open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grand Prix d'Ouverture La Marseillaise 2021

Déi **42. Editioun vum [[Grand Prix d'Ouverture La Marseillaise]]** gouf den 31. Februar 2021 gefuer.

Se stoung um Kalenner vun der UCI Europe Tour 2021 an der Kategorie 1.1. an et war déi éischt Kompetitioun vun der Coupe de France am Vëlossport 2021.

D'Course gouf vum Fransous Aurélien Paret-Peintre gewonnen.
Cholet-Pays de la Loire 2021

Déi **42. [[Cholet-Pays de Loire]]** gouf den 28. Mäerz 2021 gefuer. Se stoung um Kalenner vum UCI Europe Tour 2019 an der Kategorie 1.1. Et war déi zweet Kompetitioun fir d'Coupe de France am Vëlossport 2021.

D'Course gouf vum Italieener Elia Viviani gewonnen.
## Generalklassement
Roue tourangelle 2021

Déi **19. Editioun vun der [[Roue tourangelle]]** gouf de 4. Abrëll 2021 gefuer. Se stoung um Kalenner vun der UCI Europe Tour 2021 an der Kategorie 1.1.

Et war och déi drëtt Kompetitioun vun der Coupe de France 2021.

### Generalklassement
Pontevedra

**Pontevedra** ass eng Stad am Nordweste vu Spuenien. Si läit an der autonomer Regioun Galicien an an der Provënz Pontevedra.

## Fotoalbum vu Pontevedra

File:Paseo Marítimo de Pontevedra capital e Isla de Tambo.jpg
File:Pontevedra 13 Praza da leña.jpg
File:Ravachol.jpg
File:Pontevedra city Seafront promenade.jpg
File:Santa Maria a Maior de Pontevedra 02 retouched.jpg
File:Pontevedra. Museo García Flórez.jpg
File:Pontevedra-Peatonal (10959050904).jpg
File:Pontevedra Capital Puente de los Tirantes Torre y haces de cables.jpg


## Kuckt och
* Lëscht vun de spuenesche Groussstied

## Um Spaweck
Gustave Serta

De **François Nicolas Gustave Serta**, gebuer den 8. November 1866 zu Waasserbëlleg, a gestuerwen de 6. Dezember 1940 an der Stad, war en Ingenieur an Architekt deen haaptsächlech ëffentlech Gebaier, dorënner de Stater Jongelycée, gebaut huet.

Hie war de Fils vum Schouster Gustave Nicolas Serta (1835-1911) an der Josephine Schmit.

1916 war eng Strooss um Lampertsbierg no him genannt ginn (Rue Serta), déi awer 1925 a Rue Alfred-de-Musset ëmgenannt gouf.
Valérie Schafer

D**'Valérie Schafer**, gebuer de 14. Dezember 1976, ass eng franséisch Historikerin.

Nodeems si *Chargée de recherche* am Institut des sciences de la communication vum 
CNRS war, ass si zanter 2018 Professorin fir zäitgenëssesch Geschicht op der Uni Lëtzebuerg.

Si ass an der Computergeschicht, sou wéi an der Geschicht vun Datennetzwierker an Telekommunikatioun spezialiséiert. Si interesséiert sech haaptsächlech fir d'Geschicht vum Internet a vum Web a fir d'Geschicht vun den europäeschen Digitalkulturen an -infrastrukturen.
Sean Takats

De **Sean Takats**, gebuer den 9. Oktober 1974 zu New York City, ass en ungaresch-US-amerikaneschen Historiker an Ekonomist.

## Carrière
Hie schafft op der Universitéit Lëtzebuerg als Fachwëssenschaftler a Professer fir digital Geschicht.

Ausserdeem ass hie Mataarbechter am C²DH. Do leet hien den DHARPA Projet (*Digital history advanced research project*).

Hien huet  op der Yale University an op der University of Michigan Ekonomie a Geschicht studéiert.

Vum 1. Oktober 2016 bis den 30. Juni 2017 war hie *Professeur associé* op der George-Mason Universitéit am Virginia.

Hien ass den Direkter vun Zotero an den Haaptacteur vun Tropy mat der Abby Mullen (George Mason University).
Monique Weis

D**'Monique Weis**, gebuer den 19. Dezember 1971 zu Déifferdeng, ass eng lëtzebuergesch Historikerin an zanter 2021 Professorin fir Geschicht an der Fréier Neizäit op der Uni Lëtzebuerg.

## Liewen
D'Monique Weis huet 2001 en Doktorat a Geschicht gemaach (Philosophie et Lettres).

Vun 2005 bis 2020 war si *chercheure qualifiée* beim *Fonds national de la Recherche scientifique* (FRS-FNRS) vun der Belsch. Ausserdeem huet si op der Université libre de Bruxelles Geschicht vun der Neizäit a Reliounsgeschicht enseignéiert. Vun 2007 bis 2011 war si och Coordinatrice vum Schwéierpunkt-Pol *City and Society in the Low Countries 1200-1800*, a vun 2013 bis 2016 Leederin vum *Centre interdisciplinaire d'Étude des Religions et de la Laïcité*.

## Fuerschung
Hire Schwéierpunkt an der Fuerschung ass d'Herzogtum Lëtzebuerg am 16. a 17. Joerhonnert als Peripherie a Grenzland vun den Nidderlanden.

## Publikatiounen (Auswiel)
* mam Peperstraete, Sylvie: *Des Saints et des Martyrs, Hommage à Alain Dierkens.* Editions de l'ULB, 2018.
**Philippe de Marnix et le Saint Empire. Les connexions allemandes d'un porte-parole de la Révolte des Pays-Bas 1566-1578.* Société royale d'histoire du protestantisme belge, 2004.
* *Les Pays-Bas espagnols et les États du Saint Empire (1559-1579). Priorités et enjeux de la diplomatie en temps de troubles.* Editions de l'Université de Bruxelles, 2003.
* *Légitimer la répression des troubles. Les correspondances du pouvoir espagnol avec les princes allemands au début de la Révolte des Pays-Bas (1566-1568).* Archives générales du Royaume, 2003.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergeschen Historiker
Gare Grouss-Hetteng

D**'Gare Grouss-Hetteng** ass eng SNCF-Gare op der Eisebunnsstreck Metz - Zoufftgen zu Grouss-Hetteng a Frankräich. 
## Geschicht

## Zich déi an der Gare halen

## Um Spaweck

* Gare Hettange-Grande
Eisebunnsstreck Metz - Zoufftgen

D**'Eisebunnsstreck Metz - Zoufftgen** ass eng franséisch Eisebunnsstreck am Museldepartement an der Regioun Grand Est. Si verbënnt dat franséischt Eisebunnsnetz mat deem lëtzebuergeschen, andeems se vun der Metzer Gare bis op d'Grenzuertschaft Zoufftgen féiert, vu wou aus se Uschloss un d'CFL-Streck 6 huet.

Am franséischen nationalen Eisebunnsnetz huet se d'Codenummer 180000.
Eisebunnsstreck Réding - Metz

D**'Eisebunnsstreck Réding - Metz** ass eng franséisch Eisebunnsstreck am Museldepartement an der Regioun Grand Est. Si verbënnt d'Gare vu Réding mat där vu Metz.

Am nationale franséischen Eisebunnsnetz huet se d'Codenummer 140 000.
CFL 2400

D**'CFL-Serie 2400** ass eng Serie Rei vun elektreschen Automotricë vun der CFL. Et handelt sech ëm de Modell Coradia Stream High Capacity vum Zuchconstructeur Alstom.

Den Autorail gouf am September 2022 op der Berliner Fachfoire *InnoTrans* virgestallt. Déi éischt Ramm vun am Ganze 34 gouf de 5. Januar 2023 op Lëtzebuerg geliwwert. Déi aner kommen an de Méint dono no a gi vu September 2024 un um CFL-Reseau no an no agesat, virun allem op der Nordstreck, ma och op de Linnen a Richtung Athus, Arel a Lonkech.

