open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sentier des poètes

**Sentier des poètes** ass den offiziellen Numm vum **Dichterpad**, engem thematesche Wanderwee zu Rodange an der Gemeng Péiteng. De Ronnwanderwee féiert duerch de Bësch ronderëm den Tëtelbierg a laanscht zwielef Liesstatioune mat literareschen Texter, déi speziell fir dësen Zweck vu lëtzebuergeschen Auteure geschriwwe goufen.

De Wee huet dräi Departen, ass kamoud ze goen an ass deelweis mam Rollstull ze fueren.

De Wanderpad gouf am Kader vum Internationale Joer vum Bësch 2011 an enker Zesummenaarbecht tëscht der Natur- a Bëschverwaltung, dem Nationale Literaturzentrum an der Gemeng Péiteng ageriicht a gouf de 15. Oktober 2011 offiziell ageweit. D'Iddi fir sou e Wee zu Lëtzebuerg anzeriichte staamt vun der Organisatioun ArtMadeinLuxembourg.

## Déi zwielef Liesstatiounen um Pad

# Jean Back: Fitbull
# Linda Graf: Rue de la Forêt
# Nico Helminger: Achtung,
# Danielle Hoffelt: arborescences
# Lex Jacoby: Ich bin der Wald, und wenn ich Flammen träume, brennt mein Herz
# Josiane Kartheiser: Och du fënns däi Bam
# Colette Mart: Les mots pour les feuilles mortes
# Claudine Muno: “Wolléken”
# Jean Portante: l'arbre noir
# Guy Rewenig: Du dreifs mech op de Beemchen
# Léon Rinaldetti: Innerung
# Michèle Thoma: Unter allen Gipfeln

## Literatur

## Kuckt och
* Lëscht vun den thematesche Wanderweeër zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* Detailer, Texter a Biographië vun den Auteure vum Dichterpad op madeinluxembourg.lu PDF 1,5 MB
* Den Dichterpad op plurio.net
MMT-Observatoire

Den **MMT-Observatoire** (englesch *MMT Observatory oder MMTO*) ass en astronomeschen Observatoire um Site vum Fred-Lawrence-Whipple-Observatoire (Code UAI 696), um Mount Hopkins am l'Arizona an den USA, eng ronn 55&nbsp;km südlech vun Tucson) an de Santa Rita Mountains. Den Observatoire gëtt vun der University of Arizona an der Smithsonian Institution bedriwwen, an huet eng ulafplaz fir de Public an der Nopeschstad Amado.

Am Observatoire steet de **Multiple Mirror Telescope** resp. **Magnum Mirror Telescope** e Spigelteleskop mat 6,5&nbsp;m Duerchmiesser.

Den MMTO verwierklecht nei Konzepter am Bau vu Groussteleskopen. Mat dem BTA-6 am Selentschuk-Observatoire war et ee vun den éischte Groussteleskope mat azimutaler Montéierung, déi haut Standard fir grouss Teleskopen ass. Vu bausse weist et amplaz vun enger klassescher Kuppel en ontypescht Gebai, wou d'Wänn an den Daach ewechgeréckelt kënne ginn. Doduerch passt sech den Teleskop séier un d'Temperatur vun der Ëmgéigend un a kann ongestéiert vun thermeschen Turbulenze Biller maachen.

Den Haaptspigel huet an der Zäit vun 1979 bis 1998 aus 6 eenzele Spigelelementer mat engem Duerchmiesser vu jee 1,8&nbsp;m bestanen, wat dem Teleskop säin éischten Numm ginn huet. Déi sechs Spigele waren am Ufank fir militäresch Satellitte virgesinn. Wéi s'awer dofir net gebraucht goufen, konnte se fir d'astronomesch Fuerschung agesat ginn. No 1998 gouf den MMT mat engem Haaptspigel aus engem Stéck, wourop sech säin neien Numm bezitt, ekipéiert an 2000 nees a Betrib geholl.

Enn 2002 gouf dem Teleskop en neiaartege verformbare Sekundärspigel bäigesat, deen eng adaptiv Optik realiséiert. Dee kompenséiert atmosphäresch Stéierunge bei der Observatioun. Am Géigesaz zu aneren adaptiven Optiken, déi separat ausgefouert ginn, ass hei d'Zuel vun den opteschen Elementer am Stralegank minimiséiert, wat zu ganz gudde Biller bei Observatiounen am Infrarout-Beräich féiert.

## Kuckt och
* Lëscht vun de gréissten opteschen Teleskopen

## Um Spaweck
*  Den MMT-Observatoire
Salt

**Salt** (englesch fir „Salz“) steet fir:
* Salt (Girona), eng Stad am Nordweste vu Spuenien
* Salt (Kryptologie), an der Kryptographie en zousätzleche Schlëssel
* Salt (Film), en US-amerikanesche Film aus dem Joer 2010

D'Ofkierzung **SALT** steet fir:
* Strategic Arms Limitation Talks, eng Grupp vu Kontrakte fir d'nuklear Rüstungsbegrenzung
* Southern African Large Telescope, en opteschen Teleskop a Südafrika
* *Skin Associated Lymphoid Tissue* („Hautassoziéiert Immunsystem“)

**Salt** ass de Familljennumm vu follgende Persounen:
* Charlotte Salt (* 1985), brittesch Schauspillerin
* Henry Salt (Egyptolog) (1780-1827), engleschen Diplomat an Egyptolog
* Henry Stephens Salt (1851-1939), brittesche Schrëftsteller a Reformer
* John Salt (* 1937), brittesche Moler
* Waldo Salt (1914-1987), US-amerikaneschen Dréibuchauteur
MMT

D'Ofkierzung **MMT** steet fir:
* MMT, eng Multimode-Boîte déi op verschiddene Modeller vun Toyota offréiert gëtt. (Net ze verwiessele mat enger automatescher Boîte) 
* Methylcyclopentadienyl-Mangan-Tricarbonyl, e Bensinn-Additiv, dat d'Oktanzuel amplaz vun de Bläizousätz erhéicht
Avennes

**Avennes** op Wallounesch *Avene* ass eng Sektioun vun der belscher Gemeng Braives an der Provënz Léck a Wallounien.

Bis zur belscher Gemengereform vun 1977 war Avennes eng eegestänneg Gemeng. Zu der fréier Gemeng hunn ausser Avennes nach follgend Uertschaften a Lieu-dite gehéiert: *Cuves, Dessous-la-Ville, Fagnerou, Péquets, Rongimaret, Spinette, Trixhe au Ry, Tombe d'Avennes, Trou de Tonnere a Vélupont.*

Laanscht d'Uertschaft leeft d'Mehaigne.
Lëscht vun de gréissten opteschen Teleskopen

D**'Lëscht vun de gréissten opteschen [[Teleskop]]en** ass eng Iwwersiicht iwwer déi gréisst optesch Teleskopen.

**Bemierkung:** Zum Deel kënnen déi a verschiddene Quelle matgedeelt Date fir d'Fäerdegstellen ëm ee Joer oder méi differéieren. Dat läit meeschtens dorun, datt „A Betrib geholl“ ënnerschiddlech definéiert ass („first light“ éischt Opnam, dacks mat provisoresche Kameraen, Enn vun de Bauaarbechten, Aweiung oder wëssenschaftlech a Betrib geholl).

## Kuckt och
* Astronomeschen Observatoire

## Um Spaweck
*  „Gréisst Teleskopen“ Eng Iwwersiicht iwwer déi zäitlech Entwécklung.
Golden Retriever

De **Golden Retriever** ass eng vun der FCI (Nr. 111, Gr. 8, Sek. 1) unerkannte brittesch Hondsrass.

## Kuckt och
* Lëscht vun den Hondsrassen

## Um Spaweck
Escol

**Escol** war en Atelier deen ëm 1914 vum belsche Mineningenieur Jules Escol zu Châtelet gegrënnt gouf. D'Firma war spezialiséiert an der Konstruktioun vu Wanne fir d'Kuelegrouwen. Dem Jules Escol seng zwéin eelst Bouwe ware vu Motorrieder begeeschtert an haten 1923 e Prototyp entwéckelt, deen awer ni an den Handel koum, well en ze deier war.

