open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Quartier Latin (Film 1939)

**Quartier Latin** ass e franséische Film vum Alexander Esway, vum Christian Chamborant a vum Pierre Colombier aus dem Joer 1939 mat der Blanchette Brunoy a mam  Bernard Lancret an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Tourbillon de Paris

**Tourbillon de Paris** ass e franséische Film vum Henri Diamant-Berger aus dem Joer 1939 mam Ray Ventura a mam Jean Tissier an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Staustuf Müden

D**'Staustuf Müden **ass – vun der Mëndung an de Rhäin bei Koblenz flossop gekuckt – déi 3. Staustuf op der kanaliséierter Musel. Se läit um Kanalkilometer 37,11 bei den Uertschafte Müden (lénksen Uwänner) an Treis-Karden (rietsen Uwänner) am Bundesland Rheinland-Pfalz. DʹAnlag war 1964 fäerdeg gebaut an ass am selwechte Joer mat der Kanaliséierung vun der Musel fir de Schëffsverkéier opgaangen.

D'Nopeschstaustuf muselop ass d'Staustuf Fankel, a flossofwäerts ass et déi vu Lehmen.

## Geschicht
De Barrage gouf 1964 am Kader vun der Kanalisatioun vun der Musel gebaut.

### Accident vum 8. Dezember 2024
Den 8. Dezember 2024 gouf déi ënnescht Schleisepaart vun engem Frachtschëff schwéier beschiedegt. 74 Schëffer stoungen op der Musel a konnten net a Richtung vum Rhäin virufueren. Uganks housch et, datt et bis op d'mannst Mäerz 2025 dauere géif bis d'Schleis gefléckt wier. Mat enger sougenannter „Noutschleisung“ konnten dunn awer bis de 27. Dezember all d'Schëffer déi blockéiert waren, „befreit“ ginn. Dofir goufen amplaz vun der ënneschter Schleisepaart allkéiers mat engem Kran néng stolen Dunnen (déi am Fong fir d'Revisioun vun der Schleis als Sécherhheetspaart virgesi sinn) agesat an no der Schleisung nees erausgeholl.

Den 19. Dezember 2024 hunn déi Lëtzebuerger Transportministesch Yuriko Backes an den däitsche *Bundesminister für Digitales und Verkehr* Volker Wissing matgedeelt, datt d'Schleis viraussiichtlech bis Ufank Februar 2025 gefléckt soll sinn.

Den 1. Februar 2025 konnt d'Schleis dann och hire reguläre Betrib nees ophuelen.

## Technesch Donnéeën

### Staustuf

De Barrage läit um Kanalkilometer 37,11 op enger Héicht vun 79,005&nbsp;m. Den Niveausënnerscheed tëscht dem ieweschten an dem ënneschte Schleisebaseng ass 6,55&nbsp;m.
### Schleis
D'Schleis huet eng rechteckeg Schleisekummer mat enger notzbarer Längt vun 172,10 Meter, an enger Breet vun 11,45 Meter. Den Niveausënnerscheed tëscht dem ieweschte Schleisebaseng an dem ënneschten ass 6,5 Meter. Déi hydrostatesch Héicht vum ieweschte Schleisebaseng ass 79 Meter.

Duerch d'Schleis kënne Schëffer mat de Moossen 110,00&nbsp;x&nbsp;11,45&nbsp;m (mat spezieller Erlabnes bis 135&nbsp;m) oder Schubschëffer mat bis zu 172,10 Meter Längt fueren.

Do dernieft gëtt et och eng Bootsschleis vun 18&nbsp;×&nbsp;3,25 m.

### Wier

### Waasserkraaftwierk
Zur Anlag gehéiert d'Lafwaasserkraaftwierk Müden um lénksen Uwänner. Et ass dat drëtt vun am Ganzen zwielef Lafwaasserkraaftwierker um däitschen Deel vun der Musel. Et huet eng Leeschtung vu 16,405&nbsp;MW a gëtt vun RWE-Generation bedriwwen.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Bauwierker op der kanaliséierter Musel

## Um Spaweck
J'étais une aventurière

** J'étais une aventurière** ass e franséische Film vum Raymond Bernard aus dem Joer 1938 mat der Edwige Feuillère a mam Jean Murat an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
JD Vance

Den **James David „JD“ Vance**, gebuer den 2. August 1984 zu Middletown am Ohio, ass en US-amerikanesche Politiker (Republikanesch Partei) an zanter dem 20. Januar 2025 de 50. Vizepresident vun de Vereenegte Staaten.

Als de *Running Mate* vum Donald Trump bei de Presidentschaftswalen 2024 gouf hien, no deem senger Victoire, de 50. Vizepresident vun den USA.

Den JD Vance gouf mat sengem Buch *Hillibilly-Elegie*, dat 2016 erauskoum, an dat sech aus autobiographescher Perspektiv mat de Problemer vun der amerikanescher Landbevëlkerung, ausernanersetzt, bekannt. D'Buch gouf 2023 verfilmt. Zanter Januar 2023 vertrëtt hien de Bundesstaat Ohio am Senat.

## Um Spaweck
Battement de cœur (Film)

** Battement de cœur** ass e franséische Film vum Henri Decoin aus dem Joer 1940 mat der Danielle Darrieux a mam Claude Dauphin an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Mike Pence

De **Michael Richard „Mike“ Pence**, gebuer de 7. Juni 1959 zu Columbus am Indiana, ass en US-amerikanesche Politiker (Republikanesch Partei). Hie war vum 20. Januar 2017 bis de 20. Januar 2021 den 48. Vizepresident vun de Vereenegte Staaten.

Als de *Running Mate* vum Donald Trump bei de Presidentschaftswalen 2016 gouf hien, no deem senger Victoire, Vizepresident vun den USA.

Vun 2013 bis 2017 war de Mike Pence Gouverneur vum Indiana; vun 2001 bis 2013 war hien am Representantenhaus. Am Juni 2023 huet hie fir déi republikanesch Nominéierung vun de Presidentschaftswalen 2024 kandidéiert, sech dunn am Oktober 2023 awer erëm zeréckgezunn.

## Um Spaweck
L'homme qui cherche la vérité

**L'homme qui cherche la vérité** ass e franséische Film vum Alexander Esway aus dem Joer 1940 mam Raimu a mat der  Jacqueline Delubac an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Fédération syndicaliste des facteurs et des travailleurs des P&T Luxembourg

D**'Lëtzebuerger Bréifdréieschgewerkschaft** ass den ëmgangssproochlechen Numm vun der **Fédération syndicaliste des facteurs et des travailleurs des P&T Luxembourg**, gekierzt **FSFL**, enger Gewerkschaft zu Lëtzebuerg déi der CGFP no stoung a sech fir d'Bréifdréier an allgemeng fir d'Personal vun der Post agesat huet.

D'Bréifdréieschgewerkschaft gouf 1909 gegrënnt; uganks hat se den Numm *Fédération des facteurs des postes, télégraphes et téléphones*. 1985 huet se sech vun hirem Daachverband, der CGFP, ofgespléckt, nodeems et e Sträit tëscht dem Generalsekretär vun der Gewerkschaft an der CGFP gouf.

An der Folleg vun der sougenannter Nickts-Affär huet de Gewerkschaftskongress den 2. Februar 2002 eestëmmeg decidéiert, den deemools suspendéierte President aus der Gewerkschaft auszeschléissen. Um selwechte Kongress hunn och 661 vu 789 Membere fir d'Opléisung vun der ASBL gestëmmt. Den 10. Mee 2002 huet d'Bezierksgeriicht d'Opléise vun der Gewerkschaft gesprach.

