Weess

**Weess** ginn eng Rëtsch Aarte vun de Séissgrieser (*Poaceae*) an der Gattung *Triticum* L. genannt. Etymologesch kënnt den Numm *Weess* vu "Wäiss"; d'Faarf vun deem, wat aus dëser Fruuchtzort gemaach gëtt, nämlech wäisst Miel.

## Ubau
Weess ass, wat d'Klima, de Buedem an d'Waasserversuergung ubelaangt, méi kriddeleg wéi aner Fruuchtzorten.

**Wanterweess**, déi geleefegst Zort zu Lëtzebuerg, gëtt am Hierscht ausgeséit. D'Fruucht ass dat Joer drop zeideg. All Planz huet 2 bis 3 Ieren, an an all Ier si 25 bis 40 Kären. Op engem Quadratmeter kënnen 350 bis 700 Hällem wuessen, soudatt 70 Balle Weesskäre pro Hektar (heiansdo alt bis zu 110 Ballen um ha) eragefuer kënne ginn. Keng aner Fruuchtzort huet sou ee Rendement.

Déi zeideg Käre bestinn zu 60 % aus Steif, zirka 12 % Eewäiss, zirka 2 % Fett an zirka 14 % Waasser.

**Summerweess** gëtt sou fréi wéi méiglech am Fréijoer geséint. E gëtt manner Käre wéi de Wanterweess, déi hunn awer méi Proteinnen.

## Bedeitung
Déi verschidde Weessaarte sinn nom Mais déi Zort Fruucht, déi am meeschten op der Welt ugebaut gëtt. A ville Länner ass de Weess fir d'Mënschen eent vun de Grondliewensmëttel (aus sengem Miel gëtt Brout gebak) a spillt och eng wichteg Roll als Déierefudder. Haarde Weess gëtt geholl, fir Deegwueren ze maachen.

Am Joer 2005 goufe weltwäit 629.566.041 Tonne Weess rekoltéiert. 15 Länner produzéiere ronn 80 % dovun.

*Quell: FAO, Faostat, 2006.*

Zu Lëtzebuerg louch d'Produktioun vu Wanterweess 1990 bei 39.657 Tonnen, 2011 bei bal duebel sou vill: 73.048 Tonnen. Beim Summerweess waren et just 3.854 Tonnen (1990), respektiv 2.274 Tonnen (2011).

## Aarten
**T. aestivum* L. 
**T. aestivum subsp. spelta* (L.) Thell. (Spelz)
**T. antiquorum* Heer
**T. baeoticum* Boiss.
**T. compactum* Host (Zwergweess)
**T. compositum* L.
**T. dicoccum* Schübler 
**T. turgidum ssp. durum* Desf. (Haartweess)
**T. ispahanicum* Heslot
**T. jakubzineri* (Udacz. & Schachm.)
**T. karamyschevii* Nevski
**T. militinae* Zhuk. & Migush.
**T. monococcum* L. 
**T. parvicoccum*
**T. petropavlovskyi* Udacz. & Migush.
**T. polonicum* L.
**T. sinskajae* Filat. & Kurk.
**T. tetraurartu* Gandil.
**T. timonovum* Heslot & Ferrary
**T. timopheevii* (Zhuk.) Zhuk.
**T. turanicum* Jakubz.
**T. turgidum* L. (Rauweess)
**T. urartu* Thumanyan ex Gandilyan
**T. vavilovii* (Tum.) Jakubc. in Zhuk.
**T. zhukovskyi* Menabe & Ericzjan

## Geschicht vun der Domestizéierung/Ubau
De Weess, dee mer haut kennen, kënnt hir vun enger Kräizung vu verschiddene Fruucht- a Wëllgraszorten.

Déi éischt Zorten waren den *Triticum monococcum* (de: *Einkorn*) an den *Emmer* (Triticum dicoccum). Weess kënnt aus dem Noen Osten. E gëtt op d'mannst zanter 7.800 v. Chr. ugebaut an ass, nom Geescht, déi zweeteelst Aart vu Fruucht. An Europa gouf en awer eréischt zanter dem 11. Joerhonnert populär, wou d'Wäissbrout Moud ginn ass

## Zesummesetzung (Mëlle Weess)

De Brennwert ass 1425 kJ op 100 g.

## Literatur
* Friedrich J. Zeller, Sai L.K. Hsam: *Weizen: Grundstoff für die menschliche Ernährung und für industrielle Erzeugnisse*. Naturwissenschaftliche Rundschau 57(8), S. 413–421 (2004), ISSN 0028-1050
* Elisabeth Schiemann: *Weizen, Roggen, Gerste. Systematik, Geschichte und Verwendung.* 1948

## Kuckt och
* Mëschler

## Um Spaweck

* D'Systematik vum Weess
* Statistik vun der FAO 2006