open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Europahaus

D**'Europahaus** an der Stad Lëtzebuerg, um Krautmaart op Nummer siwen, regruppéiert d'Vertriedung vun der Europäescher Kommissioun, den Informatiounsbüro vum Europaparlament an en Europäeschen Informatiounszenter.

Am Juni-Juli 2021 plënneren déi zwéin Informatiounsbüroen an nei Raimlechkeeten op de Kierchbierg, an d'Konrad-Adenauer-Gebai, wou bis 2024 och en interaktiven, barriärfräien Zentrum fir Visiteure mam Numm "Erliefnes Europa" ageriicht gëtt.

## Servicer

D'Europäesch Kommissioun, d'Europaparlament, den Europäesche Rechnungshaff, d'Europäesch Investitiounsbank an den Office des publications bedreiwen zesummen den Europäeschen Informatiounszenter um Rez-de-chaussée vum Europahaus, deen eng Partie Servicer ubitt, besonnesch am Beräich Informatioun fir den Europäesche Bierger:

* Dokumentatiounszenter iwwer Europa mat Broschüren, Pousteren, Bicher, Europaliteratur speziell fir Kanner a Gadgeten;
* Internetstuff mat Zougank op all Internetportaler vun der EU;
* Visitte bei deenen d'Aarbechtsweis vun den Europäeschen Institutiounen oder aktuell Theemen unhand vu Filmer presentéiert ginn;
* Berodungsdéngschter wéi z.&nbsp;B. d'Konsumenteberodung vum "Centre européen des consommateurs" an d'juristesch Berodung vum "Service Eurojus";
* Konferenzen, z.&nbsp;B. de Konferenzzyklus "Les midis de l'Europe";
* Méiglechkeet fir Journalisten, um deegleche Pressebriefing vun der Europäescher Kommissioun deelzehuelen.

## Geschicht vum Gebai

D**'Gilly-Haus** hëlt d'Hallschent vun enger urbaner Insel an der Stad an, tëscht dem Krautmaart, der Fleeschiergaass an de Stroosse „Rue du Palais de justice“ an der „Rue de la Monnaie“.

Sou wéi déi Nimm et undeiten, waren an deem Quartier eng Partie Händler present, wéi eng Metzleschhal am 16. Joerhonnert, en Atelier fir Mënzen ze klappen an e Kärenhandel am 17. Joerhonnert. Déi Haiser waren no bei dem Gouverneur sengem Haus (haitegt Mansfeld-Gebai), dat vun 1795 un an e Justizpalast ëmgebaut gouf. D'Metzleschhal war héchstwarscheinlech am Gebai zanter dem Mëttelalter bis an d'Renaissance eran.

De Gabarit vum Haus a säi géien Daach kéinten aus der zweeter Hallschent vum 16. Joerhonnert stamen. Am Haus si souguer Spueren ze fannen, déi op d'Mëttelalter zeréckféieren. An der Literatur fanne sech awer leider bis an dat 20. Joerhonnert keng konkreet Hiweiser op dëst Haus.

Am Joer 1921 huet de Guillaume Salomon, genannt "Gilly", an d'Gebridder Fred an Idek Lieblich, hei d'Schonggeschäft "Chaussures Gilly" opgemaach, genannt nom gekierzte Virnumm vum Guillaume. Wärend de Krichsjoren hunn d'Famillje Salomon a Lieblich misse vu Lëtzebuerg fort. De Gilly ass 1944 zu Tel-Aviv gestuerwen, wou hien och begruewen ass. Seng Fra, d'Rose Salomon, ass nom Krich op Lëtzebuerg zeréckkomm an huet d'Schonggeschäft nees nei opgebaut bis si et hirem Brudder, dem Fred Lieblich, iwwerlooss huet.

Am Summer 2006 huet d'Famill Lieblich hire Commerce agestallt an eng Partie vun de Gebaier un d'Europäesch Institutioune verlount.

## Um Spaweck
* Websäit vun der Vertriedung vun der Europäescher Kommissioun zu Lëtzebuerg
* Websäit vum Informatiounsbüro vum Europaparlament zu Lëtzebuerg
Marc Glesener (Journalist)

De **Marc Glesener**, gebuer 1969 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergesche Journalist a Kommunikatiounsberoder. Hie war vum 1. Januar 2010 bis den 1. September 2012 Chefredakter vun der Dageszeitung *[[Luxemburger Wort]]*.

De Marc Glesener huet op der Universitéit Metz-Nancy Droit studéiert, a gouf 1990 Korrespondent vum *Luxemburger Wort*. 1992 huet hien als Lokalredakter beim *Wort* ugefaangen an och eng Zäitche fir de Radio DNR geschafft. Vun 1995 un huet hien an der Redaktioun fir Innepolitik geschafft. E gouf fir ee Joer Sekretär vun der CSV-Chambersfraktioun, ier en 2005 Chef vun der Rubrik Innepolitik gouf. Am Dezember 2006 gouf de Marc Glesener zum Chefredakter-adjoint vum *Wort* ernannt, kuerz duerno zum Sous-Direkter an annerhallef Joer drop zum delegéierte Chefredakter.

Den 19. Juli 2012 gouf matgedeelt, datt de Marc Glesener Saint-Paul Luxembourg op den 1. September géif verloossen.

Hien ass Member vun der *Union des Journalistes Luxembourg* a vun 2008 bis 2010 Member vum Conseil de presse. Virdru war hie Generalsekretär vun der CSJ.

Am Dezember 2015 gouf hien zum Pressespriecher vun der FSHCL ernannt, Mandat wat hien 2017 néiergeluecht huet.

De Marc Glesener ass bestuet. Hien ass de Jong vum Marcel Glesener.

## Publikatiounen
* *En quête de cohésion*; zesumme mam François Biltgen, Saint-Paul Luxembourg, 2007.
## Um Spaweck
Marc Glesener (Gewerkschaftler)

De **Marc Glesener** ass e lëtzebuergesche Gewerkschaftler.

Vun 1994 bis 2014 war hie President vun der Association luxembourgeoise des employés de banque et d'assurance (ALEBA). De 15. Oktober 2014 gouf de Roberto Scolati zu sengem Nofollger gewielt.
Michael Kravagna

De **Michael Kravagna**, gebuer de 25. Januar 1962 zu Klagenfurt an Éisträich,
ass e Moler.

Vun 1982 bis 1989 huet hien op der *Hochschule für angewandte Kunst* zu Wien studéiert.

Zanter 1994 wunn a schafft hien zu Saint-Séverin-en-Condroz an der belscher Provënz Léck.

## Ausstellungen
### 2004
* Galerie Schlassgoart, Esch-Uelzecht
### 2008
* Participatioun um *Salon* vum *[[Cercle artistique de Luxembourg]]* als Invité vun der Isabelle Lutz, Stad Lëtzebuerg
### 2009
* Galerie op der Kap, zesumme mat der Isabelle Lutz an dem Tom Flick

## Um Spaweck
* De Michael Kravagna op op der Websäit vu ''MediArt''
Mathematesch Konstant

Eng **mathematesch Konstant** ass eng fest definéiert speziell reell oder komplex Zuel, déi sech op eng natierlech Aart a Weis an der Mathematik ergëtt. Am Géigesaz zu de physikalesche Konstante gi mathematesch Konstanten onofhängeg vu jiddwer physikalescher Mooss definéiert.

## Verschidde wichteg mathematesch Konstanten

## Kuckt och
* Physikalesch Konstant
Marc Levy

De **Marc Levy** [], gebuer de 16. Oktober 1961 zu Boulogne-Billancourt, ass e franséische Schrëftsteller.

## Wierk

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum Marc Levy
Anne Heniqui

D**'Anne Heniqui**, 1969 gebuer, ass eng lëtzebuergesch Journalistin.

