open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marsala

D'Hafestad **Marsala** (arabesch: *Marsa Allah - den Hafe Gottes*) ass eng italieenesch Stad an der Provënz Trapani un der Westküst vu Sizilien. De Marsala-Wäin ass no hir benannt.

Et ass déi fënneftgréisst Stad an der Regioun Sizilien.

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Stad
Clermont-sur-Lauquet

**Clermont-sur-Lauquet** ass eng franséisch Gemeng an Uertschaft am Departement Aude an der natierlecher Géigend Corbières.

D'Uertschaft läit am Dall vum Lauquet, an op de Bëschkoppen am Norden dervun huet de Ruisseau de Labastide seng Quell.

## Kuckeswäertes
* D'Kierch Saint-Loup-de-Sens
* De Buergfrid

## Um Spaweck
A7V

Den **A7V** war den eenzegen a Serie gebauten däitschen Tanks am Éischte Weltkrich.
## Geschicht
Nodeems déi däitsch Truppen den éischten alliéierte Panzere géintiwwerstoungen huet déi däitsch Arméi den Optrag gi fir eng 100 Stéck ze bauen. No engem Entworf vum Joseph Vollmer goufen eng 20 Stéck vun der Daimler-Motoren-Gesellschaft (DMG) zu Loeb gebaut.

Enn Oktober 1917 goufen déi éischt ausgeliwwert.

## A7V-U
Den A7V-U war eng Weiderentwécklung vum A7V. Et war nëmmen een Exemplar gebaut ginn.
## Literatur
* Peter Chamberlain, Chris Ellis: *Tanks of World War I. British and German.* Arms & Armour Press, London 1967, ISBN 0-85368-012-4.
* P. C. Ettighoffer: *Deutsche Tanks fahren in die Hölle.* Bertelsmann Verlag, Gütersloh 1936 (*Spannende Geschichten.* Heft 19).
* David Fletcher (Hrsg.): *Tanks and Trenches, First Hand Accounts of Tank Warfare.* Alan Sutton, Stroud 1994, ISBN 0-7524-4936-2.
* Kenneth Macksey: *Tank versus Tank.* Bantam Press, London 1988, ISBN 0-593-01224-0.
* Heinrich Kaufhold-Roll: *Der deutsche Panzerbau im Ersten Weltkrieg.* Biblio-Verlag, Osnabrück 1995, ISBN 3-7648-2448-4 (*Wehrtechnik und wissenschaftliche Waffenkunde*. Band 10).
* Klaus Paprotka: *Einsatz der Sturmpanzerwagen A7V. im I. Weltkrieg; Kriegsgeschichtliche Exkursion.* In: *Das Schwarze Barett, Nachrichtenblatt für Soldaten und Reservisten der Panzer-, Panzerjäger- und Panzeraufklärungstruppe.* Nr. 14, 1995.
* Wolfgang Schneider, Rainer Strasheim: *Deutsche Kampfwagen im 1. Weltkrieg.* Podzun-Pallas Verlag GmbH, Friedberg 1988, ISBN 3-7909-0337-X (*Das Waffen-Arsenal*. Band 112).
* Ernst Volckheim: *Die deutschen Kampfwagen im Weltkriege.* Mittler, Berlin 1923 (Beiheft zum *Militär-Wochenblatt*, Ausgabe 2/1923).
* Wolfgang Funk (Hrsg.), Edelfried Baginski: *Sturmpanzerwagen A7V – Vom Urpanzer zum Leopard 2.* Bernard & Graefe Verlag, Bonn 2003, ISBN 3-7637-6243-4.
* Karsten Richter: *Das Zusammenwirken von Panzern und Infanterie im Ersten Weltkrieg.* In: *Pallasch. Zeitschrift für Militärgeschichte*. Heft 18, 2004.
* Steven J. Zaloga: *German Panzers 1914–18.* Osprey, Oxford 2006, ISBN 1-84176-945-2.
* Mark Whitmore u.&nbsp;a.: *Mephisto, A7V Sturmpanzerwagen 506. A history of the sole surviving First World War German tank.* Brisbane, Queensland Museum 1989. ISBN 0-7242-3388-1.
* Rainer Strasheim, Max Hundleby: *Sturmpanzer A7V – First of the Panzers.* Tankograd Publishing, Erlangen 2010, ISBN 978-3-936519-11-2.
* Ralf Raths: *German Tank Production and Armoured Warfare, 1916-18*. In: *War & Society*, Volume 30, Number 1, March 2011, S.&nbsp;24–47(24).
* George Forty, Jack Livesey: *The complete guide to Tanks & Armored Fighting Vehicils*, Southwater, 2012, ISBN-13 978-1-78019-164-5

## Um Spaweck

* ''Deutsches Panzermuseum Munster''
*''Den A7V „Mephisto“ am Queensland Museum''
Garage Arnold Kontz

D'Gebai vum fréiere **Garage Arnold Kontz** steet zu Bouneweg an der Stad Lëtzebuerg, um Eck vun der Diddenuewener Strooss an der Rue de Neufchâteau.

## Historesches

## Gebai
D'Gebai gouf vum Architekt Bernard Weber an den 1950er Jore gebaut. De Mosaik op der Fassad ass vum François Gillen.

## Literatur
*Christian Aschman, Joanna Grodecki, Robert L. Philippart an „Lëtzebuerg moderne: Liebeserklärung an die Hauptstadt“ Säit 250-251, Édition Maison Moderne, 2013, ISBN 978-99959-33-07-4]

## Um Spaweck
Casino Royale (Film 1967)

**Casino Royale** ass eng US-amerikanesch-brittesch James Bond-Parodie vun de Regisseure Ken Hughes, John Huston, Joseph McGrath a Robert Parrish aus dem Joer 1967 fräi nom Roman *Casino Royale* vum Ian Fleming. 

## Ëm wat geet et am Film?
De Film ass eng Parodie op d'James-Bond-Filmer. D'Geschicht ass komplizéiert an déngt just fir déi vill bekannt Acteuren ervirzehiewen. An Erënnerung bleift besonnesch déi komplett geckeg Kläpperei am Casino zum Schluss vum Film.

## Um Spaweck

* Kritik vum Roger Ebert
* Fotoen aus dem Film
Casino Royale (Film 2006)

**Casino Royale** ass en US-amerikanesch-brittesch-tschechesch-däitschen James-Bond-Film vum Martin Campbell aus dem Joer 2006 nom Roman *Casino Royale* vum Ian Fleming. 

## Ëm wat geet et am Film?
De Bond an de Chiffre treffe sech bei engem Pokerturnéier. De Chiffre verléiert et geléngt him awer de Bond ze fänken an ze folteren. De Bond gëtt befreit an den Duell geet weider…

## Um Spaweck
Vickers A1E1 Independent

De **Vickers A1E1 Independent** war e schwéieren Tanks deen zwëschen den zwéi Weltkricher vun den Englänner gebaut gouf.

## Geschicht
Am Dezember 1922 huet den englesche Krichsministère Vickers gefrot fir e schwéiere Panzer z'entwéckelen deen de Mark V sollt ofléisen. Et gouf nëmmen een Exemplar gebaut.

## Quellen
* George Forty, Jack Livesey: *The complete guide to Tanks & Armored Fighting Vehicils*, Southwater, 2012, ISBN-13 978-1-78019-164-5
Rainer Maria Rilke

De **Rainer Maria Rilke**, gebuer de 4. Dezember 1875 zu Prag, a gestuerwen den 29. Dezember 1926 am Sanatorium Valmont bei Montreux an der Schwäiz, mam richtegen Numm *René Karl Wilhelm Johann Josef Maria Rilke*, war en éisträich-ungareschen, däitschsproochegen Dichter, deen als ee vun de bedeitendsten Dichter vun der *Moderne* gëllt.

