open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gilles Ortlieb

De **Gilles Ortlieb**, gebuer den 20. Mee 1953 zu Ksar Es Souk (haut Errachidia am Marokko), ass e franséische Schrëftsteller, Lyriker an Iwwersetzer.

Hien huet bis ewell eng 20 Bicher geschriwwen.

2012 gouf hie fir seng Erzielung *Tombeau des anges* mam Servais-Präis ausgezeechent.

## Bibliographie
* *L'Arbre-serpent* (contes populaires grecs), Bordas, 1982.
* *Brouillard journalier*, Obsidian], 1984.
* *Petit-Duché de Luxembourg*, Le Temps qu'il fait, 1991.
* *Soldats et autres récits*, Le temps qu'il fait, 1991.
* *Gibraltar du Nord*, Le temps qu'il fait, 1995.
* *Poste restante*, La Dogana, 1997.
* *La Paire de chaussures*, Le temps qu'il fait, 2000 (hors-commerce).
* *La Nuit de Moyeuvre*, Le temps qu'il fait, 2000.
* *Place au cirque*, Gallimard, 2002.
* *Les Tramways de Bruxelles*, *Théodore Balmoral*, 2002.
* *Sept petites études*, Le temps qu'il fait, 2002 (iwwer den Emmanuel Bove, Constantin Cavafy, Jean Forton, Charles Cros, Henri Thomas, Odilon-Jean Périer an iwwer d'Iwwersetzung).
* *Carnets de ronde*, Le temps qu'il fait, 2004.
* *Meuse métal, etc.* (poèmes), Le temps qu'il fait, 2005.
* *Au Grand Miroir*, L'Un et L'Autre/Gallimard, 2005.
* *À eux-mêmes inconnus*, Le temps qu'il fait, 2006 (iwwer Fotoe vum Jean-François Bonhomme).
* *Des orphelins*, L'Un et L'Autre/Gallimard, 2007.
* *Sous le crible*, Finitude, 2008.
* *Le Train des jours*, Finitude, 2010.
* *En pays gommé*, Le temps qu'il fait, 2011 (hors-commerce).
* *Tombeau des anges*, L'Un et L'Autre/Gallimard, 2011.
* *Liquidation totale* (Fotoen an Texter), Le temps qu'il fait, 2011.

## Iwwersetzungen

*aus dem Griicheschen:*
* Constantin Cavafy, *Poèmes anciens ou retrouvés* (en collaboration avec Pierre Leyris), Seghers, 1987.
* Georges Séféris, *Six Nuits sur l'Acropole*, Maren Sell/Calmann-Levy, 1994.
* Mikhaïl Mitsakis, *Le Suicidé et autres textes*, Le temps qu'il fait, 1997.
* Mikhaïl Mitsakis, *Le Chercheur d'or*, Finitude, 2003
* Thanassis Valtinos, *Accoutumance à la nicotine*, Finitude, 2007.
* Dionysios Solomos, *La Femme de Zante*, Le Bruit du temps, 2009.
* Yòrgos Ioànnou, *Le Pan d'ombre*, Revue Théodore Balmoral n°62/63, 2010.

*aus dem Däitschen:*
* Frank Wedekind, *Un mauvais démon*, La Dogana, 1990.

*aus dem Engleschen:*
* Patrick McGuinness, *Guide bleu*, Revue Théodore Balmoral n°61, 2009.

## Diskussiounen
* *Entretien avec Thierry Bouchard* (1), Revue *[[Théodore Balmoral]]* n°59/60, *La beauté du séjour parmi les hommes*, 2009.
* *Entretien avec Thierry Bouchard* (2), Revue *Théodore Balmoral* n°61, *De la peau et des poils*, 2009.
* *Entretien avec Thierry Bouchard* (3), Revue *Théodore Balmoral* n°62/63, *Son œil de rouge-gorge*, 2010.
* *Entretien avec Thierry Bouchard* (4), Revue *Théodore Balmoral* n°64, *Le point où j'en suis*, 2010.
* *Entretien avec Thierry Bouchard* (5), Revue *Théodore Balmoral* n°65, *Sur le trébuchet de l'apothicaire*, 2011.
* *Entretien avec Thierry Bouchard* (6), Revue *Théodore Balmoral* n°66/67, *Sous un grand parapluie bleu*, 2011.
* *Entretien avec Thierry Bouchard* (7), Revue *Théodore Balmoral* n°68, *Je suis dans un café*, 2012.
Mount Lemmon Observatoire

De **Mount Lemmon Observatoire** *Mount Lemmon Observatory (MLO)*, och als *Mount Lemmon Infrared Observatory* bezeechent, ass en astronomeschen Observatoire op enger Héicht vun 2.790 m um Bierg Mount Lemmon an de Santa Catalina Mountains, ongeféier 28 Kilometer nord-ëstlech vun Tucson am US-Bundesstaat Arizona. D'Anlag am Coronado National Forest, déi en ettlech onofhängeg Teleskopen ëmfaasst, gëtt vum Steward Observatoire vun der Universitéit vun Arizona bedriwwen a krut dofir eng Spezialautorisatioun vum U.S. Forest Service.
## Geschicht vum Observatoire
De Mount Lemmon Observatoire gouf 1954 ufanks als Radarstatioun vun der Air Defense Command mat der Bezeechnung Mount Lemmon Air Force Station gebaut. Nodeem en 1970 un de Steward Observatoire ugeschloss gouf, gouf d'Anlag an en Infrarout-Observatoire ëmgebaut. Bis 2003 gouf ee vum Fort Huachuca aus gesteierte Radartuerm fir Observatioune vu Rakéitestarte vun der White Sands Missile Range an New Mexico a vun der Vandenberg Air Force Base a Kalifornie gebraucht.

## Instrumentéierung
Um Mount Lemmon ginn am Ganze 7 Teleskope bedriwwen, wouvun déi wichtegst hei hannendrun opgezielt sinn:
* Den 152&nbsp;cm Steward Observatory Teleskop ass e Cassegrain-Teleskop a gëtt fir de Mount Lemmon Survey (MLS) gebraucht, dee Bestanddeel vum Catalina Sky Survey (CSS) ass. E gouf an de spéiden 1960er Jore gebaut a war ufanks an der Catalina Statioun op dem Mount Bigelow an de Santa Catalina Mountains installéiert. E gouf 1972 op de Mount Lemmon bruecht an 1975 op senger haiteger Plaz montéiert. Den originelle metallenen Haaptspigel hat eng schlecht Qualitéit a gouf 1977 mat engem Glasspigel aus Cer-Vit ersat. Et ass ee vun den Teleskopen, dee vun de Studenten am Kader vum Astronomy Camp benotzt gëtt. Mat him gouf den Asteroid 2011 AG5 entdeckt, deen den Niveau 1 op der Turiner Skala erreecht hat
* Ee souwuel am optesche Beräich wéi och am noen Infrarout brauchbaren 152&nbsp;cm Dall–Kirkham-Teleskop gouf 1970 a Betrib geholl an ass dat eenzegt Instrument um Mount Lemmon dat vun der University of Minnesota (UMN) bedriwwe gëtt. Et huet grondsätzlech déi selwecht Bauaart wéi den 152&nbsp;cm Steward Teleskop an e weideren am Observatoire an der Sierra San Pedro Mártir. Den originelle metallenen Haaptspigel hat déi selwecht Feeler wéi dee vum Stewart-Teleskop a gouf 1974 mat engem Glasspigel aus Cer-Vit ersat.
* Een am Joer 2003 installéierte vollautomateschen Teleskop mat engem Spigelduerchmiesser vun 100&nbsp;cm ass dat eenzegt Instrument um Mount Lemmon, dat vum Korea Astronomy and Space Science Institute (KASI) bedriwwe gëtt.
* Den 81&nbsp;cm *Schulman Teleskop* ass ee Ritchey-Chrétien-Cassegrain-Teleskop dee vum RC Optical Systems gebaut gouf an am September 2010 installéiert gouf. E gëtt vum *Mt. Lemmon SkyCenter* bedriwwen an ass dee gréisste Volleksobservatoire an Arizona.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Websäit vum Steward Observatoire
* Mount Lemmon SkyCenter - Offiziell Websäit
* Mt. Lemmon Observatory Clear Sky Clock Virausso vun Observatiounskonditiounen.
Carlo Vögele

De **Carlo Vögele** (oder **Vogele**), gebuer den 2. November 1981 zu Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesch-däitschen Animatiounsfilmmécher.