Si hunn um éischten a leschten Element zwéi Stäck (am mëttelsen een), an d'Ramme sinn 80 oder 160 m laang. Vun de kuerze goufen der 22 bestallt, vun de laangen der 12.

Als Neierunge gëtt et do ë. a. en automatesche System fir Passagéier ze zielen, an den Asaz vun der ATO-Technologie (*Automated Train Operation*), déi et z.&nbsp;B. erlaabt, d'Vitess automatesch unzepassen.

Ier se zum regulären Asaz koumen, goufen tëscht Enn Abrëll an Ufank Juli 2024 Nuetstester op der Streck gemaach, fir haaptsächlech d'elektresch Alimentatioun z'iwwerpréiwen.

Den 29. September 2024 hunn d'Mobilitéitsministesch Yuriko Backes, den CFL-Generaldirekter Marc Wengler an den CFL-Verwaltungsrotspresident Jeannot Waringo an der Ettelbrécker Gare déi éischt Ramm (d'Nummer 2410) op hirem éischte regulären Asaz ageweit.

Zënter dem 15. Oktober 2025 sinn d'Automotricen als Ramm (Unité Multiple) mat zwou Unitéiten vun der Série 2400 am kommerziellen Asaz.

De 19. Januar 2026 ass mat der 2502 déi éischt sechsdeeleg Automotrice an den Asaz komm, dëst op der Streck Lëtzebuerg-Athus. 
 

D'Gefierer vun der 2400er Serie hu successiv, bis November 2025, déi vun der Serie Z2/CFL 2000 ersat, déi zanter den 1990er Joren am Asaz waren.

## Biller

File:CFL 2405 (52393771750).jpg|Éischt Virstellung am Sept. 2022
File:CFL 2409 Luxembourg.jpg|D'Automotrice 2409 an der Gare Lëtzebuerg
File:Plaque CFL 2410.jpg|Erënnerungsplack u Bord vun der Automotrice 2410 


## Um Spaweck

* CFL 2400 op rail.lu
* Pressecommuniqué vum 20.09.2022 op cfl.lu.
Coolio

De **Coolio**, gebuer den 1. August 1963 als *Artis Leon Ivey Jr.* zu Monessen, am Pennsylvania, a gestuerwen den 28. September 2022 zu Los Angeles, war en US-amerikanesche Rapper a Schauspiller.

Hien hat seng gréisst Succèsen an den 1990er Joren, virun allem mam Stéck *Gangsta’s Paradise* (1995) a mat dem Album mam selwechten Numm, an deem en d'Musek vum Stevie Wonder sengem Lidd *Pastime Paradise* gesamplet hat. 1996 huet hien e Grammy fir dëst Lidd gewonnen.

Säi Stéck *I Remember* aus dem Album *It Takes a Thief* (1993) gouf spéiderhi fir de Soundtrack vun der Dessin animé-Serie *[[Beavis and Butt-Head]]* geholl.

Als Schauspiller war de Coolio ë. a. an e puer Televisiounsserien an e puer B-Filmer ze gesinn.

## Discographie

## Filmographie (Auswiel)
* 1997: *[[Batman & Robin]]*
* 1999: *[[Judgement Day]]*
* 2000: *[[The Convent (Film)|The Convent]]* 
* 2000: *Shriek If You Know What I Did Last Friday the Thirteenth*
* 2001: *Gangland *
* 2001: *Get Over It*
* 2002: *Storm Watch*
* 2003: *[[Daredevil (Film)|Daredevil]]*
* 2003: *[[Red Water]]*
* 2004: *[[Dracula 3000]]*
* 2004: *A Wonderful Night in Split*
* 2005: *[[Pterodactyl]]*

## Um Spaweck
André Gruber

Den **André Gruber**, gebuer den 19. Juli 1869 zu Ëlwen, a gestuerwen den 12. Februar 1926 zu Dikrech, war e lëtzebuergeschen Zänndokter a Lokalpolitiker.

Nom Doud vum Pierre Pemmers gouf hien den 19. August 1922 zum Buergermeeschter vun der Gemeng Dikrech ernannt. Am Dezember 1924 krut hien eng weider Ernennung als Buergermeeschter vun Dikrech an ass dat bis zu sengem Doud bliwwen.

## Gielercher

* Chevalier vum Ordre de Léopold (Promotioun 1926) (à titre posthum)
Zotero

**Zotero** ass en Open Source Literaturverwaltungsprogramm fir d'Sammelen, d'Verwalten an d'Zitéiere vu verschiddenen Online- an Offline-Quellen. Zotero ënnerstëtzt d'Beaarbechte vu bibliographeschen Donnéën a vu Literaturlëschten, besonnesch a wëssenschaftleche Publikatiounen.
Franco Dragone

De **Franco Dragone**, gebuer den 12. Dezember 1952 zu Cairano an Italien, a gestuerwen den 30. September 2022 zu Kairo, war e belschen Theaterregisseur an Entreprener vun italieenescher Ofstamung.

Hie gouf besonnesch bekannt wéinst de Spektakelen déi e fir de Cirque du Soleil organiséiert huet. Zanter 2000 hat hie seng eegen Entreprise *[[Dragone]]* zu La Louvière an der Belsch, fir Spektakelen an Evenementer z'organiséieren
Victor Poos

De **Victor Poos**, gebuer de 24. Mee 1920 zu Stengefort, a gestuerwen de 25. Januar 2015 zu Dikrech, war e lëtzebuergeschen Zwangsrekrutéierten, Geometer a Lokalpolitiker.

De Victor Poos gouf de 6. Oktober 1942 an den Arbeitsdienst geruff an hie krut de Stellungsbefehl fir d'Wehrmacht den 21. Juli 1943.

Hie war vun 1969 bis 1975 Member vum Gemengerot vun der Gemeng Dikrech an an där Zäit vu Januar 1970 bis November 1974 Buergermeeschter vun Dikrech
Françoise Folmer

D**'Françoise Folmer**, gebuer de 6. Januar 1961 zu Esch-Uelzecht, ass eng lëtzebuergesch Architektin a Politikerin.

No hirer Schoulzäit am Kolléisch an op der *Sandia Prep. High School* zu Albuquerque (New Mexico), huet si op der École spéciale d'architecture zu Paräis an am Haus der Technik zu Essen Architektur studéiert an 1995 den Architektebüro *team 31* gegrënnt vun deem si bis 2013 *Associée gérante* war.

An der Tëschenzäit huet se 2009 *Alto*, e Betrib fir Projektmanagement a Koordinatioun vu Sécherheet a Gesondheet gegrënnt an duerno, 2011 *Expression(s)*, eng Berodungsfirma fir de Bauberäich a fir eng nohalteg Entwécklung.

2012 gouf si vun der Banque Internationale à Luxembourg zur *Woman Business Manager of the Year gewielt*. Si ass och Member vun der Initiativ „5 vir 12“ an där sech Bierger an Entrepreneren zesummendinn, fir iwwer d'Zukunft vum Lëtzebuerger Land ze schwätzen.

Um Nationalkongress vun Déi Gréng ass si den 21. Mäerz 2015 zur Parteipresidentin vun der Partei gewielt ginn. Se huet dës Positioun awer am Juni 2018 opgi fir méi Zäit mat hirer Famill verbréngen.

D'Françoise Folmer war vun 2018 bis 2023 Conseillère an der Gemeng Kiischpelt.

## Wierker als Architektin (Auswiel)

* Vergréisserung an Ëmbau vum Lycée Robert-Schuman (1999-2007)
Frédéric François

De **Frédéric** ("**Fritz**") **François**, gebuer de 15. Abrëll 1852 zu Dikrech, a gestuerwen den 9. Juni 1909 zu Bonn, war e lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.

Hie war 30 Joer laang Affekot um Dikrecher Barreau, vun 1899 (1905 erëmgewielt) bis zu sengem Doud Deputéierten vum Kanton Dikrech an der Chamber an tëscht 1903 an 1909 Buergermeeschter vun der Gemeng Dikrech.
CFL 250

D**'CFL-Serie 250** war eng Serie vun elektreschen Automotricë vun der CFL, déi tëscht 1975 an 2005 am Asaz waren. Se war och nach ënner dem Spottnumm *Moulinex* bekannt.