Hien huet awer och Erzielungen, ee Roman an Aufsätz iwwer Konscht geschriwwen, an eng ganz Rëtsch Iwwersetzungen, ë.&nbsp;a. aus dem Franséischen, vu Lyrik a Literatur gemaach. Seng Korrespondenz ass och e wichtege Bestanddeel vu sengem literaresche Wierk.

## Um Spaweck
Udo Jürgens

Den ** Udo Jürgens**, mam richtegen Numm *Udo Jürgen Bockelmann*, gebuer den 30. September 1934 zu Klagenfurt, a gestuerwen den 21. Dezember 2014 zu Münsterlingen an der Schwäiz, war en éisträichesche Sänger a Lidderschreiwert a -komponist, deen zanter 2007 och déi Schwäizer Nationalitéit hat.

Hie war ee vun de bekanntsten a populäersten däitschsproochege Sänger, mat Schlagere wéi *Siebzehn Jahr, blondes Haar, Mit 66 Jahren, Griechischer Wein* oder *... aber bitte mit Sahne!* Och säi Lidd *Buenas Dias Argentina*, dat en 1978 mat der Däitscher Foussballnationalekipp opgeholl hat, war e grousse Succès an Däitschland.

Säin Duerchbroch hat hien 1966 beim Grand Prix Eurovision de la Chanson zu Lëtzebuerg mat *Merci Chérie*, woumat en déi éischt Plaz krut. Déi zwee Joer virdrun war hie bei deem Concours mat *Warum, nur Warum* op déi 6. Plaz, respektiv 1965 mat *Sag' ihr, ich laß sie grüßen* op déi véiert komm.

Hien huet am Ganzen iwwer 900 LIdder geschriwwen, an eng 50 Studioalben erausbruecht. Am ganzen huet hie ronn 100 Millioune Placke verkaaft. Seng Texter waren net seelen zimmlech déifgrënneg fir Schlager, a kënnen dofir deels dem Chanson-Repertoire zougerechent ginn, well se sech och alt mat Gesellschaftsproblemer beschäftegt hunn.

Den Udo Jürgens huet an den 1990er Joren och an e puer Spillfilmer an Tëleesserien, wéi *Das Traumschiff* an *Ein Schloß am Wörthersee* matgespillt.

## Filmographie
#### Kino
* 1957: * [[Die Beine von Dolores]] * - Regie: Géza von Cziffra - Haaptacteuren: Germaine Damar, Claus Biederstaedt, Theo Lingen
* 1958: *Lilli, ein Mädchen aus der Großstadt* - Regie: Hermann Leitner - Haaptacteuren: Adrian Hoven, Ann Smyrner
* 1961: *… und du mein Schatz bleibst hier* - Regie: Franz Antel - Haaptacteuren: Vivi Bach, Hans von Borsody
* 1961: *Unsere tollen Tanten* - Regie: Rolf Olsen - Haaptacteuren: Gunther Philipp, Gus Backus
* 1962: *[[Drei Liebesbriefe aus Tirol]]* - Regie: Werner Jacobs - Haaptacteuren: Ann Smyrner, Paul Hörbiger
* 1962: *Tanze mit mir in den Morgen* - Regie: Peter Dörre - Haaptacteuren: Paul Hörbiger, Rudolf Carl
* 1963: *Unsere tollen Nichten* - Regie: Rolf Olsen - Haaptacteuren: Gunther Philipp, Vivi Bach
* 1963: *Hochzeit am Neusiedler See* - Regie: Rolf Olsen - Haaptacteuren: Gertraud Jesserer, Ernst Waldbrunn
* 1963: *Unsere tollen Tanten in der Südsee* - Regie: Rolf Olsen - Haaptacteuren: Gunther Philipp, Gus Backus
* 1965: *La battaglia dei mods* - Regie: Franco Montemurro - Haaptacteuren: Joachim Fuchsberger, Elga Andersen
* 1965: *Das Spukschloß im Salzkammergut* - Regie: Hans Billian - Haaptacteuren: Hannelore Auer, Gertraud Jesserer

## Discographie
### Albumen

## Gielercher
*  *Großes Ehrenzeichen für Verdienste um die Republik Österreich*.
## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Villers-Bretonneux

**Villers-Bretonneux ** ass eng franséisch Gemeng am Departement Somme an der Regioun Hauts-de-France.

Villers-Bretonneux war zum Schluss vum éischte Éischte Weltkrich mat am Theater vun der sougenannter Keeserschluecht an d'Uertschaft war zum gréissten Deel zerstéiert ginn.

## Um Spaweck
GoldenEye

**GoldenEye** ass en US-amerikanesch-britteschen James-Bond-Film vum Regisseur Martin Campbell aus dem Joer 1995 no de Personnagë vum Ian Fleming. 
## Ëm wat geet et am Film?
Der russescher Terror-Organisatioun Janus geléngt an de Besëtz vum russesche Waffesystem Goldeneye ze kommen. Mat Hëllef vum Bond gëtt versicht d'Organisatioun Janus onschiedlech ze maachen.

## Um Spaweck
* Kritik vum Roger Ebert
Tomorrow Never Dies

**Tomorrow Never Dies** ass en US-amerikanesch-britteschen James-Bond-Film vum Regisseur Roger Spottiswoode aus dem Joer 1997 no de Personnagë vum Ian Fleming.
 
De Film hat e Budget vun 110 Milliounen US-Dollar an hat weltwäit eng Recette vun 350 Milliounen US-Dollar.
## Ëm wat geet et am Film?
Den Elliot Carver wëll mat sengem Medien-Imperium d'Weltherrschaft erueweren. Den James Bond soll dat awer verhënneren...

## Um Spaweck
* Kritik vum Roger Ebert
Hôtel du Parc Esch-Uelzecht

Den **Hôtel du Parc** war fréier en Hotel zu Esch-Uelzecht. D'Gebai, an deem haut ënnenan eng Agence vun enger Assurancegesellschaft ass, steet um Eck vun der Zénon-Bernard- an der Xavier-Brasseur-Strooss, vis-à-vis vun der Post.

Et gouf 1929/30, no Pläng vum Architekt Louis Rossi gebaut, zesumme mat dräi Nopesch- Wunn- a Geschäftshaiser - eent lénks an zwee riets dovun. Bauhär war den Entreprener Antonio Caffaro. Den Ensembel ass am Art-Deco-Stil. Opfälleg ass d'Kuppel, déi den ofgeronnten Eck vum Gebai domiéiert, an de Mëttelpunkt vum ganze Gebaier-Ensembel ass. Den Eck ass vun zwéi Risalitte flankéiert, déi hirersäits no uewen hi mat Mansardes-Fënstern am Hallefbou ofgeschloss sinn. An der Fassad aus Sandsteen si stiliséiert vegetalesch Ornamenter ënner a ronderëm Balconen a Fënsteren ze gesinn.

Den Hotel a Restaurant gouf uganks vun den 1990er Joren un d'Banco di Napoli verkaaft. Déi gouf hirersäits an den 2000er Joren duerch eng Assurancen-Agence ersat.

