open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Daguerre (Moundkrater)

Den **Daguerre** ass en Aschlagkrater no beim nërdleche Rand vum Mare Nectaris. A westlech-nordwestlecher Richtung leien déi béid bekanntst Kratere Mädler an Theophilus. De Krater Isidoris läit an der Regioun tëscht de Maria.

De Kraterzentrum gouf duerch e Lavafloss aus enger Spléck um südwestleche Rand verschott. Doduerch erschéngt den Daguerre méi houffërmeg, wéi ronn. De Buedem ass vun engem Stral vum Mädlerkrater bedeckt. Déi héchst Deeler vum iwwrege Kraterrand sinn 1,5 Kilometer héich.

## Nopeschkrateren

De Krater gouf am Joer 1935 vun der I.A.U. nom franséische Kënschtler an ee vun den Erfinder vun der Fotografie, dem Louis Daguerre (1787–1851) genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 79: Den Daguerre läit ënne lénks
Denis Mukwege

Den **Denis Mukengere Mukwege**, gebuer den 1. Mäerz 1955 zu Bukavu am Belsche Kongo ass e kongoleeseschen (DRK) Gynekolog, Mënscherechtsaktivist, Chirurg an der Panzi-Klinick, déi hie gegrënnt huet an e Laureat vum Friddensnobelpräis

De Mukwege gëllt weltwäit als ee vun de bedeitendsten Experte fir d'Behandlung vu Meedercher a Fraen, déi duerch Gruppevergewaltegungen oder duerch Genitalverstümmelung verletzt goufen. Seng Aarbecht konzentréiert sech net nëmmen op déi medezinesch Besoinen, mä hien engagéiert sech geneesou politesch, andeems hien d'Grausamkeeten dokumentéiert a déi verantwortlech Tätergruppen ëffentlech ernimmt. Op senger Ried virun de Vereenten Natiounen 2012 huet hien d'Weltgemeinschaft dozou opgeruff Sex als Krichswaff ze verurteelen an d'Vergewalteger wéinst Verbrieche géint d'Mënschlechkeet viru Geriicht ze stellen.

Mat sengem Engagement huet hie sech net nëmmen am eegene Land Feinde gemaach, 2012 ass hien nëmme knapps engem Morduschlag entkomm.

Den 10. Dezember 2018 krut hien zu Oslo zesumme mat der Nadia Murad de Friddensnobelpräis.

## Liewen

## Gielercher an Auszeechnungen

### Gielercher

* 

### Auszeechnungen

* 2007: Mënscherechtspräis (prix des Droits de l'homme de la République française) 
* 2008: Olof Palme-Präis 
* 2008: Mënscherechtspräis vun de Vereenten Natiounen
* 2010: Van Goedart-Präis 
* 2011: Clinton Global Citizen Award (Präis vun der Clinton Fondatioun) 
* 2011: Prix Jean International Rey 
* 2011: Prix international Roi Baudouin pour le développement 
* 2011: Prix de la paix de la ville d'Ypres 
* 2011: Deutscher Medienpreis 
* 2013: Grand prix de la fondation Chirac pour la prévention des conflits 
* 2013: Right Livelihood Award (*alternativen Nobelpräis*) 
* 2014: Hillary Clinton Award (iwwerreecht vum *Georgetown Institute for Women, Peace and Security*) 
* 2014: Inamori Prize for Ethics 
* 2014: Primo Levi-Präis 
* 2014: Prix Solidarité du CHU Saint-Pierre et Médecins du Monde 
* 2014: Sachharow-Präis 
* 2014: Medail vun der Académie royale des sciences d'outre-mer 
* 2016: « Héros pour l'Afrique »-Präis 
* 2016: Renfield-Präis vun der Universitéit vu Pennsylvania 
* 2016: Four Freedoms Award 
* 2017: Prix Grand Témoin de La France Mutualiste 
* 2018: Friddensnobelpräis 

## Um Spaweck
Orontius (Moundkrater)

Den **Orontius** ass en Aschlagkrater am Süde vun der viischter Moundsäit, südlech vum Mare Nubium, nordëstlech vum Krater Tycho a westlech vum Krater Nasireddin.

De Krater ass ganz staark erodéiert an de Kraterrand ass dacks iwwerlagert (am Oste vum Krater Huggins an am Weste vum Sasserides A), wofir hien trotz engem Duerchmiesser vun iwwer 90 Kilometer onopfälleg ass.

De Krater gouf 1935 vun der I.A.U. nom franséische Mathematiker a Kartograph Oronce Fine (1494−1555) genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 112: Den Orontius läit an der Mëtt
Nasireddin (Moundkrater)

Den **Nasireddin** ass en Aschlagkrater am Süde vun der viischter Moundsäit, südëstlech vum Mare Nubium a westlech vum Krater Stöfler. Den nërdleche Kraterrand gëtt deelweis vum Krater Miller iwwerdeckt. Den Nasireddin iwwerlagert den ëstlechen Deel vum Krater Huggins.

De Krater ass normal erodéiert, an den Zentrum huet konzentresch Strukturen.

De Krater gouf 1935 vun der I.A.U. nom perseschen Theolog, Mathematiker, Astronom a Philosoph Nasir ad-Din at-Tusi (1201–1274) genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 112: Den Nasireddin läit an der Mëtt
Huggins (Moundkrater)

Den **Huggins** ass en Aschlagkrater am Süde vun der viischter Moundsäit, südëstlech vum Mare Nubium a südwestlech vum Krater Miller. Den ëstlechen Deel gëtt vum Krater Nasireddin iwwerlagert, am Weste beréiert den Huggins de Rand vum Krater Orontius.
De Krater ass staark erodéiert.

De Krater gouf 1935 vun der I.A.U. nom britteschen Astronom William Huggins (1824−1910) genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 112: Den Huggins läit an der Mëtt
Eric Weber (Volleyballspiller)

Den **Eric Weber**, gebuer de 14. Oktober 1999, ass e lëtzebuergesche Volleyballspiller.

Den Eric Weber huet seng international Sportscarrière 2015 bei de Junioren an 2018 am A-Kader ugefaangen.

Hien ass am Kader vun der Lëtzebuerger Härevolleyballnationalekipp (Stand: 2018).
Eric Weber

Et gëtt verschidde Persounen déi **Eric [[Weber]]** heeschen:
* Eric Weber (* 1953), e Schwäizer Populist, Journalist a Politiker.
* Eric Weber (* 1942), en US-amerikanesche Filmregisseur.
* Eric Weber (* 1999), e lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* Eric M. Weber, en US-amerikaneschen Demograph.
* Éric Weber (* 1957), e franséische Cinematograph.
Simão Marinho Novais

De **Simão** **Marinho Novais**, gebuer den 3. Mee 2000, ass e lëtzebuergesche Volleyballspiller.

De Simão Marinho Novais huet seng international Sportscarrière 2017 bei de Junioren an 2018 am A-Kader ugefaangen.

Hien ass am Kader vun der Lëtzebuerger Härevolleyballnationalekipp (Stand: 2018).
Havé

**Havé** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Catherine Havé (* 1995), eng lëtzebuergesch Foussballspillerin.
* Max Havé (* 1999), e lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* Myriam Havé, eng lëtzebuergesch Badmintonspillerin.
Gavin McInnes

De **Gavin Miles McInnes**, gebuer de 17. Juli 1970 zu Hitchin an England (UK), ass e kanadesch-britteschen Auteur, Publizist, Editeur, Stand-Up-Komiker, Schauspiller an ultrakonservativen extremrietse politesche Commentateur, deen zu New York City schafft a lieft.

