open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean de Wiltheim

De **Jean de Wiltheim**, gebuer 1558 zu Sankt Vith, a gestuerwen de 5. Januar 1636 an der Stad, war Greffier um Conseil Provincial a Privatsekretär vum Péiter Ernest vu Mansfeld. Hie gouf an der Méchelskierch begruewen. Seng Eltere waren den Nicolas Wiltheim an d'Catherine Flade.

Seng Eltere si fréi gestuerwen. Mat 12 Joer war hie Weesekand. Eng Damm vu Samrée huet sech ëm de jonke Jean gekëmmert an hie goung op Huy an op Léck an d'Schoul. Hien huet do op sech opmierksam gemaach, a gouf e Protegé vum Jean de Naves, Här vu Messancy.

1585 gouf hie Greffier um Conseil Provincial zu Lëtzebuerg a méi spéit gläichzäiteg Privatsekretär vum Gouverneur Péiter Ernest vu Mansfeld. Hie war den éischte vun de Wiltheimer dee sech definitiv zu Lëtzebuerg néiergelooss huet.

1585 huet hien d'Marguerite Brenner an der Buerg Veianen bestuet a si hunn zesummen 10 Kanner op d'Welt gesat. Hie war gutt situéiert. Der Gidderzielung vum 30. Juni 1605 no, hat hie Besëtzer zu Aassel, Duelem, Fëlschdref, Nëttel, Rolleng, Uewer- an Nidderaanwen, Waldbriedemes a Rued-Sir. Ausserdeem hat hien d'Herrschaft iwwer Manderen. Hien huet de Jesuittepatere vill gehollef fir sech zu Lëtzebuerg nidderzeloossen.

1627 gëtt hien, säi Brudder Guillaume a seng Jongen Eustache, Jean a Christophe, vum Keeser Ferdinand II. geadelt. Seng aner Jongen, de Jean-Guillaume, de Jean-Gaspard an den Alexandre Wiltheim, déi an de Jesuittenuerden agetruede waren, krute keen Adelstitel.

An der Stad, zu Senneng an zu Waldbriedemes gouf jeeweils eng Strooss no der Famill Wiltheim genannt (Rue Wiltheim).
Tejat Prior (Stär)

Den **Tejat Prior** (och *Propus*, ufänglech griichesch fir „vischte Fouss“) ass de Stär η Geminorum (Eta am Stärebild Gemini).

Den Tejat Prior ass en hallefreegelméissege Verännerleche vum Typ My Cephei. Seng Hellegkeet schwankt mat enger Period vun 235 Deeg tëscht +3,24&nbsp;mag an +3,96&nbsp;mag.

Den Tejat Prior ass e roude Ris mat der Spektralklass M3, hien ass ronn 349 Liichtjoer vun eiser Sonn ewech.

Als ekliptiknoe Stär kann den Tejat Prior vum Äerdmound an (zimmlech rar!) vu Planéite bedeckt ginn. Déi lescht Bedeckung war de 27. Juli 1910 duerch d'Venus, an déi virlescht den 11. Juli 1837 duerch de Merkur.

**Koordinaten** (Equinoxe J2000.0)

* Rektaszensioun 6h14m56s
* Deklinatioun	22°31'0"

## Kuckt och
Karel Van Miert

De **Karel A.L.H. Van Miert**, gebuer de 17. Januar 1942 zu Oud-Turnhout, a gestuerwen den 22. Juni 2009 zu Beersel, war e belsche sozialdemokratesche Politiker.

De Karel Van Miert koum aus enger Bauerefamill. Hien huet eng Léier als Elektriker gemaach, a méi spéit d'Première nogeholl. Tëscht 1962-1966 huet hien op der Rijksuniversiteit Gent diplomatesch Wëssenschafte studéiert an ass duerno a Summercoursen um Worchester College zu Oxford gaangen. An den 1970er Jore war hien an de Cabinete vum Sicco Mansholt a vum Willy Claes. Hien huet sech an der belscher, an nodeem se sech gespléckt huet, der flämescher sozialistescher Partei engagéiert.

Hie war vun 1979-1985 Member vum Europäesche Parlament, a vun 1985-1988 am belsche Federale Parlament. 1989 gouf hien ënner dem Jacques Delors Member vun der Europäescher Kommissioun, zoustänneg fir den Dossier Transport. An der Kommissioun Santer war hie vun 1995 bis 1999 responsabel fir d'Konkurrenz.

Duerno gouf hie Rekter vun der Universitéit Nyenrode a Member vum Verwaltungsrot vun ë.&nbsp;a. Agfa-Gevaert, Solvay, Carrefour Belgium an De Persgroep.

Säin Hobby war d'Ziichte vun 'alen' Uebstbamzorten. Hien ass bei Aarbechten a sengem Bongert gestuerwen.

## Bibliographie
* Karel Van Miert-Willy Claes, *Tussen Droom en Werkelijkheid: Bouwstenen voor een ander Europa* Standaard Wetenschappelijke Uitgeverij, Antwerpen 1979
* Karel Van Miert: *Mijn jaren in Europa*, Lannoo, 2000. (op Franséisch: *Le marché, la concurrence et le pouvoir*, éditions Racine 2000, ISBN 2-87386-233-5; op Däitsch: *Markt, Macht, Wettbewerb.*, Deutsche Verlags-Anstalt 2000, ISBN 3-421-05384-7)

## Um Spaweck
Alphonse Funck

De Paul Joseph **Alphonse Funck**, gebuer den 9. Abrëll 1833 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 20. Abrëll 1876, war e lëtzebuergesche Jurist a Politiker.

Hie gouf 1858 Affekot. Vun 1866 bis 1872 war hie Gemengeconseiller an der Stad Lëtzebuerg, déi dräi lescht Joer dovu Schäffen.

1867 huet hien zesumme mam Charles Simonis an dem Nicolas Martha e Rapport un de Groussherzog geschriwwen, an deem se op d'Ängscht vun de Stater Leit opmierksam gemaach hunn, wat wier, wann d'preisesch Arméi ofzéien an d'Festung geschleeft sollt ginn.

Hien huet sech och am *Comité de secours aux blessés de la guerre de 1870-71* engagéiert a war Schoulinspekter.

Den Alphonse Funck gouf den 22. Januar 1872 zum President vum Tribunal d'arrondissement vun Dikrech erannt.

Vum 26. Dezember 1874 bis zu sengem Doud war hie Generaldirekter (*Minister*) fir Justiz an der Regierung de Blochausen.

Den Alphonse Funck war de Brudder vum Théophile Funck a bestuet mat der Marie Jeanne Athalie Becker. D'Koppel hat 4 Kanner.

## Wierker
* *Le moralisme, Esquisse philosophique*. Librairie philosophique de Ladrange, Paräis, 1858.
* *Quelques observations au sujet de la revision du Code pénal dans le G.-D. de Luxembourg.* Lëtzebuerg, Heintzé frères, 1863, 58 S.
* *Exercices d'usage de la langue française à l'usage des écoles primaires*, Lëtzebuerg, Heintzé frères, 1871, 141 S.
* *Quelques pages sur la création du monde par Dieu.*, Lëtzebuerg, Heintzé frères, 47 S.

## Gielercher
* 
* 

## Literatur
* Biographie nationale du pays de Luxembourg, Fascicule 11, p. 228-233.
Ferdinand Pescatore

De **Charles-Philippe-Louis Pescatore**, genannt **Ferdinand Pescatore**, gebuer den 20. Juni 1791, a gestuerwen de 25. Dezember 1862 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Geschäftsmann a Politiker.

De Ferdinand Pescatore war de Jong vum Dominique Pescatore. Hien hat eng Epicerie an der Stad Lëtzebuerg, a méi spéit och eng Filial zu Tréier. 1829 huet hien d'Steeseler Millen geierft a moderniséiert.

