open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xian

**Xian** (chin. 西安 = Westleche Fridden), och **Si'an**, **Hsi-An** oder **Xi'an** (fréier: **Sianfu**), ass d'Haaptstad vun der chineesescher Provënz Shaanxi. Xian huet nach eng bal ganz erhale Stadmauer a war an der Zäit Ausgangspunkt vun der Seidestrooss. Vill Touristen kommen haut op Xian. Net nëmme well et eng schéi Stad mat enger bekannter Pagod ass, mä och well ee vu Xian aus déi berüümt Ausgruewungen, bekannt als Terrakotta-Arméi, ka besiche goen.

## Geographie
Xian bedeckt eng Fläch vun 9.983&nbsp;km² und huet ongeféier 7,16 Mio. Awunner (2003), dovun 3.959.273 (1. Jan. 2005) an der Bannestad.

Xian erstreckt sech vun 33°39' bis 34°45' Nord a vun 107°40' bis 109°49' Ost. Et läit 412 m iwwer dem Mieresspigel.

## Geschicht

## Kuckeswäertes
* D'Stadmauer vu Xian, déi gutt erhalen ass an déi zur Zäit vun der Ming Dynasty fir d'Verdeedegung gebaut gouf. Vun de schéine Bauwierker op der Mauer, ass de Klacken- an den Trommeltuerm, wou getrommelt gouf ier d'Paarten owes zougemaacht goufen, z'ernimmen.
* Déi grouss an déi kleng méi wéi 1000 Joer al Wëll-Gäns-Pagoden vu Xian.
* De Moslemquartier an déi grouss Moschee vu Xian
* De Mausoleum vum Qin Shi Huang a seng Terracotta-Arméi. Dës Plazen a besonnesch d'Ausgruewungen, ongeféier 40&nbsp;km ëstlech vun der Stad, kann e besichen.
* De Banpo en neolithescht Duerf bei der Stad.

## Galerie

Fichier:Glockenturm - Bell Tower - Xi'an - China.JPG|De Klackentuerm
Fichier:Xian 02.jpg|Eng Vue op den Zentrum
Fichier:XiAn CityWall DiLou.jpg|D'Stadmauer vu Xian
Fichier:Giant Wild Goose Pagoda.jpg|D'Wëll-Gäns-Pagod
Fichier:Xian museum.jpg|D'Terrakotta-Arméi

## Literatur

## Kuckt och
* Lëscht vun de chineesesche Groussstied

## Um Spaweck

*  Privat Websäit iwwer Xian FranceChine
*  Privat Websäit mat Fotoe vu Xian travel-in-china.net
*  Wikivoyage: Xian
Wéngert-Stompers

D**'Wéngert-Stompers** ass eng Museksgrupp vun Nëttel, déi d'Fuesent 1999 gegrënnt gouf.

Den Numm kënnt vu Wéngert a vum Jazz-Ausdrock Stomp.

Déi véier Musikanten haten am Joer 2000 beim Conzer *Heemechts- a Wäifest* hiren éischten Optrëtt virum Publikum. Hir Instrumenter koumen aus der Wäibranche. Fläsch, Wéngertspoul, Triichter, Hatt a Wéngertshäpp haten d'Leit nach net op enger Museksbün gesinn.

D'Wéngert Stompers, Jutta Greif, Monika Kukawka, Uli Hilsamer a Markus Mich "séngen" op Platt.

## Um Spaweck
* "Hallo und Gouden Daach bei den Wéngert-Stompers"
D'Affär vum Jorhonnert

**D'Affär vum Jorhonnert** ass den 3. Album aus der *[[Superjhemp]]*-Serie vum Roger Leiner a Lucien Czuga.

## Ëm wat geet et ?

De Band fänkt u mat engem Kongress vum F.R.I.C. (*Fédération des rois internationaux du crime*). Op deem Kongress versprécht eis de fréieren Haaptkommissär Dämps eng "Affär vum Joerhonnert". E puer Deeg drop kritt de Superjhemp e Pak mat engem Dëppche Kachkéis. Hien ësst eng Schmier mat deem Kachkéis, kritt gréng Punkten an d'Gesiicht a fält ëm. De Superjhemp ass mam KAIDS (*Kachkéisimmanent Attackvire fir d'Infektioun vun Dapere Superjhempen*) infizéiert.

Lusch Gestalte profitéiere vun deem zäitweilege Malaise vum Superjhemp, klauen den europäesche Geldiesel a verstoppen en am Stau. Kuerz drop daucht dann op eemol ee Monster am Stau op. De Superjhemp, deen an der Tëschenzäit erëm gesond ass, kritt den Optrag, den europäesche Geldiesel zeréckzefannen. De Superjhemp flitt sech de Stau ukucken, gëtt do awer vum Monster iwwerrascht a mat Whisky ausgeschalt.