Si huet Journalismus a Kommunikatioun op der ULB zu Bréissel studéiert. No siwe Joer Karriär um soziokulturelle Radio schafft si vun Oktober 2001 bis Februar 2012 fir d'Lëtzebuerger Land, wou si virun allem mat follgende Sujete befaasst: Geriichter, Kooperatiounspolitik, sozial Legislatioun an de Beräicher Kannerrechter, Jugendschutz, Strummerten an Prisongssystem. Zanter Mäerz 2012 schafft si um Lëtzebuerger Rechnungshaff.
Elektromagnéiteschen Impuls

En **elektromagnéiteschen Impuls**, ofgekierzt *EMP* vum engleschen *Electromagnetic Pulse*, ass een eemolegen, kuerzzäitegen, héichenergeteschen, breetbännegen elektromagnéiteschen Ausgläichsvirgang. Et handelt sech dobäi ëm een net periodescht (pulséierend) Evenement, mä ëm en transiente Virgang mat der wesentlecher Eegenschaft, a ganz kuerzer Zäit op e bestëmmte Maximalwäert ze klammen an da vergläichsweis lues nees op de stationäre Rouwäert ofzefaalen.
Matsuo Bashō

De **Matsuo Bashō**, op Japanesch 松尾芭蕉 *Matsuo Bashō*, eigentlech *Matsuo Munefusa*, gebuer 1644 zu Ueno, a gestuerwen den 28. November 1694 zu Osaka, war e japaneschen Dichter.

## Um Spaweck
EMP

D'Ofkierzung **EMP** steet fir:
* Elektromagnéiteschen Impuls
* Experience Music Project, e Musée zu Seattle
Experience Music Project

Den **Experience Music Project**, ofgekierzt *EMP*, ass ee Musée fir populär Musek zu Seattle a gouf vum Paul Allen, dem Matgrënner vu Microsoft, gestëft.

Architekt ass de Frank Gehry.

## Um Spaweck
Strudelwierm

D**'Strudelwierm** (Turbellaria) sinn eng Klass vun de Plattwierm (Plathelminthes). Dësen Taxon ëmfaasst ongeféier 3.000 rezent Aarten, déi virun allem an de Mierer an am Séisswaasser, awer seelen um Land liewen.

De Strudelwuerm *Dendrocoelum warnimonti* (Jules Hoffmann, 1964) gouf bei Esch-Uelzecht an enger Galerie vun der Arbed entdeckt a gouf vum Auteur nom lëtzebuergesche Biolog Jean Warnimont (1833-1887) genannt.

## Um Spaweck
Plattwierm

**Plattwierm** (Plathelminthes, och Platyhelminthes vum griechechen *platys* = platt an *helminthes* = Wierm) sinn einfach, zweesäiteg symmetresch, flaach, wuermfërmeg, wierbellos Déieren.

Déi meescht Aarte si Parasitten, woubäi et och fräiliewend Aarte ginn, déi sech raiberesch ernieren.

Dë Stamm vun de Plattwierm huet véier Klassen. Déi dräi Klasse Bandwierm, Suckelwierm an Hokesuckelwierm liewe parasitesch a ginn am Ënnerstamm Neodermata zesummegefaasst. D'Klass Strudelwierm ëmfaasst all fräi liewend Aarten.

## Um Spaweck
Trëndel

En **Trëndel** ass eng Mass Waasser, déi sech dréint. Trëndele kommen dacks am Mier vir a ginn duerch Gezäite provozéiert. Déi meescht dovu sinn net besonnesch staark, eenzeler awer schonn, an deem Fall schwätzt ee vun engem Maelstrom. Ee vun de Stäerksten ass de *[[Moskstraumen]]* bei de Lofoten an Norwegen, dee sech an der Moyenne mat 27,8&nbsp;km/Stonn beweegt. En huet an der Literatur ë.&nbsp;a. den Edgar Allan Poe an de Jules Verne (*Vingt mille lieues sous les mers*) inspiréiert.

Méi kleng Trëndele kann ee beim Oflaf vum Waasser aus enger Bidden oder engem Lavabo observéieren.

Och ënner Waasserfäll kënnen Trëndelen entstoen, wéi z.&nbsp;B. bei de *Whirlpool* ënner den Niagarafäll.

## Um Spaweck
Strudel

E **Strudel** ass eng Bakwuer aus enger gefëllter a gebakener oder gekachter Deegrull. Si kënnt aus dem fréieren Habsburgerräich an ass haut nach feste Bestanddeel vun der Kiche vun de Länner, déi draus ervirgoungen, wéi der éisträichescher, der ongrescher oder der tschechescher. Dat eelst bekannte Rezept gouf 1696 an enger *Koch Puech* betitelter Handschrëft festgehalen (haut Wiener Stadbibliothéik).

Fir den Deeg gëtt jee no Rezept Strudeldeeg, mä och Blieder- oder Hiefdeeg geholl. Strudeldeeg gëtt aus rengem Weessmiel, Waasser an Ueleg gemaach. Dee muss intensiv gekniet a geklappt ginn, an da laang rouen, fir datt en extreem dënn ausgezunn a -gerullt ka ginn. Fir datt e gutt opgeet gëtt Hirschharsalz mat drënner gemëscht.

Et gëtt onzieleg Strudelvariatiounen, déi geleefegst ass den Äppelstrudel (mat Äppel, Roséngen an Nëss), mä et gëtt der och mat anerem Uebst, z.&nbsp;B. Kiischten, wäissem Kéis ("Topfenstrudel") an souguer e *Blutwurststrudel*.

## Um Spaweck
Réngelnatter

D**'Réngelnatter** oder och einfach **Adder** (*Natrix natrix*) ass eng Schlaang, déi zu der Famill vun den Natteren (Colubridae) gehéiert. D'Aart deelt sech an e puer Ënneraarten op, déi an deene meeschten Deeler vun Europa, Asien an Nordafrika doheem ass.

D'Réngelnatter ass mat 80 bis 100&nbsp;cm Längt déi gréisst Schlaang déi zu Lëtzebuerg virkënnt an ass queesch duerch d'Land ze fannen. S'ass net gëfteg.

Der Réngelnatter hir Faarf variéiert vu schifergro bis gréng-brong oder oliv-brong. Seelen trieden och ganz oder deelweis schwaarz Individuen op (Melanismus).

Dem Heng Klees no ass se zu Lëtzebuerg deelweis och ënner de Bezeechnungen *Adder, Heckenéil, Heckeschlaang, Onk* oder *Wisenéil* bekannt.

## Literatur
* Klees, Henri, 1981. *Luxemburger Tiernamen*. Beiträge zur luxemburgischen Sprach- und Volkskunde Nr. XIV. 131 S., Pierre Linden, Lëtzebuerg.
* La Fontaine, Alphonse de, 1870. Reptiles. 49 p.&nbsp;Imprimerie V. Bück, Luxembourg.
* Proess, Roland (Hrsg.), 2007. Verbreitungsatlas der Reptilien des Großherzogtums Luxemburg. Ferrantia 52. ISSN: 1682-5519.

## Um Spaweck
Melanismus

**Melanismus** (griichesch vu *melos* = schwaarz) gëtt am Déiereräich eng iwwerméisseg schwaarz Pigmentéierung respektiv déi deelweis massenhaft Oflagerung vu Melaninen. E melanistescht Déier (op Däitsch och "Schwärzling" genannt) ass am Géigesaz zu der normaler Fierwung vu senger Aart komplett schwaarz gefierft. Déi bekanntst melanistesch Déieren sinn déi schwaarz Pantheren.


