open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Geneviève Grad

D**'Geneviève Grad**, gebuer de 5. Juli 1944 zu Paräis, a gestuerwen den 8. November 2024 zu La Chaussée-Saint-Victor, war eng franséisch Schauspillerin.

## Filmer
### Kino
* 1959: *[[Les dragueurs]]*, vum Jean-Pierre Mocky mam Jacques Charrier an Anouk Aimée
* 1961: *[[Le capitaine Fracasse (Film 1961)|Le capitaine Fracasse]]*, vum Pierre Gaspard-Huit mam Jean Marais a Gérard Barray
* 1961: *Un soir sur la plage*, vum Michel Boisrond mam Martine Carol a Jean Desailly
* 1962: *[[Il conquistatore di Corinto]]*, vum Mario Costa mam Jacques Sernas an John Drew Barrymore
* 1962: *[[Arsène Lupin contre Arsène Lupin (Film 1962)|Arsène Lupin contre Arsène Lupin]]*, vum Edouard Molinaro mam Jean-Claude Brialy a Jean-Pierre Cassel
* 1962: *I Normanni*, vum Giuseppe Vari mam Cameron Mitchell an Ettore Manni
* 1962: *[[L'empire de la nuit]]*, vum Pierre Grimblat mam Eddie Constantine an Elga Andersen
* 1963: *[[Ercole contro Moloch]]*, vum Giorgio Ferroni mam Gordon Scott an Alessandra Panaro
* 1963: *L'eroe di Babilonia*, vum Siro Marcellini mam Gordon Scott a Moira Orfei
* 1963: *Sandokan, la tigre di Mompracem*, vum Umberto Lenzi mam Steve Reeves a Rik Battaglia
* 1964: *Gibraltar* vum Pierre Gaspard-Huit mam Gérard Barray an Hildegard Knef
* 1964: *[[Le Gendarme de Saint-Tropez]]*, vum Jean Girault mam Louis de Funès a Michel Galabru
* 1965: *[[Le Gendarme à New York]]*, vum Jean Girault mam Jean Girault a Christian Marin
* 1966: *Su nombre es Daphne*, vum Germán Lorente mam Michel Subor 
* 1967: *Le fossé*, vum Maurice Poli (Kuerzfilm)
* 1968: *Le démoniaque*, vum René Gainville mam Anne Vernon an Anna Gaël
* 1968: *[[Le Gendarme se marie]]*, vum Jean Girault mam Louis de Funès, Claude Gensac a Jean Lefebvre
* 1970: *O Palácio dos Anjos*, vum Walter Hugo Khouri mam Luc Merenda 
* 1970: *[[OSS 117 prend des vacances]]*, vum Pierre Kalfon mam Luc Merenda an Elsa Martinelli
* 1977: *Libertés sexuelles*, vum Max Kalifa mam Paul Guers a Bernard Lavalette
* 1977: *Le maestro*, vum Claude Vital mam Jean Lefebvre an Daniel Ceccaldi
* 1980: *Comme une femme*, vum Christian Dura mam Perrette Pradier a Philippe Nicaud
* 1980: *Voulez-vous un bébé Nobel ?*, vum Robert Pouret mam Jean-Pierre Marielle an Darry Cowl
* 1983: *Ça va pas être triste*, vum Pierre Sisser mam Darry Cowl

## Um Spaweck
* D'Geneviève Grad op allociné
OSS 117: Le Caire, nid d'espions

** OSS 117: Le Caire, nid d'espions ** ass e franséische Spionagefilm vum franséische Filmregisseur Michel Hazanavicius aus dem Joer 2006 no Romaner vum Jean Bruce.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Hubert Bonisseur de La Bath, Agent OSS 117, ass an Egypten aktiv.

De Film ass eng Parodie op déi fréi James Bond-Filmer. Den Agent OSS 117 ass hei e Member vum franséische Geheimdéngscht (an net deem amerikaneschen, wéi an de Romaner), an de Jean Dujardin verkierpert en op eng zimmlech klengkaréiert-chauvinistesch "franchouillard" Aart a Weis.

## Kuckt och
* 1957: *[[OSS 117 n'est pas mort]]* 
* 1963: *[[OSS 117 se déchaîne]]* 
* 1964: *[[Banco à Bangkok pour OSS 117]]* 
* 1965: *[[Furia à Bahia pour OSS 117]]* 
* 1966: *[[Atout cœur à Tokyo pour OSS 117]]* 
* 1968: *[[Pas de roses pour OSS 117]]* 
* 1970: *[[OSS 117 prend des vacances]]* 
* 2009: *[[OSS 117: Rio ne répond plus]]*
Fantômas (Film 1964)

**Fantômas** ass e franséisch-italieenesche Film vum franséische Filmregisseur André Hunebelle aus dem Joer 1964 no de Romaner vum Pierre Souvestre a Marcel Allain.

## Ëm wat geet et am Film?
De Policeinspekter Juve (Louis de Funès) an de Journalist Fandor (Jean Marais) versichen dem Fantômas (Jean Marais) d'Handwierk ze leeën. 
## Kuckt och
* *[[Fantômas se déchaîne]]*
* *[[Fantômas contre Scotland Yard]]*

## Um Spaweck
Fantômas se déchaîne

**Fantômas se déchaîne** ass e franséische Film vum franséische Filmregisseur André Hunebelle aus dem Joer 1965 no de Romaner vum Pierre Souvestre a Marcel Allain.

## Ëm wat geet et am Film?
De Fantômas (Jean Marais) mécht erëm dem Policeinspekter Juve (Louis de Funès) an dem Journalist Fandor (Jean Marais) d'Liewe schwéier.
## Kuckt och
* *[[Fantômas (Film, 1964)|Fantômas]]*
* *[[Fantômas contre Scotland Yard]]*

## Um Spaweck
The Artist

***The Artist*** ass e franséisch-US-amerikanesch-belsche schwaarzwäisse Stommfilm vum Michel Hazanavicius, deen och d'Dréibuch geschriwwen huet. En ass den 12. Oktober 2011 a Frankräich an de Kinoen ugelaf.

## Wourëms geet et am Film?
De Film, deen um Enn vun den 1920er Joren zu Hollywood spillt, erzielt den Niddergang vun engem Stommfilmstar, dem George Valentine (Jean Dujardin), wéi den Tounfilm bis agefouert gouf, a parallel dozou den Opstig vun enger Dänzerin, der Peppy Miller (Bérénice Bejo), zu engem Hollywoodstar, a wéi sech hir 2 Weeër kräizen...

## Iwwer de Film
De Film ass en Hommage un d'Stommfilm-Ära zu Hollywood, souwuel vun der Geschicht hier, wéi och vun der Form: De Film ass selwer a Schwaarzwäiss, am Stommfilmformat 1.25: 1 gedréint, an et gëtt sou gutt e wéi keen natierlechen Toun, just Musek, déi de Film ënnermoolt, a geleeëntlech en Tëschentitel.

De Film ass meeschtens e gellege Succès bei der Kritik, an huet eng jett Präisser an Auszeechnunge kritt: Interpretatiounspräis um Festival vu Cannes 2011, ë.&nbsp;a. 3 Golden Globes (bescht Comédie, beschte Schauspiller, bescht Musek), 7 BAFTA-Awards (wourënner Beschte Film, bescht männlech Haaptroll, bescht Kamera, bescht Dréibuch) 6 *Césaren* (dorënner beschte Film, bescht Regie a bescht Schauspillerin) a 5 *Oscaren* (dorënner dee fir de beschte Film an déi bescht männlech Haaptroll).

## Um Spaweck
Le bossu (Film 1959)

** Le bossu** ass e franséisch-italieenesche Film vum franséische Filmregisseur André Hunebelle aus dem Joer 1959 nom Roman * Le bossu* vum Paul Féval.

