open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1842

## Evenementer

### Europa
* 8. Februar: Lëtzebuerg gëtt Member vum Däitschen Zollveräin.

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik
* De Carl Wilhelm von Nägeli huet d'Chromosomen entdeckt.

## Gebuer
* : Jean Pierre Stumper, lëtzebuergesche Forstinspekter a Chef vun der lëtzebuergescher Forstverwaltung.
* 20. Januar: Charles Siegen, lëtzebuergesche Veterinär.
* 10. Februar: Agnes Mary Clerke, iresch-brittesch Astronomin.
* 25. Februar: Karl May, däitsche Schrëftsteller.
* 26. Februar: Camille Flammarion, franséischen Astronom.
* 18. Mäerz: Stéphane Mallarmé, franséischen Dichter.
* 22. Abrëll: Joseph Spillmann, Schwäizer Schrëftsteller.
* 30. Mee: Dominique-Antoine Pescatore, lëtzebuergesche Geschäftsmann a Politiker.
* 23. August: Nicolas-Édouard Becker, lëtzebuergeschen Auteur.
* : Gustave de Marie, lëtzebuergesche Politiker.
* 23. September: Constant Reding, lëtzebuergesche Bauer a Politiker.
* 13. Oktober: Evrard Ketten, lëtzebuergesche Rousenziichter.
* 18. Oktober: Anne Pescatore, Molerin
* : Léon Metz, lëtzebuergeschen Industriellen a Politiker.
* 25. November: Heywood Hardy, brittesche Moler.
* : Alphonse Louis Nicolas Borrelly, franséischen Astronom.
* 15. Dezember: Jean-Pierre Biermann, lëtzebuergeschen Architekt an Auteur.

## Gestuerwen
* : Jean François Probst, Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.
*: Mathias Coner, lëtzebuergesche Geeschtlechen.
* 23. Mäerz: Stendhal, franséische Schrëftsteller.
* 28. Juli: Clemens Brentano, däitsche Schrëftsteller.
* 18. August: Louis de Freycinet, franséischen Entdecker.
* 25. August: Jean Foehr, Metzler an Hotelier zu Iechternach.
* 22. September: Nicolas Bové, lëtzebuergesche Botaniker.

## Um Spaweck
1843

## Evenementer

### Europa
* 3. September: Griicheland gëtt duerch e Staatsstreech eng konstitutionell Monarchie. De Kinnek Otto I. muss d'Muecht mam Premierminister Andreas Metaxas deelen.
### Afrika
### Amerika

### Asien
* 26. Juni: Nom Austausch vun de Ratifikatiounsdokumenter iwwer den Traité vun Nanking gëtt Hongkong zu enger brittescher Krounkolonie proklaméiert. 
* Portugal trëtt d'Komoren u Frankräich of.

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik
### Astronomie
* Den Heinrich Schwabe entdeckt d'Sonnefleckeperiodizitéit

## Gebuer
* André Hentges, lëtzebuergesche Ringer a Gewiichthiewer.
* : Jean-Pierre Jérôme Thinnes, lëtzebuergesche Bauer a Politiker.
* 29. Januar: William McKinley, 25. President vun den USA.
* : Auguste Laval, lëtzebuergeschen Affekot, Industriellen a Politiker.
* 11. Februar: Léon Barbanson, belsche Banquier.
* 16. Mäerz: Charles Crocius, lëtzebuergeschen Nottär a Politiker.
* 16. Abrëll: Nicolas Hippert, lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* : Nicolas Goedert, lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* 12. Mee: Emile Faber, lëtzebuergesche Magistrat a Member vum Staatsrot.
* : Norbert Gruber, lëtzebuergesche Brauer a Politiker.
* : Bertha von Suttner, éisträichesch Schrëftstellerin a Pazifistin; Nobelpräisdréiesch.
* 12. Juni: David Gill, britteschen Astronom a Fotograf.
* 15. Juni: Edvard Grieg, norwegesche Komponist.
* 18. Juni: Carl Frederik Pechüle, däneschen Astronom.
* : Jean Franck, lëtzebuergesche Jurist a Verwaltungsbeamten.
* 12. Juli: Mathias Mongenast, lëtzebuergesche Politiker.
* 20. August: Auguste de Saint-Hubert, lëtzebuergeschen Industriellen.
* 25. August: Pierre Hemes, lëtzebuergesche Geschäftsmann a Politiker.
* 16. September: Jean Joseph Koppes, lëtzebuergesche Geeschtlechen a Bëschof.
* 25. September: Thomas Chrowder Chamberlin, US-amerikanesche Geolog.
* 26. September: Isaac Blumenstein, Groussrabbiner vu Lëtzebuerg.
* : Jean Weicherding, lëtzebuergesche Geeschtlechen an Auteur.
* 11. Dezember: Robert Koch, däitsche Bakteriolog.
* 20. Dezember: Émile Mousel, lëtzebuergesche Béierbrauer a Politiker.

## Gestuerwen
* : Louis Marchand, lëtzebuergesche Botaniker an Auteur.
* 19. Abrëll: Johann Theodor Van der Noot, lëtzebuergesche Geeschtlechen.
* : Alexis Bouvard, franséischen Astronom.
* 7. Juni: Friedrich Hölderlin, däitsche Lyriker a Schrëftsteller.
* 19. September: Gaspard-Gustave de Coriolis, franéische Mathematiker an Ingenieur.
* 12. Dezember: Wëllem I., Kinnek vun Holland a Groussherzog vu Lëtzebuerg.

## Um Spaweck
1844

## Evenementer
#### Europa
* 2. Mäerz: Griicheland kritt seng éischt Verfassung.
*8. Mäerz: Nom Doud vum Karl XIV. Johan vu Schweden gëtt säi Jong Oskar I. Kinnek vu Schweden an Norwegen.

#### Afrika
* 4. August: Ufank vum Franséisch-Marokkanesche Krich, dee Marokko de 14. August bei Isly verléiert. Marokko muss dopropshin ophalen, d'Rebellen a Franséisch-Algerien z'ënnerstëtzen.

### Europa

### Afrika

### Amerika

#### USA
* Den James K. Polk gewënnt d'Presidentschaftswal an den USA.

#### Mëttel- a Südamerika
* 27. Februar: D'Dominikanesch Republik gëtt vun Haiti onofhängeg; de Pedro Santana gëtt den 13. November President vun der neier Republik]].
* 29. November: Salamanca am Chile gëtt gegrënnt.

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

* Alexandre Dumas, *[[Les Trois Mousquetaires]]*.

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 26. Januar: Gustave Herr, lëtzebuergeschen Dokter a Lokalpolitiker.
* 20. Februar: Mihály Munkácsy, ungaresche Moler.
* : Pierre Schütz, lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* : Edmond Patzké: éisträicheschen Dirigent a Komponist.
* 14. Mäerz: Umberto I., Kinnek vun Italien.
* 18. Mäerz: Nikolai Andrejewitsch Rimski-Korsakow, russesche Komponist.
* 21. Mee: Henri Rousseau, franséische Moler.
* 11. Juni: William Robert Brooks, engleschen Astronom.
* 24. Juni: Auguste Flesch, lëtzebuergeschen Dokter a Politiker.
* : Ilja Efimowitsch Repin, russesche Moler.
* 20. August: Alfred Lefort, franséischen Historiker.
* 27. September: Jacques Meyers, lëtzebuergesche Geeschtlechen a Professer.
* : Arnould Schaack, lëtzebuergeschen Nottär a Politiker.
* 11. Oktober: Jean-Pierre Kneip, lëtzebuergesche Politiker. 
* 15. Oktober: Friedrich Nietzsche, däitsche Philosoph.
* 22. Oktober: Sarah Bernhardt, franséisch Schauspillerin.
* 30. Oktober: Paul Godchaux, lëtzebuergeschen Industriellen a Politiker.
* : Jean-Baptiste Fallize, lëtzebuergeschen Theolog, Journalist a Politiker.
* 14. November: Corneille Schroeder, lëtzebuergeschen Apdikter.
* 14. November: Alexander Reuss, däitsche kathoulesche Geeschtlechen.
* 25. November: Carl Friedrich Benz, däitschen Industriellen an Ingenieur.
* 28. November: Dominik Hengesch, lëtzebuergesch Theolog.
*26. Dezember: Jean Massard, lëtzebuergeschen Industriellen a Lokalpolitiker.

