open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Éibeng

**Éibeng** (*Aubange* op Franséisch, *Åbindje* op Wallounesch, *Ibingen* op Däitsch), ass eng belsch Stad an der Provënz Lëtzebuerg. Si läit am Dräilännereck mat Frankräich a Lëtzebuerg.

Et ass déi ëstlechst Gemeng an de Gaume.

Aner Uertschaften an der Gemeng sinn: 

*Attem (*Athus*) 
*Beetem (*Battincourt*) 
*Esch-op-der-Huurt (*Aix-sur-Cloie*) 
*Gierleng (*Guerlange*) 
*Hueldang (*Halanzy*) 
*Reissich (*Rachecourt*)

## Nopeschgemengen

## Wopen

## Persounen
*De lëtzebuergesche Botaniker an Inspekter vun der Forstverwaltung Jean-Pierre-Joseph Koltz ass 1827 zu Éibeng op d'Welt komm.
*De Robert-Joseph Mathen, Bëschof vun Namouer, ass do gebuer.
*De Regisseur Philippe Derlet, ass zu Éibeng grouss ginn.
## Kuckt och
* Lëscht vun den Uertschaften am Areler Land
* Gare vun Éibeng
* Gare vun Attem

## Um Spaweck
*Offiziell Websäit vun der Gemeng
Érezée

**Érezée** ass eng belsch Uertschaft a Gemeng an der Provënz Lëtzebuerg.

Aner Uertschaften an der Gemeng sinn:
*Amonines
*Mormont
* Fisenne
* Biron
* Soy
* Sadzot

## Um Spaweck

*Offiziell Websäit vun der Gemeng
Étalle (Belsch)

**Étalle** ass eng belsch Uertschaft a Gemeng an der Provënz Lëtzebuerg an der Gaume.

Aner Uertschaften an der Gemeng si Sainte-Marie, Villers-sur-Semois, Fratin, Vance, Chantemelle, Mortinsart a Buzenol.
## Kuckeswäertes

* De Weier vu Montauban

## Um Spaweck

Offiziell Websäit vun der Gemeng
Fauvillers

**Fäteler** (fr: *Fauvillers*, de: *Feitweiler, oder och Fauweiler a Feiteler*) ass eng belsch Uertschaft a Gemeng an der Provënz Lëtzebuerg.

Op Wallounesch heescht Uertschaft *Fêviè* a gouf fréier och Foedeler genannt. Am 7. Joerhonnert gëtt se ënner dem Numm *Flitvilar* a géint 1184 ënner dem Numm *Fauiler* ernimmt.

Déi haiteg Gemeng ass bei der belscher Gemengereform vun 1977 entstanen aus der Fusioun mat Hollen (*Hollange*) an Tënnen (*Tintange*) a besteet haut aus follgende Sektiounen an Uertschaften:
***Fauvillers** mat Biedeg, Hatten, Munneref, a Wisbech
***[[Hollange|Hollen]]** mat Burno, Honeref, Malmaison, Saner, a Sauerfeld
***[[Tintange|Tënnen]]** mat Œil, Rommeler, a Warnech
## Geschicht
D'Gemeng gouf 1795 ënner dem franséische Regime gegrënnt, a war vun do un, bis nom Premier Empire Haaptuert vun engem franséische Kanton an duerno bis haut vun engem belschen, mat Sëtz vun engem Friddensgeriicht bis 1970.

Um Territoire vun der Gemeng goufe Reschter aus der Bronzezäit fonnt, grad sou wéi där vun de Gallier a Réimer.

Een Deel vun der Gemeng huet am 12. Joerhonnert der Abtei vu Saint-Hubert gehéiert, an am 15. Joerhonnert zur Meierei vun Hotte. Se war och deelweis am Besëtz vun der Grondhäre vu Bodange.

## Um Spaweck

Offiziell Säit vun der Gemeng
Lucien Weiler

De **Lucien Weiler**, gebuer den 3. August 1951 zu Ettelbréck, a gestuerwen den 1. Februar 2026, war e Lëtzebuerger Affekot a Politiker (CSV).

De Lucien Weiler war vun 1986 bis 1987 Gemengeconseiller, a vun 1988 bis 1993 Schäffen, an der Gemeng Dikrech.

Op nationalem Plang war hie vum 16. Juli 1984 bis de 7. Oktober 2013 Deputéierten an der Chamber, dovun, vun August 2004 bis Juni 2009, President. Als Deputéierte war hien ë.&nbsp;a. Member vun der Lëtzebuerger Delegatioun bei der Assemblée parlementaire de la Francophonie (APF), beim Conseil Parlementaire Interrégional (CPI) a bei der Assemblée parlementaire de l'Organisation pour la Sécurité et la Coopération en Europe (OSCE).

Hie war vu Januar 2016 bis Mäerz 2020, wéi hien a Pensioun goung, Haffmarschall.

## Gielercher
* 
* 

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Regierungsmemberen

## Um Spaweck

* Säit vum Lucien Weiler op der Websäit vun der Chamber
Madonna

D'Wuert **Madonna** bezeechent:

* eng "Damm" am Italieeneschen: Fra,
* d'Maria, Mamm vum Jesus: Muttergottes,
* eng Duerstellung an der Konscht vum Maria mam Jesuskand: Madonna (Konscht),
* eng Sängerin a Schauspillerin: Madonna (Sängerin).

## Kuckt och
* Schwaarz Madonna, eng Zort schwaarz Mariebiller.
* Ewige Madonna, e Lëtzebuerger Dokumentarfilm vum Ulrich Kayser.
Sergei Iossifowitsch Jutkewitsch

De **Sergei Iossifowitsch Jutkewitsch** (ru: *Сергей Иосифович Юткевич*), gebuer de 15. September 1904 zu Sankt Petersburg, a gestuerwen de 24. Abrëll 1985 zu Moskau, war e russesche Filmregisseur.

Säin éischte Film, bei deem hie Regie gefouert huet, war den *Dajosch radio!* e Stommfilm vun 33 Minutte Längt mam Boriss Posslawski.

A sengem leschte Film *Lenin v Parische* ("De Lenin zu Paräis") vun 1980, dee sech ëm dem Lenin säi Paräis-Openthalt dréint, spillen de Juri Kajurow de Lenin, d'Claude Jade d'Roll vun der Inessa Armand.

Weider Filmer:
* 1938: *Человек с ружьём* ("De Mann mam Gewier")
* 1953: *Великий воин Албании Скандербег* ("De grousse Krieger vun Albanien Skanderbeg")
* 1955: *Отелло* ("Othello")
* 1957: *Рассказы о Ленине* ("Erziel mer vum Lenin")
* 1966: *Ленин в Польше* ("De Lenin a Polen") 
* 1969: *Сюжет для небольшого рассказа* ("E Sujet fir eng kleng Erzielung")
* 1981: *Ленин в Париже* ("De Lenin zu Paräis")

## Um Spaweck
Brooklyn Bréck

D**'Brooklyn Bréck** oder och nach *Eastriver-Bréck* ass eng vun den eelsten Hänkbrécken zu New York an den USA. Si gouf 1883 gebaut a féiert 1.834 Meter iwwer den East River vu Manhattan op Brooklyn.
Si ass eng sougenannte gemëschte Bréck well eng Parti als Schréiseelbréck an déi aner als Hänkbréck gebaut gouf.

Bis 1950 war et eng Eisebunnsbréck a gouf dunn ëmgeännert. Haut fueren Autoen, de Metro, an den Tram driwwer. Fir Foussgänger ass ee Wee iwwer de Fuerbunnen ugeluecht ginn.

D'Haaptspaanwäit ass 487 Meter.

D'Pläng vun den Ëmännerungen a Verstäerkunge ware vum David B. Steinman an de Chef-Ingenieur war de Washington Roebling deen no engem Accident vu senger Fra der Emily Roebling vertruede gouf.

## Um Spaweck
Op der Juegd

**Op der Juegd** (Original Schreifweis: Op\ der J\widehat{uo}cht) ass e Kaméidistéck an zwéin Akte vum Dicks (Edmond de la Fontaine, 1823-1891), deen den Text geschriwwen an d'Musek komponéiert hat. Am Verzeechnes vum Dicks senge Musekskompositiounen ass d'Wierk den Opus 42.