## Biller

Fichier:Former Hotel du Parc Esch-sur-Alzette --6.jpg
Fichier:Former Hotel du Parc Esch-sur-Alzette --9.JPG|Ornamenter un der Fassad (Detail).
Fichier:Former Hotel du Parc Esch-sur-Alzette --5.JPG
Fichier:Former Hotel du Parc Esch-sur-Alzette --7.JPG
Fichier:Former Hotel du Parc Esch-sur-Alzette --11.JPG

## Literatur
*Antoinette Lorang: "Ornamental bis in den Klingelknopf: Das ehemalige Hôtel du Parc im Art Déco-Stil." In: Antoinette Lorang, Denis Scuto: *L maison d'en face - Das Haus gegenüber.* Esch-sur-Alzette: Éditions Le Phare, 1995, S. 127-130.

## Um Spaweck
Louis Rossi

De **Louis** (oder **Luigi**) **Rossi**, gebuer 1899 zu Ponte Tresa am Tessin, a gestuerwen 1957 zu Lugano, war e Schwäizer Architekt.

Hien huet op der Konschtgewerbeschoul vu Lugano, an duerno op der Konschtakademie zu Bologna studéiert. No sengem Studium goung hien op Verdun, fir do als Architekt ze schaffen. 1926 koum en op Lëtzebuerg, wou e bis zum Ausbroch vum Zweete Weltkrich, 1939, blouf. De Rescht vu sengem Liewen huet hien an der Schwäiz verbruecht.

Zu Lëtzebuerg huet hie virun allem Hotellen a Villaen entworf, meeschtens am Art-Deco-Stil. Sou sinn z.&nbsp;B. de fréieren Hôtel du Parc zu Esch-Uelzecht an de fréieren Hotel Graas op 78 an der Neier Avenue an der Stad Lëtzebuerg no senge Pläng gebaut ginn. Och fir d'Casa d'Italia zu Esch huet hie Pläng gezeechent.

## Biller
Casino Royale

Et gëtt zwéi Filmer mam Titel ***Casino Royale***:
*Casino Royale (Film 1967), eng James-Bond-Parodie;
*Casino Royale (Film 2006), e 'richtegen' James-Bond-Film mam Daniel Craig als Agent 007.
Victor Kalmes

De **Victor (Vic) Kalmes**, gebuer de 16. Mee 1921 zu Rammeldang, a gestuerwen den 11. November 2014 zu Ettelbréck, war e lëtzebuergesche Schoulmeeschter, Zwangsrekrutéierten an Historiker.

Nodeem de Vic Kalmes d'Normalschoul gepackt hat, gouf hien den 1. September 1941 Schoulmeeschter zu Helzen, duerno (1942) zu Bruechtebaach. Am Laf vum Joer 1942, gouf hien zwangsrekrutéiert. Am Summer 1945 ass hien aus der franséischer Gefaangenschaft entlooss ginn an zeréck op Lëtzebuerg komm.

Duerno war de V. Kalmes Schoulmeeschter zu Bauschelt (1945-1948), a vum Hierscht 1948 un zu Biissen, wou hie bis zu senger Pensioun am Joer 1981 enseignéiert huet (Primärschoul a spéider « Complémentaire »).

De Victor Kalmes huet sech en Numm als Lokalhistoriker gemaach an als Spezialist vun der Geschicht vum Schoulmeeschtesch-Syndikalismus. Hie war Member vun der historescher Sektioun vum Institut grand-ducal.

## Publikatiounen (Auswiel)
* *300 Jahre Industrie in Bissen.* Gemeindeverwaltung u. Nagelfabrik, Bissen, 1973, 179 S.
* *Bissener Jugend in schweren Zeiten.* In: Brochure éditée à l'occasion des festivités du Xe anniversaire du Club des jeunes Bissen. Luxembourg, 1981, S. 14-68.
* *Materielle und soziale Verhältnisse in Bissen wärend des 19. Jahrhunderts.* In: Brochure éditée à l'occasion des festivités du Xe anniversaire du Club des jeunes. Luxembourg, 1981, S. 69-132.
* *Über die Anfänge des Lehrersyndikalismus in Luxemburg.* Luxembourg, Éditions du Syndicat national des Enseignants, 1983, 179-(1) S. (Sonderdruck verbessert und ergänzt aus: "École et vie": 1974-1980).
* *Die Gemeinde Bissen gestern und heute.* In: 60e anniversaire de la Fanfare Bissen. Luxembourg, 1984, S. 79-151.
* *Bissen im Krieg 1914-1918.* In: Centenaire du corps des sapeurs-pompiers Bissen. Luxembourg, 1984, S. 123-150.
* *Vom Taglöhnerkittel zum Gehrock. Eine Studie über die materielle und soziale Lage des Luxemburger Lehrers im 19. Jahrhundert.* Luxembourg, Éditions du Syndicat national des enseignants, 1990, 440 S. (Sonderdruck verbessert und erweitert aus "École et vie" 1982-1990).
* *Bissener Chronik der letzten 150 Jahre (1839-1989).* In: Brochure éditée à l'occasion des festivités du 30e anniversaire du "Dësch-Tennis Bissen". Luxembourg, Print Service: 113-189.
* *Männer aus Bissen, die auf nationalem oder internationalem Plan hervorgetreten sind.* In: Brochure éditée à l'occasion des festivités du 30e anniversaire du "Dësch-Tennis Bissen". Luxembourg, Print Service, 1991, S. 191-221.
* *1866, die Cholera schlägt erneut zu.* In: De Klautjen: commune de Bissen, Nr. 12 (Dez. 2000), S. 9-11.
* *Bissen - seit eh und je.* Band 1. Luxemburg, Éd. St Paul, 2001, 526 p.
* *Bissen - seit eh und je.* Band 2. Luxemburg, Éd. St Paul, 2002, 567 S.

## Literatur
* Agnes, N., 2014. *Dem Victor Kalmes vu Biissen zum Gedenken: Erënnerung un e [[Schoulmeeschter]], Zwangsrekrutéierten, Gewerkschaftler, Veräinsmensch a Lokalhistoriker.* Luxemburger Wort 2014, Nr. 302 (30. Dezember), S. 41.
Licence to Kill

**Licence to Kill** ass e brittesch-US-amerikaneschen James Bond-Film vum Regisseur John Glen aus dem Joer 1989 no engem Roman vum Ian Fleming.

## Ëm wat geet et am Film?
De Bond wëll sech um Drogeboss Sanchez rächen, well deen dem Bond säi Kolleeg, den amerikaneschen Agent Felix Leiter, duerch Haie mutiléiert huet…

## Um Spaweck
* Kritik vum Roger Ebert
The Living Daylights

** The Living Daylights** ass e brittesch-US-amerikaneschen James-Bond-Film vum Regisseur John Glen aus dem Joer 1987 no engem Roman vum Ian Fleming. 
## Ëm wat geet et am Film?
Zu Bratislava soll de Bond dem russesche Generol Koskov hëllefen an de Westen ze flüchten…

## Um Spaweck
* Kritik vum Roger Ebert
Lise Rischard

D**'Lise Rischard** C.B.E., gebuer als **Elise Melanie Meyer** den 19. Mee 1868 zu Eech als Duechter vum Jean Meyer, a gestuerwen den 28. Februar 1940 an der Stad Lëtzebuerg, war d'Fra vum Dr. Camille Rischard (1871-1939), mat deem si sech den 9. August 1900 fir d'zweet bestuet hat.

Si huet zesumme mat hirem Mann, deen Dokter bei der Eisebunn war, am Éischte Weltkrich fir d'Britte spionéiert, deene si Informatiounen iwwer déi däitsch Truppentransporter, déi mat der Eisebunn duerch Lëtzebuerg gaange sinn, geliwwert huet. Dat geschouch iwwer kodéiert Texter, déi an der Zäitschrëft *[[Der Landwirth|Der Landwirt]]* publizéiert an ë.&nbsp;a. am Abonnement och engem franséische Jesuittepater an der Schwäiz geschéckt goufen, dee se dann un d'Britte weiderginn huet.