## Gestuerwen
* : Michael Mees, lëtzebuergesche Paschtouer a Lokalhistoriker.
* 10. Januar: Jacques Sturm, lëtzebuergesche Moler.
* : Adolphe Marbot, franséische Generol
* 27. Juli: John Dalton, brittesche Wëssenschaftler a Cheemiker.
* 30. August: Francis Baily, engleschen Astronom.
* : François Scheffer, méimolege Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.

## Um Spaweck
1841

## Evenementer

### Europa

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 30. Januar: Félix Faure, franséische Politiker; President vun der Republik.
* : Augustus Radcliffe Grote, US-amerikaneschen Entomologist.
* 19. Februar: Elfrida Andrée, schweedesch Organistin a Komponistin.
* 25. Februar: Eugène Ferron, lëtzebuergeschen Ingenieur a Moler.
* 25. Februar: Pierre-Auguste Renoir, franséische Moler.
* : Henri Kirpach, lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
*20. Mäerz: Nicolas Meris, lëtzebuergesche Geschäftsmann a Politiker.
* : Hermann Karl Vogel, däitschen Astrophysiker.
* 21. Abrëll: Stephan Beissel, däitsche Jesuitt a Konschthistoriker.
* 15. Mee: Charles Rischard, lëtzebuergesche Politiker.
* 29. Mee: Hugo Gyldén, schweedeschen Astronom.
* 10. Juni: Numa Ensch, belschen Affekot a Politiker.
* 27. Juni: Alexander Baumgartner, Schwäizer Jesuitt a Literaturwëssenschaftler. 
* 28. Juli: Charles-Jean Simons, lëtzebuergesche Jurist, Politiker a Chamberpresident.
* 2. September: Paul Matthieu Hermann Laurent, franséische Mathematiker.
* : Emile Lenger, lëtzebuerhesche Politiker.
* 8. September: Antonín Dvořák, tschechesche Komponist.
* 9. September: Paul Eyschen, lëtzebuergesche Politiker.
* 13. Oktober: Pierre Kemp, lëtzebuergeschen Architekt.
* 26. Oktober: Theodor von Oppolzer, éisträicheschen Astronom.
* : Michel Weinandy, lëtzebuergesche Politiker.
* 20. Dezember: Ferdinand Buisson, franséische Politiker a Pedagog; Friddensnobelpräisdréier.

## Gestuerwen
*  Charles Joseph Collart, Schmelzhär zu Dummeldeng.
* 23. Mäerz: Jean-Baptiste Thorn, lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
* : William Henry Harrison, 9. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.
* 13. Abrëll: Annie Jump Cannon, US-amerikanesch Astronomin a Physikerin. 
* : Nicolas Appert, franséischen Erfinder.

## Um Spaweck
1846

## Evenementer

### Europa
* 20. Mee: D'Kinnigin Maria II. vu Portugal entléisst hire Ministerpresident António Bernardo da Costa Cabral an ersetzt en duerch de liberale Pedro de Sousa Holstein. Ma schonn de 6. Oktober gëtt dësen duerch de konservative João Carlos de Saldanha Oliveira e Daun, Herzog von Saldanha remplacéiert. Et kënnt zu engem Biergerkrich, dee bis 1847 dauert.
* 10. Oktober: Duebelhochzäit a Spuenien: D'Isabella II. bestit hire Koseng Francisco de Asís de Borbón, iwwerdeems hir Sëschter Maria Luisa den Antoine d'Orléans Herzog vu Montpensier, Jong vum franséische Biergerkinnek Louis-Philippe.
#### Lëtzebuerg
* 25. Juli: d'Gemeng Uewerpallen gëtt opgeléist a fusionéiert mat der Gemeng Biekerech.

### Afrika

### Amerika
#### Nordamerika
* 15. Juni: Am Oregon-Kompromëss eenege sech Groussbritannien an d'USA iwwer hir gemeinsam Grenz am Weste vum amerikanesche Kontinent, déi ewell um 49.&nbsp;Breetegrad lafe soll (mat Ausnam vun der Insel Vancouver)
#### USA

* 13. Mee: D'Vereenegt Staaten erkläre Mexiko de Krich.
* 14. Juni: Den John Charles Fremont erkläert Kalifornien onofhängeg vu Mexiko.
* 28. Dezember: Iowa gëtt den 29. Bundesstaat vun den USA.

#### Südamerika

### Asien
* 10. Februar: D'Britte gewanne mat der Schluecht vu Sobraon géint d'Sikh-Arméi aus dem Punjab den Éischte Sikh-Krich an Indien. 
* 10. Mäerz: Nom Doud vu sengem Papp gëtt de Kōmei neie Keeser vu Japan.
* 15. September: De pro-britteschen Offizéier Jang Bahadur Rana putscht sech am Nepal un d'Muecht. Seng Famill stellt vun do un, fir iwwer 100 Joer de Ministerpreseident.

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik
* Éischt Operatioun ënner Vollnarkos.

## Gebuer
* 14. Januar: Jean-Pierre Pescatore, lëtzebuergesche Politiker.
* 26. Februar: Buffalo Bill, amerikanesche Bisonsjeeër a Showman.
* 28. Abrëll: Johann Oskar Backlund, schweedesch-russeschen Astronom.
* 28. Abrëll: Bernard Kohn, lëtzebuergesche Geeschtlechen an Auteur.
* 30. Mee: Peter Carl Fabergé, russesche Goldschmadd.
* 19. Juni: Antonio Abetti, italieeneschen Astronom.
* 19. Juli: Edward Charles Pickering, amerikaneschen Astronom a Physiker.
* 16. September: Joseph Baldauff, Iechternacher Händler a Politiker.
* : Julius Maggi, Schwäizer Erfinder vum Zoppe-Cube.
* 26. Oktober: Lewis Boss, US-amerikaneschen Astronom.
* 31. Oktober: Pierre Wiser, lëtzebuergesche Geschäftsmann.
* : Edward Singleton Holden, US-amerikaneschen Astronom.
* 25. November: Jean Nicolas Badu, Direkter vun der lëtzebuergescher Forstverwaltung.
* : Félix Reding, lëtzebuergesche Geschäftsmann a Politiker.
* 25. Dezember: Théodore Flammang, lëtzebuergesche Paschtouer, Industriellen a Politiker.

## Gestuerwen
* 17. Mäerz: Friedrich Wilhelm Bessel, däitschen Astronom.

## Um Spaweck
1847

## Evenementer
### Europa
* 14. Juli: Zu Lëtzebuerg gëtt den éischte lëtzebuergeschen Turnveräin d'Gym gegrënnt.
* 3. November: An der Schwäiz brécht de *[[Sonderbundskrieg]]*, e religiös motivéierte Biergerkrich, aus. En endegt den 29. November mat der Kapitulatioun vum Kanton Wallis.