1841 gouf hie President vun der Chambre de commerce. Hie war vun 1842 bis 1848 Member am Rot vun de Stänn a vun 1844 bis 1848 Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.

Vum 28. November 1857 bis zu sengem Doud war hie Member vum Staatsrot.

## Gielercher

* 
* "Ritter des K. Preußischen Rothen Adler Ordens dritter Classe"

## Kuckt och
* Pescatore (Famill)

## Um Spaweck
Georges Ulveling (1824)

De **Georges Ulveling**, gebuer de 27. Dezember 1824 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 16. Mee 1889, war e lëtzebuergesche Jurist a Politiker.

Hie war vum 7. Februar 1870 bis de 25. Mee 1873 Generaldirekter (*Minister*) fir Finanzen an der Regierung Servais.

De Georges Ulveling war och Direkter vun der éischter Lëtzebuerger Nationalbank, der Banque nationale du Grand-Duché de Luxembourg.

Vum 29. Oktober 1877 bis den 30. September 1881 war hie Member vum Staatsrot.

Hien hat dräi Jongen den Auguste Ulveling, de Paul Ulveling an de Georges Ulveling.

Säi Papp war de Jean Ulveling.

## Gielercher
* 
*
Wolga

D**'Wolga** (op Russesch: Волга, op Kasachesch: Edil), ass e Floss am Weste vu Russland. Se ass, mat enger Längt vun 3560&nbsp;km, dee längste Floss an Europa. Virun hirer Kanalisatioun war si souguer 3690 Kilometer laang.

An der Antiquitéit war d'Wolga ënner dem Numm *Rha* bekannt. Turk-Vëlker nennen se *Idel* (Tataresch: İdel, Идел), op Mordwinesch heescht se *Raw, Рав* oder *Rawa, Рава*.

D'Wolga entspréngt um Waldai-Plateau, 225 Meter iwwer dem Mier. Se leeft duerch oder laanscht d'Stied Twer, Rybinsk, Jaroslawl, Nijni Nowgorod, Kasan, Uljanowsk, Samara, Saratow, Wolgograd an Astrachan. Un hirem Enn bilt se d'Wolgadelta a leeft an d'Kaspescht Mier.

Am 20. Joerhonnert goufen aacht Staudämm un der Wolga gebaut, déi mat sech bréngen, datt se op laange Strecken éischter enger Rëtsch vu Séie gläicht. De gréissten dovun ass dee bei Samara, aus dem Joer 1957.

Wichteg Nieweflëss sinn d'Kama, d'Oka an d'Wetluga. Iwwer Kanäl ass d'Wolga mam Baltesche Mier, dem Wäissen an dem Schwaarze Mier verbonnen.

Zanter dem Altertum war d'Wolga eng wichteg Handelsstrooss.

## Um Spaweck
Mira Craig

D**'Mira Scherdin Craig**, gebuer den 31. Juli 1982 zu Oslo, ass eng norwegesch-amerikanesch R&B-Sängerin.

## Biographie
Am Alter vun zwielef Joer huet d'Mira Craig bei der norwegescher Televisiounsemissioun "Midt I Smørøyet" matgemaach, wou si der Whitney Houston hiert Lidd *I wanna dance with somebody* gesongen huet. Doroppshi gouf si vun de Produzenten direkt agestallt fir d'Emissioun ze moderéieren. Mat 15 Joer huet si ugefaangen, hir eege Lidder ze schreiwen, a mat 17 huet si d'Hannergrondstëmme vun der norwegescher Neo Soul-Sängerin Noora Noor gesongen.

Am Joer 2000 koum d'Mira Craig an d'Gespréich, nodeem de Rapper Wyclef Jean vun de Fugees si wärend dem Museksfestival "Quartfestivalen" mat op d'Bün geholl huet. Och den amerikanesche Rapper Snoop Dogg as 2005 um selwechte Festival mat hir opgetrueden, an huet zanterhier och e Lidd vum Mira Craig op senger Compilatioun *Welcome to tha Chuuch: Da Album* benotzt.

2006 huet d'Mira Craig hiren éischten Album "Mira Mira" verëffentlecht, dee sech an hirer Heemecht 25.000 Mol verkaaft huet a bis op d'Plaz 4 vun den Albumcharts geklommen ass. Déi éischt Single "Boogeyman" huet déi 6. Plaz an déi zweet Single "Headhunted" déi 12. Plaz an de Single-Charts erreecht. Am Januar ass d'Mira Craig bei "Alarm-prisen", enger norwegescher Musekspräisiwwerreechung als "Newcomer of The Year" ausgezeechent ginn.

Dat Joer drop gouf si vum bekannten amerikanesche Produzent Timbaland invitéiert, fir mat him an dem Rapper 50 Cent um Lidd "Come And Get Me" vum Album "Timbaland Presents Shock Value" ze schaffen, a si huet hiren zweeten Album "Tribal Dreams" mam Lidd "Leo" als éischt Single verëffentlecht.

2008 huet d'Mira Craig d'Lidd "Hold On Be Strong" fir d'Maria Haukaas Storeng geschriwwen, an domat de "Melodi Grand Prix" gewonnen; si hunn also däerfen Norwegen den 20. Mee bei der Halleffinall vum Eurovision Song Contest 2008 zu Belgrad vertrieden. D'Lidd gouf als 4. vun 19 Lidder an d'Finall de 24. Mee gewielt, wou et schlussendlech 184 Punkten an domat déi 5. Plaz erreecht huet.

Nieft hirer Aarbecht als Sängerin, Produzentin a Songwriterin designt a verkeeft d'Mira Craig och Sonnebrëller, Bijouen an huet mat Samsung an duerno mat Sony Ericsson Handyen entworf.

## Discographie
### Albumen

### Singelen

## Um Spaweck

* Offiziell Homepage
* Mira Craig Biographie op Englesch
* Chart Positiounen op norwegiancharts.com
The Nanny

**The Nanny** (op Däitsch *Die Nanny*, op Franséisch *Une nounou d'enfer*) ass eng US-amerikanesch Sitcom, déi vum 3. November 1993 bis den 23. Juni 1999 um Sender CBS gelaf ass an am Ganzen an iwwer nonzeg Länner ausgestraalt gouf.

D'Haaptroll hat d'Fran Drescher.
Eugène Delacroix

De Ferdinand Victor **Eugène Delacroix**, gebuer de 26. Abrëll 1798 zu Charenton-Saint Maurice, a gestuerwen den 13. August 1863 zu Paräis, war e franséische Moler.

Hie gëllt, mam Théodore Géricault, als dee wichtegste franséische Moler vun der Romantik a gëtt och "literaresche Moler" genannt, well e gär literaresch Theeme verschafft huet, wourënner där vum Charles Baudelaire, William Shakespeare oder Dante.

Reesen a Spuenien an an de Maghreb haten e groussen Afloss op säi Wierk, wat d'Thematiken an den Asaz vu Liicht ugeet, awer och well en do Moler wéi de Francisco Goya oder de Diego Velázquez studéiere konnt.

Duerno huet hien ongezielte Commandë kritt fir ëffentlech Gebaier mat Wand- oder Plaffongsmolereien ze rëschten, wéi z.&nbsp;B. de *Salon du Roi* an d'Bibliothéike vum Palais Bourbon a vum Palais du Luxembourg. Och de Plaffong vun der Appolon-Galerie am Louvre an de *Salon de la Paix* am Paräisser Stadhaus si vun him. Op der Weltausstellung vun 1855 war den Delacroix mat 42 Tableauen dobäi.

Nieft der Molerei huet den Delacroix och Buch-Illustratioune gemaach. Hie gouf 1857 Member vun der Académie des Beaux-Arts.