Erëm doheem kritt de Superjhemp eng Kaart aus Schottland. D'Félicie an d'Kanner sinn do an der Vakanz an zielen him vun engem gewësse Supermac, deen a Schottland d'Nessie, d'Monster vu Loch Ness gezeemt huet. Hie flitt also a Schottland, fir de Supermac ze treffen, well hie geet dovun aus, datt deen him hëllefe kann, dat Monster aus dem Stau onschiedlech ze maachen. Nodeem en a Schottland ukomm ass, erkläert hien dem Supermac de Problem, an zesumme komme se zeréck op Luxusbuerg, wou de Supermac mat Hëllef vun Duddelsakgesank d'Monster zur Streck bréngt. Bei dem Kampf mécht d'Monster awer d'Staumauer futti, an d'Land gëtt nëmme gerett, well de Superjhemp d'Staumauer mat Kachkéis fléckt.

Well awer beim Brieche vun der Mauer Waasser aus dem Stau gelaf ass, gesinn de Superjhemp an de Supermac eng ganz Rei vu Saachen um Grond vum Stau, ënner anerem dat Monster, dat a Wierklechkeet en U-Boot war, awer och den europäesche Geldiesel. De Superjhemp bréngt de Geldiesel nees zeréck op seng Plaz an de Supermac flitt erëm heem a Schottland. Ier hien awer fir ëmmer verschwënnt, schenkt hien dem Superjhemp nach säi Superhond Bernie, deen zanter deem Moment zu der Famill Kuddel gehéiert, an an all Album erëmkënnt.

## Personnagen am Album
*(alphabetesch Lëscht vun de Personnagen déi an der Geschicht virkommen oder ernimmt ginn)*

* Aimée Gaphon
* Al Kapott
* Alcide de Gasperich
* Andy Bauschbinder
* Battin
* Beppi Bordello
* Bernie
* Charel Kuddel
* Commodore Incommodo
* Désirée Nutbush-Citylimits
* Dokter Exitus
* Dokter Schwartz-Wald
* Dongeldinger
* Félicie Kuddel-Fleck
* Gebloedels
* Général de Goal
* Grollo
* Heng Dötroie
* Jean Monnaie
* Jean Stackdaf
* Jolidry
* Joseph Blech
* Kommissär Harespel
* Léandre Schrobiltgen
* Lemmes, Här
* Léonie Lamesch
* Lucien Geméchels
* Mao Tse Tse
* Minister Minit
* Otto Dumm-Dumm
* Pol Temkine
* Prënz Luc
* Robert Holzhütten
* Robert Schumënz
* Rudi Rapt
* Salopette
* Schwëster Sonneblumm
* Superjhemp
* Tiltges, Här
* Toni Terminus

## Kuckt och
Lucien Czuga

De **Lucien Czuga**, gebuer de 6. Dezember 1954 an der Stad Lëtzebuerg, schafft zanter 1980 an der Publicitéitsbranche. Vun 1987 bis 2014 huet hien als Texter zesumme mam Roger Leiner de Superjhemp erausbruecht.

Enn 2005 huet hien zesumme mam ND Genen "De Schatz vun Draachesteen" an der Serie "De leschte Ritter" erausbruecht.

Zënter 2015 schreift hien den Zenario fir d'Serie *Jamie Blond - De Spioun vun der Kroun*, déi vun der Pascale Velleine gezeechent gëtt: *An der Klemm zu Jerusalem* (2015) an *Schachmatt zu Zermatt* (2016).

## Wierker
* D*'[[Superjhemp#Albumen|Superjhemp]]*-Serie, zesumme ma Roger Leiner (1988-2014);

Aner Wierker vun him a vum Roger Leiner sinn:
* Jimmy (1992)
* De stolen A (1991)
* Déiererubrik I (1992)
* Déiererubrik II (1994)
* De Pechert 1 (1989)
* De Pechert 2 (1993)
* De Pechert 3 (Pechert Melba) (2002)
* natur & déieren (zesumme mam Butz Welter, 2008)
* Vum Siggy bis bei d'City (2015)
* Hot Cuisine (3 Bänn)

## Literatur
* Revue Nr. 12 vum 19. Mäerz 2014, S. 18-23: *Poznennö! - 25 Jahre Superjhemp* (Interview mam Roger Leiner a Lucien Czuga)

## Um Spaweck
Roger Leiner

De **Roger Leiner**, gebuer den 2. Februar 1955 zu Wolz, a gestuerwen den 29. Dezember 2016 zu Ettelbréck, war e lëtzebuergesche Comicszeechner, Illustrateur a Karikaturist.

No sengem Lycée zu Dikrech huet de Roger Leiner op der "Université des Sciences Humaines" zu Stroossbuerg Arts plastiques studéiert. Vun 1979 bis 1986 war hie Staatsbeamten am Wirtschaftsministère. Duerno war hien haaptberufflech Zeechner a Karikaturist.

