open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Béby Kohl-Thommes

D**'Béby Kohl-Thommes**, gebuer de 16. Januar 1923, a gestuerwen den 13. Mäerz 2016 zu Boufer, war eng lëtzebuergesch Sopranistin.

Si huet am Conservatoire vun der Stad Lëtzebuerg Gei, Kontrapunkt, Harmonie a Gesank studéiert an duerno war si nach véier Joer zu Genf am Conservatoire, wou si den *Diplôme de Capacité Professionelle* krut.

Doropshin hat si Optrëtter an europäeschen Operenhaiser. D'Béby Kohl ass Grënnungsmember vun *Onst Lidd*, an deem si mam Laurent Koster a mam Venant Arend gesongen hat, a vum *Madrigal de Luxembourg*, zesumme mam Bruno Wyzuj. Des Weideren huet si Musek fir Solo a Chouer, no Texter vu lëtzebuergeschen Auteuren, geschriwwen.

Si war och als Soprano bei der Ur-Opféierung vum *[[Der Geiger von Echternach|Geiger von Echternach]]* derbäi a war och Solistin bei ville Concerten.

Hir Kannerlidder no Texter vum René Kartheiser sinn op zwou Placken ze fannen:
*1975 *All méng Lidder I*
*1977 *All méng Lidder II*

Ze héieren ass si ënner anerem beim CD-Coffret Jean-Pierre Kemmer, deen en Hommage un dee bekannte lëtzebuergesche Komponist, Orchesterchef a Pianist ass.

2024 krut d'Béby Kohl-Thommes e Portal op der Websäit MuGi.lu, wou nieft enger Biographie och ausgewielt Material iwwer hiert Liewen a Wierk presentéiert ginn, wéi Musek, Partituren, Concertsprogrammer, Presseartikelen, Fotoen, Korrespondenz, perséinlech Objeten, Radiossendungen a villes méi.
Italieenesch Regiounen

Italien ass an 20 **Regiounen** (ital. *regioni*, Sg. *regione*) ënnerdeelt, dovu sinn der 5 autonom Regioune mat engem besonnesche Status.

## Institutionell Strukturen
 
Jiddwer Regioun huet eng direkt gewielte Volleksvertriedung, de Regionalrot (*consiglio regionale*).

Un der Spëtz vun der Regionalregierung steet de Regionalpresident (*presidente della regione*).
 
Wann de President stierft, oder wann hien demissionéiert oder wann en d'Vertrauen entzu kritt, da muss frësch gewielt ginn.

## Opdeelung

Mat Ausnam vum Aostadall sinn d'Regiounen a Provënzen agedeelt, vun deenen et der fir de Moment 107 gëtt.
 
Den Niveau ënner de Provënze sinn d'Gemengen (*comuni*), vun deenen et der ronn 8.100 gëtt.

D'Gemenge selwer hunn dacks Fraktiounen (*frazioni*), also Uertschaften déi net Haaptuert vun der Gemeng sinn.

## Lëscht

## Um Spaweck
Umbrien

**Umbrien** (it: *Umbria*) ass eng italieenesch Regioun mat ronn 885 000 Awunner.

Si läit tëscht der Toskana, dem Latium an der Marche.

Et ass déi eenzeg Regioun vun Italien déi keng Grenz op enger Küst huet an och néirens eng Grenz mam Ausland huet. D'Regioun besteet aus de Provënze Perugia an Terni. D'Haaptstad ass Perugia. An der Regioun Umbrien läit de véiertgréisste Séi vun Italien, den Trasimeno-Séi.

## Wichteg Stied

## Kuckt och
* Schluecht beim Trasimeno-Séi

## Um Spaweck
Rockhal

D**'Rockhal**, offiziell **Centre de musiques amplifiées**, ass e Gebai um Belval zu Esch-Uelzecht, dat vum Établissement public *Centre de musiques amplifiées* geféiert gëtt. Et war dat éischt neit Gebai, dat op der Industriefriche vun Esch-Belval gebaut gouf.

D'Rockhal besteet aus 4 Deeler:
* dem Grousse Sall (**Main Hall**) mat enger maximaler Publikumscapacitéit vu 6.500 Stéiplazen oder 2.800 Sëtzplazen op enger Fläch vun 2.625 m²;
* dem Klenge Sall (**Club**) mat enger maximaler Publikumscapacitéit vun 1.200 Stéiplazen op enger Fläch vu 560 m²;
* dem **Floor**, enger Capacitéit vun 250 Plazen; (den Agang ass op der säit, souzesoen um éischte Stack.)
* der **Box** mat enger Capacitéit vun ...?
* enger Brasserie, dem ***Rockhalcafé***, wou och méi kleng Concerte kënnen ofgehale ginn, fir bis zu 180 Leit;
* engem *Centre de ressources* mat 6 Proufraim, engem Studio an enger Mediathéik fir Museker oder Museksgruppen. Dëse gouf 2015 a *Rocklab* ëmgenannt.

Se ass den 23. September 2005, als dat éischt neit Gebai op Belval, mat engem Gratis-Concert vun The Prodigy, a Presenz vum Groussherzog Henri an der Groussherzogin Maria Teresa ageweit ginn.

Architektebüro vum Gebai war BENG Atelier d'architecture.

Zanterhier sinn eng sëllegen Artisten a Bands do opgetrueden, dorënner:
Green Day,
Anastacia, Ayo, Bénabar, Chuck Berry, Blondie, Joe Cocker, Paolo Conte, Daft Punk, Deep Purple, Depeche Mode, Bob Dylan, Evermore, David Guetta, Billy Idol, Joe Jackson, Al Jareau, Jethro Tull, Tom Jones, Judas Priest, B B King, Kiss, Mark Knopfler, Lenny Kravitz, Lady Gaga, Avril Lavigne, Linkin Park, LMFAO, Marilyn Manson, John Mayall, Katie Melua, Kylie Minogue, Moby, Monteviodeo, Moof, Muse, Nick Cave and the Bad Seeds, Nickelback, Nightwish, Vanessa Paradis, Sean Paul, Pet Shop Boys, Pink, Prince, Sean Paul, Katy Perry, The Pussycat Dolls, Queen + Paul Rodgers, Rammstein, Chris Rea, Lou Reed, Rihanna, Santana, Scorpions, Selah Sue, Simply Red, Slash, Slipknot, Smashing Pumpkins, Gwen Stefani, Sting, Stromae, Sum&nbsp;41, The Rasmus, Billy Talent, Them Crooked Vultures, Tokio Hotel, The Rasmus, Die Toten Hosen, Stevie Wonder, Dweezil Zappa, ZZ Top...

An den éischte fënnef Joer zanter se op ass, goufen an der Rockhal 550 ëffentlech Evenementer organiséiert an et sinn iwwer 500.000 Leit do passéiert. No 10 Joer louch d'Zuel vun de Concerte bei iwwer 1500, an d'Gesamtzuel vun de Leit, déi do e Concert lauschtere waren, bei annerhallwer Millioun.. 2025 sinn iwwer 230 Events do organiséiert ginn, mat am ganze ronn 280.000 Visiteuren.

## Administratioun
D'Rockhal gëtt vun engem Verwaltungsrot vun néng Membere geréiert. Véier Membere vertrieden de *ministère de tutelle*, deem d'Rockhal ënnersteet, een de Budgetsministère an een d'Stad Esch-Uelzecht. Dräi Membere sinn aus der Zivilgesellschaft; et muss sech ëm Perséinlechkeeten handelen, déi kompetent sinn am Kulturellen an an der Gestioun vun Entreprisen. 

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Rockhal
Olivetaner

D**'Olivetaner** ass eng vun den 21 Kongregatioune vum Benediktineruerden.

Dës Kongregatioun, déi zu de *wäisse Benediktiner* gehéiert, gouf ëm 1350 vum Bernard Tolomei an Italien an der Zäit vun den eremittesche Beweegunge gegrënnt.

D'Mammenhaus vun den Olivetaner ass d*'[[Abtei|Abbazzia]] [[Monte Oliveto Maggiore|di Monte Oliveto Maggiore]]* an der toskanescher Provënz Siena.
 
## Um Spaweck
* Abtei Monte Oliveto Maggiore
Trasimeno-Séi

Den **Trasimeno-Séi** (ital. *Lago Trasimeno*) ass mat 128&nbsp;km² an engem Ëmfang vu 54 Kilometer de véiertgréisste Séi an Italien. E läit an der Regioun Umbrien nordwestlech vu Perugia op enger Héicht vun 258 Meter. Ronderëm si bis zu 600 Meter héich Bierger. De Séi ass op der déifster Plaz 7 Meter déif, an et liewen 18 Fëschzorten dran. D'Dierfer um Ost- a Südufer liewen deelweis vun der Fëscherei.
 
De Séi krut eng geschichtlech Bedeitung wéinst der Schluecht beim Trasimeno-Séi.

An de Séi lafen nëmme kleng Baachen, deenen hir Better am Summer dacks dréche sinn. En huet keen natierlechen Offloss.

Un den Uwänner wunnen net vill Leit, an op de flache Plaze sinn si och deelweis staark mat Lëtsche bewuess. Et gouf e puermol probéiert fir de Waasserstand dee staark variéiert an de Grëff ze kréien. D'Réimer hate schonn een ënnerierdesche Kanal d*'cava* gebaut, deen d'Peepst spéider renovéiert hunn. En ass am Laf vun der Zäit ëmmer verlant. Et gouf méi wéi eng Kéier diskutéiert de Séi dréchen ze leeën an Akerland ze gewannen an eréischt een 1898 ugeluechten Offloss an d'Caina huet den Iwwerschwemmungen en Enn gemaach. Den nidderege Waasserstand am Summer an d'Iwwerdüngung favoriséieren de Wuesstem vun den Algen déi sech da ganz staark entwéckelen.

Den Trasimeno-Séi ass e beléift Noerhuelungsgebitt an Umbrien. Ganz schéin ass d'Isola Maggiore op déi ee vun Tuoro, Passignano a Castiglione del Lago mat Ponte fuere kann. Um Trasimeno-Séi gëtt et nach zwou aner Inselen: Déi kleng Insel (*Isola Minore*) déi net däerf betruede ginn an d'Naturschutzgebittsinsel Polvese.

## Um Spaweck
Gusty Bausch

De **Gusty Bausch**, gebuer de 25. Februar 1980 zu Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Cyclo-Cross-Coureur.

An der UCI-Ranglëscht am Cyclocross war de Gusty Bausch 2019 op der 159. Plaz.

## Palmarès
*1997 Champion National MTB Juniors
*1998 Champion National Cyclocross Juniors
*2001 14e Championnat du Monde Cyclocross Espoirs
*2002 Champion National Cyclocross Elite/Espoirs
*2003 Champion National Cyclocross Elite
*2005 Champion National Cyclocross Elite

### [[2007]]
* 1. bei der lëtzebuergescher Landesmeeschterschaft am Cyclo-Cross an der Kategorie "Espoirs/Élite"

### [[2009]]
* 1. bei der lëtzebuergescher Landesmeeschterschaft am Cyclo-Cross an der Kategorie "Élite"

### [[2010]]
* 2. bei der lëtzebuergescher Landesmeeschterschaft am Cyclo-Cross an der Kategorie "Élite"

## Um Spaweck
Lëtzebuerger Schrëftstellerverband

De **Lëtzebuerger Schrëftstellerverband** (kuerz: **LSV**) war e lëtzebuergesche Veräin, deen tëscht 1986 an 2016 existéiert huet. E war eng Aart Gewerkschaft fir Schrëftsteller zu Lëtzebuerg, déi déi berufflech, sozial, rechtlech a kulturell Interesse vu senger Membere verdeedegt huet.

## Geschicht
De Lëtzebuerger Schrëftstellerverband ass 1986 gegrënnt ginn. Deemools wollte Schrëftsteller wéi de Roger Manderscheid, de Rolf Ketter, d'Rosemarie Kieffer, de Lambert Schlechter, de Josy Braun, de Misch Treinen, de Georges Hausemer an anerer sech zesummendoe fir mat enger gemeinsamer Stëmm ze schwätzen. Vun 1987 u war den LSV Member vum *European Writers' Congress*.

2013 huet de Jhemp Hoscheit no méi wéi 20 Joer säi Posten als Sekretär vum LSV ofginn. Schonn deemools hat de Verband mat Nowuessmangel ze kämpfen.

Wéi 2014 d'gläichgeschlechtlech Bestietnes zu Lëtzebuerg agefouert ginn ass, hat déi deemoleg Sekretärin vum Verband, d'Marie-Jeanne Reichling, Texter verëffentlecht, déi vun den anere Comitésmemberen als diskriminéierend opgefaasst goufen. Am Juni 2014 ass et wärend enger ausseruerdentlecher Generalversammlung vum LSV zum Eklat komm, wéi d'Sekretärin sech geweigert huet zeréckzetrieden an doropshin all déi aner véier Comitésmemberen (André Link, Wolfgang Geiselhart, Maryse Krier a Mireille Weiten-de Waha) zeréckgetruede sinn. Zu där Zäit hat den LSV nach méi wéi 80 Memberen, och wann op där Generalversammlung der schonn nëmme manner wéi 10 present waren. Am November 2014 konnt op enger anerer ausseruerdentlecher Generalversammlung, bei där nëmme 6 Persoune op der Plaz waren, keen neie Comité gewielt ginn an de Verband och net opgeléist ginn, well net genuch Memberen do waren.

Spéider konnt de Verband awer opgeléist ginn an de 7. Dezember 2016 gouf der Fondation Servais e Scheck mam Reschtverméige vum LSV iwwerreecht.

## Memberen
Provënz Perugia

D**'Provënz Perugia** (ital.: *Provincia di Perugia*) ass eng italieenesch Provënz an der Regioun Umbrien. D'Haaptstad ass Perugia.
 
D'Provënz huet 638.000 Awunner déi an 59 Gemengen op enger Fläch vu 6.334&nbsp;km² wunnen.

Si grenzt am Norden an Osten un d'Regioun Marche mat de Provënzen Pesaro an Urbino, Ancona, Macerata an der Provënz Ascoli Piceno. Am Süde stéisst se un de Latium mat de Provënze Rieti an Terni an am Westen un d'Toskana mat de Provënze Siena an Arezzo.

## Gréisst Gemengen
(Stand: 30. Juni 2005)

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Provënz (italieenesch
Isola Polvese

D**'Isola Polvese** an der Gemeng Castiglione del Lago ass mat 5,4&nbsp;km² déi gréisst vun den dräi Inselen am Trasimeno-Séi.

D'Insel war joerhonnertelaang vu Fëscher bewunnt, an Olivetanerpateren hate se bal komplett mat Olivebeem beplanzt, éier se 1645 virun der Malaria forgelaf sinn, an op Perugia geplënnert sinn.

Bis virun e puer Joer war d'Insel Privatbesëtz an d'Juegdrevéier vun enger umbrescher Famill.

D'Provënz Perugia huet se dunn am Joer 1972 opkaaft an als Erhuelungsgebitt ausgebaut. De gréissten Deel vun der Insel steet ënner Naturschutz an däerf net bebaut ginn.

## Um Spaweck
Lëtzebuergesch Vëloslandesmeeschterschaft 2005 op der Strooss

Déi **lëtzebuergesch Landesmeeschterschaft op der Strooss**, organiséiert vum "A.C.T. Kopstal", gouf de 25. Juni 2005 zu Mamer iwwer eng Distanz vun 154&nbsp;km gefuer.

**Klassement**
Jempy Drucker

**Jempy Drucker** heeschen zwéi lëtzebuergesch Cyclisten:
*Jempy Drucker sen. (1961), lëtzebuergesche Cyclo-Cross Coureur
*Jempy Drucker jun. (1986), lëtzebuergesche Cyclo-Cross a Stroosse Coureur
Ray Philippe

De **Ray Philippe**, gebuer de 25. Februar 1939 zu Lëtzebuerg, a gestuerwe bei engem Autosaccident de 4. Juni 1977 zu Féiz, war e lëtzebuergesche Boxer.

De Ray Philippe war e puermol Landesmeeschter.

Vun 1952 bis 1961 huet hien 85-mol als Amateur geboxt an dobäi 45-mol gewonnen a jee 20-mol verluer respektiv e Remis erreecht.

Als Beruffsboxer huet hie vun 1961 bis 1973 67-mol geboxt an dobäi 35-mol gewonnen, 7-mol e Remis erreecht a 25-mol verluer.

Den 28. Juni 1965 huet hien an der Stad Lëtzebuerg um Lampertsbierg fir den Europameeschtertitel am Superweltergewiicht geboxt. Hie war den Erausfuerderer vum deemolegen italieeneschen Europameeschter Bruno Visintin. De Match ass iwwer déi voll Ronnenzuel gaangen an um Enn huet den Italieener no Punkte gewonnen a konnt sou säin Titel erfollegräich verdeedegen.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* D'Profimatcher vum Ray Philippe an der BoxRec-Datebank

## Literatur
* Armando Bausch, Henri Bressler, Gast Zangerlé (Leedung): *Sternstunden des Luxemburger Sports*, Band II, Imprimerie Saint-Paul, Lëtzebuerg, 1989, ISBN 2-87963-055-X, S. 94 - 99
Ekipp Fassa Bortolo

D**Vëlosekipp Fassa Bortolo** war eng italieenesch Vëlosekipp fir professionell Coureuren. Am Joer 2005 ass Fassa Bortolo an der UCI ProTour matgefuer.
## Geschicht vun der Ekipp
D'Ekipp gouf 2000 gegrënnt ass 2005 hir lëscht Saison gefuer. 
## Saison 2005
**[[UCI ProTour|Victoiren um Pro-Tour]]**

**[[Circuit continental|Victoiren um Circuit Continental]]**

## Coureuren 2005
Jean-Charles Alphand

De **Jean-Charles Adolphe Alphand**, gebuer de 26. Oktober 1817, a gestuerwen de 6. Dezember 1891, war en Ingenieur vun de Pont et Chaussées a Frankräich.

Ënner dem Napoleon III., huet den Alphand bei der Renovatioun vu Paräis gehollef. Dës gouf deemools tëscht 1852 an 1870 vum Barong Haussmann dirigéiert, den Ingenieur Eugène Belgrand an de Gäertner Jean-Pierre Barillet-Deschamps hunn och do dru matgeschafft..

### Aarbechte vum Alphand
*Square du Temple, 
*Avenue de l'Observatoire 
*Gäert vun de Champs-Élysées, 
*Parc Monceau, 
*Boulevard Richard-Lenoir, 
*Bois deVincennes, 
*Parc Montsouris, 
*Bois de Boulogne 
*Parc des Buttes-Chaumont.
*Square des Batignolles

Dem Haussmann säin Nofollger de Léon Say gëtt dem Alphand d'Dirtektioun vun den Aarbechten an dëse fiert weider am Sënn vum Haussman ze schaffen, an nom Doud vum Belgrand iwwerhëlt hien och d'Direktioun vum Service des Eaux.

Hie war nach Mataarbechter bei:

* der Fortificatioun vu Paräis an de Forte baussent Paräis.
* dem Uleeë vum Jardin du Trocadéro, dee fir d'Universalausstellung vun 1878 realiséiert gouf.
* de Virbereedunge fir d'Universalausstellung vun 1889

## Um Spaweck
Marc Romersa

De **Marc Romersa**, gebuer den 1. Februar 1956 zu Diddeleng, ass e lëtzebuergesche Liichtathleet (Héichsprong).

No engem erfollegräichen Debut als Konschtturner (9 bis 17 Joer) huet de Marc Romersa 1972 bei d'Liichtathleetik gewiesselt, an huet do am Schnellduerchgang de lëtzebuergesche Rekord am Héichsprong vun 1,93m (1973) op 2,15m (27. Juni 1976) geschrauft an domat de Minimum fir d'Olympesch Spiller vu Montréal 1976 realiséiert. Bei dëse Spiller ass de Marc Romersa mat enger Leeschtung vun 2,05m (29. Plaz vun 37) an der Qualifikatioun ausgescheet.

Hien huet 1980 verletzungsbedéngt misse mam Héichsprong ophalen, mä stoung sengem Club, dem C.A. Diddeleng, nach vill Joren als Trainer a Kommitteesmember zur Verfügung.

De Marc Romersa ass de Papp vum Batteur Pit Romersa a vum Handballspiller Max Romersa (HB Diddeleng). Säi Papp, de Jos Romersa, huet 1936 bei den Olympesche Spiller vu Berlin am Konschtturnen deelgeholl.

Hien ass Kommitteesmember vun der Association luxembourgeoise des olympiens an huet den Internetsite "olympiens.lu" entwéckelt.

## Palmarès
11 Landesrekordverbesserungen an der Kategorie Senior
### [[1976]]
* Participatioun bei den Olympesche Spiller 1976 zu Montreal
* Lëtzebuerger Rekord am Héichsprong mat 2,15 m
*1. an der lëtzebuergescher Landesmeeschterschaft (2,13 m)
### [[1977]]
*1. an der lëtzebuergescher Landesmeeschterschaft (2,00 m)
### [[1978]]
*1. an der lëtzebuergescher Landesmeeschterschaft (2,04 m)

Beschtleeschtung: 2,15 m

Weider Leeschtungen: 6,61 m am Wäitsprong, 11'4" op 100 m

Weider Sportaarten: Volleyball, Badminton

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Sportler
* Lëscht vu lëtzebuergeschen Olympionicken

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vun der ''Association luxembourgeoise des olympiens''
* C.A. Diddeleng
Nolëns

Eng **Nolëns** ass eng geformt eenzel gliese Lëns an enger metalle Rumm, déi an d'Filtergewënn vun engem Fotoobjektiv geschrauft gëtt, fir d'Brennwäit vum Objektiv ze kierzen.

Et ass déi einfachst an déi bëllegst Léisung fir Makrofotografie ze praktizéieren, ouni op e Makroobjektiv oder en Tëscherank zeréckzegräifen.

## Nodeeler
Well Nolënsen net flaach si verännere se de Stralegank vum Liicht, ier et an d'Objektiv kënnt. Normal Objektiver sinn awer dofir net berechent a sou geet, besonnesch op dem Bord Schäerft verluer. 
Fir Chromatesch Streeungen ze verhënneren ass ugeroden, eng Nolëns mat enger Achromat-Lëns ze benotzen.

## Verschidde Stäerkten
Am Handel sinn Nolënse mat verschidde Stäerkten, déi an Dioptrien ausgedréckt ginn.
Louison Bobet

De **Louison Bobet**, gebuer den 12. Mäerz 1925 zu Saint-Méen-le-Grand, a gestuerwen den 13. Mäerz 1983 zu Biarritz, war e franséische Vëlosprofi an Tour de France Gewënner.

De Bobet war Profi vun 1947 bis 1961, an huet an där Zäit 122 Victoiren eragefuer.

Hien ass fir d'Ekipp de France gefuer a fir e puer aner Ekippen: « Stella » vun 1948 bis 1955, « Mercier » vun 1955 bis 1960 an « Ignis » 1961.
 
Nodeem hien de Vëlo den 10. August 1962 un den Nol gehaangen hat, huet hien een Thalassotherapiezentrum zu Quiberon opgemaach an e puer Joer méi spéit en aneren zu Biarritz

Säi Brudder de Jean Bobet, dee fënnef Joer méi jonk war, huet 1955 Paris-Nice an 1956 Genua - Nice gewonnen. Hie war Drëtten 1953 am Circuit du Morbihan an dat selwecht Joer och Drëtte beim Milano-Sanremo

1993 gouf hien an d'Lëscht vun de Gloires du sport opgeholl.
## Palmarès
### [[1951]]
* 1. am Critérium National
* 1. a Milano-Sanremo
* 1. am Giro di Lombardia

### [[1952]]
* 1. am Paris-Nice
* 1. am Critérium National
* 1. am Grand Prix des Nations

### [[1953]]
* 1. am Tour de France

### [[1954]]
* 1. op der Stroosseweltmeeschterschaft zu Solingen.
* 1. am Tour de France

### [[1955]]
* 1. am Tour de France
* 1 am Critérium du Dauphiné libéré
* 1. am Tour de Luxembourg
* 1. an der Ronde van Vlaanderen

### [[1956]]
* 1. a Paris-Roubaix

### [[1959]]
* 1. a Bordeaux-Paris

## Um Spaweck
Sloweenesch Euromënzen

Déi national Säite vun de **[[Slowenien|sloweeneschen]] [[Euromënzen]]**:

D'sloweenesch Euromënze koumen den 1. Januar 2007 an Ëmlaf.

Op der 1-Cent-Mënz gesäit een e Storch, op der 2-Cent-Mënz e Fürstesteen, op der 5-Cent-Mënz de Sämann vum Ivan Grohar, op der 10-Cent-Mënz den Entworf fir e Parlamentsgebai, op der 20-Cent-Mënz zwee Lipizzaner op der 50-Cent Mënz de Bierg Triglav mam Stärebild vum Kriibs, op der 1-Euro-Mënz de Primož Trubar an op der 2-Euro-Mënz de France Prešeren.


Fichier:1 Cent, Slovenia.jpg|1 Cent
Fichier:2 Cents, Slovenia.jpg|2 Cent
Fichier:5 Cents, Slovenian.jpg|5 Cent
Fichier:10 Cents, Slovenia.jpg|10 Cent
Fichier:20 Cents, Slovenia.jpg|20 Cent
Fichier:50 Cents, Slovenia.jpg|50 Cent
Fichier:1 Euro, Slovenian.jpg|1 Euro
Fichier:2 Euro, Slovenia.jpg|2 Euro
Fichier:Edge slovenia s01.jpg|Gravure laanscht de Bord (2€)


## Um Spaweck
Handbeliichtungsmiesser

En **Handbeliichtungsmiesser** ass e Photometer, mat deem beim Fotograféieren d'Liicht op zwou Manéiere ka gemooss ginn.

## Objetsmiessung
Dobäi gëtt d'Liichtdicht vun deem Liicht gemooss, dat vum Objet reflektéiert gëtt. Et ass kloer, datt bei enger Brautkoppel, d'Braut am wäisse Kleed an de Bräitchemann am schwaarze Kostüm, net jiddweree sou vill Liicht reflektéiert wéi deen aneren. Wa se béid sollen op eng Foto kommen, gëtt et quokeleg, well et kaum méiglech ass, fir en Duerchschnëttswäert ze kréien.

## Liichtmiessung
Dobäi gëtt d'Beliichtungstäerkt vun deem Liicht gemooss, dat op den Objet fält. Am Fall vun der wäiss-schwaarzer Koppel léisst sech mam Handbeliichtungsmiesser genee moossen, wéi vill Liicht "do" ass, ofgesi vun engem hellen oder däischteren Objet.

## De Beliichtungsmiesser am Fotoapparat
Well bei engem Fotoapparat mat agebautem Beliichtungsmiesser nëmmen d'Objetsmiessung méiglech ass, ass déi Zort vu Miessen e Kompromëss, dee fir Schnappschëss duergeet, mä den exigente Fotograf net zefridde stelle kann. Besonnesch net, wa mat Mëschliicht geschafft gëtt.

## Kuckt och
*Gossen Foto- und Lichtmeßtechnik
## Um Spaweck
Georges Eugène Haussmann

De **Georges Eugène Haussmann**, gebuer de 27. Mäerz 1809 zu Paräis, an och do gestuerwen den 11. Januar 1891, och nach **Barong Haussmann** genannt war Prefekt vun der Seine, vum 23. Juni 1853 bis de 5. Januar 1870. An där Funktioun huet hien d'Transformatioune vu Paräis am *[[Second Empire]]* dirigéiert an ee grousse Renovatiounsplang ausgeschafft.

Hie gouf am Quartier Beaujon gebuer. Säi Grousspapp war Deputéierten a säi Papp Militärintendant beim Napoléon I..

Hien huet seng Schoul am Kolléisch Henri-IV an am Lycée Condorcet zu Paräis gemaach, an huet duerno e Jurastudium ugefaangen, goung awer gläichzäiteg an de Museksconservatoire.
 
No sengem Studium gouf hie *[[Sous-préfet]]* zu Nérac, duerno, am Joer 1849, Prefekt am Departement du Var an 1850 am Departement Yonne.

Nodeem den Inneminister Victor de Persigny hien dem Napoleon III. virgestallt hat, gouf hien 1853 Prefekt vu Paräis, als Nofollger vum Jean-Jacques Berger a vum Rambuteau.

De Georges Eugène Haussmann läit um Paräisser Kierfecht Père Lachaise begruewen.

## Um Spaweck
Félix Lévitan

De **Félix Lévitan**, gebuer den 12. Oktober 1911, a gestuerwen den 18. Februar 2007 zu Cannes, war e franséische Sportsjournalist.

Hien huet 1928 ugefaangen als Journalist ze schaffen a gëtt 1962 Direkter vum Sportsservice beim Parisien Libéré, an duerno vun 78 bis 87 Member am Verwaltungsrot.

Vun 1962 bis 1987 war de Lévitan Direkter vun der Société du Tour de France. Am Joer 1957 huet hie gehollef d*'[[Union Syndicale des Journalistes Sportifs de France]]* ze grënnen, a war och hiren éischte President vun 1957 bis 1965, a vun 1964 bis 1973 war hien och President vun der A.I.P.S.

1999 gouf hien an d'Lëscht vun de Gloires du sport opgeholl.
## Um Spaweck
Pit Romersa

De **Pit Romersa**, gebuer de 15. Juni 1986 zu Diddeleng, ass e lëtzebuergeschen Drummer. Hien ass de Jong vum fréieren Héichsprénger Marc Romersa an d'Kandskand vum fréieren Turner Jos Romersa.

Tëscht 2002 an 2012 huet hie bei Eternal Tango a vun 2005 bis 2006 och bei Versus You gespillt. D'Batteriespillen huet hie sech selwer bäibruecht.

Vun der éisträichescher Musekszäitschrëft *Backbeat* gouf hien am Abrëll 2010 zum "Drummer des Monats" gewielt.

2009 huet hie mat den anere Membere vun Eternal Tango de Musekslabel *Golden Fox* gegrënnt.
Tunnel Grouft

Den **Tunnel Grouft** ass en Tunnel op der lëtzebuergescher Nordstrooss A7 deen ënner dem Blaaschenterbierg erduerch geet. E krut säin Numm duerch de Flouernumm **Grouft** bei Blaaschent, deen ongeféier op der hallwer Streck vum Tunnel läit, a wou den Tunnel och am déifsten ënner dem Buedem läit.

Den Tunnel huet eng Längt vun 2.966&nbsp;m. (PK 6,300 - PK 9,266). E verbënnt de Plateau vum *Heeschdrëffer Bierg* am Süden, mat dem Uelzechtdall am Norden.

## De Bau vum Tunnel

De Schantje gouf de 14. Februar 2005 ageriicht an de 24. August 2005 gouf mat den Aarbechten um eigentlechen Tunnel ugefaangen. Gläichzäiteg gouf ugefaangen den zweespuerege Rouer (T2) vun Norden a vu Süden ze gruewen. E puer Woche méi spéit gouf och den 3 spuerege Rouer (T3) an Ugrëff geholl.

De 4. Dezember 2006 war den Duerchstéch am Rouer T2 (zwou Pisten) a Presenz vum Groussherzog Henri.

Am Summer 2009 sollten d'Déifbauarbechte fäerdeg ginn an den Tunnel hätt sollen 2012 a Betrib goen. Eréischt zwee Joer méi spéit, den 13. September 2015, war eng „Porte Ouverte“ wou d'Leit den Tunnel besiche konnten, ier en dunn den 23. September 2015, zesummen mam Rescht vun der Nordstrooss, fir de Verkéier opgoung.

## Infrastruktur
Den Tunnel deen eng duerchschnëttlech Pente vu 4,5&nbsp;% huet (maximal Pente 4,63&nbsp;%) besteet aus zwéi Réier. An Nordsüd-Richtung huet d'Fuerbunn dräi Spueren a vum Heeschdrëffer Bierg bis op den Echangeur vu Luerenzweiler sinn et der zwou. Déi drëtt Spuer biergop gouf aus Sécherheetsgrënn ugeluecht, an dëst haaptsächlech well d'Opfaarte vum Echangeur vu Luerenzweiler Pente vu bis 6&nbsp;% hunn, an net wäit genuch vum Tunnel ewech si fir datt Camionen nom Areie genuch Vitess kënne kréie fir de Bierg erop ze fueren. Dat hätt just virun der Entrée vum Tunnel zu geféierleche Situatioune féiere kënnen an och am Tunnel selwer (Accidenter duerch Hannendroprennen), soudatt decidéiert gouf eng drëtt Spuer op der ganzer Längt duerch den Tunnel ze bauen.

D'Fuerbunn huet eng Breet vun 10,5&nbsp;m (3 Spuere vun 3,5&nbsp;m) a Richtung Süden a vu 7&nbsp;m (2 Spuere vun 3,5&nbsp;m) a Richtung Norden.

An all Rouer stinn a reegelméissegen Ofstänn Noutruffsailen wou ee bei enger Panne oder engem Accident kann Hëllef ruffen. Et bestinn do och Virrichtunge fir bei engem Brand säin Auto kënnen ze läschen.

Zéng queesch Galerië verbannen déi zwéi Réier matenee fir datt een am Fall vun engem Feier ka vun engem an deen anere Rouer evakuéiert ginn a fir datt d'Hëllefsequippe kënne bäikommen.

## Biller

Tunnel Grouft.jpg|Schantje vum Tunnel Grouft um Südportal *Schanz* (Mee 2006)
Tunnel Grouft, porte ouverte (4).JPG|D'Fuerbunn a Richtung Süden
Tunnel Grouft, porte ouverte (11).JPG|Noutposten
Tunnel Grouft, porte ouverte (6).JPG|Agank an eng Nout-Galerie


## Um Spaweck
Tunnel Gousselerbierg

Den **Tunnel Gousselerbierg** ass en Autobunnstunnel op der lëtzebuergescher Autobunn A7 deen d'Verbindung vum Uelzechtdall mat dem Mamerdall mécht.

En huet eng Längt vun 2.695 Meter a seng Entrée um Kapp Luerenzweiler ass um PK 11.03. Et ass een Tunnel mat engem Bockel dran an e geet vun de béide Portaler mat enger maximaler Pente vun 0,5 bis 0,75% erop. Säin héchste Punkt ass um PK 11.917.

Op der Säit vum Uelzechtdall ginn déi zwéi Réier op der selwechter Héicht an de Bierg eran, mä op der Säit vun der Mamer leie se op verschiddenen Niveauen.
Am Tunnel selwer sinn zwou Kéieren, déi eng mat engem Radius vun 1.651 Meter an déi aner mat engem vun 1.000. De Säitenhank ass maximal 3,75% an deenen zwéi Réier.

Op der déifster Plaz ass den Tunnel 115 Meter ënner dem Buedem.

Den Tunnel geet praktesch op senger ganzer Längt ënner Bëscher a Felder erduerch.

Am Tunnel gëtt et 8 Säitegallerien déi sou grouss gebaut sinn, fir datt Hëllefstruppen, am Fall wou et néideg ass, mat hire Gefierer era fuere kënnen.

De 24. Januar 2008 ass den Tunnel fir de Verkéier opgemaach ginn.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Stroossentunnellen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
*
Johann Baptist Cysat

De **Johann Baptist Cysat**, gebuer 1585 zu Luzern, an och do gestuerwen den 3. Mäerz 1657, war e Schwäizer Mathematiker an Astronom. E Gebiergszuch Monticuli Cysati op der Südsäit vum Äerdmound huet säin Numm kritt.

Den Cysat gouf als Jong vum Luzerner Stadsekretär Renward Cysat gebuer. Hien ass 1604 an de Jesuittenuerden agetrueden. Op der Universitéit Ingolstadt huet hie beim Christoph Scheiner Mathematik an Astronomie studéiert. Am Ufank gouf hie Mataarbechter vum Scheiner a gouf am Joer 1618 Professer fir Mathematik. 1622 huet hien Ingolstadt verlooss an ass nees zeréck an d'Schwäiz gaangen. Vu 1624 bis 1627 war hie Rekter vun der Universität Luzern. Nodeem en eng Zäit laang a Spuenie gelieft hat, gouf e 1637 Rekter vun der Universitéit Innsbruck an 1646 Rekter vun der Universitéit Eichstätt. Zum Schluss huet hien nees d'Rektorat vun der Universitéit vu senger Gebuertsstad Luzern iwwerholl.
Jean-Pierre Kemmer

De **Jean-Pierre** (**Jempi**) **Kemmer**, gebuer den 8. Dezember 1923 an der Stad, a gestuerwen den 21. Dezember 1991 an der Zithaklinick, war e lëtzebuergesche Museker a Komponist.

Schonn a jonke Joren huet de Jempi Kemmer Piano geléiert. Jorelaang war hien am RTL-Orchester Perkussiounist a gouf no der Pensionéierung vum René Mertzig Orchesterpianist.

De Kemmer huet vill Kompositioune geschriwwen, dorënner Orchesterwierker wéi *Dimanche matin à Luxembourg*, *Symphonie des morts*, *Le chant des saisons* an eng Onmass populär Melodien, zéng Operetten, *An enger Summernuecht*, *D'Vakanz am Mëllerdall* an *Ënner bloem Himmel*. Dozou kommen nach d'Arrangementer fir 15 Revueë vum Lëtzebuerger Theater ënner dem Eugène Heinen.

1969 huet de Kemmer d*'Choeurs Jempi Kemmer * gegrënnt.

Fir un de Jean-Pierre Kemmer z'erënneren, gouf jee eng Strooss zu Fenteng an an der Stad (Gaasperech) no him genannt.

## Gielercher

*  Chevalier de l'Ordre de la couronne de chêne (Promotioun 1976).

## Literatur
* Thill, Marc, 2023. *Jean-Pierre Kemmer, ein Leben für die Musik.* Die Warte 33|2776, S. 11.
* Kemna, Sabine, 2016. *Jean-Pierre Kemmer : 25. Todestag 2016*. Tableau Musical (2016): Tableau Musical 2016, Nr. 21 (2016), P. 3, Ill. Print.
* Kremer, Pir. *Dossier sur Jean-Pierre Kemmer*. Print., Centre national de littérature / Fonds Pir Kremer
Johannes vu Gmunden

De **Johannes vu Gmunden** (Johannes de Gamundia, Johannes von Gmünd), gebuer ëm 1380/84 zu Gmunden, Ueweréisträich a gestuerwen den 23. Februar 1442 zu Wien, war en éisträicheschen Humanist, Mathematiker an Astronom.

Hien huet 1406 op der Universitéit Wien promovéiert.

Hie stellt 1437 an 1440 Planéitentafelen an e Kalenner op an huet och den éischte gedréckte Kalenner an däitscher Sprooch erausginn.

Den Asteroid (15955) Johannesgmunden gouf him zu Éiere genannt.

## Wierker
* *De sinibus, chordis et arcubus*
* *Astrolabii qui primi mobilis motus deprehendur canones* (1515)

## Literatur
* H.L.L. Busard: *Der Traktat "De sinibus, chordis et arcubus" von Johannes von Gmunden*, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschafte, 1971, ISBN13: 978-3-7001-6256-8, 44 S.
* Helmuth Grössing: *Johannes von Gmunden in seiner Zeit*. In: Mitteilungen der Österreichischen Gesellschaft für Geschichte der Naturwissenschaften 3-4 (1985) S.66-72
* E. Prillinger (Ed.): *Die Zeit kommt vom Himmel: von der Astronomie zum Kalender. Zum Gedächtnis Johannes´ von Gmunden, 1384-1442*, 1984.
* P. Uiblein, *Johannes von Gmunden*, in: Beiträge zur Wiener Diözesangeschichte 15, 1974
## Um Spaweck
Karl Friedrich Küstner

De **Karl Friedrich Küstner**, gebuer den 22. August 1856 zu Görlitz, a gestuerwen de 15. Oktober 1936 zu Mehlem (haut en Uertsdeel vu Bonn), war Professer fir Astronomie zu Bonn an ass den Entdecker vun der Polbeweegung.

De Küstner war Observateur am Hamburger Observatoire a spéider am Observatoire zu Berlin. Vun 1891 bis 1925 war en Direkter am Observatoire zu Bonn.

Am Joer 1888 huet e festgestallt, datt a laange Miessreien d'Breet e klenge periodeschen Afloss vu ronn 0,3" (10 Meter) optrëtt. Et mécht nëmmen 1 Milliounstel vum Äerdradius aus, a louch deemools haart un der Grenz vun der Nowäisbarkeet.

No haitegen Erkenntnesser verleeft d'Polbeweegung a Form vun enger Spiralschwéngung vu 5 bis 10&nbsp;m a ronn 430 Deeg (Chandler-Period).

Opgrond vum Küstner sengen Entdeckungen, déi ënner anerem vum Seth Carlo Chandler a vum Richard Schumann méi no ënnersicht goufen, hunn d'Astronomen den Internationale Breedendéngscht gegrënnt mat weltwäit 5 Observatoiren op der 39° Breet (spéider *[[International Polar Motion Service]]* (IPMS) an *International Earth Rotation and Reference Systems Service* (IERS, Internationalen Äerdrotatiounsdéngscht).

De Küstner huet 1905 d'Sonneparallax an d'Aberratiounskonstant mat spektrographesche Miessungen ermëttelt. Hien huet och e Stärekatalog (1908) mat 10.663 Stäreplazen opgestallt.

1910 gouf hie mat der Goldmedail vun der Royal Astronomical Society ausgezeechent.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* D'Geschicht vum Observatoire Bonn
Hugo Grotius

Den **Hugo de Groot** genannt **Grotius**, gebuer den 10. Abrëll 1583 zu Delft, a gestuerwen den 28. August 1645 zu Rostock, war en hollännesche politesche Philosoph, Theolog, Historiograph a Jurist.

De Grotius gëllt als ee vun den intellektuelle Pappe vum Souverainitéitsgedanken, vun der Naturrechtsléier a vum Vëlkerrecht.

Vu 1603 un, war de Grotius hollänneschen Historiograph, a vu 1613-1619 Conseiller vun der Stad Rotterdam.

Hie gouf 1619 wéinst senger arminianistescher Astellung zu liewenslaangem Prisong verurteelt, konnt sech awer no Frankräich duerch Bascht maachen a gouf do vum Louis XIII. protégéiert. Dësen huet hie vu 1634 un als Ambassadeur fir Frankräich a Schweden geschéckt.

Hien ass den Auteur vun *De juri belli ac pacis* (1625) wat als Internationale Rechtscode gëlle kann.

## Um Spaweck
Koméitelëschten

An den Tabellen hei drënner steet eng komplett Lëscht vun alle Koméiten, déi op d'mannst bei zwéi Perihelduerchgäng observéiert goufen, souwéi eng Auswiel vu bemierkenswäerten net- oder laangperiodesche Koméiten. 

## Periodesch Koméiten

## Net- oder laangperiodesch Koméiten
Tranchée de Caster

D**'Tranchée de Caster** ass e kënschtlechen Aschnëtt duerch d'Montagne Saint-Pierre tëscht Lanaye an der Provënz Léck a Canne, an der Provënz Limburg op der Grenz mat Holland.

Den Numm vun der Plaz kënnt vum *Schlass Caster* oder och *Caester* dat um ëstlechen Hank vun der Kopp stoung, duerch déi deen Aschnëtt verleeft. D'Schlass selwer steet net méi do, ass awer nach iwwer Fotoen dokumentéiert. Op der Kopp selwer steet nach de Bauerenhaff deen zum Schlass gehéiert huet den *Hoeve Caster*. Op deem ass nach de Wope vun der Härschaft ze gesinn mat der Devise *AD ASTRA VOLO* (Fléi bei d'Stären)

Dësen Aschnëtt geet duerch een haart Gestengs de Maastrichter Kalleksteen a gouf tëscht 1930 an 1933 wéinst dem Albertkanal ugeluecht, fir datt deen net huet misse mat Schleisen iwwer déi Kopp ewech goen. Den Ufank vun deem 1.300 Meter laangen, a méi wéi 60 Meter breede, Gruef ass op der Héicht vun der Schleis vu Lanaye. Hei verléisst den Albertkanal de Meusedall fir no Westen a Richtung Genk ze dréinen. De Schnëtt duerch de St.Péitersbierg ass 65 m déif. 
 
Fir dës Aarbecht ze maachen, waren tëscht 1930 an 1933 1.200 Mann un der Aarbecht an all Dag goufen ongeféier 20.000 m3 (iwwer 30.000 Tonnen) Steng ofgebaut an ewechgeraumt. D'Material gouf gebraucht fir laanscht d'Säit vum Kanal d'Däicher ze bauen, an dat Gestengs wat ze vill war gouf an d'Steekaulen an der noer Ëmgéigend gefouert. 16 Dampbulldouseren a Läffelbaggere waren op der Plaz. Ee Schinnennetz vu 65 Kilometer gouf ugeluecht, op deem 63 Lokomotiven an 1.000 déck Buggie gelaf sinn. Well vun uewen no ënnen ofgedroe gouf, waren an de Bierg Galerië gebaut ginn, mat Schächt no uewen, duerch déi d'Material dann op den Niveau vun de Gleiser getrollt ass, déi op der Héicht vum haitege Kanal ugeluecht waren.

D'Haaptsteekaul am St.Péitersbierg war zougemaach ginn an hir Aarbechter hunn, well si scho vill Erfarung am Ofbau haten, hei als Viraarbechter weidergeschafft.

Wéi d'Tranchée de Caster fäerdeg war, war de Koup vum Gestengs dat dunn ze vill war nach sou grouss, datt d'Mille vun den Zementswierker vu Lixhe, déi niewendru louchen (an haut och nach do sinn), fir dräi Joer Material haten, fir ze verschaffen.

Well de Maastrichter Kalleksteen ee vun deenen häertste Steng ass, hunn déi héich Fielswänn keng grouss Schréi brauchen ze kréien an hunn och net brauche speziell verfestegt ze ginn. 
 
Ee klenge Problem gouf et eréischt virun e puer Joer, wéi festgestallt gouf, datt de Kanal géif méi Waasser wéi virdru verléieren, awer d'Ursaach gouf net direkt fonnt. Eréischt bei der Vergréisserung vun der Schleis vu Lanaye gouf bei Baggeraarbechte festgestallt, datt eng kleng al Minièresgalerie, déi ënner dem Niveau vum Kanal louch, an déi net méi bekannt war, dru schold war. Déi gouf du mat Bëtong zougestoppt an et war erëm alles an der Rei.

## Um Spaweck
Max Wolf

De **Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf**, gebuer den 21. Juni 1863 zu Heidelberg, a gestuerwen den 3. Oktober 1932 och do, war en däitschen Astronom a bekannten Entdecker vu villen Asteroiden (Klengplanéiten).

De Wolf huet zu Stroossbuerg an zu Heidelberg studéiert, wou hien 1888 promovéiert huet. Fir weider Studien ass hien op Stockholm gaangen, koum awer 1890 nees zeréck op Heidelberg. Hei huet hien no 1896 e Léierstull fir Astronomie iwwerholl.

Seng Elteren hunn hie staark ënnerstëtzt. Hien hat scho vun 1880 un, nach als Student um Gymnasium, e privaten Observatoire a sengem Elterenhaus zu Heidelberg. Spéider hat de Wolf do eng 5-Meter-Kuppel an e 6-zëllegen Duebelastrograph. Hien huet konsequent op d'Astrofotografie als Observatiounsmethod gesat an huet schonn 1884 e Koméit entdeckt an e puer Joer méi spéit den Nordamerikaniwwel am Schwan. Den 22. Dezember 1891 huet de Max Wolf als éischten Astronom e Klengplanéit mat fotografesche Methode fonnt, deen hien "(323) Brucia" zu Éiere vun der amerikanescher Wëssenschaftlerin Catherine Wolfe Bruce benannt huet.

Am Joer 1898 gouf um Königstuhl bei Heidelberg den neie groussherzogleche Biergobservatoire ageweit, den haitege Landesobservatoire Heidelberg-Königstuhl. De Wolf hat et fäerdegbruecht, Sponsoren ze fanne fir nei Teleskopen ze kafen (ë.&nbsp;a. d'Catherine Wolfe Bruce), no deenen d'Teleskopen haut benannt sinn.

1909 huet de Wolf de Koméit Halley, bei sengem Perihelduerchgank vun 1909/1910, erëmentdeckt.

Haaptaarbechtsgebidder an där Zäit war d'Katalogiséierung vun astronomeschen Niwwelen, virun allem an de Stärebiller Orion a Schwan, déi sech duerch hire Spektrum als Gasmassen erwisen hunn. Am Joer 1913 huet de Wolf als Éischte systematesch Linneverrécklungen an de Spektre vu Spiralniwwelen an Uecht geholl.

Dat haut bekanntst Aarbechtsgebitt vum Max Wolf war d'Sich no Klengplanéiten, vun deenen hie selwer 235 Stéck entdeckt huet, dorënner ë.&nbsp;a. och 1906 den éischten Trojaner, Achilles. Seng Mataarbechter an Nofollger am Institut hu bis an d'1950er Joer iwwer 800 Klengplanéiten entdeckt, e Rekord deen eréischt kierzlech duerch groussflächeg Duerchmusterungsprogrammer gebrach konnt ginn.

Zesumme mat dem Johann Palisa vu Wien entstoung deen éischte Stärenatlas fir d'Sich an d'Identifikatioun vun nei entdeckten Himmelskierperen. Spéider hunn déi zwéin Astronome Stärekaarten op 210 Blieder publizéiert.

De Max Wolf krut 1914 d'Goldmedail vun der Royal Astronomical Society an 1930 d'Bruce Medail, a weider Goldmedaile vun der Weltausstellung 1900 zu Paräis an 1904 zu St. Louis souwéi 1928 d'Eierebiergerschaft vun Heidelberg. No him gouf ausserdeem e Moundkrater Wolf, an d'Klengplanéite (827) Wolfiana an (1217) Maximiliana benannt.

Hie selwer huet den Asteroid Eulalie. deen en 1902 entdeckten hat, nom Virnumm vu senger Groussmamm genannt.

## Um Spaweck
*  Observatoire vun Heidelberg
*  Bruce-Medail
*  Iwwer de Max Wolf an den Observatoire vun Heidelberg
* Geschicht vun der Astronomie an der Kurpfalz
Bréck vu Kanne

D**'Bréck vu Kanne** ass eng Stroossebréck zu Kanne, (Limburg) an der Belsch, iwwer den Albertkanal. Et ass eng Hänkbréck a gouf tëscht 2004 an 2005 gebaut fir eng al Vierendeelbréck vun 1939 z'ersetzen. Iwwer d'Bréck geet d'Nationalstrooss N 619. Den Tablier aus Stol huet eng Längt vun 120 Meter. D'Peileren an d'Opleeër sinn aus arméiertem Bëtong. D'Bréck steet um PK 19.31 vum Albertkanal.

Hir Nopeschbrécke sinn d'Bréck vu Vroenhoven an d'Bréck vu Lanaye

### Büroen an Entreprisen déi matgeschafft hunn

* Force Technology: fir d'Loftwidderstänn ze berechnen
* lv-Infra: Struktur an Design
* Victor Buyck Steel Construction N.V.: Stole Konstruktioun
* Antwerpse Bouwwerken an Herbosch-Kiere n.v: Bëtongskonstruktioun

### Literatur
* Parallel lines, a *Bridge Design & Engineering*, 3. Trimester 2005, n. 40 v. 11. 
* Une première pour le Cohestrand, a *Sols et Structures*, 2. Semester 2005, n. 222.
* Lecinq, Benoît: *Le pont de Kanne en Belgique - Une première pour le Cohestrand*, an *Travaux*, Abrëll 2006, n. 829.
Edmond Israel

Den **Edmond Israel**, gebuer de 5. Mee 1924 a gestuerwen de 4. Februar 2011 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Banquier.

## Liewen
1940 ass den Edmond Israel mat sengen Eltere virun den däitsche Besetzer an d'USA geflücht. nodeem hien 1945 op Lëtzebuerg zeréckkomm war, huet hien eng Aarbechtsplaz fonnt bei der Banque internationale à Luxembourg, wou hien um Enn Member vum Verwaltungsrot a Generaldirekter war. Hie war virun allem um Opbau vun der Finanzplaz Lëtzebuerg bedeelegt. Hie war Verwaltungsrotmember vun der BNP Paribas (Luxembourg), vun der Société Européenne de Banque a vun der Intesa Sanpaolo Holding International.

Follgend Funktiounen hat den Edmond Israel nach:
* 1968-1983: President vum Israelitesche Consistoire;
* 1970: hie gouf den éischte President vun der Cedel;
* 1973-1989: Generaldirekter vun der BIL
* 1989-1996: President vum Verwaltungsrot vun der Bourse vu Lëtzebuerg;
* 1993-1995: President vun der *Federation of European Stock Exchanges*;
* 1998: hie gouf Vizepresident vum Verwaltungsrot vun der *Asia-Europe Foundation*.

## Auszeechnungen
Den Edmond Israel gouf ë.&nbsp;a. mat der Goldmedail vum Mérite Européen, dem Leopold-Uerden, an dem Großen Verdienstkreuz der Bundesrepublik Deutschland ausgezeechent. Hie war Éierendokter op der *[[Sacred Heart University Luxembourg]]* an der Universitéit Fribourg.
* 

## Publikatiounen (Auswiel)
* Israel, Edmond, 2003. Will the 21st century be European? pp.&nbsp;147–152 in: 400 Joer Kolléisch. Vol. IV: Hommage à l'Athénée. Luxembourg: Éd. Saint-Paul.
* Israel, Edmond, 2004. Edmond Israel - la vie passionnément: enfant choyé, réfugié, ouvrier d'usine, banquier: une nouvelle pensée. Entretiens avec Raymond Flammant. 178 p. Ed. Saint-Paul, Luxembourg. ISBN 2-87963-474-1.
* Israel, Edmond, 2006. In love with Life: an American Dream of a Luxembourger. Interview by Raymond Flammant. Fairfield CT: Sacred Heart Univ. Press. 154 p. ISBN 1-888112-13-1. [Iwwersetzung vun Israel 2004].
* Israel, Edmond, 2007. Wann den Heinrich Heine den Guy Rewenig getraff hätt...: allocution prononcée à l'occasion de la remise du Prix Servais à Guy Rewenig. In: Remise du Prix Servais 2006 à Monsieur Guy Rewenig. - Mersch: Fondation Servais pour la littérature luxembourgeoise, pp.&nbsp;7–8.
* Israel, Edmond, 2010. Einfühlsamkeit und Berliner Luft. In: Remise du Prix Servais 2009 à Monsieur Pol Sax: 17 juin 2009, Centre national de littérature Mersch. Mersch: Fondation Servais pour la littérature luxembourgeoise. pp.&nbsp;8–9.

## Literatur
* Haag, Emil, 2011. *Le sort de la population juive. Trois cas de figure: Edmond Israël, Alfred Oppenheimer et Josy Schlang*, In: *Une réussite originale - Le Luxembourg au fil des siècles*; Lëtzebuerg (Éditions Guy Binsfeld), 2011; 576 Säiten (ill.); ISBN 978-2-87954-235-5, Ss 430-437.
* Moyse, Laurent, 2011. *Du rejet à l'intégration. Histoire des Juifs du Luxembourg des origines à nos jours*, Éditions Saint-Paul, Lëtzebuerg, 288 Säiten, ISBN 978-2-87963-810-2, Ss 243, 245, 282.
* pley: *Edmond Israel (1924-2011)*, Luxemburger Wort Nr 30 vum 5. Februar 2011, S. 4

## Um Spaweck
*Websäit vun der Edmond Israel Foundation
Wilhelm von Biela

De **Wilhelm Freiherr von Biela**, gebuer den 19. Mäerz 1782 zu Rossla am Harz, a gestuerwen den 18. Februar 1856 zu Venedeg, war en éisträicheschen Astronom an Offizéier.

Als Kapitän vun der Artillerie huet de von Biela d'Feldzich 1805, 1809 an d'Befreiungskricher matgemaach, a gouf spéider (1832) Plazkommandant vu Rovigo.

Bekannt gouf de von Biela duerch d'Entdeckung vum no him genannte Koméit. Nieft den Observatioune vu Koméiten huet hien och d'Sonneflecken ënnersicht.

## Um Spaweck
*  https://web.archive.org/web/20090221095012/http://www.khalisi.com/vhskurse/kometen/neuzeit.html
Hänkbrécken a Schréiseelbrécken

Eng **Hänkbréck** ass eng Bréck där hiren Tablier u Pottoen hänkt déi iwwer den Tablier eraustinn an iwwer déi meeschtens een oder zwéin Haaptkabelen (Drokabelen) gespaant sinn. Un dësen Drokabelen hänken da Verbindungskabelen déi och um Tablier festgemaach sinn an deen doduerch droen. Grouss Hänkbrécke sinn d'Golden Gate Bridge, Akashi-Kaikyō-Bréck, Firth-of-Forth-Stroossebréck an Tacoma Narrows Bridge. Eng vun den eelsten Hänkbrécken ass d'Brooklyn Bréck.

Eng aner Versioun vun Hänkbrécke sinn déi sougenannt Schréiseelbrécken. Déi hu keen Haaptdrokabel, mä d'Kabelen déi den Tablier droen, sinn direkt vun der Spëtz vum Pylone deen Bréck dréit mat dem Tablier verbonn.

Hei ginn dräi Formen ënnerscheet:

*Harfeform: d'Drokabele lafe parallel
*Bëschelform: d'Drokabele lafen zum Pylone zou spatz zesummen
*Gemëscht Form: eng Partie vun den Drokabelen ass an Harfeform an déi zweet a Bëschelform.

Grouss Brécken an där Bauweis sinn de Pont de Normandie an de Viaduc de Millau.

Schréiseelbrécke kënnen duerch hir konstruktiounsbedingt Mechanik keng sou grouss Wäiten iwwerspane wéi Hänkbrécken.
Carolyn Shoemaker

D**'Carolyn Jean Spellmann Shoemaker**, gebuer de 24. Juni 1929 zu Gallup, New Mexico, a gestuerwen den 13. August 2021, war eng US-amerikanesch Astronomin.

Si gehéiert zu den Entdecker vum Koméit Shoemaker-Levy 9 a war d'Fra vum Astronom Eugene Shoemaker, deen 1997 gestuerwen ass. Keng aner eenzel Persoun huet bis haut sou vill Koméiten entdeckt wéi d'Carolyn Shoemaker.

Hir Karriär an der Astronomie huet am Joer 1980 ugefaangen, wou si zesumme mat hirem Mann an dem David Levy um Palomar-Observatoire no Asteroiden a Koméite gesicht huet, déi d'Ëmlafbunn vun der Äerd gekräizt hunn. Fir no Objeten ze sichen, déi sech virum Hannergrond vu Fixstäre beweegen, huet si e Stereoskop benotzt, fir Filmer mat dem 46&nbsp;cm Schmidt-Teleskop kënnen ze beliichten. Dee Programm gouf nom Doud vun hirem Mann agestallt.

Bis zum Joer 2002 goufen der Carolyn Shoemaker d'Entdeckunge vun am Ganzen 32 Koméiten an iwwer 800 Asteroiden zougeschriwwen. Vun der Northern Arizona University zu Flagstaff (Arizona) krut si en Éierendoktertitel, an 1996 krut si vun der NASA d'Exceptional Scientific Achievement Medal. Zesumme mat hirem Mann (posthum) gouf si ausserdeem 1998 mat der James-Craig-Watson Medail ausgezeechent.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Biographie
Bréck vun Tancarville

D**'Bréck vun Tancarville** ass eng Hänkbréck, déi tëscht Tancarville an der Seine-Maritime a Marais-Vernier an der Eure iwwer d'Seine geet.

D'Iddi fir d'Bréck ze baue war schonn 1933 opkomm, si gouf awer eréischt tëscht 1955 an 1959 realiséiert. Et war déizäit déi Bréck, déi am nooste bei der Mëndung vun der Seine louch. Zanter e puer Joer ass d'Normandie-Bréck bei Honfleur dëst.

Wéi se 1959 gebaut gouf, war si mat enger Haaptdrowäit vu 608 Meter déi gréisst an Europa.
Alfred Nobel

Den **Alfred Bernhard Nobel**, gebuer den 21. Oktober 1833 zu Stockholm (Schweden), a gestuerwen den 10. Dezember 1896 zu Sanremo an Italien, war e schweedesche Cheemiker, Erfinder an Industriellen. Bis zu sengem Doud hat hien am Ganzen 355 Patenter a sengem Besëtz.

Den Alfred Nobel war als Jong vun engem Industriellen an Erfinder (ënner anerem d'Spärholz), de gréissten Deel vu senger Jugend zu Sankt Péitersbuerg, wou säi Papp fir d'Rëschtungsindustrie geschafft huet. Nom Enn vum Krimkrich, dee Russland verluer huet, ass sengem Papp seng Firma zesummegebrach an d'Famill ass zeréck a Schwede geplënnert.

A Schweden huet den Alfred Nobel nom Doud vu sengem Papp, deem säi Laboratoire iwwerholl, an deem hien d'Initialzündung mat Zündkapselen an der Sprengstofftechnik erfonnt huet.

1867 huet hien aus dem héichempfindlechen a schwéier transportéierbaren Nitroglyzerin duerch Zousaz vu saugfäheger Kiseläerd den Dynamit erfonnt.
1873 ass hien op Paräis geplënnert, wo hien 1875 d'Sprenggelatine erfonnt huet, déi hien 1880 zum Ballistit, e Sprengpolver dee praktesch keen Damp produzéiert, weiderentwéckelt huet.

Nodeems hien a Frankräich der Spionage beschëllegt, an him all Zort vu weideren Experimenter verbuede gouf, huet hie sech op Sanremo an eng Villa zeréckgezunn, wou hien 1896 am Alter vun 63 Joer gestuerwen ass, als Proprietär vun 350 Patenter an als ee vun de räichste Männer vu Sanremo.

Hien huet säi Verméigen enger Stëftung vermaach, déi vun 1901 un all Joer d'Nobelpräisser fir besonnesch Leeschtungen an der Physik, der Chimie, der Medezin, der Literatur an am Déngscht vum Fridde verdeelt.

Den Adjektiv "nobel" fir "houfreg" (dt.:vornehm) huet, entgéint deem wat munnechmol ugeholl gëtt, näischt mam Alfred Nobel ze dinn an ass net vun him ofgeleet.

## Kuckt och

* Lëscht vu Cheemiker

## Um Spaweck