De Gavin McInnes ass en Ënnerstëtzer vun der Alt-Right-Beweegung. Hien ass och bekannt als Kritiker vum Islam, Anti-Feminismus-Aktivist an de fréiere Co-Grënner vun der Härenorganisatioun *Proud Boys*. Seng sozial a politesch Erklärunge sinn dacks skandaléis, provokant.

## Bicher (Auswiel)
* 2003: *The Vice Guide to Sex and Drugs and Rock and Roll* (mam Suroosh Alvi)
* 2004: *Vice Dos and Don'ts: 10 Years of VICE Magazine's Street Fashion Critiques* (mam Suroosh Alvi)
* 2007: *Dos & Don'ts 2: 13 Years of Vice Magazine's Street Fashion Critiques by Gavin McInnes*
* 2010: *Street Boners: 1,764 Hipster Fashion Jokes*
* 2013: *The Death of Cool: From Teenage Rebellion to the Hangover of Adulthood*
* 2016: *Black Lies Matter: Why Lies Matter to the Race Grievance Industry* (mam Taleeb Starkes)

## Filmographie (Auswiel)
* 2013: *[[How to Be a Man]]* (als Haaptacteur, Produzent an Dréibuchauteur)
* 2015: *[[Creative Control (Film)|Creative Control]]*
* 2015: *[[One More Time (Film 2015)|One More Time]]*

## Um Spaweck

* D'Publikatiounen op Taki's Magazine 
* D'Publikatiounen op The Rebel Media 

__NOTOC__
Luca Distefano

De **Luca Distefano**, gebuer de 27. September 1996, ass e lëtzebuergesche Volleyballspiller.

De Luca Distefano huet seng international Sportscarrière 2018 ugefaangen.

Hien ass am Kader vun der Lëtzebuerger Härevolleyballnationalekipp (Stand: 2018).
Miller (Moundkrater)

De **Miller** ass en Aschlagkrater am Süde vun der viischter Moundsäit, südëstlech vum Mare Nubium, nordwestlech vum Krater Stöfler an nërdlech vum Krater Nasireddin, deem säi Rand hie beréiert.
De Krater ass normal erodéiert, an den Zentrum huet Terrasséierungen an en Zentralbierg.

De Krater gouf 1935 vun der I.A.U. nom britteschen Astrochemiker William Allen Miller (1817−1870) genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 112: De Krater Miller läit riets an der Mëtt
Belsche Kongo

**Belsche Kongo** war den Numm vum Territoire vun der aktueller Demokratescher Republik Kongo tëscht dem 15. November 1908 bis zu senger Onofhängegkeet den 30. Juni 1960.

An deenen 52 Joer gouf de Kongo vu Bréissel aus geréiert, mä en hat seng eegen Arméi, d'Force publique ënner der Autoritéit vun engem Generalgouverneur.

Am Belsche Kongo huet sech dee gréissten Deel vun der Lëtzebuerger Kolonialgeschicht ofgespillt.

## Geschicht
De Belsche Kongo ass aus dem Onofhängege Kongo evirgaangen, dee vun 1885 bis 1908 Privatbesëtz vum Kinnek vun de Belsch, dem Leopold II. war.
Le dialogue des Carmélites

** Le dialogue des Carmélites** ass e franséische Film vum R.L. Bruckberger a Philippe Agostini aus dem Joer 1960 nom Roman *[[Die Letzte am Schafott]]* vun der Gertrud von Le Fort an no Texte vum Georges Bernanos.

## Ëm wat geet et am Film?
Am Mee 1789 trieden zwou jonk Fraen an d'Klouschter vum *Carmel de Compiègne* an. An der Zäit vun der Revolutioun gëtt d'Klouschter opgeléist an d'Nonne ginn zum Doud verurteelt...
## Geschichtlechen Hannergrond
D'Handlung vum Film baséiert op der Realitéit an der Zäit vun der Revolutioun, an um Schicksal vun de Märtyrinne vu Compiègne déi de 17. Juli 1794 guillotinéiert goufen.

## Um Spaweck
Billy (Moundkrater)

De **Billy** ass en Aschlagkrater am Weste vun der viischter Moundsäit, um westleche Rand vum Oceanus Procellarum, südëstlech vum Krater Hansteen an nërdlech vum Krater Mersenius.
De Kraterrand ass normal erodéiert, an den Zentrum ass flaach.

De Krater gouf 1935 vun der I.A.U. nom franséische Mathematiker Jacques de Billy (1602–1679) genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 74: De Billy läit riets ënnen
Nobelpräis fir Chimie

Den **Nobelpräis fir Chimie** (och **Chimie-Nobelpräis**) ass eng vu fënnef Kategorie vum Nobelpräis a gëllt als déi héchst Auszeechnung fir Leeschtungen um Gebitt vun der Chimie.

Nom Testament vum Alfred Nobel soll de Präis an d'Geld un déijéineg Persoun goen, déi an deem betraffene Gebitt der Mënschheet am vergaangene Joer dee gréissten Notze bruecht huet. De Präis ass a fënnef Kategorien agedeelt, op déi d'Präisgelder zu gläichen Deeler verdeelt ginn.

Nodeems den Numm vum Laureat uganks Oktober ugekënnegt gëtt (traditionell den Dag nodeems de Laureat vum Physik-Nobelpräis bekannt gemaach gouf) gëtt de Präis zesumme mat deenen anere Kategorie vum Präis, mat Ausnam vum Friddenspräis, all Joer zu Stockholm iwwerreecht. De Chimie-Nobelpräis gëtt den 10. Dezember, um Doudesdag vum Präisstëfter Alfred Nobel (1833–1896) vum schweedesche Kinnek iwwerreecht.

Den Nobelpräis gëtt an der Kinneklech Schweedescher Akademie vun de Wëssenschaften verginn an ass zanter 2017 mat néng Millioune schweedesche Krounen (ronn 879.000 Euro) dotéiert.

## Präisdréier

* Den Nobelpräis fir Chimie gouf bis elo 180 Persounen unerkannt *(Stand: 2018)*.
* Den éischte Laureat 1901 war den Hollänner Jacobus Henricus van 't Hoff.
* Nieft der Marie Curie kruten nëmme véier weider Fraen de Chimie-Nobelpräis: 1935 hir Duechter d'Irène Joliot-Curie (zesumme mat hirem Mann Frédéric Joliot-Curie), 1964 d'Britin Dorothy Hodgkin, 2009 d'Israelin Ada Yonath an 2018 d'US-Amerikanerin Frances H. Arnold.
* Deen Eenzege deen de Chimie-Nobelpräis zweemol kritt huet war de Frederick Sanger. Hie krut de Präis eleng am Joer 1958 an e gouf 1980 en zweet Kéier mam Nobelpräis fir Chimie ausgezeechent, déi Kéier nieft dem Paul Berg an dem Walter Gilbe, deenen de Präis hallef unerkannt gouf.
* Zwéi Laureaten hunn och en Nobelpräis an enger anerer Kategorie kritt:
** D'Laureatin vun 1911, d'Marie Curie, war schonn 1903 mat dem Nobelpräis fir Physik ausgezeechent ginn.
** De Linus Carl Pauling war de Laureat am Joer 1954 a gouf ausserdeem 1962 fir säin Engagement géint d'Atomwaffen mam Friddensnobelpräis ausgezeechent.
* De Roger D. Kornberg, de Laureat vum Joer 2006, ass de Jong vum Arthur Kornberg, deen 1959 zesumme mat Severo Ochoa den Nobelpräis fir Physiologie oder Medezin kritt hat.