Déi Dramatesch Gesellschaft zu Letzeburéch huet d'Stéck den 18. Abrëll 1870 an der Stad uropgefouert.

*Op der Juegd* ass déi musikaleschst vun den Dicks-Operetten an erfuerdert bei den Opféierungen zimmlech gutt Stëmmen.

## Resümmee vun der Handlung
De Piechter Victor léisst vu sengem Fierschter Néckel eng Klappjuegd organiséieren. Bei där Geleeënheet wëllt hien den Néckel ëm d'Hand vu senger Duechter Lische froen. D'Lischen hat awer schonn dem Fierschter sengem Appersmann Haupert hiert Wuert ginn. Wéi de Victor dem Lischen ze no kënnt an et kësse wëllt, gëtt hie vum Haupert iwwerrascht. Wéi eppes méi spéit de Victor vun engem Keiler ugegraff gëtt, rett den Haupert him d'Liewen, wat him d'Hand vu senger Léift verschaaft.

## Rollen

* Victor, e Juegdpiechter;
* Hilaire;
* Conrad;
(dräi Hären aus der Stad)
* Néckel, de Fierschter;
* Haupert, e Jeeër, Appersmann vum Fierschter;
* Lischen, dem Néckel seng Duechter;
an e puer Klepper.

## Bekannt Lidder
**A wann e Freier eng Freiesch huet*
**[[D'Pierle vum Da]]*
**D'si vill schéi Rousen an der Stad*
**D'Fëscher an d'Jee'r*
** 't ass alles gutt gaangen*

## D'Opféierung vun 1925 zu Paräis
Am Joer 1925 ass d'Kaméidistéck fir Groussherzoginsgebuertsdag virun der lëtzebuergescher Kolonie zu Paräis opgeféiert ginn, eng Opféierung iwwer déi d*'[[Luxemburger Illustrierte]]* beriicht huet. D'Haaptrollen haten zwéin deemools bekannt Acteuren, d'Niny Müller an de Venant Paucké.

## Literatur
* Hoffmann, Fernand, 1991. Dicks: oder Abstieg und Aufstieg des Edmond de la Fontaine: Leben und Schaffen eines Nationaldichters. Luxemburg: Abteilung für Kunst und Literatur des grossh. Instituts, 1991, Luxemburg, Sankt-Paulus-Druckerei. 146 p.
* La Fontaine, Edmond de, 1870. Op der Jûocht: Koměděstéck an zwěn Ackten. Tèxt a Muséck fum Dicks. Letzeburéch: V. Bück. 44 p. Preis: 15 Su. [D'Musek ass net enthalen]
* La Fontaine, Edmond de, 1890. Op der Jûocht: Koměděstéck an zwěn Ackten: op. 42. Tèxt a Muséck fum Dicks. [Partitur fir Gesank a Piano] Luxemburg: J.W. Stomps, [1890], Leipzig, C.G. Röder. 48 p. [Vollständige Gesammt-Ausgabe der Operetten in Luxemburger Mundart Nr. 4]
* La Fontaine, Edmond de, 1893-1894. Vollständige Gesamt-Ausgabe der Operetten in Luxemburger Mundart / von Dicks ; Clavierauszug mit vollständigem Text. Luxemburg: Wilh. Stomps, 1893-1894, Leipzig, C.G. Röder. Kaméidistécker vum Dicks
* Lëscht vun de Musekskompositioune vum Dicks
Sténkbomm

De Gebrauch vun enger **Sténkbomm** geet vum relativ "harmlose" Fuesentsartikel bis an de Beräich vun der cheemescher Krichsféierung.

## De Fuesentsartikel

Fuesents-Sténkbomme si kleng Glasampullen, déi mat enger Matière gefëllt sinn, déi am Kontakt mat der Loft e Geroch vu sech gëtt, deen desagreabel ass. Meeschtens handelt et sech ëm Schwiewelwaasserstoff, deen a Waasser opgeléist ass. Bei selwergebaute Sténkbomme gëtt och Butansaier (Trivialnumm: Bottersaier) gebraucht.
## Anere Gebrauch

## Um Spaweck
* US-Militär an de Gebrauch vu Sténkbommen
* Iwwer de militäresche Gebrauch vu Sténkbommen aus dem "New Scientist"
Josy Imdahl

De **Joseph ''Josy'' Imdahl**, gebuer den 12. Mäerz 1889 am Stadgronn, a gestuerwen de 6. Oktober 1956 zu Duelem (Réimech), war e lëtzebuergeschen Theaterschrëftsteller.

Am Abrëll 1916 koum et am fréiere *Sall Brosius* (de spéidere *[[Pôle Nord (Stad Lëtzebuerg)|Pôle Nord]]*) zur Uropféierung vun der Operett *D'Joffer Marie-Madeleine*, d'Musek war vum Louis Beicht.

*De' vum Ieweschten Haff* gouf vum Ensembel vun der *Fraternelle* aus dem Gronn de 5. Abrëll 1927 fir d'éischt op d'Bün vum Stadtheater bruecht. Bei dëser Volleksoper ware 85 Leit op der Bün. D'Musek war nees eng Kéier vum Beicht.

Weider Stécker:
**Aus Geldgier zum Kandsmierder*, 1909
**D'Wichtelcher vu Beggen*, 1919

## Kuckt och
* Lëtzebuergesch Operetten
Louis Beicht

De **Louis (Jean Nicolas) Beicht**, gebuer de 26. Juli 1886, a gestuerwen den 29. Oktober 1943, war e lëtzebuergesche Komponist.

Hien huet ënner anerem d'Musek vun Operette geschriwwen, wéi z.&nbsp;B. *[[Déi vum Ieweschten Haff]]* (no engem Text vum Josy Imdahl) gradewéi d'Musek fir Lidder vum Poutty Stein.

## Wierk (Auswiel)

* Imdahl, J.; Beicht, J.-P.; Beicht, L. *Sein Associé : Liddertext : e Stéck mat Gesank an 2 Akten*. Letzeburg: Worré-Mertens, (Sein Associé e Stéck mat Gesank an zwee Akten).
* Beicht, L.; Imdahl, J.; Cercle amical, L. *Liddertext aus D'Joffer Marie-Madeleine : Operett an 3 Akten* : Text vum Jos. Imdahl, Musék vum L. B. : Fir d'e'scht opgefe'ert vum Cercle Amical, Lampertsbîrg : den 30. Abrel an den 7. Mê 1916. Luxemburg: [Cercle amical Lampertsbîrg], 1916.
* Beicht, L.; Lauff, G. *d'Amerikaner : Erennerong un den Einzug vun den Amerikaner den 21. November 1918*. S.l: [s.n.] 1918a.
* Imdahl, J.; Beicht, L. *De' vum ieweschten Haff : Operett an 3 Akten* : Text vum J. Imdahl, Musek vum L. Beicht. Letzeburg: P. Worré-Mertens, 1926a. (Letzeburger Theaterstécker Bd. N° 96 96 0302387.
* Beicht, L.; Stein, P. *An dé neischnotz'ge Bléck am Gesîcht*. S.l: Éd. de la Mansarde n° 3 1950.
* Beicht, L.; Imdahl, J.; Faber, M.; Kaufhold, C. et al. *Dé Jong dé gier mei Mann wollt gin*. Luxembourg: CLT Multi Media 1993.
* Beicht, L.; Siuda, R.; Schlechter, P. L.; Roeder, E. *Dem Prënz Muttwëll séng Rees an d'Mäercheland : e Mäerchespill*. Lëtzebuerg: Actioun Lëtzebuergesch 1985.
* Beicht, L.; Stein, P.; Grethen, L.; Institut européen de chant, C. *D'Quiselchen* : Chouer SAB & piano. Mensdorf: Luxembourg Music Publishers 2017.

## Kuckt och
* Lëtzebuergesch Operetten
* Lëscht vu lëtzebuergesche Komponisten
* Lëscht vu lëtzebuergesche Museker

## Um Spaweck

* Dokumentatiounszenter vun der UGDA
*De Louis Beicht am Musikerlexikon
Mariesail (Tréier)

D**'Mariesail** zu Tréier ass ee 40 Meter héicht Monument zu Éiere vun der Helleger Maria.

