräis gegrënnt.

Matgrënner war de franséisch-lëtzebuergesche Sportjournalist Alphonse Steinès. Den éischte President war de franséische Journalist Frantz Reichel, deen och selwer als Leefer a Rugbyspiller un de Spiller 1896 an 1900 deelgeholl hat, an am Rugby eng Goldmedail gewonnen huet. Hie blouf President vun der AIPS bis zu sengem Doud am Joer 1932. Nofollger war säi belsche Vizepresident Victor Boin, deen dëse Posten bis 1956 hat, an och selwer u véier Olympesche Spiller deelgeholl huet.

Deen aktuellen President ass zanter 2005 den Italieener Gianni Merlo, Sportjournalist bei der La Gazzetta dello Sport.

Bei der Grënnung waren 8 national Sportjournalisteverbänn dobäi. Mëttlerweil sinn 161 Länner an der AIPS vertrueden (Stand: 2025). D'Lëtzebuerger *Association luxembourgeoise des journalistes sportifs* (haut sportspress.lu) gouf ëm 1930 an d'AIPS opgeholl.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
Christian Stocker

De **Christian Stocker**, gebuer den 20. Mäerz 1960 zu Wiener Neustadt, ass en éisträichesche Politiker (ÖVP). Hien ass zanter dem 3. Mäerz 2025 Bundeskanzler vun der Republik Éisträich.

De Stocker war vum Juni 2019 un Deputéierten am Nationalrot (Parlament). Tëscht September 2022 a Januar 2025 war hie Generalsekretär vu senger Partei. Am Januar 2025 gouf hie Parteipresident.

Vun 1990 bis 2025 war hien am Gemengerot vu Wiener Neustadt, eng Zäitchen als Vize-Buergermeeschter.

## Um Spaweck
* derstandard.de: ''Stocker, ein glatter Verhandler für den Job, den keiner will'' (05.01.2025, Portrait)
Bart De Wever

De **Bart Albert Liliane De Wever**, gebuer den 21. Dezember 1970 zu Mortsel, ass e belsche Politiker. Zanter dem 3. Februar 2025 ass hie Premierminister vun der Belsch. Vun 2004 bis 2025 war hie President vun der Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA) a vun 2019 bis 2024 Member vum Flämesche Parlament. Vun 2013 bis 2025 war hie Buergermeeschter vun der Stad Antwerpen.

## Um Spaweck

* Interview am ''Spiegel'', 13. Dezember 2010
François Bruch

De **François "Franz" Bruch**, gebuer …, ass e lëtzebuergesche Journalist.

Vun 1966 bis 1976 war hie President vun der Association Luxembourgeoise de la Presse Sportive, dem haitege Verband vun de Sportjournalisten, sportspress.lu.
Dmitri Tschebotarjow

Et gëtt verschidde Persounen déi **Dmitri [[Tschebotarjow]]** (cyrl: Дмитрий Чеботарёв) heeschen:
* Dmitri Fjodorowitsch Tschebotarjow (1920–1943), e russeschen Sergeant, Held vun der Sowjetunioun.
* Dmitri Jurjewitsch Tschebotarjow (* 1986), e russesche Schauspiller.

## Kuckt och
* Dmitrijs Čebotarjovs (* 1986), e lettesche Foussballspiller.
* Dmytro Tschebotarjow (1908–2005), en ukraineschen Internist a Gerontolog.
Europastrooss E98

D**'Europastrooss E98** ass eng Europastrooss an der Tierkei, déi Topboğazi mat Reyhanlı verbënnt. S'ass eng vun de kierzsten Europastroossen, well se nëmme 60 Kilometer laang ass.

D'Europastrooss fiert duerch d'Provënz Hatay.

## Verlaf
D'Streck leeft vun Topboğazi iwwer Kırıkhan. Vun do aus geet et a Richtung syresch Grenz weider op Reyhanlı. D'Grenzuertschaft Cilvegözü gëtt och nach ugefuer.

## Um Spaweck
Quim Barreiros

De **Joaquim de Magalhães Fernandes** ("**Quim**") **Barreiros**, gebuer den 19. Juni 1947 zu Vila Praia de Âncora, ass e portugisesche Sänger, Komponist an Akkordeonist am Genre Pimba- a Volleksmusek.

Hie gëllt als ee vun den éischte Pimba-Museker, an als de "Kinnek vum Pimba" (ee portugisesche Genre vu Musek am engem séieren Takt a mat onpretentiéise Melodien a Liddertexter). Vill Lidder vum Quim Barreiros hunn en zweedeitege bis vulgäre Subtext, wat typesch fir de Pimba-Genre ass. Bekannt gouf hie virun allem mat de Lidder *Bacalhau à Portuguesa* (1986), *A Garagem da Vizinha* (2000), *A Cabritinha* (2004), asw. 

Och zu Lëtzebuerg ass hie schonns op deem engen oder anere portugisesche Fuesbal opgetrueden.

## Soloalbumen

* 1973: *Acordeão*
* 1973: *Folclore Algarvio*
* 1974: *Folclore Do Minho*
* 1974: *Povo Que Canta*
* 1975: *Recebi Um Convite (À Casa Da Jóquina)*
* 1975: *O Malhão Não É Reaccionário*
* 1976: *Franguito Da Maria*
* 1977: *Queres É Levar Com O Chouriço*
* 1986: *Bacalhau À Portuguesa*
* 1986: *Riacho Da Pedreira*
* 1991: *28 Temas + de uma hora de música*
* 1992: *Original*
* 1993: *Deixa Botar Só A Cabeça (Acredita Em Mim)*
* 1993: *Insónia*
* 1994: *Mestre de Culinária*
* 1994: *Meu Dinossauro*
* 1995: *Nunca Gastes Tudo!*
* 1996: *Minha Vaca Louca*
* 1998: *Marcha Da Expo 98 – A Última Do Milénio*
* 2000: *A Garagem Da Vizinha*
* 2001: *Comer, Comer*
* 2002: *Depois Da Uma*
* 2003: *Na Tua Casa Tá Entrando Outro Macho*
* 2004: *A Cabritinha*
* 2005: *O Ténis*
* 2006: *Fui Acudir*
* 2006: *A Padaria*
* 2007: *Use Álcool*
* 2009: *O Peixe*
* 2010: *Deixa-me Chutar*
* 2010: *O Melhor Das Cantigas Ao Desafio*
* 2011: *Brioche Da Sofia*
* 2012: *Dar Ao Apito*
* 2013: *Mole Não Entra*
* 2014: *Caça Asneiras*
* 2015: *O Pau Caiu Na Panela*
* 2016: *Eu Faço 69*
* 2017: *O Zinho*
* 2018: *O Meu Refogado*
* 2019: *Amélia Costureira*
* 2020: *Será Porca Ou Parafuso?*
* 2023: *A Tatuagem Do Tomé*
* 2023: *Ao Ritmo De Cabo Verde*
* 2024: *O Sarapanta – A Água*

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Comatose Vigil

**Comatose Vigil** war eng russesch Museksgrupp vu Moskau, déi 2003, initial als *Subhuman Abstract* gegrënnt gouf, a bis an d'Joer 2016 bestanen huet.

Se huet am Genre Funeral Doom Metal gespillt.

Den zweeten offizielle Release vun der Grupp, EP *Narcosis* deen am Joer 2006 erauskoum, hat positiv Rezensioune bei de Musekskritiker.

Déi lescht Bandmemberen am Joer 2016 waren den Andrei "A.K. iEzor" Karpuchin (Gesank, Batterie), den Alexander "ViG'iLL" Orlow (Gittar, Keyboarden), d'Marija "Maria Bresso" Karpuchina (Bass) an de Maxim "Agapid" Schilowski (Gittar). No dem Konflikt mam ViG'iLL, huet den A.K. iEzor déi nei Museksgrupp mat dem änlechem Numm Comatose Vigil A. K., am Joer 2017 gegrënnt.