## Presidenten
* …
* 1959 – 1987: Albert Kayser
* 14.03.1987 – 2002: Jos Nickts

## Kuckt och
* Gewerkschaften zu Lëtzebuerg
* Nickts-Affär
Jos Nickts

De **Jos Nickts**, gebuer als **Johny Joseph Nickts** de 26. Januar 1949 zu Wolz, ass e lëtzebuergesche Bréifdréier, Gewerkschaftler an Auteur.

Hien ass zu Sir an enger Bauerefamill opgewuess. De 16. Mee 1968 huet hie bei der Post ugefaangen. Uganks war hie Bréifdréier zu Wolz, ass dunn awer dat Joer drop an d'Stad gewiesselt an huet do am Service „Expeditioun“ geschafft, duerno huet hien d'Postsäck ausgeliwwert. Zu där Zäit gëtt hie Member an der Jugendsektioun vun der Bréifdréieschgewerkschaft (FSFL) an iwwerhëlt méi spéit d'Presidence dovun. Uganks vun den 1980er Jore gëtt hie Member am Zentralkommitee vun der Gewerkschaft, déi deemools nach ënner dem Daachverband, der CGFP, funktionéiert huet. An der Mëtt vun den 1980er Jore gëtt hie Vizepresident vun der FSFL.

1983 huet hien fir d'Chamberwalen am Zentrum op der LSAP-Lëscht kandidéiert, koum awer just op déi lescht Plaz.

Hie war vun … un Generalsekretär vun der FSFL; an där Funktioun hat hien e Sträit mat der CGFP wéinst enger angeeblecher Ënnerschrëftefälschung. An der Folleg vun deem Sträit huet d'FSFL sech 1985 vun hirem Daachverband ofgespléckt.

De Jos Nickts gouf 1985 oder 1987 de President vun der Bréifdréieschgewerkschaft.

Am Kader vun enger no him benannter Bedruchsaffär, gouf hien den 2. Februar 2002 vum Gewerkschaftskongress aus der Gewerkschaft ausgeschloss. Am Joer 2007 gouf hien an zweeter Instanz vum Appellsgeriicht zu enger Prisongsstrof vu sechs Joer verurteelt, dovun der zwee op Sursis.

## Wierk
Jos Nickts, Lucien Czuga. *Ich, alleiniger Sündenbock*. Luxembourg: Éd. Revue, 2007. Print. ISBN 978-2-919999-40-8
Dan Quayle

Den **James Danforth „Dan“ Quayle**, gebuer de 4. Februar 1947 zu Indianapolis am Indiana, ass en US-amerikanesche Politiker (Republikanesch Partei) a Manager. Hie war vum 20. Januar 1989 bis den 20. Januar 1993 de 44. Vizepresident vun de Vereenegte Staaten.

Als de *Running Mate* vum George W. Bush bei de Presidentschaftswalen 1988 gouf hien, no deem senger Victoire, Vizepresident vun den USA.

Vun 1977 bis 1981 souz de Dan Qualye am Representantenhaus. Vun 1977 bis 1989 war hien an deene zwee Haiser vun Kongress. Bei der Wal vun 1976 gouf hien am 4. Walbezierk vum Indiana an de Kongress gewielt, andeems hie géint den demokrateschen Titulaire J. Edward Roush mat 54 Prozent vun de Stëmmen gewonnen huet. 1978 huet hien d'Wal, mat 64 Prozent, erëm gewonnen. Bei der Wal vun 1980 gouf hie fir den Indiana an de Senat gewielt wou e vum 3. Januar 1981 bis den 3. Januar 1989 blouf.

## Um Spaweck
Al Gore

Den **Albert Arnold „Al“ Gore jr.**, gebuer den 31. Mäerz 1948 am Washington D.C., ass en US-amerikanesche Politiker (Demokratesch Partei), Entreprener an Ëmweltaktivist. Hie war vum 20. Januar 1993 bis den 20. Januar 2001 de 45. Vizepresident vun de Vereenegte Staaten.

Als de *Running Mate* vum Bill Clinton bei de Presidentschaftswalen 1992 an 2000 gouf hien, no deem senge Victoiren, allkéiers Vizepresident vun den USA.

Vun 1977 bis 1985 huet hien de Bundesstaat Tennessee als Deputéierten am Representantenhaus vertrueden, dono am Senat. 1988 wollt hie Presidentschaftskandidat ginn, wat him awer net geloung. No senger Amtszäit als Vizepresident, huet hie bei der Presidentschaftswal 2000 kandidéiert, awer géint säi republikanesche Géigekandidat George W. Bush verluer. De Gore krut bundeswäit 500.000 Stëmme méi, mä de Bush krut an de Bundesstaaten méi Walleitstëmmen, wat zu deem senger Victoire gefouert huet. 

Den Al Gore huet vill Texter iwwer den Ëmweltschutz verëffentlecht.  An Inconvient Truth ass eng Dokumentatioun, déi aus senger Multimedia-Presentatioun iwwer déi global Erwiermung ervirgaangen ass. 2007 huet d'Dokumentatioun zwéin Oscare gewonnen. Donieft huet hie mat dem *GLOBE-Program* eng Concertsrei *Live Earth* gestart. 2007 gouf den Al Gore fir seng Beméiungen a fir d'Opmierksammaachen op d'Klimakris an hire global Geforen mat dem Friddensnobelpräis ausgezeechent.

De Gore kënnt aus enger räicher a politesch aktiver Famill. Hien ass ë.&nbsp;a. Grënner a Chef vun der Alliance for Climate Protection, vum *Generation Investment Management* a *Current TV*. Ausserdeem ass hie Member am Opsiichts-Rot vun Apple an héichrangege Beroder vu Google, souwéi Associé an den Investmententreprisen *Kleiner Perkins* a Generation Investement Management. Seng Investitiounen fir eng Energiewend goufen alleng fir d'Joer 2009 op 300 Milliounen Dollar geschat.

## Um Spaweck
Dick Cheney

De **Richard Bruce „Dick“ Cheney**, gebuer den 30. Januar 1941 zu Licoln am Nebraska, a gestuerwen den 3. November 2025 zu McLean am Virginia, war en US-amerikanesche Politiker (Republikanesch Partei) a Manager. Hie war vum 20. Januar 2001 bis den 20. Januar 2009 de 46. Vizepresident vun de Vereenegte Staaten.

Als de *Running Mate* vum George W. Bush bei de Presidentschaftswalen 2001 an 2005 gouf hien, no deem senge Victoiren, allkéiers Vizepresident vun den USA.

Vun 1975 bis 1977 war hien dee bis dohi jéngste Stabschef vum Wäissen Haus ënnert dem President Gerald Ford. Vun 1989 bis 1993 war hien ënnert dem George H. W. Bush Verdeedegungsminister.

## Um Spaweck
Le dernier des six

**Le dernier des six** ass e franséische Film vum Georges Lacombe aus dem Joer 1941 mam Pierre Fresnay an der Suzy Delair an den Haaptrollen nom Roman *Six hommes morts* vum Stanislas-André Steeman.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Romance de Paris

**Romance de Paris** ass e franséische Film vum Jean Boyer aus dem Joer 1941 mam Charles Trenet a mam Jean Tissier an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
POQUITO

De **POQUITO** (Akronym vu *PocketQube for In-Orbit Technology Operations* - "Täsche-Küb fir technologesch Operatiounen am Orbit") ass en Nano-Satellit, dee vun der Space Systems Engineering (SpaSys) Ekipp vum *Interdisciplinary Centre for Security, Reliability and Trust* (SnT) op der Uni Lëtzebuerg entwéckelt gouf an deen de 14. Januar 2025 mat enger SpaceX Falcon 9 Rakéit an de Weltall geschoss gouf.