Hien huet zu Berlin studéiert, duerno op der *[[Gobelins (Schoul)|Gobelins-Billerschoul]]* zu Paräis. 2008, bei engem Auslandssemester um California Institute of the Arts, krut seng Ofschlossaarbecht *For Sox' Sake* den éischte Präis. Gläich drop gouf hie bei Pixar engagéiert, wou hie vun 2009 bis 2017 ë. a. bei *Toy Story 3* a *Cars 2* matgeschafft huet, a fir de Film *Brave* de Papp an déi 3 *Lords* animéiert huet.

Fir säi Kuerzfilm *Una Furtiva Lagrima* krut hien 2012 de Präis fir de beschte Kuerzfilm um Internationalen Animatiounsfilm-Festival vun Annecy. De Film, a Stop-Motion-Technik Bild fir Bild opgeholl, weist engem Fësch seng lescht Minutten tëscht dem Fëschmaart an der Pan, wou e gebrode gëtt, iwwerdeems en dem Gaetano Donizetti seng Serenad *[[Una furtiva lagrima]]* (mat der Stëmm vum Enrico Caruso) séngt... Och en anere Kuerzfilm, *Wurst*, och nees a Stop-Motion, wou Wirschtecher a Pouleten wéi Mënschen op der Plage an der Sonn leien, ze broden, hat Succès doruechter.

Am Mäerz 2022 koum säin éischten Animatiouns-Long-métrage, *[[Icare (Film 2022)|Icare]]* eraus. Dëse gouf als lëtzebuergesche Bäitrag fir d'Oscar-Nominatiounen 2023 virgeschloen.

## Um Spaweck
* Websäit vum Carlo Vogele
* "Carlo Vogele iwwer säin éischte Long-métrage a säi Parcours." rtl.lu, 12.04.2022.
Otto Diels

Den **Otto Paul Hermann Diels**, gebuer den 23. Januar 1876 zu Hamburg, a gestuerwen de 7. Mäerz 1954 zu Kiel, war en däitsche Cheemiker.

Hien ass op d'Humboldt-Universitéit zu Berlin gaangen, wou en ënner dem Emil Fischer geschafft huet. Zesumme mam Kurt Alder krut hien 1950 den Nobelpräis fir Chimie, fir hir Entdeckungen an d'Entwécklung vun der Dien-Synthees, déi och Diels-Alder-Reaktioun genannt gëtt. Vun 1916 bis 1945 war e Professer op der Universitéit vu Kiel.

## Kuckt och
* Lëscht vu Cheemiker

## Um Spaweck
Guy Lefranc

De **Guy Lefranc**, gebuer als *Guy-André Lefranc* den 21. Oktober 1919 zu Paräis, a gestuerwen den 1. Februar 1994 zu Saint-Germain en Laye, war e franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.

## Filmer
### als Regisseur
* 1951: *Une histoire d'amour*, mam Louis Jouvet an Dany Robin
* 1951: *[[Knock (Film 1951)|Knock]]*, mam Louis Jouvet a Pierre Renoir
* 1952: *Elle et moi*, mam François Périer an Dany Robin
* 1952: *[[L'homme de ma vie (Film 1952)|L'homme de ma vie]]*, mam Madeleine Robinson a Jeanne Moreau
* 1953: *Capitaine Pantoufle*, mam François Périer a Marthe Mercadier
* 1955: *Chantage*, mam Raymond Pellegrin a Magali Noël
* 1955: *Le fil à la patte*, mam Noël-Noël a Bourvil
* 1956: *La bande à papa*, mam Fernand Raynaud an Noël Roquevert
* 1956: *Fernand Cow-boy*, mam Fernand Raynaud an Nadine Tallier
* 1958: *La moucharde*, mam Dany Carrel a Pierre Vaneck
* 1958: *Suivez-moi jeune homme *, mam Dany Robin an Daniel Gélin
* 1959: *La ironía del dinero*, mam Cécile Aubry a Jacqueline Pierreux
* 1961: *Cause toujours, mon lapin*, mam Eddie Constantine a Claudine Coster
* 1962: *Conduite à gauche*, mam Marcel Amont an Dany Robin
* 1964: *Laissez tirer les tireurs*, mam Eddie Constantine 
* 1966: *[[Sale temps pour les mouches]]*, mam Gérard Barray a Jean Richard
* 1966: *Les malabars sont au parfum*, mam Roger Pierre an Darry Cowl
* 1968: *Salut Berthe !*, mam Fernand Raynaud an Darry Cowl
* 1968: *Béru et ces dames*, mam Gérard Barray a Jean Richard
* 1969: *L'Auvergnat et l'autobus*, mam Fernand Raynaud a Jean Richard
* 1970: *Et qu'ça saute*, mam Henri Salvador a Paul Préboist

### Dréibuchauteur
* 1958: *La moucharde*
* 1958: *Suivez-moi jeune homme*
* 1961: *Cause toujours, mon lapin*
* 1962: *Le caporal épinglé*
* 1970: *Et qu'ça saute*

## Um Spaweck
Schiller

**Schiller** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. dëse Persounen:
* Johann Christoph Friedrich von Schiller (1759–1805), däitschen Dichter
* Julius Schiller (1580–1627), däitschen Astronom
Askes

**Askes** (gr. ἄσκησις - áskēsis) ass een aus dem algriichesche Verb *askeín* (ἀσκεῖν) ofgeleete Begrëff an heescht sou vill wéi "üben". Zanter der Antiquitéit bezeechent Askes eng Übungspraxis, an där et virun allem ëm eege Schoulung a reliéis oder philosophesch Motivatioun geet. Ugestrieft gëtt domat, iwwer Dugenden oder aner Fäegkeeten ze verfügen. Selbstkontroll a Festegung vum Charakter sinn och wichteg Elementer vun der Askes.

An enger asketescher Schoulung geet et virun allem dorëms, d'Denken an d'Verhalen ze disziplinéieren. Dozou gehéiert op der positiver Säit dat zéit Anübe vun Dugenden a Fäegkeeten, an op der negativer Säit d'Vermeide vun Allem, wat der Iwwerzeegung vun den Asketen nom Erreeche vun hiren Ziler am Wee steet.

Den Ausgankspunkt vun der Askes besteet aus der Iwwerzeegung, datt eng disziplinéiert Liewensweis d'Beherrsche vun de Gedanken an den Instinkter viraussetzt. Déi opfällegst Auswierkung vun der Askes besteet awer aus dem fräiwëllege Verzicht op bestëmmt Bequemlechkeeten, déi den Asket dann och fir hënnerlech a mat sengem Liewensideal onvereenbar hält. Meeschtens betrëfft dat Beräicher vu Genossmëttelen an der Sexualitéit. Dobäi kommen nach Moossname fir kierperlechen a geeschtegen Äifer, a verschiddene Fäll och Übungen, déi op d'Erdroe vu kierperlecher Péng ausgestallt sinn.

Hautdesdaags gëtt dat d'Wuert Askes nëmmen nach op den allgemengen Aspekt vun der fräiwëlleger Enthaltsamkeet ageengt. Déi Enthaltsamkeet soll dann zum Erreeche vun engem héichwäertegen Zil féieren. An deem Sënn kann déi reliéis oder déi philosophesch Motivatioun an den Hannergrond trieden oder ganz ewechfalen.
Korea Astronomy and Space Science Institute

De **Korea Astronomy and Space Science Institute** (KASI) ass dat staatlecht Fuerschungsinstitut fir Astronomie vun der Republik Korea. Et gouf am Joer 1974 gegrënnt, steet zu Daejeon an ass am Besëtz vun ettlechen Observatoiren.