### Afrika
* 26. Juli: Liberia gëtt onofängeg.
* 23. Dezember: Frankräich erkläert Algerien zu senger Kolonie; et gëtt eng franséisch Provënz.

### Amerika
#### Nordamerika
* 14. September: Am Mexikanesch-Amerikanesche Krich besetzen déi US-amerikanesch Truppen ënnert dem Winfield Scott Mexiko-Stad.

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik
### Astronomie
* 13. August: De britteschen Astronom John Russell Hind entdeckt de siwenten Asteroid, (7) Iris.

## Gebuer
* 11. Januar: Ormond Stone, US-amerikaneschen Astronom a Mathematiker.
* 11. Februar: Thomas Alva Edison, US-amerikaneschen Erfinder. 
* 27. Februar: Jean-Pierre Nuel, lëtzebuergeschen Ophthalmolog.
* : Emil Kirdorf, däitschen Industriellen.
* 10. Abrëll: Joseph Pulitzer, ungaresch-US-amerikanesche Journalist an Editeur.
* 16. Abrëll: Jean Souvignier, lëtzebuergesche Bauer a Politiker.
* 11. Mee: Godefroid Kurth, belschen Historiker.
* 25. Mee: Adolphe Omlor, lëtzebuergeschen Industriellen.
* 25. Juni: Joseph Charles Namur, lëtzebuergeschen Apdikter.
* 24. Juli: Margarete Steiff, däitsch Entreprenerin.
* 15. August: James Schwebach, kathoulesche Bëschof.
* 15. September: Théodore Kirpach, lëtzebuergeschen Nottär a Politiker.
* 26. September: Émile Servais, lëtzebuergesche Politiker an Ingenieur.
* 11. Oktober: Charles de Tornaco, lëtzebuergesche Politiker.
* : Paul von Hindenburg, däitsche Militär a Reichspresident.
* : Jean-Pierre Knepper, lëtzebuergeschen Nottär a Politiker.
* : Bram Stoker, iresch-britteschen Auteur.
* 22. November: Richard Bowdler Sharpe, engleschen Zoolog a Ornitholog.
* 22. November: Wendel Marzen, Filmregisseur a Kinobedreiwer.
* 13. Dezember: Kuno von Moltke, däitschen Offizéier a Komponist.

## Gestuerwen
* 13. Mäerz: Dominique Stoffel, lëtzeburgesche Politiker.
* 16. Mäerz: Jean-Baptiste Gellé, héije Regierugsbeamten zu Lëtzebuerg.
* 30. Abrëll: Karl-Ludwig vun Habsburg-Loutrengen.
* 29. August: Étienne Heuschling, lëtzebuergesch/belsche Philolog.
* : Felix Mendelssohn Bartholdy, däitsche Komponist.
* : Johann Ladislaus Pyrker von Felsö-Eör, éisträichesche Schrëftsteller.

## Um Spaweck
1850

## Evenementer

### Europa
#### Lëtzebuerg
* : D'Gemeng Bartreng gëtt opgedeelt an d'Gemeng Stroossen entsteet.
* : De Wëllem III. vun Holland ernennt säi Brudder, de Prënz Henri vun Oranien-Nassau, Läitnant-Gouverneur vu Lëtzebuerg.
* 16. Juni: Zu Dikrech gëtt de Grondstee geluecht fir dat neit Geriichtsgebai.
* : D'Gemeng Ettelbréck gëtt opgespléckt; Ierpeldeng a Schieren ginn eegestänneg Gemengen.

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 26. Januar: Arthur Herchen, lëtzebuergesche Pedagog an Historiker.
* 21. Februar: Otto Braunsberger, Jesuitt an Historiker
* 16. Abrëll: Sidney Thomas, britteschen Ingenieur, Erfinder vun der Thomas-Prozedur.
* : Karl Ferdinand Braun, däitsche Physiker, Nobelpräisdréier.
* 14. August: Jean-Jacques Diderich, lëtzebuergesche Politiker.
* : Alphonse Munchen, Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.
* 15. September: Joseph Thilges, lëtzebuergesche Magistrat.
* : Alphonse Eichhorn, lëtzebuergeschen Nottär a Politiker.
* : Jean-Pierre-Nicolas Beschemont, lëtzebuergesche Politiker.
* 21. Oktober: Hermann Müller, Schwäizer Wäibauingenieur a Botaniker.
* 13. November: Robert Louis Stevenson, schottesche Schrëftsteller.
* 19. November: Mathias Adam, lëtzebuergesche Pedagog.
* 11. Dezember: Mary Victoria Hamilton, Prinezessin vu Monaco.
* Charles Doolittle Walcott, US-amerikanesche Geolog († 1927)

## Gestuerwen
*19. Januar: Nicolas Clasen, lëtzebuergesche Schoulmeeschter an Auteur.
*: Jean-Pierre Ledure, Nottär a Politiker.
* 11. Februar: Hugo Jacob Talbot, preiseschen Industriellen.
* 27. Mäerz: Wilhelm Beer, däitsche Banker an Astronom.
* 23. Abrëll: William Wordsworth, engleschen Dichter.
* : Jean Charles Beving, lëtzebuergesche Gierwer a Gemengepolitiker.
* : Joseph Louis Gay-Lussac, franséische Physiker a Cheemiker.
* : Zachary Taylor, 12. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.
* 9. Juli: Báb, Grënner vum Babismus.
* 14. August: François-Julien Vannerus, Nottär a Buergermeeschter zu Dikrech.
* 18. August: Honoré de Balzac, franséische Schrëftsteller.
* 26. August: Louis-Philippe I. vu Frankräich.
* 22. August: Nikolaus Lenau, éisträichesche Schrëftsteller.
* 21. Oktober: Jean-Henri Dondelinger, lëtzebuergeschen Industriellen a Lokalpolitiker.

## Um Spaweck
1407

## Evenementer
* D*'Casi di San Georgio*, déi éischt ëffentlech Bank an Italien, mécht hir Dieren zu Genua op.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* 23. November: De Louis Ier, Herzog vun Orléans, gëtt an de Stroosse vu Paräis ermuert, op Uerder vum Herzog vu Burgund, dem Jean sans Peur.

## Um Spaweck
1409

## Evenementer
* Zu Bruges entsteet déi éischt europäesch Bourse. Den Numm kënnt vun der Bruger Geschäftsfamill *van der Burse* (och: (nl) *beurs* = Portemonni).

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

## Um Spaweck
Mario Luzi

De **Mario Luzi**, gebuer den 20. Oktober 1914 zu Castello bei Florenz an der Toskana, a gestuerwen den 28. Februar 2005 zu Florenz, war en italieenesche Lyriker, Literaturtheoreetiker an Iwwersetzer.

De Mario Luzi ass ee vun de wichtegste Vertrieder vun der *drëtter Generatioun* vun italieenesche Lyriker nieft dem Franco Bigongiari, Vittorio Sereni, Giorgio Caproni an dem Attilio Bertolucci.

Och fir den Theater huet de Luzi geschriwwen. 1978 koum säi *Libro di Ipazia* (Livre d'Hypatie) eraus; an 1987 säi Buch iwwer de d'Wiese vum Komediant *Hystrio*.