Vun 1926 un, hu se ugefaangen Autoen ze bauen, déi se aus Deeler, déi se bei anere Wierker kaaft hunn zesummegesat hunn. D'Chassise koumen haaptsächlech vu Paquis an d'Motore ware vu Fivet. D'Karosserië goufen no hiren eegenen Entwërf selwer gebaut. Sou goufen e puer Modeller mat engem 1.500 ccm Motor vu Fivet gebaut, déi och op Kompetitioune gefuer sinn.

1927 goufen en ettlech Modeller mat Chapuis-Dornier Motoren ekipéiert, a mat Bremsen op de véier Rieder ausstafféiert. 1929 hu se mat der Konstruktioun vun Autoen opgehalen.

Vun 1933 un hu se nees Motorrieder gebaut déi zimmlech originell ausgesinn hunn a bis 1940 gebaut goufen. Duerno huet d'Firma sech nees exklusiv mat Grouwematerial beschäftegt.
Marcel Ewen

De **Marcel Ewen**, gebuer den 12. Mee 1982 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Reider.

Beim *Hamburger Derby* koum de Marcel Ewen am Joer 2011 mat sengem Päerd *Orgueil de Fontaine* op déi 3. Plaz.

Hien ass Member vun der Section sports d'élite de l'armée.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Homepage
Oizumi-Observatoire

Den **Oizumi-Observatoire** ass e privaten Observatoire zu Oizumi an der japanescher Prefektur Gunma. Den Takao Kobayashi, Mataarbechter vum Oizumi-Observatoire, huet mat sengem 10-inch (250&nbsp;mm) -Teleskop 2.476 Klengplanéiten an Asteroiden entdeckt; hie rangéiert domat an der Lëscht vun den Entdecker op der Plaz 24(Stand: Februar 2026).

## Literatur
* Lutz D. Schmadel: *Dictionary of Minor Planet Names.* 2003, ISBN 3-540-00238-3

## Kuckt och

## Um Spaweck
Dana Gales

D**'Dana Gales**, gebuer de 4. Mee 1991 zu Wolz, ass eng lëtzebuergesch Schwëmmerin.

Op der Schwammeuropameeschterschaft 2008 zu Eindhoven koum s'iwwer 50 Meter Réck op déi 16. Plaz a war domat déi 1. lëtzebuergesch Schwëmmerin an enger Halleffinall.

Op der Schwammweltmeeschterschaft 2009 zu Roum koum s'iwwer 50 Meter Réck op déi 59. Plaz.

## Kuckt och
Two Micron All Sky Survey

An der Infraroutastronomie ass den **Two Micron All Sky Survey** (kuerz **2MASS** genannt) eng wichteg Duerchmusterung vum ganze Himmel am noen Infrarout bei Wellelängte vun 1,25&nbsp;Mikrometer (am J-Band), 1,65&nbsp;Mikrometer (am H-Band) an 2,17&nbsp;Mikrometer (am Ks-Band).

2MASS gouf mat zwéi besonnesch dofir agerichteten automatiséierten 1,3-m-Teleskopen gemaach, an zwar fir den Nordhimmel um Fred-Lawrence-Whipple-Observatoire an Arizona a fir de Südhimmel um Cerro Tololo Inter-American Observatory am Chile. D'Teleskopen hunn Kamerae mat dräi Kanäl, mat engem 256×256 HgCdTe-Detekter fir all déi dräi Wellelängten. D'Observatiounen hunn 1997 ugefaangen a waren 2001 fäerdeg.
2MASS ass e gemeinsame Projet vun der University of Massachusetts (UMASS) an dem Infrared Processing and Analysis Center (IPAC) um California Institute of Technology.

2MASS mécht ganz grouss an homogeen Datesätz, déi fir vill astronomesch Problemer vu Bedeitung sinn. Dozou gehéieren:
* En digitalen Atlas vum ganzen Himmel am noen Infrarout mat enger Opléisung vu 4 Bousekonnen
* E Punktquellekatalog mat Positiounen an Hellegkeete fir ronn 470 Millioune Stären an aner net opgeléist Objeten
* E Katalog mat vill Quelle mat Positiounen an Hellegkeete fir ronn 1,6 Millioune Galaxien an aner grouss Objeten.

## Kuckt och
* Astronomesch Katalogen

## Um Spaweck
* The Two Micron All Sky Survey at IPAC (englesch) – offiziell Websäit
Fred Lawrence Whipple-Observatoire

De **Fred-Lawrence-Whipple-Observatoire** ass en astronomeschen Observatoire am Besëtz vum Smithsonian Astrophysical Observatory; et ass seng gréisst Nieweplaz a läit an der Géigend vun Amado am Arizona op den Hiwwele vum Mount Hopkins. E gouf 1968 gegrënnt.

## Instrumenter
Den Observatoire logéiert och den MMT-Observatoire, deen zesumme mat der University of Arizona bedriwwe gëtt an e Spigelteleskop mat engem Duerchmiesser vu 6,5&nbsp;m huet.

Weider Teleskope sinn
* en 1,5&nbsp;m Spigelteleskop,
* en 1,2&nbsp;m Spigelteleskop,
* souwéi en 1,3&nbsp;m Spigelteleskop.

De leschte mam Numm PAIRITEL (*Peters Automated IR Imaging Telescope*) gouf fréier fir d*'[[Two Micron All Sky Survey]]* (2MASS) agesat.

Op deem Terrain steet och den *Infrared optical telescope array* (IOTA), dee vu villen Instituter benotzt gëtt, an den *Hungarian Automated Telescope* (HAT).

Den Observatoire gouf bei den Ënnersichunge vun astronomescher héichenergeetescher Gammastralung bekannt, beispillsweis 1984 mat der Entwécklung vum Tscherenkow-Teleskop (*Imaging Atmospheric Cherenkov Telescope*, IACT).

Véier Kilometer ëstlech steet de *Very Energetic Radiation Imaging Telescope Array System* (VERITAS), e Gammastralungsobservatoire. Dee besteet aus véier 12&nbsp;m Teleskopen.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Fred Lawrence Whipple Observatory
Ornella Nezi

D**'Ornella Nezi**, gebuer den 1. August 1992 zu Nidderkuer, ass eng lëtzebuergesch Karate-Sportlerin an der Disziplin *Kumite*.

Op der Weltmeeschterschaft 2010 zu Belgrad koum d'Ornella Nezi an der Kategorie bis 55 Kilo bis an d'Aachtelsfinal.

## Kuckt och
Sarah Rolko

D**'Sarah Rolko**, gebuer 22. Juni 1994 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Schwëmmerin.

Si huet Lëtzebuerg op der Schwammweltmeeschterschaft 2009 zu Roum, op den Europameeschterschaften am klenge Baseng 2010 zu Eindhoven an op de Weltmeeschterschaften 2010 am klenge Baseng zu Dubai vertrueden.

Bei de Spiller vun de klenge Länner 2013 zu Lëtzebuerg krut si d'Bronzemedail op 200 m Réck.

## Kuckt och
Equatoriale Koordinatesystem

Den **equatoriale Koordinatesystem** ass ee vun de geozentresche Koordinatesystemer, déi an der sphärescher Astronomie gebraucht ginn. E rotéiert entweeder mat der Himmelskugel (*System dee rotéiert*) oder ass un de Meridian gebonnen (*uertsfeste System*).

Am Géigesaz zum ekliptikale Koordinatesystem, deen als Bezuch dee vun der Ekliptik (visuell Joresbunn vun der Sonn um Himmel) beschriwwene Plang huet, gëtt de Plang vum Himmelsequator gebraucht.

## Beschreiwung
D'Positioun vun engem Objet um Himmel gëtt duerch zwou Koordinaten uginn:

*System dee rotéiert*:
*Deklinatioun \delta (Wénkelofstand vum Equatorialplang)
*Rektaszensioun \alpha (Wénkelofstand vum Fréijoerspunkt)
De Fréijoerspunkt verréckelt sech duerch d'Prezessioun lues géint de Stärenhimmel, wat ze beuechten ass.