Zu senge bekanntste Wierker zielen *La Barque de Dante, Le Massacre de Scio, La Mort de Sardanapale* oder *La Liberté guidant le peuple*.


File:La_Barque_de_Dante_(Delacroix_3820).jpg|*La Barque de Dante*
File:Eug%C3%A8ne_Delacroix_-_Le_Massacre_de_Scio.jpg|*Le Massacre de Scio*
File:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|*La Liberté guidant le peuple*
File:Eugène Delacroix - Jeune Turc.jpg|*Jeune Turc* (an der Villa Vauban)

## Literatur
* Wof, N., *La Peinture Romantique*, Paris, 1999
* Neret, G., *Delacroix*, Paris, 1999

## Um Spaweck
Farrah Fawcett

D**'Farrah Fawcett**, gebuer den 2. Februar 1947 zu Corpus Christi, a gestuerwen de 25. Juni 2009 zu Santa Monica (Kalifornien), war eng US-amerikanesch Schauspillerin. Si war virun allem, ënner dem Numm Farrah Fawcett-Majors, fir hir Roll als *Jill Munroe* an der Televisiounsserie aus den 1970er Joren *Charlie's Angels* (fr.: *Drôles de dames*; de: *Drei Engel für Charlie*) bekannt.

## Filmographie
### Televisioun
* *That Girl* (1967)
* *Mayberry R.F.D.* (1969)
* *I Dream of Jeannie*, (Staffel 1968/69)
* *Three's a Crowd* (1969)
* *The Feminist and the Fuzz* (1971)
* *Inside O.U.T.* (1971)
* *The Great American Beauty Contest* (1973)
* *Six Million Dollar Man* (1974)
* *Marcus Welby, M.D.*(1974)
* *The Girl Who Came Gift-Wrapped* (1974)
* *Harry O* (1974-1976)
* *Murder on Flight 502* (1975)
* *Charlie's Angels* (1976-1977)
* *Murder in Texas* (1981)
* *The Red-Light Sting* (1984)
* *The Burning Bed* (1984)
* *Between Two Women* (1986)
* *Nazi Hunter: The Beate Klarsfeld Story* (1986)
* *Poor Little Rich Girl: The Barbara Hutton Story* (1987)
* *Margaret Bourke-White* (1989)
* *Small Sacrifice* (1989)
* *Good Sports* (1991)
* *Criminal Behavior* (1992)
* *The Substitute Wife* (1994)
* *Children of the Dust* (1995)
* *Dalva* (1996)
* *Ally McBeal* (1999)
* *Silk Hope* (1999)
* *Baby* (2000)
* *Jewel* (2001)
* *Hollywood Wives: The New Generation* (2003)
* *Intimate Portrait With Farrah Fawcett* (2004)
* *Chasing Farrah* (2005) (miniseries)

### Kino
* *Un homme qui me plaît* (1969) vum Claude Lelouch
* *Myra Breckinridge* (1970) vum Michael Sarne
* *[[Logan's Run (Film 1976)|Logun's Run]]* (1976) vum Michael Anderson
* *Somebody Killed Her Husband* (1978) vum Lamont Johnson
* *An Almost Perfect Affair* (1979) vum Michael Ritchie (Cameo)
* *Sunburn* (1979) vum Richard C. Sarafian
* *[[Saturn 3]]* (1980) vum Stanley Donen
* *The Cannonball Run* (1981) vum Hal Needham
* *Extremities* (1986) vum Robert M. Young
* *See You in the Morning* (1989) vum Alan J. Pakula
* *Man of the House* (1995) vum James Orr
* *The Apostle* (1997) vum Robert Duvall
* *The Lovemaster* (1997) vum Michael Goldberg 
* *The Brave Little Toaster Goes to Mars* (1998) vum Robert C. Ramirez (Stëmm)
* *The Flunky* (2000) vum Vincent Van Patten (Cameo)
* *Dr. T & the Women* (2000) vum Robert Altman
* *The Cookout* (2004) vum Lance Rivera

## Um Spaweck
Príncipe

**Príncipe** ass déi klengst vun den zwou Haaptinsele vum afrikaneschen Inselstaat São Tomé a Príncipe an huet ongeféier 5.400 Awunner .

## Geographie

D'Insel ass 16&nbsp;km laang a 6&nbsp;km breet mat enger Fläch vun 142&nbsp;km². De *Pico de Príncipe* ass mat 927 m den héchste Bierg vun der Insel.

Zesumme mat deene klengen Insele ronderëm bilt si d'Provënz Príncipe mat der Haaptstad *Santo António*.

## Um Spaweck
*Portal vun der Insel Príncipe
São Tomé (Stad)

**São Tomé** ass d'Haaptstad vum afrikaneschen Inselstaat São Tomé a Príncipe a läit op der Haaptinsel mat dem selwechten Numm São Tomé. D'Stad ass an engems d'Haaptstad vun der Provënz São Tomé. D'Stad huet ongeféier 53.300 Awunner (Stand: 2004).

## Um Spaweck
São Tomé (Insel)

**São Tomé** ass déi gréisst vun den zwou Haaptinsele vum afrikaneschen Inselstaat São Tomé a Príncipe an huet ongeféier 133.600 Awunner (Stand: 2004).

## Geographie

D'Insel ass 48&nbsp;km laang an 32&nbsp;km breet mat enger Fläch vu 859&nbsp;km2. De *Pico de São Tomé* ass mat 2024 m den héchste Bierg.

Zesumme mat deene klengen Insele ronderëm bilt si d'Provënz São Tomé mat der Provënzhaaptstat São Tomé. D'Provënz São Tomé ass a 6 Distrikter opgedeelt (Água Grande, Cantagalo, Caué, Lembá, Lobata a Mé-Zóchi).

## Um Spaweck
Rolas

**Rolas** ass eng 3&nbsp;km² kleng Insel déi zum afrikaneschen Inselstaat São Tomé a Príncipe am Archipel vum Golf vu Guinea gehéiert. Si gehéiert zum Distrikt *Caué* an der Provënz *São Tomé*.

Déi vulkanesch Insel (net méi aktiv) läit direkt um Equator südlech vun der Insel São Tomé. Si ass virun allem fir hir wonnerschéi Plagen a Palme bekannt. Et kënnt ee just mam Schëff dohin, vu *Porto Alegre* aus, en Hafen am Süde vun der Insel São Tomé.

Déi 200 permanent Awunner liewe vum Tourismus zanter e Luxusresort sech am Norde vun der Insel etabléiert huet. D'Uertschaft São Francisco läit och op der Nordküst vu Rolas. Um Nordrand markéiert e Monument déi genee Positioun vum Equator: eng Weltkaart aus Mosaik op där eng Messengssträif de Breedegrad "Null" markéiert an eng Sail déi d'Lag vun der Insel uweist.

An der Mëtt vun der Insel steet en ale Liichttuerm, dee nach a Betrib ass.

Ganz am Süde vu Rolas gëtt et e puer *Furnas*, eng Aart kleng Geysiren.


Fichier:Rolas_Furnas_Geysir_Sao_Tome_e_Principe.jpg|Eng *Furna* zu Rolas
Fichier:São_Tomé_-_Ilhéu_das_Rolas_-_Praia_de_Santo_António_(3).jpg|*Praia de Santo António*
Fichier:Resort_in_Ilheu_das_Rolas.jpg|Resort *Pestana Equador*
Fichier:São_Tomé_-_Resort_Pestana_Equador.jpg|Resort *Pestana Equador*


## Um Spaweck
Golf vu Guinea

De **Golf vu Guinea** bezeechent den Deel vum Atlanteschen Ozean, dee vun de Küste vu Westafrika am Norden an am Oste begrenzt gëtt.

Am Golf vu Guinea leien dës Inselen:
* São Tomé a Príncipe, en onofhängege Staat;
* Bioko an Annobón, déi zu Equatorialguinea gehéieren.