Fichier:Blackleopard.JPG|E schwaarze Panther
Fichier:Natrix natrix 01 Bascharage Luxembourg 20090703.jpg|Eng "melanistesch" Variant vun der Réngelnatter


## Um Spaweck
Japanesch

**Japanesch** oder d**'japanesch Sprooch** (op Japanesch 日本語 *nihongo*) ass d'Amtssprooch vu Japan. Et ass d'Mammesprooch vu ronn 99&nbsp;% vun der Bevëlkerung vu Japan. Déi grouss Gruppen a Brasilien an an den USA déi japanesch schwätzen, sinn Nokomme vu japaneschen Emigranten. Eng Besonneschkeet vun der Sprooch ass hire komplexe Schreifsystem, deen eng Mëschung aus chineeseschen Zeechen (Kanji) a Silbeschrëften Hiragana a Katakana ass.

## Geschicht

## Dialekter
Japanesch besteet och aus enger Abberzuel vun Dialekter, déi ë.&nbsp;a. duerch d'Besiidlung vun den ofgeleeënen Deeler an de Bierger vum Archipel entstane sinn. Och déi politesch Zersplitterung an de limitéierte sproochlechen Austausch tëscht de Leit aus de verschiddene Regiounen huet d'Entwécklung vun den Dialekter begënschtegt.
## Geographesch Verbreedung


Japanische Dialekte.png|Kaart mat de japaneschen Dialekter an Akzenter


## Schreifweis an Aussprooch

### Alphabet

### Grammaire

### Textbeispill

## Literatur

* Charles Haguenauer, *Morphologie du japonais moderne*, vol. 1, *Généralités, mots invariables*, C. Klincksieck, Paris, 1951, 425 p.
* Charles Haguenauer, *Le japonais à l'École nationale des langues orientales vivantes*, I. N., Paris, 1948
* Jean Mathieu et Colette Batsch, *Invitation au japonais : à la découverte de la langue et de l'écriture*, L'Asiathèque, Paris, 2009 (nouvelle éd. révisée), 191 p. ISBN 978-2-915255-89-8
* Nakami Yamaguchi, *Histoire de la langue japonaise*, Éditions Iwanami

## Kuckt och

## Um Spaweck
Christian Lavey

De **Christian Lavey**, gebuer den 8. Januar 1976 als Christian Kies, ass e lëtzebuergeschen Entreprener, Zauberkënschtler an Illusionist.

Hien ass international als Zauberkënschtler opgetrueden a gouf aus iwwer 1000 Kënschtler fir de gréissten Zauberfestival a Bayern, *Bamberg zaubert 2009*, ausgewielt. 2008 gouf hie vun *TomCatMagic* als Zauberer vum Joer ausgezeechent. 2021 ass hien als "Künstler des Jahres" vum däitsche Künstler Magazin ausgezeechent gin.

Den 23. Januar 2018 hat de Christian Lavey (ënner dem Numm Christian Kies) eng Petitoun an der Chamber agereecht. Déi Petition hat als Zil, datt Lëtzebuerg en "Doudes Stär" baue soll, wéi am Film "Star Wars". An engem Interview mat engem lokale Sender huet de Lavey awer wësse gelooss, datt dat Ganzt nëmmen e Witz an eng Iddi aus puerer Langweil war.

Als Entreprener huet den Lavey d'Master Franchise Lizenz vun der schweedescher Firma Partyland iwwerholl an huet och e Buttek am Zentrum vun Treier. Donieft ass en och Grënner vun de Firme Kies Sàrl-S (Lizenz- an Eventvermaartung) an Dainties GmbH.

## Um Spaweck
*Homepage Christian Lavey
*De Christian Lavey zu Worms
*Twitter Account vum Christian Lavey
*Youtube Kanal vum Christian Lavey mat Zaubervideon
ISBN

**ISBN** ass d'Ofkierzung fir d'international Standardbuchnummer (englesch: ***International Standard Book Number***), eng Nummer, déi et erlaabt, Bicher eendeiteg zu identifizéieren. D'ISBN baséiert op der internationaler Norm ISO 2108 aus dem Joer 1972.

Zanter dem 1. Januar 2007 huet ISBN 13 Stellen; virdrun waren et nëmmen zéng.

Bicher, déi zu Lëtzebuerg erauskommen, hunn op der 4. Plaz (engl. *Language Group*) vun der ISBN Nunmmer ëmmer eng 2 fir Franséisch stoen, och wann d'Buch op Däitsch oder Lëtzebuergesch, oder soss eng Sprooch geschriwwen ass.

Fir eng Nummer ze kréie muss een op d'mannst véier Bicher bei der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik hannerleeën (kuckt: *[[Dépôt légal]]*).

Fir Zäitschrëften a Publikatiounsserië besteet d'ISSN-Nummer (engl. *International Standard Serial Number*).

## Um Spaweck
* IsbnCheckAndFormat, een ISBN Préiftool vun der *Wikimedia Foundation*
ISSN

**ISSN** ass d'Ofkierzung fir d'international Standardseriennummer (englesch: ***International Standard Serial Number***), eng Nummer, déi et erlaabt, Zäitschrëften a Publikatiounsserien eendeitig z'identifizéieren. D'ISSN baséiert op d'international Norm ISO 3297 aus dem Joer 1975. De Pendant vun der ISSN bei de Bicher ass déi méi bekannten ISBN (engl. *International Standard Book Number*).
Sprénger (Schach)

De **Sprénger**, och **Päerd**, Unicode: ♘ ♞, ass eng Figur beim Schachspill. Zesumme mam Leefer gehéiert en zu de Liichtfiguren an den Offizéier.

An der Grondstellung vun enger Schachpartie huet jiddwer Partei zwéi Sprénger. De wäisse *Kinnekssprénger* steet am Ufank vum Spill um Feld g1 an de Schwaarzen op g8. De wäissen *Dammesprénger* steet um Feld b1 an de schwaarzen op b8. Dat Besonnescht um Sprénger ass, datt en als eenzeg Schachfigur iwwer eegen a géigneresch Figuren a Bauere „sprange“ kann.

## Kuckt och
* Spréngerendspill

## Um Spaweck
Tuerm (Schach)

Den **Tuerm**, Unicode: ♖ ♜, ass déi zweetstäerkst Figur beim Schachspill. Zesumme mat der Damm gehéiert en zu de Schwéierfiguren. Et ënnerscheet een an der Grondstellung an an der Erëffnung tëscht Dammentuerm a Kinnekstuerm. Den Dammentuerm ass um Dammefligel postéiert; de wäisse steet um Feld a1 an de schwaarzen op a8. De Kinnekstuerm ass um Kinneksfligel postéiert; de wäisse steet um Feld h1 an de schwaarzen op h8.

## Den Tuerm an deenen dräi Spillphasen
### An der Erëffnung
An der Erëffnung spillt den Tuerm keng wichteg Roll sou laang wéi seng Beweegungsméiglegkeeten duerch d'Baueren ageschränkt sinn. Säin Asaz fänkt meeschtens mat der Rochade un, déi den Tuerm méi a Richtung Zentrum bréngt, oder bei heterogene (entgéintgesaten) Rochaden, andeems duerch d'Zéie vun de Randbaueren (zum Beispill h2-h4 oder h7-h5 no der kuerzer Rochade vum Géigner) probéiert gëtt, d'Ausgangslinn vum Tuerm opzemaachen, fir sou ee Kinneksugrëff z'ënnerstëtzen.

### Am Mëttelspill
Den Tuerm ass eng typesch Mëttelspill- an Endspillfigur. Wat manner Figuren um Briet sinn, wat den Tuerm seng Reechwäit besser ausnotze kann. Déi gréisst Wierkung entwéckelt den Tuerm op enger oppener oder hallefoppener Linn.

### Am Endspill
D'Mattsetze mat Tuerm a Kinnek géint Kinnek gehéiert zur elementarer Mattféierung. Endspiller mat Tierm a Baueren nennt een Tuermendspiller, a stellen ongeféier d'Hallschent vun den Endspiller duer.