De POQUITO huet eng Säitelängt vu just 5 cm, a gouf entwéckelt, fir wärend ongeféier 3 Joer de Fonctionnement vun ultra-miniaturiséierten Technologien am Weltall z'erprouwen. D'Kommunikatioun leeft iwwer eng UHF (*Ultra High Frequencies*) Funkverbindung mat der Basisstatioun vum SnT um Kierchbierg.

De Satellit gëtt mat Hëllef vun engem AlbaPod PocketQube deployer vun den *Alba Orbital's rideshare services* op eng sonnesynchron Ëmlafbunn op eng Héicht vu 525 km gesat. 

## Um Spaweck
* Pierre Weimerskirch: Satellit vun Uni.lu um Wee an den All, och Lancement vu Mound-Rover gelongen." rtl.lu, 15.01.2025.
* Diana Hoffmann: "De 'Poquito', e Miniatur-Satellit made in Luxembourg." rtl.lu, 13.01.2025.
Tenacious (Rover)

Den ***Tenacious*** war e Rover, deen zu Lëtzebuerg vun ispace Europe, enger Filial vun der japanescher Firma ispace, entworf a gebaut gouf, a mat där hirer zweeter Weltraummissioun de 15. Januar 2025 mat enger SpaceX-Rakéit vu Cape Canaveral aus an den All geschéckt gouf. D'Zil war et fir Regolith (Gestengsgrimmelen) um Mound ze sammelen an deen, ënner anerem fir d'NASA, zeréck op d'Äerd bréngen. Allerdéngs ass de Lander *Resilience*, deen de Rover hätt sollen um Mount aussetzen, de 6. Juni 2025 bei der Landung um Mound erofgefall, a mat him den *Tenacious*.

Den *Tenacious* war 26 Zentimeter héich, 31,5 Zentimeter breet, 54 Zentimeter laang an huet eng 5 Kilogramm gewien. E bestoung aus Plastik, dee mat Carbon-Fasere verstäerkt war, a war mat enger HD-Kamera an enger Schëpp ekipéiert. Seng Rees op de Mound huet knapps 5 Méint gedauert.

En Zil vun der Missioun war och, ze weisen, datt och Privatentreprisë sou Missioune kënnen ëmsetzen. Lëtzebuerg hat als eent vun den éischte Länner op der Welt e gesetzleche Kader gesat, deen ënner anerem reegelt, wiem d'Ressourcen aus dem All, déi zeréck op d'Äerd bruecht ginn, gehéieren.

## Um Spaweck

* "E bedeitenden Dag fir d‘Lëtzebuerger Participatioun u Weltallmissiounen." 100komma7.lu, 15.07.2025.
Nelson Rockefeller

Den **Nelson Aldrich Rockefeller**, gebuer den 8. Juli 1908 zu Bar Harbor am Maine, a gestuerwen de 26. Januar 1979 zu New York City am Staat New York, war en US-amerikanesche Politiker (Republikanesch Partei) a Manager. Hie war vum 19. Dezember 1974 bis den 20. Januar 1977 den 41. Vizepresident vun de Vereenegte Staaten.

Vun 1959 bis 1973 war hie Gouverneur vum Bundesstaat New York.

Well de Richard Nixon wéinst der Watergate-Affär zeréckgetruede war, gouf de Gerald Ford neie President (virdru Vizepresident), an de Rockefeller Vizepresident.

## Gielercher
*
## Um Spaweck
Eurovision Song Contest 2025

Den **69. [[Eurovision Song Contest]]** (ESC) gëtt vum 13. Mee bis den 17. Mee 2025 an der St. Jakobshalle zu Basel ofgehalen.

De Gewënner vum Concours ass den JJ (Johannes Pietsch) vun Éisträich.

### 1. Halleffinall
Déi éischt Halleffinall war den 13. Mee 2025 um 21:00 Auer (MESZ).

Spuenien (no Estland), Italien (no der Belsch) an d'Schwäiz (no Kroatien) sinn, obschonn se d'Office Finaliste waren, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 15 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall.

An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner.

### 2. Halleffinall
Déi zweet Halleffinall war de 15. Mee 2025 um 21:00 Auer (MESZ).

D'Vereenegt Kinnekräich (no Éisträich), Frankräich (no Georgien) an Däitschland (no Israel) sinn, obschonn se d'Office Finaliste sinn, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 16 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall.

An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner.

## Finall
D'Finall war de 17. Mee 2025 um 21:00 Auer (MESZ).

Déi 26 Länner an der Finall sinn:
:* Déi „5 Grouss“ (*Big-5*): Frankräich, Däitschland, Spuenien, Italien a Groussbritannien
:* Déi bescht 10 Länner aus der éischter Halleffinall
:* Déi bescht 10 Länner aus der zweeter Halleffinall
:* De Gewënner vum ESC 2024, Schwäiz
Am Fall vun engem *[[ex aequo]]* gewënnt dee mat der héchster Eenzelwäertung. An der Finall ass all Land, dat beim ESC matgemaach huet, berechtegt seng Stëmm ofzeginn. Zousätzlech gëtt et en Online-Voting fir d'Zuschauer aus Länner déi net beim ESC matgemaach hunn an deen dann als zousätzlechen 38. Televoting gewäert gëtt.

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vum ESC
Betsy Dentzer

D**'Betsy Dentzer**, gebuer den 29. Januar 1985 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Erzielerin, Performerin a Theaterpedagogin.

Si ass zu Bartreng an d'Primärschoul gaangen an huet hire Secondaire am Stater Kolléisch gemaach. Si huet Sozial Aarbecht op der Haute École namuroise studéiert an duerno Theaterpedagogik op der Universität der Künste Berlin. Si trëtt säit 2010 reegelméisseg zu Lëtzebuerg an am Ausland op. Als Erzielerin steet si reegelméisseg op Bünen, wéi der Philharmonie Lëtzebuerg, de Rotondes oder dem Wiener Konzerthaus, virun allem a Produktiounen, wou Musek a Geschichte kombinéiert ginn.

Si huet als Autorin, Schauspillerin, Dozentin a Spriecherin vu Héierbicher geschafft, wéi zum Beispill *E Kuerf voller Geschichten* (2013), *D'Zaubermillen* (2015) an *Zwee Ënnerwee* (2020), déi all vun de Rotondes produzéiert an diffuséiert goufen.

2021 huet si zesumme mat der Luisa Bevilacqua an der Isabelle Bolliri d'ASBL *Erzielkonscht* gegrënnt. Si ass Member vun der internationaler Associatioun *Verband der Erzählerinnen und Erzähler e.V.*, Grënnungsmember vun *ASPRO* (*Association Luxembourgeoise des Professionnels du Spectacle Vivant*) a Grënnungs- a Kommiteesmember vun *ASSITEJ Lëtzebuerg*. 

## Um Spaweck
* Websäit vun der Betsy Dentzer
Wecker Gare

**Wecker Gare** ass eng Uertschaft an der Gemeng Biwer.

## Geographie

## Kuckeswäertes

## Kuckt och
* Gare Wecker
* Kierch Wecker
* André Duchscher
* Cité Syrdall
* Usines de Wecker
* Wecker

## Um Spaweck
Patrick Muller

De **Patrick Muller**, gebuer de 25. November 1969 an der Stad, ass e lëtzebuergesche Mathematiker a Priister. Zënter dem 30. Juli 2019 ass hie Generalvikar am Äerzbistum Lëtzebuerg.

## Karriär
Hien ass zu Péiteng an d'Primärschoul gaangen. No senger Première 1988 am Kolléisch, huet hien op der Université catholique de Louvain Mathematik studéiert a säi Studium 1992 mat enger *Licence en mathématiques* ofgeschloss.  

1992 bis 1993 mécht hien e propädeutescht Joer am Priisterseminär. Duerno geet hien zeréck op Louvain a schléisst 1995 mat enger *Licence en philosophie* of.  