*Uertsfeste System*:
*Deklinatioun \delta (Wénkelofstand vum Equatorialplang)
*Stonnewénkel \tau (Wénkelofstand vum Meridian)

D'Virzeeche vun der Deklinatioun trennt d'Himmelskugel an d'Nord- a Südhemisphär.

## Kuckt och
D'Ëmrechnung tëscht de verschiddenen astronomesche Koordinatesystemer ass am Haaptartikel Astronomesch Koordinatesystemer beschriwwen.
Meridian (Astronomie)

De **Meridian** oder méi genee och **Himmelsmeridian** ass an der Astronomie e Grousskrees op der Himmelskugel. E verleeft duerch den Nordpunkt vum Horizont, duerch den nërdlechen Himmelspol, vertikal iwwer den Observateur bei de Zenit, duerch de Südpunkt vum Horizont, duerch de südlechen Himmelspol an duerch den Nadir. De Meridian steet ausserdeem am Senkel um lokalen Horizont vum Observateur.

Den Horizont entsprécht dobäi, ganz am astronomesche Sënn, der imaginärer *Horizontlinn*, och e Grousskrees op der Himmelskugel.

Um Meridian erreechen all Fixstären hir gréisst Héicht (iewescht Kulminatioun) an 12 Stonne Stärenzäit duerno hir klengst Héicht.
Dobäi gëtt mat *Meridian* dacks vereinfacht nëmmen de Véierelskrees tëscht Zenit a südlechem Horizont (op der Nordhallefkugel) resp. nërdlechem Horizont (op der Südhallefkugel), dee fir Kulminatiounsobservatioune wichteg ass, gemengt a gekuckt.

Den Himmelsmeridian ass ëmmer op den Observateur a seng Positioun op der Äerduewerfläch bezunn. Wann de Längegrad vun der Observatiounsplaz ännert, dann ännert sech och de Verlaf vum Himmelsmeridian.

## Kuckt och
Nadir (Richtung)

Als **Nadir** (aus dem Arabeschen: **نظير** *nadhir* – Géigendeel) gëtt an der Geometrie an an der Himmelsnavigatioun de *Fousspunkt* bezeechent dee vis-à-vis vum Zenit läit. Den Nadir läit op der Verlängerung vum Senkel no ënnen a kann als Richtungsangab och fir d'Direktioun Senkel stoen. Den Nadir ass e wichtege Punkt vun der Eenheetskugel fir d'sphäresch Astronomie an d'Trigonometrie.

An der Geodesie an an der Photogrammetrie ginn Héichtewénkelen heiansdo op den Nadir bezunn. Amplaz vun Zenitwénkel oder Zenitdistanz schwätzt een da vun Nadirdistanz.

## Kuckt och
Henry Wickens

Den **Henry Wickens**, gebuer den 18. Abrëll 1956 zu Henley-on-Thames (UK), ass en engleschen Iwwersetzer, deen zu Lëtzebuerg lieft.

Hie schafft zanter 1990 als Iwwersetzer beim Europa-Parlament a wunnt  zu Waldbëlleg.

Zesumme mat der Josiane Kartheiser an dem Gilbert Sondag huet hien 1995 d'Buch *Parler luxembourgeois - Esou schwätze mir - Living Luxembourgish* publizéiert. Hien huet dem A. A. Milne seng Kannerbicher *[[Winnie-the-Pooh]]* an *The House at Pooh Corner* op Lëtzebuergesch iwwersat. Béid Bicher sinn 2000 zu Esch-Sauer am Verlag *[[Op der Lay]]* erauskomm. Hien huet och *The Hobbit* vum J. R. R. Tolkien op Lëtzebuergesch iwwersat.

## Publikatiounen
* *Parler luxembourgeois = Esou schwätze mir = Living Luxembourgish* / Gilbert Sondag, Josiane Kartheiser, Henry Wickens. - Esch-sur-Alzette: Éd. Le Phare, 1995, Esch-sur-Alzette, Polyprint. - 346 p (8. Editioun am Joer 2011).
* *Hausnamen in Waldbillig - an echo of traditional rural society in Luxembourg* / Henry Wickens. - In: *Essays on politics, language and society in Luxembourg* / ed. Gerald Newton. - Lewiston: Edwin Mellen Press, 2000. - p.&nbsp;181-196.
* *D'Hausnimm vu Waldbëlleg: en Echo vun der traditioneller lëtzebuerger Baueregesellschaft* / Henry Wickens. - In: *Waldbëlleg 2002: 100 Jar Waldbëlleger Musek.* - Waldbillig: Fanfare de Waldbillig ; 2002. - P. 168-179

## Iwwersetzungen
**Winni-Pu* / A.A. Milne ; Zeechnunge vum E.H. Shepard ; Lëtzebuergesch vum Henry Wickens. - Esch-Sauer: Op der Lay, 2000. - 171 p. (Op der Lay ; 521) [Originaltitel: *Winnie-the-Pooh*].
**Winni-Pu* / A.A. Milne ; Zeechnunge vum E.H. Shepard ; Lëtzebuergesch vum Henry Wickens. - Esch-Sauer: Op der Lay, 2001. - 171 p. (Op der Lay ; 521) [Originaltitel: *Winnie-the-Pooh*].
**D'Haus um Pu-Eck* / A.A. Milne ; Zeechnunge vum E.H. Shepard ; Lëtzebuergesch vum Henry Wickens. - Esch-Sauer: Op der Lay, 2000. - 188 p. (Op der Lay ; 522) [Originaltitel: *The house at Pooh-Corner*].
**Den Hobbit* / J.R.R. Tolkien ; aus dem Engleschen iwwersat vum Henry Wickens. - Esch-Sauer: Op der Lay, cop. 2000. - 300 p. (Op der Lay ; 525) [Originaltitel: *The Hobbit*].
**D'Alice am Wonnerland* / Lewis Carroll, illustréiert vun der Carole Meyer ; an d'Lëtzebuergescht iwwerdroe vum Henry Wickens. - Esch-Sauer: Op der Lay, cop. 2014 - 141 p. (Op der Lay ; 553) [Originaltitel: *Alice's Adventures in Wonderland*].

## Literatur
* Goetzinger, G. & C.D. Conter, 2010. *Dictionnaire des auteurs luxembourgeois.* Centre national de littérature Mersch, 697 S. (H. Wickens: S. 677).
*Massard, J.A., 2006. *Vom Armee-Maskottchen zum Kinderbuch-Helden: Winnie-the-Pooh feiert 80. Geburtstag!* In: Lëtzebuerger Journal 2006, Nr. 199 (14./15. Oktober), S. 22-23. http://massard.info/pdf/winniejam2006.pdf
## Um Spaweck
*Ardapedia: Henry Wickens.
*Muller, Roger/Weber, Josiane: Henry Wickens am Autorenlexikon fir d'lescht gekuckt den 28.11.2025.
Beyoncé Knowles

D**'Beyoncé Knowles** oder einfach **Beyoncé**, gebuer als *Beyoncé Giselle Knowles* de 4. September 1981 zu Houston am Texas, ass eng US-amerikanesch R&B- a Pop-Sängerin, Schauspillerin a Songwriterin. Bis 2005 war si Member vun der R&B-Girlgroup Destiny's Child an huet duerno eng erfollegräich Solo-Karriär gestart. Si gouf schonn e puermol mam Grammy Award ausgezeechent an huet iwwer 75 Millioune Placke verkaaft.

## Karriär
Als Kand huet d'Beyoncé bei ville Gesanks- an Danzconcourse matgemaach an ass an de spéiden 1990er als Member vun der Girlgroup Destiny's Child berüümt ginn. Mat iwwer 60 Millioune verkaafte Placken ass d'Grupp eng vun de weibleche Popgruppe ginn, déi weltwäit kommerziell am erfollegräichste waren. Wärend d'Grupp eng Paus gemaach huet, gouf 2003 der Beyoncé hiren éischte Soloalbum *Dangerously in Love* verëffentlecht, dee si als Solokënschtlerin weltwäit etabléiert huet. E gouf 11 Millioune Mol verkaaft, mat fënnef Grammy Awards ausgezeechent an d'Singleauskoppelungen *Crazy in Love* a *Baby Boy* hunn et ënner anerem an den USA op d'éischt Plaz an den Charts gepackt.