## Literatur

## Um Spaweck

* Kinneklech Schweedesch Akademie vun de Wëssenschaften
* Nobelpräis fir Chimie (nobelprize.org)
Paul Wilwers

Den **Nicolas Paul Wilwers**, gebuer de 15. Januar 1876 op der Giewelsmillen, a gestuerwen den 22. August 1967 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Eisebunner a Mykolog.

Am Abrëll 1897 ass de Paul Wilwers an den Déngscht vun der *[[Reichsbahn zu Lëtzebuerg|Wilhelm-Luxemburg-Eisenbahngesellschaft]]* getrueden. Am Laf vu senger Karriär war hien op enger ganzer Rei vu Plaze stationéiert. Als Statiounsassistent war hien zu Ettelbréck, Beetebuerg, Esch-Uelzecht a Klengbetten. Dono war hien eng Zäit an der Zentralverwaltung zu Stroossbuerg, dunn an der Stad an dono erëm zu Klengbetten. 1921 koum de Wilwers als *Chef de gare* op Dikrech an 1926 als *Chef de gare principal* op Klengbetten. 1931 koum hien als Kontroller an d*'Inspection principale* an der Stad, an am Mäerz 1933 gouf hie *Chef de gare principal* an der Stater Gare, wou hie säin Déngscht den 1. Abrëll 1933 ugefaangen a bis zu senger Pensioun, den 31. Januar 1939, geschafft huet.

De Paul Wilwers war vun 1898 u Member vun der *[[Société des naturalistes luxembourgeois]]* (SNL), déi deemools virun allem nach als *Fauna* bekannt war. Hien huet sech besonnesch fir d'Pilzen intresséiert an huet sech mat der Zäit en zolidd Wëssen um Gebitt vun der Mykologie ugëeegent. Wärend dem Éischte Weltkrich, wéi Lëtzebuerg Honger gelidden huet, huet hie Pilzwanderungen a -konferenzen organiséiert, fir bei de Leit d'Pilzen als Fleesch-Ersatz bekannt ze maachen a si ze léieren, iessbar a gëfteg Pilzen z'ënnerscheeden. Hien huet och Zeitungsartikelen iwwer dee Sujet publizéiert.

## Publikatiounen
* Wilwers, P., 1916. *Pilze! Für die Herbstsaison, beinahe keine Fleischnot mehr.* Luxemburger Wort 1916-09-13: 2, Nr. 257; Luxemburger Wort 1916-09-14: 3, Nr. 258 [Schluss].id., Luxemburger Zeitung 1916-09-14: 2, Morgen-Ausgabe, Nr. 258.
* Wilwers, P., 1916. *Pilzausflug vom 17. September 1916.* Luxemburger Wort 1916-09-21: 2-3, Nr. 265.id., Luxemburger Zeitung 1916-09-23: 3, Abend-Ausgabe, Nr. 267.

## Literatur
* Massard, J.A., 2018. ''Paul Wilwers (1876-1967), Bahnhofsvorsteher in Luxemburg, Pilzkenner und Ehrenmitglied der „Société des naturalistes luxembourgeois“''. Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 120: 3-29.
Lucky Luke (Personnage)

De **Lucky Luke** ass eng Comicsfigur an de Protagonist vun der Comicserie mam selwechten Numm déi 1946 vum belsche Comicszeechner Morris erschaaft gouf.

## Beschreiwung vum Personnage
De Lucky Luke ass ee Cowboy vun dënner Kierperstatur, an hien huet eng schwaarz Krausel um Kapp. Meeschtens huet hien ee gielt Hiem un, ee schwaarze Gilet an och ee roude Foulard. Hien huet eng blo Box a brong Stiwwelen un. Säin Numm kënnt vu "luck" d.&nbsp;h. Gléck. De Lucky Luke setzt sech a fir d'Gesetz, hie suergt fir Recht an Uerdnung. An de verschiddene Albume geet et ëmmer ëm dat Gutt an dat Béist, a fir d'Gerechtegkeet, fir déi de Lucky Luke sech asetzt a kämpft.

Déi grouss Géigner vum Lucky Luke sinn déi véier Dalton Bridder, déi net ganz schlau sinn a sech am Fong just duerch hir Gréisst vun eneen ënnerscheeden. Deen dommste vun hinnen as den Averell. Si iwwerfalen ëmmer nees Banken a Postkutschen a maachen de Leit d'Liewen onméiglech. D'Dalton Bridder sinn eng Uspillung op déi historesch Dalton Bridder, déi Banditten am Wëlle Westen waren.
 
Dem Lucky Luke säi Päerd, Jolly Jumper genannt, ass säi treie Frënd. Et ass immens gescheit a bekannt fir seng dacks witzeg Äntwerten. 
Nieft den Dalton Bridder ass de "Wuecht"hond Rantanplan och eng Haaptfigur aus der Comicsserie. Hie kënnt sengen Aufgaben als Wuecht- a Sichhond nëmme sielen no, well e meeschtens dat falscht mécht: Hie verwiesselt Frënd a Feind, an d'Spueren, deenen en nogoe soll. Dofir denkt hie léiwer u seng Lieblingsbeschäftegung, d'Friessen an d'Schlofen.
 
Um Enn vun engem Album reit de Lucky Luke ëmmer op sengem Päerd der Sonn entgéint, déi ënnergeet, an dobäi séngt hien *I'm a poor lonesome cow-boy and a long long way from home* ("Ech sinn en aarme Cow-boy a wäit wäit ewech vun doheem").

## Soss
De Lucky Luke symboliséiert d'Vitess; hie schéisst méi séier wéi säi Schiet a gëtt dofir och *l'homme qui tira plus vite que son ombre* genannt ("de Mënsch dee méi séier schéisst wéi säi Schied"). Mat där Idee gouf an Däitschland 2012 eng Publicitéitskampagne lancéiert, wou de Lucky Luke fir déi däitsch Spuerkeese Reklam fir "kontaktloses Bezahlen" mécht. De Slogan vun der Werbekampagne war "*Schneller zahlen als dein Schatten*".
Theodor Feldhege

De **Franz Theodor Feldhege**, gebuer den 30. Januar 1900 zu Herten, a gestuerwen am Juli 1961 zu Dülken, war en däitsche Kommunalbeamten, deen am Zweete Weltkrich Éischte Bäigeuerdente vun der Stad Esch war.
 
Den Theodor Feldhege war promovéierten Ekonomist. 1931 gouf hien zum neie Buergermeeschter vum Amt Hervest–Dorsten gewielt, konnt säin Amt awer net untrieden, well d'Regierung d'Plaz – fir Geld ze spueren – net méi mat engem eegene Buergermeeschter besetze wollt. Vum 1. Mee 1939 bis Enn Abrëll 1942 war de Feldhege stellvertriedende Buergermeeschter vun der Gemeng Gressenich (haut en Deel vu Stolberg) am Krees Oochen. Vum 1. Mee 1942 u war hien 1. Bäigeuerdente vun der Stadt Esch. Buergermeeschter war zu deem Zäitpunkt den Otto Komp, vun deem de Feldhege an der Sëtzung vum Escher Stadrot vum 25. September 1942 offiziell virgestallt gouf.
 