Duerno geet hien op Roum a mécht 1998 op der peepstlecher Universitéit Gregoriana e *Baccellierato canonico* an der kathoulescher Theologie. Den 25. Abrëll 1998 gëtt hien zu Roum an der Kierch *Sant’Ignazio* vum Äerzbëschof Fernand Franck zum Diakon geweit. Uschléissend geet hien op Stroossbuerg fir 1999 op der Université Marc Bloch mat der *Maîtrise en théologie catholique* säi Studium ofzeschléissen. 

Den 26. Juni 1999 gëtt hien an der Kathedral vum Bëschof Franck zur Priister geweit. De 04. Juli 1999 feiert hie Primiz a senger Heemechtspar Péiteng a gëtt Kaploun zu Jonglënster, wou hie bis 2002 bleift.  

2002 gëtt hie Rektor vun der Glaciskapell a gläichzäiteg Aumônier an der Fondation Pescatore, vun de Kiermesleit a vum Ëmsiidlerchouer. 2003 gëtt hien och Aumônier vun der Studentesektioun vun der ALUC. 

2010 war hien Oktavpriedeger zum Theema "Christus trei". 

Zënter 2013 ass hien och Präses vum Priisterseminär. 

Vun 1999 bis 2010 war hien - niewent sengem Engagement als Priister - Enseignant am Lycée technique de Bonnevoie, am Lycée Mathias-Adam zu Péiteng an am Lycée Aline-Mayrisch. Zënter 2010 ass hie Professer am Athénée a gëtt Coursen an der Mathematik, Relioun bis 2016 an och e puer Stonne VieSo.  

## Um Spaweck
* De Patrick Muller op cathol.lu
McDonald's

**McDonald's** ass eng US-amerikanesch Fastfoodketten. Et ass déi gréisst Hamburgerketten op der Welt an zerwéiert all Dag ongeféier 47 Millioune Clienten .

Et gi ronn 31.000 McDonald's Restaurante weltwäit. Vill vun de Restaurante vun der Firma ginn ënner Franchise bedriwwen. Besonnesch verkeeft McDonald's Hamburger (dorënner de Big Mac), Cheeseburger, Poulet, Fritten, Limonad, Milkshaken an Desserten. 

## Geschicht

D'Firma gouf 1940 vum Richard a Maurice McDonald gegrënnt wéi se den éischte McDonald's Restaurant zu San Bernardino, Kalifornien, USA opgemaach hunn.

## McDonald's zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg huet déi éischt McDonald's-Filial de 17. Juli 1985 an der Stad, an der Aler Avenue, opgemaach.

2025 gouf et am Land 12 Filialen. Si ginn als Franchise vun der *Moore Food Sàrl* bedriwwen.

## Um Spaweck
Chèque au porteur

**Chèque au porteur** ass e franséische Film vum Jean Boyer dem Joer 1941 mam Lucien Baroux a mam Jean Tissier an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Alaric Paloiseau kënnt no 35 Joer , wou en a Meiko gelieft huet a räich ginn ass, zeréck op Paräis. Well e keng Loscht huet, seng Schwëster erëm ze gesinn, schéckt en de Fortuné, e Gepäckdréier op der Gare, an d'Famill, fir ze maache wéi wann en hie wier...

## Um Spaweck
Une idée à l'eau

**Une idée à l'eau** ass e franséische Film vum Jean-Paul Dreyfus a vum Marco de Gastyne aus dem Joer 1942 mam Jean Tissier a mam Andrex an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Dräi Dréibuchauteure probéieren, e Kaméidisfilm ze schreiwen iwwer e jonke Mann, deen eng Milliardärin op enger einsamer Insel probéiere soll, z'erueweren...

## Um Spaweck
L'âge d'or (Film 1942)

*** L'âge d'or*** ass e franséische Film vum Jean de Limur aus dem Joer 1942 mat der Elvire Popesco a mam André Alerme an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Véra Termutzki (Elvire Popesco) gëtt als Déngdchtmeedche bei den Dubélairs engagéiert, enger veraarmter Famill. Enges Daags kritt hatt vu sengem Patron als Drénkgeld e Lotterieslous. Dësen ass e Gewënnlous, ma den Dubélair kritt et gedréint fir de Lous erëmzekréien. D'Liewen a Saus a Braus dauert net laang fir d'Dubélairs, well d'Véra kënnt nees u säi Besëtz zeréck. Ewell ass hatt déi räich, a stellt d'Dubélairs als Déngschtpersonal an ...

## Um Spaweck
La maison des sept jeunes filles

**La maison des sept jeunes filles** ass e franséische Film vum Albert Valentin aus dem Joer 1942 mam André Brunot a mat der Jacqueline Pagnol an den Haaptrollen no engem Roman vum Georges Simenon.

## Ëm wat geet et am Film?
De Guillaume Adelin huet siwen Duechteren. Hie schëllegt dem Här Rorive 200.000 Frang, an de Rorive, dee Wittmann ass, géif fär ee vu senge Meedercher bestueden, ouni ze wëssen, wat fir een. Alle Siwe wëllen dovun näischt wëssen, an erfannen sech allméiglech Défauten,
fir en ze decouragéieren. 

An dann ass do de Moler Gérard de Boëldieu, deen de Meedercher de Kapp verdréint...

## Um Spaweck
L'amant de Bornéo

**L'amant de Bornéo** ass e franséische Film vum Jean-Pierre Feydeau a vum René Le Hénaff aus dem Joer 1942 mat der Arletty a mam Jean Tissier an den Haaptrollen.
René Le Hénaff
## Ëm wat geet et am Film?
De Libraire Lucien Mazerand (Jean Tissier) huet sech an d'Sängerin Stella Losange (Arletty) verléift. Fir sAndrock bei hir ze maachen, behaapt e bei enger éischter Begéinung, hie wier e bekannte Globe-trotter. Mee et gëtt no an no ëmmer méi schwéier, déi Ligen oprecht z'erhalen...

## Um Spaweck
Music-Band SPGL

**Music-Band SPGL** war eng lëtzebuergesch Bigband, déi den 21. Januar 1990 gegrënnt gouf. Si war den Orchester vun der lëtzebuergescher Gendarmerie an SPGL steet fir "Syndicat professionnel des gendarmes du Luxembourg"

Bei der Fusioun vu Gendarmerie a Police ass d'Music-Band SPGL am Joer 2000 an d'Big Band Memory iwwergaangen.

## Um Spaweck
* Homepage www.bigband-memory.lu
Ce n'est pas moi

**Ce n'est pas moi** ass e franséische Film vum Jacques de Baroncelli aus dem Joer 1941 mam Victor Boucher a mam Jean Tissier an den Haaptrollen no enger Geschicht vum Michel Arnaud. 

## Ëm wat geet et am Film?
E Banquier tauscht d'Rolle mat engem Usträicher, deen him gläicht, fir Revanche un engem ze huelen, deen e bedupse wollt...

## Um Spaweck
Bigband

Eng **Bigband** ass e grousse Museksensembel, dee Wierker aus dem Jazzrepertoire interpretéiert, virum allem am Museksstil Swing, dee vun den 1940er bis an d'1960er Jore seng Glanzzäit hat.

Den Numm Bigband staamt vum Engleschen "big band", wat "grousse Museksensembel" bedeit.

Eng Bigband besteet fir gewéinlech aus véier Sektiounen:
# 4-5 Saxofonen
# 4 Zuchposaunen
# 4-5 Trompetten
# D'Rythmussektioun, déi gewéinlech aus Piano, Kontrabass a Schlogezei besteet, woubäi dacks och eng Jazzgittar derbäi ass.