## Ëm wat geet et am Film?
Historesche Melodrama ëm Muerd an Éier ënner dem franséischen a spueneschen Adel.

## Um Spaweck
Allez France !

** Allez France!** ass e franséische Film vum franséische Filmregisseur Robert Dhéry aus dem Joer 1964. 
## Ëm wat geet et am Film?
Franséisch Supporter fueren op London fir de Rugbymatch England-Frankräich kucken ze goen. Duerch en ongléckleche Stouss vum Ielebou vun engem englesche Supporter verléiert den Henri Martineau zwéi viischt Zänn. Den Henri kritt bei engem engleschen Zänndokter Hëllef, däerf duerno awer e puer Stonnen de Mond net opmaachen. An der Salle d'Attente vum Zänndokter hänken de Mantel an den Helm vun engem englesche Polizist. Den Henri probéiert déi un an doduerch geréit hien an Däiwels Kichen...

## Um Spaweck
Catherine Sola

D**'Catherine Sola**, gebuer als *Catherine Germaine Saussol* den 19. Januar 1941 zu Saint-Jean-de-Maurienne, a gestuerwen den 12. September 2014 zu Périgueux, war eng franséisch Schauspillerin.

## Filmer
### Kino
* 1961: *Vacances en enfer*, vum Jean Kerchbron mam Elina Labourdette a Georges Poujouly
* 1961: *[[Le monocle noir]]*, vum Georges Lautner mam Paul Meurisse an Elga Andersen
* 1961: *[[La Belle Américaine]]*, vum Robert Dhéry mam Colette Brosset a Robert Dhéry
* 1961: *[[Les nouveaux aristocrates]]*, vum Francis Rigaud mam Paul Meurisse a Maria Mauban
* 1962: *Un clair de lune à Maubeuge*, vum Jean Chérasse mam Claude Brasseur an Bernadette Lafont
* 1963: *Le voyage à Biarritz*, vum Gilles Grangier mam Fernandel an Michel Galabru
* 1964: *Les baisers* Sketch: *Baiser d'été*, vum Bernard Toublanc-Michel mam Marie-France Boyer
* 1964: *[[Allez France !]]*, vum Robert Dhéry mam Robert Dhéry a Colette Brosset
* 1967: *[[Le scandale]]*, vum Claude Chabrol mam Anthony Perkins a Stéphane Audran
* 1968: *Adieu l'ami*, vum Jean Herman mam Alain Delon an Charles Bronson
* 1969: *[[Le clan des Siciliens]]*, vum Henri Verneuil mam Jean Gabin an Alain Delon
* 1970: *Du soleil plein les yeux*, vum Michel Boisrond mam Renaud Verley a Bernard Le Coq
* 1972: *[[Ultimo tango a Parigi]]*, vum Bernardo Bertolucci mam Marlon Brando a Maria Schneider
* 1973: *George qui?*, vum Michèle Rosier mam Anne Wiazemsky a Bulle Ogier
* 1974: *[[Sweet Movie]]*, vum Dusan Makavejev mam Carole Laure a Pierre Clémenti
* 1988: *Fréquence meurtre*, vum Élisabeth Rappeneau mam Catherine Deneuve an André Dussollier
* 1991: *Milena*, vum Véra Belmont mam Valérie Kaprisky a Gudrun Landgrebe
* 1992: *Un vampire au paradis*, vum Abdelkrim Bahloul mam Bruno Cremer an Jane Birkin
* 1994: *Délit mineur*, vum Francis Girod mam Caroline Cellier a Claude Brasseur
* 1996: *Les deux papas et la maman*, vum Jean-Marc Longval mam Arielle Dombasle a Smaïn
* 1996: *Portraits chinois*, vum Martine Dugowson mam Helena Bonham Carter a Romane Bohringer
* 2000: *Passionnément*, vum Bruno Nuytten mam Gérard Lanvin a Charlotte Gainsbourg
* 2000: *Stand-by*, vum Dominique Blanc mam Roch Stéphanik a Roschdy Zem
* 2011: *Le premier homme*, vum Gianni Amelio mam Jacques Gamblin an Denis Podalydès

## Um Spaweck
Al-Zarqali

Den **Al-Zarqali** oder **az-Zarqali**, vollstänneg **Abu Ishaq Ibrahim ibn Yahya an-Naqqasch az-Zarqali** heefeg och als *an-Naqqash* oder *an-Naqqash*, am latäinsproochegen Europa **Arzachel** an a spuenescher an italieenescher Sprooch **Azarquiel**, gebuer am Joer 1029 zu Toledo, a gestuerwen am Joer 1087 zu Sevilla, war e féierenden arabesche Mathematiker an dee brillantsten Astronom vu senger Zäit.

Hie schafft zu Toledo, dat säin Héichpunkt ënner de Mauren als *Tolaitola* hat, souwéi wärend dem Kalifat vu Córdoba an als Haaptstad vum Taifa-Kinnekräich bis zur der chrëschtlecher Eruewerung duerch den Alfons VI. de 25. Mee 1085. No dëser Reconquista plënnert den Al-Zarqali op Sevilla, wou hien och gestuerwen ass.

Den Al-Zarqali hat theoreetescht Wësse mat techneschem Kënne kombinéiert an hat sou astronomesch Prezisiounsinstrumenter geschaf. Hien hat ënner anerem e flaacht Astrolabium gebaut, dat op jiddwer Breetegrad benotzt konnt ginn, an eng Waasserauer, déi Dag- an Nuetsstonnen, an den Dag vum Moundmount uweise konnt.

Domat war hien an der Lag, d'geographesch Date vum Ptolemäus, besonnesch d'Ausdehnung vum Mëttelmier, ze verbesseren. Den Al-Zarqali konnt och als éischte bei der Äerdbunn (?) d'Beweegung vun der Apsis (déi zwéin Haaptscheete vun enger approximativer elliptescher Ëmlafbunn vun engem Planéit) relativ zu de Fixstären déi dohanner leien, mat Zuele beleeën. Seng Berechnung vun der Apsidendréiung koum dem exakte Wäert vun haut zimmlech no.

Den Al-Zarqali hat och vill zu de bekannten Toledaner Tafelen bäigedroen. Och säin eegenen „Almanach“ war an der deemoleger Welt ganz bekannt an hat grouss Bedeitung.

D'Wierk vum Al-Zarqali gouf duerch d'Iwwersetzung vum Gerhard von Cremona (1114–1187), deen dofir op Toledo koum, op Latäin iwwersat a sou a ganz Europa bekannt. Dëst hat vill zu der Erneierung vun der wëssenschaftlechen, Astronomie am chrëschtlechen Owesland vum 12. Joerhonnert bäigedroen. Duerch déi vill verschidde Sprooche gouf Toledo am 12. an 13. Joerhonnert e bedeitenden Zentrum fir Iwwersetzunge vun arabesche Schrëften an d'Laténgescht an d'Romanescht. Nach véier Joerhonnerte méi spéit huet den Nikolaus Kopernikus betount, datt hie vill vum Al-Zarqali geléiert hätt an zitéiert hien an dem bunnbriechende Wierk *[[De Revolutionibus Orbium Coelestium]]*.

Nom Al-Zarqali gouf de Krater *[[Arzachel (Moundkrater)|Arzachel]]* op dem Äerdmound genannt, - kuckt Lëscht vun den Äerdmoundkrateren.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Biographie auf muslimheritage.com
* ''Transmission of Muslim astronomy to Europe''
Roger Wohlfart

De **Roger Wohlfart**, gebuer den 1. Mäerz 1944 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Moler, Karikaturist a pensionéierte Professer.

Säi Papp war de Joseph Wohlfart. Hie wunnt zu Aasselscheier.

De Roger Wohlfart war zanter 1970 mat der Mady Dostert († 2024) bestuet.