## Albumen
* 2005: *Not a Gleam of Hope* – 
* 2006: *Narcosis* (EP) – 
* 2011: *Fuimus, Non Sumus…*

## Um Spaweck

* Fiche op ''Encyclopaedia Metallum'' 

__NOTOC__
Nicholas Hoult

Den **Nicholas Caradoc Hoult**, gebuer de 7. Dezember 1989 zu Wokingham an der englescher Grofschaft Berkshire, ass e brittesche Film- an Televisiounsschauspiller. Hien huet seng Karriär 1996 als Kannerschauspiller ugefaangen.

Den Hoult gouf besonnesch wéinst de Rollen an de Filmer *[[A Single Man]]* (2009), *[[X-Men: First Class]]* (2011), *[[Warm Bodies (Film)|Warm Bodies]]* (2013), *[[Mad Max: Fury Road]]* (2015), *[[The Favourite]]* (2018), *[[The Menu (Film 2022)|The Film]]* (2022), *[[Renfield]]* (2023), *[[The Order (Film 2024)|The Order]]*, *[[Juror No. 2]]* an *[[Nosferatu (Film 2024)|Nosferatu]]* (2024), bekannt.

2022 gouf hie fir e Primetime Emmy Award fir déi duebel Roll als Péiter III. vu Russland / Jemeljan Pugatschow an der satirescher Televisiounsserie *[[The Great (Televisiounsserie)|The Great]]* nominéiert.

## Filmographie (Auswiel)

* 1996: *[[Intimate Relations (Film 1996)|Intimate Relations]]*
* 1998: *[[Silent Witness (Televisiounsserie)|Silent Witness]]* (Tëleesserie, 2 Episoden)
* 2001: *[[Waking the Dead (Televisiounsserie)|Waking the Dead]]* (Tëleesserie, 2 Episoden)
* 2002: *[[About a Boy (Film)|About a Boy]]*
* 2005: *[[Wah-Wah (Film)|Wah-Wah]]*
* 2005: *[[The Weather Man]]*
* 2006: *[[Kidulthood]]*
* 2007–08: *[[Skins (brittesch Televisiounsserie)|Skins]]* (Tëleesserie, 19 Episoden)
* 2009: *[[A Single Man]]*
* 2010: *[[Clash of the Titans (Film 2010)|Clash of the Titans]]*
* 2011: *[[X-Men: First Class]]*
* 2013: *[[Warm Bodies (Film)|Warm Bodies]]*
* 2013: *[[Jack the Giant Slayer]]*
* 2014: *[[Young Ones (Film)|Young Ones]]*
* 2014: *[[X-Men: Days of Future Past]]*
* 2015: *[[Dark Places (Film 2015)|Dark Places]]*
* 2015: *[[Mad Max: Fury Road]]*
* 2015: *[[Kill Your Friends (Film)|Kill Your Friends]]*
* 2015: *[[Equals (Film)|Equals]]*
* 2016: *[[X-Men: Apocalypse]]*
* 2016: *[[Collide (Film 2016)|Collide]]*
* 2017: *[[Rebel in the Rye]]*
* 2017: *[[Newness]]*
* 2017: *[[Sand Castle (Film)|Sand Castle]]*
* 2017: *[[The Current War]]*
* 2018: *[[The Favourite]]*
* 2019: *[[Tolkien (Film)|Tolkien]]*
* 2019: *[[X-Men: Dark Phoenix]]*
* 2019: *[[True History of the Kelly Gang (Film)|True History of the Kelly Gang]]*
* 2020: *[[The Banker (Film 2020)|The Banker]]*
* 2020–23: *[[The Great (Televisiounsserie)|The Great]]* (Tëleesserie, 29 Episoden)
* 2021: *[[Those Who Wish Me Dead]]*
* 2022: *[[The Menu (Film 2022)|The Menu]]*
* 2023: *[[Renfield]]*
* 2024: *[[The Order (Film 2024)|The Order]]*
* 2024: *[[Juror No. 2]]*
* 2024: *[[Nosferatu (Film 2024)|Nosferatu]]*
* 2025: *[[Superman (Film 2025)|Superman]]*

## Um Spaweck
Eraserhead

**Eraserhead** ass en US-amerikanesche Film vum David Lynch aus dem Joer 1977 mam Jack Nance a mat der Charlotte Stewart an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Henry Spencer wunnt an enger Géigend déi aus Industriegebaier a verloossenen Haiser besteet. Hie gëtt vun den Eltere vu senger Frëndin op en Iessen invitéiert. Hei gëtt hie gewuer dat seng Frëndin e Kand krut dat ze fréi op d'Welt komm ass an dat schrecklech deforméiert ass …

## Um Spaweck
The Elephant Man (Film 1980)

**The Elephant Man** ass en US-amerikanesch-brittesche Film vum David Lynch aus dem Joer 1980 no de Bicher *The Elephant Man and Other Reminiscences* vum Frederick Treves an *The Elephant Man, a Study in Human Dignity* vum Ashley Montagu mam Anthony Hopkins a mam John Hurt an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
1884 gëtt de John Merrick vun engem gewëssene Bytes op de Foiren a Kiermessen als den Elefantemënsch gewisen. De Londoner Chirurg Frederick Treves entdeckt den 21 Joer ale Mann an ënnersicht en. Den Dokter fënnt eraus dat de Merrick e frëndlechen, intelligenten a sensibele Mënsch ass … 

## Um Spaweck
Das zweite Attentat

**Das zweite Attentat** (engleschen Titel: *The Second Attac* oder *Dangerous Truth*) ass eng däitsch-lëtzebuergesch Televisiounsserie. Si gouf 2025 vun ARD Mediathek an Deal Productions, a Koproduktioun mat Avrio Films produzéiert. Se gouf am Abrëll 2025 fir d'éischt op der Telee gewisen. Ee Mount éischter war schonns eng Episod um LuxFilmFest ze gesinn.

## Ëm wat geet et an der Serie?
D'Ermëttlerin vum BKA Hanna Lay ermëttlet géint de getarnten Informant "Curveball", deen 2003 de "Beweis" geliwwert hat, datt den Irak Biowaffe produzéiere géif, wat mat als Jusificatif fir Irakkrich geholl gouf. 20 Joer drop ass déi Affär nach ëmmer aktuell...

## Episoden

## Produktioun

## Soss
D'Theema gouf schonns am Film *[[Curveball – Wir machen die Wahrheit]]* (2020) op eng satiresch Manéier verschafft.

## Um Spaweck
Louise Bertrang

D**'Louise Bertrang**, gebuer den 21. Oktober 1868 zu Eech a gestuerwen de 25. Mäerz 1948 an der Stad Lëtzebuerg, war eng lëtzebuergesch Lokalpolitikerin.

Si huet sech den 12. Dezember 1894 zu Esch-Uelzecht mam Paul Leopold Becker bestuet.

Si gouf den 9. Januar 1921 an der Sektioun Hollerech op der Lëscht vun de Sozialisten an de Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg gewielt an huet hiert Mandat bis 1928 behalen..  Domat war si, zesumme mat der Marguerite Thomas-Clement, déi éischt Fraen am Stater Gemengerot.

D'Lily Becker, déi mam Pierre Krier bestuet war, war hir Duechter.
Feradur

**Feradur** ass eng lëtzebuergesch-däitsch Museksgrupp, déi 2006 gegrënnt gouf. Se spillen am Genre Melodic Death Metal, an d'Musek vun der Grupp zeechent sech duerch ee klasseschen Death-Metal-Klang a memorabel Gittarriffen aus.

2022 huet s'um Concours Metal Battle an der Rockhal deelgeholl.

