open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Christian Weis

De **Christian Weis**, gebuer den 22. Februar 1986 zu Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Politiker (CSV).

## Liewen a Karriär
De Christian Weis huet vun 2006 un op der Haute école Louvain en Hainaut studéiert an 2009 e Bachelor als Assistant social gemaach. Duerno war hien op der Universitéit vu Léiwen an huet säi Studium an de Politikwëssenschafte mat engem Master ofgeschloss.

Hien huet vun 2015 bis Enn 2023 als Sozialaarbechter beim Roude Kräiz a war vun 2018 bis 2020 Dozent op der Uni Lëtzebuerg am Fach „bachelor en sciences sociales et éducatives“.

2016 ass de Christian Weis an den Escher Gemengerot nogeréckelt an 2017 gouf hien direkt op der Lëscht vun der CSV an de Gemengerot vun der Stad Esch-Uelzecht gewielt. Am September 2020 gouf hien, wéi am Koalitiounsaccord vun der CSV-DP-déi gréng-Koalitioun virgesinn, Schäffen amplaz vun der Mandy Ragni (Déi Gréng).

Bei de Gemengewale vum 11. Juni 2023 gouf hien als Zweeten op der Lëscht vun der CSV, mat 3.657 Stëmmen, an den Escher Gemengerot erëmgewielt a gouf nees Schäffen.

Nodeems de Georges Mischo de 17. November 2023 Minister an der Regierung Frieden-Bettel gouf, an dofir d'Escher Buergermeeschteschplaz huet missen opginn, gouf de Christian Weis den 29. November 2023 vum Gemengerot zum neie Buergermeeschter vun Esch-Uelzecht gewielt, an de 7. Dezember 2023 vereedegt.

Am Dezember 2023 huet de Christian Weis och d'Presidence vum Verwaltungsrot vum Centre Hospitalier Emile Mayrisch (CHEM) iwwerholl an Ufank 2024 ass hien zum President vum Gemenge-Syndikat PRO-Sud gewielt ginn.

Zanter Mäerz 2024 ass hien och Vizepresident vun der CSV.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Buergermeeschtere vun Esch-Uelzecht
Count Five and Die

**Count Five and Die** ass e brittesche Film vum Victor Vicas aus dem Joer 1957 mam Jeffrey Hunter an der Haaptroll no engem Roman vum Barry Wynne.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Frauensee (Film 1958)

**Frauensee** ass en éisträichesche Film vum Rudolf Jugert aus dem Joer 1958 mam Bernhard Wicki a mat der Barbara Rütting an den Haaptrollen nom Roman *Ein Sommer in Österreich* vum Carl Zuckmayer.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Sierra Baron

**Sierra Baron** ass en US-amerikanesche Film vum James B. Clark aus dem Joer 1958 mam Brian Keith a mat der Rita Gam an den Haaptrollen no engem Roman vum Thomas W. Blackburn.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Die feuerrote Baronesse

**Die feuerrote Baronesse** ass en däitsche Film vum Rudolf Jugert aus dem Joer 1959 mam Joachim Fuchsberger a mat der Dawn Addams an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Dëst ass net däi Liewen

***Dëst ass net däi Liewen*** ass e Jugendroman a Lëtzebuerger Sprooch vun der Claudine Muno. E koum 2022 am Verlag Op der Lay eraus.

## Wourëms geet et am Roman?

D'Jeanne ("Jan") Heinen, e Meedche vu 17 Joer ass verschwonnen. A Récklblende gëtt hatt portraitéiert als eng jugendlech Aussesäiterin, déi eleng muss eens ginn, sech all méiglech Froe stellt, a sech gär a Reflexiounen iwwer aner Leit 'verrrennt', ouni ze wëssen, wat et selwer wëll...

## Soss
* *Dëst ass net däi Liewen* huet de Concours littéraire national 2021 an der Kategorie Jugendliteratur gewonnen, souwéi de Lëtzebuerger Buchpräis 2023.

## Rezeptioun
* De Jeff Baden schreift am *[[Luxemburger Wort]]*:

*'Dëst ass net däi Liewen' ass ... en (och sproochlech gesinn) typesche Jugendroman, deen allerdéngs duerch d’Fangerspëtzegefill bei der Figurenzeechnung iwwerzeege kann an op eng erzieleresch empathesch Manéier en heiansdo erschreckenden Abléck vermëttelt an d’Gefillswelt an d’Probleemer vun deene jonken, ganz ënnerschiddleche Protagonisten, déi all op hir Manéier versichen, hiren eegene Liewenswee ënner net ëmmer ganz einfachen Ëmstänn ze fannen.*

## Um Spaweck
* Fiche am autorenlexikon.lu
Battle Flame

**Battle Flame** ass en US-amerikanesche Krichsfilm aus der Zäit vum Koreakrich vum R. G. Springsteen aus dem Joer 1959.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Lëtzebuerger zu Chicago

D**'Lëtzebuerger zu Chicago** ass eng ethnesch Grupp an der Regioun vu Chicago an de Vereenegte Staate vun Amerika.

## Geschicht
Déi éischt Lëtzebuerger, déi op Chicago koumen, sinn entweeder 1842 oder 1846 laanscht d'"Ridge Road" immigréiert, déi deemools just nërdlech vu Chicago war. Kuerz no deem grousse Brand vu Chicago am Oktober 1871 hu Parmembere vun der "St. Michael's Church" zu Chicago déi éischt lëtzebuergesch-amerikanesch Organisatioun an den USA gegrënnt, de Luxemburger Unterstützungsverein. Aner Organisatiounen, wéi d'Luxembourg Brotherhood, goufen duerno gegrënnt. Vill Lëtzebuerger ware Réimesch Katholicken, an déi éischt initial Well vun Immigranten huet nieft den Däitschen op Plaze wéi der Alstad gelieft, huet awer méi spéit probéiert, sech vun den Däitschen z'ënnerscheeden. Nom Feier si si méi nërdlech a Gebidder wéi "Rogers Park" geplënnert. Am Joer 1880 gouf et ongeféier 500-700 Lëtzebuerger zu Chicago a bis 1900 war déi Zuel op ongeféier 16.000 geklommen. D'Majoritéit vun den Immigrante koum aus dem Muselgebitt, dat un Däitschland grenzt.

### "Zäre Leit"

Vill Lëtzebuerger waren deemools mam Ubau vu Planzen an Zäre beschäftegt, souvill datt bis 1910 déi meescht vun den 100 Zären zu Chicago lëtzebuergeschen Amerikaner gehéiert hunn. E puer sinn nach bis haut a Betrib.

## Kulturell Institutiounen
* d'Kierch vum hellege Gregor de Groussen (Gregor I.), déi 1904 gegrënnt gouf
* d'Kierch St. Michael
* D'Weesenhaus "Angel Guardian Orphanage", dat 1975 zougemaach gouf an en Deel vu sengem Land dem "Misericordia Home" ginn huet

* D'"Luxembourg Brotherhood of America" organiséiert all Joer follgend Eventer:

# Eng järlech Mass fir d'Muttergottes, Patréinesch vu Lëtzebuerg ze feieren.
# Biwwelamoud-Dinner am Fréijoer.
# Nationalkongress vum Veräin am Mee.
# De *Schobermesse / Nationalfeierdag* am Juni, baséiert op der Schueberfouer, déi 1340 vum Jang de Blannen zu Lëtzebuerg gegrënnt gouf.

* De Luxembourg Independent Club of Chicago
* D'Luxemburger Zeitung, méi spéit als Luxembourg Weekly bekannt, huet 1899 zu Chicago ugefaangen, mat engem nationalen Abonnement per Post vun 1902 un. Se gëtt nach ëmmer publizéiert, ënner dem Numm "Luxembourg News of America".
* De Luxembourg-American Social Club gouf 1960 zu Chicago gegrënnt.