Ufanks vun den 1980er Joren huet hie fir d'Filmrubrik am *[[Tageblatt]]* gezeechent, an zanter dem Dezember 1982 huet en all Woch Karikature fir d'Lëtzebuerger Land gemoolt.

Vun 1987 bis 2014 huet hien zesumme mam Lucien Czuga de Superjhemp erausbruecht.

Aner Wierker vun him a vum Lucien Czuga sinn:
* Jimmy (1992)
* De stolen A (1991)
* Déiererubrik I (1992)
* Déiererubrik II (1994)
* De Pechert 1 (1989)
* De Pechert 2 (1993)
* De Pechert 3 (Pechert Melba) (2002)
* natur & déieren (zesumme mam Butz Welter, 2008)
* Vum Siggy bis bei d'City (2015)
* Hot Cuisine (2016)

Ausserdeem huet de Roger Leinert eng Abberzuel vun Illustratioune fir Pechbiller, Buchcoveren, Schoulbicher, Plakater, Invitatiounen, Reklammen, asw. gezeechent,

Hie war bestuet a Papp vun dräi Kanner.

## Literatur
* Revue Nr. 12 vum 19. Mäerz 2014, S. 18-23: *Poznennö! - 25 Jahre Superjhemp* (Interview mam Roger Leiner a Lucien Czuga)

## Unerkennungen

* Zu Conter ass eng Strooss no him genannt (*Rue Roger Leiner*)

* Zu Bierschbech ass eng Strooss no him genannt (*Rue Roger Leiner*)

## Um Spaweck

* Dem Roger Leiner seng Homepage
* Biographie vum Roger Leiner
Mohamed ElBaradei

De **Mohamed ElBaradei** (arabesch: **محمد البرادعي** *Muhammad al-Barādaʿī*; * 17. Juni 1942 zu Kairo an Egypten) ass en egyptesche Jurist an Diplomat. Zanter dem 1. Dezember 1997 ass hie Generaldirekter vun der Internationaler Atomenergie Agence (IAEA).

Den ElBaradei gouf 2005 zesumme mat der IAEA fir d'Aarbecht an d'Engagement ëm de friddleche Gebrauch vun der Nuklearenergie mam Friddensnobelpräis honoréiert.

## Biographie

De Mohamed ElBaradei ass de Jong vum egypteschen Affekot Mustafa ElBaradei, dem fréiere President vun der *Egyptian Bar Association*. Bis 1962 huet hien zu Kairo Droit studéiert. 1964 koum hie bei d'Vereenten Natiounen an huet do als Diplomat a Vertrieder vun Egypten geschafft. Nodeem hien 1974 un der *New York University School of Law* promovéiert hat, huet hien eng Plaz am egypteschen Ausseministère kritt.

1980 kritt den ElBaradei d'Charge iwwer den *droit international* bei der UNITAR (Institut des Nations unies pour la formation et la recherche). Zanter 1984 schafft hie fir d'IAEA: Bis 1993 als Sekreteriatsmember, bis 1997 als Assistent fir Externes vum Generaldirekter Hans Blix an zanter 1997 ass hie selwer Direkter vun der IAEA. 2001 an 2005 krut hie säi Mandat an dëser Funktioun ëm jeeweils 4 Joer verlängert.

De Mohamed ElBaradei ass Member vun zwou internationale Droits-Associatioune, der *International Law Association* an der *American Society of International Law*.

Hien ass bestuet an huet zwee Kanner.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Friddensnobelpräislaureaten
## Um Spaweck
* Biographie vum ElBaradei op der Websäit vun der IAEA (engl.)
* Dr Mohamed ElBaradei: Alastair Buchan Lecture (International Institute for Strategic Studies, 06.12.2005 - PDF)
Coque

D**'Coque**, offiziell *Centre national sportif et culturel* (CNSC), ass de gréisste Sportkomplex zu Lëtzebuerg. Se läit an der Stad Lëtzebuerg, um Kierchbierg, laanscht d'Avenue John F. Kennedy.

Den Numm huet se wéinst der Form vum Gebai, dat un eng Muschel erënnert.

Se gouf 2002 als Extensioun vun der olympescher Schwämm (déi och sou e muschelfërmegen Iwwerdaach aus Bëtong huet) ageweit. Den Architekt ass de Roger Taillibert.
 
D'Hal huet 8000 Sëtzplazen op de Gradinen an eng Fläch vu 4.300 Quadratmeter. Dee ganze Komplex erstreckt sech iwwer 65.000 m².