Déi aktuell Memberen (Stand: 2025) sinn de Mario Hann (Gesank), de Mich "Thunder" Strock (Gittar), den Dan Gloden (Gittar), de Fridtjof "Fridge ov Doom" Kielgast (Bass) an de Mich "D-Mich" Weber (Batterie).

## Discographie

### Albumen
* 2015: *Epimetheus*
* 2019: *Legion* – 
* 2021: *Parakosm* (EP) – 

### Singelen
* 2021: *Tetsuo*

### Demoen
* 2010: *Demoncracy*

## Um Spaweck
* Fiche op ''Encyclopaedia Metallum'' 
* Fiche op fuze.lu 

__NOTOC__
Dune (Film 1984)

**Dune** ass en US-amerikanesche Film vum David Lynch aus dem Joer 1984 nom Roman *Dune* vum Frank Herbert mam Kyle MacLachlan a mat der Francesca Annis an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Am Joer 10191 streiden e puer Adelsfamillen ëm d'Muecht am Weltall.

## Um Spaweck
La mort viendra

***La mort viendra*** (engleschen Titel: *Death will come*) ass e belsch-lëtzebuergesch-däitsche Film vum Christoph Hochhäusler. En hat seng Première den 8. August 2024 um 77. Filmfestival vu Locarno. Zu Lëtzebuerg gouf en eng éischt Kéier den 12. Mäerz 2025 um LuxFilmFest gewisen a koum den 2. Abrëll 2025 an de Kino.

## Ëm wat geet et am Fim?
De Charles Mahr, e Mafioso vu Bréissel, dee seng bescht Zäit schonn hannert sech huet, engagéiert d'Tez, eng Opdragskillerin, fir den Doud vun engem vu seng Männer ze rächen. Ma d'Tez mierkt geschwënn, datt et tëschent zwou Fronte steet...

## Produktioun

## Literatur
* Daniel Conrad: "Der Luxemburger Gangster und das letzte Aufgebot einer alten Männlichkeit." wort.lu [w+], 10.03.2025. 
## Um Spaweck
Joseph Knox

Den **Joseph Knox**, gebuer 1986 zu Stoke-on-Trent an England, ass e britteschen Auteur, deen d'Detektiv- an Thrillerromaner schreift.

Den Knox gouf besonnesch fir seng Bicher *Sirens* (2017), aus de Romanserie iwwer de Privatdetektiv Aidan Waits, an *True Crime Story* (2021), bekannt.

## Bibliographie
* 2017: *Sirens*
* 2018: *The Smiling Man*
* 2019: *The Sleepwalker*
* 2021: *True Crime Story*
* 2024: *Imposter Syndrome*

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
Blue Velvet (Film)

**Blue Velvet** ass en US-amerikanesche Film vum David Lynch aus dem Joer 1986 mam Kyle MacLachlan a mat der Isabella Rossellini an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Jeffrey Beaumont war säi Papp an d'Spidol besichen. Um Heemwee fënnt hien an enger Wiss en ofgeschniddent mënschlecht Ouer. Hien hieft et op an dréitet bei d'Police a iwwergett d'Ouer dem Detektiv John Williams. Wéi hien näischt bei der Police iwwert dat Ouer gewuer gëtt versicht hie selwer eppes iwwer dat Ouer erauszefannen. D'Sandy dem Williams seng Duechter hëlleft him bei der Sich …

## Um Spaweck
Mulholland Drive (Film)

**Mulholland Drive** ass en US-amerikanesch-franséische Film vum David Lynch aus dem Joer 2001 mat der Naomi Watts a mat der Laura Harring an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Betty an d'Rita begéine sech am Haus vum Betty senger Tatta. D'Rita huet duerch en Autosongléck d'Gediechtnes verluer…

## Um Spaweck
Lost Highway (Film)

**Lost Highway** ass en US-amerikanesch-franséische Film vum David Lynch aus dem Joer 1986 mam Bill Pullman a mat der Patricia Arquette an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Fred Madison, en Jazz-Saxophonist ass mam Renée bestuet. Déi Zwee schénge sech net méi richteg ze verstoen. D'Renée gëtt dout doheem fonnt an de Fred gëtt verhaft. Um Geriicht gëtt hien zum Doud veruerteelt…

## Um Spaweck
Samuel Richardson

De **Samuel Richardson**, gebuer an der Grofschaft Derbyshire, gedeeft den 19. August 1689 a gestuerwen de 4. Juli 1761 zu Parsons Green bei London, war en englesche Schrëftsteller an Drécker.

Als Drécker, huet de Samuel Richardson nobäi 500 literaresch Wierker ofgedréckt. Am Alter vu ronn 50 Joer huet hie seng Karriär als Auteur ugefaangen. Hie gouf fir seng Bréifromaner *[[Pamela; or, Virtue Rewarded]]* a *[[Clarissa, or, the History of a Young Lady]]* bekannt.

## Säi Wierk (Auswiel)
* 1740–61: *[[Pamela; or, Virtue Rewarded]]* (hat 14 Editiounen zu senge Liefzäiten)
* 1741–61: *[[Pamela in her Exalted Condition]]* (de Sequel vu *Pamela …*, hat 12 Editiounen zu senge Liefzäiten)
* 1747–61: *[[Clarissa, or, the History of a Young Lady]]* (4 Editiounen)
* 1753–61: *[[The History of Sir Charles Grandison]]* (4 Editiounen)
* …: *The History of Mrs. Beaumont – A Fragment* (onfäerdeg)

## Um Spaweck
Nicolas Kreins

Den **Nicolas Kreins**, gebuer den 31. Januar 1891 zu Nidderwolz a gestuerwen de 4. Juli 1964 zu Wolz, war e lëtzebuergesche Politiker (LSAP).

## Politesch Karriär
Vun 1924 un war hie 40 Joer am Gemengerot vu Wolz. 1934 gouf hien zweete Schäffen ënnert dem Buergermeeschter Joseph Simon. 1946 gouf hien den éischte Buergermeeschter vu Wolz nom zweete Weltkrich, an hat dëst Mandat bis 1957. Den 1. Januar 1964 ass hien op een neits Buergermeeschter ginn, ass awer am selwechte Joer verstuerwen.

A seng Amtszäit als Buergermeeschter falen ënner anerem d'Aweiung vum nationale Streikmonument an d'Grënnung vum Wolzer Festival.

1945, 1951 an 1954 hat den Nicolas Kreins bei de Chamberwale kandidéiert, gouf awer net gewielt.

## No him genannt
De "Schoulbeerig" zu Wolz, deen d'Avenue de la Gare an d'Route de Kautenbach verbënnt a wou déi zwou Grondschoule Villa Millermoaler a Reenert stinn, gouf no sengem Doud an "Avenue Nicolas Kreins" ëmbenannt.

## Gielecher

* 

## Verschiddenes
Dem Nicolas Kreins seng Enkelin, d'Renée Scheeck-Clam, war 1987 déi éischt Fra, déi an de Wëlzer Gemengerot gewielt gouf an do och Schäffe war.
Gaarderoutschwanz

Den **Gaarderoutschwanz** (*Phoenicurus phoenicurus*) ass eng Sangvullenaart aus der Famill vun de Muscicapidae.

E kënnt an Eurasie vir bis am Oste bei de Baikalséi souwéi och an Nordafrika an am Noen Osten. E britt an Hielen a bewunnt virun allem Lafbëschter, Parken a Gäert mat ale Beem. Et hadelt sech ëm en Zuchvull, dee sech schonn am Spéitsummer a seng Wanterquartéiere mécht, déi südlech vun der Sahara sinn. De Gesamtbestand vum Gaardenroutschwanz gëlt net als menacéiert.

Well en zu Lëtzebuerg engem rapide Verschwanne vu sengem Liewensraum ausgesat ass, gouf en do 2025 vun der Asbl Natur&ëmwelt zum *[[Vull vum Joer]]* erausgesicht. Schonns 1990 hat hie schonn eng Kéier dësen Titel kritt.