D'Insele sinn duerch e vulkaneschen Hot Spot entstanen, deen och um Entstoe vum Kamerunbierg um afrikanesche Festland bedeelegt war.

## Um Spaweck
Backwaters

D**'Backwaters** sinn e Netz vu Waasserstroossen am Hannerland vun der Küst vu Malabar am südindesche Bundesstaat Kerala. Si gi vu Kochi am Norde bis op Kollam am Süden an hunn eng Fläch vun am Ganzen 1900 km².

D'Backwaters bestinn aus 29 méi grousse Séien a Lagunen, 44 Flëss a ronn 1500&nbsp;km zum Deel natierlechen, zum Deel kënschtlech amenagéierte Kanäl.

Dee gréisste Séi ass den 83&nbsp;km laange Vembanadséi, deen zum Arabesche Mier hin op ass.

## Um Spaweck
Schoul

Eng **Schoul**, vum algriicheschen σχολή *scholē*, ursprénglech „fräi Zäit, Müßiggang, Näischtmaachen, Muße“, spéiderhin „Studium, Vierliesung“, iwwer dat laténgesche *schola*, ass eng Plaz vum Léieren.

## Um Spaweck
Mariette Flener

D**'Mariette Flener** (och: **Mariette Flener-Muller**), gebuer den 30. Dezember 1952 zu Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Graveuse a Molerin déi Konzeptkonscht mécht.

Si schafft an der Stad Lëtzebuerg an zu Riedgen.
Si ass Matgrënnerin vum Atelier de Gravure "empreinte a.s.b.l." a Member vum Lëtzebuerger Artisten Center.

## Wierker

Fichier:Mariette Flener Art conceptuel w.jpg|"Art conceptuel"
Fichier:Mariette Flener Monotypie-gaufrage w.jpg|"Monotypie-gaufrage"


## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck

* Websäit vun der Mariette Flener
Aline Schmitz

D**'Aline Schmitz**, gebuer 1969 zu Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Fotografin a schafft an der Stad Lëtzebuerg.

Hir éischt Ausstellung hat si an der Galerie op der Kap zu Capellen am Juli 2009 am Kader vu Reflets d'artistes zesumme mat der Mariette Flener an dem Laurent Nunziatini.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* Dem Aline Schmitz hir Websäit oeilonirique.com
Laurent Nunziatini

De **Laurent Nunziatini**, gebuer 1954 zu Villerupt a Loutrengen, ass e franséische Moler a Sculpteur.

Hie stellt heefeg zu Lëtzebuerg aus an ass a lëtzebuergesche Kollektioune gutt vertrueden.

Hie lieft a schafft zu Hussigny-Godbrange an ass Member vum Cercle artistique de Luxembourg.

## Ausstellungen
* 1996 - am "Centre culturel de l'ambassade de France" an der Stad Lëtzebuerg
* 1997 - an der Galerie Lucien Schweitzer an der Stad Lëtzebuerg
* 1997 - Galerie Picasso zu Homecourt
* 1998 - beim Festival du film italien zu Villerupt
* 2000 - an der Galerie Lucien Schweitzer
* am Juli 2009 an der Galerie op der Kap, zesumme mat der Mariette Flener an der Aline Schmitz

## Um Spaweck
* Kuerz Bibliographie op mediart.lu (PDF)
Liicht

D**'Liicht** ass dee fir Mënsche siichtbare Beräich vun der elektromagnéitescher Stralung. Dësen erstreckt sech vu ronn 380 bis 780&nbsp;nm Wellelängt, wat enger Frequenz vu ronn 789 bis 385&nbsp;THz entsprécht. Eng genee Grenz léisst sech awer net definéieren, well d'Empfindlechkeet vum mënschlechen A net op ee Schlag, mä no an no ofhëlt. Déi un d'visuellt Liicht ugrenzend Beräicher vun der Infrarout- (Wellelängt tëscht 780&nbsp;nm an 1&nbsp;mm) an d'Ultraviolettstralung (Wellelängt tëscht 10&nbsp;nm an 380&nbsp;nm) ginn dacks och als Liicht bezeechent.

An der Physik steet de Begrëff „Liicht“ och fir de ganzen elektromagnéitesche Wellespektrum. Liichtverhältnesser a Phenomeener vun der Physiologie ginn ënner *[[Hellegkeet (Liicht)|Hellegkeet]]* zesummegefaasst.

## Gréissten an Eenheeten
* Wéi den Albert Einstein a senger *spezieller [[Relativitéitstheorie]]* postuléiert huet, ass d'Liichtvitess (*c*) onofhängeg vun der Beweegung vun der Quell oder vum Beobachter. Si fält a Medie géintiwwer vun der Vakuumsliichtvitess of. Si läit am Vakuum bei 299.792.458 Meter pro Sekonn.
* D'Liichtfaarf ass ofhängeg vun der Wellelängt vum Liicht, déi indirekt proportionell zu der Energie vun de Liichtquanten ass.
* D'Polarisatioun vum Liicht beschreift d'Orientéierung vun den elektresche respektiv magnéitesche Feldvektore vum Liicht am Raum.
* Liichtstroum: Eenheet = Lumen
* Liichtstäerkt: Eenheet = Candela
* Beliichtungsstäerkt: Eenheet = Lux

## Literatur
* Albert Einstein: *Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichtes betreffenden heuristischen Gesichtspunkt.* In: *[[Annalen der Physik]].* 1905, S. 132–148. Mat dësem Schreiwen hat den Einstein de Wellen-Deelchen-Dualismus vum Liicht begrënnt.
* Rolf Heilmann: *Licht. Die faszinierende Geschichte eines Phänomens*, Herbig, München 2013, ISBN 978-3-7766-2711-4.
* Klaus Hentschel: *Einstein und die Lichtquantenhypothese.* In: *Naturwissenschaftliche Rundschau.* 58, 6, 2005, , S. 311–319.
* Thomas Walther, Herbert Walther: *Was ist Licht? Von der klassischen Optik zu Quantenoptik.* Beck, München 1999, ISBN 3-406-44722-8.
* Sidney Perkowitz: *Eine kurze Geschichte des Lichts. Die Erforschung eines Mysteriums.* Deutscher Taschenbuch Verlag, München 1998, ISBN 3-423-33020-1.
* George H. Rieke: *Detection of Light – From the Ultraviolet to the Submillimeter.* Cambridge Univ. Press, Cambridge 2003, ISBN 0-521-81636-X.
* Wolfgang Schivelbusch: *Lichtblicke: Zur Geschichte der künstlichen Helligkeit im 19. Jahrhundert*. Fischer Taschenbuch, Frankfurt am Main 2004, ISBN 978-3-596-16180-5.

## Kuckt och
* Refraktioun
* Reflexioun

## Um Spaweck

* Umfangreiche Informationen zur Physik des Lichts (Welt der Physik)
* Enzyklopädische Geschichte des Begriffs Licht (lexikalesch Noweiser zum Theema Liicht, vum Michael Mandelartz)
* Baunetz Wissen Tageslicht (Online-Lexikon zum Dagesliicht- a Konschtliichtnotzung)
* Umweltfaktor Licht (Landesamt fir Natur, Ëmwelt a Verbraucherschutz NRW)
Zentralafrika

**Zentralafrika** oder **Mëttelafrika** ass eng onkloer definiéiert Groussregioun am Zentrum vum afrikanesche Kontinent.

## Zentralafrika no geographesche Krittären
Eng Definitioun no geographesche Charakteristiken englobéiert déi follgend Länner:

*  (Haaptstad: Bujumbura)
*  (Haaptstad: Kinshasa)
*  (Haaptstad: Kigali)
*  (Haaptstad: N'Djamena)
*  (Haaptstad: Bangui)

Ruanda an de Burundi ginn heiansdo och zu Ostafrika gezielt.