1919 kruten d'Lise Rischard an d'Informante vun hirem Reseau vu Frankräich a vu Groussbritannie Gielercher fir hir Verdéngschter: D'Mme Rischard krut d*Croix de guerre avec palmes* a gouf zum *Commander of the British Empire* ernannt, hire Mann, den Dr. Camille Rischard, zum *Officer of the British Empire*, de Joseph Hansen, de Joseph Offenheim an de Jean Rockenbrod, goufe *Member of the British Empire*, an den Auguste Diederich, den Ernest Kraus, den Edouard Bram an de Jean Kneip kruten d*'Medal of the British Empire Order*. D'Jeanne Schroell, d'Editrice vum *Landwirth*, krut d*Médaille d'honneur des Affaires étrangères en argent*.

Si war d'Mamm vum Marcel Pelletier. 

## Literatur
* Janet Morgan: *The Secrets of Rue St. Roch.* London: Penguin, 2004. 432 p.
* Jane Stevenson: "Spies with attitude." The Guardian, 8 August 2004.
*Nadine Geisler, Jean Reitz: ''Lise Rischard, eine Luxemburger Spionin im Ersten Weltkrieg'', 2018, onsstad Nr 118, S. 36-39

## Éierungen a Gielercher

* Zu Ierpeldeng op der Sauer ass eng Strooss no hir genannt: Rue Lise Rischard.
* D'Stad Lëtzebuerg huet am Joer 2023 op der *Izeger Knupp –* an engem neien Deel vu Bouneweg – och eng vu sechs Stroossen déi den Numm vun enger Fra kruten, no hir genannt (Rue Lise Rischard-Meyer).
* *Croix de guerre avec palmes*
* *Commander of the British Empire*
*
Marcel Wengler

De **Marcel Wengler**, gebuer den 20. Abrëll 1946 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergesche Komponist an Dirigent. Hie spillt och Gittar a Mandoline.

Hien huet um Conservatoire royal vu Bréissel studéiert. Duerno war hien op der Musikhochschule vu Köln.

## Wierker als Komponist (Auswiel)
#### Wierker fir Orchester
* Sinfonietta (1976)
* *Konstellationen* (1980)
* Symphony No. 2 (1982)
* *Versuche über einen Marsch* (1984)
* *Diaporama* (1989)
* *The Answered Question* (1997)
#### Concertoen
* Concerto fir Cembalo a Kammerorchester (1972)
* Concerto fir Oboe a Sträichorchester (1984)
* *Novellette* fir Saxophon a Sträichorchester (1991)
* Concerto fir Cello an Orchester (1995)
* Concerto fir Viola an Orchester (1997)
* Concerto fir Gei an Orchester (1997)
* Concerto fir Flute an Orchester (1999)
#### Kammermusek
* Sträichquintett fir 2 Geien, Viola, Cello a Kontrabass (1973)
* *Sonata a tre* fir Gei, Klarinett a Piano (1981)
* *Nach Mitternacht* fir Harf (1982)
* *Bakxai* fir e Percussions Ensembel (1983)
* *Elegie* fir Trompett an Uergel (1985)
* Quartetto fir 2 Geien, Cello an Cemballo (1985)
* *Ständchen* (Serenade) fir Trompett a Gittar (1986)
* Tango fir 4 Klarinetten (1998)
* *String Trio* (1992)
* *Piano Trio* (1995)
* *Faux Pas de Deux* fir Flute an Harf (1996)
* *Shadows* fir 4 Saxophonen an Akkordeon (2000)
* *Pas de trois* for Gei, Akkordeon an Didgeridoo (2000)

#### Piano
* *Nachtstück* (1982)

#### Vokalmusek
* *Die weisse Wildnis* fir Bariton an Orchester (1982)
* *Der Adler* fir Mezzo-Sopran a Piano (1999)
* *Le chant des Léonides*, fir Sopran an Ensembel (1999)
* *Der unbekannte Engel* fir Sopran a Kammerorchester (2000)
* *Das Karussell* fir Sopran a 14 Instrumenter (2001)

## Filmographie
#### als Komponist
* *Un amour de Swann* (1984) – Regie: Volker Schlöndorff
* *[[Stammheim (Film)|Stammheim]]* (1986) – Regie: Reinhard Hauff
* *Antarctica Project*, Documentaire (1986) – Regie: Axel Engstfeld
* *[[Mumm Sweet Mumm]]* (1989) – Regie: Paul Scheuer, Georges Fautsch, Maisy Hausemer
* *Blauäugig* (1989) – Regie: Reinhard Hauff
* *[[Schacko Klak]]* (1989) – Regie: Frank Hoffmann, Paul Kieffer
* *[[Dammentour]]* (1992) – Regie: Paul Scheuer

#### als Schauspiller
* *[[Dammentour]]* (1992) – Regie: Paul Scheuer, Georges Fautsch, Maisy Hausemer

## Kuckt och
* Lëtzebuerger Gesellschaft fir Nei Musek
* Sinfonietta

## Um Spaweck
* Marcel Wengler Biografie
Cruiser Mk I

De **Cruiser Mark I (A9)** war e britteschen Tanks dee vun 1939 bis 1941 am Asaz war.
## Entwécklung
D'Konzept vum Panzer gouf 1934 vum Sir John Carden entwéckelt. 1936 hunn d'Tester ugefaangen an 1937 ass d'Produktioun ugaangen. Eng 125 Panzere goufe gebaut an am Januar 1939 ausgeliwwert.
## Asaz
De Panzer war a Frankräich, Griicheland an am Ufank vum Wüstekrich am Kader vum Afrikafeldzuch am Asaz. E konnt am Ufank vum Krich nach géint geigneresch Panzeren agesat ginn, trotz schlechter Panzerung an niddreger Vitess. Nodeem déi Däitsch de Panzer IV an der "Ausféierung E" am Asaz hate war hien och nach ze schlecht bewaffent.

## Varianten
**Mark I (A9) **an de **Mark I CS**
## Literatur
* Tucker, Spencer (2004). Tanks: An Illustrated History of Their Impact. ABC-CLIO. pp.&nbsp;49–51. ISBN 1-57607-995-3.
* Forty, George; Jack Livesy (2006). The World Encyclopedia of Tanks & Armoured Fighting Vehicles. Lorenz Books. p.&nbsp;55. ISBN 978-0-7548-1741-3.
* WWIIvehicles.com, accessed 23 October 2007
* Bingham, James, AFV Profile No. 8 Crusader-Cruiser Mark VI, Windsor: Profile Publishing
* George Forty, Jack Livesey: The complete guide to Tanks & Armored Fighting Vehicils, Southwater, 2012, ISBN-13 978-1-78019-164-5

## Um Spaweck
Thorn

**Thorn** ass:
*den Numm vun dëse Plazen:
** Thorn, eng Uertschaft an der Gemeng Maasgouw an der hollännescher Provënz Limburg
** den däitschen Numm vun der polnescher Stad Toruń
** d'Schlass Thorn zu Palzem
*de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
** Albert Thorn (1895-1978), lëtzebuergesche Museker, Komponist an Dirigent.
** Auguste Thorn (1873-1948), lëtzebuergesche Jurist a Politiker.
** Gaston Thorn (1928-2007), lëtzebuergesche Politiker;
** Georges Thorn (1919-2017), lëtzebuergesche Jurist,
** Jean-Baptiste Thorn (1783-1841), lëtzebuergeschen Affekot, Auteur a Politiker.
** Joseph Thorn (1883-1953), lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
** Joseph Thorn (1895-1979), lëtzebuergesche Fossballspiller.
** Laura Thorn (2000-), lëtzebuergesch Sängerin.
** Liliane Thorn-Petit (1933-2008), lëtzebuergesch Journalistin a Publizistin;
** Robert Thorn (1925-2011), lëtzebuergeschen Herpetolog.
** Victor Thorn (1844-1930), lëtzebuergesche Politiker.
Buedemveraarmung