## Numm
Alternativ, lokal oder fréier lëtzebuergesch Nimm sinn: Gaarderoutschwänzchen, Bëschroutschwänzchen, Steennuechtegailchen (Musel).

## Beschreiwung

De Gaarderoutschwanz gëtt, wéi den Hausroutschwanz ca. 13 bis 14,5 Zentimeter laang an 12 bis 20 Gramm schwéier.
Den Hinnchen ass opfälleg gefierft: d'Gesiicht, d'Strass an d'Partie direkt iwwer dem Schniewel si schwaarz, d'Stier, souwéi eng Sträif bis iwwer d'Ouere si wäiss. Den ieweschte Kapp, d'Nuque an de Réck si gro, d'Broscht ass kräfteg raschtrout gefierft. Den ënneschte Bauch ass wäisselzech, iwwerdeems d'Flanken an d'Fiedere vum ënneschte Schwanz raschtorange sinn. D'Flilleke si meeschtens bloelzech, brongelzech, an ënnendrënner raschtrout. Och d'Schwanzfiedere sinn zolidd raschtrout, wat dann och den Numm erkläert.  D'Weibchen ass um Kapp manner pronocéiert gefierft, huet awer och e raschtroude Schwanz.

## Verbreedung

De Gaarderoutschwanz kënnt praktesch a ganz Kontinentaleuropa vir, bis op d'südlech Mëttelmierlänner, wou dat just an de Bierger ass. Op Insele wéi de Balearen, Irland, Korsika, Sizilien, Sardinien, Kreta oder Zypern ass en net ze fannen. Am Oste geet säi Verbreedungsgebitt eriwwer an déi Asiatesch Stepp bis bei de Baikalséi, och alt emol driwwer eraus.

D'Wantequartéiere leie südlech vun der Sahara, an am Süde vun der arabescher Hallefinsel.

## Gesang
 
## Literatur
## Um Spaweck
Gymnothorax unicolor

***Gymnothorax unicolor***, och **Brong Murän** genannt, ass eng Fësch-Aart bannent der Famill vun de Muraenidae.

## Beschreiwung
Hire Kierper an hir Flosse si brong an ouni Muster. Se gëtt bis zu 1.10 m laang.

## Verbreedung
*Gymnothorax unicolor* fënnt een am Mëttelmier an am Atlanteschen Ozean.

## Liewensweis
Hir Liewensweis ass zimlech d'selwecht wéi déi vun der Gewéinlecher Murän. Se ass awer méi seele wéi déi.

## Um Spaweck
Mascaron

E **Mascaron** ass eng Dekoratioun a Form vun engem Gesiicht, déi als Hallefplastik oder Hallefrelief ausgefouert ass, an déi ee meeschtens un an a Gebaier fënnt. 

A méi klenger Form gëtt et der och op Miwwelen, Behälteren, Waffen, asw. Ursprénglech weist e Mascaron en ellent, groteskt verzunnent Gesiicht, vun engem Fabelwiesen oder enger Gottheet, dat Angscht soll maachen. En huet (am Géigesaz z.&nbsp;B. zu enger Gargull), eng reng dekorativ Funktioun.

Et fënnt een der als Kappsteen vu Béi iwwer Dieren, Paarten oder Fënsteren, oder bannenan als Raumdekoratioun. Heiansdo stelle s'och eng Allegorie duer.

Am spéiden 19. Joerhonnert goufen d'Mascaronen als Dekoratiounsobjeten op Fassaden erëmentdeckt a gär benotzt.

## Um Spaweck

* Fiche am *Großes Kunstlexikon*, P. W. Hartmann.
Samuel Richardson (Homonymie)

Et gëtt verschidde Persounen déi **Samuel [[Richardson]]** heeschen:
* **[[Samuel Richardson]]** (1689–1761), en englesche Schrëftsteller an Drécker.
* Samuel Richardson (1738–?), e brittesche Friddensriichter an High Sheriff vu Gloucestershire (Wales) a Gloucestershire (England).
* Samuel Richardson, e brittesche Marinnoffizéier vum 19. Joerhonnert.
* Samuel Richardson (?–1805), en englesche Stenograph a baptistesche Priister.
* Samuel Richardson, en englesche baptisteschen Theolog vum 17. Joerhonnert.
Charles Lambert (Industriellen)

De **Charles Lambert**, gebuer den 20. Februar 1812 zu Wolz a gestuerwen den 3. Oktober 1873 zu Paräis, war e lëtzebuergeschen Industriellen.

D'Famill Lambert huet ënner anerem eng Gierwerei a Liederfabrick zu Wolz bedriwwen.https://www.industrie.lu/tannerieLambertWiltz.html

## No him genannt
1971 gouf eng Strooss zu Wolz, déi bei déi deemoleg Fabrick Sogeplast gaangen ass, a "rue Charles Lambert" ëmbenannt.

## Um Spaweck
Charles Lambert

Mat **Charles Lambert** kënne follgend Persoune gemengt sinn:

* Charles Lambert, e lëtzebuergeschen Industriellen.
* Charles Lambert, e lëtzebuergesche Foussballspiller.
Codex vum Hammurabi

De **Codex vum Hammurabi** (och alt *Hammurapi*) ass e babylonesche Gesetzestext, deen tëscht 1755 a 1750 v. Chr. geschriwwe gouf. Et ass dee längsten, am beschten organiséierten an am beschten erhalene Gesetzestext aus dem anticken Noen Osten. En ass op Akkadesch geschriwwen, engem ale babyloneschen Dialekt, angeeblech vum Hammurabi, dem sechste Kinnek vun der Éischter babylonescher Dynastie. Déi primär Kopie vum Text ass op engem 2,25 m héije Stäil aus Basaltsteen (Diorit) agemeesselt.

De Stäil gouf 1901 zu Susa am haitegen Iran erëmentdeckt, wou e sechshonnert Joer nodeems e geschaf gouf als Beit geholl gouf an da verschwonne war. Den Text selwer gouf vu mesopotamesche Schrëftsteller iwwer ee Joerdausend laang kopéiert a studéiert. De Stäil steet hautdesdaags am Louvre.

D'Spëtzt vum Stäil weist eng Ofbildung am Relief vum Hammurabi mam Schamasch, dem babylonesche Sonnegott a Gott vun der Gerechtegkeet. Ënnert dem Relief sinn ongeféier 4.130 Textzeilen a Käilschrëft: ee Fënneftel besteet aus engem Prolog an Epilog am poetesche Stil, iwwerdeems déi aner véier Fënneftel aus deem Deel bestinn, déi allgemeng als Gesetzestexter gëllen. Am Prolog behaapt den Hammurabi, seng Herrschaft vun de Gëtter kritt ze hunn "fir ze verhënneren, datt déi staark déi Schwaach ënnerdrécken". D'Gesetzer si kasuistesch, ausgedréckt als "wann ... dann" bedéngte Sätz. Si decken eng breet Pallett of, vum Strofrecht iwwer d'Familljerecht, den Droit immobilier an den Droit commercial.

Modern Geléiert si voller Bewonnerung iwwert de Codex wéinst senger Fairness an dem Respekt fir d'Rechtsstaatlechkeet, an der Komplexitéit vun anticker babylonescher Gesellschaft. Et gouf och vill Diskussioun iwwer säin Afloss op d'Mosaescht Gesetz. Geléierter hu séier déi sougenannt *lex talionis* erëmerkannt - de Prinzip vum "En A fir en A" - deen an deenen zwee drastécht. D'Debatt tëscht Assyriologen dréit sech zënterhier haaptsächlech ëm e puer Aspekter vum Codex: säin Zweck, seng Basisprinzippien, seng Sprooch, a seng Relatioun zu fréieren a spéider Gesetzessammlungen.