Op der lénkser Säit vun der Musel um héchste Punkt vum Sandsteefiels um *Markusberg* steet op enger Héicht vun 300 m deen aus Sandsteng gebauten tuermaartegen Opbau vun der gekréinter Mariestatue, déi wäit iwwer de Museldall ze gesinn ass. Am Joer 1854 gouf mam Bau vun der Sail mat Hëllef vun Tréierer Spendegelder ugefaangen an den 8. Oktober 1866 vum Bëschof Leopold Pelldram ageweit. D'Fëllement an de Sockel sollen aus Reschter vun der deemoleger réimescher Stadmauer gebaut gi sinn.

## Um Spaweck
Jean-Baptiste Esch

De **Jean-Baptiste Esch**, genannt Batty, gebuer de 4. Januar 1902 zu Wegdichen, a gestuerwen am August 1942 an der Gaskummer vum Konzentratiounslager Schlass Hartheim zu Alkoven bei Linz, war e lëtzebuergeschen Theolog.

## Säi Liewen
Hie koum aus enger aarmer Bauerefamill, an huet vun 1930 bi 1932 zu Roum studéiert a krut den Doktortitel am Kiercherecht, war Journalist an huet ënner anerem 1940 säi Buch "Briefe aus Rom" erausginn.

Den Esch gouf den 28. Juli 1929 geweit a war Kaploun an der Kathedral, zanter 1932 Redakter, a méi spéit Chefredakter vum *[[Luxemburger Wort|Wort]]*. Hie war och Editeur vun der Zäitschrëft *[[Die Rundschau|Die Rundschau. Beilage des 'Luxemburger Wort' für Literatur, Kunst u. Wissenschaft]]*.

Déi éischt Verhaftung war den 11. Mee 1940 fir eelef Deeg.

De 6. September 1940 huet hie sech der Gestapo gestallt, aus Solidaritéit mat zwéi Redakterkolleegen an engem Paschtouer déi verhaft gi waren. Hie koum dunn an de Prisong op Tréier an am November 1940 op Berlin an d*'Polizeigefängnis*. No enger Tëschestatioun am KZ Sachsenhausen koum hien den 11. September 1942 an d'KZ Dachau. Am August 1942 gouf hien an d'Schlass Hartheim bei Linz verluecht wou hien ëm den 10. August an der Gaskummer ëmbruecht gouf. D'Schlass Hartheim war eng sougenannten Euthanasie-Anstalt, do goufen ufanks haaptsächlech kierperlich a geeschteg behënnert Leit ëmbruecht, nodeem mat hinne grausam Experimenter duerchgefouert gi waren. No 1941 sinn och aner Leit a ganz vill Geeschtlecher do ëmbruecht ginn.

An der Stad ass eng Strooss no dësem grousse Resistenzler benannt, um Stroosseschëld figuréiert hien als *Homme de lettres*.

## Bibliographie
* Paul Dostert 2003: *Jean-Baptiste ESCH 1902-1942*. In: 400 Joer Kolléisch, Band II, S. 389-390. éditions saint paul, Lëtzebuerg. ISBN 2-87963-419-9.

## Kuckt och
* Jean Origer
* Jean Bernard
* Lëtzebuerger Wort

## Um Spaweck
* Säit vu belschen a Lëtzebuerger Paschtéier déi am Zweete Weltkrich ëmbruecht goufen
Jean Origer

De **Jean Origer**, gebuer de 25. Mee 1877 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen de 17. September 1942 am KZ Dachau, war e lëtzebuergesche Geeschtlechen an Direkter vum *[[Luxemburger Wort]]*.

De Jean Origer war och Deputéierten.

Hien ass a Plaz vun engem Familljepapp an d'KZ gaangen.

Eng Strooss zu Esch-Uelzecht an eng am Garer Quartier vun der Stad Lëtzebuerg goufen no him genannt.

## Um Spaweck
* Säit vu belschen a Lëtzebuerger Geeschtlechen, déi am Zweete Weltkrich ëmbruecht gi sinn
Juddegaass (Tréier)

Am nërdleche Passage vun der Tréierer Maartplaz an d'Simeonstrooss féiert d**'Juddegaass** an de fréiere mëttelalterleche jiddesche Quartier vun der Stad.

Hebräesch Inscriptioune beweisen, datt et schonn am éischten an am zweete Joerhonnert Judden am réimeschen Tréier ginn huet. Éischt schrëftlech Dokumenter iwwer eng Juddekommunautéit zu Tréier stamen aus dem 11. Joerhonnert. 1235 hu véier Judden hir Haiser an där spéider Juddegässel baue gelooss. An der éischter Hallschent vum 14. Joerhonnert stoungen am jiddesche Quartier schonn eng 60 Haiser mat enger Synagog, Gemengenhaus an anere Strukturen. D'Juddepaart, eng an zwee Haiser agebaute Paart iwwer déi een an d'Juddegässel kënnt, gouf ufanks vum 13. Joerhonnert ugeluecht an tëscht 1607-1608 ëmgebaut. Iwwer hir sti Fachwierkhaiser aus der Renaissance.

Mat der Verdreiwung vun de Judden 1349 ass och d'Geschicht vum Juddequartier zu Tréier op en Enn gaangen.
Drockknapp

En **Drockknapp** oder **Kniks** ass en Dispositif fir op eng einfach a séier Manéier zwee Stécker Stoft mateneen ze verbannen.

## Geschicht
De 5. Mäerz 1885 mellt den Heribert Bauer, e Kniwweler vu Pforzheim, dee schonn en ettlech Erfindunge gemaach hat, beim *Keeserleche Patentbüro* eng ganz nei Konstruktioun un. Et war e *Fiederknappverschloss* deen d'Op- an Zoumaache vu Salopetten soll méi liicht maachen. Mä dem Bauer säi Knapp gëtt ni fabrizéiert: e rascht a geet heiansdo op, wann en net soll.

Eréischt 1903 kënnt den Hans Prym, e Mercerie-Fabrikant vu Stolberg, drop, fir den Drockknapp mat enger Fieder auszestafféieren an en aus raschtfräiem Stol ze maachen.

Hautdesdaags fabrizéiert d'Firma "Prym" all Dag 15 Milliounen Drockknäpp. Nëmmen den Tirettefabrikant YKK kann do international mathalen.
Meloun

De Begrëff **Meloun** huet e puer Bedeitungen:
*e Stéck Uebst: Meloun (Uebst)
*en Hutt: Meloun (Hutt)
*en Organ bei verschiddenen Zännwalen: Meloun (Wal)
Emile Boeres

De **Jean-Pierre Emile Boeres**, gebuer den 13. November 1890 zu Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 18. August 1944 bei engem Vëlosaccident, war e lëtzebuergesche Museker a Komponist an Auteur vu Revuen, dee sech besonnesch fir Theatermusek intresséiert huet.

## Säi Wierk (Auswiel)
### Operetten
* *Aubade Roumaine*, (1916)
* *Fréijohr*, (1935) 
* *Spuenesch Blutt*, Text: Emile Boeres a Louis Scheuer, Musek: Emile Boeres (1936)
* *Wann d'Blieder falen*, (1936)
* *Landstroosselidd*, (1937)
* *D'Wonner vu Spe'sbech*, (1941)

## Literatur
* Blasen L., 1988. *Lëtzebuerger Komponisten.* In: *Lëtzebuerger Komponisten: la musique au Luxembourg: d'Blosmuseken zu Lëtzebuerg: d'Veräinschronik vun der Lëtzebuerger Stadmusek.* Lëtzebuerg, Sankt-Paulus-Dréckerei, S. 23-191 (Emile Boeres: S. 70-73).

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Komponisten
* Lëtzebuergesch Operetten
*Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller

## Um Spaweck
* ''Deutsches Gedankengut gegen „Tournées Karsenty“'' De *Sicherheitsdienst* iwwer eng Opféierung vu *Wann d'Blieder falen* vum 18.November 1940, reproduzéiert an ons stad № 71, Dezember 2002
Porte-clé

E **Porte-clé** (Méizuel: *Porte-cléen*) ass en Objet, dee mat engem Schlëssel oder mat enger Kludder Schlëssele verbonnen ass.

Porte-cléë gëtt et an alle méigleche Formen a Gréissten.

D'Sammele vu Porte-cléë gëtt Copocléphilie genannt.