No der Trennung vun Destiny's Child am Juni 2005 huet si hiren zweete Soloalbum *B'Day* (2006) erausbruecht, op deem d'Hitten *Déjà Vu*, *Irreplaceable* a *Beautiful Liar* ze fanne sinn. Och als Schauspillerin war si aktiv, an huet an de Filmer *Dreamgirls* (2006), *The Pink Panther* (2006) an *Obsessed* (2009) matgespillt. Hir Hochzäit mam Rapper Jay-Z an hir Roll als Etta James am Film *Cadillac Records* (2008) hunn hiren drëtten Album *I Am... Sasha Fierce* (2008) beaflosst, mat deem hiren Alter Ego Sasha Fierce entstanen ass. D'Wierk gouf 2010 mat sechs Grammyen ausgezeechent, dorënner dee fir d'"Lidd vum Joer" fir *Single Ladies (Put a Ring on It)*.

2010 huet d'Beyoncé eng Paus gemaach. De véierten Album *4* (2011) huet méi duuss Téin ugestouss an de Funk aus den 1970er, de Pop aus den 1980er an de Soul aus den 1990er exploréiert. Den Album *Beyoncé*, dee vun de Kritiker ganz gutt opgeholl gouf, huet sech vu senge Virgänger duerch seng experimentell Produktioun a seng méi däischter Thematik ofgesat.

## Discographie
### Studiosalbumen
* 2003: *Dangerously in Love*
* 2006: *B'Day*
* 2008: *I Am... Sasha Fierce*
* 2011: *4*
* 2013: *Beyoncé*
* 2016: *Lemonade*
* 2022: *Renaissance*
### Singelen (Auswiel)
* 2003: *Crazy in Love* 
* 2003: *Baby Boy* 
* 2004: *Naughty Girl*
* 2005: *Check on It* 
* 2006: *Déjà Vu*
* 2006: *Irreplaceable*
* 2007: *Beautiful Liar* 
* 2008: *If I Were a Boy*
* 2008: *Single Ladies (Put a Ring on It)*
* 2009: *Halo*
* 2011: *Best Thing I Never Had*
* 2011: *Love on Top*
* 2013: *XO*
* 2013: *Drunk in Love* 
* 2014: *7/11*
* 2016: *Formation*

## Filmographie
* 2001: *Carmen: A Hip Hopera*
* 2002: *Austin Powers in Goldmember*
* 2003: *The Fighting Temptations*
* 2006: *The Pink Panther*
* 2006: *Dreamgirls*
* 2008: *Cadillac Records*
* 2009: *Wow! Wow! Wubbzy!: Wubb Idol*
* 2009: *Obsessed*
* 2013: *Life Is But a Dream*
* 2013: *Epic*

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vum Beyoncé Knowles
Brécke vun Hasselt

D**'Brécke vun Hasselt** iwwer den Albertkanal zu Hasselt sinn zwou Brécken déi tëscht 1981 an 1985 gebaut goufen. Et si Bowstring-Brécke mat quesche Verstriewungen uewen tëscht de Béi a se stinn niefteneen um PK 51.962 vum Albertkanal.

D'Béi hunn eng Héicht vun 20,15 Meter an eng Drowäit vun 117 m. Den Tablier vun all Bréck huet eng Breet vun 20,2 m, wouvu 15,9 m fir d'Fuerbunne sinn.

Déi haiteg Brécke sinn d'Nofollger vun zwou Vierendeelbrécken a verschiddenen Noutbrécken aus der Zäit vum Zweete Weltkrich, a si wäerte wéinst dem Plang fir all d'Brécken iwwer den Albertkanal ze héijen oder z'ersetzen dat nächst Joerzéngt net méi erliewen.

## Geschicht
Wéi den Albertkanal tëscht 1930 an 1939 gebaut gouf, huet e ganze Koup Brécke misse gebaut ginn. Eng ronn 70 Stéck ware mat ageplangt an déi meescht dervu ware Vierendeelbrécken, sou och déi vun Hasselt. Wéi d'Bréck 1936 fäerdeg war, war et deemools mat 74,52 m déi längst geschweesst Bréck op der Welt. Den éischte Februar 1937 gouf d'Bréck fir de Verkéier opgemaach, mä de 14. Màerz 1938 ass d'Bréck kuerz nodeem den Tram Hasselt-Genk driwwer gefuer war, an dräi Stécker gebrach an an de Kanal gefall. Et gouf allerhand Spekulatioune fir déi Katastroph, et gouf souguer vu Sabotage geschwat, awer d'Enquête vu virum Krich hat als Haaptschëllegen d'Schweesstechnik erausfonnt. Wéi nom Krich nach méi sou Fäll bekannt goufen, gouf erausfonnt datt d'haaptsächlech d'Qualitéit vum Stol dee sech schlecht schweesse gelooss huet, dru schold war.

Als Ersatz gouf du séier eng Pontonsbréck gebaut, mä déi war just gutt fir Foussgänger a kleng Gefierer ënner 6 Tonnen.

Mëtt Abrëll 1938 huet dunn déi 2. Pontonnierskompanie vu Burcht an Zaldote vum 2. Geniesregiment vu Berchem eng Arméisbréck vum Typ Algrain fir Laaschte bis zu 18 Tonnen opgeriicht, déi an der Mëtt mat 2 Pilieren ofgestäipt war.

Am Mäerz 1941 gouf dunn eng nei Vierendeelbréck gebaut, déi Kéier awer mat genitten Dunnen. Déi Bréck gouf am September 1944 vun der Wehrmacht bei hirem Réckzuch gesprengt. Du koum eng en hëlzen Noutbréck an d'Plaz bis unfanks 1950 nees eng Vierendeel opgeriicht gouf. Wéi dunn Enn der 1970 er Joren de Kanal méi breet gemaach gouf gouf déi Bréck mat den zwou Brécken ersat déi lo nach do stinn.

## Literatur
*Prade, Marcel Les grands ponts du monde: Ponts remarquables d'Europe, Brissaud, Poitiers (France), ISBN 2902170653, 1990; pp.&nbsp;165.
*Moressée, G., 1937. Les Ponts Vierendeel Soudés, sur le Canal Albert. Revue Universelle des Mines 8e série (t.XIII,n°8), 325-337

## Um Spaweck
*D'Bréck op enger Websäit iwwer Hasselt
*Informatiounen iwwerd'Bréck op der Säit vun ''Les-ponts-metalliques-historiques-belges.com''
Dolles

Den **Dolles** ass den Numm vun enger bronze Statu vum Wil Lofy, déi e Mann duerstellt, deen zu Nidderkuer an der *Avenue de la Liberté* op der Plaz tëscht dem Agank vum Nidderkuerer Spidol (CHEM, Centre hospitalier Émile Mayrisch, fréier: Hôpital Princesse Marie-​​Astrid) an der *Maison relais* op enger Bänk sëtzt. Si gouf de 24. September 2011 ageweit.

Et ass e Monument fir de "richtegen" *Dolles*, e Strummert, deen zu Nidderkuer gelieft huet a seng Stammplaz op enger Bänk op der Maartplaz hat. Säi biergerlechen Numm war Pierre Adolphe Schockmel. Hie war den 19. Februar 1896 zu Nidderkuer gebuer. Seng Eltere waren de Wiert Pierre Schockmel an d'Cathérine Ettinger. Dem *Déifferdang Magazin* no, wier hien den 12. Dezember 1970 am Nidderkuerer Spidol gestuerwen, laut *Luxroots* den 9. Dezember 1970 zu Déifferdeng.

D'Déifferdenger Sektioune vun der ADR an der CSV hunn um Wierk kritiséiert, datt et mat 150.000 Euro ze deier wier an datt et eng ganz Rei aner Déifferdenger Bierger géif ginn, déi eppes geleescht hätten an deene keen Denkmal gesat géif ginn.