## Observatoiren

### Sobaeksan Optical Astronomy Observatory
De Sobaeksan Optical Astronomy Observatory (SOAO) ass en Observatoire zu Tanyang an de Sobaek-Bierger. De SOAO ass am Joer 1978 opgaangen an ass am Besëtz vun engem 61-cm-Spigelteleskop.

### Bohyunsan Optical Astronomy Observatory
De Bohyunsan Optical Astronomy Observatory (BOAO) ass en Observatoire op dem Bierg Bohyun zu Youngchun. De BOAO gouf 1996 gegrënnt an huet e Ritchey-Chrétien-Teleskop mat engem Duerchmiesser vun 1,8 Meter.

### Taeduk Radio Astronomy Observatory
Den Taeduk Radio Astronomy Observatory (TRAO) ass e Radioobservatoire an der Stad Daejeon; en huet e Radioteleskop vu 14-Meter.

### Korean VLBI Network
De Korean VLBI Network (KVN) ass e Radioobservatoire mat dräi interferometresch gekoppelten Teleskopen zu Seoul, Seogwipo an Ulsan. Mat hinne kënnen Observatiounen am 2-, 8-, 22- an am 43-GHz-Band gemaach ginn.
## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Websäit
Sleipnir

De **Sleipnir** (den *Dohigleedenden*, oder als alternativ Schreifweis **Sleipner**) ass an der nordescher Mythologie dem Gott Odin säin achtbeenegt Päerd. Säin Numm krut et well et sech zu Waasser, zu Land an an der Loft gläichermoossen "gleedend" beweege kann.

De Sleipnir ass duerch en Trick vum Loki entstanen. De Loki huet missen de Mauerbau ëm Asgard verhënneren, well en Hrimthurse fir d'Fäerdegstelle vun der Mauer, Gëttin Freya zur Fra versprach kritt hat. De Loki huet a Gestalt vun enger Mier den Hengscht Svadilfari vum Ris entfouert an dobäi de Sleipnir gezillt. Well den Hengscht fir e puer Deeg verschwonne war an dem Ris net konnt hëllefen, ass d'Mauer net zur Zäit fäerdeg ginn an domat konnt de Loki Bestietnes vun der Freya mam Ris verhënneren.

Spéiderhi krut den Odin, de Sleipnir vum Loki geschenkt.
Abraham

Den **Abraham** (hebr. **אַבְרָהָם** - *Avrāhām*: „Papp vun de villen (Vëlker)“, am Islam ar. إبرَاهِيم - Ibrāhīm), ass eng Haaptfigur aus dem Alen Testament an dem Tanach. Hie gëllt als Patriarch vum Vollek vun Israel.
Véier eedel Wourechten

Déi **véier eedel Wourechten** sinn d'Grondlag vun der buddhistescher Léier. Si sinn d'Viraussetzung fir d'Erlaange vum Bodhi.

Am Géigesaatz zu anere grousse Reliounen oder philosophesche Beweegunge stellt de Buddha net d'Fro no Gott, dem Mënsch oder der Welt. De Buddha stellt d'Fro vum Leide vun alle Wiesen an den Zentrum vu senger Léier a sengen Iwwerleeungen. Um Ufank vu senger Léier stinn deemno déi **véier eedel Wourechten** vum Leed.

# *All Existenz ass Leed.* Domat wëll de Buddha net soen, datt et op der Welt net och Freed a positiv Erfarunge ginn. Mä dat Gleck, wat dem Mënsch zougänglech ass, ass ëmmer begrenzt an de Mënsch ass ëmmer mat Trauer, Leed a Verzweifllung konfrontéiert. De Kär vun dëser éischter Wourecht ass also de Message: Alles Liewen ass Leed, d'Leed ass de Grondzoustand vun der Existenz.
# *Den Ursprong vum Leed.* De Buddha erkläert d'Leed net mat der Existenz vun engem Däiwel oder mam Prinzip vum Béisen. Och d'Ursënn ass net d'Origine. Villméi ass et sou datt den Duuscht nom Liewen de Grond vun allem Béisen ass. Et si virun allem den Haass, d'Onwëssenheet, d'Verblendung, an d'Gefiller déi all d'Handele beaflossen. Duerch si entsteet dann och dat béist Karma. Alles dat féiert dozou, datt de Mënsch weider an enger aarmséileg Existenz liewe muss, déi keen Enn hëlt. Den Duuscht vun de Mënschen dreift si also ëmmer weider an e Kreeslaf vu Ginn a Verginn. Soulaang wéi sech de Kreeslaf weiderbeweegt, hält och d'Leed net op. Am däitlechste weist sech deen Duuscht vum Liewen an de sexuelle Begierden.
# *D'Erléisungsbotschaft fir d'Leed.* Si seet, datt et en Enn fir d'Leed gëtt. Dofir muss een d'Quell vum Leed, also de Liewensduuscht, behiewen. Wann ee sech vum Liewensduuscht befreit, luet een och kee weidere Karma op, a ka sech aus dem éiwege leedvolle Kreeslaf fräimaachen.
# *Den Auswee aus dem Leed.* Et handelt sech em den Nobelen aachtdeelege Pad, e mëttlere Wee tëscht onkontrolléiert Loscht an asketescher Häert.
Fukurokuju

De **Fukurokuju** ass eng a Japan veréiert Gottheet. Hie gëtt zu de siwe Glécksgëtter, de Shichi Fukujin, an de San Fukujin, de Gëtter vun der Gléckséilegkeet, gerechent.
 
De Fukurokuju gëtt als Mann mat enger extreem héijer Stier duergestallt a mat engem Bengel un deem Schrëftrullen hänken.

Seng Begleeder sinn eng Deckelsmouk (Symbol fir e laangt Liewen) an eng Huergäns (Symbol fir Wäisheet).
Ouschterfeier

**Ouschterfeier** oder och "Ouschterliicht" genannt, ass eng ural Traditioun. Et gouf schonn zu heedneschen Zäite praktizéiert. De Gedanken, deen dohanner stécht, ass d'Iddi vun der Sonn déi op d'Äerd bruecht gi soll.

D'Sonn gouf schonn ëmmer als en Urfeier ugesinn, dat och zum Deel gëttlech veréiert gouf. Wei och all aner Bräich vun Ouschteren, sou wéi den Ouschterhues, d'Ouschteree, gëtt d'Ouschterfeier mat der Fruchtbarkeet, dem Wuessen an de Rekolten a Verbindung bruecht.

## Kuckt och
* Buergbrennen
## Um Spaweck
Karsamschdeg

**Karsamschdeg** ass de Schluss vun der Faaschtenzäit. Op verschiddene Plaze gëtt en och *Ouschtersamschdeg* genannt, well ee sech op deem Dag op dat tatsächlecht Fest Ouschteren virbereet. Mat der Ouschternuecht fänkt d'Ouschterzäit un, déi 7 Woche bis Péngschten dauert. An där Zäit brenne wärend all Mass d'Ouschterkäerzen.

Baussent der Kierch huet de Karsamschdeg keng grouss Bedeitung. An der Kierch steet en awer fir den Iwwergank tëscht der Däischtert an der Lut. Um Karsamschdeg gëtt un d'Rou geduecht an op d'Operstéiung gewaart.

Generell ginn a kathoulesche Géigenden op Karsamschdeg keng Sakramenter gefeiert. Um Karsamschdeg ginn d'Dafwaasser an d'Ouschterkäerz geweit. D'Dafwaasser gëtt fir déi klassesch Daf un Ouschtersonndeg benotzt an d'Käerz symboliséiert d'Operstéiung vu Jesus als Liicht vun der Welt.

## Um Spaweck
Christi Himmelfaart

**Christi Himmelfaart** (lat. *ascensio domin*i "Operstéiung vum Härgott"; algriichesch ἡ Ἀνάληψις τοῦ Κυρίου "Opnam vum Härgott") bezeechent am chrëschtleche Glawen, datt Jesus Christus als Jong vu Gott erëm bei säi Papp an den Himmel zeréckgaangen ass.