Wéi de Buergermeeschter Komp am November 1942 Esch verlooss huet, huet de Feldhege vum 1. Dezember 1942 un den Interim assuréiert, bis de 16. Mäerz 1943, wou deen neien Amtsbuergermeeschter, de Josef Kohns, säin Amt offiziell ugetrueden huet.
 
Am Januar 1943 hat den Dr. Feldhege d*'[[Kriegsverdienstkreuz (1939)|Kriegsverdienstkreuz 2. Klasse ohne Schwerter]]* als Unerkennung fir seng Aktivitéit an der Verwaltung vun der Stad Esch an an der NSDAP-Kreesleedung. Den 1. September 1944 huet sech de Feldhege no Däitschland aus dem Stëbs gemaach, well d'Amerikaner net méi wäit vu Lëtzebuerg ewech waren.
 
Nom Krich war de Feldhege vum Mee 1947 bis zu sengem Doud „Stadtdirektor” zu Dülken.

## Publikatiounen

* Feldhege, T., 1933. *Die Finanzwirtschaft der Stadt Buer – der jetzigen Teilgemeinde der Großstadt Gelsenkirchen – vom Ausgangspunkt der stärkeren wirtschaftlichen Entwicklung (1895) bis zum Städtezusammenschluß (1928) *. Bigge an der Ruhr, VI-355 S., 13 Tab. (Frankfurt, Wirtsch.- u. sozialwiss. Diss., 1929).

## Literatur

*Massard, J.A., 2018a. *Esch: Als die Hakenkreuz-Fahne auf dem Rathaus wehte (II)*. ''Nazis auf dem Bürgermeisterstuhl''. Tageblatt, 3. Dezember 2018, Nr. 281: 4-5.
*Massard, J.A., 2018b. ''Als die Hakenkreuz-Fahne auf dem Escher Rathaus wehte''. Erweiterte Online-Version einer im Tageblatt publizierten dreiteiligen Artikel-Serie (November – Dezember 2018).
*Stegemann, W., 2014. ''Feldhege, Theodor. Notverordnung verhinderte 1931 den Dorstener Amtsbürgermeister''. In: *Dorsten Lexikon*. 3049 Begriffe aus Vergangenheit und Gegenwart.
The Blues Bastards

**The Blues Bastards** war eng lëtzebuergesch Bluesband, déi de 26. Mee 2017 zu Déifferdeng gegrënnt gouf a sech 2022 opgeléist huet. Stilistesch war d'Grupp ë.&nbsp;a. vu follgenden Artisten beaflosst: B. B. King, Freddie King, Howlin' Wolf, Stevie Ray Vaughan, Eric Clapton, Albert Cummings, Remo Cavallini.

## Membere vun The Blues Bastards (Stand 2022)
*Gerard Basien (Gesank)
*René Cavallini (Blues-Harmonica)
*Ewen Curreli (Gittar)
*Christian Ries (Stage-Piano)
*Yann Téqui (Bass)
*Gilles Thoma (Schlogezei)

## Fréier Memberen
*Benny Deleuran (Bass)
*David S. (Gittar)
*Jack Kow (Bass)

## Um Spaweck
* The Blues Bastards op Facebook
Joseph Massarette

De **Joseph Massarette**, gebuer den 1. Mäerz 1875 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen an der Stad den 20. Oktober 1947, war e lëtzebuergeschen Historiker a Journalist.

Tëscht 1891 an 1905 war de Massarette Redakter am *[[Luxemburger Wort]]*. Hien huet och historesch Bäiträg fir d*'[[Obermosel-Zeitung]]* geschriwwen.

Hien huet ë.&nbsp;a. eng Biographie iwwer de Péiter Ernest vu Mansfeld geschriwwen an hien huet deem säin Tagebuch, dat dee vu 1552 bis 1554 an der Krichsgefaangenschaft am Schlass vu Vincennes geschriwwen hat, erausbruecht.

D'Stad Lëtzebuerg huet zu Hamm eng Strooss no him genannt.
Morris (Auteur)

De **Maurice de Bévère**, bekannt ënner dem Pseudonym **Morris**, gebuer zu Courtrai den 1. Dezember 1923, a gestuerwen zu Bréissel de 16. Juli 2001, war e belsche Comicsauteur, deen 1946 déi bekannt Serie *[[Lucky Luke (Comicsserie)|Lucky Luke]]* kréiert huet. Hien huet déi Serie bis zu sengem Doud, aleng oder an Zesummenaarbecht mat verschiddenen Zeenariste wéi z.&nbsp;B. de René Goscinny gezeechent.

De Morris hat 1965 am *[[Spirou]]* als éischten d'BDen als déi néngt Konscht bezeechent.
E' Schrek ob de' Lezeburger Parnassus

***E' Schrek ob de' Lezeburger Parnassus*** (an haiteger Schreifweis: "E Schréck op de Lëtzebuerger Parnassus") ass e Bichelche mat Gedichter vum Antoine Meyer (1801-1857), dat 1829 erauskoum. Et ass dat éischt Buch op Lëtzebuergesch, an och dat eelst Stéck lëtzebueregeschsproocheg Literatur.

## Ëm wat geet et am Buch?
## Editiounsgeschicht
D'Buch koum 1829 "*bei [[Jacques Lamort|J. Lamort]], ob der Place-d'Aarem*", wéi et um Deckel steet, earus.

1935 gouf et en Nodrock an 250 Exemplairen, dee laang vergraff war. An den 1980 Joren huet den Tun Gonner eng Iwwerdroung vun den Texter an déi modern Schreifweis fir d'Actioun Lëtzebuergesch preparéiert, ma si ass ni erauskomm. Uganks der 2000er Joren hat de Romain Hilgert den Text als e-Book op der Websäit www.luxemburgensia.lu vum Lëtzebuerger Land zougänglech gemaach; dëse Site gëtt et awer zanter engem Strapp Joren net méi.

2004 koum d'Buch, zesumme mam Meyer sengem *Jong vun Schrek ob de Letzeburger Parnass* (1832), an der Serie *Lëtzebuerger Bibliothéik* vum Mierscher Literaturzenter eraus. De Roger Muller presentéiert dodran d'Originaltexter mat géintiwwergestallt der Transkriptioun an déi haiteg Schreifweis, a gëtt eng literaturhistoresch Aféierung an d'Wierk.

## Literatur
* Antoine Meyer: *E Schréck op de Lëtzebuerger Parnassus.* [suivi de] *Jong vum Schréck op de Lëtzebuerger Parnassus.* Virgestallt a kommentéiert vum Roger Muller. Miersch: CNL, 2004 (Lëtzebuerger Bibliothéik Nr. 12). ISBN 2-919903-05-5.

## Um Spaweck
* D'Buch liesen op Wikimedia Commons
*Wikisource Index:E' Schrek ob de' Lezeburger Parnassus.djvu
Hansteen (Moundkrater)

Den **Hansteen** ass en Aschlagkrater op der viischter Moundsäit um westleche Rand vum Oceanus Procellarum, nordwestlech vum Krater Billy.
De Kraterrand ass nëmmen e bëssi erodéiert, an de Buedem am Zentrum ass duerchplout mat der Charakteristik vun engem Brochbuedemkrater.

Westlech vum Krater leeft parallel zum Kraterrand d'Moundrill **Rima Hansteen** a südwëstlech läit de Bierg Mons Hansteen.

De Krater gouf 1935 vun der I.A.U. nom norwegeschen Astronom Christopher Hansteen (1784–1873) genannt.