## Bigbanden zu Lëtzebuerg
Déi éischt Bigband zu Lëtzebuerg gouf 1950 vum Jempi Faust (1929-1995) gegrënnt, si huet vun 1950 bis 1951 existéiert. Zu Lëtzebuerg gëtt et 13 Bigbanden (Stand 2025).

## Bibliographie
*Hausemer, Georges, 2006. Luxemburger Lexikon: das Grossherzogtum von A - Z. Luxemburg. Éditions Guy Binsfeld. 478 S. ISBN 978-2-87954-156-3.
*Spautz, Roger, 1983. Luxemburgs Pioniere der leichten Muse. 317 p. RTL Edition, Luxembourg. ISBN 2-87951-035-x.

## Kuckt och
*Lëtzebuergesch Bigbands
Sylvie Lucas

D**'Sylvie Lucas**, gebuer den 30. Juni 1965, ass eng lëtzebuergesch Diplomatin. Zanter 2024 ass si lëtzebuergesch Ambassadrice an Däitschland.

## Liewen a Karriär
D'Sylvie Lucas huet 1988 op der Universitéit Stroossbuerg hire Geschichtsstudium ofgeschloss an dat Joer drop e  Master of Arts an *European Political and Administrative Studies* um Collège d'Europe zu Bruges gemaach.

Si schafft zanter Abrëll 1990 am Lëtzebuerger Ausseministère. Am August 1995 goung si als Adjointe vun der Permanenter Representatioun bei de Vereenten Natiounen op New York. Am Abrëll 2000 gouf si Directrice adjointe vum Service Affaires politiques  am Ausseministère. Vun August 2003 bis September 2004 war si lëtzebuergesch Ambassadrice a Portugal, ier s'an den Ausseministère hannescht goung, an do Directrice vu politesche Service gouf.

Vun August 2008 bis August 2016 war si Représentante permanente bei de Vereenten Natiounen. An där Zäit  hat Lëtzebuerg  d'Presidence am Wirtschafts- a Sozialrot vun de Vereenten Natiounen (2009) an hat fir 6 Méint e Sëtz am UN-Sécherheetsrot (2013/2014).

Am August 2016 gouf d'Sylvie Lucas Lëtzebuergesch Ambassadrice an de  Vereenegte Staaten (an och, an Net-Residenz, fir Kanada, Mexiko, Nicaragua an El Salvador. Dräi Joer drop koum si zeréck op Lëtzebuerg a gouf do Generalsekretärin vum Ausseministère. Vun August 2022 bis August 2024 war si Stänneg Vertriederin vu Lëtzebuerg bei der Europäescher Unioun.

Am August 2024 goung s'als lëtzebuergesch Ambassadrice an Däitschland op Berlin a gouf do Ufank September akkreditéiert.

## Um Spaweck

*Dësen Artikel gouf ugeluecht als Iwwersetzung vun [[:de:Sylvie Lucas|Sylvie Lucas]] an der [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Sylvie_Lucas&oldid=251177509 Versioun vum 20.01.2025.]*
Le lit à colonnes

** Le lit à colonnes** ass e franséische Film vum Roland Tual aus dem Joer 1942 mam Fernand Ledoux a mat der Odette Joyeux an den Haaptrollen no engem Roman vun der Louise de Vilmorin.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
L'assassin habite au 21

**L'assassin habite au 21** ass e franséische Film vum Henri-Georges Clouzot aus dem Joer 1942 mam Pierre Fresnay a mat der Suzy Delair an den Haaptrollen no engem Roman vum Stanislas-André Steeman.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
À vos ordres, Madame (Film 1942)

** À vos ordres, Madame** ass e franséische Film vum Jean Boyer aus dem Joer 1942 mam Jean Tissier a mat der Suzanne Dehelly an den Haaptrollen no engem Roman vum André Birabeau.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Vingt-cinq ans de bonheur

** Vingt-cinq ans de bonheur** ass e franséische Film vum René Jayet aus dem Joer 1943 mat der Denise Grey a mam Jean Tissier an den Haaptrollen. 

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Mon amour est près de toi

**Mon amour est près de toi** ass e franséische Film vum Richard Pottier aus dem Joer 1943 mam Tino Rossi an der Annie France an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Jazz-Bigband vum Stater Conservatoire

Déi **Jazz-Bigband vum Stater Conservatoire** ass eng lëtzebuergesch Bigband vum Stater Conservatoire, déi am Joer 1987 gegrënnt gouf.

## Discographie
*1997: Project J. Ensemble de Jazz, Conservatoire de la ville de Luxembourg. EP, CD. TTR 102.
*2002: Département Jazz du Conservatoire de la ville de Luxembourg 2001-2002. Big band, Band I, Band II. Album, CD. SKW-86304.

## Um Spaweck
* https://www.conservatoire.lu/ensembles/musiques-actuelles/
Märeler Big Band

D**'Märeler Big Band** ass eng lëtzebuergesch Bigband, déi 2014 vum Paul Dahm gegrënnt gouf. Dirigent ass de Paul Dahm.

## Um Spaweck
* Facebook Page
Bigband vun der Lëtzebuerger Militärmusek

D**'Bigband vun der Lëtzebuerger Militärmusek** ass eng lëtzebuergesch Bigband, déi 1978 gegrënnt gouf.

## Um Spaweck
* Homepage vun der Lëtzebuerger Militärmusek
Northern Big Band

D**'Northern Big Band** ass eng lëtzebuergesch Bigband.

## Eis Geschicht

Ufank 2009 huet eise Grënner, de Marc Heitz, mam Gedanke gespillt eng Big Band ze grënner déi haaptsächlech al Big Band Stécker spille géif. Doropps hien huet hien e puer Leit gefrot an zesummegeruff.
Den 2. Dezember 2009 hate mir dann eis éischt Prouf zu Eschduerf am Sall vun der Musik.
Well mir zu där Zäit zu Eschduerf geprouft hunn, ass de Numm "The Northern Big Band" entstanen. Och wann net vill Memberen aus dem Norde waren.

Dat ganzt huet awer besse geschleeft, bis den 28. Januar 2011 bis mir all eis Memberen vu Demols recrutéiert haten.

Am Juni 2015 ass eise Grënner dunn zeréckgetrueden an huet eisem aktuelle Bandleader d'Rudder iwwerginn.

Säitdems ass den Théo Pessers de Bandleader.

Informatioune ginn et op:
* https://web.archive.org/web/20250114102640/https://www.nbb.lu/
* https://www.facebook.com/TheNorthernBBand
Orchestre national de jazz du Luxembourg

Den **Orchestre national de jazz du Luxembourg**, gekierzt **ONJL**, ass eng lëtzebuergesch Bigband, déi 2005 gegrënnt gouf.

## Um Spaweck
* https://www.onjl.lu/
Uewen

En **Uewen** ass en Apparat, an deem Material op eng héich Temperatur erhëtzt gëtt fir sou e cheemesche Prozess an d'Gäng ze leeden. Den Uewe gëtt op eng kontrolléiert Aart a Weis erhëtzt. D'Hëtzt entsteet, an deem Brennholz oder fossil Brennstoffer wéi Gas, Ueleg oder Kuel verbrannt ginn. En Uewe kann awer och elektresch bedriwwe ginn.

Et gëtt vill verschidden Zorte vun Iewen. Si ënnerscheede sech jee nom Material, aus deem si gebaut sinn oder mat deem s'erhëtzt ginn, no der Funktiounsweis, oder nom Zweck. E puer Beispiller sinn:
* de  Bakuewen, an deem Liewensmëttel gebak, gegrillt oder gebrode ginn, zum Beispill, de Schäffchen an d'Kachmaschinn;
* den Héichuewen, eng grouss Anlag, mat där flëssegt Eisen aus Eisenäerz gewonne gëtt;
* de Brennuewen, mat deem Zillen, Keramik an Aulegeschier gebrannt a glaséiert ginn;
* de Kallekuewen, an deem Brandkallek aus Kalleksteen produzéiert gëtt (zum Beispill d'Kallekiewe vu Rëmeleng);
* den Uewen, deen dozou déngt, en Zëmmer oder en anere Banneraum ze wiermen.