Do donieft gëtt et vum Mario Luzi meeschterhaft Iwwersetzungen an d'Franséischt: Gedichter vum Stéphane Mallarmé, Henri Michaux an dem William Shakespeare säin Theaterstéck *[[Richard II]]*.
1410

## Evenementer
* 15. Juli: An der Schluecht bei Tannenberg schloen d'Polen and d'Litauer den Däitschen Uerden. Déi däitsch Ostexpansioun ass virleefeg gestoppt.
* Nom Doud vum Kinnek Ruprecht striewen der gläich dräi vum Haus Lëtzebuerg no der réimesch-däitscher Kinnekskroun (a si hu se och allen dräi noenee kritt):
** Wenzel II. vu Lëtzebuerg, deen ni verzicht hat,
** Jobst vu Mieren,
** Sigismund.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* Giovanni Bianchini, italieeneschen Astronom a Professer.

## Gestuerwen
* 18. Mee: Ruprecht III. vun der Pfalz, réimesch-däitsche Kinnek vu 1400-1410 a Kurfürst vun der Pfalz vun 1398-1410 (* 1352).

## Um Spaweck
1411

## Evenementer
## Konscht a Kultur
## Wëssenschaft an Technik
## Gebuer
## Gestuerwen
*18. Januar: Jobst vu Mieren, am Joer 1410 zum däitsche Kinnek gewielt, mä sou kuerz drop scho gestuerwen, datt hie seng Regierung faktesch net untriede konnt (* 1351)

## Um Spaweck
4. Joerdausend v. Chr.

5. Joerdausend v. Chr. | **4. Joerdausend v. Chr.** | 3. Joerdausend v. Chr. |

40. Joerhonnert v. Chr. |
39. Joerhonnert v. Chr. |
38. Joerhonnert v. Chr. |
37. Joerhonnert v. Chr. |
36. Joerhonnert v. Chr.
35. Joerhonnert v. Chr. |
34. Joerhonnert v. Chr. |
33. Joerhonnert v. Chr. |
32. Joerhonnert v. Chr. |
31. Joerhonnert v. Chr.


## Epochen
* Enn vun der Mëttelsteenzäit, mesolithesch Jeeër-Fëscher-Sammler-Gruppen.
* Ufank vun der Megalithkultur an Europa.

## Evenementer
* 40. Joerhonnert v. Chr.: Grënnung vun der Stad Ur a Mesopotamien.
* 38. Joerhonnert v. Chr.: Zivilisatioun vu Kreta.
* 3761 v. Chr.: Ufank vun der jiddescher Zäitrechnung.
* 35. Joerhonnert v. Chr.: D'Sahara fänkt un zur Wüst ze ginn.
* D'Virfahre vun den Inuit wanderen iwwer d'Beringstrooss vun Asien an Alaska.
* An Egypten bilde sech zwee Kinnekräicher, Ënneregypten am Nildelta an Ueweregypten am Nildall. Géint der Enn vum 4. Joerdausend v. Chr. ginn déi zwee Kinnekräicher vum Pharao Menes vereenegt. D'egyptescht Räich geet du bis zum Sinai.

## Wichteg Persounen
* ëm 3300 v. Chr.: Ötzi, an eng Gletscherspléck gefall an der Géigend wou haut d'Grenz tëscht Éisträich an Italie verleeft, an 1991 als immens gutt erhalen Äismumie entdeckt ginn.

## Erfindungen an Entdeckungen
* Éischt cuneiform Schrëft an de Stied Uruk a Susa. Hieroglyphen an Egypten.
* D'Kurgan Kultur um Gebitt vum haitege Südrussland an der Ukrain domestizéiert d'Päerd an erfënnt de Won.
* D'Rief (*vitis vinifera*) gëtt a Mesopotamie kultivéiert. Déi meescht vun den haitegen Drauwenzorte stame vun hir of.
* ëm 3200 v. Chr.: Domestiziéirung vum Haushung an Indien.

## Um Spaweck
Lëscht vun de Pharaonen

Dës **Lëscht vun de Pharaonen** ass en Deel vun de .

D'Eckdaten, déi d'Grondgerüst vun der egyptescher Chronologie bilden, stamen aus Schrëfte vum 3. a 4. Joerhonnert n. Chr., déi den egyptesche Paschtouer Manetho zitéieren. Dem Manetho seng Andeelung an 30 Dynastien ass och haut nach d'Grondlag vun der Egyptologie, obwuel si a ville Punkten iwwerholl ass.

D'Nimm vun de Kinneke sinn hei deelweis an der egyptescher, deelweis an der griichescher Form uginn. D'Joresdatume berécksiichtegen d'Annalen nom Thomas Schneider a Wolfgang Helck, Datumen a Klamere komme vum Jürge vu Beckerath, *Münchner Ägyptologische Studien*, Band 46 an 49.

Wéinst ënnerschiddleche Sourcë kann een et leider net vermeiden, datt heiansdo Datumen tëscht verschiddenen Artikele vuneneen ofwäichen.

## Um Spaweck
*  Chronologie an aneres
Pallett vum Narmer

D**'Pallett vum Narmer** ass e wichtegen archeologesche Fond aus der Zäit vun 3100 bis 3000 v. Chr., mat e puer vun deenen alleréischten hieroglypheschen Inskriptiounen iwwerhaapt.

De britteschen Archeolog James E. Quibell huet d'Pallett 1898 bäi Ausgruewungen zu Hierakonpolis, der virdynastescher Haaptstad vun Ueweregypten, nach vëlleg intakt fonnt. Haut kann een d'Pallett am Egyptesche Musée vu Kairo bewonneren.

Et handelt sech ëm eng rituell Schminkpallett vum egyptesche Kinnek Narmer, mat op zwou Säite Biller, déi d'Victoire vum Süden (Ueweregypten) iwwer den Norden (Ënneregypten) duerstelle sollen.

Um Verso: E Fallek, den Horus, representéiert de Süden, deen op Papyrus, engem Symbol fir den Norden, steet, an deen eng Landmass mat Mënschekapp un engem Seel hält, wat d'Gefaangenschaft vum Norde bedeit. Ganz grouss gesäit een de Kinnek, mat der wäisser Kroun vun Ueweregypten, deen e Knëppel iwwer engem Prisonéier schwéngt an iwwer zwéin aner Prisonéier steet, déi den niddergeschloene Feind symboliséiere sollen. Hanner dem Kinnek gesäit een en Dénger, dee seng Sandale dréit. Ganz uewe vun der Pallett, tëscht Biller vun der Kougëttin Hathor, fënnt een den Numm vum Kinnek, zesummegesat aus den Hieroglyphen *nar* (e Fësch) an *mr* (chisel).

Um Recto si ganz uewen erëm zweemol d'Hathor mat dertëscht dem Numm vum Narmer. Drënner ass den Narmer selwer, déi Kéier mat der rouder Kroun vun Ënneregypten. Hanner him ass en Dénger mat senge Sandelen, a virun him fënnef Leit, véier dovu mat enger Standart, an nach virdrun zéng Feinden ouni Kapp. Do drënner, an der Mëtt vun der Pallett, sinn zwéi Panther mat Schlaangenhäls, déi anenee verschlonge sinn: et kann een Uewer- an Ënneregypten net méi trennen. An der Mëtt ass eng ronn Ausbuchtung fir d'Schmink, déi gläichzäiteg och d'Sonnescheif symboliséiere soll. Ganz ënne gesäit een de Kinnek a Form vun engem Stéier, deen eng Stad op d'Haren hëlt an e Feind zertrëppelt.