## Literatur
* B. R. Hawke, D. J. Lawrence, D. T. Blewitt, et al.: *Hansteen Alpha: A volcanic construct in the lunar highlands.* In: *[[Journal of Geophysical Research]]* Bd. 108 (2003), S. 5069.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 74: Den Hansteen läit südlech riets
Masashi Kishimoto

De **Masashi Kishimoto** (jap.: 岸本 斉史 - *Kishimoto Masashi*), gebuer den 8. November 1974 zu Nagi, an der Prefektur Okayama, a Japan, ass e japanesche Mangaauteur an -zeechner, deen ë.&nbsp;a. de Manga *[[Naruto]]* kreéiert huet.

## Liewen

## Wierk

## Um Spaweck
Adams (Moundkrater)

Den **Adams** ass en Aschlagkrater am Oste vun der viischter Moundsäit, südëstlech vum Mare Fecunditatis, südëstlech vum Krater Petavius a südlech vum Krater Legendre.

De Krater ass normal erodéiert mat engem zimmlech flaachen Zentrum.

Hie gouf am Joer 1970 vun der I.A.U. nom britteschen Astronom John Couch Adams (1819–1892) an no den amerikaneschen Astronomen Charles Hitchcock Adams (1868–1951) a Walter Sydney Adams (1876–1956) genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 98: Den Adams läit ënne riets
Man Walking Around a Corner

***Man Walking Around a Corner*** ass eng experimentell Fotoserie aus dem Joer 1887, déi de franséisch-britteschen Ingenieur Louis Le Prince gemaach huet.

*Man Walking ...* gouf mat enger Kamera mat 16 Objektiver, *16-Lens Camera And Projector* gemaach. Et war nach kee Film am moderne Sënn, well d'Biller op Glasplacke festgehale goufen, allerdéngs ass d'Kamera mat 16 Lënsen, déi eng Erfindung vum Louis Le Prince ass, theoreetesch mat Bänner gaang. De "Film" (beweegt Bild) dauert just ronn 2 Sekonnen an huet 16 Biller, hirer 12 sinn an enger gudder Konditioun.

Dëst Experiment mat engem beweegte Bild war offensichtlech net erfollegräich. Am nächste Joer huet de Le Prince *Single-Lens Camera MkII* erfonnt an huet och den éischte richtege Film op der Welt, *[[Roundhay Garden Scene]]* mat dëser neier Filmkamera gefilmt.

## Ëm wat geet et?
Ee Mann geet ëm den Eck vun engem Haus an der Rue Bochart-de-Saron zu Paräis.
Joachim Porath

Den **Hans Joachim Porath**, gebuer den 9. Dezember 1906 zu Potsdam a gestuerwen de 27. Mäerz 1943 an Nordafrika, war en däitsche Verwaltungsbeamten, deen am Zweete Weltkrich Landrat zu Lëtzebuerg war.

De Joachim Porath ass den 1. Oktober 1940 kommissaresche Verwaltungkommissar fir den deemolegen Distrikt Lëtzebuerg-Land ginn. Seng Déngschtplaz war am Ufank an der Stad Lëtzebuerg; den 31. Oktober huet hie s'awer op Esch-Uelzecht deplacéiert. Do huet hien am Laf vum November d'Opschrëft um Escher Stadhaus *„Mir wölle bleiwe, wat mer sin“* ewechmaachen a se mat engem Plakat mat *„Wir wollen heim ins Reich“* ersetze gelooss.
 
Wéi den 1. Dezember 1940 d*'Verordnung über den Verwaltungsaufbau in Luxemburg* vum 14. November 1940 a Kraaft getrueden ass, gouf aus dem Distrikt Lëtzebuerg-Land de Landkrees Esch, an aus dem Verwaltungskommissar Porath gouf elo de Landrat vum Landkrees Esch.
 
Ier de Porath op Lëtzebuerg koum, war hie perséinlechen Adjutant vum *Reichsminister für die kirchlichen Angelegenheiten* Hanns Kerrl, dono Regierungsrat beim Landratsamt Leer an Ostfriesland, a schliisslech Landrat vum Landkrees Hildesheim, kommissaresch vum Januar 1937 un an definitiv vum Oktober 1938 un.
 
De Porath war SA-Obersturmbannführer an e fréien a fervente Member vun der NSDAP. Am September 1941 ass hien an d'Wehrmacht agezu ginn, an am Mäerz 1943 ass hien am Alter vu 36 Joer an Nordafrika als Läitnant an engem Panzerregiment gefall.

## Literatur

*Massard, J.A., 2018. ''Esch: Als die Hakenkreuz-Fahne auf dem Rathaus wehte (III). Der Kreis, der Kreisleiter, die Landräte.'' Tageblatt, 10. Dezember 2018, Nr. 287, S. 4-5.
*Massard, J.A., 2018. ''Als die Hakenkreuz-Fahne auf dem Escher Rathaus wehte.'' Erweiterte Online-Version einer im Tageblatt publizierten dreiteiligen Artikel-Serie (November – Dezember 2018).
Legendre (Moundkrater)

De **Legendre** ass en Aschlagkrater am Oste vun der viischter Moundsäit, südëstlech vum Mare Fecunditatis, westlech vum Krater Humboldt a südëstlech vum Krater Petavius.

De Krater ass zimmlech oval geformt a staark erodéiert, den Zentrum ass zimmlech flaach.

De Krater gouf 1935 vun der I.A.U. nom franséische Mathematiker Adrien-Marie Legendre (1752–1833) genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 98: De Krater Legendre läit ënne riets
Snellius (Moundkrater)

De **Snellius** ass en Aschlagkrater am Oste vun der viischter Moundsäit, um südëstleche Rand vum Mare Fecunditatis, südwestlech vum Krater Petavius an nërdlech vum Krater Stevinus.

De Kraterrand ass staark erodéiert, an dat Bannenzegt holpreg.
Südlech vun Snellius leeft de Mounddall Vallis Snellius an nordwestlecher Richtung.

De Krater gouf 1935 vun der I.A.U. nom hollänneschen Astronom a Mathematiker Willebrord van Roijen Snell (1580–1626) genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 98: De Snellius läit lénks ënnen an der Mëtt
Sirsalis (Moundkrater)

De **Sirsalis** ass en Aschlagkrater um westleche Rand vun der viischter Moundsäit, um Westrand vum Oceanus Procellarum, südëstlech vum Krater Grimaldi a westlech vum Krater Hansteen.

De Kraterrand ass schaarf markéiert, an den Zentrum huet konzentresch Strukturen an en Zentralbierg. Südwestlech vum Sirsalis leeft d'Moundrillesystem vun de **Rimae Sirsalis** an nordëstlecher an a südwestlecher Richtung.

De Krater gouf 1935 vun der I.A.U. nom italieenesche Jesuitt a Selenograph Gerolamo Sersale (1584–1654) genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 74: Den Sirsalis läit ënnen an der Mëtt
Manhigh

**Manhigh** war d'Bezeechnung vun enger Serie vu bemannte Ballonflich an Héichte vun 30&nbsp;Kilometer, déi vun 1955 vun der US-Air Force initiéiert gouf.