## Kuckt och
* Tuermendspill

## Um Spaweck
Damm (Schach)

D**'Damm**, Unicode: ♕ ♛, ass déi stäerkst Figur beim Schachspill. Zesumme mam Tuerm gehéiert si zu de Schwéierfiguren. An der Praxis ass d'Damm am Zesummespill mat Tuerm, Leefer a Sprénger eng staark Ugrëffsfigur.

## Damm an deenen dräi Spillphasen
### Erëffnung
An der Erëffnung sollt d'Damm net ze fréi entwéckelt ginn, well hir exponéiert Stellung dem Géigner Geleeënheet gëtt seng eege Figure duerch Ugrëff op d'Damm, déi doropshin zéie muss, mat Tempogewënn z'entwéckelen. An der Reegel ass et dohier méi sënnvoll, fir d'éischt d'Liichtfiguren, also d'Sprénger an d'Leefer, z'entwéckelen an ze rochéieren. Eng Ausnam stellt zum Beispill d'Skandinavesch Verdeedegung duer, bei där d'Damm schonn am zweeten Zuch gezu gëtt.

### Mëttelspill
Am Mëttelspill sollt d'Damm zentraliséiert ginn, fir hir Kraaft z'entfalen. Virun allem d'Kontroll vun oppene Linnen an Diagonalen ass unzestriewen, well se dann hir gréisste Stäerkt, hir Reechwäit, ausspille kann. Dacks féiert d'Damm den Ugrëff duerch, nodeem déi aner Figuren déi dofir néideg Viraussetzunge geschaf hunn. Een an der Literatur beléift Motiv, dat an der Praxis allerdéngs seele virkënnt, ass d'Dammenaffer. Dobäi gëtt d'Damm géint eng däitlech méi schwaach Figur geaffert, fir ee spillentscheedende Virdeel z'erlaangen, zum Beispill een direkte Mattugrëff.

### Endspill
D'Damm kann entscheedend beim Mattsetze vum géigneresche Kinnek hëllefen. Grad am Endspill, wa bal keng Figure méi um Schachbriet sinn, ka se hir grouss Reechwäit besonnesch gutt ausspillen, wouduerch se dacks zu enger spillentscheedender Figur gëtt.

## Kuckt och
* Dammenendspill

## Um Spaweck
Kinnek (Schach)

De **Kinnek**, Unicode: ♔ ♚, ass déi wichtegst Figur beim Schachspill, well et d'Zil vum Spill ass, de géigneresche Kinnek matt ze setzen - woumat d'Partie direkt ophält. Matt setzen heescht, de géigneresche Kinnek mat enger (oder méi) Figur(en) ze bedreeën, ouni datt d'Menace ofgewiert ka ginn duerch Ewechzéie vum Kinnek op en onmenacéierte Feld, duerch d'Schloe vun der ugräifender Figur oder duerch d'Dotëschentzéie vun enger Figur. Als besonneschen, allerdéngs net ganz verbreete Geste, datt e verluer huet oder opgëtt, kann een den eegene Kinnek um Schachbriet ëmgeheie respektiv ëmleeën.

Jiddwer Partei huet ee Kinnek. An der Grondstellung steet de wäisse Kinnek um Feld e1 an de schwaarzen op e8.

## De Kinnek an deenen dräi Spillphasen
### An der Erëffnung
An der Erëffnung kënnt et an der Reegel drop un, de Kinnek sou séier wéi méiglech duerch d'Rochade a Sécherheet ze bréngen.

### Am Mëttelspill
Am Mëttelspill gehéiert d'Sécherung vum Kinnek viru géignereschen Ugrëffer zu de strategeschen Ziler.

### Am Endspill
Am Endspill spillt de Kinnek eng wesentlech Roll. Am Géigesaz zu deenen anere Spillphasen, wou d'Secherheet vum Kinnek prioritär ass, hëlt de Kinnek aktiv um Geschéien deel an ass besonnesch a Bauerenendspiller entscheedend. Dobäi kënnt et dacks op d'Zentraliséierung an op d'Oppositioun vun de Kinneken un.

## Kuckt och
* Oppositioun (Schach)

## Um Spaweck
Palais Stoclet

De **Palais Stoclet** (nl.: *Stocletpaleis*) ass eng Villa an der Avenue de Tervuren an der Bréisseler Gemeng Woluwe-Saint-Pierre. E gouf tëscht 1905 an 1911 no de Pläng vum éisträicheschen Architekt Josef Hoffmann fir de President vun der Société générale de Belgique, Adolphe Stoclet, gebaut.

Den Hoffmann war Member vun der Wiener Sezessioun. Hien hat en onbegrenzte Budget a fräi Hand, dee Stadpalais z'entwerfen. Vun him entworf ass net nëmmen d'Architektur, mä och de Gaart, an zum Deel d'Bannendekoratioun, bis hin zu de Klenschen an den Iesscouverten. Fir de Rescht vun de Géigestänn an Dekoratiounen huet e Membere vun der Wiener Werkstätte chargéiert, an ë.&nbsp;a. och de Gustav Klimt, deen e Mosaik an der Salle-à-manger entworf huet (e fréien Entworf vun *Der Kuss*), an de Fernand Khnopff.

Architektonesch gräift d'Haus, dat um Héichpunkt vum Jugendstil gebaut gouf, senger Zäit viraus; seng geometresch Formen erënneren un Art Deco a Kubismus, déi eréischt Joren duerno verbreet goufen.

De Palais Stoclet war vun Ufank un als e Gesamtkonschtwierk konzipéiert. 1976 koum en ënner Denkmalschutz an 2004 gouf de Gaart als geschützt Landschaft klasséiert. Wéi nom Doud vun der leschter Awunnerin vum Haus, der Schnauer vum Alphonse Stoclet, 2002, gefaart gouf, d'Miwwelen an d'Dekoratiounsgéigestänn kéinte vun den Ierwe verkaf ginn, goufen och dës 2006 klasséiert.

De Palais ass nach ëmmer a Privatbesëtz an ass net zougänglech.

Am Juni 2009 gouf e vun der UNESCO als Weltierwe klasséiert.

## Kuckt och
*Lëscht vun de Weltierwen an Europa
## Um Spaweck

*  De Palais Stoclet op der Websäit vun der Art Nouveau Society
S Orionis

Den **S Orionis** ass e roude Ris am Stärebild Orion. Hien zielt zu de Mira-Verännerlechen a pulséiert an engem Rhythmus vu 420 Deeg. Dobäi variéiert säi Radius vun 1,9 bis 2,3 AE.

## Kuckt och
* Lëscht vun de gréisste Stären
* Mira-Stär
* Roude Ris
Astrophysics Data System

Den **Astrophysics Data System (ADS)** ass eng vun der NASA finanzéiert Datebank fir Fachliteratur um Gebitt vun der Astronomie a vun der Astrophysik. Erfaasst sinn och Publikatiounen aus der Physik an der Geophysik souwéi elektronesch Virofdréck vum ArXiv-System.

D'ADS ass déi gréisst Literatursammlung am Beräich vun der Astronomie. Informatiounen, Titelen, Autoren, Zesummefaassungen (Abstract) an Zitéierheefegkeete si fräi zougänglech. Vill eeler Fachpublikatioune si vollstänneg ofruffbar, wärend nei Publikatiounen iwwer Linke gewéinlech nëmme fir Abonnenten op sinn.

Am Mäerz 2008 waren 1,5 Milliounen Datesätz aus der Astronomie/Astrophysik, 4,13 Milliounen aus der Physik an 0,47 Milliounen ArXiv-Datesätz benotzbar.