De Roger Wohlfart schreift: * Meeschtens liwwert de ganz banalen Alldag d'Virlagen zu menge Cartoons. Ech mole komesch, net onbedéngt ëmmer lëschteg Situatiounen déi mir a mengem direkten Ëmfeld oder dobaussen an der Gesellschaft opfalen. Oft huelen ech mech selwer op d'Schëpp, well ech der Meenung sinn, datt ee sech net all ze eescht soll huelen. Ech molen awer haaptsächlech well et mir Spaass mécht. Mat menge Karikature wëll ech awer net nëmme meng Matmënschen zum Schmunzele bréngen, awer och zum geneeën Hikucken an Nodenken ureegen*.

An den 1960er Jore war de Roger Wohlfart ee vun de beschte lëtzebuergesche Mëttel-a Laangstreckeleefer. Hie war ë.&nbsp;a. LASEL-Crossmeeschter. Als erfollegräiche Stroossen-a Marathonleefer, ass hie Matgrënner vum Walfer Vollekslaf a vum Spiridon Lëtzebuerg.

## Perséinlech Ausstellungen (Auswiel)
* Galerie Flatzbour
* Centre sportif Kockelscheier
* Galerie Maartkräiz Heischent
* Theaterstuff Lëtzebuerg
* Centre culturel Schwéibseng
* Galerie Dominique Lang Diddeleng.

## Publikatiounen
* Wohlfart, Roger, 2009. *Aus der Këscht: fir ze laachen a manner Eeschtes*, Roger Wohlfart, Uesselscheier.
* Wohlfart, Roger, 2010. *O Jéminee*. Éditions Revue, Lëtzebuerg. ISBN 978-2-919999-60-6.
* Wohlfart, Roger, 2011. *Wat Saachen*. Éditions Revue, Lëtzebuerg. ISBN 978-2-919999-68-2.
* Wohlfart Roger, 2012. *Sapperlot*, Roger Wohlfart, Uesselscheier
* Wohlfart Roger, 2014. *jenni & menni a soss grouss Geeschter*. Éditions Revue. Lëtzebuerg. ISBN 978-99959-898-4-2

## Éierungen

* 

## Um Spaweck

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Johann Peter Hebel

De **Johann Peter Hebel**, gebuer den 10. Mee 1760 zu Basel, a gestuerwen de 26. September 1826 zu Schwetzingen, war en alemannesche Mondaartdichter, en Erzieler vun däitsche Kalennergeschichten an *Biblische Geschichten* an e badeschen Theolog a Pedagog.
Friedrich Schiller

De **Johann Christoph Friedrich (von) Schiller**, gebuer den 10. November 1759 zu Marbach am Neckar (Baden-Württemberg), a gestuerwen den 9. Mee 1805 zu Weimar (Thüringen), war en däitschen Dichter, Philosoph an Historiker. Hien ass ee vun de bekanntste Vertrieder vun der "Weimarer Klassik" an eng grouss Perséinlechkeet vun der Weltliteratur. Als Historiker huet hien eng Zäit, vu 1789 un, op der Universitéit vu Jena gewierkt, wou hie Spezialist vum Drëssegjärege Krich war.

## Wierk
* *Sämtliche Gedichte und Balladen* ; Frankfurt a. M. & Leipzig (Insel Verlag), 2004; 603 S.; ISBN 3-458-17235-1
* *Sämtliche Erzählungen* ; Frankfurt a. M. & Leipzig (Insel Taschenbuch), 2005; 247 S.; ISBN 3-458-34780-1
* *Die Räuber* (1781); Drama.
* *Die Verschwörung des Fiesco zu Genua* (1783); Drama.
* *Kabale und Liebe* (1784); Drama.
* *Don Carlos, Infant von Spanien* (1787); Drama.
* *Wallenstein* (1798-1799); Trilogie (eigentlech en Drama an 10 Akte mat engem Virspill): *Wallensteins Lager* (Virspill); *Die Piccolomini*; *Wallensteins Tod*.
* *Maria Stuart* (1800); Drama.
* *Die Jungfrau von Orléans* (1801); Drama.
* *Die Braut von Messina* (1803); Trauerspill mat Chéier.
* *Wilhelm Tell* (1804); Drama.
* *Demetrius* (1804); Brochstéck vun engem Drama.
* *Historische Schriften*, ë.&nbsp;a. *Geschichte des Abfalls der vereinigten Niederlande* (1788) a *Geschichte des Dreißigjährigen Krieges* (1791-1793).
* *Theoretische Schriften*; philosophesch-estheetesch Schrëften, déi vum Immanuel Kant senger Philosophie beaflosst goufen; ë.&nbsp;a. *Über Anmut und Würde* (1793), *Vom Erhabenen* (1793), *Über das Erhabene* (1795) an *Über naive und sentimentalische Dichtung* (1795-1796).
* *Briefe*; ë.&nbsp;a.: *Über die ästhetische Erziehung des Menschen* (1795).

## Literatur
* Peter-André Alt, *Schiller: Leben - Werk - Zeit* ; Bd. 1 (*1759-1791*), 736 S. (ill.), ISBN 978-3-406-58681-1 & Bd. 2 (*1791-1805*), 686 S. (ill.), ISBN 978-3-406-58682-8 ; München (C.H. Beck Verlag), 3. Oplo, 2009.
## Um Spaweck
Brennpunkt (Ellips)

Als **Brennpunkte** vun der geometrescher Figur vun enger Ellips bezeechent een déi béid Punkte, vun deenen all Punkte op der Ellips eng bestëmmt Distanz, meeschtens als 2a bezeechnen, opweisen.

Een Ofstand vun de béide Brennpunkte zum Mëttelpunkt vun der Ellips, gewéinlech mat *e* gezeechent, gëtt linear Exzentrizitéit genannt.

Och eng Hyperbol huet zwéi Brennpunkten; an dësem Fall ass fir all Punkt vun der Hyperbel d'Ofstands*differenz* vun dëse Punkte konstant.

Eng Parabol huet nëmmen ee **Brennpunkt**, well si als Grenzfall vun enger Ellips entsteet, wann een den zweete Brennpunkt an dat Onendlecht setzt. De Brennpunkt vun enger Parabel mat der Equatioun y = ax^2 (Scheetpunkt am Urspronk) gëtt ausgedréckt duerch F \left(0\left|\frac{1}{4a}\right.\right).

De Krees kann als weidere Grenzfall vun enger Ellips opgefaasst ginn, bei deem hir zwéi Brennpunkten (am Kreesmëttelpunkt) zesummefalen.
TAP Portugal

D**'TAP Portugal**, virdrun *TAP Air Portugal*, ass déi gréisst Fluchgesellschaft vu Portugal. Si gouf 1945 gegrënnt an huet hire Sëtz zu Lissabon. *TAP* steet fir *Transportes Aéreos Portugueses*.

## Um Spaweck

*  D'Geschicht vun der Gesellschaft op hirer Websäit
Dräi Tierm

D**'Dräi Tierm**, och alt **Porte du Pfaffenthal** genannt, gehéieren zu den eelste Bauwierker an der Stad Lëtzebuerg. De mëttleren, véiereckegen Tuerm war en Deel vun der zweeter Stadmauer a gouf ëm 1050 gebaut. Déi zwéi ronn baussenzeg Tierm koume warscheinlech Mëtt vum 13. Joerhonnert dobäi.

Datt d'Tierm beim Schleefe vun der Festung net och hu missen dru gleewen, féiert de Roger Bour drop zeréck, datt se deemools nach bewunnt waren. De Capitaine Weydert vun der Fräiwëllegekompanie huet do bis zum Ufank vum 20. Joerhonnert gelieft.

D'Tierm hu spéiderhin als Prisong gedéngt an et heescht datt d'Guillotine, wa se net grad anzwousch gebraucht gouf, do ënnerbruecht war.

Nach haut droen d'Giichtercher am Prisong vu Schraasseg um Kollie vun hirer Uniform den Emblème mat den Dräi Tierm.