## Um Spaweck
* Grouss Fotoe vun der Pallett
* D'Narmer Pallett: De sigräiche Kinnek aus dem Süden
* ''Narmer Catalog'' (Narmer Pallette)
* Stan Hendrickx, Narmer Pallette Bibliography, 2017.

## Um Spaweck
Narmer

Den **Narmer** war de leschte virgeschichtleche Kinnek (Pharao) vun Egypten. Säin Numm gëtt als *stiechende Wels* oder *Schlagwels* gedeit (Verschidde Quelle bezweiwelen dat awer).

Den Narmer koum aus Ueweregypten an huet dee leschte Widderstand am Nordweste vum Nildelta (Ënneregypten) niddergeworf. Aner Source soen, datt et säin Nofollger Menes war, deen de wierklech allerleschte Widderstand an de Randgebidder vum Nildelta niddergeworf huet a sou Uewer- an Ënneregypte gëeent huet. Op alle Fall huet den Narmer awer schonn seng grouss Victoire op enger Ornamentpallett, déi 1898 zu Hierakonpolis fonnt gouf, duerstelle gelooss.

Mam Narmer geet e stënterleche kulturellen Opschwong duerch d'ganzt Land, an et kënnt kloer zu engem Iwwergang vun der prehistorescher zur eigentlecher egyptescher Konscht.

Dem Werner Kaiser no läit dem Narmer säi Graf zu Abydos, eng Duebelanlag am B-Kierfecht, mat der Nummer 17-18.

Et ass net ganz eendeiteg festzestellen, wien dem Narmer säi Virgänger war, verschidde Source schwätze vum Hor Ka (oder Hor Sechen?), anerer vum Skorpioun II.. Sécher schéngt awer ze sinn, datt ee Bouf vum Kinnek Narmer tatsächlich Mn, d.&nbsp;h. Menes geheescht huet, an ouni Zweiwel mam Hor Aha identesch ass.
Kuer

D**'Kuer** (och **Kar**, **Kor** oder **Korn**, *Chiers* op Franséisch; *Korn* op Däitsch) ass e Floss zu Lëtzebuerg, laanscht der Belsch an a Frankräich. Si ass en Niewefloss vun der Meuse.

D'Kuer entspréngt an der Gemeng Déifferdeng südlech vun Uewerkuer op enger Héicht vun 318 m, um Fouss vum *Ronnebierg* um Flouer *Korspronk*, a leeft dann a Richtung Norde bis op d**Biff'' tëscht [[Nidderkäerjeng]] a [[Péiteng]]. Do béit se of no Westen, fir da weider laanscht [[Lénger]] a Péiteng bis op [[Rodange]] ze lafen. Zu Rodange leeft s'eriwwer a Frankräich, duerch [[Lonkech]] a [[Longuyon]] ([[Departement Meurthe-et-Moselle]]) a mécht bei [[Torgny]] (Gemeng [[Rouvroy (Provënz Lëtzebuerg)|Rouvroy]]) op e puer Kilometer d'Grenz mat der Belsch. Se leeft virun duerch Frankräich, laanscht [[Montmédy]], ([[Departement Meuse]]) a [[Carignan (Ardennes)|Carignan]] ([[Departement Ardennes]]).

Op der Gemengegrenz vu [[Bazeilles]] mat [[Remilly-Aillicourt]], no bei [[Sedan]], leeft d'Kuer, no 112&nbsp;km an d'Meuse.

Si ass ee vun de lëtzebuergesche Waasserleef, deen net zum Baseng vun der [[Musel]] gehéiert.

=== Nieweflëss ===
***Zu Lëtzebuerg**
** [[Rouerbaach]] tëscht [[Déifferdeng]] an [[Nidderkäerjeng]]
** [[Mierbaach]] op der [[Biff]]
** [[Wessegbaach]] bei [[Lénger]]
** [[Millebaach (Kuer)|Millebaach]] zu [[Rolleng (Péiteng)|Rolleng]]
** [[Maragole]] am ''Grousse Brill'' tëscht [[Péiteng]] a [[Rodange]]
*** An der Belsch**
** [[Miezegerbaach]] zu [[Athus|Attem]]
***Op der belsch-franséischer Grenz**
** [[Ton]] 
***A Frankräich*'

** [[Brühl (Kuer)|Brühl]] mat dem *Ruisseau des Chmettes* bei [[Mont-Saint-Martin (Meurthe-et-Moselle)|Mont-Saint-Martin]] 
** *La Moulaine* 
** [[Crusnes (Baach)|Crusnes]]
** *Ruisseau de Poncel*
** [[Dorlon]] zu [[Charency-Vezin]]
** *Ruisseau d'Épiez* zu [[Épiez-sur-Chiers]]
** *Ruisseau de la Naue*
** *Ruisseau de Fresnois*
** [[Othain]]
** *Le Chabot*
** *Ruisseau des onze Fontaines*
** [[Thonne]]
** [[Loison]]
** *Ruisseau de la Charpenterie*
** *Ruisseau du Bouillon*
** *Ruisseau de Baâlon*
** *Ruisseau de Bièvres*
** *Ruisseau du Moulin*
** [[Marche (Baach)|Marche]]
** *Fossé des Dors*
** *Ruisseau du Woyen*
** *Ruisseau de Prêle*
** *Ruisseau du Fond de Naive*
** *Ruisseau de Nonne*
** [[Aunois]]
** *Ruisseau de la Fabrique*
** *Ruisseau de Lombut*
** *Ruisseau de Vaudimé*
** *Ruisseau rouge*
** *Ruz de Londres*
** *Ruisseau de Magne*
** *Ruisseau de Boulacourt* 
** *Ruisseau de Rubecourt''

### Debit

## Pollutioun am August 2019
Den 1. August 2019 ass um Terrain vun der Firma Kronospan zu Suessem e groussen Holzbrand ausgebrach. Wéi d'Réckhaltebecken d'Läschwaasser net méi all faasse konnten, ass et vun do aus an d'Kuer gelaf. An engem Pressecommuniqué hunn den Ëmweltministère an de CGDIS (Corps grand-ducal d'incendie et de secours) matgedeelt, datt Kuer duerch d'Läschwaasser staark belaascht gouf : d'Konzentratioun vun Ammonium (NH4+) hat staark zougeholl an et war kee geléiste Sauerstoff méi am Waasser, wat fatal fir d'Liewewiesen an der Baach war.
## Kuckt och

## Um Spaweck
Ernst Abbe

Den **Ernst Abbe**, gebuer den 23. Januar 1840 zu Eisenach, a gestuerwen de 14. Januar 1905 zu Jena, war en däitschen Astronom, Physiker a Sozialreformer.

Den Abbe gouf 1870 Professer zu Jena. Vun 1877 bis 1889 war hien Direkter vum Observatoire vu Jena. Duerno huet en d'wëssenschaftlech Leedung vun den opteschen Ateliere vum Carl Zeiss iwwerholl, a gouf ugestallt fir d'Technik vum Mikroskop weider z'entwéckelen.

Nom Doud vum Carl Zeiss huet hien als Mateegentëmer vu *Carl Zeiss Jena* déi Firma an d*Carl-Zeiss-Stëftung* changéiert, woubäi de Benefice un déi Leit verdeelt gouf, déi do geschafft hunn.

Dem Abbe seng gréisst Leeschtunge waren an der Entwécklung vum moderne Mikroskop, de fotografesche Lënsen an der Prismespektiv.