Zil vun de Flich an enger Héicht vun iwwer 99 % vun der Äerdatmosphär war d'Erfaasse vu wëssenschaftlechen Daten iwwer d'Verhale vun engem Ballon an där Héicht an d'Wierkung vun der kosmescher Stralung op de Mënsch. De Programm bestoung aus dräi bemannten a weideren onbemannte Flich:
* Manhigh I den 2. Juni 1957 mam Captain Joseph Kittinger op zirka 29.500&nbsp;Meter
* Manhigh II tëscht 19. an 20. August 1957 mam Major David Simons op zirka 30.900&nbsp;Meter
* Manhigh III deb 8. Oktober 1958 mam Lieutenant Clifton McClure op zirka 29.900&nbsp;Meter

Dee mat Helium gefëllte Ballon aus Polyethylen hat en Duerchmiesser vu 60&nbsp;Meter an e Volume vu 85.000&nbsp;Kubikmeter. Déi hermetesch Gondel hat e Gewiicht vu 747&nbsp;Kilogramm.

E groussen Deel vun de Flich gouf vun der Holloman Air Force Base aus gemaach.

## Manhigh I
No e puer erfollegräichen Testflich mat Mais, Hamsteren a spéider och Afe gouf entscheet, e bemannte Ballonfluch op ronn 30.000&nbsp;Meter z'ënnerhuelen.

Als Testpilot gouf den Joseph Kittinger erausgesicht, deen um fréie Mueren den 2. Juni 1957 gestart ass. Trotz e puer technesche Schwieregkeeten – d'Gondel konnt wéinst Geldschwieregkeete virun hirem Asaz bei Manhigh I net an enger Drockkummer getest ginn, sou datt e falsch agebaut Ventil net entdeckt gouf – hat de Ballon mam Kittinger déi geplangt Héicht vun 29.500&nbsp;Meter erreecht, an hien ass no e puer Stonnen nees sécher gelant.

## Manhigh II
Den nächsten Testfluch ass um fréie Muere vum 19. August 1957 mam David Simons als Pilot gestart ginn a sollt 24&nbsp;Stonnen an enger Héicht vun 30&nbsp;Kilometer daueren. Zäitweis gouf d'Entreprise awer vun enger Schlechtwiederfront, déi iwwer dem Gebiit opgezunn ass, gestéiert. De Simons war zwar mat sengem Ballon en ettlech Kilometer iwwer dem Wieder, allerdéngs huet d'Wollekendecke verhënnert, datt d'Wäermofstralung vun der Äerd an de Weltraum entweeche konnt. Dofir gouf d'Loft an domat och den Helium am Ballon méi kill, sou datt deen no ënnen an d'Wiederfront erofgoung. De Simons hat et gepackt fir iwwer d'Nuecht, d'Héicht vum Ballon ze halen, sou datt hien no 32&nbsp;Stonnen trotzdeem intakt nees op d'Äerd zeréckkoum.
Säi Fluch gouf als Bewäis benotzt, datt e Mënsch trotz der kosmescher Stralung méi laang Zäit am Weltraum iwwerliewe kann.

## Manhigh III
De leschte Fluch am Programm war Manhigh III. De Clifton McClure war 29.900&nbsp;Meter héich geflunn a war nees intakt zeréckkomm.

## Kuckt och

* Projet Excelsior

## Um Spaweck
*  Detailer vum Manhigh I Fluch
*  Detailer vum Manhigh II Fluch 
*  Detailer vum Manhigh III Fluch
Autogramm

En **Autogramm** (vum algr..: αὐτός *autós* "selwer" a γράμμα *grámma* "Buschtaf", "Schrëft") ass eng Ënnerschrëft vun enger (gewéinlech) bekannter Persoun, déi dës op eng Foto, an e Buch, oder op soss e Support, deen am Idealfall mat hirer Aktivitéit ze dinn huet, gemaach huet. Steet den Numm vun deem, fir ween et ass, a vläicht soss nach e Saz derbäi, schwätzt ee vun enger *Dedicace*.

Autogrammer si beléift Sammelobjeten; hire Wäert hänkt mat dervun of, wéi bekannt déi Persoun ass oder war, wéi vill Autogrammer et vun hir gëtt, an a wat fir engem Zoustand se sinn.
Wilhelm Diehl

Mat **Wilhelm Diehl** kënne follgend Persoune gemengt sinn:
* Wilhelm Diehl, en däitsche Kreisleiter.
* Wilhelm Diehl, en däitschen Theolog.
* Carl Wilhelm Diehl, en däitsch-argentinesche Geschäftsmann a Lyriker.
Galt MacDermot

Den **Arthur Terence Galt MacDermot**, gebuer den 18. Dezember 1928 zu Montréal, a gestuerwen de 17. Dezember 2018, war e kanadesch-amerikanesche Komponist.

## Liewen
Als Kand krut de Galt MacDermot eng ëmfaassend musikalesch Ausbildung (Blockflütt, Gei, Piano). Ufanks der 1950er Joren huet hien um *[[College of Music]]* zu Kapstadt studéiert. Hien huet méi spéit dës Phas als eng vu senge wichtegste bezeechent. Hien huet duerno a senger Heemechtsstad als Organist a Kierchemuseker geschafft, duerno als als Rock- an Jazz-Komponist an nach méi spéit als Barpianist zu New York.

Fir säi Stéck *African Waltz* krut hien e Grammy Award. Hien huet och Filmmusek an eng Rëtsch Musicals komponéiert, wouvun *Hair* dat bekanntst ass.

## Wierk (Auswiel)

### Musical

* *1957: My Fur Lady*
* *1967: Hair*
* *1970: Isabel's a Jezebel*
* *1970: Who the Murderer Was*
* *1971: Two Gentlemen of Verona*
* *1973: Dude*
* *1973: Via Galactica*
* *1984: The Human Comedy*
* *1985: The Special*
**1995:Time and the Wind*
**1997:* *The Legend of Joan of Arc*
* *1998: Sun*
* *1998: Blondie*
* *1999: The Corporation*

### Filmmusek

* 1970: *Cotton Comes to Harlem*
* 1971: *Fortune and Men's Eyes*
* 1971: *Duffer - Moon Over the Alley*
* 1975: *Rhinoceros*
* 1979: *Hair*
* 1992: *Mistress*
* 1994: *Forrest Gump*
* 2007: *Zodiac*

### Aner Musek

* *1956: Art Gallery Jazz*
* *1961: The English Experience*
* *1966:Shapes of Rhythm*
* *1969: Hair Cuts*
* *1969: Woman is Sweeter*
* *1970: Galt MacDermot's First Natural Hair Band*
* *1979: New Pulse Band*
* *1994: Purdie as a Picture*
* *2000: Up from the Basement Volumes 1 & 2*
Wilhelm Diehl (Theolog)

De **Georg Wilhelm Diehl**, gebuer den 10. Januar 1871 zu Groß-Gerau, a gestuerwen den 12. September 1944 zu Darmstadt, war en däitschen evangeeleschen Theolog, Kierchenhistoriker a Politiker.
Guy Charlier

**Guy Charlier** ass den Numm vu follgende Persounen:
* Guy Charlier, e franséische Sculpteur, Zeechner a Glaskënschtler.
* Guy Charlier, e belsche Politiker.
Five Branded Women

**Five Branded Women** ass en US-amerikanesch-italieenesche Film vum Martin Ritt aus dem Joer 1960.

## Ëm wat geet et am Film?
Filmdrama aus dem Zweete Weltkrich aus dem Milieu vun de Partisanen a Jugoslawien.

## Um Spaweck
Guy Charlier (Politiker)

De **Guy J.C. Charlier**, gebuer zu Anderlecht den 19. November 1941, ass e belsche wallounesche Politiker a Member vun der belscher sozialistescher Partei.