## Tourismus
D'Tierm selwer kënnen net besicht ginn, mä sinn en Unzéiungspunkt fir d'Touristen déi d'Stad besichen. Virum Gebai, beim Spueneschen Tiermchen, do wou d'Montée de Pfaffenthal op de Boulevard Jean-Ulveling an de Boulevard Victor-Thorn stéisst, huet een eng schéi Vue op de Pafendall an op de Kierchbierg.

## Literatur
* Müller, Leo: *Die Festung Luxemburg - Streifzüge durch Luxemburgs Geschichte und Gegenwart* ; Lëtzebuerg, Verlag vun der Sankt-Paulus Dréckerei, 1932
* Bour, Roger: *Stadt und Festung Luxemburg von A-Z*; Lëtzebuerg, Éditions Saint-Paul, 1992

## Biller

File:06545-Luxemburg-1905-Porte du Pfaffenthal-Brück & Sohn Kunstverlag.jpg|1905
Fichier:Dräi Tierm Bernhoeft.jpg|Ufank vum 20. Joerhonnert (Foto Charles Bernhoeft)

## Um Spaweck
Astronomesche Komplex Leoncito

Den **Astronomesche Komplex Leoncito** (spuenesch *<span lang="es">Complejo Astronómico El Leoncito</span>*, CASLEO, englesch *<span lang="en" dir="ltr">Leoncito Astronomical Complex</span>*), ass en Observatoire op enger Héicht vun 2.552&nbsp;m am El-Leoncito-Nationalpark an Argentinien (an dësem Nationalpark ass och de Felix-Aguilar-Observatoire gebaut). Dat gréisst Instrument ass e Spigelteleskop mat engem Duerchmiesser vun 2,15 Meter, deen nom Initiator vun der Ariichtung, dem Jorge Sahade, genannt ass. Den Observatoire huet och nach e Submillimeter-Sonnenteleskop.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Leoncito Astronomical Complex
Roger Bour

De **Roger Bour**, gebuer de 27. November 1942 zu Péiteng, ass e lëtzebuergesche Moler, Hobby-Historiker, Auteur, a fréiere Liichtathleet.

Als Bommstéisser hat hien 1975 mat 16,89 Meter e Lëtzebuerger Landesrekord am Bommstoussen (*outdoor*) opgestallt. Hien hat dee Rekord bis 2008.

## Ausstellungen
* 1986, Café Bei der Giedel, Fond de Gras
* 1987/1989 Restaurant Beim Jacques, Féngeg
* 1988, Restaurant Flatzbour, Flatzbuer
* 1992, Galerie Art & Livres, Stad Lëtzebuerg
* 1996/1998/1999, Galerie Art & Passion, Esch-Uelzecht

## Publikatiounen (Auswiel)
* Bour, Roger, 2011. *Stadt und Festung Luxemburg. Von Bauten, Brücken und Bastionen. Ein historisches ABC.* Dréckerei Heintz, Péiteng. ISBN 978-2-9599846-4-8 (Ounu Publikatiounsjoer am Impressum).
* Bour, Roger, 2011. *Les sentinelles de l'histoire: le tour de Luxembourg des châteaux en aquarelle: 72 châteaux forts, châteaux, manoirs et gentilhommières*, Imprimerie Heintz (Pétange), ISBN = 978-2-9599846-1-7
* Bour, Roger, 2003. *Ombres brûlées: métamorphoses et transition urbaines de la ville de Luxembourg en rétrospective*, Imprimerie Saint-Paul, ISBN = 2-9599846-0-9 
* Bour, Roger, 2000. *Portraits: Wer ist Wer in Luxemburg? 500 bedeutende Persönlichkeiten aus 1500 Jahren Geschichte, Politik, Wissenschaft, Kunst, Literatur, Musik, Sport usw*, Dréckerei: Éditions Saint-Paul, Lëtzebuerg.
* Bour, Roger, 1992. *Stadt und Festung Luxemburg von A-Z*, Éd. Saint-Paul, ISBN = 2-87963-145-9
* Bour, Roger, 1982 an 1983. *Taschenführer durch die Burgen und Schlösser in Luxemburg*, Band 1 an 2, Sankt Paulus Druckerei
* Bour, Roger, 1986. *Luxemburgisches in Lothringen, Ardennen und Eifel - Ein kunsthistorischer Streifzug durch die Burgenbauten altluxemburgischer Grenzlande*, Éditpress

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
*Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller
*Lëscht vu lëtzebuergesche Sportler
Mausoleum vun de franséischen Zaldoten zu Lëtzebuerg

De **Mausoleum vun de franséischen Zaldoten** um Nikloskierfecht an der Stad Lëtzebuerg ass e Monument dat un d'franséisch Zaldoten déi am Éischte Weltkrich zu Lëtzebuerg gestuerwe sinn, souwéi un onbekannt lëtzebuergesch Legionnären déi bei der Schluecht op der Marne gefale sinn, erënnert.

D'Monument gouf no de Pläng vun den Architekte Léon Muller a Joseph Nouveau opgeriicht. D'Skulpturaarbechte si vum Ernest Grosber, den Dekor a Bronze gouf vum Michel Haagen realiséiert. D'Steng fir de Mausoleum, béimesche Granit a Sandsteen aus de Steekaule vun Iernzen, goufe vum Hubert Jacquemart geliwwert.

D'Monument gouf de 16. November 1924 ageweit.

## Biller

Luxembourg, Mausolée des soldats français de la Grande Guerre inauguration (102).jpg|De franséische Premier- an Ausseminister Édouard Herriot bei der Aweiung de 16. November 1924. 
Luxembourg, Mausolée des soldats français de la Grande Guerre (2).JPG


## Literatur
* Probst, Jean, 1985. Les monuments du Limpertsberg In: ons stad Nr 18 vun 1985, S. 24

## Kuckt och
* Krichsmonumenter zu Lëtzebuerg
## Um Spaweck
Geminus (Moundkrater)

De **Geminus** ass en Aschlagkrater op der nordëstlecher viischter Äerdmoundsäit.
Hie läit westlech vum Krater Bernoulli an nërdlech vum Krater Burckhardt.
De Kraterrampli ass terrasséiert an am Zentrum ass en Zentralbierg.

De Krater gouf am Joer 1935 vun der IAU offiziell nom griicheschen Astronom Geminos vu Rhodos genannt.

## [[Niewekrater]]en

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr. 27: De Krater Geminus läit ënne riets
Viischt Äerdmoundsäit

Als **Viischt Äerdmoundsäit** oder **äerdzougedréite Säit vum Mound** gëtt dee vun der Äerd aus visuellen Deel vun der Mounduewerfläch bezeechent.
Duerch verschidden Effete vun der Libratioun ass déi zu engem bestëmmten Zäitpunkt siichtbar Hemisphär net ëmmer déi selwecht soudatt een am Ganzen ongeféier 59 % vun der Mounduewerfläch vun der Äerd aus gesi kann. Dee vun der Äerd aus net siichtbaren Deel vun der Mounduewerfläch ass d'Moundrécksäit.

Eréischt d'Raumsonden hunn der Mënschheet d'Récksäit méi no bruecht.

## Literatur
* Ernest H. Cherrington: *Exploring the Moon Through Binoculars and Small Telescopes.* Dover, New York 1969, 2. Aufl. 1984, ISBN 0486244911, S. 32ff

## Kuckt och

* Lëscht vun de Maria um Äerdmound
* Lëscht vun Däller um Äerdmound
* Lëscht vun den Äerdmoundkrateren
* Lëscht vu Rillestrukturen um Äerdmound
* Lëscht vu Bierger um Äerdmound
Geminos vu Rhodos

De **Geminos vu Rhodos**, gestuerwen am 1. Joerhonnert v. Chr. zu Rhodos, a laténgescher Form *Geminus*, war e griicheschen Astronom, Stoiker a Mathematiker.