## Quellen
* L.A.: *Der “Dolles” ist zurück.* Tageblatt 2011, Nr. 224 (26. September), S. 28.
* *"Dolles", eine schon fast historische Figur.*, In Déifferdang Magazin, Nr. 4/2011, Säit 18-19.
* *Niederkorn. Bekannt fürs Nichtstun: "Dolles", der Obdachlose, der zur Stadtgeschichte gehört.* Tageblatt 19.09.2019, S. 13 (Artikel vum Roby Fleischhauer, deen op dem Text aus dem *Déifferdang Magazin* baséiert).
Ayumi Hamasaki

D**'Ayumi Hamasaki**, jap. 浜崎 あゆみ *Hamasaki Ayumi*, och nach 浜崎 歩, gebuer den 2. Oktober 1978 zu Fukuoka an der Prefektur Fukuoka, ass eng erfollegräich japanesch J-Pop-Sängerin. Och bekannt als *Ayu*, gehéiert d'Hamasaki zu deene beléifstene Pop-Sänger a Japan a gëtt als „Keeserin vum J-Pop“ bezeechent.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
* D'Ayumi Hamasaki an der däitscher an an der englescher Versioun vun der Internet Movie Database
Superstärekoup

**Super[[Stärekoup|stärekéip]]** si Kéip vun Honnertdausende vu jonke Stären an engem Gebitt vun e puer Parsec. Dobäi ioniséieren déi jonk masseräich Stären dacks d'H-II-Regioune ronderëm, gradewéi an eiser Mëllechstrooss sougenannt *Ultra dense H-II regions (UDHIIs)*.

## Iwwersiicht
Normalerweis entsti Stären a klenge Gruppen, dacks a sougenannte Oppene Stärekéip, déi an der Reegel e puer honnert Stären hunn. D'Astronome ginn haut dovun aus, datt och eis Sonn viru 4,5&nbsp;Milliarde Joer a sou enger Ëmgéigend entstanen ass. Méiglecherweis entwéckele sech Superstärekéip mat fortgeschrattenem Alter vun hire Stären, weider zu Kugelstärekéip. Als besonnesch Charakteristik gëllt hir héich Elektronendicht vun P/<math>k_b</math>=10^7–10^{10} K cm<math>^{-3}</math>. Superstärekéip representéieren déi extremst Ëmgéigend, an där Stären a Planéiten iwwerhaapt entstoe kënnen. Et fënnt ee se dacks a Starburstgalaxien.

## Beispiller
E Superstärekoup an eiser Galaxis ass de Westerlund 1. Westerlund 1 huet Honnerte vu masseräiche Stären. E puer vun hinnen hunn eng bis zu 1&nbsp;milliounefach Sonneliichtkraaft a ronn 2.000 Sonnenduerchmiesser, wat ongeféier enger Ausdeenung bis zum Saturnorbit entsprécht. 
E weidert Beispill an der galaktescher Noperschaft ass den R136 am Tarantelniwwel vun der Grousser Magellanescher Wollek, eng Zwerggalaxie déi d'Mëllechstrooss ëmkreest.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* *[http://www.astronews.com/news/artikel/2004/03/0403-004.shtml Bléck op Starburst-Geschicht vun enger Galaxie]*, op astronews.com, 3. Abrëll 2011.
* *[http://www.scinexx.de/wissen-aktuell-12133-2010-08-19.html Nei Rätsel ëm Schwaarz Lächer: Astronome stelle gängeg Theorien a Fro]*, Scienexx/Springer, 3. Abrëll 2011.
Bettendorf

**Bettendorf** ass:

* den däitschen an de franséischen Numm vun der Uertschaft Bettenduerf an der Gemeng Bettenduerf zu Lëtzebuerg.
* Bettendorf, eng franséisch Gemeng am Departement Haut-Rhin am Elsass.
* Bettendorf, en Deel vun der Stad Alsdorf am Krees Oochen an Nordrhein-Westfalen.
* Bettendorf, eng Gemeng am Rhein-Lahn-Krees a Rheinland-Pfalz.
* Bettendorf, eng Stad am US-Bundesstaat Iowa.
*... an och **[[Bettendorf (Familljennumm)|Bettendorf]]** als Familljennumm.
Alan Alexander Milne

Den **Alan Alexander Milne** (**A. A. Milne**), gebuer den 18. Januar 1882 zu London am Henley House zu Kilburn (Hampstead), a gestuerwen den 31. Januar 1956 an der Cotchford Farm zu Hartfield (East Sussex), war en englesche Schrëftsteller.

Ufanks huet hien et als Auteur vun Theaterstécker zu enger gewëssener Renommée bruecht, weltbekannt ass hien awer eréischt mat senge Kannerbicher *[[Winnie-the-Pooh]]* (1926) an *The House at Pooh Corner* (1928) ginn, an deenen d'Figuren op Plüschdéieren zeréckginn, mat deene säi Jong Christopher Milne gespillt huet.

## Literatur
* Massard, J.A., 2006. *Vom Armee-Maskottchen zum Kinderbuch-Helden: Winnie-the-Pooh feiert 80. Geburtstag!* In: Lëtzebuerger Journal 2006, Nr. 199 (14./15. Oktober), S. 22-23. http://massard.info/pdf/winniejam2006.pdf
* Thwaite, A., 1990. *A. A. Milne. His Life.* London, Boston: Faber and Faber, 554 S.
* Thwaite, A., 1992. *The Brilliant Career of Winnie-the-Pooh. The story of A. A. Milne and his writing for children.* London, Methuen, 192 S.
Fukuoka

**Fukuoka**, jap. 福岡市 *Fukuoka-shi*, ass déi gréisst Stad op der südlechster vun de japaneschen Haaptinselen - Kyūshū - an déi aachtgréisste Stad a Japan. Doriwwer eraus ass et se Verwaltungssëtz vun der Prefektur Fukuoka.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Stad Fukuoka
AVL-Linn 1

D**'AVL-Linn 1** war eng Buslinn vun de Stater Bussen déi vum 15. September 2008 bis den 12. Dezember 2020 um Trajet Hollerech/P+R Bouillon - Gare - Stad - Kierchbierg/Luxexpo a Retour gefuer an op dem Trajet an all Richtung 24 Halten bedéngt huet. Fir net parallel mam Tram iwwer d'Avenue John F. Kennedy ze fueren, ass den 10. Dezember 2017 den Trajet um Kierchbierg liicht geännert ginn. D'Linn 1 ass vun deem Dag un iwwer de Boulevard Konrad Adenauer an duerno laanscht d'Spidol um Kierchbierg gefuer.

Wéinst dem Tramsschantjen huet d'Streck tëscht der Gare an der Uewerstad vum 3. November 2019 un iwwer d'Al Avenue, d'Al Bréck an de Boulevard Roosevelt geféiert amplaz iwwer d'Nei Avenue an d'Nei Bréck.

Vu méindes bis freides ass se all 20 a sonndes all 30 Minutte gefuer. Samschdes ass d'Linn 1 just mueres fréi an owes spéit gefuer. Op den Halte *Rout Bréck - Pafendall*, *Alphonse Weicker* a *Luxexpo* konnt ee vun der Linn 1 op d'Tramslinn T1 ëmklammen.

Duerch eng Kooperatioun tëscht der Stad Lëtzebuerg an dem Nohaltegkeetsministère ass déi deemoleg RGTR-Linn 125 vum 1. Juni 2015 un um selwechten Trajet wéi d'Linn 1 tëscht dem P+R Bouillon an der Halt *Hôpital Kirchberg* um Kierchbierg gefuer. D'Fuerpläng vun den zwou Linne ware sou versat, datt um gemeinsamen Trajet wiertes all 10 Minutten, samschdes all 20 a sonndes all 30 Minutten a Bus gefuer ass. D'Busse vun dëser sougenannter "Kombilinn" hunn dann och déi zwou Linnennummeren 1/125 ugewisen.

Mat der Verlängerung vum Tram bis bei d'Stater Gare den 13. Dezember 2020 huet d'Tramslinn T1 d'Verbindung *Gare Centrale - Luxexpo* iwwerholl an d'Linn 1 ass ofgeschaaft ginn. Zu Hollerech gouf den Deel vun der fréierer Linn 1 duerch d'Linn 20 an um Kierchbierg duerch d'Linn 21 ersat.