Trotz der Onsécherheet ronderëm dës Themen, gëtt den Hammurabi baussent der Assyriologie als eng wichteg Figur an der Gesetzesgeschicht ugesinn an dëst Dokument als e richtege Gesetzescodex. Et gi Replicke vum Stäil a villen Institutiounen, dorënner dem Sëtz vun de Vereenten Natiounen zu New York an dem Pergamonmuseum zu Berlin.

## Um Spaweck
Palestina

**Palestina**, op Arabesch دولة فلسطين, DMG *Daulat Filasṭīn*, offiziell **Staat Palestina**, ass en de facto Staat am Noen Osten. E läit tëscht Israel a Jordanien. De Staat ass als en *non-member observer state* vun der Vereenten Natiounen unerkannt. 157 UN Staaten erkennen de Staat un. De Staat Palestina beusprocht d'Westjordanland an d'Gazasträif, mä d'Majoritéit vun deene Gebidder si vun Israel besat.

## Geschicht
Am Joer 1988 huet d'Palästinensesch Befreiungsorganisatioun (PLO) de Staat Palestina fir Onofhängegkeet erkläert. Zanterhier fuerdert si dat ganzt Gebitt, dat zanter 1967 vun Israel besat ass, mat Ostjerusalem als Haaptstad. Duerch verschidden Ofkommes ass et ab 1994 zu engem deelweise Réckzuch vun Israel komm, wat zu enger limitéierter Onofhängegkeet vu Palestina an den Autonomiegebidder gefouert huet. Fir dës Gebidder ze verwalten, gouf d'Palestinensesch Autonomiegebidder (PA) gegrënnt, déi vun der Fatah gefouert ginn an zanter 2013 als „Staat Palestina“ optrëtt.

Am Joer 2007 ass Palestina awer wéinst dem Konflikt tëscht der Fatah an der Hamas an zwou Hoheetsgebidder zerfall: d'Westjordanland, dat vun der PA respektiv Fatah regéiert gëtt an ongeféier dräi Milliounen Awunner huet, an d'Gazasträif, déi ënner der Kontroll vun der radikal-islamistescher Hamas steet a ronn zwee Milliounen Awunner huet. Béid Gebidder ginn autoritär regéiert. Zënter 2006 goufen a kengem vun deenen zwee Gebidder nach Wale gehalen. D'Press- a Meenungsfräiheete si staark ageschränkt.

2024 huet den Internationale Geriichtshaff an engem Rechtsgutachten erkläert, datt Israel d'Gazasträif, d'Westjordanland an Ostjerusalem vëlkerrechtswiddreg besetzt. Israel misst all israeelesch Siidler aus de besate Gebidder evakuéieren an de Schued ersetzen, deen duerch d'Besatzung entstanen ass.

Den 22. September 2025 huet Lëtzebuerg mat aneren europäesche Länner de Staat Palestina fir d'Méiglechmaache vun enger Zwee-Staate-Léisung op der UN-Versammlung unerkannt.

## Um Spaweck
Ruby Bridges

D**'Ruby Nell Bridges** (bestuet: Ruby Bridges Hall), gebuer den 8. September 1954 zu Tylertown am Mississippi, ass eng US-amerikanesch Fra, déi bekannt ass well si als éischt afro-amerikanescht Kand 1960 an eng Schoul gaangen ass, déi bis dohin exklusiv fir "wäiss" Kanner war. Kuerz virdru war d'Segregatioun an de Schoulen offiziell an Amerika opgehuewe ginn. Fir hiren éischte Schouldag gouf se vun Agente vun der federaler Police an d'Schoul eskortéiert. Déi ware vum President Dwight David Eisenhower dohigeschéckt ginn, well eng ganz Rëtsch vu Manifestante virum Gebai géint d'De-Segratioun protestéiert hunn. 

D'Fotoen dovun, an och e Bild vum Norman Rockwell (*[[The Problem We All Live With]]*, 1964), dat dorop baséiert, si wäit bekannt ginn. All aner Kanner goufe vun hiren Elteren aus der Klass geholl, an all Schoulmeeschteren a Léierinnen, bis op eng, hu refuséiert, dem Ruby Unterrecht ze ginn. Méintelaang huet et misse rassitesch Jäizereien a Menacen iwwert sech ergoe loossen. Säi Papp huet seng Aarbecht verluer. Eréischt no an no huet d'Situatioun sech normaliséiert.

D'Ruby Bridges huet spéiderhin e puer Wierker iwwer sech an hir Erliefnesser publizéiert:
* *Through My Eyes*, New York 1999;
* *Ruby Bridges Goes To School: My True Story*, New York 2009;
* *This Is Your Time*, New York 2020.

Si krut eng ganz Rëtsch Éierungen; zu Esch-Uelzecht gouf am Mäerz 2025 e Fousswee beim Generatiounecampus Wobrécken *Chemin Ruby-Bridges* genannt.

## Galerie

File:US Marshals with Young Ruby Bridges on School Steps.jpg|D'Ruby gëtt aus der Schoul eskortéiert; 1960.
File:P071511PS-0445 (6599527897).jpg|D'Ruby Bridges beim President Obama am Juli 2011 am Wäissen Haus. Am Hannergrond dem Rockwell säin Tableau.
File:Chemin Ruby Bridges, Esch-sur-Alzette 2025-03 ---7.jpg|De *Chemin Ruby Bridges* zu Esch-Uelzecht.


## Um Spaweck

* ''Das Mädchen und der Mob.'' spiegel.de (nogekuckt:16.03.2025).
Requiem (Mozart)

De **Requiem** a Ré mineur, K. 626, ass eng Requiem-Mass vum Wolfgang Amadeus Mozart (1756&ndash;1791). Hien huet Deeler dovun (méi oder manner zwéin Drëttel) 1791 kompoméiert, ma en ass de 5. Dezember dat Joer gestuerwen, ier en dermat fäerdeg war.  1792 huet de Franz Xaver Süssmayr dem Grof Franz von Walsegg eng vollstänneg Versioun ofgeliwwert, deen e fir e Requiem-Déngscht um 14. Februar 1792 bestallt hat, fir den éischten Doudesdag vu senger Fra Anna ze kommemoréieren.

Um Manuskript fënnt een déi vum Mozart geschriwwen orchestréiert Sätz vum Introit an detailléiert Passagë vum Kyrie, vun der Sequenz vum Dies irae a vun den éischten aacht Takte vum Lacrimosa a vum Offertorio. Et kann een haut net méi feststellen, wéiwäit de Süssmayr nach op weider Notitzem zeréckgräife kont; méi spéit huet hie beusprocht, selwer de Sanctus et Benedictus an den Agnus Dei geschriwwen ze hunn.

De Walsegg hat warschienlech ufanks wëlles, de Requiem als seng eege Kompositioun auszeginn, sou wéi hien et och alt soss scho gemaach hat. Doraus ass awer näischt ginn, well dem Mozart seng Wittfra  Constanze et op engem ëffentleche Benefiz-Concert spille gelooss huet. Vun hir stamen och d'Geschichten, dass de Requiem eng Commande vun engem mysteriéisen Onbekannte soll gewiescht sinn, oder dass de Mozart a Viranung vu senem Doud e fir säin eegent Begriefnes geschriwwe gehat hätt.

Am 20. an am 21. Joerhonnert sinn zum  Süssmayr senger Versioun weider alternativ Ergänzungsversiounen zum Mozart senger Komponsitioun entstanen.

## Instrumentéierung
De Requiem goug geschriwwe fir 2 Bass-Coren a fa, 2 Fagotten, 2 Trompetten a re, 3 Trombonnen (alto, tenor a bass), Timpano (2 Trommen), Geien, Viola, a Basso continuo (Cello, Duebelbass, an Uergel). 