Hie war Schoulmeeschter a Verwaltungssekretär. 
 
## Politesch Carrière
*1974-1987 : Conseiller provincial (Provënz Lëtzebuerg) 
*1986-1987 : Député permanent vun der Provënz Lëtzebuerg. 
*1987-1995 : Belschen Deputéierten a
** Member vum Conseil régional wallon
** Member vum Conseil de la Communauté française
*1995-1999 : Cooptéierte Senateur 
*1977-1986 an *1989- : Buergermeeschter vun Étalle.

## Gielercher
*Chevalier de l'Ordre de Léopold (1999)
*Médaille civique 1. Klass (1988).
Trapp (Geologie)

**Trapp** ass eng al skandinavesch (schweedesch *trappa* fir "Trap") Bezeechnung fir trapenaarteg Formatiounen aus Flutbasalt (oder anerem Eruptivgestengs, wéi Diabas oder Melaphyr), déi sech iwwer zum Deel gewalteg Flächen erstrecken. Et handelt sech dobäi ëm vill iwwerenee gelagert deckenaarteg Formatiounen, déi dacks duerch terrestresch Sedimenter vunenee getrennt ginn.

Trappdecken entstinn duerch d'Erstarre vun dënnflësseger Lava, déi aus déiwe Rëss, déi nieftenee leien, aus dem Ënnergrond austrëtt. Déi méi oder manner flaach Verbreedungsfläche vun der ofgekillter Lava, déi sou entstane sinn an déi gär e puer dausend Meter Mächtegkeet erreeche kënnen, ginn als Lavaplateauen, Trappdecken, Plateaubasalt oder Flutbasalt bezeechent.

Bekannt Beispiller sinn den Dekkan-Trapp an Indien, de Sibireschen Trapp a Russland an den Emeishan-Trapp am südleche China.

## Kuckt och
* Lavadecken
* Magmatesch Groussprovënz
* Columbia-Plateaubasalt

## Literatur
* Karl Cäsar von Leonhard, Heinrich Georg Bronn (Hrsg.): ''Neues Jahrbuch für Mineralogie, Geognosie, Geologie und Petrefaktenkunde'', E. Schweizerbart's Verlagshandlung, Stuttgart 1834.
* Herbert Louis, Klaus Fischer: *Allgemeine Geomorphologie*, Walter de Gruyter, Berlin 1979, ISBN 3-11-007103-7, S. 71
Biot (Moundkrater)

De **Biot** ass e klenge schosselfërmegen Aschlagkrater an de südlechen Ausleefer vum Mare Fecunditatis op der viischter Moundsäit. Hie läit nërdlech vum Vallis Snellius an nordwestlech vum Krater Wrottesley.

De Rand vum *Biot* ass bal kreesfërmeg an de schaarfkantege Kraterrand huet nëmme kleng Erosiounsspueren. Déi bannenzeg Kraterwänn fale gläichméisseg op e relativ klenge Kraterbuedem erof. Si hunn eng méi héich Albedo wéi dat d'Mare ronderëm.

An där vum Charles A. Wood a Leif Andersson 1978 formuléierter an applizéierter Klassifizéierung vun net erodéierten an iwwerformte Krateren ass de Biot den Typusexemplar fir déi mat BIO bezeechent Form vu schosselfërmege Kratere mat däitlech ofgesatem Buedem.

De Krater gouf am Joer 1935 vun der I.A.U. nom Jean-Baptiste Biot (1774–1862) genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 98: De Krater Biot läit uewe lénks
* Krater Biot am "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon"
Wrottesley (Moundkrater)

De **Wrottesley** ass en Aschlagkrater am Oste vun der viischter Moundsäit, um südëstleche Rand vum Mare Fecunditatis, direkt westlech vum Krater Petavius, deem säi Rand hie beréiert.
De Krater ass normal erodéiert an huet Terrasséierunge souwéi en Zentralbierg.

De Krater gouf 1935 vun der I.A.U. nom britteschen Astronom John Wrottesley, 2. Baron Wrottesley (1798–1867), genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 98: Den Wrottesley läit lénks an der Mëtt
Vulkanspléck

Eng **Vulkanspléck** ass eng speziell Aart vu Vulkan.

Och en Zentralvulkan huet dacks e Spléckesystem, wéi z.&nbsp;B. bei Krafla an Island.

Eng Vulkanspléck huet méiglecherweis (nach) keen zentrale rouerfërmege Fërderschlout. Dofir fléisst d'Lava aus enger längelzeger Spléck, wouduerch dacks e Biergréck mat wäitflächege Lavafelder entsteet. Et ka sech awer geneesou gutt ëm Kraterreien handelen déi amggange sinn z'entstoen.

Vulkansplécke kënnen zum Beispill mat Schëldvulkane verbonne Bréch duerstellen, wéi z.&nbsp;B. op Reykjanesskagi, oder och eegestänneg sinn, wéi beim Alu an Ethiopien oder beim Mount Tarawera an Neiséiland.

## Um Spaweck
*  Spaltenvulkan beim Global Volcanism Program
Zentralvulkan

Als **Zentralvulkan** gëtt e Schichtvulkan bannenzeg vun engem Vulkansystem bezeechent, wann hien dacks Eruptiounen weist a souwuel mafischt, andesitescht a felsitescht Material ausstéisst. Zentralvulkane ginn an der Reegel vun enger Magmakummer an niddreger Déift gespeist. De Begrëff ass haaptsächlech an Island verbreet a gëtt do besonnesch fir déi gréisst Vulkane benotzt, déi sech duerch agebrache Calderen auszeechnen.

## Bezéiung tëscht Zentralvulkan a Vulkansystem
Zesumme mat de Bréch a Spléckeschwäerm déi vun him an alle méigleche Richtungen ausginn , déi Intrusiounen oder Krateren a Kraterreie geneesou wéi Héichtemperaturgebidder kënne sinn, bilt den Zentralvulkan ee vun him dominéierte Vulkansystem.

Wat zu engem bestëmmte Vulkansystem gehéiert, a wat net, gëtt normalerweis duerch déi cheemesch Zesummesetzung vum Eruptivgestengs vu Krateren a vulkanesche Bréch bestëmmt. Vulkansystemer hunn trotz ënnerschiddlecher Zesummesetzung vun de Magmen am Eenzelfall dach eng Aart kollektive "Fangerofdrock". Ausserdeem schléisst ee vun der Gläichzäitegkeet vu Vulkanausbréch am Zentralvulkan an an ugeschlossene Brochsystemer op hir Zougehéieregkeet, sou z.&nbsp;B. bei de gläichzäitegen Ausbréch vum Grímsvötn (Zentralvulkan) an de Lakikrateren, 1783.