## Prominent Leit
* Emil G. Hirsch
* Matthew Woll
* Red Faber
* John L. May
* William Heirens
* Michael J. Schaack

## Kuckt och
* Lëtzebuergesch Auswanderung

## Um Spaweck
Ministère de la Famille, des Solidarités, du Vivre ensemble et de l'Accueil

Deen dacks als **Familljeministère** genannte **Ministère fir Famill, Solidaritéit, Zesummeliewen an Accueil** (fr: **Ministère de la Famille, des Solidarités, du Vivre ensemble et de l'Accueil**, gekierzt MFSVA) ass e Ministère zu Lëtzebuerg, dee mat der Regierung Frieden-Bettel de 17. November 2023 an d'Liewe geruff gouf.

En ersetzt de fréiere Ministère fir Famill, Integratioun an d'Groussregioun.

## Allgemenges
D'Zoustännegkeet vum Ministère huet absënns d'Famill an d'Familljepolitik, d'Politik vun den ale Leit, de Leit mat engem Handicap, d'Bekämpfung vun der Aarmut gradewéi d'Beräicher Solidaritéit, Sozialhëllef a Zesummeliewe begraff.

## Kompetenz vum Familljeministère
D'Servicer a Verwaltungen déi ënnert d'Kompetenz vum Familljeministère falen, sinn am interne Reglement vun der Regierung festgehalen. Dozou gehéieren haaptsächlech déi follgend Kompetenzberäicher:

* Familljepolitik a Benevolat: Ausbildung, Mediatioun, Berodung an Ënnerstëtzung vun de Familljen; Kannergeld; Zukunftskeess; Benevolat; Fong fir d'Finanzéierung vun der sozio-familiärern Infrastrukturen; *Commission d'harmonisation* et la *Commission paritaire*
* Allgemeng Politik fir:
** eeler Leit
** Leit mat Behënnerungen
** d'Bekämpfung vun der Aarmut an der domat verbonnener Ausgrenzung am Beräich vum Logement
** d'interkulturellt Zesummeliewen

* Office national de l'accueil; Opnamzentere fir Demandeurs d'asile

## Kuckt och
* Regierung (Lëtzebuerg)
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Familljeministeren

## Um Spaweck

* De Ministère op gouvernement.lu, der Websäit vun der Regierung
Réck

De **Réck** (lat.: *dorsum*) ass e groussen Deel hannen um Kierper vum Mënsch a villen Déieren.

De Réck ass d'Kierperuewerfläch, déi op de anerer Säit vun der Broscht an dem Bauch läit. D'Wierbelsail geet iwwer déi ganz Längt vum Réck. Beim Mënsch erstreckt de Réck sech vertikal vum ënneschten Deel vum Genéck bis un d'Krippchen, respektiv den ieweschten Deel vum Hënner. Op de Säite vum Kierper gëtt et keng markant Ofgrenzungen. D'Breet vum Réck gëtt beim Mënsch uewe vun de Schëlleren an den Äerm an ënne vum Becken definéiert.

De Réck besteet beim Mënsch aus Haut, Wierbelen, Rëpper a Muskelen. D'Organer an der Broschthiel an an der Bauchhiel zielen net zum Réck.

Bei de Wierbeldéieren, déi op véier Patte lafen, ass de Réck déi Kierpersäit, déi an der Lafpositioun vum Buedem fortgedréint ass, also den ieweschten Deel vum Kierper. De Réck verleeft dann horizontal zum Buedem, an net vertikal. Et gëtt Déieren, déi mam morphologesche Réck no ënnen a mam Bauch no uewe schwammen, dorënner eng Fëschaart, déi op Däitsch *Rückenschwimmender Kongowels* (*synodontis nigriventris*) heescht, an d'Réckschwëmmer (*notonectidae*), eng Famill Insekten, déi zu de Wanzen zielen.

D'Wuert Réck kënnt aus dem Alhéichdäitschen *hrukki*. 

Mat Bezuch op den anatomesche Réck kënnen och déi hënnescht Säite vun Objeten als "Réck" oder "Récksäit" bezeechent ginn, zum Beispill de Réck vum engem Schaf, oder d'Récksäit vun engem Buch.

## Biller
 
Common Backswimmer (Notonecta glauca) (8345523049).jpg|En Exemplar aus der Famill vun de Réckschwëmmer.
كلب_في_مصر_35.jpg|De Réck vun engem Hond.
Florida Box Turtle Digon3.jpg|Deckelsmouken droen op hirem Réck e Panzer.


## Um Spaweck
Gesondheet

D**'Gesondheet** ass en Zoustand vun allgemengem Wuelbefannen, bei deem de Kierper net vun enger Verletzung oder Krankheet betraff ass. 

Et gëtt verschidden Definitioune vun der Gesondheet. D'Weltgesondheetsorganisatioun huet d'Gesondheet vum Mënsch esou definéiert:
*Gesondheet ass en Zoustand vu vollstännegem kierperlechem, geeschtegem a sozialem Wuelbefannen, an net nëmmen d'Absence vu Krankheet oder Gebriechen.*

Gesondheet ass e kulturell an historesch villschichtege Begrëff. Jee no wëssenschaftlecher Disziplin gëtt en ënnerschiddlech verstanen. Och de subjektive Gesondheetsbegrëff vun all eenzele Mënsch variéiert staark, an ass zum Beispill ofhängeg vum Alter, dem Geschlecht, der Bildung an dem kulturellen Hannergrond. Déi naturwëssenschaftlech Konzeptioun vun der Gesondheet ass vill méi restriktiv a baséiert op engem bio-medezinesche Modell. Deem géintiwwer steet e ganzheetleche Begrëff vun der Gesondheet. Gesondheet ka sech op den eenzele Mënsch bezéien, also als Zoustand vu kierperlechem a geeschtegem Wuelbefannen, oder als physesch a psychesch Funktiouns- a Leeschtungsfäegkeet verstane ginn. Gesondheet kann och als Géigebegrëff zur Krankheet verstane ginn a beschreift dann de wënschenswäerten "Normalzoustand" als normatiivt Konzept als Absence vu Krankheet. Gesondheet kann och op e Kollektiv, zum Beispill d'Bevëlkerung, bezu ginn a beschreift dann d'Ausmooss vun enger gerénger Krankheetslaascht an där Populatioun. 

Och an der Flora an der Fauna gëtt d'Konzept vun der Gesondheet applizéiert. Am iwwerdroene Sënn schwätzt een och vu Gesondheet an anere Kontexter, zum Beispill an der Ëmwelt an an der Wirtschaft.

Déi franséisch Iwwersetzung **Santé** bezeechent am Lëtzebuergeschen d'ëffentlech Verwaltung, déi d'Gesondheetswiese reguléiert a kontrolléiert. Zu Lëtzebuerg sinn dat d'Direction de la santé an de Gesondheetsministère.
I battellieri del Volga

**I battellieri del Volga** ass en italieenesch-däitsh-franséische Film vum Viktor Tourjansky aus dem Joer 1959 mam John Derek a mat der Elsa Martinelli an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Cúcuta

**Cúcuta**, offiziell **San José de Cúcuta,** ass d'Haaptstad vum Departement Norte de Santander an Zentrum vun der Área metropolitana de Cúcuta. Se huet eppes iwwer 800.000 Awunner (Stand: 2023). Dëst placéiert se als déi meescht bewunnt Gemeng am Departement an déi sechstbevëlkert Gemeng am Land.​ Och seng Metropolregioun (aus de Gemenge Villa del Rosario, Los Patios, El Zulia, San Cayetano a Puerto Santander) huet eng Bevëlkerung déi méi wéi eng Millioun Awunner ass.