## Um Spaweck
Déifferdenger Big Band

D**'Déifferdenger Big Band** ass eng lëtzebuergesch Bigband, déi 1964 gegrënnt gouf an domat zu den eelste Bigbanden am Land zielt. Si ass zënter 2017 an der Déifferdenger Museksschoul integréiert. Hiren Dirigent ass den Ament de Pol Belardi (Stand 2024).

## Um Spaweck
* Websäit vun der Déifferdenger Big Band
* Presentatioun vun der Déifferdenger Big Band op YouTube
Drôle de drame

** Drôle de drame** ass e franséische Film vum Marcel Carné aus dem Joer 1937 mat der Françoise Rosay a mam Michel Simon an den Haaptrollen nom Roman * His First Offence* vum Joseph Storer Clouston.

## Ëm wat geet et am Film?
De Bëschof Archibald Soper hält zu London eng Konferenz iwwer schlechta skandaléis Bicher a gräift besonnesch d'Kriminalromaner vum Felix Chapel un. Hien huetsäi Koseng den Irwin Molyneux ,dee Bicheriwwer Blummen a Planze schreift ageluede fir e Komentar zu deene schlechte Bicher ze ginn ouni ze wëssen dat de Molineux ochKriminalromaner ënner dem Pseudonym Felix Chapel schreift…

## Um Spaweck
Paul Cloos

De **Paul Cloos**, gebuer de 27. Mee 1931 zu Giewel (Käerch), a gestuerwen de 4. Januar 2025 zu Ottignies an der Belsch, war e lëtzebuergeschen Agrocheemiker an emeritéierte Professer op der Kathoulescher Universitéit vu Louvain.
## Liewen a Karriär

De Paul Cloos ass zu Giewel (Käerch) gebuer. No senger Première am Stater Kolléisch huet hie vun 1952 bis 1957 op der Université catholique de Louvain Agronomie studéiert, mat Spezialisatioun an der Agrochimie an der Wëssenschaft vum Buedem. 1957 krut hien, *avec grande distinction* de Grad vum *Ingénieur chimiste et des industries agricoles.* No sengem obligatoresche Militärdéngscht goung hien 1958 hannescht op Léiwen, fir mam Professer Fripiat  un engem Fuerschungsprogramm vum *Institut pour l'encouragement de la recherche scientifique dans l’industrie et l’agriculture* (IRSIA) ze schaffen. 1963 huet de Paul Cloos en Doktorat an den Agronomieswëssenschaften, nees *avec grande distinction*, gemaach. 

Dono goung e fir 6 Méint op d'Michigan State University fir dann nees zu Léiwen iwwer Wiesselwierkunge vu mineraleschen Uewerfläche mat organeschen Zesummesetzungen ze fuerschen. 1966 gouf hien Assistent vum Professer Fripiat fir Dokteraarbechten ze bewäerten. 1967/68 gouf hie Chargé de cours fir organesch Chimie op der *Faculté des sciences agronomiques* zu Léiwen.

## Um Spaweck
* R. Stumper:  "Savants luxembourgeois à l'étranger: Paul Cloos, agrochimiste." In: *d'Letzeburger Land,* 18. Jg., nº 6 (05.02.1971), p. 6 [Digitised by the National Library of Luxembourg].
Lëscht vun de Supermarchéschaînen zu Lëtzebuerg

Dës Lëscht vu **[[Supermarché|Supermarchéschaînen]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]** ass en Deel vun de .

## Aktiv Supermarchéschaînen

## Fréier Supermarchéschaînen
City Concorde

D**'City Concorde**, dacks och einfach **Concorde** genannt, ass en iwwerdaachten Akafszentrum op der Lonkecher Strooss zu Bartreng. Et ass ee vun de gréissten Akafszentren zu Lëtzebuerg, an hat ëm d'Joer 2015 ronn fënnef Millioune Visiteuren.

2024 hunn eng 1.600 Leit an der City Concorde geschafft.

## Geschicht

Den Akafszentrum huet den 9. Mee 1974 ënnert dem Numm "Concorde" seng Dieren opgemaach, zwéi Méint virun der Belle Étoile. Grënner war den Entreprener Jean Bram. Deemools gouf et nieft 12 Butteker och nach e grousse Match-Supermarché. Et war déi éischt Kéier, datt d'belsch Chaîne e Buttek zu Lëtzebuerg opgemaach huet.

Am Laf vun de Jore gouf den Akafszentrum e puer Mol ausgebaut. 1982 gouf et scho 25 Butteker op enger Verkafsfläch vu 15.000 Quadratmeter. 1995 koum et zu enger neier Erweiderung, an aus der "Concorde" ass d'"City Concorde" ginn. Du gouf et op 50.000 Quadratmeter scho 95 Butteker. 2009 gouf de Cora an de Kleederbuttek "Bram" vergréissert an et koumen 2.500 Parkplazen dobäi.

Déi lescht grouss Erweiderung war an de Joren 2016 bis 2018, wéi d'Verkafsfläch ëm eng weider 5000 Quadratmeter op am Ganze 50.000 Quadratmeter vergréissert gouf. Esou gouf Plaz fir ronn 20 nei Butteker gemaach. Bei den Aarbechte goufen d'Haaptagäng duerch eng zweestäckeg Glasfassad accentuéiert. Donieft ass och eng zweestäckeg Déifgarage gebaut ginn. Dat Ganzt huet ronn 50 Milliounen Euro kascht.

De 24. Juni 1997 gouf e Sécherheetsmann wärend engem Geldtransport bei engem Iwwerfall an der City Concorde erschoss. Den Täter gouf eréischt dräizéng Joer méi spéit identifizéiert an 2019 zu 22 Joer Prisong verurteelt.

De Match gouf ëm 2001/02 mat engem Cora ersat, dee wéi de Match zum belsche Grupp Louis Delhaize gehéiert huet. Deen huet 2023 seng Aktivitéiten zu Lëtzebuerg verkaaft an d'Joer drop gouf de Cora mat engem franséischen E.Leclerc ersat.

De gréisste Kleederbuttek am Akafszentrum, de Bram, war schonn 1984 un déi däitsch Firma Konen verkaaft ginn, déi e grousse Buttek zu München huet. 2023 huet Breuninger, eng aner däitsch Ketten, d'Enteprise Konen an domat de Bram opkaaft an den Numm zu "Bram by Breuninger" geännert.

En 2024 huet den Direkter vun der City Concorde annoncéiert, och nach en "Entertainment Center" mat ënner anerem enger Bowling-Piste wëllen opzemaachen.

## Um Spaweck
* www.concorde.lu
Concorde

**Concorde** ka fir follgend Begrëffer stoen:
* *[[Concorde (Fliger)]]*, e Fliger, deen tëscht 1976 an 2003 geflunn ass.
* *[[Concorde (Bier)]]*, eng Zort Bier.
* *Concorde*, de fréieren Numm vum lëtzebuergeschen Akafszentrum City Concorde.
* *[[Concorde (Paräisser Metro)]]*, eng Statioun vum Paräisser Metro.
* *[[Place de la Concorde (Film 1939)|Place de la Concorde]]*, e franséische Film aus dem Joer 1939.
* *[[Concord Coach]]*, eng Rees- a Postkutsch aus Nordamerika.
* *[[La Concorde]]*, d'Nationalhymn vum Gabun.
* eng ganz Rei Plazen a Stroosse mam Numm *Concorde*.
Pall Center

**Pall Center** ass en Akafszentrum zu Uewerpallen. Zum selwechte Grupp zielen och eng Rei Supermarchéë mam Numm **Pall** uechter Lëtzebuerg. Den Numm kënnt vun der Baach mam selwechten Numm. Zu Uewerpallen, zu Bartreng an zu Stengefort gëtt et donieft och nach jee ee **Pallcafé**.