D'Benotzerschnëttstell zeechent sech duerch en héije Funktiounsëmfang aus. Wéinst der vergläichsweis spartanescher an einfacher Formatéierung vun de Websäite funktionéiert d'Duerstellung mat alle Browser.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  ADS beim Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics
*  ADS-Mirror zu Stroossbuerg
Fenestron

E **Fenestron** ass e verkapselten Heckrotor vun engem Helikopter.

Fir d'éischt gouf e Fenestron an déi zweet Prototyp-Serie vum spéideren Aérospatiale SA 341/342 agebaut.

Helikopteren, déi mat engem Fenestron ekipéiert sinn (Auswiel)
* Eurocopter EC120
* Eurocopter EC130
* Boeing-Sikorsky RAH-66
* Airbus Helicopters H135
## Um Spaweck
Jonk Fuerscher Lëtzebuerg

**Jonk Fuerscher Lëtzebuerg**, och nach **Association jeunes scientifiques Luxembourg** genannt, gekierzt **AJSL**, war eng lëtzebuergesch ASBL mat Sëtz am Lycée des arts et métiers an der Stad Lëtzebuerg, déi den 1. September 1977 gegrënnt gouf. De Veräin huet sech am Prinzip u Jonker bis 21 Joer geriuicht, déi sech fir Wëssenschaft a Fuerschung interesséiert hunn. Erwuessener konnten och Member ginn. D'Aktivitéite vum Veräi goufe vum Fuerschungsministère a vum Nationale Fuerschungsfong ënnerstëtzt.

De 17. Juli 2015 gouf de Veräin opgeléist; d'Suen déi nach an der Keess vum Veräi waren, koumen der Fondation jeunes scientifiques Luxembourg zegutt, déi änlechen Ziler nogeet.

## Ziler vun der AJSL
* d'Fërdere vun Aktivitéiten um nationale Plang am Beräich Wëssenschaftserzéiung baussent de Schoulzäiten;
* d'Organisatioun vu Concourse fir jonk Fuerscher;
* d'Zesummenaarbecht mat aneren Organisatiounen um nationalen an um internationale Plang, déi an änleche Beräicher aktiv sinn.

## Facilitéiten an Aktivitéiten
* Kontakter mat Spezialisten;
* Virschléi fir ze fuerschen;
* d'Matmaache bei international Concoursen;
* Stagen am Ausland;
* interessant Visitten, Ausstellungen a Konferenzen.

## Concoursen a Präisser
* D'AJSL huet de Concours Jeunes scientifiques Luxembourg organiséiert.

## Kooperatiounen
* Fondation Jeunes scientifiques Luxembourg
* Science Club Lëtzebuerg, eng Initiativ vum Naturmusée an Zesummenaarbecht mat der Uni Lëtzebuerg, mat PInS asbl a mat de Jonk Fuerscher Lëtzebuerg;
* ProScience, e Groupement bei deem d'AJSL Partner ass.

## Um Spaweck
* D'Websäit vun der FJSL
* Déi Jonk Fuerscher Lëtzebuerg op Facebook
Fondation jeunes scientifiques Luxembourg

D**'Fondation Jeunes scientifiques Luxembourg**, gekierzt **FJSL**, ass eng Stëftung an der Stad Lëtzebuerg. D'FJSL gouf de 15. Oktober 1992 gegrënnt, fir Fonge kënnen ze sammele fir d'Organisatioun vum Concours Jeunes scientifiques Luxembourg an enker Zesummenaarbecht mat dem Veräin Jonk Fuerscher Lëtzebuerg (*Association jeunes scientifiques Luxembourg*).

## Ziler vun der Stëftung
D'Haaptziler vun der Stëftung sinn:
Concours Jeunes scientifiques Luxembourg

De **Concours National Jeunes Scientifiques** ass e Concours, bei deem Jonker opgeruff ginn, eng perséinlech Fuerschungsaarbecht am de Beräicher Wëssenschaften an Technologien duerchzeféieren. De Concours gëtt zanter 1971 all Joer duerchgefouert. De 25. Mee 1971 gouf de Concours fir d'éischt Kéier zu Lëtzebuerg presentéiert. Déi éischt Präisiwwerreechung war den 20. November 1971.

Un de Concours deelhuele kann all Jonk tëscht 11 an 21 Joer deen eng wëssenschaftlech Fuerschung duerchgefouert huet a seng schrëftlech Fuerschungsaarbecht bis den éischte Méindeg am Abrëll (vun all Joer) erareecht.

Vum grousse Succès motivéiert gouf dunn am Joer 1977 de Veräi Jonk Fuerscher Lëtzebuerg (*Association Jeunes scientifiques Luxembourg*, kuerz *AJSL*) an am Joer 1992 d'Fondation Jeunes scientifiques Luxembourg gegrënnt, virun allem fir am Kader vum Concours eng Hand mat unzepaken.

Der F*JSL* hir Aufgab ass et fir déi Jonk z'informéieren an hinne bei der Sich no engem Tuteur ze hëllefen. Finanziell Hëllefe gëtt et normalerweis keng. D'AJSL kann awer materiell hëllefen, z.&nbsp;B. andeems de jonke Fuerscher Zougank zu Experimentéiermaterial an enger Schoul kritt.

Follgend Etappe gehéieren zum *Concours Jeunes scientifiques*:
* Schreiwe vun enger wëssenschaftlecher Aarbecht;
* Opbaue vun engem Stand;
* Presentatioun um Stand;
* Gespréich mat der Jury;
* Presentatioun viru Publikum;
* Präisiwwerreechung.
Concours Mini-Fuerscher

De **Concours Mini-Fuerscher** ass e Concours, bei deem Schoulkanner opgeruff ginn, eng perséinlech Fuerschungsaarbecht am de beräicher Wëssenschaften an Technologien duerchzeféieren. De Concours gëtt zanter dem Joer 2002 all Joer vum Veräi Jonk Fuerscher Lëtzebuerg an Zesummenaarbecht mat dem Educatiounsministère duerchgefouert.

Un de Concours deelhuele kann all Kand aus dem 5. a 6. Schouljoer, deen eng wëssenschaftlech Fuerschung zesumme mat der Léierpersoun duerchgefouert huet, e kuerze Bericht dozou geschriwwen huet a seng Fuerschung erkläre kann.
Fernand Lorang

De **Fernand Lorang**, gebuer de 16. Juni 1924 zu Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 3. Juli 2009, war e lëtzebuergesche Schoulmeeschter an Auteur.

Seng Enseignantscarrière huet de Fernand Lorang 1945 zu Munneref ugefaangen, duerno koum hien op Rëmeleng, wou e vun 1946 bis 1982 Schoul gehalen huet. Hie war Mataarbechter vum *[[Luxemburger Wort]]*, der *[[die Warte|Warte]]*, dem *[[Luxemburger Marienkalender]]*, dem *[[Letzeburger Sonndesblad]]*, dem *[[d'Lëtzebuerger Land|Lëtzebuerger Land]]*, dem *[[Le Républicain lorrain|Républicain lorrain]]* an der *[[Hémecht]]*.

A sengen Artikelen a Bicher huet hie virun allem regionalhistoresch Theemen am Zesummenhang mat Rëmeleng an dem Keeldall behandelt, mat de Schwéierpunkten: Zweete Weltkrich, Biergbau, Liewen a fréieren Zäiten.