D'Stad läit am homonymen Dall, um Fouss vun der ëstlecher Biergkette vun de kolumbianeschen Anden, no bei der Grenz mat Venezuela. Se huet eng Fläch vu ronn 1.117 km², wouvu 64&nbsp;km² en urbane Charakter hunn sinn (opgedeelt an 10 Bezierker) an engem ländleche Raum vun 1.053&nbsp;km² déi an 10 Corregimientoen an 9 Caseríoen agedeelt sinn.

## Gastronomie
D'Gastronomie vu Cúcuta ass eng Varietéit vun der kolumbianescher Gastronomie an eng Ënnerklass vun der Gastronomie vun de Santanderes. Déi wichtegst Zutaten an der Kichen vu Cúcuta sinn Räis, Kassava, Gromperen, Kichererbsen, Erbsen a Mais Miel. Drënner sinn e puer vun de representativste Platen vun der Regioun:

## Jumelagen

*  Bucaramanga, Kolumbien
*  Medellín, Kolumbien
*  San Antonio del Táchira, Venezuela
*  San Cristóbal, Venezuela
*  Tunja, Kolumbien
*  Ureña, Venezuela
*  Saragossa, Spuenien
Sea of Sand

**Sea of Sand** ass e brittesche Film vum Guy Green aus dem Joer 1952 mam Michael Craig a Richard Attenborough an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Brittesch Zaldote mussen a Nordafrika duerch eng Wüüst goe fir e Bensinnslager vun den däitschen Truppen ze sprengen…

## Um Spaweck
Al Capone (Film)

**Al Capone** ass en US-amerikanesche Film vum Richard Wilson aus dem Joer 1959 mam Rod Steiger an der Haaptroll.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film ass eng Biographie vum Al Capone.

## Um Spaweck
The Devil's Brother

**The Devil's Brother** ass en US-amerikanesche Film vum Hal Roach an Charley Rogers aus dem Joer 1933 mam Stan Laurel an Oliver Hardy an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
E Film iwwer en italieenesche Bandit no der Oper *Fra Diavolo* vum Daniel Auber.

## Um Spaweck
Alle Tage ist kein Sonntag (Film 1959)

**Alle Tage ist kein Sonntag** ass en däitsche Film vum Helmut Weiss aus dem Joer 1959 mat der Elisabeth Müller a mam Paul Hubschmid an den Haaptrollen no enger Novell vum Wolodja Semitjow.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
BMAD

**BMAD** (kuerz fir **Boogie Music Against Depression**) ass eng lëtzebuergesch Blues-Band, déi 2020 wärend der COVID-19-Pandemie zu Lëtzebuerg gegrënnt gouf. BMAD spillt all Genrë vu Blues, al Jazz-Standarden an eege Kompositiounen.

BMAD ass 2023 op follgende Festivaller opgetrueden: Fête de la musique a Blues-'n'-Jazz-Rallye (Stad Lëtzebuerg), Blues-Express (Gemeng Déifferdeng) an trëtt reegelméisseg op klenge Bünen (Stuedtheater, Ancien Cinéma) an a Restauranten a Bistroen op.

## Line-up
*Christian Ries - Gesank a Piano
*Paulo Simões - Gittar
*Rob Schauls - Schlogezei

## Um Spaweck
*https://sounds.lu/bmad/
*BMAD op Youtube
*BMAD op Facebook
Haaptschlagoder

D**'Haaptschlagoder** oder **Aorta** (vum Algriicheschen ἀείρω, "aeirō" – héichiewen, opstoen) ass e Bluttgefääss am Kierper vum Mënsch an de Wierbeldéieren. Et ass déi zentral Schlagoder (Arteerie), déi vum Häerz fortgeet an d'Blutt an de Rescht vum Kierper transportéiert.

## Opbau beim Mënsch

An der Anatomie an an der Chirurgie ënnerscheet een tëscht enger Rei Ofschnëtter:
* **Aorta, déi erop geet** (*aorta ascendens*): D'Haaptschlagoder fänkt un der lénkser Häerzkummer un. Si ass duerch d'Aortaklapp getrennt. Vum Häerz aus verleeft si erop Richtung Kapp. Kuerz iwwer der Aortaklapp entsprangen d'Häerzkranzgefäässer (Koronararteerien), déi d'Häerz mat Blutt versuergen.
* **Aortabou** (*arcus aortae*): Dann zitt se sech am Bou erof Richtung Becken. Aus dem Bou ginn ënner anerem déi Arteerien of, déi de Kapp an d'Äerm versuergen.
* **Aorta, déi erofgeet** (*aorta descendens*): Si besteet aus zwee grousse Segmenter: der Broschtaorta an der Bauchaorta.
** **Broschtaorta** (*aorta thoracica*): Si läit komplett an der Broschthiel. Vun der Broschtaorta gi Gefäässer an den Häerzbeidel, zu den Tëscherëpperaim, zum Oesophage an zur Eegeversuergung vum Longentissu of. Da verleeft se duerch eng Ëffnung (*hiatus aorticus*) am Zwerchfell. Op der Héicht vum zwielefte Broschtwierbel gëtt dann aus der Broschtaorta d'Bauchaorta.
** **Bauchaorta** (*aorta abdominalis*): Och si léisst sech an zwee Segmenter ënnerdeelen, unhand vum Ofgang vun den Arteerien, déi d'Niere mat Blutt versuergen (*arteriae renales*):
*** **Bauchaorta iwwer den Nierenarteerien** (*aorta abdominalis suprarenalis*): Vun hir ginn direkt nom Zwerchfellduerchtrëtt Aarterien zur Versuergung vum Mo, der Mëlz, dem Zwieleffangerdaarm, der Bauchspeicheldrüs an der Liewer of. E weideren Ofgank versuergt den Haaptdeel vum Daarm an den anere Verdauungsorganer.
*** **Bauchaorta ënnert den Nierenarteerien** (*aorta abdominalis infrarenalis*): aus hir entsprangen d'Gefäässer fir den ënneschten Deel vum Daarm, den Enddaarm an e puer Organer am Becken. Op der Héicht vum véierte Lendewierbel deelt sech d'Aorta hei an déi zwou grouss Beckeschlagoderen (*arteriae iliacae communes*) op.

Am mënschleche Kierper ass d'Haaptschlagoder déi gréisst Schlagoder. Bei engem Erwuessenen huet si en Duerchéisser vun ongeféier 2,5 bis 3,56 Zentimeter an eng Längt vun 30 bis 40 Zentimeter.

## Um Spaweck
Les Moutiers-en-Cinglais

**Les Moutiers-en-Cinglais** ass eng franséisch Gemeng am Departement Calvados an der Regioun Normandie.

## Nopeschgemengen

## Persounen aus der Gemeng
* Roger Fauroux, Politiker a Schwoer vum Emmanuel Le Roy Ladurie, ass um Kierfecht vum Moutiers begruewen
* Jacques Le Roy Ladurie, Gewerkschaftler fir d'Landwirtschaft a Buergermeeschter vun der Gemeng vun 1928 bis 1983.
* Emmanuel Le Roy Ladurie, franséischen Historiker a Bouf vum Jacques
Alex Donnersbach

Den **Alex Donnersbach**, gebuer den 9. Januar 1992 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Affekot a Politiker (CSV).

## Liewen a Karriär
Den Alex Donnersbach huet no sengem Lycée am Stater Atheneum zu Bréissel Droit studéiert, mat Spezialisatioun am *Droit administratif*. Hien ass zanter 2020 Affekot.

2012 gouf hie Member vun der CSV. Bei de Gemengewalen 2017 gouf hien op där hirer Lëscht an de Walfer Gemengerot gewielt. Bei de Gemengewale vum 11. Juni 2023 gouf hien duer erëmgewielt a gouf Member vum Schäfferot.