## Geschicht

De Pall Center gouf 1982 vun der deemools 22-järeger Christianne Wickler opgemaach, wéi si zu Uewerpallen eng Tankstell mat Epicerie vun hirem Papp, dem Entreprener Mathias Wickler iwwerholl huet. Déi gouf iwwert d'Joren ëmmer erëm ausgebaut.

Schonn 1984 huet si eng zweet Tankstell am Pommerlach opgemaach an 1992 e Supermarché zu Steesel. 2013 koum e "Pall City Market" zu Stroossen dobäi. 2019 gouf de "Pall Food Market" zu Stengefort mat enger Verkafsfläch vun 1.800 Meter opgemaach. Och zu Useldeng huet e Pall seng Dieren opgemaach.

Am Mäerz 2015 huet de Pall Center zesumme mat dräi aneren Epicerien de Label "Épiceries du Luxembourg" gegrënnt fir hir Visibilitéit mat gemeinsame Publicitéitscampagnen ze stäerken. Déi aner dräi Entreprise ware Massen S.A., déi de Shopping Center Massen exploitéiert, R. Goedert S.A., déi de Buttek Food2Go explodéiert, an den Alima. Dat huet zu enger Plainte beim *Conseil de la concurrence* gefouert, deen no enger Enquête 2018 awer entscheet huet, datt nëmmen de Pall Center a Massen S.A. géint d'Konkurrenzrecht verstouss hätten. D'Kartellamt huet keng Amende imposéiert.

Dem Site Reporter.lu no hat de ganze Grupp Pall Center am Joer 2018 en Ëmsaz vu 95,7 Milliounen Euro an ëm 2022 ongeféier 300 Employéeën.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Supermarchéschaînen zu Lëtzebuerg
Virunga-Vulkaner

D**'Virunga-Vulkaner** (och *Mfumbiro* resp. *Mufumbiro* genannt) sinn aacht&nbsp;Vulkaner am Grenzgebitt tëschent dem Ruanda, Uganda an der Demokratescher Republik Kongo. Si leien tëscht dem Eduardséi an dem Kiwuséi a gehéieren zum Ostafrikanesche Riff.

## Geographie an Eruptiounsgeschicht
Déi dräi Vulkaner, déi just an der Demokratescher Republik Kongo leien, sinn den Nyiragongo (3462&nbsp;m), den Nyamuragira (3063&nbsp;m) an de Mikeno (4437&nbsp;m). Wéi den Nyiragongo 1977 ausgebrach ass, koumen eng 2000 Leit ëm d'Liewen. 2002 ass flësseg Lava aus deem senge Krater bis an d'Stroosse vun der 250.000-Awunner-Stad Goma gelaf, déi  20&nbsp;km wäit ewech ass. Dobäi gouf et 147 Doudeger, vill Leit hu misse flüchten. Och d'Eruptioune vum Nyamuragira hunn d'Leit e puer Mol gezwongen, anzwousch anescht wunnen ze goen. Fir d'lescht ass 2002, gläichzäiteg mam Ausbroch vum  Nyiragongo, flësseg Lava vum Nyamuragira a Richtung Kiwuséi gelaf an hunn deem seng Uferstrultur verännert.

De Karisimbi, mat 4507&nbsp;m Héicht deen héchste vun deenen 8 Vulkar, an de Visoke (Bisoko, 3711&nbsp;m héich), ginn zu der zentraler Grupp gezielt. Si leien zu enger Hallschecht an der Demokratescher Republik Kongo, zu der anerer am Ruanda.

Zu der ëstlecher Grupp zielen de Sabinyo (3634&nbsp;m), deen eelste vun de Virunga-Vulkaner, deen am Dräilännereck tëscht Ruanda, Uganda an der DR Kongo läit, sou wéi och de Gahinga (3474&nbsp;m) an de Muhabura (4127&nbsp;m), déi zu jee enger Hallschecht am Uganda an am Ruanda leien.

## Natur a Schutzgebitter
D'Virunga-Vulkane si mat tropeschem Biergreebësch bedeckt a sinn d'Heemecht vun de sielene Bierggorillaen. 1925 gouf dofir vum  Prënz Albert deen éischten afrikaneschen Nationalpark gegrënnt, den  *Albert-Nationalpark*, deen 1969 an de Vulkan-Nationalpark am Ruanda an den Nationalpark Virunga an der DR&nbsp;Kongo gedeelt gouf.

## Literatur
* Stéchwuert: *Virunga.* Online am *Deutsches Kolonial-Lexikon*, Band III, Leipzig 1920, S. 627 f.

## Um Spaweck

*Dësen Artikel gouf ugeluecht als Iwwersetzung vun [[:de:Virunga-Vulkane|Virunga-Vulkane]] an der Versioun vum 22.01.2025.*
Naturata

**Naturata** ass en den Numm vun enger lëtzebuergescher Supermarchéschaîne, déi op biologesch Produite spezialiséiert ass. Si gehéiert zur Oikopolis-Grupp.

## Geschicht

1988 hunn e puer Biobaueren d'Bio-Bauere-Genossenschaft Lëtzebuerg (BIOG) gegrënnt, mam Zil d'Veraarbechten an d'Vermaarte vun der nationaler Bio- an Demeter-Produktioun ze fërderen. Aus enger provisorescher Verkafsplaz vun der BIOG an der Stad Lëtzebuerg ass d'Joer drop den éischten Naturata-Buttek am Rollengergronn ervirgaangen. An de Joren duerno sinn nach aner Butteker uechtert Land opgemaach ginn.

2011 huet Naturata de Service "Bio@home" lancéiert, deen de Clienten hir Akeef Heem liwwert.

Nodeems Naturata 2020 wärend der COVID-19-Pandemie e Rekordprofit gemaach huet, huet d'Ketten 2021 an 2022 rout Zuele geschriwwen. Grond heivir waren ënner anerem eng reduzéiert Nofro no Bio-Liewensmëttel, méi héich Käschten a Konkurrenz duerch aner Chaînen. Dat huet dozou gefouert, datt de Buttek zu Steesel no nëmmen néng Méint an och d'Geschäft zu Altréier zougemaach goufen.

Nieft dem éischte Buttek am Rollengergronn gëtt et 2025 och nach Naturata-Geschäfter zu Diddeleng, Esch-Belval, Ierpeldeng, Houwald, um Kass-Haff (zu Rolleng bei Miersch), zu Maarnech, zu Märel, zu Mënsbech an um Meyers-Haff (um Wandhaff). Donieft ginn et zu Märel an zu Mënsbech och nach d'Drogerien "Naturata Beauty & Culture".

## Kuckt och
* Lëscht vun de Supermarchéschaînen zu Lëtzebuerg
Alavita

**Alavita** ass eng lëtzebuergesch Supermarchéschaîne, déi op biologesch Produite spezialiséiert ass.

## Geschicht

Den éischten Alavita gouf 1999 zu Jonglënster als Familljenentreprise gegrënnt. 2018 huet d'Anne Harles d'Leedung iwwerholl. Si huet kuerz drop mam Julien Bretnacher en Associé fonnt, mat deem si d'Entreprise opgebaut huet. 2019 hu si de Buttek "Mullebutz" zu Bouneweg an der Stad opkaaft an ëmbenannt, an zwee Joer méi spéit en drëtten Alavita um Lampertsbierg opgemaach. Am selwechte Joer hu si dunn nieft hirem Bouneweger Supermarché de Restaurant "Alavita Kitchen" lancéiert.