Et schwätzt ee vu **Buedemveraarmung** wann de Buedem wéinst ënnerschiddleche Grënn Nierstoffer verléiert a sech domat seng Qualitéit verschlechtert. Am schlëmmste Fall kann dat zur Formatioun vu Wüste féieren. Zu den Ursaache vun der Buedemveraarmung zielen ënner anerem d'Monokultur, bei där dem Buedem permanent déi selwecht Nierstoffer ewechgeholl ginn.
Ëmweltverschmotzung

**Ëmweltverschmotzung** oder **Ëmweltpollutioun** ass d'Pollutioun vun der Ëmwelt, dat heescht vum natierleche Liewensëmfeld vum Mënsch. Ënner Pollutioun versteet een d'Kontaminatioun vum Liewensëmfeld, wat negativ Konsequenzen fir seng weider Entwécklung kann hunn. D'Belaaschtung vun der Ëmwelt kann ënnerschiddlech Formen unhuelen: Offall, Ofwaasser, Ofgasen, mä och net-stofflech Emissioune wéi Stralung, Kaméidi oder Pollutioun duerch Luucht.
Zäregas

En **Zäregas** ass e Gas, deen d'Infraroutstralung vun der Äerduewerfläch absorbéiert (déi soss an de Weltraum géif entkommen) an doduerch zum Zäreneffekt bäidréit.

Zäregase kommen natierlech an der Atmosphär vun der Äerd vir. Zu den natierlechen Zäregasen, déi am heefegste virkommen, zielen:
* Waasserdamp (H2O)
* Kuelendioxid (CO2)
* Methan (CH4)
* Distéckstoffmonoxid (N2O)
* Ozon (O3)

Déi natierlech Zäregasen hiewen déi duerchschnëttlech Temperatur op der Äerduewerfläch op +15°C un. Ouni dësen natierlechen Zäreneffekt hätt den ënneschten Deel vun der Äerdatmosphär nëmmen eng Duerchschnëttstemperatur vu -18&nbsp;°C, wat d'Liewen op der Äerd bal onméiglech géif maachen.

Donieft gëtt et awer Zäregase mat engem anthropogenen Ursprong, dat heescht, déi vum Mënsch produzéiert ginn. D'Erhéijung vun den Zäregasen an der Atmosphär vun der Äerd ass eng vun den Ursaache vun der aktueller globaler Erwiermung. Déi Erhéijung ass haaptsächlech op mënschlech Aktivitéiten zeréckzeféieren.

## Um Spaweck
Paul Retter

De **Paul Retter**, gebuer de 16. September 1928 zu Beetebuerg, a gestuerwen de 17. Mee 1980 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Architekt a Geschäftsmann.

Hien huet op der *École supérieure d'architecture* zu Paräis studéiert an no sengem Diplom als Architekt och nach Urbanismus studéiert. Seng Diplomaarbecht goung iwwer *Les types d'aménagement fonctionnel du territoire luxembourgeois*, an där e proposéiert huet, en zentrale Siidlungsraum tëscht Dikrech a Rodange ze schafen, fir dem ländleche Raum am Rescht vum Land säi Charakter ze loossen.

Hie war en Adept vun der Charta vun Athen, engem urbanistesche Konzept, dat gär *tabula rasa* mat Alem a resolut nei Bebauung an d'Plaz virgesäit, woubäi Aktivitéite wéi Wunnen, Schaffen, Akafen a Fräizäit raimlech wäit getrennt sollte sinn.

Hie war ausserdeem Besëtzer vum *Grand Garage de Luxembourg* an hat de Monopol fir Chrysler-Autoen zu Lëtzebuerg ze verkafen, an huet Hotel-Restaurante bedriwwen.

## Wierker
Vun him sinn d'Pläng vun 73 Bauprojeten an der Stad Lëtzebuerg, dorënner der 31 an der Uewerstad, zéng op der Gare, 16 um Belair an zéng zu Hollerech, déi tëscht 1955 an 1980 realiséiert goufen. Et sinn dat ë.&nbsp;a. d'Gebaier *Forum Royal, Centre Bourse, Puits Rouge*, den Nr. 49 um Boulevard Royal oder d'Vergréisserung vum Hotel Rix, oder och den *Euroffice* an de *Centre Hermes* op der Gare.

Ausserdeem huet hien de Kino Le Paris zu Beetebuerg, den Hotel *Reserve du Mullerthal*, den *Domaine Beauregard*, a soss Gebaier entworf.

## Retter-Thomas Prozess
2022 huet d'Simone Retter, Duechter vum Paul Retter, eng Klo géint de Journalist Bernard Thomas agereecht, nodeems deen en Artikel iwwert hire Papp geschriwwen hat. Si huet dem Journalist virgeworf, hirem Papp seng Éier attackéiert ze hunn. D'Geriicht huet däi Plainte zeréckgewisen: d'Recht op Respekt vum Privatliewe gëtt nëmmen de Liewegen zougestanen an ass net op d'Ierwen iwwerdrobar. Dat Urteel ass vu grousser Bedeitung fir Journalisten, souwéi fir Historiker a Wikipedianer.

### Biller

File:Embassy of Switzerland in Luxembourg-City (Luxembourg).jpg|Forum Royal
File:35-37, Boulevard Royal - Luxembourg - DSC06670.JPG|35-37 Bd Royal
Bettembourg, ciné Le Paris (101).jpg|Le Paris, Beetebuerg


## Literatur
* Robert L. Philippart / Christian Aschman (photos): *Le difficile chemin vers la grande ville. Regards croisés sur l'oeuvre de Paul Retter, architecte et urbaniste à Luxembourg de 1957 à 1980.* Editions Guy Binsfeld, 2021. ISBN 978-99959-42-83-0. Rezensioun am *d'Lëtzebuerger Land*  05.11.2021, Nr.44, S.12-13.
* Pierre Gilbert, 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul.

## Um Spaweck
Jos Kons

De **Joseph "Jos" Kons**, gebuer de 6. Abrëll 1927 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 21. Juni 1979 zu Nanzeg, war e lëtzebuergeschen Architekt.

Nodeems de Jos Kons eng Rei Gebaier fir privat an ëffentlech Zwecker gebaut hat, ass hien 1962 vun der Gemeng Lëtzebuerg engagéiert gi fir de Schantje vum Neien Theater ze leeden. E Joer méi spéit krut hien eng definitiv Plaz op der Gemeng, fir sech ëm déi nei Gebaier vun der Stad ze këmmeren. Hien huet dem Pierre Vago assistéiert fir de *plan d'aménagement* vun der Stad opzestellen. 1970 ass de Kons „architecte-directeur“ vun der Stater Gemeng ginn.

## Wierker
* Gebai vun der fréierer Gendarmerie zu Nidderkäerjeng
* Gebai vun der fréierer Gendarmerie zu Harel

## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, S. 218
Europäesch Fräihandelsassociatioun

D**'Europäesch Fräihandelsassociatioun** (besser bekannt ënner hirem engleschen Akronym **EFTA** (fir: *European Free Trade Association*), och bekannt als *Association européenne de libre-échange*, *AELE*), ass eng International Organisatioun, déi de 4.&nbsp;Januar 1960 zu Stockholm gegrënnt gouf. Den Accord dozou ass den 3.&nbsp;Mee 1960 a Kraaft getrueden. Haaptzil war et engersäits, Wuesstem a Wuelstand vun de Memberlänner duerch verdéiften Handel an Integratioun ze vergréisseren, ouni awer sou wäit ze goe wéi d'Europäesch Gemeinschaften, an deemno a Géigegewiicht zu dësen ze sinn.