De Gesang besteet aus Soprano-, Contralto-, Tenor-, a Bass-Solisten an engem gemëschte Chouer.

## Struktur
Dem Süssmayr seng Kompositioun deelt de Requiem an aacht Deeler.

## Um Spaweck
Joe Dennenwald

De **Joe Dennenwald**, gebuer …, ass e lëtzebuergesche Schauspiller a Podcaster.

Hien huet an der fréierer Sketch-Comedy-Show Duck Féiss mat der Schauspillerei ugefaangen.

An der lëtzebuergescher Televisiounsserie *[[Capitani]]* huet hien 2019 an 2022 eng Nieweroll gespillt, de Police-Brigadier Joe Mores.

2019 huet hien zesumme mam Philippe Berscheid a Sebastien Gudenburg de Podcast *Erklär&Laach* lancéiert.

## Filmographie
* 2019–2022: *Capitani*
* 2021: *Pigeon Therapy* (ltz: De Pigeon)
FC Atert Bissen

Den **FC Atert Bissen** ass e lëtzebuergesche Foussballclub vu Biissen an der Éierepromotioun.

## Um Spaweck
* Websäit vum FC Atert Bissen
Philippe Thelen

De **Philippe Thelen**, gebuer de 26. Dezember 1988, ass e lëtzebuergesche Schauspiller, deen am Theater, a Filmer an an der Televisioun schafft. Hien huet an Däitschland an an den USA Schauspillerei studéiert.

De Philippe Thelen ass haaptsächlech Theaterschauspiller. Um Ecran ass hie bekannt fir d'Rollen als Polizist *Toni Scholtes* an der zweeter Saison vun der Televisiounsserie *[[Capitani]]*, an als *Luc* am historesche Filmdrama *[[Läif a Séil]]* (2023).

Eegenen Aussoen no spillt hien am léifste "gebrachen Antihelden".

De Schauspiller wunnt zu Wëntger.

## Filmographie
* 2015: *[[Eng nei Zäit]]*
* 2019: *[[De Buttek]]*
* 2022: *[[Der Passfälscher]]*
* 2022: *[[Capitani]]* (Tëleesserie, 12 Episoden)
* 2022: *[[Lost Transport]]*
* 2023: *[[Läif a Séil]]*
* 2025: *[[Marginal (Televisiounsserie)|Marginal]]* (Tëleesserie)
* 2026: *[[Droneland (Televisiounsserie)|Droneland]]* (Tëlesserie), Regie: Félix Koch a Max Zähle

## Um Spaweck
* Artbox mam Philippe Thelen – RTL Play
FC Tarwat Tarchamps

Den **FC Tarwat Tarchamps-Watrange** war e lëtzebuergesche Foussballclub vun Eeschpelt an der Stauséigemeng, deen 1948 gegrënnt gouf an 1977 am FC Green Boys 77 Harlange-Tarchamps opgaangen ass.

Den *"Tarwat"* aus dem Veräinsnumm setzt sech aus de franséischen Nimm vun den zwee Nopeschdierfer ***Tar'''champs'' ([[Eeschpelt]]) a ***Wat*'range* (Walter) zesummen.

## Geschicht

### Ufäng vum Fussball zu Eeschpelt
Scho virun der Veräinsgrënnung gouf vun 1921 un zu Eeschpelt Foussball gespillt. Vun 1933 bis 1936 huet de Veräi Member an der "Fédération sportive ardennaise", offiziell gegrënnt gouf den FC Tarwat awer eréischt nom Zweete Weltkrich am Joer 1948.

Éischten an eenzege President war de Jos Karels.

1948/49 huet de Veräin eng éischt Kéier um Championnat vun der FLF deelgeholl, an der 3. Divisioun. Dacks hat de Club mat Spillermanktem ze kämpfen, sou datt vill Matcher mat just 8 oder 9 Mann gespillt goufen. 1949/50 huet d'Ekipp missen no zwee Matcher aus dem Championnat zerécktrieden, well 5 Spiller mateneen an de Militärdéngscht geruff goufen. Och 1953/54 huet de Veräin net un der Meeschterschaft deelgeholl.

Vun der Saison 1964/65 un huet de Veräin an der nei geschaafter 4. Divisioun gespillt. Déi bescht Placéierunge ware jeeweils eng 2. Plaz an de Saisonen 1966/67, 1967/68 an 1975/76. An der leschter Saison vum Veräin, 1976/77, ass d'Ekipp an déi 2. Divisioun integréiert ginn, well d'Reservenekippen an de Championnat vun den éischten Equippe mat integréiert goufen.

1968 krut d'Ekipp den nei geschaafte Fair-Play-Präis (*[[Coupe du Fair-Play|"Coupe du Fair-Play"]]*) vun der FLF iwwerreecht, well si déi mannst Verwarnunge vun alle Veräiner am Championnat krit haten. 1969 krut si deen Titel eng zweet Kéier.

### Fusioun mam FC Harel
Well souwuel en FC Tarwat wéi och den FC Harel dacks Problemer haten, fir genuch Spiller zesummen ze kréien, ass d'Iddi vun enger Fusioun opkomm. Ënnert der Initiativ vun de Sekretäre vu béide Clibb, dem René Wiltgen (Tarwat) an dem Albert Wiltgen (Harel), gouf ee Comité opgestallt, fir d'Fusioun virzebereeden. Op Säite vum Tarwat war d'Skepsis virun dësem Schrëtt méi grouss wéi zu Harel. Beim 1971 entstanene Fusiounsveräin FC Wolz 71 gouf sech iwwert den Oflaf an d'Virdeeler vun enger Fusioun informéiert, an esou gouf bei engem Referendum ënnert de Membere vu béide Clibb de 14. Mee 1977 d'Fusioun vum FC Tarwat mam FC Harel beschloss.
Albert Wiltgen

Den **Albert Wiltgen**, gebuer de 7. August 1956 ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballsarbitter.

An den 1990er Jore war hie FIFA-Arbitter.

Vun 2010 bis 2013 war hie President vum FC Green Boys 77 Harlange-Tarchamps.
Internationalen Olympesche Kommitee

Den **Internationalen Olympesche Kommitee** (gekierzt **IOK**,  *Comité international olympique* - *CIO,*  *International Olympic Committee* - *IOC*; am Lëtzebuergeschen och als englesch Ofkierzung **IOC** bekannt) ass eng Netregierungsorganisatioun an der legaler Form vun enger Associatioun, déi hire Sëtz zu Lausanne an der Schwäiz huet.

Den Zweck vum IOK, deen aus bis 206 reguläre Memberen (déi national olympesch Kommiteeën - *NOK*) besteet, ass d'Organisatioun an d'Ënnerstëtzung vun de modernen Olympesche Spiller. En huet de Patronage iwwer d'olympesch Beweegung a huet all d'Rechter op den olympesche Symboler, wéi de Fändel, d'Mottoen an d'Hymn, souwéi och op d'Spiller selwer. Seng Haaptverantwortung ass d'Iwwerwaachung an d'Organisatioun vun den olympesche Summer- a Wanterspiller.

## Geschicht

## Organisatoresch Struktur
D'Gestioun, all Resolutiounen an all Decisioune vum IOK sinn op dräi Organer verdeelt.

* President
* IOC *Executive Board* (Exekutivkommissioun)
* IOC *Session* (Generalversammlung)

D'Verwaltung vum IOK gëtt vum Generaldirekter (zënter 2020: Christophe De Kepper) geleet, dee vun der Exekutivkommissioun op Propositioun vum President ernannt gëtt.

An der Verwaltung vum IOK schaffe ronn 500 Leit.

## Um Spaweck
Wildgen

**Wildgen** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Albert Wildgen (* 1953), e lëtzebuergesche Jurist.
* Michelle Wildgen, eng amerikanesch Schrëftstellerin.
* Ruth Wildgen (1921–1999), eng kanadesch Politikerin an Aktivistin.
* Wolfgang Wildgen (1944–2024), en däitsche Philolog a Linguist.