De Geminos war Schüler vum Poseidonios. Hien hat ëm 70 v. Chr. zu Roum gelieft, an hat do d*'Eisagoge eis ta phainomena* (iwwersat: „Aféierung an d'Phenomeener“) geschriwwen, eng fir seng Zäit enorm Leeschtung iwwer d'Astronomie.

De Geminos hat schonn zu senger Zäit ugeholl, datt d'Fixstären op verschiddenen Distanze vun eis sinn. Méiglecherweis staamt de Mechanismus vun Antikythera aus der Hand vum Geminos. Vum Geminos staamt och déi éischt Umierkung vun engem Äerdglobus: Hien hat op de Krates vu Mallos verwisen, deen e Globus entworf hat (vgl. Vogel (1995), S. 82).

Et gouf weider eent op d'mannst sechsbännegt Wierk iwwer mathematescht Denken. D'Wierk ass nëmmen aus Zitater bekannt. Et gëtt awer och arabesch Deeliwwersetzungen.

De Moundkrater Geminus ass no him genannt.

## Literatur
*  Geminos: *Introduction to the Phenomena* ("Einführung in die Phänomene"), 2006 ISBN 0-691-12339-X 
* Paul Kroh: *Lexikon der antiken Autoren*, Stuttgart 1972, S. 240
* PDF-Datei von Manitius' Ausgabe von Geminus' ''Eisagoge eis ta phainomena'' ("Isagoge") - public domain (Griicheschen Text mat däitscher Iwwersetzung)

## Kuckt och
Raymond Smith Dugan

De **Raymond Smith Dugan**, gebuer den 30. Mee 1878, a gestuerwen den 31. August 1940, war en US-amerikaneschen Astronom.

Den Dugan hat 1902 säi Studium am Amherst College (Massachusetts) ofgeschloss a goung dann op Heidelberg, wou hien 1905 am *[[Landesobservatoire Heidelberg-Königstuhl]]* seng Dissertatioun verfaasst hat.

Zu dësem Zäitpunkt war den Observatoire Heidelberger ënner dem Max Wolf en Zentrum fir Asteroidenobservatioun an -entdeckung. Wärend senger Zäit zu Heidelberg entdeckt den Dugan 16 Asteroiden.

1905 goung den Dugan nees zeréck an d'USA a schafft uschléissend op der Princeton Universitéit. 1908 gouf hien Assistent-Professer an 1920 Professer. Am Joer 1909 bestit hien d'Annette Rumford.

1927 verfaasst hien zesumme mam Henry Norris Russell an dem John Quincy Stewart en aflossräicht, zweebändegt Wierk mat dem Titel *Astronomy: A Revision of [[Charles Augustus Young|Young]]'s Manual of Astronomy* (Ginn & Co., Boston, 1926–27, 1938, 1945), dat iwwer zwee Joerzéngten zum astronomesche Standardwierk gi war. Den éischte Band beschäftegt sech mat dem Sonnesystem, den zweete mat der Astrophysik an der stellarer Astronomie.

## Um Spaweck
* Amherst College Class of 1899
* List of Dissertations at the Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl

## Kuckt och
John Quincy Stewart

Den **John Quincy Stewart**, gebuer den 10. September 1894 zu Harrisburg, Pennsylvania, a gestuerwen den 19. Mäerz 1972 zu Cottonwood, Arizona, war en US-amerikaneschen Astrophysiker.

De Steward hat an der Princeton Universitéit am Joer 1919 graduéiert zum Ph.D. an der Physik an hat do um Gebitt vun der Astrophysik bis zu senger Pensioun am Joer 1963 geschafft.

Hie war Matauteur vum Raymond Smith Dugan an dem Henry Norris Russell um aflossräiche 2-bändege Léierbuch "A Revision of Young's Manual of Astronomy" (Ginn & Co., Boston, 1926-27, 1938, 1945), dat fir 2 Joerzéngter zum Standardwierk vun der Astronomie an Amerika gi war.

## Um Spaweck
*  Biographie

## Kuckt och
Schlassbréck (Stad Lëtzebuerg)

D**'Schlassbréck** an der **[[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]** ass eng Bréck aus Hasteen, déi de Fëschmaart mam Bockfiels verbënnt. Déi haiteg Bréck ass aus den 1990er Joren an eng Replik vun enger Bréck aus dem fréien 18. Joerhonnert, déi 1993 ofgerappt gouf. Iwwer si féiert d'Nationalstrooss 1; drënner erduerch geet d'Sosthène-Weis-Strooss.

## Geschicht
D'Bréck gouf 1735 vun de Bridder Kintzelé gebaut. Si blouf ronn 2 Joerhonnerte praktesch onverännert. 1933 gouf si eng éischt Kéier méi breet gemaach. 1993 gouf se komplett ofgerappt an *à l'identique*, wann och méi breet, nees opgebaut. Hir haiteg Breet ass 8,6 m. Fir déi Aktioun krut den deemolege Minister Robert Goebbels de "Gëllene Bagger".

Si besteet aus engem Haaptbou, duerch deen d'Sosthène-Weis-Strooss féiert, dee bis an d'hallef Héicht geet, an doriwwer 5 méi klenge Béi niefteneen. Tëscht deenen 2 "Stäck" Béi verbënnt en Tunnel d'Bock-Kasematten mat deene vun der Alstad.

## Historesch Biller

Fichier:Selig_Luxembourg_from_Paffendall.jpg|Zeechnung vum Christophe-Guillaume Selig (1814)
Fichier:3006 Schoup DEtroops 20NOV18.original-006.jpg|20.November 1918: Däitsch Truppen, ënner dem Kavalleriegenerol Georg von der Marwitz, verloossen d'Stad Lëtzebuerg iwwer d'Schlassbréck.

## Um Spaweck
Portal Astronomie/Aktuelles (Archiv 2011)

* **30. Dezember 2011**: Europäesch an US-amerikanesch Astronomen hunn am Tarantelniwwel vun der Grousser Magellanescher Wollek e Stär entdeckt, dee sech a senger Equatorregioun mat der Rekordvitesse vu mindestens 600&nbsp;km/s dréit. http://astronomie.scienceticker.info/2011/12/05/der-schnellste-stern-kreisel/
* D**'[[Sonnewend|Wantersonnewend]]** ass den **22. Dezember** **2011** um 6.30 Auer MEZ. Dann erreecht d'Sonn hir järlech südlechst Deklinatioun. Gläichzäiteg ass d'Nuecht vum 21./22. Dezember déi längst an dësem Joer.
* Den **[[C/2011 W3 (Lovejoy)]]** ass e periodesche Koméit, deen Enn November 2011 vum Terry Lovejoy an Australien entdeckt gouf. De Koméit gehéiert zu der sougenannter Kreutz-Grupp. Astronomen huelen un, datt dëse Koméit de **15. Dezember 2011**, also een Dag viru sengem Perihel, sou hell ka ginn, datt e mat bloussem A ze gesinn ass.
* **14. Dezember 2011**: De Meteorstroum vun de **[[Geminiden]]** ass haut am Maximum.
Le capitan (Film 1960)

**Le capitan!** ass e franséisch-italieenesche Film vum franséische Filmregisseur André Hunebelle aus dem Joer 1960 no engem Roman vum Michel Zévaco. 
## Ëm wat geet et am Film?
De François de Crémazingues de Capestang (Jean Marais) versicht dem Marquis de Teynac ze hëllefen nodeem deen a sengem Schlass ugegraff ginn ass

## Um Spaweck
Le miracle des loups (Film 1961)

**Le miracle des loups** ass e franséisch-italieenesche Film vum franséische Filmregisseur André Hunebelle aus dem Joer 1961. 
## Ëm wat geet et am Film?
D'Jeanne de Beauvais (Rosanna Schiaffino) ass verléift an de Robert de Neuville (Jean Marais). De Louis XI (Jean-Louis Barrault]] ass net domat averstanen.