Et handelt sech ëm Gefierer vum franséische Constructeur Carel et Fouché déi der SNCF-Serie Z 6100 geglach hunn an déi liicht g'ännert goufen. Sou gouf et just 2 Diere pro Säit pro Waggon amplaz dräi, déi mëttels Këscht gouf ewechgelooss, amplaz vun der franséischer Sëtzkonfiguratioun (2+3), gouf d'2+2 Andeelung wéi an de Wegmann-Voiturë gebraucht an d'Nuese kruten dräi breet orange Sträifen am Géigesaz zu enger bei der SNCF.

Se goufen op manner frequentéierte Linnen agesat: déi vu Beetebuerg op Volmerange-les-Mines, vun Esch-Uelzecht op Audun-le-Tiche, vun Näerzeng op Ëtteng, vu Kautebaach op Wolz a vun Dikrech op Ettelbréck.

2005 goufe se mat der Serie 2200 ersat.

2006, huet d'CFL déi Rammen, mat Ausnam vum Motorwon vun der 254 deen no enger Kollisioun net méi ze gebrauche war, un d'rumänesch Eisebunn verkaf.

## Um Spaweck

* CFL 250 op rail.lu
Mathias Weyrich

De **Mathias Weyrich**, gebuer den 20. Oktober 1889 zu Uewerwuermer, a gestuerwen den 22. Dezember 1975 zu Réimech, war e lëtzebuergesche Wënzer a Lokalpolitiker.

Hie war dat zweet vun néng Kanner vun der Koppel Michel Weyrich a Madeleine Marx. Scho säi Papp Michel Weyrich war Schäffe vun der Wuermer Gemeng. Als Wënzerjong ass en an de Betrib vun den Elteren eragewuess an huet en nom Doud vu sengem Papp 1920 weidergefouert. Den 1. Januar 1929 huet e säin éischt Mandat am Gemengerot ugetrueden an ass spéider och Schäffe ginn. An déi Zäit ass och d'Grënnung vun der Wuermer Kellereigenossenschaft gefall, wou e vun Ufank u President vum Opsiichtsrot war. Vun 1939 bis 1961 war e President vum Kommitee, duerno gouf en zum Éierepresident ernannt.

Vum 1. Januar 1934 un huet e fir ee Joer den Interim als Wuermer Buergermeeschter gemaach bis zu den nächste Gemengewalen am Hierscht 1934, well de virege Buergermeeschter Pierre May säi Wunnsëtz an eng aner Gemeng verluecht hat.

Vum 1. Januar 1946 u war en du gewielte Buergermeeschter vun der Wuermer Gemeng bis den 31. Dezember 1963, duerno hat e bis zu sengem Doud den Titel vum Éierebuergermeeschter.
CFL 260

D**'CFL-Serie 260** war eng Serie vun 2 elektreschen Automotricë vum CFL aus der SNCF-Serie Z 6100, déi do ënner den Nummeren Z 6168 an Z 6169 agedroe waren. Et waren dräideeleg Automotricë mat engem Motorwon, enger Remorque an der Mëtt, an engem Steierwon.

Déi éischt war 1981 bei der SNCF gelount ginn, fir séier en Ersatz fir d'254 ze hunn, där hire Steierwon de 24. Mäerz 1981 bei enger Entgleisung an der Afaart vun der Zwickau schwéier beschiedegt gi war. Am Mee 1982 gouf déi Ramm du bei der SNCF kaaft an als N° 261 immatrikuléiert. 1985 gouf eng zweet Garnitur kaaft an als N° 262 immatrikuléiert.

Enn 2005 nodeem d'CFL d'2200er a Betrib geholl hat, goufe s'aus dem Déngscht geholl an zesumme mat den 250er a Rumänien verkaaft wou se moderniséiert goufen an zanter 2006 an der rumänescher Klass 58 lafen. 
## Um Spaweck

* CFL 260 op rail.lu
Mike Koedinger

De **Mike Koedinger**, gebuer de 17. Mäerz 1970 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Editeur.

Hien ass President vum Verwaltungsrot vun MM Publishing and Media, a Besëtzer vum Verlag Maison Moderne.

## Liewen

De Mike Koedinger war 2009 Matgrënner vun der Associatioun *Design Friends* an ass zanter 2016 Member am Presserot.

2023 gouf hien zum President vun der European Magazine Media Association gewielt.
## Publikatiounen
Seng éischt Publikatioun war de Restaurant-Guide *Explorator* (1994-2021), duerno koume weider Publikatiounen no, déi et haut net méi gëtt: 
* *[[Nightlife]]* (1997-2002)
* *[[Nico (Zäitschrëft)|Nico]]* (2002-2012)
* *[[Archiduc]]* (2010-2019)
* *[[Désirs]]* (2004-2012)

Zanter 2000 kënnt de *[[PaperJam|Paperjam]]* (op franséisch) an zanter 2011 *[[Delano]]* (op englesch) eraus. Weider Publikatioune vu Maison Moderne si *[[City (Zäitschrëft)|City]] * a *[[Flydoscope]]*.

## Um Spaweck
* "The mké-Touch." Interview op land.lu, 13.06.2002.
* "De la croissance." Interview op Land.lu 03.10.2014.
* Fiche Mike Koedinger op paperjam.lu, gekuckt 2022-10-04.
* mikekoedinger.com, perséinlech Websäit.
Tëschent den Zeilen

***Tëschent den Zeilen*** ass e Roman op Lëtzebuergesch vum Jhemp Hoscheit, deen 2022 bei Kremart Editions hirer Serie Kanephora erauskoum.

## Ëm wat geet et am Roman?
De Roman thematiséiert d'Liewe vun der Famill Gelser tëscht dem Mäerz an dem Juni 2020, an der Zäit vum Confinement nom Ausbroch vun der COVID-19-Pandemie zu Lëtzebuerg. De Papp ass Auteur, d'Mamm schafft bei enger Assurancë-Gesellschaft, an d'Lena, hir Duechter, ass eng Schülerin am Teenager-Alter. Allen Dräi musse s'ewell hiren Alldag op ongewinnt Manéier vun doheem aus bewältegen, wat net ëmmer evident ass...
Jom-Kippur-Krich

De **Jom-Kippur-Krich** (Hebräesch: מלחמת יום כיפור) war e Krich vum 6. bis de 25. Oktober 1973, dee vun Egypten, Syrien an nach aneren arabesche Staate géint Israel gefouert gouf. Nom Palestinakrich (1948/49), der Suezkris (1956) an dem Krich vu Sechs Deeg vun 1967 war et de véierten arabesch-israeelesche Krich am Kader vum Noostkonflikt. Op der arabescher Säit geet éischter vum **Ramadan-Krich** oder **Oktoberkrich** (Arabesch: حرب أكتوبر oder حرب تشرين) rieds, well en dat Joer an de Faaschtemount Ramadan gefall ass.

En huet de 6. Oktober 1973, op Jom Kippur, deem héchste jiddesche Feierdag, mat engem Iwwerraschungsugrëff vun Egypten a Syrien op de Sinai an op d'Golanhéichten ugefaangen, déi 6 Joer virdru vun Israel wärend dem Krich vu Sechs Deeg eruewert gi waren. Déi zwéin éischt Deeg sinn d'egyptesch a syresch Arméie virukomm, dono huet d'israeelesch Arméi ugefaangen, se nees zeréckzedrécken. No zwou Woche waren d'Syrer nees komplett vun den Golanhéichten verdriwwen. Am Sinai huet d'israeelesch Arméi zwou egyptesch Arméien duerchbrach, ass iwwer de Suezkanal (déi al Linn vum Waffestëllstand vum Krich vu Sechs Deeg) ewech virugefuer an huet eng ganz egyptesch Arméi ofgeschnidden, ier de Waffestëllstand, dee vun der UNO ausgehandelt gi war, de 24. Oktober 1973 a Kraaft gertrueden ass.
CFL 40

D**'CFL-Serie 40** (ex PH-Serie G) waren dräi Damplokomotive vum CFL dee se no 1944 vum Prënz iwwerholl hat. Se goufen tëscht 1953 an 1957 ausgemustert.
Gare Lérouville

D**'Gare Lérouville** ass eng Zuchgare zu Lérouville, am Meusedepartement. Se gëtt vun der SNCF ugefuer.