Eng vereelzt Bezeechnung dofir ass **Eroffersdag**

Dëse Feierdag gëtt 39 Deeg nom Ouschtersonndeg gefeiert. Dofir fält Christi Himmelfaart och ëmmer op en Donneschdeg. Christi Himmelfaart gëtt fréistens den 30. Abrëll a spéitstens den 3. Juni gefeiert.

## Originn a Bedeitung

## Operstéiung an Himmelfaart

## Datum vu Christi Himmelfaart
Dëse Feierdag gëtt 39 Deeg nom Ouschtersonndeg gefeiert. Dofir fält Christi Himmelfaart och ëmmer op en Donneschdeg. Christi Himmelfaart gëtt fréistens den 30. Abrëll a spéitstens den 3. Juni gefeiert. Et ka virkommen, datt déi zwee Feierdeeg Éischte Mee a Christi Himmelfaart openee falen: dat ass fir d'nächst am Joer 2160 de Fall.

Christi Himmelfaart kann awer och op den Europadag falen, wat zanter 2019 zu Lëtzebuerg och e Feierdag ass. Dëst ass am Joer 2024 an duerno 2086 de Fall.
## Feierdag
Christi Himmelfaart ass e gesetzleche Feierdag zu Lëtzebuerg, gradewéi ë.&nbsp;a. an der Belsch, an Däitschland, Dänemark, Éisträich Finnland, Frankräich, Grönland, Haiti, Holland, Indonesien, Island, Kolumbien, Liechtenstein, Madagaskar, Namibia, Norwegen, Schweden an an der Schwäiz.

An Italien, Polen an an Ungarn gouf Christi Himmelfaart als gesetzleche Feierdag ofgeschaaft a gëtt elo den nächste Sonnde kierchlech gefeiert. An Italie lafe Bestriewungen, fir Christi Himmelfaart nees als gesetzleche Feierdag unzëerkennen.

## Kuckt och
* Gesetzlech Feierdeeg zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Dharma

**Dharma** ass en zentrale Begrëff am Hinduismus an am Buddhismus. Jee no Relioun huet dëse Begrëff verschidde Bedeitungen. Dharma steet fir Eethik a Moral, awer och fir Gesetz, Droit a reliéis Verflichtungen.
Shintō-Schräin

Ënner dem Bëgreff **Schinto-Schräin** versteet een en Tempel, deen am Schintoismus als Zelebratiounsplaz vun der Relioun dénge soll. Déi japanesch Bezeechnung ass **Jinja**, et existéieren awer nach aner Bezeechnunge fir tëscht deene verschiddenen Zorte vu Schräiner z'ënnerscheeden.

An de Schräiner ginn d'Kamis veréiert, eenzel oder e puer mateneen. Et existéiere vill verschidden Zorte vu Shinto-Schräiner: Wärend a verschiddene beispillsweis Naturgëtter ugebiet ginn, veréieren anerer d'Séile vu Verstuerwenen, déi no der schintoistescher Virstellung zu Kamis gi sinn.

A Japan existéieren tëscht 80.000 an 100.000 Schräiner (no offiziellen Zielunge vun der "Vereenegung vun de Schinto-Schräiner"), et gëtt allerdéngs geschat, datt déi Zuel méi héich läit. Schinto-Schräiner finanzéiere sech gréisstendeels duerch Spende vun de Gemengen, zu deene si geographesch gehéieren.

## Geschicht

D'Geschicht vun de Schinto-Schräiner a Japan geet wäit zeréck. Schonn zu der Herrschaftszäit vum Keeser Jimmu (am 6. Joerhonnert viru Christus) loosse sech déi éischt Schräiner noweisen.

Schräiner gouffen als rituell Plaz bei Fester (jap. *Matsuri*), déi enk mat wichtege Sippe verbonne waren, benotzt. Vun der Kamakura-Zäit u goufen d'Tempelen och besicht, wa grad keng Matsuri gefeiert gouf. Vu grousser Bedeitung fir d'Entwécklung vun de Schräiner war, datt wéi och bei buddhisteschen Tempelen d'Méiglechkeet bestoung, steierfräi Land (jap. *Shoen*) als Don ze kréien. Déi sougenannt Shoen-Schräiner hu sech dann a ganz Netzwierker vu Schräiner entwéckelt, déi spéider Haaptschräiner vun der Tokugawa-Zäit sollte ginn.

Wärend der Meiji-Zäit huet sech d'Schräinwiese bedeitend verännert. Zum enge gouf et vun der Regierung als Nationalrelioun propagéiert, zum anere gouf och Drock op d'Tempelen ausgeübt, sech an de moderne System anzefügen. D'Folleg dovu war, datt vun do u Schinto-Geeschtlecher a staatlechen Institutiounen ausgebilt hu misse ginn.
Jinja

De Begrëff **Jinja** bezeechent:

* eng Stad am Oste vun Uganda: Jinja (Stad),
* en ugandeschen Distrikt deen no där Stad benannt ass: Distrikt Jinja,
* e Synonym fir Shintō-Schräin.
Mount Lemmon Survey

De **Mount Lemmon Survey** (MLS) ass Bestanddeel vum Catalina Sky Survey. D'Haaptaufgab ass d'Sich no Äerdnoen Objeten (NEO) a potentiell geféierlechen Asteroiden (*potentially hazardous asteroid*, och PHAs genannt). Dat dofir gebrauchten Instrument ass een um Mount Lemmon installéiert 152&nbsp;cm Cassegrain-Teleskop.

De 7. Oktober 2008 koum et duerch den italieeneschen Astronomen Andrea Boattini zu enger zufälleger Erëmentdeckung vum „verluerene“ Koméit 206P/Barnard-Boattini. De Koméit hat zanter senger Éischttentdeckung den 13. Oktober 1892 zwanzeg Ëmleef zeréckgeluecht an dobäi an de Joren 1922, 1934 an 2005 de Jupiter op Distanzen tëscht 0,3 an 0,4 AE passéiert.

## Kuckt och

* Mount-Lemmon-Observatoire
Uiguresch

**Uiguresch** ass eng Tierkesprooch, déi vun ongeféier 9 Millioune Leit, Uigure genannt, am uigureschen autonome Gebitt Xinjiang am Weste vun der Volleksrepublik China geschwat gëtt.

## Um Spaweck
Sierra San Pedro Mártir

D**'Sierra San Pedro Mártir** ass eng Biergketten am mexikanesche Bundesstaat Baja California, déi sech iwwer enger Fläch vun 12.416&nbsp;km² vun Norden no Süden zitt. D'Nord-Süd-Ausdeenung ass 152&nbsp;km, an d'Ost-West-Ausdeenung 143&nbsp;km. Den héchste Punkt ass de Picacho del Diablo och Cerro de la Encantada genannt, op enger Héicht vun 3.096 m. Et ass gläichzäiteg den héchste Punkt vum Bundesstaat an der ganzer Hallefinsel Nidderkalifornien.

D'Sierra San Pedro Mártir gehéiert zu de Peninsular Ranges-Bierger, déi vu Südkalifornie bis zu der Südspëtzt vun der Hallefinsel reechen. D'Sierra San Pedro Mártir huet virun allem am Norden eng änlech Flora wéi d'Sierra Juárez. Déi niddreg Bierger leien an der Vegetatiounszon Chaparral, déi haaptsächlech a Kalifornie virkënnt. D'Bëscher op dëse Plaze si bekannt als *Sierra-Juárez-* a *San-Pedro-Mártir-Kifer-Eeche-Bëscher*. An de Bierger wuessen haaptsächlech Coloradodännen, Zockerkiferen an Jeffreys Kiferen. Am Wanter läit op den héchste Koppen Schnéi. De leschte Kalifornesche Kondor gouf am Joer 1937 gesinn. Dofir goufe gefaange Kalifornesch Kondoren an de Bierger nees ausgesat.

En Deel vun de Bierger ass duerch de 650&nbsp;km² groussen Nationalpark Parque Nacional Sierra de San Pedro Mártir geschützt. E gouf 1974 opgemaach a war den éischte vun zwéin Nationalparken op der Hallefinsel. Deen anere läit eppes méi nërdlech an der Sierra Juárez an heescht Parque Nacional Constitucion de 1857.