## UN-Subregioun Mëttelafrika
D'Statistikdivisioun vun de Vereenten Natiounen deelt d'Regioun *Mëttelafrika* a follgend Länner op:

*  (Haaptstad: Luanda)
*  (Haaptstad: Malabo)
*  (Haaptstad: Libreville)
*  (Haaptstad: Yaoundé)
*  (Haaptstad: Kinshasa)
*  (Haaptstad: Brazzaville)
*  (Haaptstad: São Tomé)
*  (Haaptstad: N'Djamena)
*  (Haaptstad: Bangui)

## Kuckt och
* Zentralafrikaneschen CFA-Frang

## Um Spaweck
Luucht

**Luucht** ass:
* e Synonym fir Liicht;
* dat wat Luucht am éischte Sënn mécht oder ausstraalt (de: *Leuchte*): Luucht (Géigestand);
* en anert Wuert fir Loft, resp. Héicht am Sënn vun "an d'Luucht sprangen", "an der Luucht fléien", asw.
Archipel

En **Archipel** [], vum laténgeschen *Archipelagus*, bezeechent eng inselräich Mieresgéigend. Am wëssenschaftleche Sënn ëmfaasst en Archipel d'Land- a Mieresgebitter vun enger inselräicher Regioun. De Begrëff gëtt haut meeschtens als Synonym fir **Inselgrupp** benotzt, enger Usammlung vun Inselen déi relativ no beienee leien.

D'Wuert Archipel besteet aus den zwéi griichesche Begrëffer αρχι- (archi- = "Haapt-") an πέλαγος (pelagos = "Mier") an huet ursprénglech nëmmen déi inselräich Géigenden an der Egäis bezeechent. Eréischt zanter dem Ufank vum 13. Joerhonnert gi Mieresregioune mat gréisseren Inselgruppen – baussent der griichescher – och als Archipel bezeechent.

Den Ënnerscheed zu enger renger Inselgrupp ass evident: eng Inselgrupp ass eebe just eng Grupp vun Inselen; den Archipel ëmfaasst eng Inselgrupp zesumme mat dem Mier wat dertëscht a ronderëm läit.

## Gréisser Inselgruppen an Archipelen

### [[Atlanteschen Ozean]]

* Brittesch Inselen
* Azoren
* Kanaresch Inselen
* Westindesch Inselen
* Kapverdesch Inselen

### [[Pazifeschen Ozean]]

* Gesellschaftsinselen
* Hawaii-Inselen
* indoneeseschen Archipel
* Japan
* Karolinen
* Neiséiland
* Philippinnen
* Salomon-Inselen
* Tuamotu-Archipel
* Vanuatu

### [[Indeschen Ozean]]

* Andamanen
* Malediven
* Mergui-Archipel
* Seychellen

### [[Arkteschen Ozean]]
* Kinnigin-Elisabeth-Inselen
* Sewernaja Semlja
* Spitzbergen

### [[Südlechen Ozean]]
* Südgeorgien
* Südlech Shetlandinselen

## Um Spaweck
Liichtstäerkt

De Begrëff **Liichtstäerkt** bezeechent
* eng photometresch Gréisst, kuckt Liichtstäerkt (Photometrie).
* an der Fotografie e Verhältnes, kuckt Liichtstäerkt (Fotografie).
Liichtstäerkt (Photometrie)

D**'Liichtstäerkt** *I<sub>v</sub>* ass d'Stralungsleeschtung vun enger Liichtquell pro Raumwénkel, baséiert op der Empfindlechkeet vum mënschlechen A.

D'SI-Eenheet vun der Liichtstäerkt ass de *[[Candela]]*.

## Kuckt och
* Liicht
* Liichtstäerkt (Fotografie)
English Cocker Spaniel

De **Cocker Spaniel** ass eng vun der FCI (Nr.5, Gr.8, Sek.2) unerkannt brittesch Hondsrass.

## Beschreiwung
Cocker Spaniel si Juegdhënn mat engem seideg blenkege Pelz, dee flaach um Kierper uläit. En ass mëll an dicht, an um Kapp kuerz, dofir awer un den Oueren, der Broscht, dem Bauch, de Been an um Schwanz laang. Cocker Spaniel gëtt et mat de Fellfaarwe Rout, Schwaarz, Schwaarz mat Lou, Brong, Brong mat Lou an Zobel, Bloschimmel, Bloschimmel mat Lou, Brongschimmel, Brongschimmel mat Lou, Orangeschimmel, Schwaarz-Wäiss, Schwaarz-Wäiss mat Lou, Brong-Wäiss, Brong-Wäiss mat Lou an Orange-Wäiss. De Kierper ass kompakt an e bësse méi grouss (Ridd bis zu 41&nbsp;cm, Mudder bis zu 39&nbsp;cm) wéi beim American Cocker Spaniel. De Rëck ass riicht a fält zu de Lenden hi liicht erof. Den English Cocker Spaniel besëtzt en déiwen, gutt ausgebildete Broschtkuerf a laang, déif ugesetzt hänkeg Oueren. Déi grouss Ae sinn entweeder däischter oder hieselnossbrong. Seng Nues ass zimmlech grouss a passt faarflech zu der Faarf vum Pelz. D'Schness ass eckeg, de Kiefer kräfteg a muskuléis, an déi fiicht Been si staark a riicht. E besëtzt zudeem och muskuléis hënnëscht Been an e Schwanz, dee mat dem Reck eng Linn bilt. Se gëtt op der Héicht vum Rëck gedroen. D'Patte si fest an hu kräfteg Ballen. Fréier goufen d'Schwänz nach kopéiert, wat haut allerdéngs nëmmen nach an England gemaach däerf ginn.

## Verwendung
De Cocker Spaniel eegent sech als Juegd-, Spiir-, Apportéier- a Familljenhond.

## Charakter
E Cocker Spaniel ass een temperamentvollen, lëschtegen, unhängleche sensiblen a virun allem sturen Haushond. Déi Rass ka sech gutt upassen, brauch awer reegelméisseg a fërdernd Beschäftegung, fir fit ze bleiwen. Well déi Rass sou verfroossen ass, datt se scho bal zu deene Rasse gehéiert déi bis elo am meeschte Friemkierper aus dem Mo operéiert kruten, muss een op e gutt Verhältnes vu Fudder a Beweegung oppassen. Virun allem fir Apportéierübungen a Schwamme kann een deen Hond begeeschteren.

## Kuckt och
* Lëscht vun den Hondsrassen
## Um Spaweck
Revers (Numismatik)

De **Revers** ass an der Numismatik d'Bezeechnung fir d'Récksäit vun enger Mënz am Géigesaz zur viischter Säit (Avers). Dat franséisch Wuert bedeit "no hanne gedréit". An der numismatescher Literatur gëtt de Revers meeschtens mat *rv* oder *rs* gekierzt.
Numismatik

D**'Numismatik** (griichesch vu νόμισμα [nómisma, dat Gesetzméissegt, dat wat gëllt, d'Mënz], vun νόμος [nómos, d'Gesetz, d'Gëltegkeet]), heescht d'Wëssenschaft déi sech mat dem Geld a senger Geschicht befaasst. Heefeg gëtt och den Hobby vum Mënzesammele mat Numismatik bezeechent.

## Um Spaweck
Westerkerk (Amsterdam)

D**'Westerkerk** vun Amsterdam ass eng protestantesch Kierch, déi op der Prinsengracht steet, no beim Anne-Frank-Haus. Hiren Tuerm ass mat 85m den héchste Kierchtuerm vun Amsterdam.
## Beschreiwung
* Am nërdlechen Deel gouf 1669 de Rembrandt van Rijn begruewen. 
* Och dem Rembrandt säi Fils Titus a seng Frëndin Hendrickje Stoffels leien an dëser Kierch begruewen.
* Den 10 Mäerz 1966 ass an der Westerkerk d'Prinzessin Beatrix mam Claus von Amsberg bestuet ginn.
* Virun der Kierch gouf e Gedenksteen un d'Anne Frank opgeriicht, dat mat senger Famill nobäi an engem Gebai op der Prinsengracht verstoppt war an d'Bild vun der Westerkerk ëmmer viru sech hat.