## Kuckt och
* Lëscht vu Physiker

## Um Spaweck
* Websäit vun der Ernst-Abbe-Stiftung
Hans Albert

Den **Hans Albert**, gebuer den 8. Februar 1921 zu Köln, ass en däitsche Philosoph.

Hien ass den Haaptvertrieder vum Kritesche Rationalismus an Däitschland.

### Wierker
**Traktat über kritische Vernunft*, (1968), Tübingen, 1991.
1412

## Evenementer
* Géint de Jan Hus, dee géint kierchlech Mësstänn priedegt, gëtt d'Interdikt verhängt; den Hus verléisst Prag, wou hien Doyen vun der Universitéit war, a geet a Südbéimen.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* : Jeanne d'Arc, franséisch Nationalheldin, déi am Honnertjärege Krich d'Fransouse géint d'Englänner gefouert huet († 1431)

## Gestuerwen
* 28. Oktober: Margarethe I., Kinnigin vun Dänemark, Norwegen a Schweden (* 1353)
## Um Spaweck
1414

## Evenementer
* 5. November: Ufank vum Konzil vu Konstanz (bis den 22. Abrëll 1418).
* Kréinung vum Sigismund vu Lëtzebuerg zum däitsche Kinnek zu Oochen (d'Wiel zum Kinnek war schonn 1411).

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 21. Juli: Sixtus IV., Poopst vu 1471-1484 († 1484)

## Gestuerwen

## Um Spaweck
1415

## Evenementer
* : de Konzil vu Konstanz verurteelt d'Schrëfte vum John Wycliffe a fuerdert vum Jan Hus seng Häresie ëffentlech ze widderruffen; wéi den Hus dat awer net wëllt maachen, gëtt him de Prozess wéinst Heresi gemaach, hie gëtt exkommunizéiert an duerno zum Doud duerch Verbrenne verurteelt.
* 25. Oktober: de Kinnek vun England Henry V. gewënnt géint d'Fransousen an der Schluecht vun Azincourt (cf. Honnertjärege Krich).

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 21. September: Friedrich III., däitsche Kinnek zanter 1440 a Keeser vu 1452-1493 († 1493)

## Gestuerwen
* 12. Abrëll: Walram III. vu Lëtzebuerg-Ligny, Grof vu Saint-Pol, vu Ligny, Här vu Roussy a vu Beauvoir.
* : Jan Hus, béimesche Reformator, zu Konstanz verbrannt (* ëm 1369)
* 25. Oktober: Antoine vu Brabant, Herzog vu Brabant, vu Limburg a vu Lëtzebuerg.

## Um Spaweck
Nu Hor (Falke II.)

Den **Nu Hor (Falke II.)** ass an alegyptesche Kinnek aus der predynastescher Zäit (0. Dynastie).

Seng Existenz ass beluecht duerch Behälteren, déi zu Tura fonnt goufen.

## Literatur zum Theema
* Kayser/Dreyer, *Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Abteilung Kairo*, 38, 1982, Wiesbaden.
Hat Hor

Den **Hat Hor** ass an alegyptesche Kinnek aus der predynastescher Zäit (0.Dynastie).

Seng Existenz ass duerch e Gefääss, dat zu Tura fonnt gouf, beluecht.

## Literatur zum Theema
* Kayser/Dreyer, *Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Abteilung Kairo*, 38, 1982, Wiesbaden.
Iri (Hor)

Den **Iri (Hor)** ass an alegyptesche Kinnek aus der predinastescher Zäit (0.Dynastie). De Jürgen von Beckerath liest den Numm vum Kinnek "Hor Ra", Bartha "Hor Ru" (Léiw).

Dem Kinnek säi Graf ass vum Flinders Petrie zu Abydos um fréiere Kierfecht Umm el-Qaab lokaliséiert ginn (Graf Nr B1/2).

## Um Spaweck
* D'Graf vum Iri (Hor)
Jürgen von Beckerath

De **Jürgen von Beckerath**, gebuer den 19. Februar 1920, a gestuerwen de 26. Juni 2016, war en däitschen Egyptolog.

De Beckerath huet sech besonnesch duerch seng Bicher *"Chronologie des pharaonischen Ägypten"* (*Münchner Ägyptologische Studien*, Band 46) an *"Handbuch der ägyptischen Königsnamen"* (*Münchner Ägyptologische Studien*, Band 49), déi haut zu de Standardwierker vun der Egyptologie gehéieren, en Numm gemaach.
1413

## Evenementer
* 20. Mäerz: Den Henry V. gëtt Kinnek vun England.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
*20. Mäerz: Henry IV., Kinnek vun England (1399-1413), Grënner vum Haus Lancaster (* 1367).

## Um Spaweck
Hans Albert Einstein

Den **Hans Albert Einstein**, gebuer de 14. Mee 1904 zu Bern an der Schwäiz, a gestuerwen de 26. Juli 1973 zu Woods Hole am Massachusetts an de USA, war e gebiertege Schwäizer Ingenieur.

Den Hans Albert war den éischte Jong vum Albert Einstein a senger Fra Mileva Maric. Säi Papp huet déi Zäit zu Bern um Patentbüro geschafft a sech nieft senger Aarbecht u senge physikaleschen Theorië vill mat dem klengen Hans Albert ofginn. 1910 koum e Bridderchen zu Zürich op d'Welt, dat war de klengen *Eduard*, deen de Spëtznumm *Tete* krut.

1910 ass d'Famill op Berlin geplënnert, wou et der Mamm awer net gefall huet. Well hiert Bestietnes scho virdrun net méi an der Rei war, ass d'Mamm mat deenen zwee Kanner zeréck op Zürich gaangen. Den Hans Albert huet staark ënner der Trennung gelidden. 1919 si seng Eltere gescheet ginn.

Den Hans Albert war e ganz gudde Schüler. No der Première huet hien ugefaangen op der ''Eidgenösssecher Technescher Héichschoul'' (ETH) zu Zürich Technik ze studéieren. 1926 war hie Bauingenieur an hien huet duerno e puer Joer zu Dortmund am Stolbau geschafft.

Nodeem den Hans Albert sech 1927 mat der Frieda Knecht bestuet hat, ass d'Relatioun mat sengem Papp, déi sech ofgekillt hat, erëm besser ginn. Den Hans Albert an d'Frieda haten dräi Kanner mateneen, de *Bernhard Caesar* (*1930), zwee Joer drop de *Klaus Martin*, dee mat sechs Joer un Diphterie gestuerwen ass. Hiert drëtt Kand war d'Adoptivmeedchen *Evelyn* (*1941), dat 1958 gestuerwen ass. Ee Joer drop bestuet den Hans Albert sech mat enger Doktesch, der Elisabeth Roboz, mat där hie keng Kanner hat.

1930 ass säi Brudder Eduard u Schizophrenie erkrankt an huet misse psychiatresch am *[[Burghölzli]]* zu Zürich internéiert ginn, wou hien 1965 gestuerwen ass.

Enn 1933 ass säi Papp mat senger zweeter Fra Elsa an d'USA ausgewandert, wou hien eng nei Aarbechtsplaz zu Princeton am New Jersey fonnt hat. Véier Joer drop fiert och den Hans Albert an d'Vereenegt Staaten, ganz eleng, fir no enger Aarbecht ze sichen. Ufank 1938 kënnt hien an d'Schwäiz zeréck, fir schonn am Juni vum selwechte Joer mat senger ganzer Famill an North Carolina ze plënneren, wou hien eng Plaz als Fuerschungsingenieur fir Landwirtschaft fonnt hat. Spéider huet hien zu Pasadena um *California Institute of Technology* geschafft.