D'Grënnungsmembere vun der EFTA waren Dänemark, Norwegen, Éisträich, Portugal, Schweden, d'Schwäiz an d'Vereenegt Kinnekräich. Island koum 1970 no, Finnland 1986 a Liechtenstein (1991).

Mä no an no sinn déi meescht Länner den Europäesche Gemeinschaften, resp. der Europäescher Unioun (EU) bäigetrueden: Groussbritannien an Dänemark 1972, Portugal 1986, an Éisträich, Finnland a Schweden 1995, sou datt zanterhir just nach déi aktuell véier Memberstaaten iwwereg blouwen: Norwegen, Liechtenstein,, d'Schwäiz an Island.

Dräi vun deene véier (d'Schwäiz ass net mat derbäi) hunn 1994 en Associatiounsaccord mat der EU ofgeschloss zum Europäesche Wirtschaftsraum (en.: *European Economic Area* (EEA), fr. *Espace Economique Européen* (EEE)), déi et hinnen erlaabt, am Europäesche Bannemaart matzemaachen. D'Schwäiz wollt dee Wee net goen a reegelt zanterhier hir Relatioune mat der EU, och, wat deelweisse Maartzougank betrëfft, iwwer bilateral sektoriell Accorden.

Island huet, als Suite vum Finanz- a Wirtschaftsdebakel bei hinnen, 2009 ugefaangen, mat der EU iwwer e Bäitrëtt ze verhandelen. Dës Negociatioune hunn awer zanter 2013 stallgehalen.

## Institutiounen
D'EFTA huet follgend Institutiounen:
* D'EFTA-Sekretariat zu Genf, Bréissel a Lëtzebuerg;
* D'EFTA-Iwwerwaachungsautoritéit (EFTA Surveillance Authority, ESA) zu Bréissel iwwerwaacht, datt d'EEA-Ofkommes an Island, Liechtenstein an Norwegen agehale gëtt;
* Den EFTA-Geriichtshaff zu Lëtzebuerg ka rechtsgülteg urteelen, op Island, Liechtenstein oder Norwege géint den EEA-Vertrag verstouss hunn, oder net.

## Literatur
* Beyer, W.: *EFTA - woher und wohin?*, in: FIW-Berichte Nr. 6, 1993.
* Curzon Price, Victoria: *The European Free Trade Association*. in: Ali M. El-Agraa (Hrsg.): *Economic Integration Worldwide*. London: Macmillan, 1997, S. 175–202. ISBN 0-333-65483-8
* EFTA (Hrsg.): *Die EFTA an einem Scheideweg*. Genf: EFTA, 1980.
* EFTA (Hrsg.): *EFTA 1960-2000: 40 Years*. Genf: EFTA, 2000.
* Nell, Philippe G.: *EFTA in the 1990: The Search for a New Identity*. In: Journal of Common Market Studies, Vol. 28 (1990) S. 327–358.
* Steppacher, Burkard: *Die EFTA-Staaten, der EWR und die Schweiz*. In: Werner Weidenfeld und Wolfgang Wessels (Hrsg.): *Jahrbuch der Europäischen Integration 2011*. Baden-Baden 2012, S. 329–332.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
The World Is Not Enough

**The World Is Not Enough** ass en US-amerikanesch-britteschen James-Bond-Film vum Regisseur Michael Apted aus dem Joer 1999 no de Personnagë vum Ian Fleming.

De Film hat e Budget vun 135 Milliounen US-Dollar an hat weltwäit eng Recette vu bal 390 Milliounen US-Dollar.

## Ëm wat geet et am Film?
De Robert King (David Calder) gëtt a sengem Büro mat enger Bomm ermuert. Well och dem King senger Duechter (Sophie Marceau) hiert Liewen a Gefor ass, soll den James Bond (Pierce Brosnan) si beschützen...

## Um Spaweck
* Kritik vum Roger Ebert
Die Another Day

**Die Another Day** ass en US-amerikanesch-britteschen James-Bond-Film vum Regisseur Lee Tamahori aus dem Joer 1997 no de Personnagë vum Ian Fleming. De Film hat e Budget vun 142 Milliounen US-Dollar.
## Ëm wat geet et am Film?
De Bond ass erëm op der ganzer Welt ënnerwee aus engem Prison an Nordkorea, zeréck op London, dann op Kuba an duerno spektakuläre Schluss um Gletscherséi Jokulsarlon an Island.

## Um Spaweck
* Kritik vum Roger Ebert
Stratopaus

D**'Stratopaus** ass déi atmosphäresch Grenzschicht tëscht Stratosphär a Mesosphär. D'Lag vun der Stratopaus gëtt duerch den éischte Maximum vum atmosphäreschen Temperaturprofil gezeechent; si läit an ongeféier 50&nbsp;km Héicht.

## Kuckt och
Cruiser Mk II

De **Cruiser Mark II (A10)** war e britteschen Tanks, dee vun 1940 bis 1941 am Asaz war.

## Entwécklung
D'Konzept vum Panzer gläicht deem vum Cruiser Mk I deen och vum Sir John Carden entwéckelt gouf. 1936 hunn d'Tester ugefaangen an 1937 ass d'Produktioun ugaangen. Eng 175 Panzere goufe gebaut an am Januar 1940 ausgeliwwert.

## Asaz
De Panzer war a Frankräich an am Ufank vum Wüstekrich am Kader vum Afrikafeldzuch am Asaz. Si goufen och bei der Verdeedegung vun Tobruk agesat. 60 Panzere si mam 3rd Royal Tank Regiment a Griicheland gaangen, woubäi 90% verluer gaange sinn.

## Varianten
**Mark II (A10 MKI) **,**Mark IIA CS** an de *'Mark IIA*
## Literatur
* Forty, George; Jack Livesy (2006). The World Encyclopedia of Tanks & Armoured Fighting Vehicles. Lorenz Books. p.&nbsp;55. ISBN 978-0-7548-1741-3.
*AFV Profile No. 6 p2
*Robert Crisp, Brazen Chariots (W.W. Norton & Co. 2005), at 15.
*"A Tankie's Travels" By Robert Watt ISBN 1-84683-021-4
* Bovington accession record
* George Forty, Jack Livesey: The complete guide to Tanks & Armored Fighting Vehicils, Southwater, 2012, ISBN-13 978-1-78019-164-5

## Um Spaweck
Matilda I

**Matilda I** ka sech op follgend Begrëffer bezéien:

* Matilda I. vu Boulogne
* Keeserin Mathilda och Kinnigin Matilda I. vun England 
* Matilda I: e britteschen Tanks am Ufank vum Zweete Weltkrich
Zhang Daqing

Den **Zhang Daqing** (Chineesesch: 张大庆 *Zhāng Dàqìng*), gebuer den 23. Oktober 1969 an der Géigend vu Kaifeng, ass e chineeseschen Amateurastronom aus der Provënz Henan.