## Halten op der Linn 1
(*D'Nimm vun den Halte si sou uginn, wéi s'am offizielle Fuerplang publizéiert waren*.)

## Entwécklung vun der Linn 1
Mat der selwechter Linnennummer goufe follgend Trajete gefuer:
*vum 23.05.1960 un: Gare - av. de la Liberté - Stad - av. de la Gare - Gare
*1971 - 1982: Gare - Stad - Plateau Bourbon - Gare
*1983 - 1990: *et gouf keng Linn mat der Nummer 1*
*1990 - 2001: Kuelebierg - Zéisseng - Gare/Stad - Kräizgrënnchen - Stroossen
*2001 - 2006: Kuelebierg/rue Verte - Zéisseng - Gare/Stad - Kräizgrënnchen - Stroossen - Bartreng/Waassertuerm
*2006 - 2008: Gaasperech/Fr. Hogenberg - Kuelebierg - Zéisseng - Gare/Stad - Kräizgrënnchen - Stroossen - Bartreng/Waassertuerm
*2008 - 2020: Hollerech/P+R Bouillon - Gare - Stad - Kierchbierg/Luxexpo
*zanter 2020: *et gëtt keng Linn mat der Nummer 1*

## Um Spaweck
J-Pop

**J-Pop**, a Japan deelweis och Jポップ geschriwwen, ass eng Ofkierzung vun *Japanese Pop-Music* oder och *Japan Pop* a bezeechent ee wäit gefaasste musekalesche Genre, dee sech an den 1990er Joren an der japanescher Musekwelt etabléiert huet. De Modernen J-Pop huet seng Wuerzelen an der Musek aus den 1960er, wéi de Beatles, an huet Kayōkyoku an der japanescher Musekszeen ersat. De Begrëff J-Pop gouf vun de japanesche Medien agefouert fir déi japanesch vun der auslännescher Musek z'ënnerscheeden. Hautdesdaags gëtt dee gréissten Deel vun der japanescher Popmusek sou genannt.

## Galerie

Fichier:Momoiro Clover Z LIVE 1.png|Momoiro Clover Z
Fichier:Ax10akb18.jpg|AKB48
Fichier:Morning Musume - Platinum 9 Tour Spring 2009.jpg|Morning Musume
Fichier:Berryz Kobo at AnimeNEXT 20120609 15.38.42.jpg|Berryz Kobo
Fichier:Cute.svg|De Logo vu Cute
Fichier:Perfume 2009 crop.jpg|Perfume
Fichier:Ske48 teamk2.jpg|SKE48


## Kuckt och
* K-Pop

## Um Spaweck

* Offiziell Kanal vu J-Pop - YouTube
Fukuoka (Homonymie)

**Fukuoka** ass den Numm:
* vun der japanescher Prefektur Fukuoka
* vun där hirer Prefekturverwaltung, der Stad Fukuoka
* vun der Gemeng Fukuoka (Toyama) am Landkrees Nishitonami an der japanescher Prefektur Toyama
* vun der fréierer Gemeng Fukuoka (Gifu) am fréiere Landkrees Ena an der japanescher Prefektur Gifu
* vum Lehen Fukuoka (Han)

**Fukuoka** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Fukuoka Masanobu (1913-2008), japanesche Mikrobiolog a Bauer
Prefektur Fukuoka

D**'Prefektur Fukuoka**, jap. 福岡県 *Fukuoka-ken*, ass eng vun de Japanesche Prefekturen. Se läit an der Regioun Kyūshū op der Insel Kyūshū. Sëtz vun der Prefekturverwaltung ass d'Stad Fukuoka.

## Um Spaweck
Azalee

**Azaleeë** si verschidden Aarten an Zorten aus der Gattung *[[Rhododendren|Rhododendron]]*. Et gëtt Traisch déi hir Blieder verléieren an anerer, mat klenge Blieder, déi ëmmer gréng bleiwen.

## Zëmmerazaleeën
D'Azaleeën déi als Zëmmerplanz gehale ginn, sinn Aarten déi aus China oder Japan stamen. An Europa fënnt ee besonnesch d'Indesch Azalee (*Rhododendron simsii*) a méi rar d'Japanesch Azalee (*Rhododendron japonicum*) als Zëmmerpflanzen.

Fir datt d'Azaleeën am Zëmmer laang solle bléien, solle s'op enger killer Plaz stoen an de Buedem soll ni ganz dréche ginn. Se bléie vu September bis Abrëll a wäissen, rosaen a rouden Téin.
## Gaardenazaleeën

Als **Gaardenazaleeë** ginn haaptsächlech déi summergréng Aarten *Rhododendron molle* a *Rhododendron flavum* (fréier *Azalea pontica*) gebraucht. Nëmme *Rhododendron*-Aarten, déi am Wanter hir Blieder verléieren, ginn Azaleeë genannt, déi aner nennt ee *Rhododendron*.

D'Gaardenazaleeë bléie vu Mee bis Juni, déi zwou Aarte *molle* a *flavum* a gieln an orangefaarwegen Téin.

## Aarten
* Pontesche Azalee (*Rhododendron flavum*)
* Japanesche Azalee (*Rhododendron japonicum*) 
* Gaardenazalee (*Rhododendron molle*)
* Fënnefbliedereg Azalee (*Rhododendron quinquefolium*)
* Indesche Azalee (*Rhododendron simsii*)

## Kuckt och
* Rhododendron

## Um Spaweck
* Azalea Society of America (en)
* Artikel iwwer de Schnëtt vun Azaleeën a japanesche Gäert (de)
* Informatioun vun der Gëftzentral Bonn iwwer d'Gëiftegkeet vun den Azaleeën (de)
Christopher Milne

De **Christopher Robin Milne**, gebuer den 21. August 1920 zu Chelsea (London), a gestuerwen den 20. Abrëll 1996 zu Totnes (Devon), war de Jong vum englesche Schrëftsteller A. A. Milne. Als Kand huet hien d'Virbild fir de *Christopher Robin* a sengem Papp senge *[[Winnie-the-Pooh]]*-Geschichte geliwwert.

Fir säin éischte Gebuertsdag hat de Christopher en *Alpha-Farnell*-Teddybier geschenkt kritt, deen hien ufanks *Edward* genannt huet a spéider *Winnie*, an dat nodeem hien am Londoner Zoo e Bier gesinn hat, dee sou geheescht huet. Dem Christopher säin Teddybier huet den A. A. Milne zu der Figur vum *Winnie-the-Pooh* inspiréiert. Déi aner Figuren aus dem Milne senge *Winnie-the-Pooh*-Bicher ginn och op Plüschdéieren zeréck, mat deenen de Christopher gespillt huet.

De Christopher Milne huet sech 1951 als Buchhändler zu Dartmouth (Devon) etabléiert.

D'Problemer, déi hien als Kand an och nach als Erwuessene mat sengem Christopher-Robin-Rôle hat, huet hien an zwee autobiographesche Bicher – *The Enchanted Places* (1974) an *The Path Through the Trees* (1979) – literaresch opgeschafft.

## Wierker
*Milne, Christopher: *The Enchanted Places.* Methuen, London 1974, 169 S.
*Milne, Christopher: *The Path Through the Trees.* Methuen, London 1979, 287 S.
*Milne, Christopher: *The hollow on the hill: the search for a personal philosophy.* Methuen, London 1982, 154 S.
*Milne, Christopher: *The windfall: a fable.* Methuen, London 1985, 62 S.
*Milne, Christopher: *The open garden: a story with four essays.* Methuen, London 1988, 51 S.