## Um Spaweck
Doumstad (Tréier)

An der Tréierer **Doumstad**, déi ronderëm a speziell hanner dem Doum läit, gëtt et enk verwénkelt Gässele mat Haiser aus aacht Joerhonnerten.

D'Stroossebild vun der Doumstad, ass nach haut markéiert duerch d'Mauer déi am 11. Joerhonnert vun de Tréierer Bëscheef gebaut gouf. Si huet eng Fläch vun ongeféier 10 Hektar ëmschloss a gouf zum Deel aus Stengreschter aus réimescher Zäit gebaut. Haut fënnt een nieft den héijen ale Gaardemaueren, verschnërkelt Paarten, Wopen, laténgesch Aschrëften a Bauten aus der Doumgeschicht.
Nicolas Kettel

Den **Nicolas Kettel** oder **Nic Kettel**, gebuer de 17. Dezember 1925 zu Diddeleng, a gestuerwen de 7. Abrëll 1960 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Zwangsrekrutéierten, Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet fir d'"Stade" zu Diddeleng a bei de Young Boys zu Dikrech gespillt a 57 Matcher an der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp.

Hie war bei den Olympesche Spiller 1948 zu London dobäi an huet beim Match Lëtzebuerg - Jugoslawien (1-6) matgespillt.

Hien ass de 7. Abrëll 1960 duerch en tragescht Autosaccident gestuerwen, an dem och den Nico Reiff an den Nico Schlesser ëm d'Liewe komm sinn.

## Kuckt och
Äischer

**Äischer ** ass eng Uertschaft an der Gemeng Kiischpelt.

## Geographie
Äischer läit am Klierfdall.

Op der "Lou", net wäit vum Duerf, ass e Konfluenzpunkt. Do kräize sech de sechste westleche Längegrad an de fofzegsten nërdleche Breedegrad.. D'Plaz ass mat enger Zort Sonnenauer um Buedem markéiert, déi de Kiischpelter Sonnekrees genannt gëtt.

## Kuckeswäertes
* Rackés Millen, déi eenzeg Millen am Land, déi nach mat Wasserkraaft schafft. En ëmgeleeten Aarm vun der Klierf dreift e Waasserrad vun ënnen.
* Schlass
* Kierch

## Literatur
* Geimer, Alwin, 2008, Transit onLINE. Eine fotografische Durchquerung Europas am 50. nördlichen Breitengrad. *[[De Cliärrwer Kanton (Revue)|De Cliärrwer Kanton]] 1/2008*
* Geimer, Alwin, 2006, 50°N-6°E - Kiischpelter Sonnekrees. *De Cliärrwer Kanton 3/2006*

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Äischer op der Websäit vun der Gemeng Kiischpelt
Pënsch

**Pënsch ** ass eng Uertschaft an der Gemeng Kiischpelt.

## Geographie
Pënsch läit op der Streck tëscht Housen a Wëlwerwolz op der Pënscherbaach.

## Geschicht

## Kuckeswäertes
* D'Kierch, där hiren Tuerm op d'zweet Hallschent vum 8. Joerhonnert geschat gëtt, an dee 6 Klacken dréit.
* Déi al Gierwerei
* D'Kapell

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Uertschaften
* Naturschutzgebitt Lellgen-Fréng/op Bärel

## Um Spaweck

* Pënsch op der Websäit vun der Gemeng Kiischpelt
Wëlwerwolz

**Wëlwerwolz ** ass eng Uertschaft an der Gemeng Kiischpelt. Et war den Haaptuert vun der fréierer Gemeng Wëlwerwolz.

## Geschicht
Den Numm Wëlwerwolz kënnt vu "Willibrordus-Wiltz” ("Wylwert", "wulwer", "wulfert" sinn al vollekstemlech Bezeechnunge fir de Willibrord). Dat eelst Dokument, aus deem Wëlwerwolz bekannt ass, ass eng Schenkung vu 768-69, bei där Lännereien zu Wëlwerwolz un d'Abtei Iechternach verschriwwe goufen.

Enger Legend no ass de Willibrord selwer duerch dës Géigend gezunn an huet engem Bauer déi Quell geschenkt, déi haut nach do ass: de Willibrordusbur. 1934 gouf d'Quell nei gefaasst an eng Kapellchen driwwer gebaut.

D'Gemeng Wëlwerwolz huet den 1. Januar 2006 (Gesetz vum 14. Juli 2005) mat der Gemeng Kautebaach fusionéiert fir déi nei Gemeng Kiischpelt ze bilden.

## Kuckeswäertes
* Gare Wëlwerwolz
* Kierch Wëlwerwolz
* Sproochenhaus
* Den denkmalgeschützte Schlasstuerm
* De Willibrordus-Buer südlech vun der Uertschaft

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Wëlwerwolz op der Websäit vun der Gemeng Kiischpelt 
* ''Loi du 14 juillet 2005 portant fusion des communes de Kautenbach et de Wilwerwiltz''


Fichier:Wilwerwiltz St Willibrord Chapel.jpg|D'Willibrordus-Kapell an der Gewan bei Wëlwerwolz
File:WilwerwiltzChurch.jpg|D'Kierch vu Wëlwerwolz
Alschent

**Alschent** ass eng Uertschaft an der Gemeng Kiischpelt am Kanton Wolz.

## Geographie
Alschent läit op enger Héicht vun 380&nbsp;m (NG-L) ëstlech vum CR331 dee vu Kautebaach op Wëlwerwolz leeft.

## Fréier Gemeng
Alschent war bis de 17. Abrëll 1914 d'Haaptuertschaft vun der Gemeng mam selwechten Numm. Vun deem Dag u gouf Kautebaach d'Gemeng, déi hirersäits 2006, bei der Fusioun mat Wëlwerwolz an der neier Gemeng Kiischpelt opgaangen ass.

## Kuckeswäertes
* D'Kierch aus dem Joer 1854;

## Kuckt och

* Schibbreger Millen
* Donatus-Monument

## Um Spaweck

* Alschent op der Websäit vun der Gemeng Kiischpelt 
* ''Loi du 17 avril 1914, transférant le chef-lieu de la commune d'Alscheid à Kautenbach''
Mäerkels

**Mäerkels ** ass eng Uertschaft an der Gemeng Kiischpelt.

## Geographie
Mäerkels läit op engem Héichplateau iwwer der Wolz op hallwer Streck tëscht Wolz a Kautebaach.

## Illustratiounen

Fichier:Merkholtz_Luxembourg_01_panorama.jpg|Mäerkels vu Nacher aus gesinn
Fichier:Merkholtz_Luxembourg_02_main_street.jpg|D'Haaptstrooss
Fichier:Merkholtz_Luxembourg_04_independence_momument.jpg|Onofhängegkeetsmonument
Fichier:Merkholtz Luxembourg 05 independence monument.jpg|Plack um Onofhängegkeetsmonument
Fichier:Merkholtz_Luxembourg_03_old_school.jpg|Al Schoul
Fichier:Merkholtz_Luxembourg_06_church.jpg|Kierch


## Kuckeswäertes
* Kierch
* Donatus-Monument tëscht Mäerkels an Alschent

## Kuckt och
* Gare Mäerkels
* Mäerkelsser Millen
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Uertschaften

## Um Spaweck

* Mäerkels op der Websäit vun der Gemeng Kiischpelt 
* Wou der Däiwel ass...? Mäerkels: Frank Weyrich, Merkholtz, das Dorf, das mehr Geschichten hat als Einwohner, wort.lu [€], 22.04.2025, gekuckt den 28.10.2025
Baastenduerf

**Baastenduerf** ass eng Uertschaft an der Gemeng Tandel.

## Hydrographie
Duerch Baastenduerf leeft d'Blees.

## Geschicht
Am Liber Aureus vun der Abtei Iechternach steet, datt 806 d'Irmingard dem Klouschter vun Iechternach hir Gidder vu Baastenduerf, op der *Blinsa* (Blees) geschenkt huet.

De 17. Februar 1800 gouf Baastenduerf an de Conseil Municipal de Diekirch integréiert, an deem niewent der Stad Dikrech och nach d'Uertschaften Baastenduerf, Tandel, Bleesmillen, Ierpeldeng, Gilsdref an Angelduerf waren.

Den 18. Mäerz 1824 koume Baastenduerf, Tandel a Gilsdref an d'Gemeng Bettenduerf.