## Um Spaweck
Revers

Mat **Revers** ka gemengt sinn:
* bei engem Kleed, besonnesch engem Paltong oder engem Mantel, e Bord, deen ëmgediebelt ass: Revers (Gezei);
* an der Numismatik, d'Récksäit vun enger Mënz: Revers (Numismatik);
* bei verschiddene Sportaarten, eng Zort Schlag mat der Rackett: Revers (Sport).
Sources Rosport

**Sources Rosport S.A.** ass eng lëtzebuergesch Gesellschaft, déi zwou Mineralwaasserquellen (d'Quell *Rosport* mat natierlecher Kuelesaier an d'Quell *Viva* ouni Kuelesaier) a Fläschen offëllt an déi haaptsächlech ënner de Markennimm *Rosport* a *Viva* kommerzialiséiert.

## Geschicht

D'Gesellschaft gouf de 15. Dezember 1955 als *Société en commandite simple Dick Bofferding* gegrënnt, nodeem de Michel Lucius zu Rouspert eng kuelesaierhalteg Mineralquell entdeckt hat.

Am Summer 1959 waren d'Offëllinstallatioune sou wäit fäerdeg, an am Oktober vum selwechte Joer gouf ugefaangen, 20-cl-Fläschen ofzefëllen. 1962 gouf de Statut an eng Société anonyme mat dem Numm *Source Rosport* ëmgeännert, an 1974 huet Source Rosport mat Canada Dry a Coca Cola zu der Soutirages Luxembourgeois fusionéiert, ier se sech 1998 nees vun deenen anere Partner, déi ewell vu Coca-Cola Entreprises iwwerholl goufen, getrennt huet. Soutirages S.A. mécht awer weiderhin d'Distributioun.

An den 1990er Jore koum och e méi liicht spruddelegt Waasser dobäi, dat als *Rosport medium*, resp., am Horesca-Beräich, als *Rosport blue* vermaart gëtt. 2001 huet platt Waasser, dat *Viva* genannt gëtt, d'Gamme ergänzt. Am selwechte Joer huet de Verwaltungsrot decidéiert fir den Numm a *Sources Rosport S.A.* ëmzedeefen. Zéng Joer no der Aféierung vu *Viva* mécht dëst platt Waasser mam Slogan *d'Waasser vum Liewen* 49% vun der Gesamtproduktioun vun der *Sources Rosport S.A.* aus. Am Joer 2010 goufe méi wéi 12.650.000 Fläsche verkaaft, dat si ronn 82 Hektoliter.

Uganks 2015 sinn d'Rosport-Fläschen an engem neien Design erauskomm an et gëtt elo eng eenheetlech Fläsch fir déi dräi Produiten, wou just d'Etikett jee no Produit ännert: sëlwer fir dat platt Waasser *Viva*, blo fir dee liicht spruddelege *Rosport blue* a gréng fir de *Rosport classic* mat méi Spruddelen.

Zanter Juni 2012 ass *Pom's* um Maart, e Mix vu 65% Äppeljus a 35% Rousperter Mineralwaasser.

## Logo

Wéi d'Mark Rosport gegrënnt gouf, ass no engem Logo gesicht gi fir der Mark en Erkennungsbild ze ginn. Deemools hu sech d'Grënner vun der Firma drun erënnert, datt et am Mëttelalter bei Rouspert eng vun nëmmen e puer Fuerte gouf, duerch déi ee bei Niddregwaasser mam Päerd duerch d'Sauer op déi aner Säit reide konnt. Aus deem Grond ass e Päerd mat engem Reider als Symbol fir d'Mark geholl ginn.
 
## Um Spaweck
* rosport.com - den Internetoptrëtt
* poms.lu
Dobra (Wärung vu São Tomé a Príncipe)

Den **Dobra** (STN, ofkierzung Db) ass déi offiziell Wärung vum zentralafrikaneschen Inselstaat São Tomé a Príncipe. Den ISO-4217-Code ass "STD" a steet fir *São Tomé Dobra*.

Den Dobra gouf 1977 agefouert an huet den Escudo 1:1 ersat. D'Zentralbank vu São Tomé e Príncipe (Portugisesch: *Banco Nacional de São Tomé e Príncipe*) ass fir d'Wärung verantwortlech.

Een Dobra gëtt theoreetesch an honnert Zantimer ("*cêntimos*") agedeelt, d'Inflatioun huet dëst an der Tëschenzäit iwwerflësseg gemaach.

All d'Mënzen droen um Avers (viischt Säit) de Landeswopen an um Revers (Récksäit) den Text *Aumentemos a Produção* ("Steigere mer d'Produktioun").

## Um Spaweck
Avers (Numismatik)

Den **Avers** ass an der Numismatik d'Bezeechnung fir déi viischt Säit vun enger Mënz am Géigesaz zur Récksäit (Revers). Dat franséisch Wuert bedeit "no vir gedréit". Den Avers ass gewéinlech d'Haaptsäit vun der Mënz an dréit an der Reegel e Bild (mat oder ouni Text). 
An der numismatescher Literatur gëtt den Avers meeschtens mat *av* oder *as* gekierzt.
Kompromëss vu Lëtzebuerg

**Kompromëss vu Lëtzebuerg** gouf en Ofkommes genannt, dat den 29. Januar 1966 Divergenzen an der Agrarpolitik vun der EWG an domat d'franséisch "Politik vum eidele Stull" op en Enn bruecht huet. Lëtzebuerg hat deemools d'Conseilspresidence.

Den 1. Juli 1965 goufen d'Verhandlungen iwwer den Agrarfonds duerch Frankräich ënnerbrach. E puer Méint laang huet Frankräich keng Ministere méi an d'Reunioune vum Conseil vun der Europäescher Gemeinschaft geschéckt, sou datt dee keng Decisioune méi konnt huelen.

De sougenannte Lëtzebuerger Kompromëss huet virgesinn, datt de Conseil a Fäll, bei deenen e grondsätzlech mat qualifizéierter Majoritéit entscheede kéint, viruverhandele misst, wa "ganz wichteg Intressië" vun engem Memberstaat betraff wieren. Am Text gouf d'ënnerschiddlech Opfaassung vu Frankräich op der enger Säit, deenen anere 5 Länner op der anerer, och däitlech: Frankräich hätt gär gehat, datt a sou engem Fall sou laang viruverhandelt sollt ginn, bis en unanimt Resultat virleie géif; déi aner Staaten hu festgestallt, datt et keng Eenegung doriwwer géif, wat geschéie sollt, falls keng Unanimitéit zustan kéim. Dofir war de Lëtzebuerger Kompromëss am Fong guer kee Kompromëss, mä en Text, deen d'Meenungsverschiddenheeten iwwer d'Applikatioun vu Vott mat qualifizéierter Majoritéit schrëftlech dokumentéiert huet.

Duerch dëst Iwwereneekommes ass awer eng Zort Gewunnechtsrecht entstanen, nodeem d'Memberstaate bei wichtege Fäll soulaang viruverhandelen, bis datt se e Konsens erreechen. Och wann et deemno net juristesch verbindlech ass, gëtt dat an der Praxis agehalen, och an deene Fäll, wou eng qualifizéiert Majoritéit duergoe géif.