## Um Spaweck
Orioniden

D**'Orionide** sinn ee vun de fënnef aktiivste Meteorstréim. De Meteorstroum mécht sech all Joer an de Mueresstonne vum 19. bis den 23. Oktober als Schwaarm vu Stäreschnäize bemierkbar.

Déi kleng Kierper sinn e puer Milligramm schwéier, produzéieren awer wéinst hirer héijer Vitess trotzdeem eng Liichtspur duerch Ioniséierung vun de Loftdeelercher an der héijer Atmosphär. Am Géigesaz zu sporadeschen (zoufälleg verdeelten) Meteoren hu si wéinst dem kollektiven Urspronkskoméit bal parallel Bunnen am Raum.

Doduerch schénge si um Himmel aus hirem Fluchtpunkt, dem sougenannte Radiant ze kommen, deen eppes nërdlech vum Stärebildkapp vum Orion läit. Duerchschnëttlech kann ee mat bloussem A baussent de grousse Stied pro Stonn ongeféier zéng vun dëse Spuere gesinn, déi och mat der Radarmethod méi genee ënnersicht goufen.
 
D'Orionide si labber Wolleke vu verstreetem Material vum Koméit Halley, déi sech am Laf vun de Joerdausenden duerch Aflëss vu klenge Bunnstéierungen am Sonnewand op der ganzer Koméitebunn verdeelt hunn. Och d'Eta-Aquariden vun der éischter Meehallschent stame vum Koméit Halley, allerdéngs vun enger anerer Plaz vu senger schmueler Ellipsbunn.

## Literatur
* Cuno Hoffmeister: *Meteorströme*. Joh. Ambr. Barth Verlag, Leipzig (1948)
* Fritz Heide: *Kleine Meteoritenkunde*. Verständliche Wissenschaft Band 23, Springer-Verlag, Berlin 1957

## Kuckt och

* Meteorstréim
Michel Giacobini

De **Michel Giacobini**, gebuer am Joer 1873, a gestuerwen am Joer 1938, war e franséischen Astronom.

De Giacobini hat de 4. September 1896 mat D/1896 R2 säin éischte Koméit entdeckt, deem nach weider 12 Entdeckungen nokoumen – dorënner deen no him genannte 21P/Giacobini-Zinner den 20. Dezember 1900. Hien hat um Observatoire vun Nice geschafft, ier hien 1910 op eegene Wonsch an de Paräisser Observatoire gewiesselt huet.

1903 krut hien de Jules-Janssen-Präis. Fir seng Leeschtunge gouf den Asteroid (1756) Giacobini no him genannt.
Ernst Zinner

Den **Ernst Zinner**, gebuer den 2. Februar 1886 zu Goldberg a Schlesien, a gestuerwen den 30. August 1970 zu Planegg a Bayern war en däitscher Astronom an Astronomiehistoriker. Hien hat de Koméit 21P/Giacobini-Zinner nees erëmfonnt (zeréck entdeckt).

No sengem Studium zu München a Jena a Fuerschungsuwiesenheet zu Lund an Heidelberg hat den Zinner vun 1910 bis 1919 zu Bamberg geschafft. Vun 1920 un, war hie Privatdozent a vun 1924 un ausseruerdentleche Professer op der Universitéit München. Vun 1926 bis 1953 war hien Direkter vum Remeis-Observatoire zu Bamberg.

Nieft senger eigentlecher astronomescher Aarbecht, besonnesch zu de verännerleche Stären, hat den Zinner bedeitend Wierker zu der Geschicht vun der Astronomie verfaasst.

Den 23. Oktober 1913 huet den Zinner de selwechte Koméit zeréckentdeckt, deen de Michel Giacobini schonn am Joer 1900 a Frankräich entdeckt hat. Dat war zwéin Ëmleef méi spéit. Zanterhier gëtt de Koméit 21P/Giacobini-Zinner (21P) genannt.

Nom Zinner ass och de Moundkrater Zinner mat 4&nbsp;km Duerchmiesser genannt.

## Wierker (Auswiel)
* *Verzeichnis der astronomischen Handschriften des deutschen Kulturgebietes*, München, 1925
* *Helligkeitsverzeichnis von 2373 Sternen bis zur Größe 5.50*, Bamberg, 1926
* *Die Geschichte der Sternkunde von den ersten Anfängen bis zur Gegenwart*, Berlin, 1931
* *Geschichte und Bibliographie der astronomischen Literatur in Deutschland zur Zeit der Renaissance*, Leipzig, 1941, ISBN 3-7772-6407-5
* *Astronomie. Geschichte ihrer Probleme*. Orbis academicus Band II/1. Verlag Karl Alber, Freiburg / München, 1951, ISBN 3-495-44103-4

## Literatur
* D. Wattenberg: ''Ernst Zinner 2. 2. 1886 - 30. 8. 1970'' (Noruff), Astronomische Nachrichten 293, 79 (1971)
Les Misérables (Film 1958)

**Les Misérables** ass e franséisch-italieenesch-däitsche Film vum Regisseur Jean-Paul Le Chanois aus dem Joer 1958.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt d'Liewe vum Jean Valjean, dee fir d'Klaue vun engem Brout zu 5 Joer Strofkolonie verurteelt gëtt a wéinst reegelméissegen Ausbréchversich eréischt no 19 Joer aus dem Prisong entlooss gëtt. De Film ass eng vun deene ville Verfilmunge vum Roman Les Misérables vum Victor Hugo.

## Kuckt och
* Les Misérables (Film 2012)
* Les Misérables (Film 1995)
* Les Misérables (Film 1982)

## Um Spaweck
NGC 4710

Den **NGC 4710** ass eng Spiralgalaxie vum Typ S0-a am Stärebild Coma Berenices. D'Galaxie huet eng Wénkelausdeenung vu 4,9'&nbsp;×&nbsp;1,2' an eng Visuell Magnitude vun 11,0&nbsp;mag a gouf den 21. Mäerz 1784 vum däitsch-britteschen Astronom Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

* Coma-Koup

## Um Spaweck

* Hubble-Weltraumteleskop
* ESO News
Helminger

**Helminger** ass e Familljennumm.

Leit déi Helminger heesche sinn ë.&nbsp;a.:
* Guy Helminger (* 1963), lëtzebuergesche Schrëftsteller
* Nico Helminger (* 1953), lëtzebuergesche Schrëftsteller
* Paul Helminger (1940–2021), lëtzebuergesche Politiker
* Thierry Helminger (* 1965), lëtzebuergesche Botaniker
Jonas Basanavičius

De **Jonas Basanavičius**, gebuer den 23. November 1851 zu Ožkabaliai, a gestuerwen de 16. Februar 1927 zu Vilnius, war e litaueschen Dokter, Wëssenschaftler a Politiker. Hie war Ennerstëtzer vun der litauescher nationaler Beweegung.

Hie war de Grënner vun der éischter Zeitung op Litauesch, *[[Aušra]]*, an Initiator vum Grousse Seimas vu Vilnius vun 1905. Hien huet och d'Onofhängegkeetserklärung vu Litauen mat ënnerschriwwen a gëtt fir säi wichtege Bäitrag an der Geschicht vu Litauen och nach "Patriarch vun der Natioun" (*tautos patriarchas* op Litauesch) genannt.
## Um Spaweck
Kelly's Heroes

** Kelly's Heroes** ass en US-amerikanesche Film vum Filmregisseur Brian G. Hutton aus dem Joer 1970. 
## Ëm wat geet et am Film?
Eng amerikanesch Opklärungseenheet gëtt vun engem gefaangenen däitschen Offizéier gewuer, datt an enger Bank 30 Meilen hanner de feindleche Linne 14.000 Barre Gold leien, bewaacht vun enger klenger Grupp däitschen Zaldoten. Déi amerikanesch Eenheet mécht sech ënner dem Kommando vum Kelly (Clint Eastwood) a vum Big Joe (Telly Savalas) op de Wee fir dat Gold ze fannen...