## Seng Publikatiounen (Auswiel)
*1975: *Im Vorfeld der Maginot-Linie 1939-1940: ein Bericht über die Kriegsereignisse in Rümelingen bis zum Waffenstillstand 1940*. Luxembourg: Éd. "de Frendeskrès", Luxembourg, Imprimerie Saint-Paul, 302 S.
*1983: *Villerouge-sur-Caille: Petites histoires du Val des Mines*. Institut grand-ducal. Section de linguistique, de folklore et de toponymie, Luxembourg, P. Linden, 450 p.
*1985: *Kayltaler Memorabilien unter besonderer Berücksichtigung der Stadt Rümelingen: ein Erinnerungsbuch*. Freiwillige Feuerwehr, Rümelingen (Hrsg.), Editpress, Esch/Alzette, 296 S.
*1985: *Briefe aus Rümelingen*. Luxembourg, Impr. Saint-Paul, 172 S.
*1989-1992: *Am Dauschen iwer d'Strooss vun Eisen. Bettemburg im Zweiten Weltkrieg*. Rümelingen, cop. 1989-1992.
*1997: *Dët an dat aus der Lëtzebuerger Biergbaugeschicht*. 2. Oplo. Luxembourg, Impr. Saint-Paul, 139 S. (1. Oplo 1996).
*1999: *Bergbauliche Geschichtsblätter aus dem Land der Roten Erde: Zahlen, Daten, Fakten: unter besonderer Berücksichtigung der Kayltalortschaften*; hrsg. von der Gemeinde Kayl. Luxemburg, Sankt-Paulus-Druckerei, 231 S.
*2003: *Aus aler Zäit: Lëtzebuerger Duerftraditiounen, Volléksbräich a Sproochgewunnechten*. Luxembourg: Éd. Saint-Paul, 127 S.
*2004: *Deemools: Lëtzebuerger Duerftraditiounen, Volléksbräich a Sproochgewunnechten aus aler Zäit. Deel II*. Luxembourg: Éd. Saint-Paul, cop., 116 S.
*2006: *Aus aler Zäit: Lëtzebuerger Duerftraditiounen a Sproochgewunnechten. Deel III*. Luxembourg: Éd. Saint-Paul, 110 S.
*2009: *Aus aler Zäit: aus der Lëtzebuerger Sprooch tëscht fréier an haut: dëst an dat géint de Vergiess vun eisen ale Sproochgewunnechten. Deel IV*. Luxembourg: Éd. Saint-Paul, 95 S.
## Literatur
*G. Goetzinger & C.D. Conter (2007): *Luxemburger Autorenlexikon.* Centre national de littérature Mersch, 687 S. (F. Lorang: S. 382-383).
*G. Hausemer (2006): *Luxemburger Lexikon. Das Großherzogtum von A–Z.* Éditions Binsfeld, Luxembourg, 479 S. (F. Lorang: S. 254).
*H. Leyder: *In memoriam Fernand Lorang.* Luxemburger Wort, Nr. 194, 22. August 2009, S. 18.
*RoNa: *Fernand Lorang †*. Luxemburger Wort, Nr. 154, 6. Juli 2009, S. 12.
Prix Guillaume-Kroll

De **Prix Guillaume-Kroll** ass e Fuerschungspräis fir Jonker tëscht 12 an 21 Joer, déi eng wëssenschaftlech Fuerschung duerchgefouert hunn. De Präis ass nom lëtzebuergesche Fuerscher an Erfinder Guillaume Justin Kroll (1889-1973) genannt a gëtt vum Veräi Jonk Fuerscher Lëtzebuerg organiséiert (Association Jeunes scientifiques Luxembourg).
Miss Tschörmänie. Wie aus Angie unsere Kanzlerin wurde

**Miss Tschörmänie. Wie aus Angie unsere Kanzlerin wurde** ass eng Biographie iwwer d'Angela Merkel a Comicform. Den Text ass vun der Miriam Hollstein Online-Politredaktesch vun der Welt-Grupp, an Zeechner ass den Heiko Sakurai, e Karikaturist dee fir verschidden däitsch Zeitunge schafft. An den Niewerollen trieden de Gerhard Schröder an den Edmund Stoiber op, an en ettlech aner Politiker wéi z.&nbsp;B. de Friedrich Merz an de Guido Westerwelle gi karikaturéiert.

D'Buch gouf den 3. Juli 2009 vum Eichborn Verlag publizéiert

## Um Spaweck
* Beschreiwung op Welt.de/comi
Weniamin Pawlowitsch Jechowski

De **Weniamin Pawlowitsch Jechowski** (Вениамин Павлович Жеховский), gebuer am Joer 1881 zu Warschau, deemools Russland, a gestuerwen den 20. Mäerz 1975, war e russesch-polnesch-franséischen Astronom.

Seng wëssenschaftlech Aarbechten huet hien no 1934 ugefaangen als **Benjamin de Jekhowsky**. De Minor Planet Center huet seng Entdeckungen geéiert ënner dem Numm "**B. Jekhovsky**" (mat engem *v*). An der moderner englescher Iwwersetzung géif een hie mat Zhekhovskii oder Zhekhovsky schreiwen.

No senger Léier op der Universitéit vu Moskau, huet hie vun 1912 un am Paräisser Observatoire geschafft. Spéider goung hien an Algerie wou hien am Observatoire vun Alger beschäftegt war. Deemools war Algerien nach eng Kolonie vu Frankräich. Do gouf hien en unerkannte Spezialist fir Himmelsmechanik.

De Jechowski entdeckt 12 Asteroiden. Den Asteroid 1606 Jekhovsky krut him zu Éiere säin Numm.

## Kuckt och
Pierre Marson

De **Pierre Marson**, gebuer de 26. Juni 1963 zu Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Literaturwëssenschaftler.

Hie war Däitschprofesser, an zanter 1999 schafft hien als Conservateur am Lëtzebuerger Literaturzentrum. Hien huet eng kommentéiert Studienausgab vum Joseph Funck senger Erzielung *Kleines Schicksal* erausginn an um *[[Luxemburger Autorenlexikon]]* matgeschafft.

## Wierker
* Funck, Joseph, 2002. Kleines Schicksal. Vorgestellt und kommentiert von Pierre Marson. *Lëtzebuerger Bibliothéik* 10. 270 S. Centre national de littérature. ISBN 2-919903-12-8
* 
* 
* Goetzinger, Germaine, Gast Mannes & Pierre Marson, 2007. Exilland Luxemburg, 1933 - 1947: Schreiben - Auftreten - Musizieren - Agitieren - Überleben. Ausstellung und Katalog. Centre national de littérature. 312 p. ISBN 978-2-919903-24-5
* Marson, Pierre, 2005. Die Bestände des Luxemburger Literaturarchivs. Centre national de littérature. 168 p. ISBN 2-919903-95-0
* Marson, Pierre [Ed.], 2011. Vun der Sauer bis bei den Nil. Luxemburger Autoren und die islamische Welt: eine Anthologie. *Phi. Collection Essais*. Éd. Phi & CNL, Déifferdeng a Miersch, 438 S. ISBN 978-2-919903-22-1

## Literatur
* Kreuzzugs- und Haremsphantasien Romain Hilgert, Bespriechung vu *Vun der Sauer bis bei den Nil*, D'Lëtzebuerger Land, 10. Juni 2011 archivéiert

## Um Spaweck
Naturwëssenschaft

**Naturwëssenschafte** befaasse sech mat der onbeliefter a beliefter Natur, versichen déi ze beschreiwen an z'erklären. Déi traditionell Gebidder vun den Naturwëssenschaften – Physik Chimie Biologie – beaflossen och haut nach nohalteg d'Bild vun den Naturwëssenschaften. Hautdesdaags gëtt de Begrëff Naturwëssenschafte méi wäit gefaasst.

D'Naturwëssenschafte stinn no der traditioneller Opfaassung de Geeschteswëssenschaften an de Sozialwëssenschaften géintiwwer. Allerdéngs ass déi Zweedeelung vun de Wëssenschaften an zwou Kategorien haut net méi aktuell: als prominent Beispiller fir Wëssenschaften, déi weeder als Natur- nach als Geeschteswëssenschaft anzeuerdne sinn, gëllen d'Mathematik nieft der Informatik, déi zu de Strukturwëssenschafte gehéieren.