Hie war Kandidat bei de Chamberwale vum 8. Oktober 2023 op der CSV-Lëscht am Walbezierk Zentrum. Hie gouf net direkt gewielt, ass awer den 21. November 2023 fir de Serge Wilmes nogeréckelt, deen e Ministeschmandat ugeholl hat.

Den Alex Donnersbach war vun Dezember 2018 bis Mäerz 2024 President vun der Chrëschtlech-Sozialer Jugend. Zanter Mäerz 2024 ass hien, zesumme mat der Françoise Kemp, Generalsekretär vun der CSV.

## Um Spaweck
Jeff Boonen

De **Jeff Boonen**, gebuer den 1. Juni 1985 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Agraringenieur a Politiker (CSV).

## Liewen a Karriär

De Jeff Boonen huet 2004-2009 op der Université catholique de Louvain e Master fir Agrar-Ingenieur gemaach. Hie schafft am Familljebetrib, engem Haff mat enger 80 Mëllechkéi an enger Biogasanlag, deen et zanter ronn 200 Joer gëtt. Vun 2011 bis 2015 war hie President vun der Lëtzebuerger Landjugend a Jongbaueren.

Bei de Chamberwale vum 8. Oktober 2023 war hie Kandidat op der CSV-Lëscht am Walbezierk Norden. Hie gouf net direkt gewielt, ass awer den 21. November 2023 fir d'Martine Hansen nogeréckelt, déi e Ministeschmandat ugeholl hat.

Hien ass bestuet an huet zwee Kanner.

## Um Spaweck
Emmanuel Le Roy Ladurie

Den **Emmanuel Bernard Le Roy Ladurie**, gebuer den 19. Juli 1929 zu Les Moutiers-en-Cinglais am Departement Calvados, a gestuerwen den 22. November 2023, war e franséischen Historiker. Hien huet zu der École des Annales gezielt an huet ë.&nbsp;a. am Collège de France an op der École des hautes études en sciences sociales zu Paräis enseignéiert.

Hie gëllt ale ee vun de Pionéier vun der Klimageschicht. Aner Schwéierpunkttheeme vu senger Fuerschung waren d'landwirtschaftlecht Liewen am Languedoc-Roussillon am Mëttelalter an an der fréier Neizäit, sou wéi de Schwäizer Humanist Thomas Platter.

## Wierker (Auswiel)
* *Les Paysans de Languedoc.* Dissertation, Sevpen, Paris 1966.
* *Histoire du climat depuis l'an mil.* Flammarion, Paris 1967.
* *Montaillou, village occitan de 1294 à 1324.* Gallimard, Paris 1975.
* *Le Carnaval de Romans: de la Chandeleur au Mercredi des cendres (1579–1580).* Gallimard, Paris 1979.
* *Le Siècle des Platter.* Band 1: *Le mendiant et le professeur.* Fayard, Paris 1995.
* *Le Siècle des Platter.* Band 2: *Le voyage de Thomas Platter. 1595–1599.* Fayard, Paris 2000, ISBN 2-213-60547-5.
* *Le Siècle des Platter.* Band 3: *L'Europe de Thomas Platter: France, Angleterre, Pays-Bas. 1599–1600.* . Fayard, Paris 2006, ISBN 2-213-62785-1.
* *L'Historien, le Chiffre et le Texte.* Fayard, Paris 1997.
* *Saint-Simon ou le système de la Cour.* Fayard, Paris 1997.
* *Les fluctuations du climat de l'an mil à aujourd'hui.* Fayard, Paris 2011.
* *Une vie avec l'histoire. Mémoires.* Tallandier, Paris 2014.

## Literatur
* Stefan Lemny: *Emmanuel Le Roy Ladurie – une vie face à l'histoire.* Hermann, 2018.

## Um Spaweck

* Fiche um Site vum Collège de France
Gal

D**'Gal** oder **Galeflëssegkeet** (gr.: *cholé*; lt.: *fel* a *bilis*) ass eng zéi Kierperflëssegkeet, déi bei der Verdauung vun de Fetter hëlleft. 

Si gëtt an der Liewer produzéiert an an der Reegel an der Galeblos gespäichert. Duerno gëtt si wärend dem Ophuele vun der Molzecht an den Zwieleffangerdaarm ofginn.

D'Gal besteet zu iwwer 80% aus Waasser, an deem Elektrolyten, Salzer, Cholesterol, bestëmmte Fetter wéi Lecithin, a Faarfstoffer opgeléist sinn. Bilirubin ass dobäi de wichtegste Galefaarfstoff. En entsteet beim Ofbaue vun de roude Bluttkierpercher an der Liewer. E gëtt dem Urin seng typesch Giel an dem Kot seng brong Faarf.

Och d'Faarf vun der Gal variéiert mam Undeel vun de Galefaarfstoffer Bilirubin a Biliverdin. Si ass entweder gielzeg oder gréngelzeg. Wa si staark agedéckt ass, ass si méi brongelzeg. 

Den Zweck vun de Galesalzer ass et, gréisser Fettelementer an der Narung am Daarm méi kleng ze maachen. D'Verdauungsenzymer aus der Bauchspeicheldrüs wierke besser bei méi klengen Elementer a kënnen d'Fetter da méi liicht splécken. Zousätzlech hëllefen d'Galesalzer den Daarmzelle beim Ophuele vun de gespléckte Fetter.

Ëmgangssproochlech gëtt mat der "Gal" net nëmmen d'Galeflëssegkeet, mee och d'Galeblos bezeechent, also de Beidel, an deem si gespäichert gëtt.

## Um Spaweck
Zwieleffangerdaarm

Den **Zwieleffangerdaarm**, am Fachberäich **Duodenum**, ass den éischten Deel vum Daarm, a méi spezifesch vum Dënndaarm, vun de meeschten Wierbeldéieren, dorënner de Mamendéieren, de Reptiller an de Vullen. Bei de Fësch ass d'Ënnerdeelung vum Dënndaarm net ëmmer kloer.

Den Zwieleffangerdaarm fänkt hannert dem Mo un. En ëmschléisst de Kapp vun der Bauchspeicheldrüs a Form vun engem Huffeisen. Beim erwuessene Mënsch ass en duerchschnëttlech 30 Zentimeter laang an domat de kierzten Deel vum Dënndaarm. Bei dern Déieren, déi idderzen a bei de Päerd ass en esouguer 1 bis 1,5 Meter laang. Op sengem Enn geet den Zwieleffangerdaarm an de Jejunum iwwer.

D'Aufgab vum Duodenum ass et, de sauere Contenu vum Mo ze neutraliséieren, andeem e Sekreet bäigemëscht gëtt, dat räich u Bicarbonat ass. Donieft ginn hei dem Bräi aus dem Mo d'Verdauungsenzymer aus der Bauchspeicheldrüs an aus den Drüse vum Zwieleffangerdaarm selwer (Duodenaldrüsen oder Brunner-Drüsen) an d'Gal bäigemëscht.

Den Numm "Zwieleffangerdaarm" geet op den griicheschen Dokter Herophilus aus der Antikitéit zeréck. Hien huet ëm 300 v. Chr. d'Längt vun deem Deel vum Daarm bei den Déieren, déi en dissektéiert huet, op eng Breet vun zwielef Fanger geschat. Dat laténgescht Wuert *duodenum* kënnt vum algriichesche Wuert *dodekadaktulus*, dat "12 Fanger breet" bedeit.

## Kuckt och
* Verdauungsapparat
Françoise Kemp

D**'Françoise Kemp**, gebuer de 24. Abrëll 1991 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Politikerin (CSV).

## Liewen a Karriär

D'Françoise Kemp huet Mathematik zu Tréier studéiert an huet en Doktorat an der Biomedizin zu Lëtzebuerg gemaach.