## Um Spaweck
Polfer

**Polfer** ass e Familljennumm.

Leit déi Polfer heesche sinn ë.&nbsp;a.:
* Camille Polfer (1924-1983), lëtzebuergesche Politiker
* Josy Polfer (1929-1976), lëtzebuergesche Vëlossportler an Olympionik
* Lydie Polfer (* 1952), lëtzebuergesch Politikerin
* Michel Polfer (* 1964), lëtzebuergeschen Historiker

## Kuckt och
* Regierung Juncker-Polfer
Jean Dujardin

De **Jean Dujardin**, gebuer den 19. Juni 1972 zu Rueil-Malmaison, Hauts-de-Seine, ass e franséische Schauspiller a Komiker.

Den Dujardin huet am Ufank als Schlässer geschafft. Duerno huet en ugefaangen, als Komiker a Cabareten, Bistroen an Theateren opzetrieden. Hie gouf Member vum Ensembel *Nous C nous*, mat deem en 1997 an 1998 an der Kategorie „Komiker“ beim Concours *Graines de stars* gewonnen huet. Bekannt gouf en duerch seng Roll, zesumme mat senger Fra Alexandra Lamy, an der franséischer Adaptatioun vun der kanadescher Sitcom *Un gars, une fille*, déi tëscht 1999 an 2003 an 312 Episoden ze gesi war.

Duerno hat en e puer Niewerollen a Filmer, a koum da mat *Brice de Nice* grouss eraus (iwwer 4 Millioune Spectateuren).
Spéider hat en ë.&nbsp;a. d'Haaptroll an *99 francs* an an den Agentefilm-Parodieën *[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]*, (2007) an *[[OSS 117: Rio ne répond plus]]*, alle béid vum Michel Hazanavicius.

International Unerkennung krut e fir seng Haaptroll an *[[The Artist]]* (2011), och vum Hazanavicius. Fir seng Roll als George Valentine krut hien 2011 de Präis als de beschte männleche Schauspiller op den Internationale Filmfestspiller vu Cannes, an 2012 dofir ë.&nbsp;a. de Golden Globe Award, de Screen Actors Guild Award, de British Academy Film Award an den *[[Academy Award|Oscar]]*.

## Filmographie (Auswiel)
* 1999-2003: *Un gars, une fille*
* 2003: *[[Bienvenue chez les Rozes]]*
* 2004: *Les Dalton*
* 2005: *Torture d'amour*
* 2005: *Brice de Nice*
* 2006: *[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]*
* 2007: *99 francs*
* 2007: *Hellphone*
* 2007: *Contre-enquête*
* 2008: *Ca$h*
* 2008: *[[Un homme et son chien]]*
* 2009: *Lucky Luke*
* 2009: *[[OSS 117: Rio ne répond plus]]*
* 2010: *Le bruit des glaçons*
* 2010: *Les petits mouchoirs*
* 2011: *[[The Artist]]*
* 2012: *Les infidèles*
* 2013: *[[Möbius (Film)|Möbius]]*
* 2013: *[[The Wolf of Wall Street]]*
* 2013: *[[9 mois ferme]]*
* 2014: *[[The Monuments Men]]*
* 2014: *[[La French]]* vum Cédric Jimenez
* 2015: *[[Un plus une]]* vum Claude Lelouch
* 2016: *[[Un homme à la hauteur]]* vum Laurent Tirard
* 2016: *[[Brice 3]]* vum James Huth
* 2017: *[[Chacun sa vie]]* vum Claude Lelouch
* 2018: *[[Le Retour du héros (film)|Le Retour du héros]]* vum Laurent Tirard
* 2018: *[[I Feel Good (film)|I Feel Good]]* vum Gustave Kervern a Benoît Delépine
* 2019: *[[Nous finirons ensemble]]* vum Guillaume Canet
* 2019: *[[Le Daim]]* vum Quentin Dupieux
* 2019: *[[J'accuse (Film 2019)|J'accuse]]* vum Roman Polanski (als Marie-Georges Picquart)

## Um Spaweck
Gurbanguly Berdimuhamedow

De **Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedow** (russesch: Гурбангулы Мяликкулиевич Бердымухаммедов/*Gurbanguly Mjalikkuliewitsch Berdymuchammedow*); gebuer den 29. Juni 1957 zu Babarap, Rajon Gökdepe, Oblast Aşgabat, Turkmeenesch SSR, UdSSR, haut Provënz Ahal welaýaty, Turkmenistan) ass de Chef vun der Eenheetspartei *Turkmeenesch Demokratesch Partei*. Hie warvun 2007 bis 2022 Staats- a Regierungschef vu sengem Land.

Hien ass Zänndokter vu Beruff. 2001 gouf hien delegéierte Ministerpresident vum Turkmenistan. Hie war de perséinlechen Dokter vum Diktator Saparmyrat Nyýazow. Nom Nyýazow sengem Doud gouf hie säin Nofollger.

## Um Spaweck

* Artikel „Who Is Gurbanguly Berdymukhammedov?“ bei *[[Radio Free Europe]]*
Marcus Tullius Cicero

De **Marcus Tullius Cicero**, gebuer den 3. Januar 106 v. Chr. zu Arpinum, a gestuerwen de 7. Dezember 43 v. Chr., war e réimeschen Affekot, Politiker, Riedner, Auteur a Philosoph.

Seng Famill huet zum Ritterstand (*ordo equester*) gehéiert an hien huet duerch säi politeschen Opstieg als *[[homo novus]]* (= *neie Mann*) an den Ae vun de Patrizier gegollt, déi zu Roum als d'Aristokrate gezielt hunn. Als Auteur gëtt hien nach haut uechter d'Welt als dee bedeitendste laténgesche Schrëftsteller ugesinn.

Den Cicero gouf am Zäitalter vun de sozialen a politeschen Onroue gebuer, déi der Republik schliisslech en Enn gesat hunn an d'Keeserräich als Folleg haten. Dëst war och d'Zäit vun der réimescher Klassik, zu där säi Wierk gehéiert.

## Kandheet a Jugend
## Affekot
Als Affekot ass den Cicero besonnesch bekannt ginn duerch de Prozess géint de Gaius Verres, e fréiere Gouverneur vu Sizilien, deen d'Sizilier wärend sengem Mandat ouni Schimmt beklaut hat, an dee vu kengem anere wéi dem Quintus Hortensius Hortalus, deem gréissten Affekot vu Roum zu där Zäit, verdeedegt gouf. Wéi den Cicero de Prozess gewonnen hat war säi Ruff als beschten Affekot vu Roum sécher.

## Ufank vu senger Karriär
## Statthalter a Sizilien
## Konsulat
### Asaz géint dem Catilina seng Verschwierung

Den Cicero huet wärend senger Zäit als Konsul musse géint eng Verschwierung vum réimesche Senator Lucius Sergius Catilina ukämpfen. Seng Gestioun vun där Kris gouf herno kritiséiert, well hien den Uerder ginn hat, réimesch Bierger ouni Prozess als Staatsverréider hinzeriichten, wat zu Roum e Skandal war.

## Bilanz
Den Cicero gouf vum Historiker Theodor Mommsen mol als Politiker als Mann "*ohne Einsicht, Ansicht und Absicht*", an och nach als Opportunist beschriwwen. Dëst ass ze vill einfach an dréit senger bedeitender Leeschtung net Rechnung. Et muss ee säi politescht Wierk am Kader vun der Korruptioun a vun den onsécheren Zäiten, déi an der réimescher Republik zu där Zäit geherrscht hunn, gesinn a bewäerten. Seng pro-republikanesch Politik huet am Endeffekt d'Muechtergräifung vun de Genereel nëmmen erausgezéckt an deemno net verhënnert. Et ass him awer och gelongen, Leit wéi dem Verres an dem Catilina d'Handwierk ze leeën.