## Literatur
Jean-Marie Palayret, Helen Wallace, Pascaline Winand (Hrsg.): *Visions, Votes and Vetoes. The Empty Chair Crisis and the Luxembourg Compromise Forty Years On.* Peter Lang, Bruxelles/Bern/Berlin, 2006, ISBN 978-90-5201-031-1.

## Um Spaweck
* Schlußkommuniqué der außerordentlichen Tagung des Ministerrats (Luxemburg, 29. Januar 1966) *european navigator*.
* Interview mam Pierre Pescatore: die politischen Konsequenzen des Kompromisses von Luxemburg (Luxemburg, 12. November 2003) *european navigator*.
Biotesch Ëmweltfacteuren

Als **biotesch** ginn Ëmweltfacteuren zesummegefaasst, un deene Liewewiesen erkennbar bedeelegt sinn. Si erginn sech aus de Wiesselwierkunge tëscht eenzel Aarte bannent engem Ekosystem.

Am Géigesaz dozou stinn abiotesch Ëmweltfacteuren, déi onbelieft Interaktiounspartner duerstellen.
Abiotesch Ëmweltfacteuren

Als **abiotesch** ginn Ëmweltfacteuren zesummegefaasst, un deene Liewewiesen net erkennbar bedeelegt sinn. Si ëmfaassen ënner anerem Facteure wéi Klima, Atmosphär, Waasser, Wäermt, Temperatur, Liicht, Stréimung, Salzgehalt, Konzentratioun u Niersalzer an un aner cheemesch Substanzen; domat deemno Ëmweltfacteuren, déi onbelieft Interaktiounspartner duerstellen

Am Géigesaz dozou sti biotesch Ëmweltfacteuren, déi belieft Interaktiounspartner duerstellen.

All Planzen- an Déiere sinn un definéiert Standuertbedingungen ugepasst. Doduerch entwéckele si sech op all Standuert zu enger typescher an un d'abiotesch Facteuren ugepasste Liewensgemeinschaft.
Klima

De **Klima** steet als Begrëff fir all meteorologesch Ursaachen, déi fir den duerchschnëttlechen Zoustand vun der Äerdatmosphär op enger Plaz verantwortlech sinn.

Oder anescht ausgedréckt: De Klima ass d'Zomm vun alle Wiederzoustänn, déi et op enger Plaz ka ginn, hir Dages- a Joresofwäichung an hir typesch Reiefolleg abegraff.

D'Klimatologie ass d'Wëssenschaft, déi d'Gesetzer vum Klima, seng Eegenschaften, Entwécklung an Erscheinungsform erfuerscht.

## Literatur
* Pfister L., C. Wagner, E. Vansuypeene, G. Drogue & L. Hoffmann, 2005. Atlas climatique du grand-duché de Luxembourg. 80p. Musée national d'histoire naturelle, Société des naturalistes luxembourgeois, Centre de recherche public Gabriel-Lippmann, Administration des services techniques de l'agriculture. Luxembourg. ISBN 2-919877-24-0.
* Ries, Christian (Ed.), 2005. Contribution à la climatologie du Luxembourg. Analyses historiques, scénarios futurs. Ferrantia 43, 138p. ISSN 1682-5519.

## Um Spaweck
* climatology.lu
* Klimastation Findel
Sergei Iwanowitsch Beljawski

De **Sergei Iwanowitsch Beljawski** (Сергей Иванович Белявский), gebuer de 7. Dezember 1883 zu Sankt Petersburg, Russland, a gestuerwen den 13. Oktober 1953 zu Leningrad, war e russeschen Astronom. Aner Schreifweise vum Numm sinn ë.&nbsp;a. **Belyavsky**, **Beljawskij** oder **Belyavskii**.

Hie war Member vun der sowjetescher Akademie vun de Wëssenschaften. Hien huet op de Gebidder vun der Astrometrie an der Photometrie geschafft an huet sech intensiv mat dem Studium vun de Verännerleche Stäre beschäftegt.

De Beljawski huet um Krim-Observatoire geschafft, wou hie wärend senger Karriär 36 Asteroiden souwéi den helle Koméit C/1911 S3 entdeckt huet.
Krim-Observatoire

De **Krim-Observatoire** ass en astrophysikaleschen Observatoire op der ukrainescher Hallefinsel Krim.

## Positioun
Déi fréier sowjetesch Ariichtung besteet hautdesdaags aus:
* dem Observatoire zu Nautschnyj, ongeféier 30&nbsp;km vu Simferopol ewech a läit 560 m héich.
* der Sektioun Simejis, 16&nbsp;km südwestlech vu Jalta (op enger Héicht vun 200m, ).

## Geschicht
Den Observatoire zu Simejis existéiert schonn zanter 1900. Deemools gouf en als Privatobservatoire gegrënnt an 1912 vum Pulkowo-Observatoire (südlech vu Sankt Petersburg) als südlech Sektioun iwwerholl. No der Zerstéierung am Zweete Weltkrich gouf e bis 1948 nees opgebaut.

D'Ariichtung zu Nautschnyj ass net sou al a gouf eréischt 1949 fäerdeggestallt.
Nom Zesummebroch vun der Sowjetunioun gehéiert den Observatoire zu der Ukrain, allerdéngs gëtt et nieft der Zesummenaarbecht mat europäesche Wëssenschaftler och eng enk Kooperatioun mat Russland.

## Teleskopen an Aarbechten
Den Observatoire huet e 65&nbsp;cm Maksutov-Teleskop, zwéi Reflektere mat 1,2 m an 2,6 m Ëffnung, e Koronograph, zwéi Sonnentierm an e 40&nbsp;cm Duebelastrograph. Ausserdeem ass zu Simejis en 22 m Radioteleskop.

Zu Nautschnyj ass och nach déi d'Süd-Sektioun vum staatleche Sternberg-Institut fir Astronomie vun der Moskauer Lomonossow-Universitéit ënnerbruecht.

De Fuerschungsschwéierpunkt vum Observatoire läit op de Gebidder vun der Sonnephysik, Duebelstäresystemer, Radialvitess vu Stären a Quasaren.

 

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Seite des Sternberg-Instituts 
*   Seite des Crimean Astrophysical Observatory
Biolog

**Biologe** sinn Naturwëssenschaftler, déi am Fachgebitt Biologie e Studium ofgeschloss hunn. E gudden Deel vun alle Biologe schaffen an der Educatioun (Schoul, Héichschoul) oder an der Fuerschung.
ProScience

**ProScience** ass e lëtzebuergesche Gruppement fir d'Promotioun vun de Wëssenschaften a besteet aus den Haaptinstitutiounen a Veräiner déi sech mat Fuerschung a Sensibiliséiere fir d'Wëssenschaften zu Lëtzebuerg ofginn.

ProScience gouf 2007 op Initiativ vum nationale Fuerschungsfong gegrënnt. Dëse Reseau huet sech als Haaptzil gesat, déi villsäiteg Aktivitéiten, déi d'Wëssenschaftskultur fërderen, fir de Publikum besser siichtbar ze maachen. D'Vertrieder vu ProScience wëllen de Kontakt mat de Jugendlechen erhalen, hinnen op si zougeschnidden Aktivitéiten ubidde fir hiren Interessi un d'Wëssenschaften ze steigeren a si eventuell fir d'Ergräife vun engem wëssenschaftleche Beruff ze begeeschteren.

D'Organisatioun vun der *Researchers' Night 2008* war ee vun den éischte gréissere Projete vum Groupement.