## Um Spaweck
Au chœur des cultures

**Au chœur des cultures**, kuerz **ACDC**, heescht de Chouer vum Kulturministère, deen am Hierscht 2008 an d'Liewe geruff gouf. D'Membere si Persounen, déi fir de Ministère oder e kulturellt Institut vum Staat schaffen. D'Prouwe gi beim INECC Lëtzebuerg gehalen. Zanter der Rentrée am Hierscht 2010 ass de Chouer fir d'Personal vun alle Ministèren erweidert ginn.

## Dirigenten
*2008-2012: Philippe Partridge
*2012-2015/07: Camille Kerger, fréieren Direkter vum INECC;
*2015/09-2017: Nicolas Billeaux;
*2018/01 bis haut: Wajd Ghazal.

## Um Spaweck
* D'Websäit vum ACDC-Chouer
Luxinnovation

**Luxinnovation** ass eng national Agence fir d'Fërdere vun der Innovatioun an der Fuerschung an domat eng Ulafplaz fir déi Beräicher.

Luxinnovation gouf 1984 gegrënnt an de 27. November 1998 gouf aus der Agence eng wirtschaftlech Interessevereenegung (*Groupement d'intérêt économique*, kuerz *GIE*), déi follgend sechs privat an ëffentlech Partner zu Lëtzebuerg verbënnt:
* Wirtschaftsministère
* Kulturministère
* Mëttelstandsministère
* Handelskummer
* Handwierkerkummer
* Fédération des industriels luxembourgeois

D'Zesummenaarbecht mat dësen Organisatiounen erlaabt et der Luxinnovation fir all de Secteure vun der lëtzebuergescher Wirtschaft hir Servicer unzebidden.

## Um Spaweck
* Websäit vu Luxinnovation
Association des biologistes luxembourgeois

D**'Association des biologistes luxembourgeois**, kuerz **ABIOL**, ass eng lëtzebuergesch ASBL mat Sëtz an der Stad Lëtzebuerg, déi d'Biologen zu Lëtzebuerg zesummebrénge wëllt.

## Ziler vum Veräin
Nom Artikel 2 vun de Statute vun der ABIOL sinn d'Ziler vum Veräin:
* D'Relatiounen tëscht de Biologen an deene verschiddene Karriären ze verbesseren.
* Déi professionell Interessie vun de Biologen ze verdeedegen.
* Den Enseignement vun der Biologie op verschiddenen Niveauen ze verdeedegen an ze fërderen.
* D'Informéiere vu senge Memberen ze vereinfachen.
* Den Impakt vun der Biologie op d'Gesellschaft siichtbar maachen.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Biologen

## Um Spaweck
* Websäit vun der ABIOL
Kowhai

D**'Sophora tetraptera** (en.: **Kowhai**) ass d'Nationalblumm vun Neiséiland.

Si gehéiert zu der Famill vun de Scheekefriichten.
## Fir ze liesen
*http://www.newzealandatoz.com/index.php?pageid=164&Kowhai&PHPSESSID=864
Andromeda Mega Express Orchestra

Den **Andromeda Mega Express Orchestra** ass en Jazzorchester, deen 2006 vum Saxophonist a Komponist Daniel Glatzel zu Berlin gegrënnt gouf.

Den Orchester besteet aus 12 Jazzmuseker, siwe Violonisten, enger Harfspillerin, an engem Fagottist. D'Museker kommen aus 9 verschiddenen Natiounen.

D'Kompositiounen, an d'Arrangementer fir den Orchester gi vum Daniel Glatzel geschriwwen.

## Um Spaweck
*Interview op Jazzblog
Geeschteswëssenschaft

**Geeschteswëssenschaft** ass eng Sammelbezeechnung fir Wëssenschaften, déi mat ënnerschiddleche Methode verschidde Géigestandsberäicher, déi mat kulturellen, geeschtegen, medialen, sozialen, geschichtlechen a politesche Phenomeener zesummenhänken, ënnersichen. Déi meescht Geeschteswëssenschafte bedreiwen dobäi op d'mannst am wäite Sënn Anthropologie, well de Mënsch a seng Leeschtungen am Mëttelpunkt stinn.
Humanwëssenschaft

Zu den **Humanwëssenschaften** (englesch: *Human science*) zielen déi Wëssenschaftsgebitter, déi sech mat dem Mënsch als Fuerschungsobjet befaassen. De Begrëff dréit der Tendenz zum interdisziplinäre Schaffe Rechnung an hie relativéiert dat fréiert Ënnerscheeden tëscht Geeschteswëssenschaften, Sozialwëssenschaften an Naturwëssenschaften. An dësem Sënn gëtt hautdesdaags och heefeg de Begrëff Anthropologie als interdisziplinaritéitstheoreeteschen Iwwerbegrëff benotzt.

Zu den Humanwëssenschaften zielen: Psychologie an Erzéiungswëssenschaft, Soziologie a Sozialaarbecht, Anthropologie als Deelberäich vun der Philosophie, Humanbiologie, Humanmedizin, Pflegewëssenschaften, Humanethologie, Soziobiologie, Ethnologie, Politikwëssenschaft, Archeologie, Geschichtswëssenschaft a Wirtschaftswëssenschaft. Dozou zielen och nach Deelberäicher vu Geographie, Architektur, Rechtswëssenschaft, Informatik an Ingenieurwëssenschaften.
Ronald Biggs

De **Ronald Arthur Biggs**, gebuer den 8. August 1929 am Londoner Stadbezierk Lambeth, war e Member vun enger brittescher Raiberband, déi den 8. August 1963 bei der Bridego-Eisenbunnsbréck zu Ledburn de kinnekleche Postzuch vu Glasgow op London iwwerfall, an 2,63 Millioune Pond geklaut hat. Den Iwwerfall gouf ënner dem Numm *[[The Great Train Robbery]]* bekannt.

No an no waren d'Membere vun der Band vun der Police festgeholl ginn. De Biggs konnt sech 1965 aus dem Stëbs maachen, an huet a Brasilien gewunnt. Well hien do e Bouf hat, huet d'Land en net missen ausliwweren. 2001 koum hie fräiwëlleg hannescht, wou hien zanter dem 7. Mee vun deem Joer am *[[Prisong|Belmarsh-Prisong]]* seng drëssegjäreg Strof ofsëtzt.

Seng Demande fir éischter entlooss ze ginn, gouf den 1. Juli 2009 vum brittesche Justizminister Jack Straw refuséiert.
Robert McNamara

De **Robert Strange McNamara**, gebuer den 9. Juni 1916 zu San Francisco, a gestuerwen de 6. Juli 2009 zu Washington D.C., war en US-amerikanesche Politiker an Ekonomist.

De McNamara huet 1937 op der Universitéit vu Kalifornien Ekonomie a Philosophie studéiert. 1943 koum e bei d'US Air Force. Duerno huet hie bei Ford geschafft, wou e sech bis zum President eropgeschafft huet. Vun 1961 bis 1968 war hie *Secretary of Defense* (Verdeedegungsminister ënner de Presidenten John F. Kennedy a Lyndon B. Johnson zu der Zäit vun der Kubakris an dem Vietnamkrich. Den 29. Februar 1968 ass hien zeréckgetrueden, wéi d'amerikanesch Presenz am Vietnam ëmmer méi an d'Kritik koum.

Duerno war hie bis 1981 President vun der Weltbank.

## Um Spaweck
Gotthard-Stroossentunnel

De **Gotthard-Stroossentunnel** ass mat 16,9 Kilometer Längt de véiertlängste Stroossentunnel vun der Welt an dee längsten an den Alpen.