Déi héchst Biergspëtzte sinn:
# 1. Picacho del Diablo, 3.096 m
# 2. Cerro Botella Azul, 2.950 m
# 3. Scout Peak, 2.850 m
# 4. Pico Matomi, 1.700 m

## Nationalen astronomeschen Observatoire
An der Géigend vum Picacho del Diablo steet den Observatoire *Observatorio Astronómico Nacional* (OAN) vun der Universidad Nacional Autónoma de México. E läit op enger Héicht vun 2.830 Meter a gouf 1975 gebaut. Dat gréisst Instrument ass en 2,12 Meter Spigelteleskop.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Nordesch Mythologie

**Nordesch Mythologie** ass de Sammelbegrëff fir all d'Mythen aus der virchrëschtlecher Zäit aus Skandinavien.

An der nordescher Mythologie gouf et keen eenheetleche reliéise System, weeder gouf eng Instanz déi de Glawe festgeluecht huet, nach eng streng Glawensform. D'Mythe goufen éischter als Iwwerbau fir verschidde Kultforme benotzt.

Et gëtt aus där Zäit ganz wéineg schrëftlech Iwwerliwwerungen, déi meescht stamen dann och nach aus réimescher oder chrëschtlecher Hand a sinn dowéinst net neutral.
Operstéiung

**Operstéiung** ass de Begrëff mat deem een de Passage vun enger oder e puer Persounen an d'éiwegt Liewe bezeechent. Dee Begrëff kann een op all Relioun iwwerdroen, well praktesch all Weltreliounen un en éiwegt Liewen nom Doud gleewen.

### Operstéiung am [[Chrëschtentum]]

De Begrëff "Auferweckung" gëtt an der Bibel gebraucht a bezeechent dat selwecht wei d'Operstéiung als Akt vu Gott, awer och d'Operstéiung Christi an d'Wonner vun der *Wiederbelebung* déi de Jesus bewierkt huet.

Am Chrëschtentum kënnt dee Glawen eleng duerch d'Beschreiwung vum Jesus senger Operstéiung an der Bibel.

De geneeën Oflaf vun der Operstéiung ass net bekannt an d'ganzt Theema allgemeng extreem ëmstridden.
Eurovision Song Contest 1996

Den **41. Eurovision Song Contest** war den 18. Mee 1996 an Norwegen. Organiséiert gouf d'Eurovisioun dat Joer am *Oslo Spektrum* zu Oslo. Presentateure waren d'Ingvild Bryn an de Morten Harket.

Well et fir de Grand Prix am Ganzen 30 Umeldunge gi sinn an de System vum Joer virdrun net weidergefouert sollt ginn, ass eng intern Qualifikationsronn agefouert ginn, an där sech all Länner mat Ausnam vun Norwegen, dem Gewënner vum virege Joer, hu misse qualifizéieren. Well an der Finall nëmmen 23 Länner däerfte matmaachen, sinn also siwe Länner, an zwar Ungarn, Dänemark, d'Republik Mazedonien, Russland, Israel, Rumänien an Däitschland duerch d'Qualifikatiounsronn ausgescheet. Italien a Lëtzebuerg hu fräiwëlleg drop verzicht fir matzemaachen.

Fir d'Qualifikatiounsronn ass vun den nationale Juryen eng Ofstemmung op Basis vun Tounenregistrementer gemaach ginn. Dëse System ass spéider vu ville Länner staark kritiséiert ginn.

Verschidden Interprete ware scho virdru mol eng Kéier derbäi, d'Mariana Efstratio fir Griicheland 1989 an d'Elisabeth Andreassen fir Norwegen 1982 (Deel vu Chips, fir Schweden), 1985 (Deel vu Bobbysocks) an 1994.

D'Reegel fir d'Ofstëmmung ass d'selwecht bliwwe wéi déi Jore virdrun: An all Land huet eng Jury 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 an 1 Punkt un déi zéng bescht Lidder verginn. D'Resultater si per Telefon op Oslo matgedeelt ginn.

Déi éischt Plaz krut d'Vertriederin vun Irland, d'Eimear Quinn mat 48 Punkte Virsprong virum Elisabeth Andreassen (Norwegen). Déi drëtt Plaz krut d'Grupp One More Time, déi fir Schweden ugetruede war.

Fir Irland war et déi siwent Kéier datt et de Grand Prix gewonnen hat.

## Resultater vun der Qualifikatiounsronn
D'Länner an de rout gefierfte Reien hunn net däerfen an der Finall untrieden.

## Klassement an der Finall

## Um Spaweck

* Eurovision.tv
* Eurovision.de
* diggiloo.net
Nora Ephron

D**'Nora Ephron**, gebuer den 19. Mee 1941 zu New York City, an och do gestuerwen de 26. Juni 2012, war eng US-amerikanesch Dréibuchautorin a Filmregisseurin.

Vun hir sinn d'Dréibicher fir d'Filmer *[[Silkwood]]* (1983) mat der Meryl Streep an der Titelroll, *[[When Harry Met Sally]]* (1989) mat der Meg Ryan an dem Billy Crystal, *[[Sleepless in Seattle]]* (1993) oder *[[You Got Mail]]* (1998), allen zwéi mat der Meg Ryan an dem Tom Hanks. Bei de leschtgenannten zwéin huet si och Regie gefouert.

Hir Elteren Henry a Phoebe Ephron waren och Dréibuchauteuren.

## Filmographie
* (1983) *[[Silkwood]]* (Dréibuch)
* (1986) *[[Heartburn]]* (Dréibuch, Roman)
* (1989) *[[When Harry Met Sally...]]* (Dréibuch, Koproduzent)
* (1989) *[[Cookie (Film)|Cookie]]* (Dréibuch, Exekutiv-Produzent)
* (1990) *[[My Blue Heaven]]* (Dréibuch, Exekutiv-Produzent)
* (1992) *[[This Is My Life (Film)|This Is My Life]]* (Regie, Dréibuch)
* (1993) *[[Sleepless in Seattle]]* (Regie, Dréibuch)
* (1994) *[[Mixed Nuts]]* (Regie, Dréibuch)
* (1996) *[[Michael (Film, 1996)|Michael]]* (Regie, Dréibuch, Auteur)
* (1998) *[[The Hairy Bird|Strike! / The Hairy Bird / All I Wanna Do]]* (Exekutiv-Produzent)
* (1998) *[[You've Got Mail]]* (Regie, Dréibuch, Produzent)
* (2000) *[[Hanging Up]]* (Regie, Dréibuch, Produzent)
* (2000) *[[Lucky Numbers]]* (Regie, Produzent)
* (2005) *[[Bewitched (Film, 2005)|Bewitched]]* (Regie, Dréibuch, Produzent)
* (2009) *[[Julie & Julia]]* (Regie, Dréibuch, Produzent)
## Kuckt och
*Lëscht vu Filmregisseuren
Paulus vun Tarsus

De **Paulus vun Tarsus** (griichesch Παῦλος) war en Apostel aus dem Neien Testament an ee besonnesch wichtege Missionnaire vum fréie Chrëschtentum. Wéinst senge Bekéierungsmissiounen am Osten a senge laange Reesen, déi en dowéinst ënnerholl huet, gëtt en och nach Volleksapostel genannt.

Vum Paulus fënnt ee véierzéng Bréiwer an der Bibel am Neien Testament. Si sinn u verschidde Vëlker geriicht, dorënner d'Réimer, d'Epheser, d'Galater, d'Thessaloniker an d'Korinther.
## Liewen an Hellegelegend
De Paulus gouf zu Tarsus, an der réimescher Provënz Kilikien, gebuer. Dowéinst hat hien och dat réimescht Biergerrecht. Säi jiddeschen Numm ass Saulus oder Sha'ul, säin Numm als réimesche Bierger Paulus. Als Beruff huet e Wiewer geléiert. Wéi et schéngt konnt e Griichesch, Hebräesch an och Aramäesch schwätzen.