1947 plënnert den Hans Albert mat senger Famill op Berkeley, wou hie bis 1971 als Professer fir Hydraulik Course gëtt.

Seng Mamm stierft 1948 zu Zürich a säi Papp 1955 zu Princeton (USA).

De 26. Juli 1973 stierft den Hans Albert Einstein un Häerzversoen.
1416

## Evenementer

## Konscht & Kultur

## Wëssenschaft & Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
*2. Abrëll: Ferdinand I., Kinnek vun Aragonien vu 1412-1416 (* 1380)
*30. Mee: Hieronymus vu Prag, béimesche Geléierten a Matgrënner vun der hussitescher Beweegung, mat e puer vu sengen Iddse souguer méi radikal wéi den Jan Hus selwer (* 1365)
* Bridder vu Limburg, Miniaturmoler.

## Um Spaweck
1851

## Evenementer

### Europa
#### Lëtzebuerg
* : D'Gemeng Walfer gëtt aus engem Deel vun der Gemeng Steesel erausgeléist.
* : Aus Deeler vun der Gemeng Steesel an der Gemeng Kielen  entsteet d'Gemeng Koplescht.

### Afrika

### Amerika

#### USA
* 18. September: The New York Times gëtt gegrënnt

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 19. Januar: Jacobus Kapteyn, hollänneschen Astronom.
* 24. Januar: Jean Philippe Wagner, lëtzebuergesche Schoulmeeschter a Professer.
*: Jean-Pierre Schmit, lëtzebuergesche Bauer a Politiker.
* : Emile Lefort, lëtzebuergesche Jurist a Member vum Staatsrot.
*27. Mäerz: Richard Ernst Kepler, däitschen Illustrateur a Moler.
* : Édouard Wolff, lëtzebuergesche Riichter.
* : Guillaume Bigourdan, franséischen Astronom.
* 12. Abrëll: Edward Walter Maunder, britteschen Astronom a Bibelfuerscher.
* 13. Abrëll: Michel Weyler, lëtzebuergesche Moler.
* 15. Mee: Ernest Werling, lëtzebuergesche Moler.
* 18. Mee: Philippe Bech, lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
* : Jean-Pierre Knepper, lëtzebuergeschen Architekt an Hobby-Historiker.
* 12. Juni: Pol Plançon, franséische Basssänger.
* : Michel Engels, lëtzebuergesche Moler.
* 23. Juli: Nicolas van Werveke, lëtzebuergeschen Historiker.
* 24. August: Léon Frédéricq, belschen Naturwëssenschaftler a Moler.
* : Ferdinand Foch, franséischen Offizéier.
* 21. Oktober: Auguste Liger, lëtzebuergeschen Affekot.
* 22. Oktober: Blaise Illig, franséische Militär.
* 21. November: Désiré-Joseph Mercier, belschen Theolog a Kardinol.
* 23. November: Jonas Basanavičius, litaueschen Dokter, Wëssenschaftler a Politiker.
* 21. Dezember: Paul Séjourné, franséischen Ingenieur.
* 28. Dezember: Michel Fohl, lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.

## Gestuerwen
* : Mary Shelley, brittesch Schrëftstellerin.
* : François-Charles Collin, Politiker a Geometer.
* 13. Mäerz: Karl Lachmann, däitsche Philolog
* 10. Juli: Louis Daguerre, franséische Kënschtler, Pionéier vun der Fotografie.
* 19. Dezember: Joseph Mallord William Turner, englesche Moler.

## Um Spaweck
1853

## Evenementer

### Europa
#### Lëtzebuerg
* 23. September: D'Regierung Simons hëlt hir Aarbecht op.

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

Bis 1853 hat Japan sech komplett isoléiert an et ass weeder e Wueren- nach e Kulturaustausch ginn. An deem Joer ass den amerikanesche Commodore Matthew C. Perry mat sengem Krichsschëff an d'Bucht vun Tokyo geseegelt an huet quasi mat Waffegewalt Japan vum Mëttelalter an déi modern Zäit katapultéiert.

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik
De franséische Cheemiker Charles Frederick Gerhardt huet den Aspirin erfonnt.

## Gebuer
* : Pierre Wolff, lëtzebuergesche Professer an Auteur.
* 21. Januar: Émile Mouris, belschen Architekt.
* : Thomas David Anderson, schotteschen Amateurastronom.
* 11. Februar: Leopold van Werveke, lëtzebuergesch-elsass-loutrengesche Geolog.
* 30. Mäerz: Vincent van Gogh, hollännesche Moler.
* 23. Abrëll: Jules-Auguste Lemire, franséische Geeschtlechen a Politiker.
* 31. Mee: Georges Dewandre, belschen Ingenieur.
* : Pierre Hentges, lëtzebuergesche Politiker a Sportler.
* 24. Juli: Henri-Alexandre Deslandres, franséischen Astronom.
* 17. August: Nicolas Pierre Kunnen, lëtzebuergeschen Enseignant a Politiker.
* 30. August: Henri Neuman, lëtzebuergesche Jurist a Member vum Staatsrot.
* : Jean Petermann, lëtzebuergeschen Eisebunner a Päiperleksspezialist.
*: Jean-Pierre Nau, lëtzebuergeschen Industriellen, Geschäftsmann, Gemengepolitiker an Deputéierten.
* 11. Oktober: Pierre Schiltz, lëtzebuergesche kathoulesche Geeschtlechen a Politiker.
* 13. Oktober: Emile Wolter, lëtzebuergesche Politiker.
* 25. Oktober: Jules Keiffer, lëtzebuergeschen Auteur a Politiker.
* : Jean-Jacques Heilmann, franséischen Erfinder.
* 12. Dezember: Lucien Linden, belsche Botaniker.
* 24. Dezember: Jean-Baptiste Weicker, lëtzebuergeschen Agronom a Politiker.

## Gestuerwen
* 26. Januar: François Auguste Tinant, lëtzebuergesche Botaniker.
* : Mathias Schergen, lëtzebuergesche Steemetzer.
* 19. Februar: Joseph-Ernest Buschmann, lëtzebuergesche Schrëftsteller, Drécker an Enseignant
* 17. Mäerz: Christian Doppler, éisträichesche Physiker.
* 15. Abrëll: Auguste Laurent, franséische Cheemiker.
* 24. Abrëll: Charles Metz, lëtzebuergesche Journalist, Politiker an Entreprener.
* : François Arago, franséische Physiker an Astronom.
## Um Spaweck
1854

## Evenementer

### Europa

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik
### Astronomie
* 22. Juli: Den däitschen Astronom Arthur Auwers entdeckt d'Spiralgalaxie NGC 6503.
* 26. Oktober: Den ireschen Astronom William Parsons entdeckt d'Balkespiralgalaxie NGC 90 an d'Spiralgalaxie NGC 93.