Den Ament regruppéiert ProScience follgend Institutiounen a Veräiner:
* Association jeunes scientifiques Luxembourg
* CEPS/Instead - Centre d'études de populations, de pauvreté et de politiques socio-économiques
* Centre de recherche public Gabriel-Lippmann
* Centre de recherche public de la santé
* Centre de recherche public Henri-Tudor
* Fonds national de la recherche
* Luxinnovation
* Ministère de l'enseignement supérieur et de la recherche
* Ministère de l'éducation nationale et de la formation professionnelle
* Musée national d'histoire naturelle
* Service national de la jeunesse
* Université du Luxembourg
Fuerschung

**Fuerschung** ass déi methodesch Sich no neien Erkenntnesser souwéi deenen hir systematesch Dokumentatioun a Publikatioun a Form vu wëssenschaftlechen Aarbechten. Fuerschung gëtt souwuel am wëssenschaftleche wéi och am industrielle Beräich bedriwwen.

## Kuckt och
* Nationale Fuerschungsfong (FNR - Fonds national de la recherche)
* ProScience

## Um Spaweck
* D'Fuerschung an Europa op der Websäit vun der EU-Kommissioun
Campora San Giovanni

**Campora San Giovanni** ass eng Uertschaft (op it. *frazione*) an der Gemeng Amantea an der Provënz Cosenza a Kalabrien vu ronn 7.300 Awunner (Stand 2009).

## Quartieren

## Biller

Fichier:FuntanaPeshcaru2.jpg|*U Peshscaru* ("Buer vun der Popp") zu Augurato
Fichier:FuntanaPeshcaru1.jpg|*UPeshcaru* 
Fichier:ChiesaSantaFilomenaAugurato.jpg|D'Kierch Santa Filomena zu Augurato


## Um Spaweck
Pina Bausch

**Pina Bausch**, gebuer als **Philippine Bausch** de 27. Juli 1940 zu Solingen am däitsche Bundesland Nordrhein-Westfalen, a gestuerwen den 30. Juni 2009 zu Wuppertal, war eng däitsch Dänzerin a Choreographin.
## Filmer
* 1980: *Die Generalprobe * vum Werner Schroeter
* 2011: *[[Pina]]* vum Wim Wenders an 3D

## Um Spaweck

* Websäit vum ''Tanztheater Wuppertal''
Ekosystem

En **Ekosystem** oder **Ecosystem** (griichesch *oikós* = "Haus, Haushalt" a *sýstema* = "dat wat zesummegestallt gëtt, wat verbonnen ass") ass e System, deen all d'Liewewiesen (Biozönosen) an hir onbelieft Ëmwelt, de Liewensraum (Biotop), an hir Wiesselbezéiungen ëmfaasst.

De Begrëff gëtt souwuel abstrakt gebraucht (z.&nbsp;B. Ekosystem Séi, Ekosystem Louheck, etc.) wéi och fir konkreet Liewensraim (z.&nbsp;B. Ekosystem Stauséi Our, Ekosystem Gréngewald, etc.).

De Begrëff Ekosystem gouf 1935 vum brittesche Biolog a Geobotaniker *Arthur George Tansley* an der Ekologie agefouert.

## Um Spaweck
Gabriela Mistral

D**'Gabriela Mistral**, gebuer de 17. Abrëll 1889 als **Lucila Godoy Alcayaga** zu Vicuña am Chile, a gestuerwen den 10. Januar 1957 zu New York, war eng chileenesch Dichterin, Schrëftstellerin a Politikerin.

1945 krut si den Nobelpräis fir Literatur.
## Wierk

## Kuckt och
Lëscht vun de Laureate vum Nobelpräis fir Literatur

## Um Spaweck

*Wierk vun der Gabriela Mistral op der Websäit vun der Universidad de Chile
* wikiquote
* wikisource
* [''Desolación'' en Memoria Chilena](http://www.memoriachilena.cl/temas/documentos.asp?id_ut=gabrielamistral(1889-1957))
* Centro Virtual Cervantes
* La Ventana
Warren de la Rue

De **Warren de la Rue**, gebuer den 18. Januar 1815 op Guernsey, a gestuerwen den 19. Abrëll 1889 zu London, war e britteschen Astronom a Cheemiker. Bekannt gouf hien duerch déi éischt Himmelsfotografien.

No senger Léier huet hie bei sengem Papp, dem *Thomas De La Rue*, am Schreifhandel geschafft. A senger Fräizäit huet hie sech mat cheemeschen an elektresche Fuerschunge beschäftegt an tëscht 1836 an 1848 Aarbechten an dëse Beräicher publizéiert. Wéi duerch den James Nasmyth säin Interessi fir d'Astronomie gewuess ass, huet hien 1850 en 13-Zoll-Spigelteleskop konstruéiert, dat am Ufank zu Canonbury a spéider zu Cranford opgebaut gouf. Mat dësem Teleskop huet hien eng Rei vun exzellenten Zeechnunge vun Himmelskierper gemaach.

1851 gouf hien op eng Daguerreotypie vum Äerdmound, déi de William Cranch Bond gemaach hat, opmierksam. Dës huet hien dozou inspiréiert, Pionéieraarbecht um Gebitt vun der Astrofotographie ze leeschten. Seng Biller ware laang Zäit oniwwertraff – eréischt de Lewis Morris Rutherfurd konnt d'Qualitéit no 1865 weider verbesseren.

No 1854 huet de Warren de la Rue sech fir d'Physik vun der Sonn intresséiert an huet e Photoheliograph konstruéiert, fir vun 1858 un deeglech Fotoe vun der Sonn ze maachen. Hien ass mat dëser Aarbecht bis 1872 selwer virugefuer, tëscht 1873 an 1882 gouf se vum Royal Greenwich Observatory weidergefouert. Den 18. Juli 1860 huet hien eng Sonnendäischtert a Spuenien fotograféiert, woubäi op de Biller fir d'éischt Kéier de solaren Urspronk vun de roude Flamen nogewise konnt ginn, déi am Verlaf vun enger Sonnendäischtert ronderëm de Moundschiet ze gesi sinn.

1873 huet hie seng astronomesch Aktivtéiten agestallt an huet seng Instrumenter dem Universitéitsobservatoire zu Oxford iwwerginn.

Tëscht 1856 an 1862 huet hien zesumme mam Hugo Müller e puer cheemesch Aarbechte publizéiert an hien huet tëscht 1868 an 1883 elektresch Entluedungen an de Gasen ënnersicht. Hie war zweemol President vun der Chemical Society of London a vun 1864 bis 1866 och President vun der Royal Astronomical Society. Hie gouf fir seng Fotografie vun der Sonnendäischtert 1862 mat der Goldmedail vun der Royal Astronomical Society an 1864 mat der Royal Medal vun der Royal Society fir seng Leeschtungen an der Astrofotografie ausgezeechent. 1850 war hien als Member („Fellow“) an d'Royal Society gewielt ginn. No him ass och en Äerdmoundkrater De La Rue genannt.

## Kuckt och
Kurt Laves

De **Kurt Laves**, gebuer am Joer 1866, a gestuerwen de 25. Mäerz 1944, war en däitsch-US-amerikaneschen Astronom.

De Laves hat Astronomie zu Berlin studéiert (Ofschloss 1891) a koum 1893 an d'University of Chicago, wou hie 1897 *Instructer* gouf, 1901 * Professerassistent * an 1908 bis zu senger Emeritéierung 1932 war hie *Associate Professor* fir mathematesch Astronomie. Hien huet meeschtens um Gebitt vun der Himmelsmechanik geschafft, speziell huet hie Rendez-vouen am System Äerd-Mound ënnersicht.

Säi Jong, de Walter Hermann Carl Laves (1902-1983), war en héijen US-Beamten (ë.&nbsp;a. Deputy Director General der UNESCO vun 1947 bis 1950) a Professer fir Politikwëssenschaft an der Indiana Universitéit. E weidere Jong, de Gerhardt Kurt Laves (1906 bis 1993) war Anthropolog, dee sech mat de Sprooche vun australeschen Aborigines an den Navajos beschäftegt huet.

## Kuckt och

## Referenz
* Donald Osterbrock *Yerkes Observatory*, S.163