Si huet, bis zu hirem Mandat als Deputéiert, als *Experte en recherche et analyse de données* am Familljeministère geschafft.

Als Kandidatin bei de Gemengerotswalen 2017 gouf si am Juni 2022 Member vum Diddelenger Gemengerot amplaz vun der Sylvie Andrich-Duval. Si gouf bei de Gemengewalen 2023 direkt erëmgewielt.

Si war Kandidatin bei de Chamberwale vum 8. Oktober 2023 op der CSV-Lëscht am Walbezierk Süden. Si gouf net direkt gewielt, ass awer den 21. November 2023 fir de Georges Mischo nogeréckelt, deen e Ministeschmandat ugeholl hat.

Zanter Mäerz 2024 ass si, zesumme mam Alex Donnersbach, Generalsekretärin vun der CSV.

Si ass mam Charles Majerus bestuet. Si ass d'Schwëster vun der Martine Kemp.

## Um Spaweck
* Christophe Hoschard: D'Françoise Kemp vun der CSV am Portrait. rtl.lu, 25.11.2023.
Nathalie Morgenthaler

D**'Nathalie Morgenthaler**, gebuer den 9. Oktober 1979 zu Esch-Uelzecht , ass eng lëtzebuergesch Politikerin (CSV).

## Liewen a Karriär
D'Nathalie Morgenthaler huet 2003 eng *Licence en sciences politiques* op der Universtéit vu Louvain-la-Neuve gemaach an 2004 en *[[Diplôme d‘études approfondies|DEA]] en relations internationales et intégration européenne* op der Universitéit vu Léck.

Vun 2004 bis 2005 war si Assistante pédagogique am Lycée Hubert Clément zu Esch-Uelzecht.

Vun 2006 bis 2008 war si politesch Beroderin beim LCGB a vun 2008 bis November 2023 Direktesch vum Centre pour l'égalité de traitement (CET).

D'Nathalie Morgenthaler ass zënter 1997 Member an der CSV.

1999 war si mat 19 Joer Kandidatin bei de Gemengewalen an huet 2003 d'Marcelle Lentz-Cornette am Suessemer Gemengerot ersat. Do gouf si ëmmer erëmgewielt an zënter 2017 ass si 1. Schäffin an der Gemeng Suessem.

Si war Kandidatin bei de Chamberwale vum 8. Oktober 2023 op der CSV-Lëscht am Walbezierk Süden an ass den 21. November 2023 fir de Gilles Roth nogeréckelt, deen e Ministeschmandat ugeholl huet.

## Um Spaweck
Lëtzebuerger Beien-Zeitung

D***'Lëtzebuerger Beien-Zeitung*** (fréieren Titel: ***Luxemburger Bienenzeitung***) ass eng Zäitschrëft, déi gewéinlech all Mount vum Lëtzebuerger Landesverband fir Beienzuucht erausginn an u seng Membere verdeelt gëtt.

Se koum am Januar 1886 fir d'éischt eraus, wéi de *Luxemburger Landesverband für Bienenzucht* gegrënnt gouf. Den éischte Redakter war de Jean-Baptiste Kellen.

Se huet ëm déi 32 Säiten, d'Artikele si meeschtens op Däitsch oder Lëtzebuergesch.

Wéi den Numm et noleet, ginn an der *Lëtzebuerger Beien-Zeitung* all Theeme behandelt, déi am Zesummenhang mat der Imkerei stinn: Beienzuucht, Imkereitechnik, Landwirtschaft an Ëmwelt, wëssenschaftlech Neiegkeeten a soss Liesenswäertes aus de Kantonalveräiner. Och steet fir all Mount do, wat fir Aktivitéiten am Beiestack gemaach musse ginn.

## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* Déi lescht Joergäng online op apis.lu
* Fiche op a-z.lu (Lëtzebuerger Nationalbibliothéik)
Paul Kellen

Den **Anton Paul (Paul) Kellen**, gebuer de 17. Januar 1881 um Lampertsbierg, a gestuerwen de 25. November 1918 zu Hohenheim bei Stuttgart, war e lëtzebuergesche Moler. Hie gëtt och als *Antoine-Paul Kellen* ernimmt, hien huet seng Aarbecht als *P. Kellen* ënnerschriwwen.

De Paul Kellen war e Jong vum Telegrafist an Imker Jean Baptiste Kellen (1839-1929) an der Anna Margaretha Lunebach, an e jéngere Brudder vum Marguerithe Kellen (1866-1896), déi mam Auguste van Werveke bestuet war, a vum Schrëftsteller Tony Kellen (1869-1948). De Kellen huet op der École des arts decoratifs zu Stroossbuerg studéiert a vun 1901 un als Student vum Martin Feuerstein op der Akademie der Bildenden Künste zu München. No sengem Studium huet hien zu Dikrech en Zeechnungscours geleet.

De Kellen huet Landschaften a Portraite gemoolt an Glasfënstere entworf. Hie war Member vum Kënschtlerveräin Cercle artistique de Luxembourg (CAL), wou hien ab 1902 un de Salonen deelgeholl huet. Dat Joer huet hien den éischte Präis an engem CAL Affichë-Concours gewonnen. 1907 huet de Kellen mam Pierre Blanc den zweete Präis gewonne beim Concours fir den Entworf vun der Fënster vum Jang de Blannen an der Éierentrap vum Cercle municipal. Wéinst technesche Problemer gouf keng vun den Entwërf ëmgesat an et gouf spéider dat Joer en neie Concours ofgehalen, woubäi de Kellen nees déi zweet Plaz krut. 1908 gouf hien Verwaltungsrot vum Theaterveräin *Cercle Amical de Limpertsberg*.

Géint Enn vum Éischte Weltkrich ass de Kellen bei säi Brudder Tony an Däitschland geplënnert, hie war scho krank. Do ass hien am Alter vu 37 Joer gestuerwen a gouf am Stuttgarter Bezierk Birkach begruewen. Säi Grafmonument gouf vum Hans von Kolb am Optrag vum Tony entworf.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Jean-Baptiste Kellen

De **Jean-Baptiste Kellen**, gebuer de 16. September 1839 zu Eppelduerf, a gestuerwen am Abrëll 1929 zu Cliffside, am New Jersey, war e lëtzebuergesche Schoulmeeschter, Telegrafist an Imker. Hie gouf *De Beiepapp* oder *Vater der luxemburgischen Bienenzucht* genannt.

De Jean-Baptiste Kellen gouf an enger Bauerefamill gebuer, als Jong vum Jean Kellen an der Margretha Lorens. Hie war Schüler am Progymnase zu Dikrech an am Stater Kolléisch. Hien huet dono seng Qualifikatioun als Schoulmeeschter gemaach an huet e puer Joer am Éislek enseignéiert. 1871 huet hien eng Aarbecht als Telegrafist an der Stad Lëtzebuerg fonnt.

De Kellen huet sech fir d'Beienzuucht interesséiert an huet 1876 der Groussherzoglecher Agrarkommissioun e Plang virgeluecht, wéi een déi am Land verbessere kéint. Am selwechte Joer huet hien d'lëtzebuergesch Imker a Beiefrënn opgeruff, eng Associatioun ze grënnen. Ëm 1880 ass hie mat senger Famill op de Lampertsbierg geplënnert. Hien huet a sengem Gaart Beiestäck opgeriicht, déi hien intresséierte Leit virgefouert huet. Um Lampertsbierg gouf hie Bürosmanager an der Rousenziichterei vun de Bridder Ketten. Hien huet hir zweesproocheg Kataloge redigéiert, a sech ënner anerem ëm d'Ausstelle vun Adress-Etikette fir d'Bestellunge gekëmmert. De Kellen huet seng ganz Fräizäit mat der Beienzuucht verbruecht, Virträg doriwwer gehalen an nei Methoden zu Lëtzebuerg agefouert. 1882 huet hien d'Zäitschrëft *[[Bienenblatt]]* gegrënnt, déi hie bis 1885 op eegene Kont publizéiert huet.