D'Coque ass konzipéiert fir eng ganz Rei Sportaarten:
* Liichtathleetik
* Schwammen
*Dauchen
* Kraafttraining
* Turnen
* Handball
* Basketball
* Volleyball

Et gëtt nach en Zentrum fir Héichleeschtungssport gebaut (*High Performance Training and Recovery Center*) dee Mëtt Abrëll 2019 fäerdeg gi soll. Den Zweck vun dësem Zenter ass, den Athleeten optimal Konditioune fir den Training ze bidden, absënns als Virbereedung op d'Olympesch Spiller vun Tokio 2020.

Bis zu 570.000 Leit passéieren all Joer an der Coque. 2008 hunn 300 Schoulklassen, 25 Sportsfederatiounen, wouvun der 13 permanent do trainéieren, an de Sport-études gratis vun der Coque profitéiert.

Et gëtt do och e Restaurant, an en Hotel fir d'Athleeten an hir Trainere wärend Kompetitiounen oder Stagen.

Nieft hirer Funktioun als Sportzentrum gëtt d'Coque och fir grouss Manifestatiounen, Concerten oder als Konferenzzentrum gebraucht. D'Piscine hirersäits huet e grousse Wellnessberäich.

## Verwaltung
De *Centre national sportif et culturel* gouf den 29. Juni 2000 als Ëffentlecht Etablissement gegrënnt.

Generaldirekter vun der Coque ass zanter dem 1. Oktober 2018 de Christian Jung, deen de Gilbert Neumann ersat huet nodeems dee a Pensioun gaangen ass. President vum Verwaltungsrot ass de Marc Mathekowitsch.

## Um Spaweck

*Offiziell Säit vun der Coque
Wolz (Homonymie)

De Begrëff **Wolz** huet e puer Bedeitungen:
* Wolz (Uertschaft): eng Uertschaft an der Gemeng an am Kanton Wolz.
* Gemeng Wolz: eng Gemeng mam Titel "Stad" am Kanton Wolz.
* Kanton Wolz: e Kanton am Norde vu Lëtzebuerg.
* Wolz (Sauer): eng Baach am Éislek, genannt **Wolz (Wiltz)**, déi an der Géigend vu Baaschtnech hir Quell huet an op der Giewelsmillen an d'Sauer leeft.
* Wolz (Klierf): eng Baach am Éislek, déi bei Huldang entspréngt, an eng ronn 800 Meter virun der Uertschaft Klierf zesumme mat der Reichelbaach de klenge Floss Klierf bilt.
Klierf (Homonymie)

De Begrëff **Klierf** huet e puer Bedeitungen:
* Eng Uertschaft am Éislek: Klierf;
* d'Gemeng Klierf;
* E Kanton am Éislek: Kanton Klierf;
* E Parverband an der Pastoralregioun Norden: Parverband Klierf;
* Eng Baach am Éislek: Klierf (Baach).
Radio Locale Réiserbann-Betebuerg

D**'Radio locale Réiserbann-Beetebuerg (LRB)** ass eng Asbl déi zu Peppeng e Lokalradio, kuerz **LRB** bedreift. Den LRB cibléiert e jonke Public vun 12-30 Joer aus de Gemenge Réiser a Beetebuerg . D'Sendegebitt (Frequenz 103,9  FM) erstreckt sech awer iwwer de ganze Süde vu Lëtzebuerg bis erop an d'Stad nach mat. Gesent gëtt mat enger Leeschtung vun 100 Watt.

Den LRB ass den 1. August 1993 fir d'éischt offiziell op Sendung gaangen, deemools nach mam Studio zu Beetebuerg. Dowéinst gëtt dacks fälschlecherweis gemengt, d'Ofkierzung "LRB" stéing fir "Lokal-Radio-Beetebuerg". Sechs Joer no der Grënnung, de 17. September 1999, ass de klenge Lokalsender an déi aktuell Studioen op Peppeng geplënnert.

Gesent gëtt déi ganzen Zäit ouni Ënnerbriechung, mä just eng 50 Stonnen d'Woch si vu fräiwëllege Radiosanimateure begleet, de Rescht vum Programm besteet aus engem vu Musekredakteren am viraus zesummegesaten Nonstop-Mix. De Sender deckt e Gebitt mat 300.000 Awunner of, vun deenen eng 15.000-17.000 als Stammnolauschterer bezeechent kënne ginn. An der Moyenne gëtt en effektive Public vun 3.000-3.500 Persounen d'Stonn erreecht.

## Kuckt och

* Lëscht vun de Radiosenderen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum Sender
* Grënnungsstatuten
Pudicitia

D**'Pudicitia** (vum lat.:*pudor* = Schimt) ass d'personifizéiert réimesch Gëttin vun der Schimmt an der Genichlechkeet. Hir Qualitéiten waren d'Idealbild dovu wéi d'réimesch Fraleit sech opzeféieren an ze behuelen hätten.