## Literatur
* Massard, J.A., 2006. *Vom Armee-Maskottchen zum Kinderbuch-Helden: Winnie-the-Pooh feiert 80. Geburtstag!* In: Lëtzebuerger Journal 2006, Nr. 199 (14./15. Oktober), S. 22-23. http://massard.info/pdf/winniejam2006.pdf
* Thwaite, A., 1990. *A. A. Milne. His Life.* London, Boston: Faber and Faber, 554 S.
* Thwaite, A., 1992. *The Brilliant Career of Winnie-the-Pooh. The story of A. A. Milne and his writing for children.* London, Methuen, 192 S. 
* Thwaite, A., 1996. *Obituary: Christopher Milne.* The Independent, 23 April 1996. http://www.independent.co.uk/news/obituaries/obituary-christopher-milne-1306346.html

## Um Spaweck
*Christopher Milne. The Page at Pooh Corner.
*Christopher Robin. Just-Pooh.com
Messier 88

De **Messier 88** (och als **NGC 4501** bezeechent) ass eng +9,6&nbsp;mag hell Spiralgalaxie mat enger Flächegréisst vu 6,9'&nbsp;×&nbsp;3,7' am Stärebild Coma Berenices. An der Hubble-Sequenz gëtt des Galaxie dem Typ **Sbc** zougeschriwwen. Si gouf den 18. Mäerz 1781 vum Charles Messier zesumme mat siwen anere Galaxië vum Virgo-Galaxiëkoup entdeckt. De galaktesche Plang vum M88 steet ëm ronn 30 Grad schréi zur Siichtlinn, wouduerch en e gewësse Gläich mat dem Andromedaniwwel huet, deen och vum Typ Sb ass.

Wéi vill Spiralgalaxien am Virgokoup, huet den M88 eng héich Pekuliarvitess, d.&nbsp;h. hie beweegt sech mat grousser Vitess relativ zum Schwéierpunkt vum Koup. D'Routverrécklung liwwert eng Radialvitess vu ronn 2.000&nbsp;km/s, soudatt d'Galaxie sech mat ronn 700&nbsp;km/s vum Koupzentrum ewechbeweegt.

Den 28. Mee 1999 ass d'Supernova 1999cl vum Typ Ia am M88 opgedaucht. Bei hirer Entdeckung den Dag duerno hat d'Supernova eng Visuell Magnitude vu 16,4&nbsp;mag an erreecht hire Maximum den 12. Juni mat enger Hellegkeet vun 13,4&nbsp;mag. Well Typ I Supernovaen zu de beschte Standardkäerze vun der Kosmologie gehéieren, war dee Phenomeen vu groussem Interessi fir d'Distanzbestëmmung vum Virgokoup.


 Fichier:Messier 88 GALEX WikiSky.jpg|UV-Foto opgeholl vum GALEX
 Fichier:NGC4501-hst-R606GB547.jpg|Iwwerlagert Fotoe vum Hubble-Weltraumteleskop


## Kuckt och

## Um Spaweck

* M88 bei SEDS
* SEDS
D'Pierle vum Da

**D'Pierle vum Da** (haiteg Schreifweis: d'Pärele vum Da) ass e lëtzebuergescht Lidd aus dem Kaméidisstéck an zwéin Akten „Op der Juegd“ vum Dicks, deen den Text an d'Musek geschriwwen hat (Opus 42). Déi Dramatesch Gesellschaft zu Letzeburéch huet d'Stéck den 18. Abrëll 1870 an der Stad uropgefouert.

## Partitioun
 (Pdf)

## Toundokument

## Literatur
* Hoffmann, Fernand, 1991. Dicks: oder Abstieg und Aufstieg des Edmond de la Fontaine: Leben und Schaffen eines Nationaldichters. Luxemburg: Abteilung für Kunst und Literatur des grossh. Instituts, 1991, Luxemburg, Sankt-Paulus-Druckerei. 146 p.
* La Fontaine, Edmond de, 1870. Op der Jûocht: Koměděstéck an zwěn Ackten. Tèxt a Muséck fum Dicks. Letzeburéch: V. Bück. 44 p. Preis: 15 Su. [D'Musek ass net enthalen]
* La Fontaine, Edmond de, 1890. Op der Juocht: Koměděstéck an zwěn Ackten: op. 42. Tèxt a Muséck fum Dicks. [Partitur fir Gesank a Piano] Luxemburg: J.W. Stomps, [1890], Leipzig, C.G. Röder. 48 p. [Vollständige Gesammt-Ausgabe der Operetten in Luxemburger Mundart Nr. 4]
* La Fontaine, Edmond de, 1893-1894. Vollständige Gesamt-Ausgabe der Operetten in Luxemburger Mundart / von Dicks ; Clavierauszug mit vollständigem Text. Luxemburg: Wilh. Stomps, 1893-1894, Leipzig, C.G. Röder. [Partituren] an 12 Hefter]
* La Fontaine, Edmond de, 1957. D'Pierle vum Dâ: aus "Op der Juecht". Wierder & Weis vum Dicks ; arr. fir 4-stömm. Männercho’er vum J.P. Schmit. Op der Juocht. Letzeburg: Letzeburger Vollekslidder-Verlag. [Partitur]

== Kuckt och ==
* [Op der Juegd, Kaméidistéck vum Dicks
* Kaméidistécker vum Dicks

## Um Spaweck

* „D'Pierle vum Da“ vun de Cojellico's Jangen op Spotify
* „D'Pierle vum Da“ vun Tonnar - Urwald op YouTube
Alpha

**Alpha** (algriichesch, haitegt Griichesch; Majuskel Α, Minuskel α) ass den éischte Buschtaf vum griicheschen Alphabet an huet den numeresche Wäert vun 1.

## Ofstamung

D'Zeeche geet op de phenizesche Buschtaf *alef* zeréck, deen ursprénglech e Stéierkapp duergestallt huet. Wann een e groussen Alpha op de Kapp stellt oder e klengen ëm 90 Grad géint den Auerzärersënn dréint, kann ee nach gutt e Stéierkapp erkennen.

Aus dem selwechten Zeechen hu sech den *hebräeschen [[aleph]]* an den *arabeschen [[Alif (Arabesche Buschtaf)|alif]]* entwéckelt, aus dem griichesche Buschtaf de *laténgeschen [[A (Buschtaf)|A]]* an doraus och de *kyrilleschen A*.

### Alpha = Ufank, Eent
Den Alpha ass den éischte Buschtaf vum griicheschen Alphabet, dofir steet Alpha fir „Ufank“, nach méi symbolesch fir „Geescht“ (ëmgangssproochlech och dat „Héchst“, „Gréisst“, „Bescht“)
# Beta ass den zweete Buschtaf, doduerch kënnt d'Wuert Alphabet
# Omega ass de leschte Buschtaf: D'Riedensaart »den A an O« (eigentlech: »den Ἄλφα an den Ὠμέγα«) bedeit „Ufank an Enn“, „Alles“, „Gott“. Och d'Riedensaart »en A fir en O virmaachen« „d'Tatsaache verdréinen“ bezitt sech dorop.
Alpha ass och d'Zuel Eent vum griicheschen Zifferesystem, doraus leede sech Fachausdréck of:
* Sou schwätzt een a Ranguerdnunge vum *[[Alpha-Déier]]* als dem ranghéchsten oder Leetdéier, an entspriechend vum *Omega-Déier* fir déi rangniddregst Stuf.
* An der Software-Entwécklung ass d*'[[Alpha-Versioun]]* eng éischt laffäeg Programmversioun.

### Alpha als Formelzeechen
* An der Mathematik déngt α allgemeng als Wénkelzeechen. Besonnesch ass α no Konventioun am Polygon de Wénkel deen zum Eck A gehéiert.
* An der Physik (Mechanik) ass α d'Formelzeeche fir d'Wénkelbeschleunegung.
* Als Alphastralung gëtt eng Form vu Radioaktivitéit bezeechent.
* An der Quantephysik steet α fir d'Fäinstrukturkonstant.
* An der Chimie versteet een ënner α den Dissoziatiounsgrad vun enger Saier resp. enger Bas.
* An der Astronomie steet α fir d'Rektaszensioun, eng vun de béide Koordinaten am equatoriale Koordinatesystem.
* An der Medezin eng Gehierwellenaart vun engem gewësse Frequenzberäich.
* An der Molekularbiologie d'Ofkierzung vun *[[Anti-]]* als Bezeechnung fir en Zil-Epitop.
* An der Finanzmaarttheorie bezeechent α als *[[Alphafacteur]] (Jensen-Alpha)* d'Mooss fir eng Extra-Rendit (*positiven Alpha*) oder eng Mannerrendit (*negativen Alpha*).
* An der Computergraphik den α-Kanal fir d'Transparenz vun engem Objet.
* An der Statistik beschreift den α-Feeler d'Warscheinlechkeet, eng eigentlech richteg Nullhypothes fälschlecherweis zu Gonschte vun der Alternativhypothes ze verwerfen.
* Cronbach Alpha, Moosszuel aus der multivariater Statistik.