1828 gouf d'Gemeng Baastenduerf gegrënnt an huet aus den Uertschaften Bleesmillen aus der Gemeng Bettenduerf, de Sektioune Branebuerg, Këppenhaff an Tandel, déi vu Furen ofgespléckt goufen a Laaschent dat vun der Gemeng Stolzebuerg ofgezwackt gouf, bestanen.

Bei der Fusioun vun der Gemeng Baastenduerf mat der Gemeng Furen den 1. Januar 2006 koum Baastenduerf an déi nei Gemeng Tandel.

## Kuckt och
* Kierch vu Baastenduerf
* Bemierkenswäert Lann am Duerf

## Um Spaweck

* Gesetz vum 21 Dezember 2004 iwwer d'Gemengefusioun
Bëttel

**Bëttel** ass eng Uertschaft an der Gemeng Tandel.

## Geographie

Bettel läit tëscht Veianen, Héischdref a Furen un der däitscher Grenz vis-à-vis vu Roth an der Our.

## Kuckt och
* Bréck vu Bëttel
* Haupeschkierch zu Bëttel

## Um Spaweck
Laaschent

**Laaschent** ass eng Uertschaft an der Gemeng Tandel.

## Geschicht
Bis zur Fusioun den 1. Januar 2006 aus där d'Gemeng Tandel entstanen ass, war Laaschent eng Uertschaft an der fréierer Gemeng Baastenduerf am Kanton Dikrech.

Virun der Grënnung vun der Gemeng Baastenduerf am Joer 1828 huet Laaschent zu der deemolger Gemeng Stolzebuerg gehéiert, déi bei där Geleeënheet a Gemeng Pëtschent ëmgedeeft gouf.

## Kuckeswäertes
* Willibroduslanne virun der Kierch

## Kuckt och
* Kierch Laaschent
Longsdref

**Longsdref** ass eng Uertschaft an der Gemeng Tandel.

## Kuckeswäertes
* D'Kapell zu Longsdref um Marxbierg ass zanter 1939 als nationaalt Monument klasséiert.

## Kuckt och
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Tandel

## Um Spaweck
Waalsdref

**Waalsdref** ass eng Uertschaft an der Gemeng Tandel.

Datt klengt Bauerenduerf ass wuel eng vun deene leschten Uertschafte wou d'Haaptstrooss nach net erneiert gouf, soudatt de Stroum nach iwwer Kabele vun Haus zu Haus gefouert gëtt an d'Trottoiren nach aus alem Pawee sinn. Och sinn eng Rei bemierkenswäert Bauten a Bauelementer ze bewonneren.

## Fotoalbum

Image:Waalsdref 01 Hausdier 1761.jpg|Hausdier zu Waalsdref
Image:Waalsdref_03_Haaptstrooss.jpg|Haaptstrooss
Image:Waalsdref_04_Bannenhaff.jpg|Bannenhaff
Image:Waalsdref_05_Haaptstrooss2.jpg|Haaptstrooss
Image:Waalsdref_Draenk.jpg|Véidränk
Image:Waalsdref_07_Waeschbur.jpg|Wäschbuer
Image:Waalsdref_Stroossescheld.jpg|Walsdrëf ?


## Kuckt och
* Gehaanskapell vu Waalsdref

## Um Spaweck
Knapp

De Begrëff **Knapp** huet e puer Bedeitungen:
* um Gezei: Knapp (Gezei), e Boxeknapp
* en Hiwwel: den Zolwerknapp, den Helperknapp, de Knäppchen (Rollengergronn)
* den däitsche Begrëff *Knospe*: Knapp (Botanik); d'Beem si scho voller Knäpp
* eng Pautsch: en huet d'Gesiicht voller *Knäpp*
* den däitsche Begrëff *klumpig*: den Deeg ass voller *Knäpp*
* de Grëff bei engem Bengel, Tirang, Prabbeli
* den Drockknapp beim Gezei
* als Diminutiv den Drockknapp bei enger Schell: de *Knäppchen*
* an der Méizuel gebraucht fir Suen: *deen huet Knäpp*
Minijupe

Eng **Minijupe** ass eng kuerz Jupe, déi net iwwer de Knéi geet. Fir gewéinlech ass se 10–30&nbsp;cm driwwer um Enn.

D'Erfindung vun der Minijupe gëtt allgemeng der brittescher Moudendesignerin Mary Quant zougeschriwwen, där hir Kreatioun fir d'éischt 1962 an der Moudenzäitschrëft *[[Vogue]]* ze gesi war. Vun do u war de Succès vun där neier Moud net méi opzehalen. De franséische Moudendesigner André Courrèges huet 1965 souguer *[[haute couture]]* Versiounen dovun erausbruecht.

D'Opkomme vun der Minijupe huet ganz géigendeeleg Reaktiounen ervirgeruff. Engersäits ass se als reng Provokatioun gesi ginn, anerersäits ass se als Zeeche vum neie Selbstbewosstsinn vun der Fra interpretéiert ginn.

1966 ass d'Mary Quant fir hire Courage an de Welterfolleg vun hirer sënnlecher Kreatioun mam *[[Order of the British Empire]]* ausgezeechent ginn. Fir d'Iwwerreeche vum Uerden am Buckingham Palace huet se eng Minijupe ugedoen.

Um Enn vun de "wëlle Siechzeger" ass den Trend vun der Minijupe op déi nach méi kuerz **Mikrojupe** an op d'Hot Pants eriwwergaangen, déi kuerz Zäit drop och nees ofgeléist goufen, an zwar vun de laange Maxijuppen. D'Minijupe selwer huet sech awer bis haut an der Popularitéit gehalen.

## Um Spaweck
Michel Stoffel

De **Michel Stoffel**, gebuer de 24. Mäerz 1903 zu Biissen, a gestuerwen den 29. Mäerz 1963 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Moler.
__TOC__
Hien huet haaptsächlech abstrakt Biller gemoolt. Ausserdeem huet hie Mosaicker geschaf.

Virum Zweete Weltkrich war hie Sekretär vum Cercle artistique, vun 1945 bis 1949 säi President. 
1954 war hien ee vun de Matgrënner vun den *[[Iconomaques]]*.

1936 krut hien de Prix Grand-Duc Adolphe.

De Michel Stoffel huet och Bicher geschriwwen.

Als Erënnerung un hie gouf zu Biissen eng Strooss no him genannt.

## Literarescht Wierk
* *La clef de Melusine* (Erzielung), 1944
* *La réforme de la peinture française* (1944)
* *Le prestige de la matière dans l'art contemporain. Essai de synthèse*

## Gielercher
* 
* 
*  
* 

## Literatur iwwer de Michel Stoffel
* Joseph-Émile Muller & Joseph Funck, 1971. *Michel Stoffel*. Publication de la Section des arts et des lettres de l'Institut Grand-Ducal, 91 S. Lëtzebuerg. (Ouni Numm vun der Dréckerei).
* Nic Weber, 2003. *Michel Stoffel*. In: Les Cahiers luxembourgeois 2003/1.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Furen

**Furen** ass eng Uertschaft an der Gemeng Tandel.

## Geschicht
Furen war bis zur Gemengefusioun mat der Gemeng Baastenduerf den 1. Januar 2006 Haaptuert vun der eegestänneger Gemeng Furen.

## Kuckt och
* Kierch Furen

## Um Spaweck

* Websäit vun der Gemeng Tandel
Branebuerg

**Branebuerg** ass eng Uertschaft an der Gemeng Tandel.

## Geographie
Branebuerg läit op der Blees, der Hämechtbaach an der Millebaach.

D'Uertschaft huet iwwert den CR377, deen iwwert de Këppenhaff leeft, Uschloss op d' an iwwert den CR353 duerch Baastenduerf och eng Verbindung op d'.

## Geschicht
Bis zur Fusioun 1. Januar 2006 aus där d'Gemeng Tandel entstanen ass, war Branebuerg eng Uertschaft an der fréierer Gemeng Baastenduerf am Kanton Dikrech.

## Kuckeswäertes
* d'Buerg Branebuerg
* d'Kierch Branebuerg
* déi eenzeg Beruffs-Beienziichterei am Land, d'Beruffs-Beienziichterei Jungels-Hilgert

## Lieseswäertes
De gebiertege Branebuerger Schrëftsteller Nic Klecker huet seng Erënnerungen u Branebuerg am Bichelchen *Les créneaux du souvenir* publizéiert. A sengem Erzielungsband *Jadis au village* zeechent hien e schéine Portrait vu sengem Duerf.

## Literatur
* Klecker, Nic, 1997. Les créneaux du souvenir. Éditions des Cahiers luxembourgeois, Bereldange. Luxembourg, Impr. Centrale. 156 p.
* Klecker, Nic, 2002. Jadis au village / Au pied des Ardennes. Récits. Éditions des Cahiers luxembourgeois, Bäreldeng, & Éditions Memor, Bréissel. 123 p. ISBN 2-930133-75-9.
* Vannérus, Jules, 1931. Brandenbourg. *Cahiers Luxembourgeois* n° 2: 257-261).

## Kuckt och

## Um Spaweck

## Fotoalbum

Fichier:Brandenbourg_Village_01_Luxembourg.jpg|Haaptstrooss vu SO
Fichier:Brandenbourg_Village_02_Luxembourg.jpg|Haaptstrooss vun NO
Fichier:Brandenbourg_Village_03_Luxembourg.jpg|Galerie *An der Millen*
Fichier:Brandenbourg_Village_05_Luxembourg.jpg|Ländlech Architektur



Tandel, Brandenbourg (103).jpg|Vue vun der Buerg aus
Brandenbourg, 22A Haaptstrooss 01.jpg|Renovéiert Gebai an der Haaptstrooss
Brandenbourg, fréier Molkerei, Haaptstrooss 01.jpg|Fréier Molkerei



Fichier:Brandenbourg_Village_04_Luxembourg.jpg|D'Blees
Fichier:Brandenbourg_Village_06_Luxembourg.jpg|Neie Point de vue
Schielmees

D**'Schielmees** (*Parus major*) ass eng Vullenaart aus der Famill vun de Meesen (*Paridae*).

## Beschreiwung
D'Schielmees ass déi gréisst an déi heefegst vun de Meesen. Hire Kapp ass schwaarz mat wäisse Baken. Bei de jonke Schielmeesen ass de Bak hellgiel. De Bauch ass giel mat engem schwaarze Stréch an der Mëtt. Beim Weibchen ass dëse Stréch méi dënn wéi beim Männchen. De Réck ass gréng.
De Gesank vun der Schielmees ass ganz ofwiesslungsräich. Et héiert een dacks schonn am spéide Wanter en "zi zi dee".

## Ekologie

### Ernierung
D'Schielmeese friesse virun allem Insekten. Si picken un de Beem oder sichen um Buedem an am Kraut no Déieren. De Gäertner gesäit si dofir gär als natierlech Hëllef bei der Bekämpfung vum Gedéiesch am Gaart.

Am Wanter gesäit een d'Schielmeesen dacks bei de Fudderplazen. Si hu virun allem d'Sonneblummekäre gär. Op laang Dauer bekënnt hinnen déi eesäiteg Ernierung awer net.

### Liewensraum
D'Schielmeese komme bal iwwerall vir, wou et Beem ginn. Si si ganz upassungsfäeg. Duerch Nistkëschte kann een hinnen hëllefen. Am Wanter bleiwen d'Schielmeesen an hirer Heemecht. Eenzel Meese schlofe vun November bis Februar nuets an den Nistkëschten.

### Brutfleeg
Schonn Enn Wanter gesäit ee Koppelen déi zesummegehéieren. Ab Mëtt Mäerz schléift d'Weibchen nuets net méi an der Nistkëscht. Bei guddem Wieder schleefen d'Meesen dréchent Moos, Grieser an Hoer an d'Këscht. An der Mëtt vum Koup gëtt eng Kaul gemaach. Dës Kaul gëtt mat Plommen an Hoer ausgekleet. Jee no Baussentemperatur leet d'Weibchen ëm den Ufank Abrëll all Dag géint der Mueren en Ee. Dës ginn am Ufank nach net gebréit. Si gi mat Plommen an Hoer zougedeckt. Wann et nuets kal gëtt, schléift d'Weibchen am Nascht fir d'Eeër waarm ze halen. De Männche markéiert den Terrain mat sengem Gesang.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Vullen zu Lëtzebuerg
* Kleng Schielmees

## Um Spaweck
* Live Biller aus engem Nascht
Engem en X fir en U virmaachen

D'Riedensaart "**engem en X fir en U virmaachen**" steet fir "een iwwer d'Realitéit täuschen" oder "ee beducksen".

## Originn
Hautdesdaags misst et eigentlech heeschen "engem en X fir e V virmaachen", well gemengt sinn déi réimesch Zuele "V" (fënnef) an "X" (zéng). Mä bei de Réimer konnt ursprénglech de Konsonant "V" och als Vokal "U" gebraucht ginn, a sou ass dat och an eisem Spréchwuert erhale bliwwen.

Op der Maartplaz oder an der Wiertschaft goufen deemools d'Präisser, d'Scholden an d'Rechnungen op kleng Wuesstafele geschriwwen. Wann also een onbemierkt bei e "V" ënnen zwéi kleng Strécher bäigemaach huet, da krut en en "X" an hat domat deem anere seng Schold een Zock vu fënnef op zéng verduebelt. Duerch sou en einfachen Trick ass den Debiteur iwwer de reelle Präis getäuscht ginn a war beduckst.

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Riedensaarten
Lëtzebuerger Militärmusek

D**'Lëtzebuerger Militärmusek** (op Franséisch: * Musique militaire grand-ducale*) ass deen eenzege Musekcorps (Fanfaren an Harmonien) am Land, deen nëmmen aus Beruffsmuseker besteet. Et handelt sech ëm en Total vu ronn 60 Museker. D'Militärmusek an hiren Dirigent stinn ënner dem direkte Kommando vum Chef vum *État-Major* vun der Lëtzebuerger Arméi.

## Geschicht

Nodeem d'Groussherzogtum Lëtzebuerg 1815 um Wiener Kongress gegrënnt gi war, ass de Besoin fir eng national Arméi entstanen. Wéinst politesche Schwieregkeete sinn déi éischt Bataillounen eréischt 1842 entstanen. Am éischte Batailloun, deen zu Iechternach stationéiert war, gouf den 29. Dezember 1842 ënner der Leedung vum Franz Ferdinand Hoebich d'Lëtzebuerger Militärmusek gegrënnt. Ufanks hat si ëm déi 25 Museker a mat der Zäit sinn et der ëmmer méi ginn.

Am zweete Batailloun, deen zu Dikrech stationéiert war, gouf d'Militärmusek ënner der Leedung vum Jean-Antoine Zinnen, dem spéidere Komponist vun der lëtzebuergescher Nationalhymn, de 6. Dezember 1847 gegrënnt. Am Juni 1868 gouf den zweete Batailloun opgeléist an d'Militärmusek gouf just nach am éischte Batailloun weidergefouert.

Zu den offiziellen Aktivitéite vun der Militärmusek gehéiere Concerte fir de groussherzoglechen Haff an d'Lëtzebuerger Regierung bei Staatsvisitten a Receptiounen. Zu de militäreschen Aufgabe gehéieren Optrëtter op Paraden an d'Musizéiere beim Wiessel vun der Garde.

1875 huet d'Militärmusek ugefaangen ëffentlech Concerten, absënns op der Plëss ze spillen; uganks gouf et do nach kee Kiosk an d'Museker hunn am Stoen an ouni Noutestänner gespillt.

## Dirigenten
### Dirigente vum 1. Batailloun
* 1842-1879: Franz Ferdinand Hoebich
* 1879-1881: Philippe Decker
* 1881-1909: Gustave Kahnt
* 1899-1903: Edmond Patzké
* 1909-1937: Fernand Mertens
* 1937-1939: Pol Albrecht
* 1939-1960: Albert Thorn
* 1960-1971: Norbert Hoffmann
* 1971-1986: Pierre Nimax
* 1986-2011: André Reichling 
* 2011-2012: Jean-Marie Thoss (ff)
* 2012-haut: Jean-Claude Braun

Vum 1. August 2012 un ass de Jean-Claude Braun Chef an Dirigent vun der Groussherzoglecher Militärmusek. Zanter dem 1. Januar 2008 ass de Jean-Marie Thoss de Stellvertrieder vum Dirigent.

### Dirigente vum 2. Batailloun
* 1847-1852: Jean-Antoine Zinnen
* 1852-1859: P.Fr. Fischer
* 1859-1868: J.A. Muller

## Literatur
* Blasen, Léon: *Lëtzebuerger Komponisten*, 1988, Erausginn vun der *Lëtzebuerger Stadmusek*
* Nimax, Pierre: *Die Luxemburger Militärkapelle: 1842 - 2001*, An *Ons Stad*, Lëtzebuerg, No 67, (Juli 2001), Säiten 4-10

## Kuckt och
* Lëtzebuergesch Operetten
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Harmonien a Fanfaren

## Um Spaweck

* D'Säit vun der Lëtzebuerger Militärmusek
* Les Amis de la Musique militaire a.s.b.l.
* Eng Säit iwwer d'Militärmusek bei ''Ons Stad''
Orval

De Begrëff **Orval** huet e puer Bedeitungen:
* eng Trappisten-Abtei an der Belsch: Abtei Orval
* de Béier, deen an der Abtei gebraut gëtt: Orval (Béier)
* de Kéis, deen an der Abtei fabrizéiert gëtt: Orval (Kéis)
* eng franséisch Gemeng am Departement Cher: Orval (Cher)
* eng franséisch Gemeng am Departement Manche: Orval (Manche)
Biebereg

**Biebereg** ass eng lëtzebuergesch Uertschaft an Haaptuert vun der Gemeng Préizerdaul am Kanton Réiden. Se läit laanscht der N12, op enger Héicht vun ca. 276 m.

Nopeschuertschafte si Proz am Norden, Rëmerech am Osten a Platen am Südwesten.

## Bekannt Persounen

* Den Autoscoureur a Geschäftsmann *[[Nicolas Koob (Autospilot)|Kuebe Néckel]]*, war vu Biebereg gebierteg.

## Biller

Fichier:Kirche Bettborn 01.jpg
Fichier:Bettborn, 93 rue Principale 01.jpg
Fichier:Biebereg Morts pour la Patrie.jpg
Fichier:Biebereg Weekräiz.jpg


## Kuckt och
* Kierch Biebereg
Proz

**Proz** ass eng Uertschaft an der Gemeng Préizerdaul.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Wou der Däiwel ass...? Pratz: Mike Stebens, Bidscht? Jerry aus Pratz: "Wann ech an d'Zeitung komme, d'Leit gi geckeg.", wort.lu [€], 27.07.2024, gekuckt den 28.10.2025
Willy Dumont

De **Willy Dumont**, gebuer den 29. Februar 1880 zu Hamm, a gestuerwen de 24. Januar 1956 zu Iechternach, war e lëtzebuergesche Gäertner a Volleksschrëftsteller.

Fir Gäertnerei ze léieren, koum de Willy Dumont no der Primärschoul op d'Schläifmillen, bei d'Bridder Godchaux. Du krut en eng Aarbecht zu Wëntreng a beim Blummegäertner Wenandy um Lampertsbierg. No siwe Joer am Ausland koum den Dumont nees heem a krut eng Ustellung bei enger *Herrschaft* op der Schläifmillen. No 13 Joer als Gäertner an der Stëftung Pescatore huet de Willy Dumont sech selbstänneg gemaach.

Dem Willy Dumont säi léifsten Zäitverdreif war awer den Theater. Nodeem hien aus der Friemd zeréck war huet en een Theaterensembel gegrënnt an en huet ugefaangen, Stécker ze schreiwen. Den Dumont war ni en Intellektuellen; hie léisst sech am beschten als Volleksschrëftsteller klasséieren.

## Säi Wierk
* *Hierzelêd*. Kamméidistéck an 3 Akte mat Gesank, Musek vum Pol Albrecht, Linden & Hansen Verlag
* *Teschend zwê Feier*. Operett mat Gesank an 3 Akten, Musek vum Pol Albrecht, Linden & Hansen Verlag, 1916
* *Sei leschte Wonsch*. Operett an 3 Akten, Musek vum Gust Kahnt, Worré, 1927
* *Hiert Gleck*. Operett an 3 Akten, Musek vum Gust Kahnt, Linden & Hansen Verlag, 1918
* *Onst déglecht Bro't*. Operett an 3 Akten, Musek vum Gust Kahnt, Linden & Hansen, 1918
* *Verkuebelt*. Operett an 2 Akte fir Jofferevereiner, Musek vum Gust Kahnt, Linden & Hansen, 1918
* *E Mammenhierz*, Operett a 4 Akten an eng Verwandlung, Musek vum Fernand Mertens, Linden & Hansen, 1918
* *Um Hêmwé*. Operett an 2 Akten, Musek vum Pol Albrecht, Linden & Hansen, 1919
* *Onro'ech Hierzer* Volleksstéck a 4 Akten an ên Tablo, Musek vum Gust Kahnt, Worré, 1920
* *Mönschefrenn*. Vollekstéck an 3 Akte mat Gesank, Musek vum Gust Kahnt an Nic. Biever, Worré, 1921
* *Gehânskuenkelcher*. Trauerspill mat Gesank an engem Akt, Musek vum Fernand Mertens, Worré, 1924
* *Am Karschnatz*. Vollekstéck an 3 Akte mat Gesank an ên Tablo, Musek vum Pol Albrecht
* *D'Nuechtegailchen*. Volleksstéck an 3 Akten an 1 Tablo, Musek vum Pol Albrecht
* *E Fre'op*. Vollekstéck a 4 Akte mat Gesank an 2 Biller, Musek vum Pol Albrecht
## Um Spaxeck
Dräikinnekshaus (Tréier)

D**'Dräikinnekshaus** zu Tréier an der Simeonsstrooss net wäit ewech vun der Porta Nigra ass e fréigotescht Wunnhaus mat enger opfälleger Fassade. Den Numm soll vun engem Tableau vun der Epiphanie, deen am Haus houng stamen.

D'Gebai ass tëscht 1220 an 1230 als romanesche Wunntuerm opgeriicht ginn. Well sech d'Haushären an där Zäit selwer hu misse verdeedege, louch d'Entrée ursprénglech um éischte Stack iwwer der haiteger rietser Aganksdier. Iwwer eng Leeder oder Holztrap, déi bei Gefor agezu konnt ginn, war d'Wunnengen z'erreechen. Déi haiteg Agäng stamen aus spéiderer Zäit.

Well de Wunntuerm am 19. Joerhonnert komplett ëmgebaut gouf, konnt bei der Restauréierung d'Fassade nëmme schwéier nom urspréngleche Muster nees opgefrëscht ginn.

## Kuckt och
* Frankentuerm
* Jerusalem-Tuerm
Rëmerech

**Rëmerech** (och an der Schreifweis *Rëm(m)ereg* ze fannen) ass eng Uertschaft an der Gemeng Préizerdaul. Se läit op enger Héicht vun 353&nbsp;m um CR116 tëscht Biebereg am Westen a Schandel am Osten.

## Kuckeswäertes
* Erënnerungsplack a Gebuertshaus vum Lëtzebuerger Geolog Michel Lucius
* Rochuskapell

## Kuckt och

## Um Spaweck
Béiwen

Mat **Béiwen** ka gemengt sinn:
*Béiwen: eng lëtzebuergesch Uertschaft an der Stauséigemeng.
*Béiwen-Atert, eng lëtzebuergesch Uertschaft an der Gemeng Helperknapp (bis 2017: Gemeng Béiwen-Atert)
*Béiwen: de lëtzebuergeschen Numm vun der belscher Uertschaft Buvange am Areler Land.
Harel

**Harel** ass eng Uertschaft a Kadastersektioun an der Stauséigemeng.

D'Büroe vun der Gemeng sinn zanter Januar 2023 provisoresch zu Harel, well d'Märei zu Béiwen ofgerappt gouf an nei gebaut gëtt.

## Geographie
D'Uertschaft läit op enger Héicht vu 417 m. (bei der Kierch) bis 480 m. (beim Futtballsterrain) um CR309, tëscht Walter am Nordosten an dem Hareler Poteau am Südosten.