## Gebuer
* : Nicolas Grang, lëtzebuergeschen Offizéier a Kongospionéier.
* 15. Januar: Gustave Wilhelmy, lëtzebuergesche Politiker.
* : Ruth Belville, brittesch Entreprenesch: 'Greenwich Time Lady'
* : Victor Dondelinger, lëtzebuergeschen Ingenieur.
* 18. Abrëll: Ludwig Levy, däitschen Architekt.
* : Mathias Kraus, lëtzebuergesche Schoulmeeschter a Libraire.
* 19. Juni: Prosper Biwer, lëtzebuergeschen Architekt.
* 26. Juni: Prosper Müllendorff, lëtzebuergesche Journalist, Historiker an Iwwersetzer.
* : Leoš Janáček, tschechesche Komponist.
* 16. Juli: Joseph-Alexandre Muller, lëtzebuergesche Komponist.
* : Jules Salentiny, lëtzebuergesche Forstingenieur.
* : Heinrich Kreutz, däitschen Astronom.
* 17. September: David Dunbar Buick, schottesch-amerikaneschen Ingenieur an Industriellen.
* 16. Oktober: Oscar Wilde, iresche Schrëftsteller.
* 20. Oktober: Arthur Rimbaud, franséischen Dichter.
* 11. November: Léon Namur, Apdikter zu Iechternach.
* 28. November: Jean Thill, lëtzebuergesche Geeschtlechen, Professer an Historiker.
* : Theodore Risch, lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
* 29. Dezember: Solon Irving Bailey, US-amerikaneschen Astronom.

## Gestuerwen
* 26. Januar: Augustin Schlinck, lëtzebuergesche Metzler, Wäinhändler a Politiker.
* 22. Juni: Auguste Metz, lëtzebuergesche Politiker, Entreprener an Industriepionéier.
* 14. August: Jean-Baptiste Pinth, lëtzebuergesche Bauer a Politiker.
* 18. November: Edward Forbes, britteschen Naturfuerscher.
* 12. Dezember: Giovanni Francesco Pressenda, italieenesche Geiemécher.

## Um Spaweck
1855

## Evenementer

### Europa
#### Lëtzebuerg
* 25. Februar: Déi éischt Operett op Lëtzebuergesch, *[[De Scholdschäin]]* vum Dicks, gëtt an der Stad Lëtzebuerg opgefouert.
* 25. November: D'Chamber stëmmt e Gesetz iwwer den Opbau vun engem Eisebunnsreseau zu Lëtzebuerg.

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik
### Astronomie
* : Den ireschen Astronom William Parsons entdeckt déi elliptesch Galaxien NGC 67, NGC 69 an NGC 71, d'Balkespiralgalaxie NGC 72 an d'Spiralgalaxien NGC 70 an NGC 74.

## Gebuer
* Mathias Diederich, lëtzebuergeschen Politiker.

* 24. Februar: Michel Fallize, lëtzebuergesche Geeschtlechen a Missionnaire.
* 13. Mäerz: Percival Lowell, US-amerikaneschen Astronom.
* 17. Abrëll: Hélène Entenich-Wivenes, lëtzebuergesch Hiewan.
* 20. Abrëll: Victor Feyder, lëtzebuergeschen Dokter.
* 27. Abrëll: Ernest Arendt, lëtzebuergesche Riichter a Vizepresident vum Staatsrot.
* 20. Juli: Pierre Puiseux, franséischen Astronom a Geolog.
* 26. Juli: Ferdinand Tönnies, däitsche Soziolog a Philosoph.
* 31. Juli: Joseph Steichen, lëtzebuergesche Jurist a President vum Staatsrot.
* : Antoine Hansen, lëtzebuergesche Politiker.
* 17. November: Ferdinand Rodary, franséischen Eisebunnsingenieur an Erfinder.

## Gestuerwen
* 26. Januar: Gérard de Nerval, franséische Schrëftsteller.
* 23. Februar: Carl Friedrich Gauß, däitsche Mathematiker an Astronom.
* 27. Februar: Aloïs Hunin, belsche Moler.
* 31. Mäerz: Charlotte Brontë, brittesch Schrëftstellerin.
* : Félix Thyes, lëtzebuergesche Schrëftsteller.
* 15. Oktober: Joseph-Louis André, lëtzebuergeschen Historiker a Politiker.
* 11. November: Søren Kierkegaard, dänesche Philosoph.
* 26. November: Adam Mickiewicz, polneschen Dichter.
* : Jean-Pierre Pescatore, lëtzebuergesch/franséischen Entreprener, Banquier a Mäzen.
* 19. Dezember: Jean François Schmit-Brück, lëtzebuergesche Buchhändler, Pabeierfabrikant, Buchdrécker a Politiker.
* 20. Dezember: Pierre-Ernest Dams, belsch-lëtzebuergesche Politiker a Riichter.
* 27. Dezember: Barthélemy Foehr, Buergermeeschter vun Iechternach.

## Um Spaweck
1856

## Evenementer

### Europa

* 24. Abrëll: Zu Wien gëtt de Grondstee fir d'Votivkierch geluecht.
#### Lëtzebuerg
* 21. Februar: D'Spuerkeess gëtt zu Lëtzebuerg gegrënnt.
* : D'Banque internationale à Luxembourg bréngt deen éischte lëtzebuergesche Geldschäin (10 Daler) eraus.
* : D'Gemeng Reckeng op der Mess gëtt opgedeelt an d'Gemeng Leideleng entsteet.
* 27. November: Staatsstreech vun 1856 zu Lëtzebuerg.

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* : Henri Simon, Wallounesche Schrëftsteller.
* : Victor Ferrant, lëtzebuergeschen Naturfuerscher a -moler.
*  Gérard Portielje, belsche Moler.
* : Maurice Koechlin, franséischen Ingenieur.
* 11. Mäerz: Reginald Bottomley, englesche Moler, deen zu Lëtzebuerg gewunnt huet.
* 23. Abrëll: Max Margules, éisträichesche Meteorolog.
* 24. Abrëll: Philippe Pétain, franséische Maréchal a President.
* : Joseph Fischer, lëtzebuergeschen Ingenieur an Industriellen.
* : Sigmund Freud, éisträicheschen Dokter a Grënner vun der Psychoanalyse.
* 22. Mee: François Gonnessiat, franséischen Astronom.
* 23. Juni: Joseph Weber, lëtzebuergeschen Zänndokter, Auteur an Diplomat.
* 26. Juli: George Bernard Shaw, ireschen Theaterschrëftsteller, Literatur-Nobelpräisdréier.
* 17. August: Edgar Cossé, franséische Fabrikdirekter.
* 22. August: Karl Friedrich Küstner, däitschen Astronom.
* 12. Oktober: Paul Ulveling, lëtzebuergesche Riichter a Member vum Staatsrot.
* 14. Oktober: Louis-Gustave Binger, franséischen Offizéier, Explorateur a Gouverneur.
* 29. November: Theobald von Bethmann Hollweg, däitsche Politiker.
* 23. Dezember: Charles Schaefer, lëtzebuergeschen Diplomat a Kolonialist.
* 28. Dezember: Woodrow Wilson, 28. President vun den USA.

## Gestuerwen
* : David d'Angers, franséische Sculpteur.
* : Emmanuel d'Huart, franséischen Offizéier an Historiker.
* 17. Februar: Heinrich Heine, däitschen Dichter, Schrëftsteller a Journalist.
* 18. Februar: Wilhelm von Biela, däitsch-éisträicheschen Offizéier an Astronom.
* 13. Mäerz: Jean-François Gangler, lëtzebuergesche Sproochpionéier.
* 12. Mee: Marie-Françoise-Ferdinande Boch, lëtzebuergesch Schrëftstellerin.
* : Amedeo Avogadro, italieenesche Cheemiker a Physiker.
* 14. Juli: Willibrord Macher, lëtzebuergeschen Nottär a Buergermeeschter.
* 29. Juli: Robert Schumann, däitsche Komponist.
* 31. Oktober: Jacques Lamort, lëtzebuergeschen Entreprener, Editeur a Politiker.

## Um Spaweck