## Um Spaweck
Catalogue of Galaxies and of Clusters of Galaxies

De **Catalogue of Galaxies and of Clusters of Galaxies**, och kuerz **Zwicky-Katalog**, ass ee vum Fritz Zwicky a senge Mataarbechter zesummegestallte Katalog vu Galaxien a Galaxiëkéip. Als Ofkierzung fir de Katalog a säin Auteur sinn *CGCG* wéi och *ZWG* am Gebrauch.

Den Zwicky-Katalog ass op der Basis vu Fotoe vum Stärenhimmel entstanen. Am Ganze sti ronn 30.000 Galaxien an ongeféier 10.000 Galaxiëkéip dran. Tëscht 1961 an 1968 huet den Zwicky am California Institute of Technology am Ganze 6 Bänn vum Katalog publizéiert. Zil war et, all Galaxien, déi méi hell wéi 15,5 mag waren an nërdlech vun 30° südlecher Breet souwéi all hell Galaxiëkéip an dësem Gebitt z'erfaassen. Fir d'Galaxië sinn d'Positiounen an d'Hellegkeeten uginn. D'Galaxiëkéip sinn als oppen, mëttelkompakt resp. kompakt klassifizéiert. Memberzuelen, Positioun, Ausdeenung a geschaten Distanz sinn och ageschriwwen. 
## Kuckt och
* Astronomesch Katalogen

## Literatur

* Herzog, E., Wild, P., Zwicky, F.: *A New Catalogue of Bright Galaxies and Clusters of Galaxies.* In: *Publications of the [[Astronomical Society of the Pacific]].* 69. 1957, 409.
* Zwicky F. et al.: *Catalogue of galaxies and of clusters of galaxies.* California Institute of Technology, 1961–1968, 6 Bände

## Um Spaweck
* Offro vum Katalog bei VizieR
Eurasien

**Eurasien** ass en Duebelkontinent deen aus den zwéi Kontinenter Europa an Asien besteet. Den Duebelkontinent huet eng total Fläch vun ongeféier 55 Millioune km². Op deenen zwéi Kontinenter liewe méi wéi 4,7 Milliarde Mënschen.

## Um Spaweck
Ernest H. Shepard

Den **Ernest Howard Shepard**, gebuer den 10. Dezember 1879 zu London (St. John's Wood, City of Westminster), a gestuerwen de 24. Mäerz 1976 zu Midhurst am West Sussex, war en engleschen Zeechner.

Den Ernest H. Shepard huet fir de Magazin Punch geschafft. Hien ass besonnesch bekannt als Illustrator vum A. A. Milne senge Wierker *[[Winnie-the-Pooh]]* an *The House at Pooh Corner* (1928).

## Literatur
* Chandler, A. R., 2002. *The Story of E. H. Shepard: The Man Who Drew Pooh.* Jaydem Books, Winkinswood Farm, 179 S. [reprinted, first published 2000].

## Um Spaweck
*''About E H Shepard.'' University of Surrey.
*''The Story of E. H. Shepard.''
*''Biography of E. H. Shepard'' 
*Tim Benson: ''The man who hated Poo.'' BBC News.
Beta

De **Beta** (griicheschen Neutrum, Majuskel Β, Minuskel β, an der Mëtt vum Wuert och ϐ) ass den zweete Buschtaf vum griicheschen Alphabet a steet am griicheschen Zuelesystem un zweeter Plaz.

## Gebrauch vum Beta
* Als Betastralung gëtt an der Physik eng Form vu Stralung déi ioniséiert (vergl. Radioaktivitéit) bezeechent.
* An der Software-Entwécklung ass d'Beta-Versioun eng virleefeg Versioun, wou Tester (och Betatest genannt) virgeholl kënne ginn, ier s'an den Handel kommen.
* De Betafacteur bezeechent an der Finanzwirtschaft de systematesche Risiko vun engem Wäertpabeier oder Portfolio.
* Als Betaverdeelung gëtt an der Stochastik eng kontinuéierlech Warscheinlechkeetsverdeelung bezeechent.
* Am statistesche Verfare vun der Regressiounsanalys bezeechnen d'Betaen déi standardiséiert b-Gewiichter.
Galaxiëgrupp

**Galaxiëgruppe** si kleng Usammlunge vu Galaxië mat 50 bis 100 Objeten an engem Volumen, mat engem Duerchmiesser vu bis zu 10 Millioune Liichtjoer (MLj). Hir Mass ass ongeféier 1013 Sonnemassen. D'Vitess vun den Objete variéiert ëm ongeféier 150&nbsp;km/s. D'Ofgrenzung zu de Galaxiëkéip ass net genee definéiert.

Och eise Mëllechstroossesystem ass an enger Grupp, der *[[Lokal Grupp|Lokaler Grupp]]*. Déi huet, nieft der Mëllechstrooss, d'Spiralgalaxie M 31 am Stärebild vun der Andromeda, Messier 33 am Stärebild Triangulum, an nach e Koup Galaxien déi si begleede wéi z.&nbsp;B. d'Magellanesch Wolleken.

An der Ëmgéigend vun der Lokaler Grupp gëtt et nach vill aner Galaxiëgruppen, déi ee groussen Deel vun den hellste Galaxien um Himmel als Memberen hunn. Déi wichtegst vun dëse Gruppe sinn: 
 
* D**'[[Maffei-Grupp]]**, genannt nom Entdecker vun deenen zwou gréisste Galaxië vun dëser Grupp. Dës Grupp op enger Distanz vu 6 bis 12 MLj, ass vun eis aus gesinn, bal komplett duerch d'Mëllechstroossescheif verstoppt. Obwuel et sech ëm déi noost Nopeschgrupp handelt, gouf si eréischt spéit am zwanzegste Joerhonnert entdeckt. Déi eenzeg hell Galaxie vun dëser Grupp, déi net duerch interstellar Extinktioun extreem ofgedonkelt erschéngt, ass den IC 342. D'Grupp läit an de Stärebiller Cassiopeia a Camelopardalis.
* D'Sculptor-Grupp, genannt nom Stärebild Sculptor, an deem déi hellst Objete vun der Grupp leien. Dës Grupp läit op enger Distanz vun 10 MLj an huet mat der Sculptor-Galaxie (NGC 253) déi hellst Galaxie baussent der Lokaler Grupp, déi op der Südhallefkugel ze fannen ass.
* D**'[[M81-Grupp]]**, déi nëmmen e bësse méi wäit vun der Sculptor-Grupp ewech ass a mat der Bodes Galaxie (M 81) déi hellst Galaxie baussent der Lokaler Grupp huet.
* D**'M83-Grupp** oder och **NGC5128-Grupp**, déi no den hellste Membergalaxien, der südlecher Feierrad-Galaxie (M 83) an Centaurus A (NGC 5128) genannt ass. D'Grupp ass um Südhimmel an de Stärebiller Hydra an Centaurus ze fannen an ass 12 bis 17 Millioune Liichtjoer vun eis ewech.
* D**'Canes-I-Grupp** oder **CVn-I-Grupp** (och **M94-Grupp**) am Stärebild Canes Venatici. D'Grupp läit 13 bis 18 MLj ewech; hiren hellsten Objet ass d'Spiralgalaxie M 94.
Selena Gomez

D**'Selena Marie Gomez**, gebuer den 22. Juli 1992 zu Grand Prairie am Texas, ass eng US-amerikanesch Sängerin, Lidderschreiwerin, Productrice a Schauspillerin.

Si ass duerch hir Roll als Alex Russo an der Disney Channel-Serie "Wizards of Waverly Place" als Leader vun der Grupp Selena Gomez & The Scene bekannt ginn.

Den 22. Juli 2008 huet si e Kontrakt mat Hollywood Records ofgeschloss.

2008 gouf d'Selena Gomez mat 17 Joer zur jéngster UNICEF-Botschafterin vun den USA ernannt.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit