open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paul Aler

De **Paul Aler**, gebuer den 9. November 1656 zu Sankt Väit an der haiteger Belsch, a gestuerwen den 2. Mee 1727 zu Düren an Däitschland, war en däitsche Jesuitt, Philolog an Dichter, an och e Professer op der Universitéit Tréier.

## Wierker

* 1685: *Foedus Leonis Et Aquilae. Hoc est Serenissimi Principis Maximiliani Emmanuelis S.R.I. Archidap. Elect. Utriusq[ue] Bav. Ducis etc. Leuchtenb. Landgr. etc. et Serenissimae Principis Mariae Antoniae Archi-D. Aust. Bohem. etc. Princ. Ducis Styr. Carint. etc. Com. Tyr. etc. ...*
* 1687: *Gradus Ad Parnassum, Sive Novus Synonymorum, Epithetorum, Et Phrasium Poeticarum Thesaurus: Elegantias, Flavissas Poeticas, Parnassum Poeticum, Thesaurum Virgilii, Smetium, Ianuam Musarum, aliosque id genus Libros ad Poesim necessarios complectens. ...*
* 1692: *Conclusiones Ex Universa Philosophia: Circa Quaestiones maxime controversas Assertae, Authoritate Philosophi, Et Doctoris Angelici Roboratae, Argumentis a Ratione Desumptis Confirmatae.*
* 1699: *Orthographia, Sive Ars Emendata Scribendi: Ex variis, iisque probatis Authoribus compendiose, & exacte composita, Atque in gratiam Studiosae Iuventutis separatim praelo data.*
* 1702: *Poesis varia, diverso tempore variis opusculis edita.*
* 1711: *Ansberta Sive Amor Conjugalis: Tragoedia.* (als P. Pavlo Aler)
Briggs (Moundkrater)

De **Briggs** ass en Aschlagkrater op der nordwestlecher viischter Äerdmoundsäit um Plateau vum Oceanus Procellarum, südlech vum Krater Lichtenberg an ëstlech vum Russell.
De Krater huet a sengem Zentrum e grousst Brochsystem.

## [[Niewekrater]]en

De Krater krut 1935 vun der IAU offiziell den Numm vum englesche Mathematiker Henry Briggs.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 38: De Krater Briggs läit lénks an der Mëtt
* De Krater Briggs uewe lénks a seng Ëmgéigend
Backes

**Backes** ass de Familljennumm, deen op d*Bakes*, d'Bak-Haus am Duerf, zeréckgeet.

Zu Lëtzebuerg hunn am Joer 1880 151 Leit sou geheescht, 1930 waren et der 288 an 1981 der 365.

Follgend Persounen heeschen oder housche sou:
* Catherine Backes (* 1970), eng franséisch Konschthistorikerin.
* Constanze Backes, eng däitsch Sopran-Sängerin.
* David Backes (* 1984), en US-amerikaneschen Äishockeyspiller.
* David Backes (* 1957), en US-amerikaneschen Auteur a Professer.
* Ernest Backes (* 1946), en däitsche Geschäftsmann.
* Fernand Backes (* 1932), e lëtzebuergesche Boxer.
* Georges Backes (* 1949), e lëtzebuergeschen Tenor.
* Hanns Backes (1925–2015), en däitsche Politiker (CDU).
* Hans-Peter Backes (* 1953), en däitsche Foussballspiller.
* Joan Backes, eng US-amerikanesch Molerin.
* Jürgen Backes (* 1965), en däitsche Museksmanager.
* Karl Backes (1837–1909), en däitsche Politiker (NLP).
* Lotte Backes (1901–1990), eng däitsch Pianistin, Organistin a Komponistin.
* Lutz Backes (* 1938), en däitsche Kënschtler.
* Magnus Backes (* 1930), en däitsche Konschthistoriker a Conservationist.
* Marcelo Backes (* 1973), e brasilianeschen Auteur a Literaturkritiker.
* Michael Backes (* 1978), en däitschen Informatiker.
* Olivier Backes (* 1973), e franséische Segler.
* Otto Backes (* 1936), en däitsche Jurist.
* Paul Backes (1900–1963), en däitschen Architekt.
* Paulo Backes (* 1962), e brasilianesche Fotograf.
* Ron Backes (* 1963), en US-amerikanesche Bommstéisser.
* Sacha Backes (* 1994), e lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.
* Scott Backes (* 1956 oder 1957), en US-amerikanesche Biergsteiger.
* Uwe Backes (* 1960), en däitsche Politolog an Extremismusfuerscher.
* Wieland Backes (* 1946), en däitschen TV-Journalist a -Moderateur.
* Wilhelm Backes (1921–1991), en däitsche Politiker (SPD).
* Kerstin Backes-Ternig (* 1971), eng däitsch Politikerin (CDU) vu Saarland.

## Kuckt och
* Backes & Strauss, eng brittesch Firma, déi op Aueren a Bijoue spezialiséiert ass.
Eddington (Moundkrater)

De Krater **Eddington** ass de mat Lava gefëllte Rescht vun engem Aschlagkrater. Hie läit am westlechen Deel vum Oceanus Procellarum op der viischter Äerdmoundsäit.

Säi Westrand iwwerdeckt den Ostrand vum Struve-Krater an am Ost-Südoste läit de klengen, awer bekannte Seleucus-Krater. Am Süden ass de Krafft-Krater.

De südlechen an de südëstleche Randrampli si bal komplett verschwonnen, woufir een nëmmen nach e puer Fielsvirspréng an Hiwwelen am Mare gesäit, déi sech laanscht de fréiere Krater zéien. De Krater ass also éischter wéi eng Bucht vum Oceanus Procellarum ze gesinn, deen a Richtung Süden zum Mier hin op ass. De Buedem vum Krater ass praktesch flaach an et gëtt ausser dem bal verschwonnene Krater Eddington P am südëstleche Sektor keng wichteg Krateren am Haaptkrater.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 37: De Krater Eddington läit riets
* Krater Eddington am "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon"
Bertemes

**Bertemes** ass e Familljennumm, deen op de Virnumm Bartholomäus ("Baartelméis") zeréckgeet. D'Form "Bertemes" ass typesch fir Lëtzebuerg (wou e virun allem am Norde verbreet ass) an Ëmgéigend.

Zu Lëtzebuerg hunn am Joer 1880 51 Leit sou geheescht, 1930 waren et der 153 an 1981 der 303.

Et ass den Numm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Arthur Bertemes, e lëtzebuergeschen Handballspiller.
* Bob Bertemes (* 1993), e lëtzebuergesche Bommstéisser.
* Bob Bertemes, e lëtzebuergesche Leefer
* Fernand Bertemes (* 1964), e lëtzebuergesche Moler.
* François Bertemes (* 1958), e lëtzebuergeschen Archeolog.
* Marc Bertemes (* 1977), e lëtzebuergesche Moler.
* Paul Bertemes (1953–2024), e lëtzebuergesche Journalist, Galerist a Curateur.
* Roger Bertemes (1927–2006), e lëtzebuergesche Moler.
Biltgen

**Biltgen** ass e Familljennumm, deen entweeder op e "Bildchen" (klengt Bild), am Sënn vun engem Hellegebild (wéi beim Veianer Bildchen) op engem Haus, zeréckgeet, oder awer op mhd. *büelechen*, d'Diminutivform vu *buole*, en enke Familljemember oder och en Amant.

Zu Lëtzebuerg hunn am Joer 1930 24 Leit sou geheescht.

Ë.&nbsp;a. follgend Persounen heesche sou:
* François Biltgen (* 1958), e lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
* Raoul Biltgen (* 1974), e lëtzebuergesche Schauspiller an Auteur.

## Um Spaweck
* "Schrobiltgen, Biltgen (und Schreibvarianten)" op infolux.uni.lu.
Bommertz

**Bommertz** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Antoine Bommertz (1904–1989), e lëtzebuergesche Foussballspiller.
* Nicolas Bommertz (1902–?), e lëtzebuergesche Foussballspiller.
* Pierre Bommertz (1906–?), e lëtzebuergesche Foussballspiller.
Struve (Moundkrater)

De **Struve** ass de Rescht vun engem lunaren Aschlagkrater de mat Lava gefëllte ass. Hie läit am westlechen Deel vum Oceanus Procellarum op der viischter Äerdmoundsäit.

Den Nordrand vum Krater iwwerschneit de Rand vum klenge Krater Russell, sou datt déi zwéi Krateren zesummen eng Aacht (8) bilden. Am Südoste sinn d'Reschter vun nach engem Krater dee mat Lava gefëllt ass, den Eddington, an am Südweste steet de Balboa Krater.

De Randrampli vum Struve ass onreegelméisseg héich an deelweis ënnerbrach, sou datt Verbindungen zum Oceanus Procellarum do sinn. Den eigentlech ronne Biergzuch ass knapps ze gesinn. Et gëtt en ettlech kleng Aschlagplazen am Randrampli vum Struve, dovu leien déi meescht am Südwesten. Den Niewekrater *Struve G* iwwerlappt de westlechen Deel vum Struve-Krater, an direkt am Norden ass en Duerchbroch zum Oceanus Procellarum laanscht déi baussenzeg Ramplie vum Russel an Eddington.

Fréier gouf d'Formatioun Otto Struve genannt, well een awer och déi béid aner Familljemembere vum Otto Struve, déi och Astronome waren, wollt éieren, gëtt d'Gebitt haut nëmme Struve genannt.

## Um Spaweck
* Struve auf The-Moon Wiki
* Moundkaart Nr 37 mam Krater Struve an der Mëtt
Nazca-Linnen

D**'Nazca-Linne** sinn eng Rëtsch antik Geoglyphen an der Nazca-Wüst, am südleche Peru. D'Nazca-Wüst ass en dréchenen Héichplateau vun enger Längt vu ronn 80&nbsp;km tëscht de Stied Nazca a Palpa. Et gëtt ugeholl, datt d'Zeechnungen ongeféier tëscht 500 v. Chr. a 500 n. Chr. entstane sinn. Si sinn zimmlech komplex:
Honnerte sinn einfach schnouerriicht Linnen oder geometresch Figuren; iwwer 70 sinn zoomorph Representatioune vun Déieren, wéi Vigel, Fësch, Lamaen, Jaguaren oder Afen; verschiddener hunn och mënschlech Zich. Aner Zeechnungen hunn d'Form vu Planzen (Beem oder Blummen).

D'Zeechnunge sinn doduerch entstanen, datt déi roudelzeg Kiselsteng eng 15&nbsp;cm déif vum Buedem ewechgeholl goufen, sou datt dee méi helle Buedem ënnendrënner zum Virschäin koum. Déi gréisst Figure sinn eng 300 Meter laang. Bis ewell konnt weeder vun Archeologen, Anthropologen nach Ethnologen eendeiteg bestëmmt ginn, wat déi Zeechnunge bezwecke sollten, oder fir wat se gutt waren. Et gëtt meeschtens ugeholl, dass s'eng reliéis Bedeitung haten. Aner Theese gi vun astronomesche Repèren iwwer Fruchtbarkeetsriten, bis hin zu Kommunikatiounsversich mat Ausserierdeschen.

Et kann een d'Zeechnunge vun den Hiwwele ronderëm gesinn (an net nëmmen, wéi heiansdo behaapt,aus der Loft).

Si goufen 1994 vun der UNESCO als Kultur-Weltierwen ausgeruff.

## Biller

Líneas de Nazca, Nazca, Perú, 2015-07-29, DD 52.JPG|de Kolibri
Líneas de Nazca, Nazca, Perú, 2015-07-29, DD 55.JPG|de Kondor
Lignes de Nazca oiseau.jpg|de Räer
Líneas de Nazca, Nazca, Perú, 2015-07-29, DD 39.JPG|de Wal 
Líneas de Nazca, Nazca, Perú, 2015-07-29, DD 46.JPG|de Mann (och: den "Astronaut")
Líneas de Nazca, Nazca, Perú, 2015-07-29, DD 54.JPG|d'Spann
Líneas de Nazca, Nazca, Perú, 2015-07-29, DD 58.JPG|de Peelikan
Líneas de Nazca, Nazca, Perú, 2015-07-29, DD 50.JPG|den Hond
Líneas de Nazca, Nazca, Perú, 2015-07-29, DD 61.JPG|de Bam
Líneas de Nazca, Nazca, Perú, 2015-07-29, DD 49.JPG|den Af

## Literatur
* Aveni, Anthony F. (ed.) (1990). *The Lines of Nazca*. Philadelphia: American Philosophical Society. ISBN 0-87169-183-3
* Haughton, Brian. (2007). *Hidden History: Lost Civilizations, Secret Knowledge, and Ancient Mysteries*. Career Press. ISBN 1-56414-897-1
* Lambers, Karsten (2006). *The Geoglyphs of Palpa, Peru: Documentation, Analysis, and Interpretation*. Lindensoft Verlag, Aichwald/Germany. ISBN 3-929290-32-4
* Reinhard, Johan (1996) (6th ed.) *The Nazca Lines: A New Perspective on their Origin and Meaning*. Lima: Los Pinos. ISBN 84-89291-17-9
* Sauerbier, Martin. *GIS-based Management and Analysis of the Geoglyphs in the Palpa Region*. ETH (2009).
* Stierlin, Henri (1983). *La Clé du Mystère*. Paris: Albin Michel. ISBN 2-226-01864-6

## Um Spaweck

* Fiche um UNESCO-Site.
Struve

**Struve** ass de Familljenumm vu follgende Persounen:

## A
* Alfred von Struve (1845–1916), russesche Cheemiker, Biergingenieur a Geolog vun däitsch-baltescher Ofstamung
* Amalie Struve (1824–1862), däitsch Revolutionärin, Fraerechtlerin an Autorin

## B
* Burkhard Gotthelf Struve (1671–1738), däitschen Universalgeléierten a Bibliothekar

## D
* Detlef Struve (1903–1987), däitsche Politiker (CDU)

## E
* Ernst Gotthold Struve (1714–1743), däitsche Medezinner
* Ernst Gotthold I. Struve (1679–1758), däitsche Medezinner

## G
* Gerhard Struve (1835–1904), Domänepiechter, Zockerfabrikant a Member vum däitsche Reichstag
* Gregorius Struve, Uergelbauer
* Günter Struve (* 1940), däitschen Televisiouns-Programmdirekter
* Gustav Struve (1805–1870), däitsche Politiker a radikaldemokratesche Revolutionär
* Gustav Adolph Struve (1812–1889), däitsche Medezinner

## H
* Heinrich von Struve (1772–1851), däitsch-russeschen Diplomat an Naturkenner
* Hermann Struve, däitschen Architekt
* Hermann von Struve (1854–1920), däitsch-balteschen Astronom a Mathematiker

## J
* Jacob Struve (1755–1841), däitsche Mathematiker a Pedagog

## K
* Karl von Struve (1835–1907), däitsch-russeschen Diplomat
* Karl Ludwig Struve (1785–1838), däitsche Philolog an Dichter
* Karl Wilhelm Struve (1917–1988), däitsche Vir- a Fréigeschichtler
* Kurt Struve (1902−1986), däitsche Jurist
## O
*Otto von Struve, ukrainesch-amerikaneschen Astronom vun däitsch-baltescher Ofstamung
*Otto Wilhelm von Struve, Astronom

## P
* Peter Struve (1870–1944), russeschen Ekonom a Philosoph

## S
* Stefan Struve (* 1988), hollännesche Kampfsportler

## T
* Theodor Struve (1816–1886), däitsche Philolog a Pedagog
* Tilman Struve (1938–2014), däitschen Historiker

## V
* Viktor von Struve (1892–1964), däitsch-baltesche Filmproduzent

## W
* Wilhelm Struve (1793–1864), däitschen Astronom
* Wilhelm Struve (FVg) (1874–1949), däitsche Medezinner a Politiker (FVg, FVP), MdR
* Wilhelm Struve (DDP), däitsche Politiker (DDP)
* Wolfgang Struve (1917–2011), däitsche Philosoph
* Wolfgang Struve (1924–1997), däitsche Paleontolog

## Kuckt och
* Struve-Bou, en Netz vu geodetesche Vermiessungspunkten
* Struve-Sahade-Effet
* Struwe
* Struve 2398, Duebelstäresystem am Stärebild Draco
* Struve (Moundkrater)
* Struve-Putsch
Russell (Moundkrater)

De **Russell** ass ee mat Lava gefëllte Rescht vun engem lunaren Aschlagkrater um Äerdmound. Hie läit am westlechen Deel vum Oceanus Procellarum op der viischter Äerdmoundsäit.

De süd-südwestleche Rand vum Russell iwwerlappt de méi grousse Rand vum Struve Krater, sou datt déi béid Krateren zesummen d'Form vun enger Aacht (8) maachen. Ëstlech vum Russell ass de Briggs Krater ze fannen an am Südoste déi lavagefëllt Iwwerreschter vum Krater Eddington.

Wéinst ville klenge Meteorittenaschléi déi de Rampli iwwerlageren, ass de Rand vum Russell irregulär geformt. De gréisste vun hinnen ass de Briggs A. Am Norde leien nach vill kleng Krateren. De Buedem vum Russel ass wéinst der Lava flaach an op gläicher Héicht mat dem Mare, dat ronderëm läit. Ausserdeem feelt am Zentrum vum Krater d'Knupp déi ee bei ville lunare Kratere gesäit.

Fréier gouf de Russell heiansdo och "Otto Struve A" genannt, oder hie gouf einfach als Deel vum méi grousse Struve-Krater ugesinn. Sou ass en op eelere Moundkaarten net oder ënner dem uewe genannten Numm agedroen, woubäi opzepassen ass, datt och den Eddington heiansdo als "Otto Struve A" bezeechent gouf.

## Um Spaweck
* Russell op The-Moon Wiki
* D'Moundkaart 37 mam Krater Russel (an der Mëtt riets) an Ëmgéigend
Clemens

**Clemens** ass e Familljennumm, deen op de selwechte laténgesche Virnumm zeréckgeet.

Am Joer 1880 hunn zu Lëtzebuerg 181 Leit sou geheescht, 1930 waren et der 185 an 1981 der 221.

Et ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* John Clemens (* 1958), e lëtzebuergesche Foussballspiller.
* Mathias "Mett" Clemens (1915–2001), e lëtzebuergesche Vëlossportler a Politiker.
* Pierre Clemens (1913–1963), e lëtzebuergesche Vëlossportler.

## Kuckt och
* Clement
* Clément
* Klement
Ernzer

**Ernzer** ass e Familljennumm, deen op d'Uertschaft *Ernzen* zeréckgeet: entweeder Iernzen an der Gemeng Fiels oder Ernzen am Äifelkrees Béibreg-Prüm.

Am Joer 1930 hunn zu Lëtzebuerg 33 Leit sou geheescht.

Et ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Marcel Ernzer (1926–2003), e lëtzebuergesche Vëlossportler.
* Philippe Ernzer (* 1998), e lëtzebuergeschen Hobbymeteorolog.
Nico Demuth

Den **Nico Demuth**, gebuer den 11. November 1950, ass e fréiere lëtzebuergeschen Autoscoureur.

## Autoscourssen

### Laangstreckecourssen

### Rallyen
Bei Rallyescourssen huet hie souwuel d'Roll vum Pilot wéi déi vum Kopilot iwwerholl.
Katharina Bintz

D**'Katharina Bintz**, gebuer den 11. September 1987 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Theaterschauspillerin. Si huet hir Karriär 2012 ugefaangen.

Si wunnt a schafft zu Hamburg.

## Rollen

### Am Theater
* 2012: *Der Süssliche Geruch der Ewigkeit*
* 2012: *Leise Sprechen*
* 2013: *Some Girls*
* 2013-16: *Alles weitere kennen Sie aus dem Kino*
* 2015: *Geschichten aus dem Wiener Wald*
* 2016: *Erschöpfer*
* 2016: *Ein weiteres Beispiel für die Durchlässigkeit gewisser Grenzen*
* 2016: *Liebelei*
* 2016: *Ma mère l'Oye*

### Am Kino
* 2010: *[[Ons Identitéit]]*

### An der Televisioun
* 2025: *[[Marginal (Televisiounsserie)|Marginal]]* - Regie: Loïc Tanson

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit 

__NOTOC__
Vanessa Calcagno

D**'Vanessa Calcagno**, gebuer de 16. Oktober 1985 zu Saarbrécken, ass eng lëtzebuergesch Klassik-Sängerin.

2009 huet d'Calcagno bei der däitscher Talentshow *[[Das Supertalent]]* (dem lokalen Equivalent vu *[[Got Talent]]*) matgemaach.

Mat hirem Album *Traummelodien* (2010) hat si Succès am Ausland.

## Discographie
* 2010: *Traummelodien* – Chartpositiounen: DE #19, AT #15, CH #38
Herodotus (Moundkrater)

Den **Herodotus** ass en Aschlagkrater op der nordwestlecher viischter Äerdmoundsäit am Flaachland vum Oceanus Procellarum. Hie läit direkt westlech vum opfällege Stralekrater Aristarchus.

Nërdlech vum Herodotus leeft de Vallis Schröteri, een ufanks 10&nbsp;km breede Mounddall mat Kéieren, dee fir d'éischt a Richtung Norde leeft, an dann no Nordwesten an zum Schluss no Südwesten.

De Krater ass am Zentrum opgefëllt an de Kraterrand ass erodéiert.

De Krater krut am Joer 1935 vun der IAU offiziell den Numm vum griicheschen Historiker Herodot.

## Um Spaweck
* Moundkaart 39 mam Herodotus an der Mëtt, lénks
Gerson

**Gerson** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Emile Gerson (1911–1994), e lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Politiker.
* Henri Gerson, fréiere lëtzebuergëschen Handballspiller.
* Lars Christian Krogh Gerson (* 1990), e lëtzebuergesch-norwegesche Foussballspiller.
* Marc Gerson (* 1954), e lëtzebuergesche Volleyball- a Beachvolleyballspiller an Trainer.
* Roger Gerson (1913-1966), e lëtzebuergesche Moler.
Gredt

**Gredt** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Auguste Gredt (1863–1940), e lëtzebuergesche Geeschtlechen, Philosoph, Theolog an Auteur.
* Félix Gredt (1868–1922), e lëtzebuergesche Jurist an Auteur.
* Georges Gredt (1897–1970), e lëtzebuergeschen Ingenieur.
* Nicolas Gredt (1834–1909), e lëtzebuergesche Philolog a Pedagog.
* Paul Gredt (1867–1934), e lëtzebuergeschen Ingenieur.
Hamilius

**Hamilius** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Émile Hamilius (1897–1971), e lëtzebuergesche Foussballspiller a Politiker (DP).
* Jean Hamilius (* 1927), e lëtzebuergesche Liichtathleet a Politiker (DP).

## Kuckt och
* Place Émile-Hamilius
* Hamilius (Tramshalt)
* **
Mageina Tovah

D**'Mageina Tovah Begtrup**, gebuer de 26. Juli 1979 zu Honolulu am Bundesstaat Hawaii, ass eng US-amerikanesch Schauspillerin. Si huet hir Karriär als Filmschauspillerin 2001 ugefaangen.

Si gouf mat hirer Roll als *Ursula Ditkovitch* an de Filmer *[[Spider-Man 2]]* (2004) a *[[Spider-Man 3]]* (2007), an och mat hirem Debut als Filmregisseurin mam Film *Hux* (2016) bekannt.

Am *[[Method Fest]]* 2006 krut se fir hir Roll am Film *[[Dark Heart]]* de Präis fir déi bescht Nieweroll.

## Filmographie (Auswiel)
* 2002: *[[Reflections of Evil]]*
* 2004: *[[Spider-Man 2]]*
* 2004: *[[Sleepover]]*
* 2006: *[[Bickford Shmeckler's Cool Ideas]]*
* 2006: *[[Dark Heart]]*
* 2007: *[[Spider-Man 3]]*
* 2007: *[[Live! (Film)|Live!]]*
* 2012: *[[The Factory (Film)|The Factory]]*
* 2013: *[[Decoding Annie Parker]]*

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
Heirendt

**Heirendt** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Charles Heirendt (1911–1995), e lëtzebuergesche Laangstreckeleefer.
* Georges Heirendt, e lëtzebuergesche Politiker (CSV).
* Jean-Pierre Heirendt, e lëtzebuergesche Vëlossportler.
Houdremont (Homonymie)

**Houdremont** ass:

## Toponym
* Houdremont, eng Sektioun an der belscher Gemeng Gedinne.

## Familljennumm
Houdremont ass och de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Alfred Houdremont (1850–1925), e lëtzebuergesche Pedagog.
* Ben Houdremont (* 1983), e lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.
* Daniel Houdremont (* 1986), e lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.
* Eduard Houdremont (1986–1958), e lëtzebuergesch-däitsche Metallurg an Industriellen.
* Nico Houdremont (* 1966), e lëtzebuergeschen Handballspiller.

## Kuckt och
* Houdemont (Homonymie).
Crile (Moundkrater)

De **Crile** ass ee ganz klengen Aschlagkrater am Palus Somni, tëscht dem Mare Crisium am Osten an dem Mare Tranquillitatis am Weste vun der viischter Äerdmoundsäit.

Viru senger Ëmbenennung vun der Internationaler Astronomescher Unioun (IAU) am Joer 1976 gouf de *Crile* als *Proclus F* bezeechent. De Moundkrater Proclus läit nord-nordëstlech vum Crile.

## Um Spaweck
* LTO-61B2 Glaisher, Lunar Topographic Orthophotomap (LTO) Series
* Moundkaart 61: De Krater Crile läit uewe riets
Stralesystem

E **Stralesystem** ass an der Astronomie eng Gruppéierung opfälleger, als **Strale** bezeechent Sträife, déi am typesche Fall radial ëm een am Zentrum geleeënen Aschlagkrater, ee sougenannte **Stralekrater**, ze fanne sinn.

## Beschreiwung

Stralesystemer sinn haaptsächlech vum Äerdmound bekannt. D'Strale gesinn aus wéi Sprëtzspuere a sinn dacks méi hell wéi d'Ëmgéigend. Am opfällegste sinn si bei héijem Sonnestand an oder senkrechter Bléckrichtung – vun der Äerd aus bei Vollmound – wann am Géigesaz dozou d'Ëmrëss vun de Krater an aner Eenzelheeten am Liicht verschwammen. Bei säitlecher Beliichtung werfen d'stralefërmeg Sträifen keng Schieder, deemno hu si kee Relief. D'Strale si bis zu ettleche Kilometer breet an erstrecken sech riicht oder och gekrëmmt bis e puer honnert Kilometer iwwer Bierg an Dall. Si duerchlafe Héichlänner an Déiften dacks ouni Differenzen oder Ënnerbriechunge. Mat der Distanz ginn d'Stralen ëmmer méi dënn bis si komplett verschonne sinn.

D'Existenz vun de Strale gëtt mam polveriséiertem Material erkläert, dat bei der Kraterentstéiung duerch e groussen Aschlag erausgeworf gouf; oder awer och mat glasaartege Partikelen, zu deenen sech dat duerch déi grouss Energie vum Aschlag verdampte Gestengs sech nees verfestegt hat, an déi fir déi staark Reflexiounsfäegkeet verantwortlech sinn.

Déi relativ wéineg an dacks zentral Stralekratere hunn an aller Reegel eng änlech héich Albedo a si vun zimmlech reegelméisseger Gestalt. Et gëtt ugeholl, datt déi hell Substanz d'Sonneliicht ëmsou méi staark reflektéiert ginn, wat méi kuerz seng Existenz den Deelercher vum Sonnewandes, der kosmescher Deelchenstralung souwéi dem Befall vu Mikrometeoritten ausgesat war. Déi kleng Zuel vu grousse Stralesystemer gëtt op eng noloossend Heefegkeet vu groussen Aschléi zeréckgefouert. Déi meescht Moundkrater hu keng Radialsträifen.

Dat gréisste Stralesystem um Äerdmound huet de 85 Kilometer grousse Krater Tycho. Seng hell Radialsträife reeche bis op eng Distanz vu bal 1800 Kilometer. Weider bekannt Stralekrater um Mound sinn de Copernicus, de Kepler, den Aristarchus an de Proclus.

Och op anere Himmelskierper am Sonnesystem huet ee Stralekrater fonnt, wéi zum Beispill op dem Planéit Merkur souwéi bei de grousse Mounde vum Jupiter um Europa, Ganymed a Kallisto. Op Himmelskierper mat enger dichter Atmosphär wéi d'Venus oder och mit enger sou dënner Atmodphät wéi de Mars ginn esou Radialstrukture duerch d'Erosioun vill méi séier nees ausgeläscht.

* Reiner Gamma

## Literatur
* Rolf Sauermost (Hrsg.): *Lexikon der Astronomie.* In 2 Bänden. Herder, Freiburg 1989f. ISBN 3-451-21632-9
* Jacqueline Mitton: *Astronomie von A bis Z.* Franckh-Kosmos, Stuttgart 1995. ISBN 3-440-07007-7

## Um Spaweck

* E Stralesystem um Mars
Aelbert Bouts

Den **Aelbert** oder **Aelbrecht Bouts**, gebuer tëscht 1451 a 1454 warscheinlech zu Léiwen an och do 1549 gestuerwen, war e Moler aus den Nidderlanden.

Hie war de jéngste Jong vum Moler Dierick Bouts an de Brudder vum Dierick Bouts d. J., deen och Moler war. No enger Ausbildung bei sengem Papp an och baussent Léiwen goung hie 1476 op Léiwen hannescht, wou e sech 1481 mat der Maria Coocx a 1491 mat der Elisabeth Nausnyders bestuet huet. 1524 ass hien als ee vun de Presidente vun der Duchmécherzonft dokumentéiert.

Déi meescht Zäit an där hien aktiv war, wäert hien zu Léiwen verbruecht hunn, wou e Commandë vun enger jett Kierchen hat. Mat am bekanntsten ass säi *Mariae-Himmelfahrt-Triptychon* (haut zu Bréissel).

Dem Aelbert Bouts seng Molerei ass stilistesch no bei där vu sengem Papp. Seng Biller wierken e bësse méi almoudesch, et ass awer och dem Hugo van der Goes säin Afloss dran z'erkennen. Beléift Theeme vum Bouts sinn Diptyche mam gepéngegte Christus a senger Mamm Maria als *[[Mater dolorosa]]*.

No 1475 huet hien zesumme mat sengem Brudder e puer Biller vu sengem Papp fäerdeg gemoolt, déi deen net konnt ofschléissen, a si hunn och Biller vun him restauréiert.
## Galerie

File:Albrecht Bouts - Christ couronné d'épines, vers 1495 - 1500, 2009-D002003.png
Albrecht Bouts - Vierge de douleurs, 1495 - 1500, 2009-D002004.png

Diptychon am Nationalemusée fir Geschicht a Konscht
## Literatur
* Wolfgang Schöne: *Dieric Bouts und seine Schule*, Berlin / Leipzig 1938

## Um Spaweck
Schiller (Moundkrater)

De **Schiller** ass en Aschlagkrater am Süde vun der viischter Äerdmoundsäit, ëstlech vum Krater Phocylides an nordwestlech vun Clavius.
De Krater Schiller huet eng koriéis, längelzeg-oval Form, bal wéi eng riseg Schongspur. D'Längsachs ass no Nordweste gedréit (an ongeféierer Richtung vum Mare Orientale). Um nërdlechen Enn ass eng laanggestreckt, kammaarteg Knupp, awer soss ass de Kraterbuedem zimmlech flaach.

De Krater krut 1935 vun der IAU offiziell den Numm vum däitschen Astronom Julius Schiller.

## Um Spaweck
* Schiller op The-Moon Wiki
* Moundkaart 125: De Krater Schiller läit uewe lénks
Langers

**Langers** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* François "Tiny" Langers (1896–1929), e lëtzebuergesche Foussballspiller.
* Pierrot Langers (* 1949), e lëtzebuergesche Foussballspiller.
* Robert "Roby" Langers (* 1960), e lëtzebuergesche Foussballspiller.
Lenners

**Lenners** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Claude Lenners (* 1956), e lëtzebuergesche Komponist.
* Rudy Lenners (* 1952), e belsche Museker, fréiere Member vun der Museksgrupp Scorpions.
Kartheiser

**Kartheiser** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Fernand Kartheiser (* 1959), e lëtzebuergeschen Diplomat an Auteur.
* Josiane Kartheiser (* 1950), eng lëtzebuergesch Autorin a Journalistin.
* René Kartheiser (1926–2009), e lëtzebuergesche Schrëftsteller.
* Vincent Kartheiser (* 1979), en US-amerikanesche Schauspiller.
Kropemann (Film)

***Kropemann*** ass e lëtzebuergesche Film vum Patrick Ernzer, deen den 19. Oktober 2016 an de Kino koum. Et handelt sech ëm eng Low-budget-Produktioun, déi iwwer bal néng Joer vun der a.s.b.l.Camera Obskura realiséiert gouf. Dem Genre no ass et eng Mëschung aus Mysterythriller, Slasher an engem Whodunit.

## Ëm wat geet et am Film?
Bei enger Mordserie am Studentemilieu kënnt ëmmer nees e mysteriéise Kropemann an d'Gespréich, deen et soi-disant just an de Seeërcher géif ginn...

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* kropemann.lu, de Site vum Film.
Giordano Bruno (Moundkrater)

Den **Giordano Bruno** ass e Stralekrater mat engem Duerchmiesser vun 22 Kilometer op der Récksäit vum Äerdmound. Hie läit knapps hannert dem visuellen Deel vun der Mounduewerfläch.

Den Giordano Bruno ass méiglecherweis dee jéngste gréissere Moundkrater a gëtt op manner wéi 350 Millioune Joer geschat.

## Observatioun vun 1178

De 25. Juni 1178 hat de Mënch a Chronist Gervasius vu Canterbury e Liicht op der Moundséchel gesinn, bei deem et sech vläicht ëm de Meteoropprall gehandelt huet, duerch deen de Krater hätt kënnen entstane sinn. Déi Hypothees steet awer am Widdersproch zu aneren Theorien iwwer Evenementer déi d'Folleg vum engem Meteoropschlag sinn.

Den 23. Juni 2009 gouf de Krater vun der Moundsond LCROSS iwwerflunn a mat verschiddene Kameraen a Spektroskopen ënnersicht.

E gouf nom Philosoph Giordano Bruno genannt.

## Um Spaweck
* Krater Giordano Bruno am "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon"
* Moundkaart 29: Ënne riets läit de Krater Giordano Bruno
Whodunit

***Whodunit*** ass e literareschen a virun allem och Filmgenre, bei deem am Mëttelpunkt steet, datt den Haaptpersonnage erausfanne muss, wien "et gemaach" huet (z.&nbsp;B. e Muerd bei engem Krimi). Den Numm kënnt vum engleschen *Who [has] done it?*

De Géigendeel ass déi invertéiert Detektivgeschicht (heiansdo *Howcatchem* genannt), bei där vun Ufank u gewousst ass, wien den Täter ass, an d'Spannung dora besteet, wéi en Investigateur (Polizist, Detektiv, etc) him no an no op d'Spuer kënnt.
René Kayl

De **René Kayl**, gebuer den 10. Juni 1945 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergesche Moler a Sculpteur; hien ass Autodidakt.

Seng Techniken an der Molerei sinn Acryl. Fir seng Skulpture schafft hien an all Zorte vu Steen.

Hien ass Member vum Cercle artistique d'Esch.

## Privatliewen
Den René Kayl ass mat der Carine Stirn bestuet huet zwee Kanner.

## Eenzel-Ausstellungen a Gruppen-Ausstellungen
Hien huet eng sëllegen Ausstellungen am Land an am Ausland gemaach.

## E puer Aarbechte vum Sculpteur

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
Clavius (Moundkrater)

De **Clavius** ass e groussen Aschlagkrater um südlechen Héichland op der viischter Äerdmoundsäit. Hie gouf nom däitsch-italieenesche Mathematiker a Jesuitten-Astronom Christophorus Clavius (1537/1538–1612) genannt.

De Krater huet en Duerchmiesser vun ongeféier 225&nbsp;km. A sengem Zentrum si vill Kratere vu verschiddener Gréisst, vun deene sech déi kleng fir d'Préiwe vum Opléisungsverméigen vun Amateurteleskopen eegnen. Opfälleg ass déi hallefkreesfërmeg Glidderung, déi mam Krater Rutherfurd (48 x 54&nbsp;km) op dem südleche Kraterrand vum Clavius ufänkt a vun do mat den ëmmer méi klenge Kratere Clavius&nbsp;D, C, N, J a JA weidergeet. Am Nordoste gëtt de Claviuskraterrampli vum 52&nbsp;km grousse Krater Porter ënnerbrach.

## Um Spaweck

* Moundkaart Nr 126: De Krater Clavius läit lénks an der Mëtt
* Krater Clavius am "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon"
*  Groussbild: Clavius an Ëmgéigend
* SkyTrip: Clavius
* Ofschätzung vun der Gréisst vum Moundkrater Clavius (PDF; 301&nbsp;kB)
Rutherfurd (Moundkrater)

De **Rutherfurd** ass en Aschlagkrater am Süde vun der viischter Äerdmoundsäit, bannenzeg vum Rampliplateau vum grousse Krater Clavius, um südleche Rand.
De Krater ass bal net erodéiert, huet eng eppes onreegelméisseg Form an huet am Zentrum konzentresch Strukturen an en Zentralbierg.

De Krater gouf 1935 vun der IAU offiziell nom US-amerikaneschen Astronom Lewis Morris Rutherfurd genannt.

## Um Spaweck
* Rutherfurd op The-Moon Wiki
* Moundkaart 126: De Krater Rutherfurd läit ënne lénks
Russell W. Porter

De **Russell Williams Porter**, gebuer den 13. Dezember 1871 zu Springfield am Vermont, a gestuerwen den 22. Februar 1949, war en US-amerikanesche Polarfuerscher, Kënschtler an Amateurastronom.

Hie gëtt dacks als de Grënner vum Amateur-Teleskopebau genannt. Hien hat ë.&nbsp;a. am Joer 1926 d'Vereenegung vun den *Amateur Telescope Maker* zu Springfield am US-Bundesstaat Vermont gegrënnt.

Nodeems hie scho vill Amateurteleskope konzipéiert hat, gouf de Russell W. Porter gefrot fir beim Design vum 200-Zoll-Teleskop fir de Mount-Palomar-Observatoire matzehëllefen. Spéider huet hien och um Plang vum Griffith Observatoire als Beroder fir d'Architektenteam matgeschafft.

De Moundkrater Porter gouf no him genannt. Ausserdeem gouf och der Marskrater Porter no him genannt.

## Kuckt och

* Stellafane Observatoire
* John M. Pierce

## Um Spaweck
* Publikatioun vum R.W. Porter im Astrophysics Data System
* Noruff op den R.W. Porter am Astrophysics Data System
* Russell W. Porter's Palomar Mtn. Drawings
* Kuerzbiographie
Raymond Colombo

De **Raymond Colombo**, gebuer den 2. Mäerz 1961 zu Déifferdeng, ass e lëtzebuergesche Moler. 

Hien deelt den Atelier mam Marco Weiten.

Seng Molerei ass haaptsechlech op de Mënsch konzentréiert, mat Acrylic a Pastell kommentéiert hien Szenen aus dem Alldag.

## Um Spaweck
(255019) Fleurmaxwell

Den **(255019) Fleurmaxwell** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture.

E gouf den 10. Oktober 2005 um Observatoire des Côtes de Meuse vum englesch-lëtzebuergeschen Astronom a Museker Matthew Dawson entdeckt.

Den Asteroid ass no der letzebuergescher Äiskonschtleeferin Fleur Maxwell benannt.
Griffith Observatoire

De **Griffith Observatoire** (en:*Griffith Observatory*) ass e Gebai zu Los Angeles a Kalifornien.

Den Observatoire steet op der Südsäit vum Mount Hollywood am Griffith Park op enger Héicht vun 300 Meter. En ass als Plaz fir d'Touristen an d'Awunner vun der Stad souwéi fir seng wëssenschaftlech Expositiounen, de Planetarium an de Panorama bekannt. Vun do ass e Bléck op déi ganz Regioun tëscht dem Zentrum vu Los Angeles bis zu der Bucht vu Santa Monica an dem Pazifik méiglech.

De wäisse Kuppelbau gouf de 14. Mee 1935 no de Pläng vum John C. Austin a Russell W. Porter an enger Mëschung aus Art Déco an egypteschem Stil fäerdeggestallt. No enger véierjäreger Renovéierung war den 2. November 2006 seng Reouverture. 70 Millioune Leit hunn den Observatoire zanter senger Ouverture besicht.

Dräi Haaptdeeler sinn aquartéiert: d'Hall of Science, de Planetarium an de Laserium. Zu de villen Ausstellungsstécker déi e ka gesinn, gehéieren ënner anerem Gestengs vum Mars, vum Äerdmound a vu Meteoritten, e Modell vum Hubble-Weltraumteleskop, e Seismograph an en 100 Kilogramm schwéiere Foucault-Pendel.

Am Gebai sinn en ettlech Filmer gedréint ginn, dorënner Rebel Without a Cause (1955), Terminator (1984), Rocketeer (1991), The End of Violence (1997), Bowfinger (1999), Queen of the Damned (2001), Charlie's Angels: Full Throttle (2003), Transformers (2007) a Yes Man (2008). Ausserdeem gesäit een d'Gebäi an diverse Videospiller, ënner anerem am GTA San Andreas, Mafia II a GTA 5.

Weider déngt d'Gebai och a Serien als Dréiplaz, z.&nbsp;B. Riptide (*Strapazierte Gastfreundschaft*, 1984) an Star Trek: Voyager (*Vor dem Ende der Zukunft*, 1996).

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
*Friends of the Observatory
*Make Astronomers the Stars Op/Ed by Margaret Wertheim in the LA Times
(582) Olympia

Den **(582) Olympia** ass en Asteroid vun der Haaptceinture.

Hie gouf den 23. Januar 1906 vum August Kopff zu Heidelberg entdeckt.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
## Um Spaweck
* Weider Detailer iwwer den (582) Olympia
Kopff (Moundkrater)

De **Kopff** ass en Aschlagkrater um baussenzegste westleche Rand vun der viischter Äerdmoundsäit, um ëstleche Rand vum Mare Orientale a westlech vum Lacus Veris. De Kraterrand ass e bëssi erodéiert, an der flaacher bannenzeger Fläch vum Krater si Brochstrukturen ze gesinn.

Den Niewekrater Kopff A heescht zanter 1985: Lallemand.

De Krater krut am Joer 1970 vun der IAU offiziell den Numm vum däitschen Astronom August Kopff.

## Um Spaweck
* Moundkaart 91: De Krater Kopff läit uewe lénks
Porter (Moundkrater)

De **Porter** ass en Aschlagkrater am Süde vun der viischter Äerdmoundsäit. Hien iwwerdeckt en Deel vum nordëstleche Rand vum grousse Rampliplateau vum Clavius.
De Kraterrand ass erodéiert, a bannen am Krater ass en Zentralbierg.

De Krater gouf 1970 vun der IAU offiziell nom US-amerikaneschen Amateurastronom an Teleskopbauer Russell W. Porter genannt.

## Um Spaweck
* Porter op The-Moon Wiki
* Moundkaart 126: Der Krater Porter läit lénks an der Mëtt
Kirsten Heiberg

D**'Kirsten Heiberg**, gebuer de 25. Abrëll 1907 zu Kragerø an Norwegen, a gestuerwen den 2. Mäerz 1976 zu Oslo, war eng norwegesch Sängerin a Schauspillerin.

## Filmographie
*1934: *[[Syndere i sommersol]]* - Regie: Einar Sissener - Haaptacteuren: Einar Sissener
*1934: *[[Sangen om Rondane]]* - Regie: Helge Lunde 
*1935: *[[Du har lovet mig en kone!]]* - Regie: Tancred Ibsen, Einar Sissener
*1936: *[[Han, hon och pengarna]]* - Regie: Anders Henrikson 
*1937: *[[Ryska snuvan]]* - Regie: Gustaf Edgren 
*1937: *[[O, en så’n natt!]]* - Regie: Anders Henrikson
*1938: *[[Geheimzeichen LB 17]]* - Regie: Viktor Tourjansky - Haaptacteuren: Willy Birgel, Bernhard Minetti
*1938: *[[Napoleon ist an allem schuld]]* - Regie: Curt Goetz - Haaptacteuren: Curt Goetz, Valerie von Martens
*1938: *[[Frauen für Golden Hil]]* - Regie: Erich Waschneck - Haaptacteuren: Viktor Staal, Grethe Weiser
*1939: *[[Casa lontana]]* - Regie: Johannes Meyer - Haaptacteuren: Beniamino Gigli, Oretta Fiume
*1939: *[[Der singende Tor]]* - Regie: Johannes Meyer - Haaptacteuren: Beniamino Gigli, Hilde Körber
*1939: *[[Alarm auf Station III]]* - Regie: Philipp Lothar Mayring - Haaptacteuren: Gustav Fröhlich, Jutta Freybe
*1940: *[[Achtung! Feind hört mit!]]* - Regie: Arthur Maria Rabenalt - Haaptacteuren: René Deltgen, Lotte Koch
*1940: *[[Falschmünzer (Film)|Falschmünzer]]* - Regie: Hermann Pfeiffer - Haaptacteuren: Rudolf Fernau, Karin Himboldt
*1943: *[[Liebespremiere]]* - Regie: Arthur Maria Rabenalt - Haaptacteuren: Hans Söhnker, Margot Hielscher 
*1943: *[[Titanic (Film 1943)|Titanic]]* - Regie: Herbert Selpin - Haaptacteuren: Sybille Schmitz, Hans Nielsen
*1943: *[[Die goldene Spinne]]* - Regie: Erich Engels - Haaptacteuren: Otto Gebühr, Jutta Freybe
*1944: *[[Philharmoniker]]* - Regie: Paul Verhoeven - Haaptacteuren: Will Quadflieg, Eugen Klöpfer
*1944: *[[Die schwarze Robe]]* - Regie: Fritz Peter Buch - Haaptacteuren: Lotte Koch, Richard Häussler
*1944: *[[Axel an der Himmelstür]]* - Regie: Arthur Maria Rabenalt - Haaptacteuren: Johannes Heesters, Marte Harell
*1945: *[[Rätsel der Nacht]]* - Regie: Johannes Meyer - Haaptacteuren: Lotte Koch, Richard Häussler 
*1945: *[[Eines Tages]]* - Regie: Fritz Kirchhoff - Haaptacteuren: Magda Schneider, Richard Häussler
*1949: *[[Amico]]* - Regie: Gerhard T. Buchholz - Haaptacteuren: Otto Wernicke, Margarete Haagen 
*1949: *[[Hafenmelodie]]* - Regie: Hans Müller - Haaptacteuren: Paul Henckels, Wolfgang Lukschy
*1950: *[[Furioso (Film 1950)|Furioso]]* - Regie: Johannes Meyer - Haaptacteuren: Ewald Balser, Peter van Eyck
*1954: *[[Bei Dir war es immer so schön]]* - Regie: Hans Wolff - Haaptacteuren: Heinz Drache, Georg Thomalla
*1966: *[[Broder Gabrielsen]]* - Regie: Nils R. Müller - Haaptacteuren: Alf Malland
*1975: *[[Eiszeit]]* - Regie: Peter Zadek - Haaptacteuren: O.E. Hasse, Hannelore Hoger

## Literatur
* Björn-Erik Hanssen: *Glamour for Goebbels - historien om Kirsten Heiberg* Aschehoug Verlag, Oslo 2014

## Um Spaweck
*  Filmportal.de
Lallemand (Moundkrater)

De **Lallemand** ass en Aschlagkrater um westlechste Rand vun der viischter Äerdmoundsäit, nërdlech vun de Montes Rook a südlech vum Lacus Autumni.

De Krater gouf 1985 vun der IAU offiziell nom franséische Physiker an Astronom André Lallemand genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart 73: De Krater Lallemand läit ënnen an der Mëtt, lénks
Wendy Hiller

D'Dame **Wendy Margaret Hiller** DBE, gebuer de 15. August 1912 zu Bramhall an England a gestuerwen de 14. Mee 2003 zu Beaconsfield, war eng englesch Schauspillerin.

D'Wendy Hiller huet nieft hirer grousser Theatercarrière och a bedeitende Filmer wéi *[[I Know Where I'm Going!]]* (1945) vum Michael Powell an Emeric Pressburger, *[[Sons and Lovers]]* (1960) vum Jack Cardiff, *[[A Man for All Seasons]]* (1966) vum Fred Zinnemann an *[[The Elephant Man]]* (1980) vum David Lynch matgespillt.

1959 krut si en Oscar als bescht Schauspillerin an enger Nieweroll am Film *[[Separate Tables]]* vum Delbert Mann.

## Filmographie
* 1937: *[[Lancashire Luck]]* - Regie: Henry Cass - Haaptacteuren: George Carney, Muriel George
* 1938: *[[Pygmalion]]* - Regie: Anthony Asquith, Leslie Howard - Haaptacteuren: Leslie Howard 
* 1945: *[[Major Barbara]]* - Regie: Gabriel Pascal - Haaptacteuren: Rex Harrison, Robert Morley
* 1945: *[[I Know Where I'm Going!]]* - Regie: Michael Powell, Emeric Pressburger - Haaptacteuren: George Carney, Walter Hudd
* 1951: *[[Outcast of the Islands]]* - Regie: Carol Reed - Haaptacteuren: Ralph Richardson, Trevor Howard
* 1953: *[[Single-Handed (Film 1953)|Single-Handed]]* - Regie: Roy Boulting - Haaptacteuren: Jeffrey Hunter, Michael Rennie
* 1957: *[[Something of Value]]* - Regie: Richard Brooks - Haaptacteuren: Rock Hudson, Dana Wynter
* 1957: *[[How to Murder a Rich Uncle]]* - Regie: Nigel Patrick - Haaptacteuren: Nigel Patrick, Charles Coburn
* 1958: *[[Separate Tables]]* - Regie: Delbert Mann - Haaptacteuren: Deborah Kerr, Rita Hayworth
* 1960: *[[Sons and Lovers]]* - Regie: Jack Cardiff - Haaptacteuren: Trevor Howard, Dean Stockwell
* 1963: *[[Toys in the Attic]]* - Regie: George Roy Hill - Haaptacteuren: Dean Martin, Geraldine Page
* 1966: *[[A Man for All Seasons]]* - Regie: Fred Zinnemann - Haaptacteuren: Paul Scofield, Robert Shaw
* 1974: *[[Murder on the Orient Express]]* - Regie: Sidney Lumet - Haaptacteuren: Albert Finney, Ingrid Bergman
* 1976: *[[Voyage of the Damned]]* - Regie: Stuart Rosenberg - Haaptacteuren: Faye Dunaway, Oskar Werner
* 1979: *[[The Cat and the Canary]]* - Regie: Radley Metzger - Haaptacteuren: Honor Blackman, Michael Callan
* 1980: *[[The Elephant Man (Film 1980)|The Elephant Man]]* - Regie: David Lynch - Haaptacteuren: Anthony Hopkins, John Hurt
* 1982: *[[Making Love]]* - Regie: Arthur Hiller - Haaptacteuren: Michael Ontkean, Kate Jackson
* 1983: *[[Attracta]]* - Regie: Kieran Hickey - Haaptacteuren: Kate Thompson, John Kavanagh
* 1987: *[[The Lonely Passion of Judith Hearne]]* - Regie: Jack Clayton - Haaptacteuren: Maggie Smith, Bob Hoskins

## Um Spaweck
Tagebuch einer Verlorenen

**(Das) Tagebuch einer Verlorenen**:
* Tagebuch einer Verlorenen, e Roman vun der däitsch Autorin Margarete Böhme aus dem Joer 1905,
* d'Filmadaptatiounen:
** Tagebuch einer Verlorenen, e Film vum Fritz Bernhardt aus dem Joer 1912.
** Tagebuch einer Verlorenen, e Film vum Georg Wilhelm Pabst aus dem Joer 1929.
** Das Tagebuch einer Verlorenen, e Film vum Richard Oswald aus dem Joer 1918.
Betta St. John

D**'Betta St. John**, gebuer als *Betty Jean Striegler* de 26. November 1929 zu Hawthorne a Kalifornien, ass eng US-amerikanesch Schauspillerin, Sängerin an Dänzerin.

Si krut hir éischt Roll am Kino am Alter vun 10 Joer am Film *[[Destry Rides Again]]* vum George Marshall.

## Filmographie
### Kino
* 1939: *[[Destry Rides Again]]* - Regie: George Marshall - Haaptacteuren: Marlene Dietrich, James Stewart
* 1941: *Waldo's Last Stand* - Regie: Edward L. Cahn - (Kuerzfilm)
* 1941: *[[Lydia]]* - Regie: Julien Duvivier - Haaptacteuren: Merle Oberon, Joseph Cotten
* 1944: *[[Jane Eyre]]* - Regie: Robert Stevenson - Haaptacteuren: Orson Welles, Joan Fontaine 
* 1953: *[[Dream Wife]]* - Regie: Sidney Sheldon - Haaptacteuren: Cary Grant, Deborah Kerr
* 1953: *[[The Robe]]* - Regie: Henry Koster - Haaptacteuren: Richard Burton, Jean Simmons
* 1953: *[[All the Brothers Were Valiant]]* - Regie: Richard Thorpe - Haaptacteuren: Robert Taylor, Stewart Granger
* 1954: *[[Dangerous Mission]]* - Regie: Louis King - Haaptacteuren: Victor Mature, Piper Laurie
* 1954: *[[The Saracen Blade]]* - Regie: William Castle - Haaptacteuren: Ricardo Montalban
* 1954: *[[The Student Prince]]* - Regie: Richard Thorpe - Haaptacteuren: Ann Blyth, Edmund Purdom
* 1954: *[[The Law vs. Billy the Kid]]* - Regie: William Castle - Haaptacteuren: Scott Brady, Alan Hale Jr.
* 1955: *[[The Naked Dawn]]* - Regie: Edgar G. Ulmer - Haaptacteuren: Arthur Kennedy
* 1957: *[[Tarzan and the Lost Safari]]* - Regie: Bruce Humberstone - Haaptacteuren: Gordon Scott, Wilfrid Hyde-White
* 1957: *[[High Tide at Noon]]* - Regie: Philip Leacock - Haaptacteuren: William Sylvester, Michael Craig
* 1958: *[[The Snorkel]]* - Regie: Guy Green - Haaptacteuren: Peter van Eyck, Grégoire Aslan
* 1958: *[[Corridors of Blood]]* - Regie: Robert Day - Haaptacteuren: Boris Karloff, Christopher Lee
* 1960: *[[Tarzan the Magnificent]]* - Regie: Robert Day - Haaptacteuren: Gordon Scott, Jock Mahoney
* 1960: *[[The City of the Dead]]* - Regie: John Moxey - Haaptacteuren: Christopher Lee, Patricia Jessel

## Um Spaweck
(14) Irene

Den **(14) Irene** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture.

Hie gouf den 19. Mee 1851 vum John Russell Hind als 14. Asteroid entdeckt. Den Numm ass vun der Hore Eirene ofgeleet, déi an der griichescher Mythologie d'Verkierperung vum Fridden duergestallt huet.

Mat engem Duerchmiesser vun 182 Kilometer gehéiert den Irene zu de gréissten Asteroiden aus der Haaptasteroidenceinture. Hien huet eng silikaträich Uewerfläch a gëtt zu der Grupp vun den S-Typ Asteroide gerechent. Déi geometresch Albedo ass 0,16.
A ronn 15 Stonne rotéiert hien ëm seng eegen Achs.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
* Ephemeriden
* JPL Asteroidendatebank (14) Ireme
* JPL Orbit vum (14) Irene

## Aspekter
Manderscheid

**Manderscheid** ass:
* eng däitsch Gemeng am Bundesland Rheinland-Pfalz: Manderscheid (Bernkastel-Wittlich),
* eng däitsch Gemeng am Bundesland Rheinland-Pfalz: Manderscheid (Bitburg-Prüm),
* dovun ofgeleet, de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
**Dieter Manderscheid (* 1956), däitsche Jazzmuseker.
** Francis Manderscheid (* 1979), lëtzebuergesche Volleyballspiller.
** Paul Manderscheid (* 1976), lëtzebuergesche Volleyballspiller.
**René Manderscheid (* 1927), lëtzebuergesche Foussballspiller.
**Roger Manderscheid (1933–2010), lëtzebuergesche Schrëftsteller.
Meisch

**Meisch** ass e Familljennumm, deen entweeder op eng Variant vum Numm *[[Meyers]]* zeréckgeet, oder awer op d'Uertschaft Däitsch-Meesch (Meix-le-Tige) an der Provënz Lëtzebuerg.

Et ass den Numm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
*Adrien Meisch (1930 - 2020), e lëtzebuergeschen Diplomat.
*Claude Meisch (* 1949), e lëtzebuergesche Zoolog.
* Claude Meisch (* 1971), e lëtzebuergesche Politiker.
* Dietmar Meisch (* 1959), en däitsche Goer.
* Léon Meisch (1907–?), e lëtzebuergesche Foussballspiller.
Menager

**Menager** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Laurent (Lorenz) Menager (1835–1902), e lëtzebuergesche Museker a Musekspedagog.
* Max Menager (1874–1963), e lëtzebuergesche Museker.

## Kuckt och
* Ménager (Homonymie).
Mosar

**Mosar** ass e Familljennumm, deen op de wallounesche Flouernumm *Mosar* zeréckgeet. E kéim vum Westfränkesche *mos(a)hard*, wat esouvill wéi "mouerzege Bësch" housch.

Et ass den Numm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Christian Mosar (* 1968), e lëtzebuergesche Konschthistoriker a Fotograf.
* Josy Mosar (* 1927), e lëtzebuergesche Foussballspiller.
* Laurent Mosar (* 1958), e lëtzebuergesche Politiker (CSV).
* Nicolas Mosar (1927–2004), e lëtzebuergeschen Affekot a Politiker (CSV).

... an och:
* Mosar, e Mouer an der Regioun Suðurland an Island.
(16) Psyche

Den **(16) Psyche** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture.

Hie gouf de 17. Abrëll 1852 vum Annibale de Gasparis entdeckt. Den Himmelskierper gouf no der Psyche, der Fra vum griichesche Gott Eros, genannt.

## Beschreiwung

De Psyche beweegt sech op enger Distanz vun 2,5 (Perihel) bis 3,3 (Aphel) astronomesch Eenheeten a ronn 5 Joer ëm d'Sonn. D'Bunn steet 3,1° géint d'Ekliptik an d'Bunnexzentrizitéit ass 0,14.

Mat engem Duerchmiesser vun 250&nbsp;km ass de Psyche ee vun de gréissten Asteroide vun der Haaptceinture. Den Asteroid huet eng relativ hell Uewerfläch mat enger Albedo vun 0,12. A 4 Stonnen an 12 Minutte rotéiert hien eemol ëm seng eegen Achs.

Radarobservatioune weisen, datt de Psyche aus Eisen an Néckel besteet. Am Géigesaz zu aneren M-Klass-Asteroide konnt op der Uewerfläch kee Waasser oder waasserhaltegt Material nogewise ginn. Dat deit och op e metalleschen Asteroid hin.

## Aspekter

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank (16) Psyche
(110) Lydia

Den **(110) Lydia** ass en Asteroid vun der Haaptceinture. Den Numm ass ofgeleet vu Lydien, eng Regioun vum anticke Klengasien.

Den Asteroid gouf den 19. Abrëll 1870 vum Alphonse Louis Nicolas Borrelly entdeckt.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank (110) Lydia
Lydia-Asteroiden

D**'Lydia-Asteroiden**, oder d**'Lydia-Famill**, oder **Padua-Famill** (en: Padua family), ass eng kleng Famill vun Haaptasteroiden. Si kreesen ëm d'Sonn op enger Distanz vu ronn 2,75 AE.

Zu der Lydia-Famill gehéieren ë.&nbsp;a. d'Asteroide Lydia, Una, Pompeja, Antonia, Polyxo, Padua, Eugenisis, Kiso, Slipher, Bauschinger, Siegma, Kansas, Dommanget, Northcott, Emel'yanov, Diviš, Sundsvall a Iegorov.

## Kuckt och

* Hirayama-Famill
(160) Una

Den **(160) Una** ass en Asteroid vun der Haaptceinture.

E gouf den 20. Februar 1876 vum däitsch-US-amerikaneschen Astronom Christian Heinrich Friedrich Peters entdeckt an no enger Figur aus der Dichtung *The Faerie Queene* vum engleschen Dichter Edmund Spenser genannt.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank (160) Una