## Kuckt och
* Wil'''t'''gen (änleche Familljennumm).
Fédération sportive ardennaise

D**'Fédération sportive ardennaise**, gekierzt **FSA**, war een nationale Verband vu Foussballsveräiner zu Lëtzebuerg, dee parallel zur FLF existéiert huet. Si war der Ligue Internationale Sportive Amateur ugeschloss.

D'FSA gouf de 7. Januar 1934 am Wiertshaus "Schumacher" zu Wolz gegrënnt an huet vun do u Matcher an ee Championnat organiséiert. Dat offiziellt Sproochrouer vum Verband war d*'Ardenner Jugend*, eng Bäilag vun der *[[Ardenner Zeitung (1885-1939)|Ardenner Zeitung]]*. D'Membersveräiner waren ufanks haaptsächlech aus dem Norde vum Land, spéider waren awer och Veräiner aus anere Géigende vum Land, wéi den FC Koeppchen Wuermer an d'Luna Uewerkuer, affiliéiert.

Éischte President war de Michel Glesener vu Wolz.

D'FSA huet och eng Rei Lännermatcher organiséiert, ënner anerem géint Frankräich an d'Belsch.

Ëm 1940 hunn ëmmer méi Veräiner der FSA de Réck gedréint a sech der FLF ugeschloss, well d'Organisatioun vum Verband ze wënschen iwwreg gelooss huet.

### Membersveräiner vun der FSA
D'Lëscht ass onkomplett.
* Amis des Sports Esch-Uelzecht
* Blue Boys Esch-Uelzecht
* Bruechtebaach
* Cercle Sportif Driicht Niederwiltz
* Claravallis Klierf
* Dol
* Donkels
* Eeschwëller
* Ënsber
* FC Les Ardoisiers Pärel
* FC Luna Uewerkuer
* Sporting Mäerzeg
* Fëschbëch
* Géisdref
* Holzthum
* Houschent 
* Racing-Club Iechternach
* Jung Niederwoltz
* Knapphouschent
* US Moutfort-Medingen
* Näertrech
* Noutem
* Racing Esch-Uelzecht
* Schieren
* Schlënnermanescht
* Tarchamps
* Union Réimech/Bous
* US Bäerdref-Konsdref 01
* US Béiwen-Atert
* US Folscht
* Wanseler
* Koeppchen Wuermer
Martine Schommer

D**'Martine Schommer**, gebuer den 13. Juli 1961 an der  Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Diplomatin an Entwécklungspolitikerin.

## Liewen a Karriär
D'Martine Schommer huet um  *Institut national des langues et civilisations orientales* (INALCO) vun der Universitéit Paris III Slawistik a Sinologie studéiert. Am Februar 1987 ass si an de Lëtzebuerger diplomateschen Déngscht agetrueden an hat  bis 1998 verschidde Positiounen am Ausseministère an an de Auslandsvertriedunge vu Lëtzebuerg, ë.a. vum November 1991 bis de Januar 1995 bei der Stänneger Vertriedung vu Lëtzebuerg bei der Europäescher Unioun zu Bréissel. 

Am August 1998 gouf si zu der Ambassadrice zu Beijing ernannt, mat Akkreditéierung och fir d'Mongolei, Singapur an de Vietnam. Vun August 2002 bis August 2004 war si Direktesch fir politesch Affären am Ausseministère. 

Vu September 2004 bis August 2008 war si Ambassadrice bei der Belsch a Stänneg Representantin bei der EU. Vu September 2008 bis August 2012 war d'Martine Schommer Ambassadrice an Däitschland, a gläich dono, bis August 2017, Directrice vun der Lëtzebuerger Kooperatioun, mat Akkreditatioun als Ambassadrice a Burkina Faso, am Mali, am Niger an am Senegal. Am September 2017 gouf si Stänneg Vertriederin vu Lëtzebuerg bei der OECD.  

## Gielercher
* Komtur vum Verdéngschtuerde vum Niger (2017)

*Quell: Dësen Artikel ass eng Iwwersetzung vun [[:de:Martine Schommer]] an der Versioun vum 21.03.2025. D'Auteure bis dohi stinn do am Versiounshistorique.*
Alois A. Feld

Den **Alois Feld**, gebuer als **Alois** **Alexander Mathias Feld** den 21. Juni 1849 zu Tréier, deemools a Preisen, war e Journalist an Editeur vu Wolz.

Hie war vun 1885 bis 1939 Redakter, Editeur an Drécker vun der *[[Ardenner Zeitung (1885-1939)|Ardenner Zeitung]].*

1922 huet den Alois Feld d*'Imprimerie Alois Feld* op säi Bouf Leo Feld (1888 – ?) iwwerschriwwen.
Carel Achen

De **Carel Achen**, gebuer 1934, a gestuerwen den 1. Dezember 1996, war e lëtzebuergeschen Dokter.

De Carel Achen ass am Escher Quartier Grenz opgewuess, wou seng Mamm, déi fréi Wittfra war, eng Epicerie hat. Hien huet fir Dokter studéiert an hat dono seng Praxis an deem Quartier. 

Vun 1983 bis zu sengem Doud war hie President vum Foussballveräi Jeunesse Esch, deen och op der Grenz säi Sëtz a säin Terrain hat. Hien huet sech och am Contrôle médico-sportif engagéiert, wou e sech fir deem seng Moderniséierung a Restrukturéierung agesat hat.

Fir un hien z'erënneren, huet den Escher Gemengerot de 14. Mäerz 2025 decidéiert, eng nei Strooss op der Rouder Lëns, am Quartier Grenz, no him ze nennen.
Christian Braun

De **Christian Frédéric Braun**, gebuer 1958, ass e lëtzebuergeschen Diplomat.

## Liewen a Karriär
De Christian Braun huet op der Université catholique de Louvain Droit studéiert.

1987 ass hien am Ausseministère Attaché an der Direktorat vun de Politeschen Affäre ginn; vun 1990 bis 1993 war hien do Europäesche Korrespondent an tëschenduerch 1992 Secrétaire exécutif vun der Friddenskonferenz fir Jugoslawien zu Den Haag.

Dono war hien 2 Joer laang Politeschen Direkter am Ausseministère, fir dann 1995 op der Stänneger Vertriedung vu Lëtzebuerg bei der Europäescher Unioun zu Bréissel Conseiller ze ginn, vun 1998 bis 2002 Conseiller fir Erweiderung. Vun 2002 bis 2005 war hien Delegéierte Stännege Vertrieder bei der EU.

2005 bis 2007 war hien Ambassadeur zu Wien, fir Eisträich a fir Slowenien, a Stännege Vertrieder vu Lëtzebuerg bei den UN-Institutiounen déi do sinn: d'International Agence fir Atomenergie (IAEA), d'United Nations Industrial Development Organization (UNIDO) and d'Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty Organization (CTBTO).

Vun 2007 bis 2008 war hien Direkter fir International Wirtschaftsbezéiungen am Ausseministère. Dono war hien, bis 2016, de Stännege Vertrieder vu Lëtzebuerg bei der Europäescher Unioun.

2016 gouf hie Stännege Vertrieder fir Lëtzebuerg bei de Vereenten Natiounen zu New York.

## Gielercher
Netumbo Nandi-Ndaitwah

D**'Ndemupelila Netumbo Nandi-Ndaitwah**, gebuer den 29. Oktober 1952 zu Onamutai, am deemolege Südwestafrika, ass eng namibesch Politikerin  (SWAPO). Si ass zanter dem 21. Mäerz 2025 Presidentin vun Namibia  an déi éischt Fra an där Fonctioun.

Virdru war d'Netumbo Nandi-Ndaitwah zanter dem 4. Februar 2024 Vizestaatspresidentin. Si war vum 21. Mäerz 2015 bis de 4. Februar 2024 Vize-Premierministerin vun Namibia. Vum 4. Dezember 2012 bis och de 4. Februar 2024 war si Ausseministesch vun hirem Land. Si ass ausserdeem zanter 2017 Vizepresidentin vun der SWAPO. 2005 war d'Nandi-Ndaitwah Ministesch fir Informatioun a Kommunikatiounstechnologie a kuerz darop bis 2012 Ministersch fir Ëmwelt an Tourismus.

## UM Spaweck
Mark Carney

De **Mark Joseph Carney**, gebuer de 16. Mäerz 1965 zu Fort Smith an den Nordwest-Territorien, ass e kanadesche Politiker (Liberal Partei vu Kanada), Manager a fréieren Zentralbank-Direkter. Den 9. Mäerz 2025 gouf hien zum President vun der Liberaler Partei vu Kanada gewielt an de 14. vun deem Mount als neie Premierminister vu Kanada vereedegt. An deenen zwou Fonctiounen ass hien den Nofollger vum Justin Trudeau. Vun 2013 bis 2020 war de Carney deen éischten auslännesche Gouverneur vun der Bank of England. Virdru war hien zanter 2008 Gouverneur vun der Bank of Canada a gouf duerch seng Aart a Weis bekannt, wéi en d'Finanzkris a sengem Land gemanaget huet, nämlech dass et am Verglach zu soss doruechter keng gréisser Suitte gouf.

## Um Spaweck
Joseph Khalil Aoun

De **Joseph Khalil Aoun** (Arabesch: جوزاف خليل عون), gebuer den 10. Januar 1964 zu Sin el-Fil, ass e libaneesesche Generol. Hie war vun 2017 bis Ufank 2025 Commandant-en-Chef vun der libaneesescher Arméi. 

Zanter dem 9. Januar 2025 ass hie President vum Libanon.

## Um Spaweck
George Foreman

Den **George Edward Foreman**, gebuer den 10. Januar 1949 zu Marshall am Texas, a gestuerwen den 21. Mäerz 2025 zu Houston am Texas, war en US-amerikanesche Boxer.

Seng Profiskarriär war vun 1969 bis 1997, eng vun deene längste Karriären an der Geschicht vum Boxen. Als Amateur huet hien d'Goldmedail am Schwéiergewiicht bei den Olympesche Summerspiller vun 1968 zu Mexiko gewonnen. Vu Januar 1973 bis Oktober 1974 war den George Foreman onëmstriddene Weltmeeschter (WBC, WBA), esouwéi vun November 1994 bis Mäerz 1995 op en Neits Weltmeeschter an der International Boxing Federation (IBF) an an der World Boxing Association (WBA). 1998 gouf hie vum *Ring Magazine*, hannert dem Muhammad Ali, Joe Louis an dem Evander Hollyfield, zum véiertbeschte Schwéiergewiichtsboxer vun allen Zäite gewielt.

No senger Boxerkarriär huet hien als Priedeger, Sportskommentator an Entreprener geschafft.

## Um Spaweck
Rampli (Homonymie)

Als **Rampli** bezeechent een:

* d'Schréi op engem Terrain: Rampli,
* d'Wänn vu Grousskrateren um Mound: Rampli (Mound).
Gian Fadri Caderas

Den **Gian Fadri Caderas**, gebuer den 13. Juli 1830 zu Modena (IT), a gestuerwen de 25. November 1891 zu Samedan, war e Schwäizer Dichter an Iwwersetzer, deen am Engadiner Dialekt vum Rätoromanesche geschriwwen huet.

Den Gian Fadri Caderas war Auteur vu sentimentaler a melancholescher Prosa op Engadiner Rätoromanesch, a war vun der europäescher Romantik beaflosst. Tëscht 1849 an 1857 huet de Caderas och onpublizéiert Gedichter op Italieenesch geschriwwen.

Hie war Redakter vun der Zäitschrëft *Il Progress* (1872–73) a vun der Zeitung *[[Fögl Ladin|Fögl d'Engiadina]]* (1880–91). De Caderas huet och d'Wierker vum Friedrich Schiller, Johann Wolfgang von Goethe, Ludwig Uhland, Alfred de Musset, Henry W. Longfellow an aneren, an d'Rätoromanescht iwwersat.

Nieft senge literareschen Aktivitéite war den Gian Fadri Caderas Banquier a Versécherungsagent.

## Gedichtzyklen
* 1865: *Rimas*
* 1879: *Nouvas Rimas*
* 1883: *Fluors alpinas*
* 1887: *Sorrirs e larmas*

## Um Spaweck
Zendaya

D**'Zendaya**, gebuer **Zendaya Maree Stoermer Coleman** den 1. September 1996 zu Oakland am US-Bundesstaat Kalifornien, ass eng US-amerikanesch Schauspillerin, Sängerin, Dänzerin a Mannequin.

Si ass bekannt fir d'Roll als Michelle "MJ" Jones-Watson an der Superheldfilmserie iwwer de Spider-Man, an zwar a Filmer *[[Spider-Man: Homecoming]]* (2017), *[[Spider-Man: Far from Home]]* (2019) a *[[Spider-Man: No Way Home]]* (2021). Hir aner wichteg Rollen sinn a Filmer *[[The Greatest Showman]]* (2017), **' (2021), **' (2024).

Am Joer 2023 krut d'Zendaya ee Golden Globe als déi bescht Schauspillerin an engem dramateschen Televisiounsfilm, fir d'Haaptroll als *Rue Bennett* an der Televisiounsserie *[[Euphoria (US-amerikanesch Televisiounsserie)|Euphoria]]* (säit 2019).

## Filmographie (Auswiel)

* 2010–13: *[[Shake It Up (US-amerikanesch Televisiounsserie)|Shake It Up]]* (Tëleesserie, all Episoden)
* 2012: *[[Frenemies (Film)|Frenemies]]* (Tëleesfilm)
* 2014: *[[Zapped (Film 2014)|Zapped]]* (Tëleesfilm)
* 2015–18: *[[K.C. Undercover]]* (Tëleesserie, all Episoden)
* 2017: *[[Spider-Man: Homecoming]]*
* 2017: *[[The Greatest Showman]]*
* 2019: *[[The OA]]* (Tëleesserie, dräi Episoden)
* 2019–26: *[[Euphoria (US-amerikanesch Televisiounsserie)|Euphoria]]* (Tëleesserie, all Episoden)
* 2019: *[[Spider-Man: Far from Home]]*
* 2021: *[[Malcolm & Marie]]*
* 2021: **'
* 2021: ''[[Spider-Man: No Way Home]]''
* 2024: **'
* 2024: *[[Challengers (Film)|Challengers]]*
* 2026/TBC: *[[The Odyssey (Film 2026)|The Odyssey]]*

## Discographie
* 2011: *Swag It Out* (Single)
* 2013: *[[Zendaya (Album)|Zendaya]]* (Album)
* 2013: *Replay* (Single)
* 2014: *My Baby (Remix)* (Single, mam Ty Dolla $ign, Bobby Brackins an IAmSu)
* 2015: *Keep It Undercover* (Single)
* 2016: *Something New* (Single)

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit 

__NOTOC__
Tranqvillitas Maris

**Tranqvillitas Maris** ass eng lëtzebuergesch One-Man-Museksgrupp, déi vum Daniel Paiva gegrënnt gouf.

De Projet spillt am Genre Funeral Doom Metal, an huet zwéin Albumen erausbruecht. D'Musek zeechent sech duerch een tragesch-atmosphäresche Klang aus, wat typesch fir de Funeral Doom ass.

## Albumen
* 2011: *The Longing*
* 2016: *The Glorious Demise of All Life*

## Um Spaweck
* Fiche op ''Encyclopaedia Metallum''