1884 huet hien zesumme mam Jean Buchholtz am Kanton Esch den éischte Lëtzebuerger Imkerverband gegrënnt. 1886 war de Kellen bei der Grënnung vum *[[Lëtzebuerger Landesverband fir Beienzuucht|Landesverein für Bienenzucht]]* bedeelegt. Hie gouf den éischte Redakter vun der Veräinszäitschrëft, der *[[Lëtzebuerger Beien-Zeitung]]*, der Nofollgerin vu sengem *Bienenblatt*, déi bis haut existéiert. 1906 huet hien d'Buch *Das Bienenrecht in Luxemburg* geschriwwen.

De Kellen war mat der Anna Margaretha Lunebach (gestuerwen 1901), aus der Neierbuerg bestuet. Si haten dräi Meedercher an zwéi Jongen, dorënner d'Marguerithe Kellen (1866-1896), déi den Auguste van Werveke bestuet huet, de Schrëftsteller Tony Kellen (1869-1948) an de Moler Paul Kellen (1881-1918).

De Jean-Baptiste Kellen ass 1911 an d'USA ausgewandert, wou hie mat senger Duechter Anne Leclercq-Kellen gelieft huet. Hien huet weider fir d*'Beien-Zeitung* geschriwwen an d'Beienzuucht gefërdert. Hien ass am Alter vun 89 Joer, an der Nuecht op den 2. Abrëll 1929, gestuerwen.
Schiedel

De **Schiedel** oder **Schädel**, sinn d'Schanke vum Kapp an domat en Deel vum Skelett vun de Wierbeldéieren. De Fachbegrëff ass **Cranium**.

Beim Mënsch besteet en aus 22 platten an onreegelméisseg geformten eenzele Schanken. Mat der Ausnam vum ënneschte Gebéck (*mandibula*) sinn all d'Schanke vum Schiedel onbeweeglech matenee verbonnen.

D'Funktioun vum Schiedel ass de Schutz vun de Strukturen, déi dra leien. Dozou zielen déi zentral Deeler vum Nervesystem, wéi d'Gehier, an déi verschidde Sënnesorganer (zum Beispill d'Aen an d'Oueren). Donieft spillt en och eng Roll Beim Ophuele vun Narung, déi iwwer d'Mondhiel an de Kierper kënnt a mat Hëllef vun Zänn kleng gemaach gëtt.

## Um Spaweck
Hals

Den **Hals** ass den Deel vum Kierper vum Mënsch a villen anere Wierbeldéieren, deen de Kapp mam Torso verbënnt. En dréit d'Gewiicht vum Kapp a schützt d'Nerven, déi sensoresch a motoresch Informatioune vum Gehier an de Rescht vum Kierper leeden. Donieft ass den Hals ganz flexibel an erméiglecht et dem Kapp, sech a bal all Richtung ze dréinen an ze béien.

Am Hals leien d'Halswierbelen, déi Deel vun der Wierbelsail sinn an duerch déi d'Réckemuerch leeft. Donieft fënnt een am Hals och déi iewescht Deeler vun den Otemweeër an dem Verdauungstrakt, d'Schilddrüs an d'Nieweschilddrüsen, Nerven, Muskelen, Arteerien a Veenen. 

Déi anatomesch Fachbegrëffer fir den Hals si **Collum** an **Cervix**. Alles, wat den Hals betrëfft, gëtt mam Adjektiv „zervikal“ bezeechent.

Beim Mënsch ass d'Strass de viischten Deel vum Hals an d'Genéck den hënneschten Deel ronderëm d'Halswierbelen.

D'Giraffen hunn de längsten Hals am Déiereräich.

## Um Spaweck
Kapp

De **Kapp** ass de viischten (oder ieweschten) Deel vum Kierper vum Mënsch a vun den Déieren. Am Kapp fënnt een eng Rei liewenswichteg Organer, dorënner d'Sënnesorganer. Beim Mënsch zielen zum Kapp de Schiedel, d'Gesiicht an den Hals.

De Schiedel schützt dat empfindlecht Gehier a besteet aus enger Rei verschiddene Schanken. Si sinn duerch fest Néit matenee verbonnen, déi am Laf vun der Entwécklung an dem Wuesstem vum Mënsch verschmëlzen.

D'Gehier, dat am Schiedel läit, ass dat zentraalt Steierungsorgan vum Kierper. Et kontrolléiert all kierperlech a geeschteg Funktiounen.

D'Gesiicht läit vir um Kapp. Zum Gesiicht zielen d'Sënnesorganer, déi d'Kommunikatioun mat der Ëmwelt erméiglechen. D'Aen, d'Nues an de Mond sinn zentral Elementer am Gesiicht vum Mënsch. Den Zweck vun den Aen ass déi visuell Perceptioun, dee vun der Nues de Gerochssënn, an de Mond erméiglecht net nëmmen d'Ophuele vun Narung, mee och déi verbal Kommunikatioun.

Den Hals verbënnt de Kapp mam Torso. Am Hals sinn Deeler vun den Otem- an de Verdauungsweeër ze fannen. D'Halswirbelsail bitt Flexibilitéit an Ënnerstëtzung fir de Kapp. D'Bluttgefäässer an d'Nerven am Hals erméiglechen den Austausch vu Blutt an Informatiounen tëschent Kapp a Kierper.

D'Diversitéit vun de Strukturen am Kapp erméigleche vill verschidde Funktiounen, vun de grondleeënde physiologesche Prozesser bis zu komplexe kognitiven Aktivitéiten. 

## Kuckt och

* Kappbedeckung: d'Gezei vum Kapp

## Um Spaweck
Porte de Hollerich

***Porte de Hollerich*** ass den Numm vun engem urbanistesche Projet am Quartier Hollerech, an der Stad Lëtzebuerg.

Op engem Areal vu 40 Hektar tëscht der Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Klengbetten am Süden, der Nationalstrooss 56A (Opfaart op d'Escher Autobunn, déi spéiderhin den Numm *Avenue du Geesseknäppchen* soll kréien) am Norden an der Escher Strooss am Osten, solle vun der Mëtt vun den 2020er Joren u Wunnenge fir ronn 6.000 Leit gebaut ginn.

Laanscht d'Zéissenger Baach an d'Märeler Baach (nom Zesummefloss: Péitruss) soll e Park ugeluecht ginn. Um Haaptstrang duerch de Quartier, eng nei Strooss, déi *Boulevard de Hollerich* heesche soll, sinn zwou Tramshalte virgesinn. Déi nei Tramslinn déi geplangt ass, soll ëm 2033 vun der Stater Gare aus no Westen ofbéien a vun aus duerch en aneren neie Quartier, Nei Hollerech, bis op d'Héicht vum fréiere Gebai vun der Sozialversécherungen op der Escher Strooss féieren. An enger méi spéider Etapp, géif d'Linn da queesch duerch de Quartier *Porte de Hollerich* goen.

Och eng Grondschoul a Geschäfter sollen an deen neie Quartier kommen.

## Geschicht
De *Plan directeur* fir d'Porte de Hollerich ass a senger initialer Versioun de 15. Oktober 2009 vum Stater Schäfferot ugeholl ginn. Iwwerschafft Pläng goufen duerno, den 21. November 2014 an den 29. Abrëll 2016 approuvéiert.