Den Zhang ass Matentdecker vun deem no him genannte periodesche Koméit 153P/Ikeya-Zhang an domat den éischte chineeseschen Amateurastronom, no deem e Koméit genannt gouf. Den Zhang baut seng Teleskope selwer an hat och de Koméit den 1. Februar 2002 mat engem selwer gebauten Teleskop entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* http://comet.lamost.org/comet/zhang.htm (Chineesesch)
Konrad Duden

De **Konrad Alexander Friedrich Duden**, gebuer den 3. Januar 1829 zu Lackhausen, a gestuerwen den 1. August 1911 zu Sonnenberg bei Wiesbaden, war e preisesch-däitsche Lycéesprofesser.

Hien huet ufanks am Lycée vu Soest geschafft, war duerno e puer Joer zu Genua Hausenseignant, vun 1869 bis 1876 Proff am Lycée zu Schleiz a vun du bis 1905 Direkter vum *Königlichen Gymnasium* zu Hersfeld.

Hien ass bekannt well hien en Orthographie-Wierderbuch vun der däitscher Sprooch ausgeschafft huet, d*'Vollständiges Orthographisches Wörterbuch der deutschen Sprache* dat spéiderhin als *[[Duden]]* no him genannt gouf, an dat 1880 fir d'éischt erauskoum. Et hat 27.000 Lemmata op 187 Säiiten.

Domat huet hie signifikant dozou bäigedroen, datt sech am däitschsproochege Raum eng eenheetlech Schreifweis erausgebilt huet.

1902 goufen am ganzen Däitsche Räich a spéider och an Éisträich-Ungarn an an der Schwäiz dem Duden seng *Regeln für die deutsche Rechtschreibung nebst Wörterverzeichnis* als vebrbindlech festgeluecht.

## Literatur
* Wilhelm Kroh: *Konrad Duden (1829–1911) / Gymnasialdirektor*. In: Ingeborg Schnack (Hrsg.): *Lebensbilder aus Kurhessen und Waldeck 1830-1930.* Vierter Band. Marburg a. L. 1950, S.&nbsp;52–59.
* *DUDEN*. Gedenkschrift zu seinem 150. Geburtstag am 3. Januar 1979. Herausgegeben von der Stadt Bad Hersfeld. Bad Hersfeld 1979.
* Wolfgang Ullrich Wurzel: *Konrad Duden.* 2. durchgesehene Aufl. Leipzig 1985.
* Pierre Even: *Konrad Duden in Sonnenberg und Wiesbaden*. In: *Nassauische Annalen*, Bd. 105. Wiesbaden 1994, S.&nbsp;223–233.
* Wolfgang Ullrich Wurzel: *Konrad Duden. Leben und Werk.* Mannheim und anderswo 1998, ISBN 3-411-70701-1
* Anke Goldberg: * Konrad Duden. Schreibe, wie Du sprichst.* Sutton Verlag, Erfurt 2007, ISBN 978-3-86680-093-9
* Anke Goldberg: *Das Leben und Wirken Konrad Dudens.* In: *Der Sprachdienst*, Jahrgang 55, Nr. 6, 2011, S.&nbsp;171–177.

## Um Spaweck
Michael Schumacher

De **Michael Schumacher**, gebuer den 3. Januar 1969 zu Hürth-Hermülheim an Nordrhein-Westfalen, ass e fréieren däitsche Courseauto-Pilot.

De Schumacher huet tëscht 1991 an 2012 bei 307 Grand-Prixe vun der Formel 1-Weltmeeschterschaft matgemaach. Hien huet dobäi siwemol de Weltmeeschtertitel gewonnen, 91-mol gouf hien den Éischten, 68-mol ass hien an der Pole-Position lassgefuer a 77-mol war hien dee Séierste beim Tour vun der Pist. Domat ass hien dee Formel-1-Pilot mat deem gréisste Succès an der Geschicht vun deem Sport. Doriwwer eraus stoung hien 155-mol um Podium vun deene beschten dräi Coureuren.

Säin éischte Kontakt mat engem Motorgefier hat hie schonn am Alter vu véier Joer, wéi säi Papp him en ëmgebaute Kettcar mat 5-PS Motor geschenkt huet. Scho mat fënnef Joer huet e fir d'éischt eng Karting-Course an e Joer drop déi éischt Clubmeeschterschaft gewonnen.

Well sengen Elteren hir Geldmëttel net duergaange sinn ass en aus Altersgrënn am Kart-Sport laang mat enger lëtzebuergescher Lizenz gefuer. Doduerch hu keng finanziell Mëttel als Sécherheet zeréckgestallt musse ginn an e war scho mat zwielef Joer lizenzberechtegt. Ausserdeem hu fir d'Oprechterhale vun der Lizenz net sou vill Coursse musse gefuer ginn. Op der Karting-Pist zu Monnerech ass en déi Zäit och dacks gefuer.

Hien huet 1991 bei Jordan an der Formel 1 ugefaangen. Duerno ass hie bis 1995 fir Benetton gefuer, an ass 1996 bei Ferrari gewiesselt, wou e bis 2006 aktiv blouf. No enger Paus vun e puer Joer ass hien 2010 fir dräi Joer bei Mercedes gaangen.

Enn 2013 hat hien e schwéiere Schi-Accident, war eng Zäit am Koma an ass zanter September 2014 doheem, wou hie seng Rehabilitatioun mécht. Iwwer säin aktuelle Gesondheetszoustand *[Stand Mäerz 2021]* ass näischt bekannt.

Säi klenge Brudder Ralf Schumacher ass och tëscht 1997 an 2006 an der Formel 1 gefuer.

## Statioune vu senger Karriär

## Literatur
* Elmar Brümmer, Bodo Kräling, Ferdi Kräling: *Mensch Schumi. Michael Schumacher – Siege, Mythen, Rekorde*. Delius Klasing, Bielefeld 2006, ISBN 3-7688-1899-3.
* Willy Knupp (Hrsg.): *Danke, Schumi! Die Michael Schumacher-Story*. Zeitgeist Media, Düsseldorf 2006, ISBN 3-926224-59-2.
* Ferdi Kräling, Helmut Zwickl: * Schumi – Michael Schumacher; Faszination einer Karriere*. Heel, Königswinter 2001, ISBN 3-89880-015-6.
* Achim Schlang: *Michael Schumacher. Alle Siege des Rekordchampions*. Motorbuch, Stuttgart 2006, ISBN 3-613-02762-3.
* Rainer W. Schlegelmilch: *Michael Schumacher – Eine Weltkarriere*. Heel, Königswinter 2006, ISBN 3-89880-701-0.
* Michael Schumacher, Sabine Kehm, Michel Comte: *Michael Schumacher. Die offizielle und autorisierte Inside Story zum Karriere-Ende*. Süddeutsche Zeitung, München 2006, ISBN 3-86615-403-8.
* Karin Sturm: *Michael Schumacher – Eine Ära geht zu Ende. Die Geschichte einer Weltkarriere*. Herbig, München 2006, ISBN 3-7766-2502-3.
* Helmut Uhl: *König Schumi. Sein Leben – Seine Siege – Seine Tränen*. Weltbild, Augsburg 2006, ISBN 3-89897-598-3.

## Um Spaweck

* Offiziell Michael-Schumacher-Websäit
Glaskuelestoff

**Glaskuelestoff**, och *glasaartege Kuelestoff* genannt, ass en héichtechnologescht Material aus rengem Kuelestoff, dat glasaarteg a keramesch Eegenschafte mat deene vum Graphit vereent.