Als jonke Mënsch ass en op Jerusalem gaangen, fir ze studéieren. Ausserdeem war en e Pharisäer. Hien huet och an den éischte Chrëschteverfollgungen eng Roll gespillt, hien huet als iwwerzeegte Judd d'Chrëschte fir geféierlech gehalen. Bei enger Rees op Damaskus, wou en och Chrëschte sollt verfollegen, krut hien eng Visioun vum Operstanene Christus. Doropshin ass e vu sengem Päerd gefall a blann ginn. Wéi en zu Damaskus ukomm war, huet hie sech deefe gelooss, du konnt en och erëm gesinn. Duerno gouf en ee vun de gréisste chrëschtleche Missionnairen.

Méi spéit huet en dräi laang Missiounsreesen ënnerholl an och déi véierzéng Bréiwer geschriwwen, déi een haut nach an der Bibel fënnt. Zu Caesarea gouf en du schlussendlech vu réimeschen Zaldote festgeholl, mä dat Schëff, mat deem e sollt op Roum gefouert ginn, ass virun der Insel Malta ënnergaangen.

Nodeem en trotzdeem zu Roum ukomm war, gouf e warscheinlech verhaft an agespaart. Ëm d'Joer 66 no Christus ass en dunn higeriicht ginn.

## Duerstellung
De  gëtt gemenkerhand mat den Attributer Buch a Schwäert duergestallt.

## Veréierung

De Gedenkdag vum Apostel Paulus ass den 29. Juni, de selwechten Dag wéi dee vum Apostel Péitrus.

De liturgesche Gedenkdag ass de 25. Januar. Heibäi handelt et sech ëm *d'Bekéierung vum hellege Paulus*, zu Däitsch *Pauli Bekehrung*, deen Dag, un deem sech dee bis dohi jiddesche Saulus zum Chrëschtentum bekannt huet.

Hien ass de Patréiner vu Malta, Roum, Umbrien, Kavala (Griicheland), Posen (Polen) an de Diözeese Gliwice, Legnica a Münster. Hien ass och de Patréiner vun ë.&nbsp;a. den Theologen a Paschtéier, Wiewer, Kierfmécher, Seelmécher, Suedeler, Aarbechter; der kathoulescher Press; fir Reen a Fruchtbarkeet vun de Felder; géint Angscht a Besuergnes, Ouerekrankheeten, Krämp, Schlangebëss, Blëtz an Knëppelsteng; Patréiner vum Bistum 

## Éierungen
Fir un de  z'erënneren, ass zu Nidderkuer eng Strooss no him genannt: *Rue St Paul.* An der Stad Lëtzebuerg ass d'„Hollerecher Plaz“ nom Paulus a Péitrus genannt: *[[Place Saints-Pierre-et-Paul|Place Sts Pierre et Paul]].*

## Kuckt och
* Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen
* Paulus-Kierch zu Ierpeldeng

## Um Spaweck

* De  am ökumeenesche Lexikon vun den Hellegen
Abraham (Homonymie)

**Abraham** steet fir:

* e Personnage aus der Bibel, kuckt Abraham
* e männleche Virnumm an e Familljennumm, kuckt Abraham (Numm)

**Abraham** oder **Mount Abraham** ass den Numm vun e puer Bierger:
* am Calenberger Land an Niddersachsen, uckt Abraham (Calenberger Land)
* am US-Bundesstaat Maine, kuckt Mount Abraham (Maine)
* am US-Bundesstaat Vermont, kuckt Mount Abraham (Vermont)

**Abraham** oder **Abrahám** ass den Numm vun enger Rëtsch Uertschaften:
* Abrahám, eng Uertschaft an der Slowakei
* Abraham (Neuburg am Inn), Sektioun vun der Gemeng Neuburg am Inn, Landkreess Passau, Bayern
* Abraham (Obersüßbach), Sektioun vun der Gemeng Obersüßbach, Landkreess Landshut, Bayern
* Abraham (Utah) am US-Bundesstaat Utah
* Abraham (West Virginia) am US-Bundesstaat West Virginia
Abraham (Numm)

**Abraham** ass e männleche Virnumm, kënnt awer och als Familljennumm vir.

Den Abraham ass am Alen Testament de Patriarch vun Israel.

## Varianten
Abe, Abi, Äbi, Abram, Avram (an orthodoxe Länner), Avraam, Awraham, Bram, Ham, Hämel/Hämu (Schwäiz), Ibrahim (arabesch), İbrahim (tierkesch), Abrohom (aramäesch)

## Leit mat deem Numm
### Virnumm
* Abraham, biblesche Patriarch
* Abraham Hulk Sr. (1813-1897), hollännesche Moler
* Abraham Lincoln (1809–1865), 16. President vun den USA
* Abraham Gilson (1741-1809), Moler aus dem Herzogtum Lëtzebuerg
* Abraham Ortelius (1527–1598), nidderlännesche Kartograph

### Familljennumm
* F. Murray Abraham (* 1939), US-amerikanesche Filmschauspiller
### Pseudonym
* Vader Abraham (* 1935), hollännesche Sänger

## Um Spaweck
Reliounspsychologie

D**'Reiounspsychologie** befaasst sech mat psychologesche Froen zum Theema Relioun.

## Ursprong a Grenzen
De Friedrich Schleiermachers wa deejéinegen, deen zur Grënnung vun der Reliounspsychologie als een Deel vun der Psychologie bäigedroen huet. Reliounspsychologie ass och mat der Déiftenpsychologie, der Sozialpsychologie an der Papapsychologie famill.

## Géigestand
D'Reliounspsychologie ënnersicht d'Formen, d'Gesetzer an d'Entwécklung vum reliéise Liewen. Dozou gehéieren reliéise Glawen an Zweiwel, Extase, Desorientéierung, Bekéierung, Bedaueren an Scholdgefiller.
Quadratus vun Athen

De **Quadratus**, och **Kodratus** genannt, war Bëschof vun Athen an Apologet, also e Verdeedeger vum fréie Chrëschtentum. Säi Gebuertsjoer ass net bekannt, gestuerwen ass en ongeféier 130 no Christus.
## Wierken
Als ee vun de siwwenzeg Jünger huet en onermiddlech dem Härgott säi Wuert gepriedegt, haaptsächlech zu Magnesia an Zentralgriicheland an zu Athen. Sou huet hie vill Leit zum Chrëschtentum bekéiert, trotz de massive Chrëschteverfollgungen, déi de Leit Angscht gemaach an d'Kierch ausernee gedriwwen hunn.

D'Bëschofsamt zu Athen huet e vum Hellege Publius, deen de Märtyrerdoud gestuerwe war, iwwerholl. De Quadratus selwer soll eng Stengegung iwwerlieft hunn, mä hien ass ëm 130 no Christus am Prisong gestuerwen.

No Iwwerliwwerunge vum Historiker Eusebius vu Caesarea wier hien de Schüler vun den Apostelen, virun allem dem Paulus vun Tarsus an dem Johannes gewiescht, an hätt och Leit perséinlech kannt, déi vum Jesus geheelt oder vum Doud erwächt gi wieren.

De Quadratus ass zu Magnesia begruewen.
## Aarbecht als Apologet
Säi gréisste Merite war ee Schreiwes fir d'Verdeedegen an d'Rechtfertege vum Chrëschtentum. Dora bezeit hien ënner anerem, datt hie verschiddene Persoune begéint wier, déi de Jesus entweeder geheelt oder zum Liewen erwächt hätt. Dat mécht hien am Fong zum éischten Apologet.

Dëst Schrëftstéck huet en dem Keeser Hadrian, deen eng Kéier zu Athen op Besuch war, iwwerreecht. Den Eusebius zitéiert ee Passage aus dësem Wierk, mä d'Schrëft selwer schéngt net erhalen ze sinn. Haut menge verschidde Chercheuren, de sougenannten “Diognetbréif”, eng fréichrëschtlech apologetesch Schrëft vun onbekanntem Auteur, an déi bis haut och net richteg konnt datéiert ginn, wier dem Quadratus säi Schreiwes. Do wier awer dann deen eenzegen erhalenen, duerch dem Eusebius säin Zitat bekannte Passage, net dran.

