Kréi

D**'Kréi** oder **Elster** (*Pica pica*) ass eng Vullenaart aus der Famill vun de Kuebevullen. Si ass a groussen Deeler vun Europa a vun Asien, an och am nërdlechen Nordafrika doheem.

Si ass duerch hir charakteristesch schwaarz-wäiss Fierwung liicht z'erkennen. Dobäi sinn de Bauch, d'Säiten an d'Schëlleren, souwéi och Deeler vun de Flilleke wäiss, de Rescht ass schwaarz. De Schwanz ass ongeféier sou laang wéi de Rescht vum Kierper. Jee no Luucht kënnen déi schwaarz Fiedere vum Schwanz och metallesch-gréng oder blo glënneren. Männlech a weiblech Kréie gesi bal d'selwecht aus, d'Männercher sinn héchstens eng 200 Gramm méi schwéier. Si kënne bis zu 50&nbsp;cm laang ginn, mat enger Spanwäit vun de Flilleke vu ronn 90&nbsp;cm. Déi Jonk sinn op de Schëlleren éischter growäiss an hu méi e kuerze Schwanz.

## Verbreedung

## Systematik
* *Pica p. pica * d'Nominatform.
* *P. p. galliae* (a Frankräich, an der Belsch, zu Lëtzebuerg an a Rheinland-Pfalz)
* *P. p. melanotos* (op der ibeerescher Hallefinsel)
* *P. p. mauritanica* (Nordwestafrika (Marokko, Algerien, Tunesien)
* *P. p. germanica*(Thüringen bis an d'Niederlausitz)
* *P. p. fennorum* (an Nordost-Skandinavien, Finnland an am Norde vum europäeschen Deel vu Russland.)
* *P. p. bactriana* (Ukrain, Süde vu Mëttel- an Ostrussland
* *P. p. asirensis* Asir-Bierger 
* *P. p. hemileucoptera* (Mëttelsibirien, Altai, Sajanbierger, Nordwestmongolei, Ostturkestan, Tian-Schan, Talas-Alatau an d'Altaibierger.
* *P. p. leucoptera* (südlech vum Baikalséi, Nordostmongolei an Nordwestmandschurei.
* *P. p. jankowskii* (Südussurien, Sidemi an ëstlech Mandschurei.
* *P. p. kamtschatica* Anadyr-Plateau a Kamtschatka.
* *P. p. japonica* Kyushu, a Japan.
* *P. p. sericea* Amur, Ussurien, Korea, Ostchina, Alan-schan, nërdlechen Ningxia a Gansu, sowéi Annam, Taiwan an Hainan.
* *P. p. bottanensis* (Bhutan, Sikkim an Osttibet).

## Liewensweis

Kréie friesse Planzen (Friichten, Kären) an Déieren (Insekten, hir Larven, Wierm, Spannen a Schleeken, ma och kleng Amphibien, Echsen, Mamendéieren a Vigel, souwéi hir Eeër, an ausserdeem Aas). An de Stied friesse s'och gär Iessensreschter vum Mënsch, déi ewechgeheit goufen.

D'Kréie si monogam. Si bauen am Fréijoer kugelfërmeg Näschter aus klengen Äscht. D'Eeër - eng véier bis siwe pro Nascht - ginn tëscht Mäerz a Mee, jee no Géigend, geluecht. Dës sinn 33 bis 34&nbsp;mm laang an 23 bis 24&nbsp;mm breet. No 17 bis 22&nbsp;Deeg no der Luecht kommen déi Kleng plakeg a blann op d'Welt. No 3 bis 4 Woche verloosse se d'Nascht e bëssen, ginn awer nach vun den Eltere gefiddert.

## D'Kréi an der Sprooch an an der [[Seechen|So]]

D'Kréi, och nach *Kréck*, *Kréich*, *Krick* oder *Kri*, genannt, kënnt an enger Rei vu Riedensaarte vir. Et kann een *esou hongereg wéi eng Kréi* sinn (d.&nbsp;h. ausgehéngert sinn) oder *Kréiennaupen* hunn (d.&nbsp;h. stielen ewéi eng Kréi). Et ass och bekannt, datt *eng Kréi där anerer keen A auspickt (auspéckt)*.

Un de Féiss kënnen d'Lëtzebuerger e *[[Kréiena]]* hunn, gradewéi d'Hollänner (*eksteroog*; *ekster* = Kréi, *oog* = A). Bei den Däitschen heescht dat *Hühnerauge* oder awer och *Krähenauge*, woubäi ze bemierken ass, datt dat däitscht Wuert *Krähe* sech net op d'Kréi, mä op de Kueb (*Corvus* sp.) bezitt. D'Fransousen hu sech fir nach en anere Vull entscheet andeems si *œil-de-perdrix* soen.

An de lëtzebuergesche Soe kënnt d'Kréi net oft vir. Den Nicolas Gredt zitéiert just ee Beispill: eng Kréi, déi sech op den Aarm vun engem jonke Mann sëtzt a sech net verdreiwe léisst, a sou vill frësst, dat de jonke Mann se net sat ka kréien. No aacht Deeg klot hien engem Geeschtleche säi Leed. Dee verdreift de Vull, bei deem et sech ëm eng Hex gehandelt huet.

Am Dicks sengem Spottgedicht *[[D'Vulleparlament am Gréngewald]]* steet d'Kréi, als dee schlauste Vull, fir de Chamberpresident Charles Metz.

## Literatur
* Udo Bährmann: *Die Elster (Pica pica).* Neue Brehm-Bücherei. Bd 393. Westarp Wissenschaften/Spektrum Akademischer Verlag, Magdeburg 1995, ISBN 3-89432-208-X.
* T. R. Birkhead: *The Magpies. The Ecology and Behaviour of Black-Billed and Yellow-Billed Magpies.* T & AD Poyser, London 2002, ISBN 0-85661-067-4 .
* G. Deckert: *Siedlungsdichte und Nahrungssuche bei Elster Pica p. pica und Nebelkrähe Corvus c. cornix (L.).* In: *Beiträge zur Vogelkunde.* Jena 26.1980, 305–334, .
* Wolfgang Epple: *Rabenvögel. Göttervögel-Galgenvögel. Ein Plädoyer im Rabenvogel-Streit.* G. Braun Verlag, Karlsruhe 1997, ISBN 3-7650-8135-3.

## Um Spaweck

* „Elster“ an der Rubrik E puer Wierder iwwer Wierder um 100komma7, 15.09.2025