## Verkéier
Vun Harel kënnt een iwwer den CR309 an den CR315 bei Béiwen op d'N26 .

E Gemengewee leeft a Richtung Nordwesten op d'belsch Grenz a vun do aus virun op Läitrem, en aneren a südwestlecher Richtung op Liischpelt.

## Hydrographie
Vu Walter erof leeft d'Hareler Baach duerch d'Uertschaft a Richtung Sir.

## Kuckeswäertes
* Kierch Harel
* D'Monument fir de Jean-Baptiste Fallize an d'Kapell op der Plaz vun der fréierer Gierwerei, op der belsch-lëtzebuergescher Grenz, am Dall vun der Bëtler Baach.
*Fatima-Kapell

## Biller

Commune de Lac-Haute-Sûre, Harlange (101).jpg|Zu Harel, a Richtung vum Hareler Poteau
Commune de Lac-Haute-Sûre, Harlange (107).jpg|Déi provisoresch Märei (Abrëll 2023)
Commune de Lac-Haute-Sûre, Harlange (111).jpg|D'Hareler Baach am Duerf


## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Stauséigemeng
Kauneref

**Kauneref** ass eng Uertschaft an der Stauséigemeng.

## Geographie
D'Méineschbaach entspréngt op 414 Meter (NG-L) zu Kauneref.

Nopeschdierfer sin Noutem, Meecher, Léifreg an Esch-Sauer.

## Kuckeswäertes
* D'Parkierch vu Kauneref
* D'Pirminuskapell op der Përmesknupp am Bësch bei Kauneref
* D'Fräiheetsmonument mat Fligerbomm aus dem 2. Weltkrich
* Bunker "an der Runschelt" aus dem 2. Weltkrich 

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Stauséigemeng
Walter

**Walter** ass eng Uertschaft a Kadastersektioun an der Stauséigemeng.

## Geographie
D'Uertschaft läit op enger Héicht vu 448 m. um CR309, tëscht Eescheplt am Nordosten an Harel am Süden.

## Verkéier
Vu Walter kënnt een iwwer den CR309 bei Donkels op d'N15 oder iwwert den CR309 an den CR315 bei Béiwen op d'N26.

E Gemengewee leeft a Richtung Westen op d'belsch Grenz a vun do aus virun op Läitrem.

## Biller

Lac Haute-Sûre, Watrange (101).jpg|Afaart an d'Duerf wann een aus der Belsch kënnnt
Weekapell zu Walter-102.jpg|Eng Weekapell
Lac Haute-Sûre, Watrange (104).jpg|De Waassertuerm op „Pillen“


## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Stauséigemeng
Direndall

Den **Direndall** ass e Lieu-dit an der Gemeng Kielen. Et steet nëmmen een eenzegt Gebai op där Plaz, den Hotel Direndall.

## Geographie
Den Direndall läit um CR101 ongeféier op hallwem Wee vu Koplescht op Schëndels. Beim Direndall leeft och d'Mamer laanscht.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Wou der Däiwel ass...? Direndall: Lena Welter, "Für uns Kinder war es gleichzeitig ein schöner und ein gruseliger Ort", wort.lu [€], 24.08.2024, gekuckt den 28.10.2025
Weidendall

De **Weidendall** ass e Lieu-dit an der Gemeng Kielen a läit nieft dem CR101 südlech vu Koplescht. Laanscht de Weidendall leeft d'Mamer.

## Originnen
D'Schampeskellerei *[[Champagne Mercier|Mercier]]* huet fréier am Weidendall Kappweide geziicht, fir aus de Rudde Kierf flechten ze loossen, déi benotzt goufen, fir Schampesfläschen uechter d'Welt ze schécken.

## Kuckt och
Frontlueder

E **Frontlueder** ass en Zousazdeel, deen un en Trakter montéiert gëtt, a gebraucht gëtt fir Laaschten ze beweegen oder se ze hiewen (z.&nbsp;B. Stréi- an Heebotten, Mëscht).

De Frontlueder gëtt duerch d'Hydraulik vum Trakter bedriwwen a vum Chaufferssëtz aus gesteiert.

## Um Spaweck
Ronnbottepress

Eng **Ronnbottepress** ass eng landwirtschaftlech Maschinn, déi Hee oder Stréi zu Botte presst.

D'Ronnbottepress gouf 1971 vun der *Vermeer Company* erfonnt. Fir eng ronn Bott ze pressen, leeft d'Stréi oder d'Hee iwwer Rimmen, déi mat Gummisdäpp besat sinn, an d'Material oprullen. Wann d'Bott eng gewësse Gréisst huet, gëtt se mat Ficellen zesummegebonnen a kann hannen aus der Press erausrullen. D'Botten hunn en Duerchmiesser vun 1,50 Meter an e Gewiicht vun tëscht 500 an 800 Kilo.
Aansebuerg

**Aansebuerg** (lokal: **Ansebuerg**) ass eng Uertschaft an der Gemeng Helperknapp.

## Geographie
Aansebuerg läit am Äischdall.

## Kuckeswäertes
*D'Duerfkapell vun Aansebuerg gouf am Joer 1671 gebaut a steet ënner dem Patronage vun der Muttergottes, der Tréischterin am Leed. Bannena stinn d'Statue vun der Muttergottes, dem hl. Franziskus an dem hl. Niklos.
*D'Buerg Aansebuerg aus dem 12. Joerhonnert.
*D'Privatkapell um Mont Marie.
*D'Schlass Aansebuerg vu 1639.

## Kuckt och
* Kapell Aansebuerg
* Bemierkenswäert Beem am Park vum Schlass:
: Déi 220 Joer al Platan
: D'Hobichenallee nieft der Äisch
* Simmer Schmelz

## Um Spaweck

* Al Buerg

## Historesch Biller vun der Buerg Aansebuerg

Fichier:J-B-Fresez_N-Liez_ruines-du-vieux-chateau-d-ansembourg.png|Zeechnung vum Jean-Baptiste Fresez an Nicolas Liez.
Fichier:Ch Bernhoeft 1891 GD Luxembourg 18 Pl 3.5 Ansembourg ch fort.jpg|Foto vum Charles Bernhoeft, 1891
Eeschpelt

**Eeschpelt** ass eng Uertschaft an der Stauséigemeng.

## Numm
D'Awunner nennen hir Uertschaft "Eeschpelt". Um Uertschaftsschëld steet "Tarchamps / Ischpelt".

## Kuckt och
* Kierch Eeschpelt

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Stauséigemeng
Mariendall

**Mariendall** (deels och ***Märjendall***) ass eng Uertschaft an der Gemeng Helperknapp.
## Geographie
De Mariendall läit am Äischdall, am Nordoste vun Aansebuerg, op enger Héicht vun 236 Meter. E läit an enger grousser Kéier déi d'Äisch mécht, laanscht de Südhank mam Numm *Rëbben* dee vun Huelmes erofkënnt, an net wäit ewech vun der *Reiterlee* déi nordëstlech dovun eng bekannt Plaz, vun der Kopp a Bëschmassiv, mat dem Numm *Buerggruef* ass.

Ausser de Gebaier vum Klouschter gëtt et am Mariendall nach just een Haus, e fréiere Restaurant op der Strooss vun Aansebuerg op Recken. E Gruef deen der Äisch eng Partie Waasser ofzaapt leeft duerch d'Klouschter, a fëllt do d'Frelleweieren.

Ëstlech vum Mariendall läit um *Kollefeld* de Märjendaller Haff.

## Geschicht vum Klouschter

## Kuckt och
* Codex Mariendalensis
* 

## Literatur
* Marc Schoellen (ënner der Leedung vum), 2016. *Märjendall, Marienthal, Mariendall, Val-Sainte-Marie. Spurensuche in einer vielschichtigen Kulturlandschaft Luxemburgs.* Erausgi vum Service national de la jeunesse, ISBN 978-99959-935-4-2

## Um Spaweck
Méchelbuch

**Méchelbuch** ass eng Uertschaft an der Gemeng Viichten.

Op der topographescher Kaart vum Kadaster an op Stroossekaarten ass d'Uertschaft als *Michelbouch* uginn. An der Nomenclature vun de Lëtzebuerger Uertschafte gëtt se als *Michelbrouch* gefouert.

## Kuckt och
* Nikloskapell zu Méchelbuch

## Um Spaweck

* Websäit vun der Gemeng Viichten