## Gedenkdag
Dem Quadratus säi Gedenkdag ass de 26. Mee fir d'kathoulesch Kierch, an den 22. September fir d'orthodox Kierch.

## Um Spaweck

* De  am ökumeenesche Lexikon vun den Hellegen
Reliounsdefinitioun

**Reliounsdefinitioune** gi vun de Reliounswëssenschaften an de Kultur- oder Sozialwëssenschaften benotzt fir de *Géigestand* Relioun ze definéieren, dat heescht se genee ze bestëmmen a vun anere Phenomeener ofzegrenzen. Et gëtt Honnerte vu Reliounsdefinitounen, vun deene sech bis elo awer nach keng richteg duerchsetze konnt.
Walhall

**Walhall** (am alnordesche Vallhöll "Wunneng vun de Gefalenen") ass an der nordescher Mythologie d'Plaz wou déi gefale Kämpfer (Einherjer) déi sech als couragéiert bewisen hunn hir lescht Rou fannen.

## Allgemenges
Walhall gëtt als eng Hal beschriwwen déi iwwer 540  Dieren huet duerch déi jee 800 Einherjer gläichzäiteg d'Hal kënne betrieden. Den Daach vu Walhall besteet aus Spieren an dorop leien Schëlter, dëst sinn awer Informatiounen déi vu verschiddenen Quellen net bestätegt ginn.

Walhall läit am Odin senger Buerg Glaðsheimr an Asgard am Räich vun den Asen. Ronderëm Walhall leien d'Haiser an d'Gidder vun deenen aneren nordesche Gëtter, dem Thor säin Thrudvang mat sengem Haus Bilskirnir an dem Baldur säin Haus Breidablik.

## Literatur

* H. Uecker: *Die altnordischen Bestattungsriten in der literarischen Überlieferung* (Diss. München 1966). 
* Gustav A. Ritter: *Walhalla und Olymp* ;Merkur Verlag (zirka 1900)
Thor

Den **Thor** ass ee Gott aus der germanescher Mythologie.

Am Norde war en als Thor bekannt a bei de kontinentale germanesche Vëlker als **Donar**. Béid Nimm bedeiten den "Donnerer". Bei de Vëlker déi zur Séi gefuer sinn huet en als Gott vum Wieder a besonnesch vum Donnerwieder fungéiert, bei deenen aneren als Vegetatiounsgott.
Josy Welter (Geschäftsmann)

De **Josy Welter**, gebuer den 10. Januar 1924 am Pafendall (Stad Lëtzebuerg), a gestuerwen de 25. Juni 2012 um Kierchbierg (Stad Lëtzebuerg), war e lëtzebuergesche Geschäftsmann.

No der Invasioun vu Lëtzebuerg duerch déi däitsch Wehrmacht am Zweete Weltkrich ass de Josy Welter kuerz viru sengem Premièresexamen aus dem Lycée gehäit ginn, well hie refuséiert huet, an d'Hitlerjugend ze goen. Hien ass zwangsrekrutéiert ginn, konnt awer flüchten an ass an déi belsch *[[Armée blanche]]* agetrueden, wou hien aktiv war, bis hien als Zivilist an den Déngscht vun der US-Army getratt ass.

Nom Krich huet de Josy Welter Planzebiologie studéiert. 1949 huet hie sengen Elteren hiert Geschäft um Roude Pëtz iwwerholl, wou hien nieft Planzen a Som och Hausdéieren (Vigel, Fësch, Hamsteren asw.) verkaaft huet.

An den 1950er Jore gouf de Josy Welter Sekretär vum Stater Geschäftsverband, deen hien da vun 1969 bis 1994 als President geleet huet. Zu sengen Initiative gehéieren de Bau vu Parkhaiser an der Stad an den Aménagement vun de Foussgängerzonen.

## Literatur
* *Josy Welter † (1924-2012).* Luxemburger Wort 2012, Nr. 151 (30. Juni), S. 22.
* *Josy Welter im Alter von 88 Jahren gestorben.* Wort.lu, 30.06.2012. https://web.archive.org/web/20120702190401/http://www.wort.lu/de/view/josy-welter-im-alter-von-88-jahren-gestorben-4fee9604e4b0223874d6a4c2
* *Josy Welter s'est éteint à l'âge de 88 ans.* Wort.lu, 30.06.2012. http://www.wort.lu/fr/view/josy-welter-s-est-eteint-a-l-age-de-88-ans-4feeb418e4b0cf90baa3e859
* *Josy Welter ist tot.* Tageblatt.lu, 30.06.2012. http://www.tageblatt.lu/nachrichten/luxemburg/story/25796876
* *Im Alter von 88 Jahren: Josy Welter gestorben.* Tageblatt 2012, Nr. 152 (2. Juli), S. 25.

## Um Spaweck
Luzifer

**Luzifer** oder och **Lucifer** ass de laténgeschen Numm fir d'Venus, och de Moiesstär genannt. Wuertwiertlech iwwersat heescht e Liichtbrénger (lat. lux, "Liicht a ferre, "droen, bréngen"). Iergendwann ass deen Numm dann och als Numm vum Däiwel/Satan iwwerholl ginn.

## Réimesch Mythologie

An der réimescher Mythologie war Luzifer eng poetesch Bezeechnung fir de Moiesstär, de Planéit Venus. Et war eng wuertwiertlech Iwwersetzung vum griichesche Phosphóros ("Liichtbrénger"), dësen Numm koum z.&nbsp;B. am Homer senger *[[Odyssee]]* vir. Och gouf den Numm a Verbindung mat der Gëttin Venus bruecht.

## Chrëschtentum

Am Chrëschtentum gëtt et verschidde Quellen déi eis Saachen iwwer de Luzifer erzielen.

### Luzifer als Moiesstär
Op ville Platzen an der Vulgata, am Buch Hiob oder am Buch vun de Psalmen gëtt den Numm Luzifer fir de Moiesstär benotzt. Am Neien Testament geschitt dat awer nëmmen eng Kéier.

An der Offenbarung vum Johannes bezeechent de Jesus sech selwer als "stralende Moiesstär (lat. stella splendida matutina), dowéinst hu fréi Chrëschte geduecht datt Luzifer een Numm vu Christi wier. Beleeër dofir sinn ënner anerem d'Lidd *carmen aurorae* oder den Numm vum Hellege Lucifer, engem Bëschof aus dem 4. Joerhonnert.

### Jesaja
Am Buch Jesaja gëtt vum Héichmut vum Kinnek vu Babylon erzielt, deen an den Himmel opsteige wollt fir sech iwwer Stäre vu Gott z'erhiewen. Duerno fält en awer erof an en déift Lach bei déi Doudeg. Do gëtt dëse Kinnek och mam schéine Moiesstär verglach, dee vum Himmel gefall war.

De Liichtbrénger Lucifer gouf och am Buch Ezechiel mat der Iddi vum gefalenen Engel zesummebruecht. Och wann en do nëmmen als allegoresch Bezeechnung fir de Kinnek Tyrus benotzt gouf, sou gouf dësen awer no enger Sënn vu sengem Bierg gestierzt an ënnen ukomm, ass ee Féier aus em erausgebrach. Dat ass eng Analogie zum Hällestuerz.

### Vum Lutbrénger zum Satan
De chrëschtleche Geleierten Origenes huet de Moiesstär Phosphóros-Luzifer déi éischt Kéier mam Däiwel-Satan verglach. Hien huet behaapt datt de Luzifer probéiert huet sech mat Gott gläichzestellen an dann als himmlesche Geescht an den Ofgrond gestierzt ass. D'Kierchepäpp Tertullian, Cyprian, Ambrosius an nach e puer anerer hu sech dëser Opfaassung ugeschloss, wärend den Hieronymus, den Cyrillus vun Alexandrien an den Eusebius an dem Jesaja senger Prophezeiung nëmmen eng mystifizéiert Versioun vum Doud vum babylonesche Kinnek gesinn hunn.