= Auteur =

= Liewensowend an Doud =

= Wierk =
* Orationes in Verrem
* Orationes in Catilinam
* De oratore
* De senectute

## Um Spaweck

* https://web.archive.org/web/20120507150635/http://faz-community.faz.net/blogs/antike/archive/2009/11/02/cicero-robert-harris-und-die-abgruende-der-politik-i.aspx
Astrogeologie

D**'Astrogeologie** ass d'Wëssenschaft vum geologeschen Opbau vun net-stellare Himmelskierper an hirer Entwécklungsgeschicht.

Studienobjete vun der Astrogeologie sinn terrestresch Planéite vun eisem Sonnesystem, d'Mounde vun de Planéiten an aner fest Kierper wéi Asteroide (Klengplanéite), Koméitekären a Meteoriten.

Methode vun der Astrogeologie sinn äerd- oder raumgestëtzt Miessungen a besonnesch bildgiewend Weeër vun der Astronomie an de Beräicher vum siichtbaren Liichtspektrum, vum Infrarout a Radar, d'Verschéckung vu Raumsonde, Orbiter a Landeapparate zu Ënnersichobjete, déi Ënnersich vu gewonnene Prouwe virun der Plaz oder op der Äerd (bis elo nëmme vum Äerdmound, aus dem Sonnewand an engem Koméit), d'Ënnersich vu Meteoritte souwéi Modellrechnungen an theoreetesch Iwwerleeunge. Eng wichteg Roll an der Astrogeologie spillen Analogieschlëss unhand vun Erkenntnesser vu Geologie, Vulkanologie, Glaziologie, Hydrologie, Geophysik a Mineralogie op der Äerd.

Als gläichwäertege Begrëff gëtt heiansdo d'Wuert **Planéitegeologie** gebraucht. De Begrëff Planetologie dergéint ëmfaasst nieft der Astro- oder Planéitegeologie och Aspekter vun der planéitebezunnener Astronomie, déi net an eng fest Kuuscht gebonne sinn, wéi zum Beispill am Fall vun de Gasplanéite. Déi géigesäiteg Ofgrenzung vun de Begrëffer ass net genee definéiert.

Zanter datt ëmmer méi Exoplanéiten entdeckt ginn, gehéiert och d'Modelléierung vun extrasolare Gestengsplanéiten an déi entspriechend Interpretatioun vun Observatiounsdaten zu den Theeme vun der Astrogeologie.

## Literatur
* Claudio Vita-Finzi: *Planetary geology - an introduction.* Terra, Harpenden 2005, ISBN 1-903544-20-3
* Kathryn E. Fishbaugh: *Geology and habitability of terrestrial planets.* Springer, New York 2007, ISBN 978-0-387-74287-8
 
## Um Spaweck
* The Curation and Analysis Planning Team for Extraterrestrial Materials

## Kuckt och
Catena (Astrogeologie)

Als **Catena** (latäin, Plural *Catenae*, iwwersat „Ketten“) oder och **Kraterkette** ginn an der Astrogeologie linear Uewerflächestrukturen op planetaren Himmelskierper bezeechent, spezifesch déi, déi aus enger Rei vu klengen Aschlagkratere bestinn.

Beim Aschlag vu grousse Meteoritten entstinn dacks sougenannt Sekundärkrateren, déi duerch dat beim Impakt erausgeschleidert Material entstane sinn. Dacks si se linear geformt wéi eng Ketten.

Kraterkette kënnen awer och duerch den Aschlag vun Eenzeldeeler vu grousse Kierper entstoen, déi duerch Gezäitekräften ofgesprengt goufen. Well d'Ursaache vun der Entwécklung vu lineare Strukturen awer net ëmmer ganz kloer sinn, kënne *Catenae* och vulkanesch (zum Beispill Iwwerreschter vun zesummegebrachene Lavaréier) oder vun tektoneschem Urspronk sinn.

## Um Spaweck
*Catena on Callisto
*Lunar Crater Chains
*Galery
*Moon nomenclature catenae

## Kuckt och

* Aschlagkrater
Astrum

**Astrum** (latäin *Stär*, Plural *Astra*) oder **Nova** (latäin. *nei*, Plural *Novae*) gëtt an der Astrogeologie no der planetarescher Nomenklatur en Typ vu radialsymmetresche morphologesche Strukturen um Planéit Venus genannt.

D'Astra hunn en dicht Netz vu Bréch déi vun engem Zentrum ausginn. Ob all d'Astra op déi selwecht Aart a Weis entstane sinn a wouduerch s'entstane sinn, ass nach onkloer.

D*'Astra* sinn op der Uewerfläch vun der Venus net zoufälleg verdeelt, mä triede kéipweis op.

Als offiziell Bezeechnung ass vun der IAU nëmmen *Astrum* unerkannt.

## Literatur
* A.T. Basilevsky, Jouko Raitala: *Morphology of selected novae (astra) from the analysis of Magellan images at Venus.* In: *Planetary and Space Science* Bd. 50, Heft 1 (Jan. 2002), S. 21-39
* H. Sigurdsson et al. (Hg.): *Encyclopedia of Volcanoes.* Academic Press, New York, S. 727

## Kuckt och
Rupes

**Rupes** (latäin fir „Spléck“ „Rëss“ „Gruef“) ass an der Geologie a Planetologie d'Bezeechnung fir laanggestreckt Rëss um Äerdmound an op aneren Himmelskierper vum Sonnesystem. Als schmuel, verdéift Linnstrukture vu bis zu 400&nbsp;km Längt si si en Zeeche fir Spannungskräfte bannen an enger Gestengs- oder Äiskuuscht.

Um Äerdmound hunn e puer vu sou Rupes méi de Charakter vun enger Terrainskant wéi vun engem Gruef, wéi de Rupes Altai an déi "Laang Mauer" (Rupes Recta). Dës „Mauer“ ass keen 100&nbsp;km laange Rampli, wéi ee bei Hallefmound menge kéint, mä nëmmen een Hank deen 10° schréi ass a bei méi héijem Sonnestand bal onsiichtbar gëtt.

## Rupes (Spléck) um Äerdmound
* Rupes Altai
* Rupes Boris
* Rupes Cauchy
* Rupes Kelvin
* Rupes Liebig
* Rupes Mercator
* Rupes Recta
* Rupes Toscanelli.

## Kuckt och

* Moundrill (Rima)
Battle of Britain (Film)

**Battle of Britain** ass e brittesche Krichsfilm vum Filmregisseur Guy Hamilton aus dem Joer 1969.

## Ëm wat geet et am Film?
1940 versicht déi däitsch Luftwaffe d'Loftherrschaft iwwer England ze kréien …

## Um Spaweck
* Fotoe vum Film op DVDBeaver
Molière

De **Molière** (eigentlech Jean-Baptiste Poquelin), gebuer am Januar 1622, a gestuerwen de 17. Februar 1673 zu Paräis, war e klassesche franséische Schrëftsteller, Theaterauteur a Schauspiller.

Hien ass bekannt fir seng Kaméidisstécker, wéi zum Beispill *[[L'Avare]]*, *[[L'École des Femmes]]* an *[[Tartuffe]]*.

## Um Spaweck
Raymond Ruffini

De **Raymond Ruffini**, gebuer de 16. Dezember 1939, a gestuerwen den 31. August 2024 zu Diddeleng, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

De Raymond Ruffini war Verdeedeger, Kapitän an Trainer bei der Jeunesse Esch, wou hie vun 1957 bis 1969 218 Matcher an der éischter Ekipp gespillt huet.

Hien huet och den 1. Mee 1963 an den 29. Januar 1967 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.