Fichier:Aerial View of Krafla and Leirhnjúkur 21.05.2008 16-08-01.2008 16-08-01.JPG|Zentralvulkan Krafla an Nordisland mat eegener Caldera, Loftbild
Fichier:Island Askja.jpg|Zentralvulkan mat Caldera: Askja
Fichier:Iceland near Dettifoss 1972.jpg|Kraterrei um Hafragilsfoss, Jökulsárgljúfur, déi zum Brochsystem vun der Askja gehéiert.
Moderato cantabile (Film)

** Moderato cantabile** ass en franséisch-italieenesche Film vum Peter Brook aus dem Joer 1960 no engem Roman vun der Marguerite Duras.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Anne Desbarèdes ass eng jonk Fra déi mat engem räiche Mann bestuet ass an déi e monotoont Liewen an der klenger Stad Blaye féiert. Si gëtt ongewollt Zeie vun engem Muerd…

## Um Spaweck
La baie des anges

**La baie des anges** ass e franséisch-italieenesche Film vum Jacques Demy aus dem Joer 1963.

## Ëm wat geet et am Film?
De Jean an d'Jackie begéine sech an engem Casino. Si hu Chance a gewannen déi éischt Zäit vill Geld a si liewen am Luxus. Wéi d'Chance am Spill si verléisst hu si hiert gewonnent Geld geschwë verspillt…

## Um Spaweck
Rantanplan

De **Rantanplan** ass en Hond, deen an der Comics-Serie Lucky Luke méi dacks virkënnt. En hat säin éischten Optrëtt am Album *Sur la piste des Dalton*. Et handelt sech ëm eng Parodie op de Filmhond Rintintin.

De Rantanplan zeechent sech doduerch aus, datt en ausseruerdentlech domm ass, mä duerch seng Dommheet paradoxerweis dacks deenen anere Personnagen aus der Bande-dessinée hëlleft. Hien ass am Fong e Prisongswuechthond, mä ass ze vill dermat beschäftegt, u Friessen a Schlofen ze denken, sou datt en total a senger Fonctioun verseet. Seng Gedanken, ee méi absurd oder topech wéi deen aneren, kann de Lieser a Gedankeblosen appréciéieren. E Running Gag besteet doranner, datt e probéiert, engem op den Aarm ze sprangen, mee sech ëmmer nees an der Distanz verschätzt.

Tëscht 1987 an 2011 war de Rantanplan den "Held" vun eegene Geschichten: 10 "Aventuren", an 10 Sammlunge vu witzegen Episoden.
Peau de banane

** Peau de banane** ass e franséisch-italieenesche Film vum Marcel Ophüls aus dem Joer 1963 no engem Roman vum Charles Williams.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Dalton Bridder (Lucky Luke)

D**'Dalton Bridder** (fr: *les frères Dalton*), si véier Personnagen aus de Geschichte vum Lucky Luke, déi vum Zeechner Morris a vum Zeenarist René Goscinny erfonnt goufen. Si sinn déi fiktiv Kosenge vun den historeschen Dalton Bridder.

## Personnagen
Et handelt sech ëm véier Bridder, déi sech vum Gesiicht hier zimmlech gläichen, mee all e Kapp Ënnerscheed an der Héicht hunn: Den Joe, den Jack, de William an den Averell. Den Joe, dee klengste ma och den eelste vun hinnen, ass meeschtens de Chef vun der Band. Hien ass e Choleriker a Kläpper, an huet et béis op de Lucky Luke sëtzen. Den Averell ass dee Gréissten, ma och deen Dommste vun hinnen. Wéi de Mupp Rantanplan, dee sech gutt mat him versteet, ass hien zimmlech verfrooss, a wéinst sengem einfache Geescht ongewollt och méi éierlech wéi déi aner. Den Jack an de William si manner staark charakteriséiert (jee no Album wiesselt esouguer den Numm tëscht dem 2.- an 3.-Gréissten).

Vereenzelt spillt och hir Mamm, d'Ma Dalton, eng Roll an de Geschichten; si ass méi geféierlech wéi déi véier zesummen.

D'Dalton-Bridder ginn dacks an hirer giel-schwaarz-gesträifter Prisongsuniform duergestallt.
Clairaut (Moundkrater)

De **Clairaut** ass en Aschlagkrater am Süde vun der viischter Moundsäit, südwestlech vum Krater Barocius a westlech vum Krater Breislek.
De Krater ass ganz staark erodéiert an de Kraterrand ass am südlechen Deel komplett vun de Niewekrateren *Clairaut A* an *Clairaut B* iwwerlagert.

De Krater gouf am Joer 1935 vun der I.A.U. nom franséische Mathematiker Alexis-Claude Clairaut (1713–1765) genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 113: De Clairaut läit ënne lénks
Kirkorow

**Kirkorow** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Bedros Kirkorow (* 1932), e bulgaresch-russesche Sänger.
* Filipp Bedrossowitsch (Bedros) Kirkorow (* 1967), e russesch-bulgaresche Sänger a Museksproduzent, de Fils vum Bedros Kirkorow.
* Kirkor Kirkorow (* 1968), e bulgaresche Boxesportler.
Penny Marshall

D**'Penny Marshall**, gebuer de 15. Oktober 1943 als *Carole Penelope Masciarelli* am Quariter Bronx, zu New York, a gestuerwen de 17. Dezember 2018 an den Hollywood Hills, zu Los Angeles, war eng US-amerikanesch Filmregisseurin, Filmproduzentin a Schauspillerin.

No e puer klenge Rollen a Reklammen an a Serië gouf si an den USA fir hir Roll an der Sitcom *Laverne & Shirley* (1976-1983) bekannt. Nodeems si d'Regie bei e puer Episode vun där Serie gefouert hat, huet si hiren éischte Film *[[Jumpin' Jack Flash (Film)|Jumpin' Jack Flash]]* (1986) (mat der Whoopi Goldberg) gedréint, an dono *[[Big (Film)|Big]]* (1988) mam Tom Hanks, deen iwwer 100 Milliounen Dollar an den amerikanesche Kinoen agespillt huet. Aner Filmer vun hir sinn ë.&nbsp;a. *[[Awakenings]]* (1990) mam Robert De Niro a mam Robin Williams, *[[A League of Their Own]]* (1992) mat der Geena Davis an dem Tom Hanks, *[[Renaissance Man]]* (1994) mam Danny DeVito, a *[[Riding in Cars with Boys]]* (2001) mat der Drew Barrymore an dem James Woods.

## Filmographie

### Als Regisseurin

* 1986: *[[Jumpin' Jack Flash (Film)|Jumpin' Jack Flash]]*
* 1988: *[[Big (Film)|Big]]*
* 1990: *[[Awakenings]]*
* 1992: *[[A League of Their Own]]*
* 1994: *[[Renaissance Man]]*
* 1996: *[[The Preacher's Wife]]*
* 2001: *[[Riding in Cars with Boys]]*

### Als Produzentin

* 1990: *Awakenings*
* 1992: *A League of Their Own*
* 1994: *Renaissance Man*
* 1996: *Getting Away with Murder*
* 1998: *With Friends Like These…*
* 2005: *Cinderella Man*
* 2005: *Bewitched*

### Als Schauspillerin

* 1968: *The Savage Seven*
* 1968: *How Sweet It Is!*
* 1972-1974: *The Odd Couple;* Tëleesserie, 27 Episoden)
* 1974: *How Come Nobody's on Our Side?*
* 1974-1975: *Paul Sand in Friends and Lovers* (Tëleesserie, 14 Episoden)
* 1976-1983: *Laverne & Shirley* (Tëleesserie, 178 Episoden)
* 1978: *Mork & Mindy;* Tëleesserie, 1 Episod)
* 1979: *[[1941 (Film)|1941]]*
* 1985: *Movers & Shakers*
* 1988: *[[She is Having a Baby]]*
* 1991: *The Hard Way*
* 1993: *Hocus Pocus*
* 1995: *Get Shorty*
* 2004: *Frasier* (Tëleesserie, 1 Episod)
* 2005: *Bones* (Tëleesserie, 1 Episod)
* 2011: *New Year's Eve*
* 2013: *Sam & Cat*
* 2016: *Mother’s Day*

## Um Spaweck