Dunn am Mëttelalter ass de Luzifer wéinst der Profezeiung vum Jesaja an engem Test vum Lukas (Stuerz vum Satan) och am offizielle kierchleche Sproochgebrauch zum Satan ginn.
Sakrament

**Sakrament** nennt een an der kathoulescher Kierch d'Glawensfeieren. Et gëtt der am Ganze 7 dovun.

## Daf
D'Daf gëllt als Feier, fir an d'Kierch opgeholl ze ginn. De Paschtouer schëtt deem, dee gedeeft gëtt Wäiwaasser iwwer de Kapp a seet: "(Numm) ech deefen dech am Numm vum Papp vum Jong a vum hellege Geescht. Amen."

## Kommioun
Duerch d'Brout vun der Kommioun kënnt de Jesus de Mënsche méi no a beschenkt si mat gëttlecher Kraaft a Léift. Normalerweis maachen d'Kanner zu Lëtzebuerg d'Kommioun am 3. Schouljoer.

## Firmung
D'Firmung ass d'Vollendung vun der Daf. Mat deem Sakrament gëtt de Wëlle chrëschtlech ze si gestäerkt. Déi Gleeweg gi vu Gott mam hellege Geescht beschenkt a gestäerkt. De Bëschof leet deem dee gefirmt gëtt d'Hand op de Kapp an zeechent him e Kräiz op d'Stir. Generell ass d'Firmung am 6.Schouljoer mä op verschiddene Plazen och eréischt mat 16 oder 18 Joer.

## Bouss
Bei der Bouss verzeit Gott de Mënschen hiert schlecht Verhalen an wëll hinnen dobäi hëllefen erëm op de gudde Wee zeréckzekommen. De Paschtouer verzeit hinnen am Numm vu Gott. Fir et erëm gutt ze maache verspriechen déi Gleeweg eppes Guddes ze maachen oder ze bieden.

## Bestietnes
Bei der Hochzäit bieden 2 Läit de Gott ëm de Seege fir e gemeinsaamt Liewen. Si versprieche sech ëmmer vir enaner dozesinn a gudde wéi a schlechte Zäiten. D'Réng gi vum Paschtouer geseent an duerno stieche se sech de Rank als Zeeche vun hirer Léift géigesäiteg un de Fanger.

## Priisterwei
D'Priister hunn eng ganz besonnesch Aufgab an der kathoulescher Kierch. Dësen Optrag gëtt hinne duerch d'Priisterwei iwwerdroen. Dobäi leet de Bëschof hinnen d'Hand op d Schëller a biet fir si fir dem Härgott seng Hëllef ze kréien an hirem Déngscht an der Gemeinschaft vun de Gleewegen.

## Krankesalwung

De Gott gëtt gebieden de Läit och an Zäite bäizestoe wou se krank sinn. D'Stir an d'Hänn vum Kranke gi vum Paschtouer gesaleft.
## Um Spaweck
Eurovision Song Contest 1997

Den **42. Eurovision Song Contest** war den 3. Mee 1997 an Irland. Organiséiert gouf d'Eurovisioun dat Joer am *Point Theatre * zu Dublin. Presentateure waren d'Carrie Crowley an de Ronan Keating.

Fir d'Zuel vun de Länner ze reduzéire sinn d'Plaze vun de leschte 5 Joer gekuckt ginn an déi mat de mannste Punkte hu missen e Joer Paus maachen. Betraff vun dëser Reegel waren d'Belsch, Finnland, Rumänien an d'Slowakei. Lëtzebuerg huet scho wéi déi 3 Joer virdrun fräiwëlleg drop verzicht fir matzemaachen. Och Israel huet fräiwëlleg net matgemaach. Am Ganze ware 25 Länner dobäi.

Verschidden Interprete ware scho virdru mol eng Kéier dobäi, d'Alma Čardžić fir Bosnien an Herzegowina 1994, d'Maarja-Liis Ilus fir Estland 1996 an d'Şebnem Paker fir d'Tierkei 1996.

D'Reegel fir d'Ofstëmmung ass d'selwecht bliwwe wéi déi Jore virdrun: An all Land huet eng Jury 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 an 1 Punkt un déi zéng bescht Lidder verginn. D'Resultater si per Telefon op Dublin matgedeelt ginn. Allerdéngs ass d'Jury an Däitschland, Éisträich, der Schwäiz, Schweden a Groussbritannie fir déi éischt Kéier mat enger Ofstëmmung vun de Spectateuren iwwer Telefon ersat ginn.

Déi éischt Plaz kruten d'Vertrieder vu Groussbritannien, d'Katrina and the Waves mat 70 Punkte Virsprong virum Marc Roberts (Irland). Déi drëtt Plaz krut d'Grupp Şebnem Paker & Grup Etnic, déi fir d'Tierkei ugetruede war.

Fir Groussbritannie war et déi fënneft Kéier datt et de Grand Prix gewonnen hat.

## Klassement

## Um Spaweck

* Eurovision.tv
* Eurovision.de
* diggiloo.net
Elisabeth vun Thüringen

D'Landgräfin **Elisabeth vun Thüringen**, gebuer de 7. Juli 1207 op der Buerg Sárospatak an Ungarn als **Elisabeth vun Ungarn**, a gestuerwen de 17. November 1231 zu Marburg an der Lahn, ass eng Helleg vun der kathoulescher Kierch. Si ass och d'Patréinesch vun Thüringen an Hessen.

## Geschicht
D'Elisabeth vun Thüringen war d'Duechter vum ungaresche Kinnek Andreas II. Mat 14 Joer ass si mam Landgrof Ludwig IV. vun Thüringen bestuet ginn. Et war bekannt, datt d'Elisabeth vun Thüringen sech vill ëm aarm Leit gekëmmert huet, wat op hir fréi fromm Erzéiung zeréckzeféieren ass.
## Legend
Der Legend no wollt si mol nees Brout un déi Aarm verdeelen, wat hire Mann awer nu guer net appreciéiert huet. Wéi dee si gefrot huet, wat si dann an dem Kuerf géif mat sech erëmschleefen, huet si gelunn a behaapt, et wiere Rousen. Dat sougenannt „Rousewonner“ beseet, datt sech doropshin d'Brout a Rouseblieder verwandelt huet, wouriwwer déi Aarm wuel kaum begeeschtert waren.

Nom Doud vum Ludwig IV. vun Thüringen ass si op Marburg geplënnert, wou si e Spidol gegrënnt huet, an deem haaptsächlech Kranker behandelt goufen, déi soss néirens opgeholl gi wieren.

De 17. November 1231 ass d'Elisabeth vun Thüringen gestuerwen a schonn de 27. Mee 1235 gouf si vum Poopst Gregor IX. helleggesprach.

## Kuckt och
* Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen
## Um Spaweck

* Méi heiriwwer beim Heiligenlexikon
Aalt Testament

D**'aalt Testament** (aus dem lat. *testamentum*, haiansdo och 1. Testament) bezeechent déi Texter aus der Bibel, déi vum Juddentum iwwerholl gi sinn. D'Ursprongssprooch ass gréisstendeels hebräesch, deelweis awer och araméiesch.
## Inhalt
### Pentateuch
D'Pentatech besteet aus de sougenannte 5 Bicher vum Moses: Genesis, Exodus, Levitikus, Numeri an Deuteronomium.
### Geschichtsbicher
D'Geschichtsbicher enthalen d'Bicher Josua, Richter, Rut,1. Samuel, 2. Samuel, 1. Kineker, 2. Kineker,1. Chronik, 2. Chronik, Esra, Nehemia, Tobit, Judit, Estere, 1. Makkabäer an 2. Makkabäer.
### Léierbicher
D'Léierbicher enthalen d'Bicher vun de Psalmen,d'Buch vum Ijob, d'Buch vun de Spréchwierder, d'Buch Kohelet, d'Hoheslied, d'Weisheet vum Salomo, souwéi d'Ecclesiasticus.
### Propheten
Zu hinne gehéieren d'Klolidder, souwéi d'Bicher vum Jesaja, Jeremia, Baruch, Ezechiel, Daniel, Hosea, Joel, Amos, Obadja, Jona, Micha, Nahum, Habakuk, Zefanja, Haggai, Sacharja an dem Maleachi.