## Um Spaweck
* Ville de Luxembourg Plan d'Aménagement Général (PAG) - Porte de Hollerich
* Projet de loi de financement des prochaines extensions de tramway au Kirchberg et à Hollerich
Richard Roundtree

De **Richard Roundtree**, gebuer den 9. Juli 1942 zu New Rochelle, am Bundesstaat New York, a gestuerwen de 24. Oktober 2023 zu Los Angeles, war en US-amerikanesche Filmschauspiller, dee virun allem wéinst senger Roll als Detektiv John Shaft am Blaxploitation-Film *[[Shaft (Film)|Shaft]]* (1971), an an den zwou Suitten dovun, souwéi an der Tëleesserie mam selwechten Haaptpersonnage, bekannt gouf.

## Filmograhie (Auswiel)

* 1971: *[[Shaft (Film)|Shaft]]*
* 1972: *Shaft’s Big Score*
* 1973: *Charley One-Eye*
* 1973: *Shaft in Africa*
* 1973–1974: *Shaft* (Tëleeserie, 7 Episoden)
* 1974: *Earthquake*
* 1975: *Man Friday*
* 1977: *Roots* (Miniserie, eng Episod)
* 1979: *Escape to Athena*
* 1979: *Game for Vultures*
* 1981: *Inchon]*
* 1981: *An Eye for an Eye*
* 1982: *Q: The Winged Serpent*
* 1983: *[[Magnum (Tëleesserie)|Magnum]]* (eng Episod)
* 1984: *City Heat*
* 1988: *Maniac Cop*
* 1989: *Crack House*
* 1990: *[[MacGyver]]* (Tëleesserie, 1 Episod)
* 1992: *Christmas in Connecticut*
* 1993: *Amityville – A New Generation*
* 1995: *[[Se7en]]*
* 1997: *Steel*
* 1997: *George of the Jungle*
* 2000: *Shaft*
* 2001: *Corky Romano*
* 2002: *Joe & Max*
* 2002: *Boat Trip*
* 2002: *Al’s Lads*
* 2004–2005: *Desperate Housewives* (Tëleesserie, 5 Episoden)
* 2005: *Painkiller Jane*
* 2006–2007: *Heroes* (Tëleesserie, 6 Episoden)
* 2008: *Speed Racer*
* 2011: *The Mentalist* (Tëleesserie, 1 Episod)
* 2013–2019: *Being Mary Jane* (Tëleesserie, 33 Episoden)
* 2015: *Chicago Fire* (Tëleesserie, 4 Episoden)
* 2017–2018: *Star* (Tëleesserie, 5 Episoden)
* 2019: *Lethal Weapon* (Tëleesserie, 1 Episod)
* 2019: *[[Shaft (2019)|Shaft]]*
* 2019: *What Men Want*''

## Um Spaweck
Jung

**Jung** ass e am däitschsproochege Raum an och zu Lëtzebuerg e geleefege Familljennumm, deen op dat däitscht Adjektiv fir "jonk" zeréckgeet.

Zu Lëtzebuerg hunn am Joer 1880 359 Leit sou geheescht, 1930 waren et der 483 an 1981 hirer 513.

Leit mat deem Numm sinn oder waren ë. a.:
* Ady Jung (1938-2023), lëtzebuergesche Politiker;
* André Jung (1953), lëtzebuergesche Schauspiller;
* Bruno Jung (1886-1966), däitsche Politiker;
* Marie Jung (1985), lëtzebuergesch Schauspillerin;
* Mario Jung (1954), lëtzebuergesche Museker;
* Mil Jung (1946-2023), lëtzebuergesche Liichtathleet a Staatsbeamten.
* Sophie Jung (1982), lëtzebuergesch Kënschtlerin;
* Tilly Jung (1941), lëtzebuergesch Radiosspeakern a Journalistin.
Wierbel

E **Wierbel** oder **Wirbel** (lat.: *vertebra*) ass eng Schank an en Deel vun der Wierbelsail am Kierper  vun de Wierbeldéieren.

D'Wierbele vu bal all den Déieren hunn déi selwecht Grondform, mee ënnerscheede sech a Form a Gréisst. Tëscht all fräie Wierbel an dem nächste läit eng Bandscheif, déi d'Wierbelen auserneenhält. D'Réckemuerch verleeft duerch d'Wierbelen, a méi prezis duerch de Wierbelkanal.

Am mënschleche Kierper besteet d'Wierbelsail aus 24 fräie Wierbelen, déi iwwer 23 Bandscheiwe beweeglech verbonne sinn, an aacht bis zéng Wierbelen, déi zum Kräizbeen an zur Krippche verwuess sinn. 

D'Wierbele ginn no hirer Lokalisatioun follgendermoossen ënnerscheet:
* 7 Halswierbelen (*vertebrae cervicales*)
* 12 Broschtwierbelen (*vertebrae thoracicae*)
* 5 Lennwierbelen (*vertebrae lumbales*)
* 5 Kräizwierbelen: d'Kräizbeen (*os sacrum*)
* 3-5 Krippcheswierbelen: d'Krippchen (*os coccygis*)

99,9&nbsp;% vun de Mënschen hu 7 Halswierbelen, 12 Broschtwierbelen, 5 Lennwierbelen. An Ausnamefäll kann eng Persoun och en net-kompletten aachten Halswierbel oder e sechste Lennwierbel hunn. 
## Um Spaweck
Krankheet

Eng **Krankheet** ass e kierperlechen oder geeschtegen Zoustand vu reduzéierter Leeschtungsfäegkeet, deen déi normal Funktiounsweis vun engem Liewewiese stéiert. Nieft dem Mënsch kënnen och Déieren a Planze krank ginn.

E kranken Organismus huet säi gesond Gläichgewiicht verluer. Krankheet geet dacks Hand an Hand mat Symptomer, déi op den anormalen Zoustand hiweisen. Wéinst dem breede Spektrum vu Krankheeten ass eng eendeiteg Definitioun vum Begrëff Krankheet net ëmmer méiglech. Et ass och net ëmmer méiglech, eng kloer a schaarf Trennung tëscht der Krankheet an der Gesondheet z'etabléieren. Dat wat "normal" (gesond) an dat wat net "normal" (krank) ass, gëtt deels kulturell bestëmmt.

Krankheeten, déi beim Mënsch dacks virkommen, si Grippen, Virusinfektioune vun den Otemweeër, a psychesch Krankheete wéi Depressiounen. Geleefeg Krankheeten, déi zum Doud féiere kënnen, si Kriibserkrankungen an Häerz- a Gefäässerkrankungen. 

No enger Krankheet kann e Liewewiese stierwen oder erëm gesond ginn, oder awer e permanente Schued dovundroen (beim Mënsch zum Beispill eng Behënnerung). An der Preventioun geet et dorëm, fir Moossnamen ze huelen, fir d'Opkomme vu Krankheeten z'evitéieren. 

E Mënsch, bei deem eng Krankheet behandelt gëtt, heescht Patient oder Patientin. 

An der Medezin ass d'Pathologie d'Fachgebitt, dat déi verschidde Stadiume vun der Krankheet, déi noenee kommen, ënnersicht. Méi spezifesch ass et d'Etiologie, déi d'Ursaache vun de Krankheeten ënnersicht, an d'Pathogenees déi de Verlaf vun de Krankheeten analyséiert. D'Medezin ass ënnerdeelt a Fachgebidder, déi sech op ënnerschiddlech Krankheetsbiller spezialiséieren. Esou befaasst sech d'Onkologie mam Kriibs, d'Kardiologie mam Häerz, d'Gastro-Enterologie mam Verdauungssystem an d'Psychiatrie mat psychesche Stéierungen.

Eng Epidemie ass eng Massenerkrankung, déi zäitlech a lokal begrenzt an engem besonnesch staark Mooss optrëtt. Eng Pandemie ass eng Epidemie op globalem Niveau.