Den 29 November 2022 dunn huet de véierten Alavita-Supermarché mat enger Verkafsfläch vun 300 Quadratmeter seng Dieren am Mierscher Akafszentrum Topaze opgemaach.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Supermarchéschaînen zu Lëtzebuerg
Primavera (Supermarché)

**Primavera** ass eng lëtzebuergesch Supermarchéschaîne, déi op eng portugisesch Konnschaft spezialiséiert ass.

## Geschicht

Den éischte Primavera gouf am Mee 1974 als kleng portugisesch Epicerie vun der Koppel Rui Manuel Fernandes an Irène Fernandes an der Stater Joseph-Junck-Strooss opgemaach. Si erënnere sech net méi, firwat si dem Buttek deen Numm ginn hunn; an engem Interview 2024 huet de Rui Manuel Fernandes gesot, et kéint si wëll de Buttek am Fréijoer seng Dieren opgemaach huet ("Primavera" bedeit "Fréijoer" op Portugisesch).

Deen éischte Buttek war nëmme 60 Quadratmeter grouss. Wéinst sengem Succès ass en an e Lokal mat 1.500 Quadratmeter geplënnert, an duerno nach eng Kéier a Raimlechkeete mat bal 2.000 Quadratmeter.

Ufank 2014 huet de Primavera e klengen Akafszentrum mat Supermarché a Restaurant zu Gaasperech opgemaach, am fréiere Redaktiounsgebai vum Télécran. Zum Supermarché zielen eng Bäckerei, eng Metzlerei, e Fëschbuttek an en Traiteursservice. An de Regaler stinn eegenen Aussoen no iwwer 5.000 Produiten aus Portugal, Brasilien, dem Cap Vert a Südamerika. De Supermarché an der Joseph-Junck-Strooss gouf zougemaach an d'Galerie Kons, d'Gebai an deem e vun 1992 u war, gouf ofgerappt.

Nieft dem "Primavera Centre Commercial" zu Gaasperech gëtt et nach dräi Butteker mam Numm "Primavera Market" zu Déifferdeng, zu Réimech an an der Rue Jean-Origer op der Gare an der Stad Lëtzebuerg.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Supermarchéschaînen zu Lëtzebuerg
Bio-Bauere-Genossenschaft Lëtzebuerg

D**'Bio-Bauere-Genossenschaft Lëtzebuerg** (kuerz: **BIOG**) ass eng Genossenschaft zu Lëtzebuerg, déi am Beräich vun der biologescher Landwirtschaft aktiv ass.

D'BIOG gouf den 8. Oktober 1988 vun deemools néng Bio-Bauere gegrënnt. D'Produite ginn iwwer de Grossist *Biogros* op de Maart bruecht an ënner anerem an der eegener Supermarchéschaîne Naturata verkaaft.

Aus der BIOG ass spéider och de Oikopolis-Grupp ervirgaangen.

Ufank 2025 hat d'BIOG iwwer 30 Memberen, zu deenen nieft Baueren och Uebstbaueren a Geméisgäertner gezielt hunn.

## Kuckt och
* Veräi fir biologesch-dynamesch Landwirtschaft

## Offiziell Websäit
* biog.lu
Lëscht vun den Amphibien zu Lëtzebuerg

Dës **Lëscht vun den Amphibien zu Lëtzebuerg** zielt déi 15 Amphibien-Aarten op, déi bis ewell zu Lëtzebuerg nogewise goufen.

Si baséiert um Inventaire vum Roland Proess (zesumme mam Alexandra Arendt, Raoul Gerend, Claudine Junck, Fernand Schoos, Xavier Mestdagh, Gérard Schmidt), deen 2016 an der *[[Ferrantia]]* Nummer 75 publizéiert gouf. Dëse gouf tëscht 2004 an 2015 opgestallt, andeems an de verschiddensten Habitater queesch duerch d'Land d'Amphibiefauna analyséiert gouf an d'Fuerschungsaarbechten zum Theema, déi et bis dohi scho gouf, mat abezu goufen. 

Dës Lëscht ass en Deel vun de .

## Uerdnung [[Urodela]] ([[Schwanzlurchen]])

## Uerdnung [[Anura]] ([[Fräschelurchen]])
Notzdéier

En **Notzdéier** ass en Déier, dat vun de Mënsche wirtschaftlech benotzt gëtt.

Notzdéiere ginn zum Beispill an der Liewensmëttelindustrie gebraucht, wëll de Mënsch hiert Fleesch oder hir Produkter (Mëllech, Eeër, Hunneg) konsuméiert. Si kënnen och als Aarbechtsdéier an den Asaz kommen, zum Beispill fir schwéier Laaschten ze zéien oder ze droen, oder fir op hinnen ze reiden (Ochsen, Hauspäerd, Hausiesel, Kaméiler), fir Leit mat Behënnerungen ze hëllefen (Blannenhond) oder bei der Juegd ze hëllefen (Juegdhond). Och an der Kleederindustrie gi vill Notzdéiere wéinst dem Lieder oder dem Pelz exploitéiert, zum Beispill Schof oder Reptiller.

Notzdéieren, an der Landwirtschaft, gi meeschtens Véi genannt. 

Et gëtt ënnerschiddlech Opfaassunge vum Begrëff "Notzdéier". Fir déi eng ziele just déi domestizéiert Déieren zu den Notzdéieren, fir déi aner zielen och wëll Déieren, déi vum Mënsch wirtschaftlech gebraucht ginn, dozou. An Däitschland huet e Geriicht geurteelt, Notzdéiere wieren nëmmen déi Déieren, déi och berufflech gebraucht géifen, an e privaten Therapiehond géif net dozou gehéieren.
Véi

De Begrëff **Véi** oder **Béischt** bezeechent an der Reegel domestizéiert Notzdéieren, déi an der Landwirtschaft oder op engem landwirtschaftleche Betrib genotzt ginn.

Zum Véi ziele Mamendéiere wéi zum Beispill d'Rand, d'Päerd, d'Mauldéier, den Iesel, d'Schof, d'Geess an d'Schwäin; a Vulle wéi d'Hung an d'Gäns. Si ginn entweeder fir den eegene Konsum oder fir de Profit geziicht a gehalen, zum Beispill wéinst hirem Fleesch oder well si Mëllech oder Eeër produzéieren, oder awer well si als Schaffdéieren agesat ginn. Aner Déieren, déi och op engem Bauerenhaff liewen, awer net fir de landwirtschaftlechen Zweck, wéi zum Beispill en Hond, zielen net zum Véi, geneesou wéineg wéi Insekten, zum Beispill d'Hunnegbeien, och wann déi Notzdéiere kënne sinn.

Heiansdo ginn ënnert dem Begrëff "Véi" an engem méi enke Sënn just d'Ranner verstanene, dohier de Begrëff Rëndvéi.

Als **Schluechtvéi** bezeechent een déi Déieren, déi fir de Konsum geschluecht ginn.

## Um Spaweck
Gewan

D**'Gewan** oder de *Flouer* ass den oppenen Terrain baussent den Uertschaften oder soss bebaute Gebidder, op deem haaptsächlech Landwirtschaft a Wäibau bedriwwe gëtt. De Begrëff gëtt an Ofgrenzung zum Bësch gebraucht.

Zu Lëtzebuerg gouf fréier, wéi nach Dräifelderwirtschaft bedriwwe gouf, vu *Brooch-, Fruucht-*, a *Lenzgewan* geschwat. 
## Kuckt och
*Fräi Weed
*Flouernumm