## Eegenschaften

Glaskuelestoff huet eng Héichtemperaturbestännegkeet ënner Schutzgas oder am Vakuum bis iwwer 3000&nbsp;°C, extreem Korrosiounsbestännegkeet, Flëssegkeets- a Gasdichtegkeet (He-Permeabilitéit 10−9 bis 10−11 cm²/s), keng Benetzung duerch Schmëlzen, héich Häert (HV 250–350) a Festegkeet (Béifestegkeet ëm 250 MPa, Steifegkeet ëm 35 GPa), kleng Dicht (1,4–1,5 g/cm³), héich Uewerflächequalitéit, wéineg thermesch Ausdeenung (ëm 2,5×10−6 1/K tëscht 20 an 2000&nbsp;°C), extreem Thermoschockbestännegkeet, moderat thermesch (4–6 W/(K•m) bei 20&nbsp;°C) an elektresch Leetfäegkeet (2×104 1/(Ω•m)), Isotropie vun de physikaleschen a cheemeschen Eegenschaften a gutt Biokompatibilitéit.

Glasaartege Kuelestoff ass eng Kuelestoffform mat enger Graphitstrukturdéi ganz duercherneen zesummegesat ass. D'Kuelestoffatomer mat sp2-Bindung stinn a Plange mat hexagonaler Symmetrie niewenteneen. D'TEM-Foto weist Graphitkristallitten, déi kleng Pore vun der Gréisst ëm 1&nbsp;nm aschléissen. Den Elektronemikroskop bilt nëmmen déi Basalplangen of, déi a Richtung vum Elektronestral orientéiert sinn.

De Modell stellt d'Mikrostruktur vu Glaskuelestoff duer. D'Steeë bestinn aus Graphitkristallitte mat enger Schichtdéckt vu 4 bis 10 Basalplangen. Anescht wéi bei Aktivkuel sinn d'Poren net ënnerenee verbonnen. D'Gréisstestreeung vun den zouene Poren ass kleng. Si läit, jee no Fabrikatioun, ëm 1−5&nbsp;nm. Makroskopesch erschéngt Glaskuelenstoff isotrop. De Modell erkläert déi kleng Dicht géigeniwwer dem Graphit, déi héich Häert a Festegkeet an d'Isotropie vun de Materialparameteren.

Eng mechanesch Beaarbechtung ass wéinst der héijer Häert nëmme mat Geschier aus Diamant méiglech. Eng Beaarbechtung bei där Spéin entstinn ass net méiglech. Alternativ Beaarbechtungsmethode si Fonkenerosioun (EDM), Waasserstralschneiden (Waasserstralschneidmaschinn) oder Laserschneiden.

## Gebrauch
* Elektrodematerial

## Kuckt och
* Kuelestoff
* Schaumglas

## Um Spaweck

* Peter Harris,  ''Fullerene-related structure of commercial glassy carbons'' (PDF; 1,5&nbsp;MB)
Matilda I (Tanks)

Den **A11 Infantry Tank Mark I Matilda I** war e britteschen Infanterietanks am Zweete Weltkrich.
## Entwéckelung
Den éischte Modell vun dësem Panzer gouf vum Sir John Carden entwéckelt, a bei Vickers-Armstrongs gebaut. Fir d'Käschten niddereg ze hale gouf e Ford V8 Motor agebaut. Dësweidere goufen d'Steierung, d'Bremsen an d'Fiederung vun anere gepanzerte Gefierer benotzt. Am Ganze goufen eng 140 Stéck gebaut a bis August 1940 ausgeliwwert.
## Asaz
Well se net staark bewaffent waren, hate se just am Ufank vum zweete Weltkrich e puer Kampfzeenen a goufen duerno nach just fir den Training benotzt.
## Literatur
* Forty, George; Jack Livesy (2006). The World Encyclopedia of Tanks & Armoured Fighting Vehicles. Lorenz Books. p.&nbsp;55. ISBN 978-0-7548-1741-3.
* George Forty, Jack Livesey: The complete guide to Tanks & Armored Fighting Vehicils, Southwater, 2012, ISBN-13 978-1-78019-164-5
## Um Spaweck
Portal Astronomie/Aktuelles (Archiv 2014)

* **31. Dezember 2014**: No de geliwwerten Donnéeë vun der Raumsond Rosetta vum Koméit Tschurjumow-Gerassimenko ass den Urspronk vum ierdesche Waasser éischter Asteroide wéi Koméiten zouzeschreiwen. http://www.wissenschaft.de/erde-weltall/astronomie/-/journal_content/56/12054/5235568/Rosetta-Daten-durchkreuzen-Kometen-Theorie-zum-Erdwasser/
* **12. November 2014**: D'Raumsond Rosetta huet de Lander Philae op dem Koméit 67P/Tschurjumow-Gerassimenko ofgesat. Bedéngt duerch déi minim Unzéiungskraaft vum Koméit, hat d'Sond dräimol missen opsetze fir stoen ze bleiwen. Dëst ass déi éischt mëll Landung vun engem Raumfluchkierper op engem Koméit.http://www.welt.de/wissenschaft/article134251536/Philae-ist-sicher-auf-Komet-Tschuri-gelandet.html
* **26. Juli 2014**: Nei Biller vun der Raumsond Rosetta vum Koméit Tschurjumow-Gerassimenko loossen éischt Detailer vu senger Uewerfläch erkennen. http://www.astronews.com/news/artikel/2014/07/1407-036.shtml
* **30. Juni 2014**: Dat neit Instrument SPHERE (Spectro-Polarimetric High-contrast Exoplanet REsearch) am Very Large Telescope am Paranal-Observatoire vum Europäesche Südobservatoire huet Ufank Juni seng éischt Observatiounen (Éischt Liicht) gemaach. Et soll mat direkte Biller d'Erfuersche vun Exoplanéite revolutionéieren. http://www.raumfahrer.net/news/astronomie/09062014183606.shtml
* **22. Mee 2014**: E méiglech neie Meteorstroum, d'Camelopardaliden, ginn an der Nuecht vum 23. Op de 24. Mee 2014 erwaart. De Stroum geet op de Koméit 209/P LINEAR zeréck. D'Viraussoe schwätzen vun 100 Meteore pro Stonn. http://www.sterne-und-weltraum.de/news/ein-moeglicher-neuer-meteorschauer-am-24-mai-2014/1285783
* **17. Mäerz 2014**: US-Physiker hunn duerch Analyse vun der kosmescher Hannergrondstralung fir d'Éischt direkt Hiweiser op d'Existenz vun der kosmescher Inflatioun fonnt. http://www.spiegel.de/wissenschaft/weltall/urknall-us-forscher-entdecken-urbeben-des-universums-a-959208.html https://web.archive.org/web/20140319194918/http://bicepkeck.org/b2_respap_arxiv_v1.pdf http://scienceblogs.de/astrodicticum-simplex/2014/03/17/was-sind-primordiale-b-moden-und-was-sagen-sie-uns-ueber-den-urknall-und-die-inflation/
* **27. Februar 2014**: 715 nei Expoplanéiten am Orbit vun 305 verschiddene Stäre huet d'NASA op ee Coup gemellt. Et ass e Resultat an eng Auswäertung vun den Donneeën vun der Kepler-Weltraumteleskop-Missioun. 95 Prozent vun de Planéite sinn méi kleng wéi de Neptun. Méiglech ass déi grouss Zuel un Entdeckungen duerch eng nei Method. https://web.archive.org/web/20150603132617/http://www.nasa.gov/ames/kepler/nasas-kepler-mission-announces-a-planet-bonanza/index.html#.Uw8jKNLuIXi
* **21. Januar 2014**: An der Galaxie Messier 82 gouf eng Supernova vum Typ Ia entdeckt. Mat enger Distanz vu ronn 12 Millioune Liichtjoer ass dat eng vun den äerdnooste Supernovaen zanter 1987. http://www.universetoday.com/108386/bright-new-supernova-blows-up-in-nearby-m82-the-cigar-galaxy/