## Um Spaweck
Marcel Thill

De **Marcel Thill**, gebuer den 3. Mäerz 1925 zu Sandweiler, a gestuerwen de 26. Oktober 1975 zu Paräis, war e lëtzebuergesche Coiffeur, Moler a Keramiker.

De Marcel Thill war e Jong vum Théodore Thill, Schmadd op der Eisebunn, an der Hélène Delfel. Hien huet 1949 d'Renée Layle bestuet. Si haten e Coiffeursalon *Chez Renée - Marcel* op der Paräisser Plaz am Garer Quartier vun der Stad. 1970 ass de Salon an d'Al Avenue geplënnert, wou en ënnert dem Numm *Salon de Coiffure Thill-Layle* nees opgoung.

Als Autodidakt huet den Thill gemoolt a Keramik gemaach. 1968 hat hie säin Debut mat enger Soloausstellung vu ronn 60, meeschtens abstrakte, Biller am Cercle municipal. Hie war Member vum Cercle artistique de Luxembourg an huet bei den alljärleche Salonen ausgestallt. Beim  Vernissage vu senger Ausstellung an der Galerie Louvigny (1971) krut hien eng Medail vun der Associatioun Le mérite et dévouement français an den Diplom "Midi chante" vun der Académie du Languedoc. Dräi Joer méi spéit krut hien d'Gëlle Kräiz.

Um Krankebett huet hien nach eng Ausstellung geplangt, déi 1977 als Retrospektiv an der Galerie Wierschem gehal gouf.

De Marcel Thill ass am Alter vu 50 Joer zu Paräis gestuerwen. D'Duechter Marie-Pierre Trauden-Thill ass sengem artistesche Virbild gefollegt.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Paul Wirtgen

De **Paul Wirtgen**, gebuer de 27. August 1963, ass e lëtzebuergeschen Dokter. 

Hie gouf de 24. Mäerz 2022 an de Staatsrot ernannt, wou hien d'Martine Lamesch ersat huet. Den 1. Abrëll 2022 gouf hien do vereedegt.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Membere vum Lëtzebuerger Staatsrot
Monique Adams

D**'Monique Adams**, gebuer de 25. Mäerz 1972, ass eng lëtzebuergesch Juristin a Staatsbeamtin (zënter 2022 Conseillère am Finanzministère).

Si gouf den 28. Januar 2022 an de Staatsrot ernannt, wou si de Marc Schaefer ersat huet. Den 1. Februar 2022 gouf si do vereedegt.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Membere vum Lëtzebuerger Staatsrot
Josiane Pauly

D**'Josiane Pauly**, gebuer den 3. Juli 1974, ass eng lëtzebuergesch Nottär.

Si gouf den 20. Oktober 2021 an de Staatsrot ernannt, wou si de Georges Wivenes ersat huet. De 16. November 2021 gouf si do vereedegt.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Membere vum Lëtzebuerger Staatsrot
Strass

D**'Strass** oder d**'Schléck** oder d**'Guergel** (lat. *gula* oder *iugulum*) ass en Deel vum Hals vum Mënsch an den anere Wierbeldéieren.

Zur Strass zielt alles wat dran ass an dat wat ronderëm se läit (zum Beispill Haut a Muskelen). An der Strass leien:
* de Keelkapp (*Larynx*),
* de viischten Deel (*Pharynx*) vum Verdauungstrakt, deen direkt nom Mond oder der Maul kënnt,
* déi iewescht Deeler vun der Luftröre (*Trachea*) an dem Oesophage.

Beim Mënsch ass d'Strass de viischten Deel vum Hals an d'Genéck den hënneschten Deel ronderëm d'Halswierbelen.

D'Strass gëtt ëmgangssproochlech och nach d**'Guergel** genannt.
## Um Spaweck
Avion Express

**Avion Express** ass eng litauesch Charterfluchgesellschaft mat Sëtz zu Vilnius. D'Firma gehéiert zur Avia Solutions Group, enger globaler Aerospace Business Group.

## Geschicht
Avion Express gouf 2005 ënner dem Numm Nordic Solutions Air Services gegrënnt. Deemools huet d'Airline véier Fracht- a Passagéierfligere Saab 340 bedriwwen. 2008 gouf d'Firma an Avion Express ëmbenannt. Am Joer 2010 gouf Avion Express vun der franséischer Investitiounsfirma Eyjafjoll SAS opkaf, déi vun de Schwäizer *Avion Capital Partners* zesumme mat aneren Investisseure gegrënnt gouf.

Avion Express huet säin éischten Airbus A320 am Joer 2011 a Betrib geholl, den éischten Airbus-Fliger a Litauen. Am Dezember 2011 koumen zwéi weider Airbus A320 bei d'Flott derbäi. 2013 huet Avion Express den IOSA Operatiounssécherheetsaudit erfollegräich ofgeschloss a krut eng IATA Aschreiwung als Resultat. Déi lescht Saab 340 goufen am Mäerz 2013 liquidéiert. Am Summer 2014 huet d'Fluchgesellschaft eng Flott vun 9 Airbus A320 an 2 Airbus A319 bedriwwen. Am selwechte Joer huet Avion Express d'Duechtergesellschaft Dominican Wings gegrënnt, eng Bëlleg-Fluchgesellschaft mat Sëtz zu Santo Domingo. Am Summer 2017 huet Avion Express den Airbus A321 an d'Flott vun der Firma agefouert.

Am Juni 2017 huet Avion Express ugekënnegt datt et 65 % vu sengen Aktien an den Dominican Wings un de President vun der Firma, Victor Pacheco, verkaf huet.

2019 huet Avion Express, Avion Express Malta gegrënnt, eng Duechtergesellschaft mat Sëtz op Malta.

Zanter Juni 2023 bedreift d'Grupp 36 Airbus A320, an dräi A321.

## Um Spaweck

* Avion Express
Tiger Bay (Film 1959)

**Tiger Bay** ass e brittesche Film vum J. Lee Thompson aus dem Joer 1959 mam Horst Buchholz an der Hayley Mills an den Haaptrollen no enger Kuerzgeschicht vum Noël Calef.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Gillie, e Meedche vun 12 Joer, gesäit wéi de Bronislav Korchinsky seng Frëndin erschéisst…

## Um Spaweck
Nachtschwester Ingeborg

**Nachtschwester Ingeborg** ass en däitsche Film vum Géza von Cziffra aus dem Joer 1958 mam Ewald Balser a Claus Biederstaedt an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

D'Infirmière Ingeborg verléift sech an den Assistenzdokter Manfred Burger a gëtt vun him schwanger. Wéi deem säi Papp, de Professer Burger, dat gewuer gëtt, entléist hien d'Ingeborg a schéckt säi Jong fort. Do huet de Manfred en Autosaccident an ass a Liewensgefor...

## Um Spaweck
Oregon Passage

** Oregon Passage** ass en US-amerikanesche Film vum Paul Landres aus dem Joer 1957 mam John Ericson a mat der Lola Albright an den Haaptrollen no engem Roman  vum Gordon D. Shirreffs.

## Ëm wat geet et am Film?

E Leitnant vun der Kavalerie befreit eng jonk Indianerin vun engem Shoshone-Stamm, wou se gefaange gehale gouf fir deem säin Häuptling ze bestueden. Dësen ass *not amused* ,,,

## Um Spaweck
A-Haunting We Will Go (Film 1942)

**A-Haunting We Will Go** ass en US-amerikanesche Film vum Alfred L. Werker aus dem Joer 1942 mam Stan Laurel an Oliver Hardy an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

Den Décken an den Dënnen musse sech mat Gangster ronderëmploen an trieden an der Variété-Show vum Zauberkënschtler Dante (dee sech selwer spillt) op...

## Um Spaweck