## Eisebunnsstreck
* Paräis - Stroossbuerg (fr)
* Lérouville - Metz (fr)
* Lérouville - Pont-Maugis (fr)

## Um Spaweck

* Gare Metz-Ville (SNCF) (Franséisch)
Gare Igel

D**'Gare Igel** ass eng Gare vun der däitscher Eisebunn. Se läit zu Igel an Däitschland.

## Eisebunnsstrecken
* Ehrang - Igel 
* *[[Nims-Sauerdallstreck]]* (net méi a Betrib)

## Zich déi an der Gare halen
Tom Hulce

Den **Tom Hulce**, gebuer als *Thomas Edward Hulce* de 6. Dezember 1953 zu Whitewater, ass en US-amerikanesche Schauspiller, Theater- a Filmproduzent.
 
Hie gouf bekannt duerch d'Roll vum Mozart déi hien am Film *[[Amadeus (Film)|Amadeus]]* (1984) vum Milos Forman gespillt huet.
 
## Filmographie
### als Schauspiller
#### Kino
* 1977: *September 30, 1955* - Regie: James Bridges - Haaptacteuren: Richard Thomas, Susan Tyrrell
* 1978: *National Lampoon's Animal House* - Regie: John Landis - Haaptacteuren: Stephen Furst, Mary Louise Weller
* 1980: *Those Lips, Those Eyes* - Regie: Michael Pressman - Haaptacteuren: Frank Langella, Glynnis O'Connor
* 1984: *[[Amadeus (Film)|Amadeus]]* - Regie: Milos Forman - Haaptacteuren: F. Murray Abraham, Elizabeth Berridge
* 1986: *[[Echo Park (Film 1986)|Echo Park]]* - Regie: Robert Dornhelm - Haaptacteuren: Susan Dey, Michael Bowen
* 1987: *[[Slam Dance]]* - Regie: Wayne Wang - Haaptacteuren: Mary Elizabeth Mastrantonio, Virginia Madsen
* 1988: *Dominick & Eugene* - Regie: Robert M. Young - Haaptacteuren: Ray Liotta, Jamie Lee Curtis
* 1988: *Shadowman* - Regie: Piotr Andreyev - Haaptacteuren: Jeroen Krabbé, Manouk van der Meulen
* 1989: *Parenthood* - Regie: Ron Howard - Haaptacteuren: Steve Martin, Mary Steenburgen
* 1989: *Black Rainbow* - Regie: Mike Hodges - Haaptacteuren: Rosanna Arquette, Jason Robards
* 1991: *The Inner Circle* - Regie: Andrey Konchalovskiy - Haaptacteuren: Lolita Davidovich, Bob Hoskins
* 1993: *Fearless* - Regie: Peter Weir - Haaptacteuren: Jeff Bridges, Isabella Rossellini
* 1994: *[[Frankenstein (Film 1994)|Frankenstein]]* - Regie: Kenneth Branagh - Haaptacteuren: Robert De Niro, Kenneth Branagh
* 1995: *Wings of Courage* - Regie: Jean-Jacques Annaud - Haaptacteuren: Elizabeth McGovern, Val Kilmer
* 2008: *Stranger Than Fiction* - Regie: Marc Forster - Haaptacteuren: Will Ferrell, Emma Thompson
* 2008: *Jumper* - Regie: Doug Liman - Haaptacteuren: Hayden Christensen, Diane Lane

## Um Spaweck
Mary Elizabeth Mastrantonio

D**'Mary Elizabeth Mastrantonio**, gebuer de 17. November 1958 zu Lombard, ass eng US-amerikanesch Schauspillerin.

Bekannt Filmer mat hir sinn *The Color of Money* (1983) vum Martin Scorsese, *The Abyss* (1989) vum James Cameron, *Robin Hood: Prince of Thieves* (1991) vum Kevin Reynolds an *The Perfect Storm* (2000) vum Wolfgang Petersen.

Si ass vun 1990 u mam iresche Filmregisseur Pat O'Connor bestuet.

## Filmographie
### Kino
* 1983: *The King of Comedy* - Regie: Martin Scorsese - Haaptacteuren: Robert De Niro, Michelle Pfeiffer
* 1983: *[[Scarface (1983)|Scarface]]* - Brian De Palma - Haaptacteuren: Al Pacino, Michelle Pfeiffer
* 1986: *The Color of Money* - Regie: Martin Scorsese - Haaptacteuren: Paul Newman, Tom Cruise
* 1987: *[[Slam Dance]]* - Regie: Wayne Wang - Haaptacteuren: Tom Hulce, Virginia Madsen, Harry Dean Stanton
* 1989: *The January Man* - Regie: Pat O'Connor - Haaptacteuren: Kevin Kline, Susan Sarandon
* 1989: *The Abyss* - Regie: James Cameron - Haaptacteuren: Ed Harris, Michael Biehn
* 1990: *Fools of Fortune* - Regie: Pat O'Connor - Haaptacteuren: Iain Glen, Julie Christie
* 1991: *Class Action* - Regie: Michael Apted - Haaptacteuren: Gene Hackman, Colin Friels
* 1991: *Robin Hood: Prince of Thieves* - Regie: Kevin Reynolds - Haaptacteuren: Kevin Costner, Morgan Freeman
* 1992: *White Sands* - Regie: Roger Donaldson - Haaptacteuren: Willem Dafoe, Mickey Rourke
* 1992: *Consenting Adults* - Regie: Alan J. Pakula - Haaptacteuren: Kevin Kline, Kevin Spacey
* 1995: *Three Wishes* - Regie: Martha Coolidge - Haaptacteuren: Patrick Swayze, Joseph Mazzello
* 1995: *Two Bits* - Regie: James Foley - Haaptacteuren: Jerry Barone, Patrick Borriello
* 1999: *Limbo* - Regie: John Sayles - Haaptacteuren: David Strathairn, Vanessa Martinez
* 1999: *My Life So Far* - Regie: Hugh Hudson - Haaptacteuren: Colin Firth, Irène Jacob
* 2000: *The Perfect Storm* - Regie: Wolfgang Petersen - Haaptacteuren: George Clooney, Mark Wahlberg
* 2001: *Tabloid* - Regie: David Blair - Haaptacteuren: Matthew Rhys, John Hurt
* 2003: *Standing Room Only* - Regie: Deborra-Lee Furness -(Kuerzfilm)
* 2015: *Amok* - Regie: R.E. Rodgers - Haaptacteuren: Josh Hamilton, Juliet Rylance
### Televisioun
* 1985: *Mussolini: The Untold Story* - (TV-Mini-Serie) - (3 Episoden)
* 2005-2006: *Without a Trace* - (TV-Serie) - (10 Episoden)
* 2010: *Law & Order: Criminal Intent* - (TV-Serie) - (14 Episoden)
* 2012-2017: *Grimm* - (TV-Serie) - (7 Episoden)
* 2013-2014: *Hostages * - (TV-Serie) - (8 Episoden)
* 2015-2016: *Limitless* - (TV-Serie) - (22 Episoden)
* 2017-2019: *The Punisher* - (TV-Serie) - (4 Episoden)
* 2018-2020: * Blindspot * - (TV-Serie) - (22 Episoden)

## Um Spaweck
Bruno Latour

De **Bruno Latour**, gebuer den 22. Juni 1947 zu Beaune, a gestuerwen den 9. Oktober 2022 zu Paräis, war e franséische Soziolog a Philosoph. Seng Schwéierpunkttheme louchen an der Wëssenschafts- an an der Techniksoziologie. De Latour war ee vun de Grënner vun der Acteur-Réseaus-Theorie.

Als Wëssenschafstsoziolog huet hien dat gesellschaftlecht Ëmfeld erfuerscht, an deem "Wëssen" a "Wëssenschaft" entstinn; d.&nbsp;h., wat fir Paradigme mat beaflossen, wat herno als Fuerschungsresultat "objektiv" oder "neutral" duergestallt gëtt.

## Wierk

## Gielercher
*
*
*

## Um Spaweck
Abbes Hever

Den Albert Jean Baptiste Charles, genannt **Abbes Hever**, gebuer de 16. Mee 1939 zu Esch-Uelzecht a gestuerwen den 12. Oktober 2022 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Graphiker.

Hien huet eng Rëtsch Publicitéitsaffiche realiséiert, absënns fir d'Demokratesch Partei a fir d'Sécurité routière a war fir den Design vu Publikatioune vum Gesondheetsministère a vum Office du ducroire responsabel.

Uganks der 1980er Joren war hie President vun der Summerakademie.

## Ausstellungen (Auswiel)

* Kollektivausstellung « La Femme dans la peinture luxembougeoise », 1982, Villa Vauban
Daniel Day-Lewis

Den **Daniel Day-Lewis**, gebuer als *Daniel Michael Blake Day-Lewis* den 29. Abrëll 1957 zu London, ass en englesch-iresche Schauspiller

Hien ass ee vun de bedeitendsten iresch-engleschen Theater- a Filmschauspiller. Hie war a Filmer vu grousse Filmregisseure wéi Steven Spielberg, Paul Thomas Anderson, Stephen Frears, Michael Mann a Martin Scorsese ze gesinn.

A *[[Phantom Thread]]*, eegenen Aussoen no säi leschte Film, huet d'lëtzebuergesch Schauspillerin Vicky Krieps déi weiblech Haaptroll nieft dem Day-Lewis gespillt.

## Filmographie
### Kino
* 1971: *[[Sunday, Bloody Sunday]]* - Regie: John Schlesinger - Haaptacteuren: Peter Finch, Glenda Jackson
* 1982: *[[Gandhi (Film)|Gandhi]]* - Regie: Richard Attenborough - Haaptacteuren: Ben Kingsley, Candice Bergen
* 1984: *[[The Bounty (Film 1984)|The Bounty]]* - Regie: Roger Donaldson - Haaptacteuren: Mel Gibson, Anthony Hopkins
* 1985: *[[My Beautiful Laundrette]]* - Regie: Stephen Frears - Haaptacteuren: Richard Graham, Winston Graham
* 1985: *[[A Room with a View]]* - Regie: James Ivory - Haaptacteuren: Maggie Smith, Helena Bonham Carter
* 1986: *[[Nanou (Film)|Nanou]]* - Regie: Conny Templeman - Haaptacteuren: Imogen Stubbs, Jean-Philippe Écoffey
* 1988: *[[The Unbearable Lightness of Being]]* - Regie: Philip Kaufman - Haaptacteuren: Juliette Binoche, Lena Olin
* 1988: *[[Stars and Bars (Film 1988)|Stars and Bars]]* - Regie: Pat O'Connor - Haaptacteuren: Harry Dean Stanton, Kent Broadhurst
* 1989: *[[Eversmile, New Jersey]]* - Regie: Carlos Sorin - Haaptacteuren: Mirjana Jokovic, Gabriela Acher
* 1989: *[[My Left Foot]]* - Regie: Jim Sheridan - Haaptacteuren: Brenda Fricker, Kirsten Sheridan
* 1992: *[[The Last of the Mohicans (Film 1992)|The Last of the Mohicans]]* - Regie: Michael Mann - Haaptacteuren: Madeleine Stowe, Russell Means
* 1993: *[[The Age of Innocence]]* - Regie: Martin Scorsese - Haaptacteuren: Michelle Pfeiffer, Winona Ryder
* 1993: *[[In the Name of the Father]]* - Regie: Jim Sheridan - Haaptacteuren: Emma Thompson, Pete Postlethwaite
* 1996: *[[The Crucible]]* - Regie: Nicholas Hytner - Haaptacteuren: Winona Ryder, Paul Scofield
* 1997: *[[The Boxer]]* - Regie: Jim Sheridan - Haaptacteuren: Emily Watson, Daragh Donnelly
* 2002: *[[Gangs of New York]]* - Regie: Martin Scorsese - Haaptacteuren: Leonardo DiCaprio, Cameron Diaz
* 2005: *[[The Ballad of Jack and Rose]]* - Regie: Rebecca Miller - Haaptacteuren: Catherine Keener, Camilla Belle
* 2007: *[[There Will Be Blood]]* - Regie: Paul Thomas Anderson - Haaptacteuren: Paul Dano, Ciarán Hinds
* 2009: *[[Nine (Film)|Nine]]* - Regie: Rob Marshall - Haaptacteuren: Nicole Kidman, Marion Cotillard
* 2012: *[[Lincoln (Film 2012)|Lincoln]]* - Regie: Steven Spielberg - Haaptacteuren: Sally Field, David Strathairn
* 2017: *[[Phantom Thread]]* - Regie: Paul Thomas Anderson - Haaptacteuren: Vicky Krieps, Lesley Manville

## Gielercher
* 1990: Oscar als beschte Schauspiller am Film *My Left Foot* (1989)
* 2008: Oscar a Golden Globe als beschte Schauspiller am Film *There Will Be Blood* (2007)
* 2013: Oscar a Golden Globe als beschte Schauspiller am Film *Lincoln* (2012)

## Um Spaweck
Kent Broadhurst

De **Kent Broadhurst**, gebuer de 4. Februar 1940 zu Saint-Louis, ass en US-amerikanesche Schauspiller.

## Filmographie
### Kino
* 1980: *Brubaker* - Regie: Stuart Rosenberg - Haaptacteuren: Robert Redford, Yaphet Kotto
* 1982: *[[The Verdict (Film 1982)| The Verdict]]* - Regie: Sidney Lumet - Haaptacteuren: Paul Newman, Charlotte Rampling
* 1983: *Lovesick* - Regie: Marshall Brickman - Haaptacteuren: Dudley Moore, Elizabeth McGovern
* 1983: *[[Silkwood]]* - Regie: Mike Nichols - Haaptacteuren: Meryl Streep, Kurt Russell
* 1985: *Silver Bullet* - Regie: Daniel Attias - Haaptacteuren: Gary Busey, Everett McGill
* 1988: *[[Stars and Bars (Film 1988)|Stars and Bars]]* - Regie: Pat O'Connor - Haaptacteuren: Daniel Day-Lewis, Harry Dean Stanton
* 1983: *A Shock to the System* - Regie: Jan Egleson - Haaptacteuren: Michael Caine, Elizabeth McGovern
* 1992: *Mac* - Regie: John Turturro - Haaptacteuren: Nicholas Turturro, Ellen Barkin
* 1993: *The Dark Half* - Regie: George A. Romero - Haaptacteuren: Timothy Hutton, Amy Madigan
* 1994: *[[Léon (Film)|Léon]]* - Regie: Luc Besson - Haaptacteuren: Jean Reno, Natalie Portman
* 1996: *[[Un divan à New York]]* - Regie: Chantal Akerman - Haaptacteuren: Juliette Binoche, William Hurt
* 1997: *[[Boys Life 2]]* – Episod: *Alkalai, Iowa* - Regie: Mark Christopher

## Um Spaweck
Beschneidung

Als **Beschneidung** bezeechent ee verschidde chirurgesch Ännerunge vun de Geschlechtsorganer bei Männer oder Fraen. 
## Männlech Beschneidung

Bei der Beschneidung gëtt eng beweegbar Haut (*[[Virhaut]]*), déi d'Eechel (*Glans*) vum männleche Penis ëmschléisst, ganz oder deelweis mat engem klenge chirurgeschen Agrëff ewechgeholl.

Am Juddentum huet d'Beschneidung eng primär reliéis Bedeitung. Um Dag vun der Beschneidung, den 8. Dag no der Gebuert, gëtt e grousst Fest gefeiert. D'Beschneidung gëtt dacks vun engem sougenannte Mohel, engem Beschneidungsspezialist gemaach. Am Islam gi Jongen tëscht dem Alter vu 7 an 10 Joer beschnidden.

## Weiblech Beschneidung
Déi weiblech Beschneidung gëtt och Klitoridektomie genannt, oder och Vulvektomie.

## Kuckt och
* Weiblech Genitalverstümmlung
Ulf Kristersson

Den **Ulf Kristersson**, gebuer den 29. Dezember 1963 zu Lund, ass e schweedesche Politiker.

Hien ass zanter Oktober 2017 President vun der Partei Moderata an zanter dem 18. Oktober 2022 Premierminister vun enger rietsliberaler Regierung.

## Um Spaweck
Robert Golob

De **Robert Golob**, gebuer den 23. Januar 1967 zu Šempeter pri Gorici, ass e sloweenesche Politiker. Hien ass zanter Januar 2022 President vun der gréng-liberaler Partei Gibanje Svoboda. Als Folleg vun de Parlamentswalen am Abrëll 2022 gouf hien de 25. Mee 2022 zum sloweenesche Ministerpresident gewielt.

## Liewen a Karriär
De Golob huet bis 1994 op der Universitéit Ljubljana Elektrotechnik studéiert, an och do promovéiert. Dono war e mat engem Fulbright-Stipendium Gaaschtdozent um Georgia Institute of Technology zu Atlanta. Vu Mee 1999 bis Juni 2000 war hie Staatssekretär am sloweenesche Wirtschaftsministère. 2004 huet hie mat aneren déi sloweenesch Stroumversuergungsentreprise Gen-I gegrënnt, an där e 15 Joer laang President vum Conseil de Surveillance war.

Enn 2021 huet hien d'Entreprise verlooss fir an d'Politik ze goen. Hie gouf am Januar 2022 zum President vun der grénger Partei Z.DEJ gewielt, déi sech dunn a "Fräiheetsbeweegung" (*Gibanje Svoboda*) ëmgenannt huet. Hie war bei de Parlamentswalen am Abrëll 2022 hire Spëtzekandidat. D'GS krut mat 34,5 Prozent déi meescht Stëmmen.

## Um Spaweck
Concours littéraire national 2023

De **[[Concours littéraire national]] 2023** war ee lëtzebuergesche Literaturconcours, dee vum Kulturministère organiséiert gouf. En huet sech 2023 ëm Dréibicher fir Film (Fiktioun, Animatioun, Experimentalfilm) gedréint.

Auteuren, déi musse Lëtzebuerger sinn oder zu Lëtzebuerg wunnen, konnte bis den 12. Juni 2023 déi vun hinne verfaasst Texter, no Modalitéiten, déi vum Kulturministère festgeluecht goufen, areechen. Si konnten op Lëtzebuergesch, Däitsch, Franséisch an/oder Englesch sinn.

Wéi virdru gouf et zwou Kategorië Präisser: fir Auteuren tëscht 12 an 19 Joer, a fir déi méi al.

De Jury huet sech zesummen aus Eileen Byrne, Claude Kremer, Christiane Kremer, Viviane Thill a Claude Waringo zesummegesat.

D'Präisser goufen de 14. Dezember 2023 iwwerreecht.

## Gewënner
*1. Präis: *Dead Woman Waltzing* vun der Janine Horsburgh;
* 2. Präis: *Le blanc immense* vun der Jana Montorio;
* 3. Präis: *Aorta* vun der Lena Junker.
**Jonk Auteuren**
* 1. Präis: *House of Illusions* vun der Julia Ingersoll.
Zaldotekierfecht Lommel

Mat dem Begrëff Zaldotekierfecht Lommel kënnen zwéi Kierfechter zu Lommel gemengt sinn:
* den däitesche Kierfecht oder
* de polnesche Kierfecht
Bësch vu Meerdal

De **Bësch vu Meerdaal** (*Forêt de Meerdael/Meerdaalwoud* oder och *Bois de Meerdael/Meerdaalbos*) ass en 1 320 Hektar grousse Bësch am Süde vu Louvain op der Grenz vum flämeschen a wallounesche Brabant. Duerch de Bësch leeft vu Süden no Norden d'N25 déi do Hamme-Mille mat Blanden verbënnt. De Bësch gehéiet zu engem Komplex vun dräi Staatsbëscher südlech vu Louvain, déi aner zwéi sinn de Bësch vun Egenhoven an de Bësch vun Heverlee.

Grad wéi d'Forêt de Soignes an den Hallerbos, huet e fréier zum sougenannte Kuelebësch gehéiert dee sech duerch d'Mëttels-Belsch gezunn huet. Zwéin Drëttel vum Bësch si Lafholzaarte vun deenen d'Eech déi representatiivst ass. Bei den Nolenhëlzer ass et d'Fatzeg Dänn déi bei wäitem de gréissten Undeel huet (ronn 75 %).
Waudru vu Mons

D**'Waudru vu Mons** (och *Waldetrude, Waldetrudis, Waltrudis, Vaudru*,  *Waltraud* oder *Waltraut*), gebuer uganks vum 7. Joerhonnert (méiglecherweis 612 zu Cousolre), a gestuerwen den 9. Abrëll ëm 688 zu Mons, war eng Adeleg aus der Dynastie vun de Merowenger an ass eng Helleg vun der kathoulescher Kierch.

Der Waudru hir Eltere waren der Grof Walbert an d'Bertila, hir Schwëster d'Adelgonde (Adelgundis). Béid Mamm a Sëschter gëllen och als Helleg. Si war mam Vincent Madelgaire (Madelgarius), Grof vum Hainaut an en héije Beamten um Haff vum Kinnek Dagobert I. bestuet. D'Koppel hat véier Kanner: d'Aldetrude, d'Madelberte, de Landry (Landricus) an den Dentelin, déi alle véier och als Helleg deklaréiert goufen.

Nodeems hire Mann Madelgaire an d'Klouschter Hautmont bei Maubeuge agetruede war, dat hie selwer gegrënnt hat, huet och d'Waudru zwee Joer drop, ëm 656, eng Benediktinerabtei gegrënnt, a gouf Äbtissin dovun. Ronderëm dat Klouschter ass dat haitegt Mons entstanen.

Si läit an der Kierch Sainte-Waudru zu Mons begruewen.

Den 9. Abrëll ass hire Gedenkdag am Hellegekalenner. Zu Mons ass dat den 12. August, wa wärend der *[[Ducasse de Mons|Ducasse]]* ë.&nbsp;a. och hir Reliquien an enger grousser Pressessioun duerch Mons gedroe ginn.

Nieft Mons gëtt et och zu Herentals eng *Sint Waltrudis*-Kierch.

## Literatur
*H. Platelle, Que savons-nous au juste de sainte Waudru? In: Mélanges de science religieuse 44 (1987), 147–170;
*Vera Schauber u. Hanns M. Schindler, Heilige und Namenspatrone im Jahreslauf, Augsburg 1993, 149.
*Anne Marie Helvétius, Abbayes, évêques et laïques. Une politique du pouvoir en Hainaut au Moyen Âge (VIIe-XIe siècle), Brüssel, 1994, 45–54
*Fr. De Vriendt, Le dossier hagiographique de Ste Waudru, abbesse de Mons (IXe-XIIe s.), in Mémoires et publications de la Société des Sciences, des Arts et des Lettres du Hainaut, 98 (1996), 1–37
*Fr. De Vriendt, La tradition manuscrite de la Vita Waldetrudis (BHL 8776–8777). Les mécanismes de propagation d'un récit hagiographique régional (IXe-XVe siècles), in Analecta Bollandiana, 117 (1999), 319–368.

## Kuckt och
* Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen
## Um Spaweck

* ''Waltraud von Mons'' am ''Ökumenisches Heiligenlexikon''
Hallerbos

Den **Hallerbos** ass e 552 Hektar grousse Bësch südëstlech vun Halle. Ronn 500 Hektar leien am Flämesche Brabant, eng 50 am Wallounesche Brabant (*Forêt de Hal*). En erstreckt sech iwwer eng Rei vu Koppen déi den Dall vum Molenbeek vun deem vum Hain trennen.

De Bësch ass virun allem bekannt well op grousse Streecher am Ënnerholz géint Enn Abrëll, uganks Mee, déi blo-mof Bësch-Hyazinthe bléien.

## Geschicht
Den Hallerbos ass e Relikt vum Kuelebësch (la:*Silva Carbonaria*; fr.: *forêt Charbonnière*), dee bis an den Héichmëttelalter existéiert huet. Enn vum 18. Joerhonnert war en nach mat enger Sträif Bësch mat der Forêt de Soignes / Zoniënwoud, am Südoste vu Bréissel, verbonnen.

Déi eelst schrëftlech Quell, an där en ernimmt gouf, ass vu 686 wéi d'Waudru vu Mons se dem Klouschter, ronderëm dat Mons entstanen ass, geschenkt huet. 1239 gouf en zu gläichen Deeler där Abtei, dem Grof vum Hainaut an dem Grof vu Bréissel ënnerstallt. Leschtgenannten huet seng Part kuerz dono dem Grof vum Hainaut iwwerlooss. Am 15. Joerhonnert goung de Besëtz vun der Grofschaft Hainaut un d'Herzogtum Bourgogne, spéider un d'Habsburger.

De Kinnek Felipe IV. vu Spuenien, deen ë. a. och Herzog vum Hainaut war, hat de Bësch mat der Stad Halle dem Herzog vun Arenberg als Pand iwwerlooss, deen dunn de 14. November 1652, wéi de Kinnek seng Schold net konnt bezuelen, zu 2/3 an de Besëtz vun den Arenbergs koum. Deemools hat de Bësch nach eng Fläch vun iwwer 900 ha. No enger Zäitche koum et zu Onstëmmegkeeten tëscht der Abtei St. Waudru an den Herzoge vun Arenberg iwwer de Verkaf vun Holz, soudatt de Bësch 1779 gedeelt gouf, wat mat 24 Grenzmaarken, déi opgeriicht goufen, festgehale gouf (eng Säit mat SW fir Sainte Waudru, eng mat AR fir Arenberg). 20 vun deene Maarke stinn haut nach do.

Wärend der Franséischer Revolutioun gouf d'Klouschter Sainte Waudru opgeléist a säi Besëtz, dorënner de Bësch, verstaatlecht. 
1822 gouf den Hallerbësch der *Algemene Nederlandse Maatschappij ter begunstiging van de Volksvlijt* ënnerstallt, déi, no der Sezessioun a Grënnung vun der Belsch, d'Société générale de Belgique gouf. 1831 hunn d'Herzoge vun Arenberg deen Deel vum Bësch zeréckkaaft.

Wärend dem Éischte Weltkrich hunn déi däitsch Besatzer all déck Beem am Bësch ewechgehaen, wat dem Bësch säin haitegt *jonk* Ausgesi gëtt. Nom Krich gouf de Besëtz vun der Famill Arenberg, déi Däitsch war, fir zukünfteg Reparatiounsbezuelunge beschlagnaamt, a goung 1929 definitiv an de Besëtz vum Staat iwwer. Tëscht 1930 an 1950 gouf de Bësch nees opgeforst. No de sëllege Staatsreforme gehéiert de Bësch haut der flämescher, resp. zu engem Zéngtel, der wallounescher Regioun.

E puer grouss Griechten déi vun de Baachen, déi all hir Quellen am Hallerbos hunn, an de Buedem gegruewe goufen, splécken de Bësch a fënnef Deeler an Nord-Süd-Richtung. Duerch de Bësch zéie sech vill Spadséierweeër an e puer Promenaden tëscht 3,5 a 7,5&nbsp;km sinn ausgezeechent.

## Galerie

20081207 Hallerbos - Beersel (0007).jpg|Am Wanter
Anemones in Hallerbos Belgium.jpg|Anemonen. 
Halle - Hallerbos.jpg|Bësch-Hyazinthen. 
Hallerbos (DSC 2258).jpg|[[Bëschnarzissen. 


## Um Spaweck
Halle (Belsch)

**Halle** ass eng Stad a Gemeng an der belscher Provënz Flämesche Brabant, an der Regioun Flandern.

## Geographie
Halle läit op der Senne, wou dës vum Kanal Charleroi-Bréissel, deen derlaanscht leeft, gekräizt gëtt. Op den Hiwwelen ëstlech vum Floss geet d'Besiidlung op der Grenz vun Halle, iwwer an d'Agglomeratioun vun der Regioun Bréissel. Südëstlech vun der Stad läit den Hallerbos, en Iwwerrescht vum sougenannte Kuelebësch (*Silva Carbonaria*), dee sech an der Antikitéit vun der Mëtt vum haitege Flandern bis bei d'Meuse erstreckt huet.

Westlech grenzt Halle un dat hiwwelegt Pajottenland, wéinst sengem fruchtbare Buedem eng Akerbaugéigend.

Zu der Gemeng Halle gehéieren nach follgend Sektiounen an Uertschaften: Buizingen, Lembeek, Breedhout, , Essenbeek, Sint-Rochus an Hondzocht.

## Geschicht
Am 7. Joerhonnert huet d'Waudru vu Mons der Abtei, déi se grad zu Mons gegrënnt hat, Lännereien an der Géigend vum haitegen Halle, déi se g'ierft hat, iwwerdroen. Bis zu der Franséischer Revolutioun huet Halle, direkt op der Grenz zum Herzogtum Brabant, mol méi, mol manner, zum Herzogtum Hainaut gehéiert. Am 8. Joerhonnert huet den Haupert, Äerzbëschof vun Tongeren, zu Halle eng Kierch gegrënnt, déi d'Joffer Maria als Patréinesch hat.

1225 krut Halle de Fräiheetsbréif vun der Gräfin Jeanne vu Flandern. 1267 koum eng Mariestatu an d'Kierch, där nogesot gouf, si géif Wonner bewierken, an déi d'Stad zu enger wichteger Pilgerplaz gemaach huet. Dofir gouf am 15. Joerhonnert méi eng grouss Kierch gebaut. 1404 ass de Philippe II. vun der Bourgogne zu Halle gestuerwen.

1648 ass Halle un den Herzog vun Arenberg gefall, wéi de Felipe IV. vu Spuenien, deen Halle als Pand ginn hat, seng Schold net méi zeréckbezuele konnt. D'Mariestatu konnt virun der Sekulariséierungswell an der Franséischer Revolutioun verstoppt a gerett ginn.

Haut ass Halle e regionalen Déngschtleeschtungszenter, mat Schoulen, engem Spidol an enger sëllegen Administratiounen.

2010 war zu Buisingen, eng Sektioun vun der Gemeng Halle, en Zuchakzident, bei deem 18 Persounen ëm d'Liewe koumen.

Den Eenzelhandelsdiscounter Colruyt huet zu Halle seng Zentral.

## Kuckeswäertes
Déi héichgotesch St.-Martins-Basilika gouf tëscht 1341 a 1467 gebaut. Dodra gëtt ë.&nbsp;a. e Reliquienschräinversuergt, deen de Louis XI. vu Frankräich gestëft huet; den Altoer vum Hellege Mäerten, gestëft 1533 vum Keeser Karel V.; eng Monstranz vum Henry VIII. vun England, an de *Mainzer Kelch*.

D'Stadhaus ass e Renaissancegebai aus dem Joer 1611. De fréiere Jesuittekolléisch ass vu 1650.

Baussent der Stad steet d'Schlass Buizingen, wou déi Bréisseler Thurn und Taxisse gewunnt hunn, wa s'op d'Land wollten.

## Galerie

Fichier:KerkHalle.jpg|St. Martinuskerk 
Fichier:Town hall of Halle, Belgium, 2005.jpg|Stadhaus
Fichier:Kasteel Van Buizingen.jpg|Schlass Buizingen


## Um Spaweck
Girl with a Pearl Earring (Roman)

***Girl with a Pearl Earring*** ass e Roman vun der US-amerikanescher Schrëftstellerin Tracy Chevalier, dee fir d'éischt bei *Dutton Books* de 27. Dezember 1999 erauskoum.

## Ëm wat geet et am Roman?

De Roman spillt zu Delft am 17. Joerhonnert. De Moler Johannes Vermeer muss kucken, dass e mat senger Molerei seng Famill duerchbréngt, wat de gudde Wëlle vu sengem *Sponsor*, dem Pieter van Ruijven, viraussetzt, dee seng Biller keeft. Hie vermëttelt him eng Déngschtmod, d'Griet, dat sech fir dem Vermeer seng Molerei intresséiert. Hie léisst hatt him bei der Produktioun an der Mëschung vun de Faarfpigmenter eng Hand upaken. De van Ruijven, deen en A op d'Griet geworf huet, freet de Vermeer, e Portrait vum Griet ze molen. De Vermeer deet d'Griet, en Turban an en Ouerrank mat enger Pärel fir de Portrait unzedoen; en Ouerrank, deen dem Vermeer senger Fra gehéiert...

## Soss
De Roman gouf 2003 mam selwechten Titel verfilmt, an 2008 koum eng Theaterversioun eraus. Den Titel bezitt sech op de wuel bekanntsten Tableau vum Vermeer, *[[Meisje met de parel]]*, deen an de 1660er Joren entstanen ass.

### Zitater
* *"There is so much mystery in each painting, in the women he depicts, so many stories suggested but not told. I wanted to tell one of them."* - (Tracy Chevalier).
Bësch-Hyazinth

D**'Bësch-Hyazinth** (*Hyacinthoides non-scripta*), ass eng Zwibbelplanz, déi fréi blitt, aus der Gattung vun de Hyacinthoides bannent der Famill vun de Spargelgewächser (Asparagaceae).
## Charakteristiken
Et handelt sech ëm eng ausdauernd, krauteg Planz, déi 15 bis 40, och alt emol 50&nbsp;cm héich gëtt. Si iwwerwantert mat Hëllef vun 1 bis 1,5 Zantimeter décken Zwiwwelen. Am Fréijoer kommen do 3 bis 6 Blieder eraus, déi 20 bis 50&nbsp;cm laang a 7 bis 15, och alt 25 Millimeter breet ginn.

Tëscht Mëtt Abrëll a Mëtt Mee huet d'Planz blo-mof kläckelcherfërmeg Bléien, déi un Drauwe vu 6 bis 12 Bléie wuessen.

Vereenzelt Bëscher si bekannt dofir, dass d'Bësch-Hyazinth do besonnesch dacks virkënnt, an esou ganzer Blummenteppecher am Ënnerholz bilt, wéi z.&nbsp;B. den Hallerbos am Flämesche Brabant.

## Literatur
* John McNeill: *Hyacinthoides*. (efloras.org)
* Helmut Preisinger: *Waldhyazinthen und die blauen Frühlingswälder Nordwesteuropas.* Botanischer Verein zu Hamburg, Verein für Pflanzenkunde, Naturschutz und Landschaftspflege.

## Um Spaweck
Felipe IV. vu Spuenien

De **Felipe IV.** (oder Philippe IV.), genannt *el Grande* oder *Rey Planeta*, gebuer den 8. Abrëll 1605 am Palacio Real de Valladolid, zu Valladolid, a gestuerwen de 17. September 1665 am Real Alcázar, zu Madrid, war e spuenesche Monarch aus der spuenescher Linn vun den Habsburger (*Casa de Austria*).

Hie war vun 1621 bis 1665 Kinnek vu Spuenien a vun de Länner vun der spuenescher Kroun: Neapel, Sizilien, Sardinien, d'Spuenesch Nidderlanden - an deemno och Herzog vu Lëtzebuerg, souwéi dem spuenesche Kolonialbesëtz, a bis 1640 zousätzlech als *Filipe III* dee leschten habsburgesche Kinnek vu Portugal.

De Felipe IV. war dee leschte spuenesche Kinnek, deen aktiv eng Groussmuechtpolitik bedriwwen huet. Hien huet de Krich géint d'Nidderlanden reaktivéiert an am Drëssegjärege Krich un der Säit vun den éisträicheschen Habsburger gekämpft. Doriwwer eraus louch en am Sträit mat Frankräich an England ëm d'Hegemonie an Europa (Franséisch-spuenesche Krich an Englesch-spuenesche Krich). Am Westfälesche Fridden (1648) huet Spuenie missen d'Onofhängegkeet vun den Nidderlanden unerkennen, gradewéi déi affirméiert Muechtpositioun vun de Protestanten a vu Frankräich. Am Traité vun de Pyrenäen (1659) huet de Felipe de Roussillon an aner Territoiren u Frankräich missen ofginn.

Dat ganzt Gekrichs huet de Staatsbudget schwéier belaascht, et koum e puermol zu enger Staatsfaillite. Säi Versuch, a Spuenien den Zentralstaat duerchzesetzen, huet a Katalounien (zanter 1640) zu Opstänn gefouert, a Portugal huet sech 1640 vun der spuenescher Kroun onofhängeg gemaach.

Hien ass awer och als Fërderer vun der Konscht bekannt; ë.&nbsp;a. den Diego Velazquez, vun deem déi bekannt Portraite vum Felipe sinn, war Moler op sengem Haff.

Hie war zweemol bestuet, ma eenzeg iwwerliewenden Ierwe war de Carlos II., deen de leschten Habsburger um spueneschen Troun sollt ginn.

## Um Spaweck
Forêt de Soignes / Zoniënwoud

D**'Forêt de Soignes**  oder **Zoniënwoud**  ass e 4.421 Hektar grousse Bësch am südëstleche Rand vu Bréissel. En zitt sech iwwer den Territoire vun de flämesche Gemengen Sint-Genesius-Rode, Hoeilaart, Overijse an Tervuren, de Gemengen Uccle / Ukkel, Watermael-Boitsfort / Watermaal-Bosvoorde, Auderghem / Oudergem a Woluwe-Saint-Pierre / Sint-Pieters-Woluwe an der Haaptstadregioun Bréissel, sou wéi och de wallounesche Gemenge La Hulpe a Waterloo. E gëtt vun den dräi Regiounen zesumme bewirtschaft, bis op den 347 Hektar grousse *Kapucijnenbos* deen der Donation royale gehéiert.

D'Forêt de Soignes ass en Iwwerrescht vum Kuelebësch, deen an der Antikitéit vum Rhäin bis op d'Nordmier goung. Se war am Mëttelalter am Besëtz vun de Grofe vu Léiwen, dono vum Herzogtum Brabant. 
Tëscht 1831 an 1836, an den éischte Jore vum neie belsche Staat, huet d'Société générale de Belgique dräi Fënneftel vum Bësch versteet. Déi nei Proprietairen hunn en ofholze gelooss, fir nei Quartieren, oder och en Arboretrum, unzeleeën, soudatt d'Fläch vum Bësch vun 11.500 op 4.700 Hektar erofgoung.

Bis an d'20. Joerhonnert gouf ëmmer nees u senge Ränner ewechgezwackt; d'Autobunn E411 an den R0, wéi och d'Eisebunnslinn Namouer-Bréissel gi riicht derduerch an zerschneiden en, soudatt mat Wëldbrécken an -tunnelle probéiert gëtt, der Parzelliséierung entgéintzewierken.

De Bësch besteet zu iwwer 70% aus Routbuchen, aner Bamaarte sinn Eechen, Käschten, Eschen, Alenter an Ahornen. Plazeweis sinn d'Beem bis zu 200 Joer al.

Deeler vun der Forêt de Soignes, eng 270 Hektar, ginn zanter 2017 vun der Unesco zu der Natur-Weltierfschaft *Al Bichebëscher a Bichenurwälder vun de Karpaten an anere Regioune vun Europa* gezielt.

## Galerie

20120815 Zonienwoud (11).JPG
20120815 Zonienwoud (21).JPG
Brusel, Zoniënwoud, cesta II.jpg
Forêt de Soignes 01.JPG
Etang de la Patte d'Oie.JPG


## Um Spaweck