Den Tunnel gouf tëscht 1970 an 1980 gebaut a verbënnt Göschenen am Kanton Uri mat Airolo am Kanton Tessin. E gouf de 5. September 1980 fir de Verkéier opgemaach. Den Tunnel ass en Deel vun der Schwäizer Nationalstrooss A2, déi vun der franséischer Grenz zu Basel op déi italieenesch Grenz zu Chiasso féiert.

## Um Spaweck
Georges Bach

De **Georges Bach**, gebuer den 12. Juni 1955, ass e lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Politiker (CSV).

De Georges Bach ass Handwierker a schafft bei der Lëtzebuerger Eisebunn. Hien ass zanter 2003 President vun der Federatioun vun de chrëschtlechen Transportaarbechter (FCPT) a war tëscht 2003 an 2009 President vum Eisebunnersyndikat Syprolux.

Doriwwer eraus ass hie Member vun der europäescher Transportaarbechter-Federatioun (ETF) a Member vum Wirtschafts- a Sozialrot vun der Groussregioun.

Bei de Wale fir d'Europäescht Parlament 2009 ass hien als Véiertgewielten op der Lëscht vun der CSV an d'Europäescht Parlament nogeréckelt, nodeem d'Viviane Reding op hiert Deputéiertemandat verzicht huet, fir Europäesch Kommissärin ze bleiwen.

Bei den Europawalen 2014 gouf hien als Zweeten op ee vun den dräi Sëtz, déi seng Partei gewonnen huet, erëmgewielt.

De Georges Bach ass bestuet a Papp vun 3 Kanner.

## Um Spaweck
* Portrait vum Georges Bach um EP-Site
Mill Majerus

De **Mill Majerus**, gebuer de 7. Mäerz 1950 zu Klierf, a gestuerwen den 1. Abrëll 2011, war e lëtzebuergesche Politiker a Sexolog.
__TOC__
Bis 2009 war hie Regierungsconseiller am Familljeministère.

Vum 8. Juli 2009 bis zu sengem Doud war hien CSV-Deputéierten an der Chamber. Hie war de President vun der Familljen- Jugend- a Gläichberechtegungskommissioun.

Hie war President vun der Asbl Omega 90, wou hien 2009 den Nofollger vum Jean-Paul Lehners gouf.

Zesumme mat senger Fra, der Simone Majerus-Schmit, hat hien d'Hotline vun der kathoulescher Kierch fir d'Affer vu sexueller, physescher oder psychescher Gewalt koordinéiert.

De Mill Majerus, dee bei engem Autosaccident tëscht dem Stafelter an Eesebuer ëm d'Liewe koum, war bestuet a Papp vu sechs Kanner.
### Bibliographie
*Mill Majerus, Liebesworte: Antworten auf Fragen Jugendlicher zu Liebe und Sexualität (München: Dt. Katecheten-Verein, 1985).
*Mill Majerus and Catherine Majerus, Uber Sex und Liebe reden: ein Ratgeber für Eltern und alle, die Jugendliche begleiten (München: Kösel, 2007).
## Gielercher
* 
* 

## Um Spaweck

*De Blog vum Mill Majerus.
Musée-Bus

De **Musée-Bus**, och nach "**Musée-Bus 2000**" genannt, ass den éischte Bus vum Naturmusée an ass zanter dem Mee 1994 am Asaz.

De Bus gëtt am Kader vun dezentralen Aktivitéite vum *Service éducatif* vum Naturmusée an enker Zesummenaarbecht mat dem Ëmwelt- an Tourismusministère, de Gemengen an den nationalen Naturschutzorganisatiounen, bedriwwen.

Dëse "mobillen Naturmusée" ass u sech kee richtege Bus, mä e Camion, deem seng Këscht automatesch ausernee gezu ka ginn, wouduerch e Raum entsteet mat enger Fläch vu 50&nbsp;m2, deen als Atelier, als Labo oder fir Konferenzen oder Ausstellungen ka benotzt ginn.
Bart J. Bok

De **Bartholomeus "Bart" Jan Bok**, gebuer den 28. Abrëll 1906 zu Hoorn, Holland, a gestuerwen de 5. August 1983 zu Tucson, Arizona war en US-amerikaneschen Astronom.

Hie gouf bekannt duerch seng Aarbechten iwwer d'Struktur an Evolutioun vun der Mëllechstrooss souwéi dem Studium vun de Globulen, déi him zu Éieren och Bok-Globule genannt ginn.

De Bok huet op der Universitéit Leiden an op der Universitéit Groningen (Ph. D. 1932) studéiert. Fir de Rescht vu senger wëssenschaftlecher Karriär war hien op der Harvard Universitéit (1929-57), der Australian National University (1957-66) an op der Universitéit vun Arizona (1966-74). 1938 gouf hien US-amerikanesche Staatsbierger.

Vun 1957 bis 1966 war hien Direkter vum Mount Stromlo Observatoire an Australien a vun 1966 bis 1970 vum Steward Observatoire an Arizona.

1970-1976 war hie Vizepresident vun der Internationaler Astronomescher Unioun a vun 1972 bis 1974 President vun der American Astronomical Society.

Ausserdeem war de Bok Member bei der Skeptics Society, enger Gesellschaft fir d'Fërdere vu wëssenschaftlechem a skepteschem Denken.

## Éierungen
* 1977 Bruce Medal
* 1982 Henry Norris Russell Lectureship

Him zu Éiere kruten den Asteroid (1983) Bok, de Moundkrater Bok an de *Bok-Teleskop* am Steward Observatoire hiren Numm.

## Wierk
Bart J. Bok, Priscilla F. Bok: *The Milky Way* (1941, 5. Aufl. 1981)

## Kuckt och
Jean Colombera

De **Jean Colombera**, gebuer den 2. Februar 1954 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergesche Politiker, Medezinner an Auteur.

Vun 1999 bis Enn 2012 war hien ADR-Deputéierten an der Chamber. Nodeem hien aus der Partei ausgetruede war, war hie bis September 2013 onofhängegen Deputéierten. Am Juni 2013 huet hien eng nei Partei matgegrënnt, d'Partei fir Integral Demokratie (PID).

Vun 2017 bis uganks 2021 war hie Buergermeeschter an der Gemeng Viichten. Bis 2023 war hien do 2. Schäffen.

Den Dokter Jean Colombera ass och President vun der *Union francophone pour les cannabinoïdes en médecine* (UFCM) an e setzt sech an dësem Beräich och an der Fuerschung an.

## Gielercher
* 
*
Jean-Baptiste Determe

De **Jean-Baptiste Determe**, gebuer den 2. Juli 1741 zu Soller, a gestuerwen den 18. Januar 1787 zu Wien, war Paschtouer zu Wien.

Mat 10 Joer koum hien an Däitschland bei eng gutt situéiert Famill, wou hien zesumme mat den zwéi Jongen aus dem Haus erzu gouf. Hien huet op den Universitéiten zu Prag a Wien Philosophie, Droit an Theologie studéiert. Seng Dokteraarbechten an den dräi Fächer huet hie mat *summis cum laudibus* ofgeschloss.

No sengem Studium gouf hie Paschtouer an e bemierkenswäerte Priedeger am Stephansdoum zu Wien. Hien huet zum éisträichesche Krees vun de militante Janseniste gehéiert. D'Äerzherzogin vun Éisträich, d'Maria Theresia huet hien zu hirem *Beichtpapp* gemaach an hie gouf an den Adelsstand erhuewen. De Keeser Joseph II. huet hien als Gespréichspartner a politeschen a philosophesche Froen appreciéiert.

A sengem Gebuertsduerf Soller, an der Gemeng Wanseler, gouf eng Strooss no him genannt.
 
## Um Spaweck
*  De J.-B. Determe op der Websäit vun der Gemeng Wanseler (archivéiert Versioun)