Zu Roum gouf den Ënnerscheed tëscht enger patrizescher (*Pudicitia patricia*) an enger plebejescher (*Pudicitia plebeia*) Gëttin gemaach. Allebéid haten hiren eegenen Tempel. De plebejeschen Tempel gouf allgemeng als méi reng ugesi well do nëmme monogam Fraen hunn däerfen afferen.

D'Pudicitia war e beléifte Motiv um Revers vu réimesche Mënzen. Meeschtens ass d'Gëttin als verschleiert Matrone duergestallt ginn déi op engem Troun setzt.

## Analogien

* griichesch: Aidos

## Kuckt och
* Lëscht vun de réimesche Gëtter
## Um Spaweck
* L'offrande de Pénélope Artikel iwwer den Ursprong vun der *pudeur* am *Le Nouvel Observateur*
Alemonia

D**'Alemonia** ass d'réimesch Gëttin, déi d'Kanner niert, ier se op d'Welt kommen (also am Fong d'Föten).

## Kuckt och
* Lëscht vun de réimesche Gëtter
Pagod

Eng **Pagod**, op Chineesesch 塔 *tǎ*, ass e markant Gebai vun der chineesescher Architektur. Si ass e Symbol fir de Buddha an de Buddhismus. Pagode gëtt et besonnesch am asiatesche Raum.

## Um Spaweck

* Kuckt d'Säit mat Biller iwwer d'Pagoden an der däischer Wikipedia
* Aner Säit op Däitsch mat Fotoen iwwer Pagoden
Cunina

An der réimescher Mythologie ass d**'Cunina** déijéineg déi d'Hand iwwer d'Puppelcher (*Infanten*) leet a gutt op se Uecht gëtt. Zesumme mat hirer Schwëster Cardea hält si nuets déi béis Geeschter of déi de Schlof vum Puppelche, dee vun der Gëttin Cuba iwwerwaacht gëtt, stéiere kéinten.

Nom Cunina ass och eng flammännesch a.s.b.l. genannt ginn déi sech ëm déi finanziell Adoptioun vu Kanner aus Entwécklungslänner këmmert a verschidde Projeten ënnerstëtzt fir de Kanner eng besser Ausbildung ze bidden.
Fons

De **Fons** och als **Fontus** oder **Fontanus** bekannt, ass de réimesche Gott vun de Quellen, Buren, Pëtzer an dem fléisse Waasser. Hien ass de Jong vum Iuturna an dem Ianus. Genee wéi säi Papp de Ianus gëtt hie mat zwéi Käpp duergestallt.

Säi Fest, d'Fontanalia gouf den 13. Oktober gefeiert an him zu Éiere sinn op deem Dag all d'Buren a Quelle mat Blumme gerëscht ginn.

De Fons hat säin Altor westlech vum Tiber um Hiwwel Ianiculum.
Mellona

D**'Mellona** (vum lat.: *mel* = Hunneg) ass d'réimesch Gëttin a Patréinesch vun de Beien an de Beiestäck.

## Kuckt och
* Lëscht vun de réimesche Gëtter
Levana

D**'Levana** (vum lat.: *levare* = hiewen) ass d'réimesch Gëttin vun de frësch gebuerene Puppelcher. Den Numm geet op de réimesche Brauch zeréck datt de Papp d'Kand just no der Gebuert an d'Luucht hieft an un d'Broscht vun der Mamm leet.

Den engleschen Auteur Thomas de Quincey (1785-1859) huet a sengem Gedicht *Levana and Our Ladies of Sorrow* d'Roll vun der Levana an der réimescher Mythologie beschriwwen.

## Kuckt och
* Lëscht vun de réimesche Gëtter

## Um Spaweck
* Levana and Our Ladies of Sorrow vum Thomas de Quincey
Li Jiang

De **Li Jiang**, och *Li-Floss* genannt, ass eng chineesesch Touristenattraktioun, mat dat schéinst, wat d'Volleksrepublik China ze bidden huet.
De **Li** ass en 100&nbsp;km laange Floss deen op enger Längt vun 83&nbsp;km vu Guilin aus bis Yangshuo mat Touristeschëffer befuer gëtt. D'Visiteure kënnen do eng aussergewéinlech Landschaft gesinn, eng exotesch Landschaft wéi aus engem Mäerchebuch, déi et soss an der Welt néierens gëtt. Op den zwou Säite vum *Li-Floss* si Kalleksbierger, déi meeschtens eng ofgeflaacht Form hunn. Well de Kalleksteen (Karst) brécheg ass a sech zersetzt, hu sech do vill Hielen oder aner komesch Hiwwelen a Formatioune gebilt, déi all kuckeswäert sinn. Vill chineesesch Moler hu sech vun dëse Landschaftsbiller inspiréiere gelooss. Et fënnt een déi Landschaften och op chineesesche Seidebiller erëm.

Wat eng Faart um Li awer besonnesch interessant mécht, ass d'Geleeënheet, déi een huet, fir de Chinesen op de béiden Uferen nozekucken, wéi se liewen, wéi se hiren Aker bebauen, wéi se schaffen, wéi se fësche ginn, an dann op selwer gebaute Flasser mat hire stréie Kierf bei d'Schëffer kommen, fir do hir Fësch ze verkafen. Déi Schëfffaart hält meeschtens bei Yangshuo op, enger klenger Touristenuertschaft, wou e Souveniren ze kafe kritt an e Vëlo ka lounen, fir op d'Land erauszefueren.

## Biller


Image:Guilin1.jpg|Guilin a Li 
Image:Guilin12.jpg|Guilin a Li 
Image:Guilin13.jpg|Guilin a Li 
Image:Guilin15.jpg|Guilin a Li 
Image:Guilin16.jpg|Guilin a Li 
Image:Guilin18.jpg|Guilin a Li 
Image:Guilin19.jpg|Guilin a Li 
Image:Yangshuoguilin.jpg|Yangshuo um Li 
Image:Yangshuoguilin2.jpg|Yangshuo um Li 


## Um Spaweck
* Fotoe vu Guilin an der Noperschaft
* China_Travel-Guide: E Vëlostour zu Yangshuo
Briséis

D**'Briséis** (gr. Βρισηΐς / Brisêis), eng Figur aus dem Homer senger Ilias, war d'Duechter vum Briseus an d'Fra vum Kinnek Mynes. Bei der Eruewerung vu Lyrnessos, der Stad vum Mynes, sinn dem Briséis hire Mann an hir dräi Bridder ëmbruecht ginn. Si selwer gouf gefaange geholl an ass dem Achilleus als Sklavin a Konkubinn zougeschwat ginn.

De Generol Agamemnon huet awer dem Achilleus seng Liblingssklavin Briséis ewechgeholl, wéi e seng eege Sklavin, d'Chryseis, wéinst engem Orakelsproch a fir weider Fäiler vum Apollo ofzewieren, huet missen un hire Papp zeréckginn.

Aus Roserei iwwer déi Dot huet den Achilleus sech aus dem Kampf ëm Troja zeréckgezunn. Well dat awer eng entscheedend Schwächung vun de griicheschen Truppe bedeit huet, huet den Agamemmnon sech schliisslech bereeterkläert d'Briséis zeréckzeginn, zesumme mat dem Eed, net mat hir geschlof ze hunn. Awer eréischt nodeem säi Frënd Patroklos vum Hektor ëmbruecht ginn ass, huet den Achilleus de Kampf erëm opgeholl.

Dem Briséis säin eigentlechen Numm war *Hippodameia*; *Briséis* ass hire Patronym.

Nom Briséis ass en Asteroid, deen de 4. November 1907 vum Joel Hastings Metcalf zu Taunton entdeckt gouf, benannt ginn.

## Um Spaweck
Manzebaach

D**'Manzebaach** ass eng Niewebaach vun der Wäisser Iernz. Si entspréngt an de Wisen hanner dem Meesebuerger Schlass, a Richtung Angelsbierg, op enger Héicht vun ongeféier 350 m. Si leeft dann op Meesebuerger Gronn, laanscht d'Meesebuerger Schlass, mat der Wisebaach an de Meesebuerger Weier, duerno duerch deen Dall, deem si op iwwer 2&nbsp;km hiren Numm ginn huet. De leschten Deel leeft si iwwer Ierzner Buedem, a mécht deelweis d'Grenz tëscht der Fiels an Iernzen.

## Geschicht
Den Dall duerch deen d'Manzebaach leeft, huet fréier zur Propriétéit vum Meesebuerger Schlass gehéiert. D'Grenz an der Fiels war mat enger Mauer an enger Eisepaart hermetesch zou. Nom Zweete Weltkrich koum de Besëtz vun de Meesebuerger ënner "Sequester". No an no gouf den Dall fir all Mënsch zougänglech.

Op der Mëndung vun der Manzebaach an d'Wäiss Iernz gouf et bis an d'Sechzeger Jore vum 20. Joerhonnert eng Gäertnerei, där déi zwou Baachen nawell ganz geleeë koumen. Enn der 1990er Jore gouf bei engem schwéiere Stuerm, vis-à-vis vum fréiere Gäertner sengem Wunnhaus, e ganzen Hektar gesond Beem wéi Fixspéin ewechgeblosen. Dobäi gouf een Haus sou staark beschiedegt, datt et huet missen ofgerappt ginn.

Vis-à-vis vun der Gäertnerei ware Wäschbueren. Nieft der Gäertnerei gouf et bis ongeféier 1970 d'Wiertschaft *Tivoli* mat Keelebunn. Lo huet eng Multimedia-Produktiounsfirma hire Firmesëtz an deem Gebai.

## Um Spaweck
* Multimedia an der Manzebaach
* Archäologie an der Manzebaach
Lëscht vun de chineesesche Groussstied

Dës **Lëscht vun de chineesesche Groussstied** ass en Deel vun de .

## No hirer Awunnerzuel
Déi gréisst Agglomeratiounen an der Volleksrepublik China sinn: Shanghai 14.608.512 Awunner, d'Haaptstad Peking 11.238.749 Awunner, Hongkong 8.717.246 Awunner, Chongqing 7.475.931 Awunner, Shenyang 6.491.182 Awunner, Tianjin 6.302.075 Awunner a Guangzhou 5.634.140 Awunner (Stand op den 1. Januar 2005).

Déi follgend Tabell begräift d'Stied mat méi wéi 500.000 Awunner, hiren allgemengen Numm op Lëtzebuergesch an op Chineesesch, d'Resultat vun der Vollekszielung vum 1. Juli 1990 an 1. November 2000 an och eng Berechnung fir den 1. Januar 2005. Opgeféiert ass och d'Verwaltungseenheet zu där déi verschidde Stied gehéieren (Provënz, Autonom Regioun oder Gebitt mat engem Sonderstatus). Zu Honkong gouf 1990 an 2000 keen Zensus duerchgefouert. D'Zuele bezéie sech op dat jeeweilegt Stadgebitt an net op d'Gemeng oder d'Stad am politesche Sënn.
Guangzhou

**Guǎngzhōu** (chin. 广州/廣州, fréier och Kanton， kantonesesch: Guong2zeo1) ass eng Stad am Süde vun der Volleksrepublik China.

A China gëtt d'Stadt och 穗 Suì oder 羊城 yángchéng (Stad vun de Geessen) genannt. D'Symbol vun der Stad ass nämlech eng Statu mat 5 Geessen.

## Geographie
Si ass d'Haaptstad vun der Provënz Guǎngdōng a läit um Pärel-Floss, net wäit vun Hongkong ewech, an ass vun do liicht mam Zuch z'erreechen.

## Bevëlkerung
Guangzhou huet zirka 9,1 Mio Awunner (Stand 1. Januar 2005).

## Ekonomie
Guangzhou ass eng bedeitend Industrie- an Handelsplaz.

D'Noperschaft vun Hongkong hat - wéi iwwerall am Pärelflossdelta - e gënschtegen Afloss op d'wirtschaftlech Entwécklung an deem Raum. Zu Guangzhou ass zweemol am Joer eng gutt besichten international Foire (déi gréisst a China). Dat erkläert och, firwat déi Stad puer aussergewéinlech luxuriéis Hotellen huet. Et ass geplangt, an de nächste Joren zu Guangzhou den héchsten Televisiounstuerm vun der Welt ze bauen.

## Literatur

## Kuckt och
* Lëscht vun de chineesesche Groussstied
## Um Spaweck
* Offiziell Säit vu Guangzhou op engl.
* China-Travelguide op engl.
Ermesinde

**Ermesinde** ass:
* e weibleche Virnumm; bekanntst Dréierin ass wuel d'Gräfin Ermesinde vu Lëtzebuerg
* Lycée Ermesinde
* eng Stad a Portugal: Ermesinde (Portugal)
Wolz (Sauer)

D**'Wolz** ass eng Baach am Norde vu Lëtzebuerg.

Si entspréngt an der Belsch zéng Kilometer hanner der Grenz an der Géigend vu Baaschtnech a leeft duerch oder laanscht d'Uertschaften Neffe, Benonchamps, Schleef, Wanseler, Wolz a Kautebaach ier se bei der Giewelsmillen an d'Sauer fléisst.

D'Wolz zielt zu de primäre Waasserleef vu Lëtzebuerg déi en Anzuchsgebitt vun iwwer 70&nbsp;km² hunn.

## Niewebaachen
#### An der Belsch
 

#### Zu Lëtzebuerg
 

## Kuckt och

## Biller

Klierf Wolz zu Kautebaach.JPG|Zu Kautebaach wou d'Klierf (riets) an d'Wolz leeft.
Wolz bei Schëmpech.jpg|D'Wolz am Dall tëscht Nidderwampech an der Statioun Schëmpech-Wampech.
Sauer a Wolz Giewelsmillen-002.JPG|Op der Giewelsmille leeft d'Wolz an d'Sauer.


## Um Spaweck
Lëscht vun de Länner no Bevëlkerung

__NOTOC__
Dëst ass eng **Lëscht vun de Länner an Territoirë** vun der Welt, déi no de Bevëlkerungszuele klasséiert ass. All Zuele baséieren op den Donnéeë vun de Vereenten Natiounen, déi am Juli 2024 publizéiert goufen. Déi tatsächlech Bevëlkerungszuele kënne vun de Schätzungen ofwäichen.

D'Lëscht begräift:

* eng Ranglëscht vun de souveräne Staaten an ofhängegen Territoiren, sou wéi se an der ISO-Norm 3166-1 definéiert sinn;
* netunerkannt Staaten déi net an der ISO 3166-1 enthale sinn, sinn opgezielt, hunn awer keng Positiounsnummer derbäi stoen.

Déi territorial Klassifikatioune baséieren op der Definitioun vum Departement fir ekonomesch a sozial Affairë vun de Vereenten Natiounen.

Onbewunnt Gebidder sinn net an der Lëscht.

## Kuckt och

* Lëscht vun de Staate vun der Welt
* Lëscht vun de Länner no Fläch

## Quell
D'Lëscht baséiert op der  Liste der Länder und Territorien nach Einwohnerzahl  déi hirersäits op den Donnéeë vun de Vereenten Natiounen opgebaut ass.

## Um Spaweck
*Department of Economic and Social Affairs - World Population Prospects 2024
Welschbillig

**Welschbillig** ass eng Gemeng an der Verbandsgemeng Tréier-Land am Landkrees Tréier-Saarburg.
## Uertschaften an der Gemeng

## Kuckeswäertes
* D'Buergruin zu Welschbillig
## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Gemeng
* Tourismus
FC Swift Hesper

Den **FC Swift Hesper** (offiziell *F.C. Swift Hesperange*) ass e lëtzebuergesche Foussballclub vun Hesper. E besteet zanter dem 2. Juli 1916. D'Veräinsfaarwe si rout a wäiss.

1984/85 war en Tournant an der Veräinsgeschicht vun Hesper. D'éischt Seniorsekipp ass no zwou Saisonen an der Éierepromotioun an d'Nationaldivisioun geklomm a konnt sech do bis 1991/92 behaapten.

1993/94 gléckt den Hesper zwar de Retour an d'iewescht Spillklass, dofir si se an den zwou Saisonen drop dunn awer direkt zweemol hannereneen, bis an d'éischt Divisioun, zeréckgefall. De Veräin erkritt sech séier a klëmmt 1996/97 an d'Éierepromotioun. Zanter der Saison 2001/02 ginn zu Hesper nees Nationaldivisiounsmatcher gespillt.

De gréisste Succès vum Swift war d'Victoire géint d'AS Déifferdeng (3-3 n.V. 7-1) an der Finall vun der Coupe de Luxembourg 1989/1990.

D'éischt Ekipp spillt hir Matcher am Stade Alphonse Theis zu Hesper. De Stade huet Plaz fir 4 100 Spectateuren. Dovu si 600 Sëtzplazen op der Tribün an 3 500 Stéiplazen op de Gradinsën a laanscht d'Clôture. Aner Terrainë sinn den alen *Terrain um Holleschbierg* an en drëtt, méi klengt Spillfeld mat syntheeteschem Wues.

## Nationale Palmarès

**[[Coupe de Luxembourg (Foussball)|Coupe de Luxembourg]]**:

* **Gewënner** (1x): 1990

## Europäesch Kompetitiounen
Zerkel

D'Wuert **Zerkel** bezeechent am enke Sënn eng fest, awer net als Veräin organiséiert Grupp. De facto hunn awer verschidden Zerkelen hire Status mëttlerweil offizialisiéiert. Leit, déi an den Zerkel ginn, menge jee no Lokalitéit eppes anescht:

* de Stadpalais op der Plëss: Cercle municipal,
* e Rëmelenger Orchester: Cercle Symphonique de Rumelange,
* e Schëfflenger Liichtathleetikveräin: Cercle athlétique Schëffleng.
Genom

Als **Genom** bezeechent een den Ensembel vun den Informatiounen déi an den Nukleinsaiere vun enger Zell sinn a vu Generatioun zu Generatioun verieft kënne ginn, genee wéi och den Informatiounsträger u sech.

D'Studium vum Genom heescht **Genomik**.
Institut luxembourgeois de recherches sociales et d'études de marchés

**ILRES** (geleefegen Akronym fir **Institut luxembourgeois de recherches sociales et d'études de marchés**) ass e lëtzebuergescht Sondage- a Meenungsfuerschungs-Institut.

## Geschicht
ILReS (Institut luxembourgeois de recherches sociales et d'études de marchés) ass 1978 zu Lëtzebuerg gegrënnt ginn. 1999 gouf e Member vun TNS (Taylor Nelson Sofres), deem zweetgréisste Maartfuerschungsinstitut vun der Welt. Den 29. September 2005  huet et dann och säin Numm op **TNS ILRES** geännert.
 
TNS gouf 2008 vu Kantar iwwerholl, an 2019 opgeléist. ILRES gouf doropshin nees onofhängeg, huet säin alen Numm awer eréischt 2023 erëm ugeholl.

## Aktivitéiten

## Resultater

TNS ILRES ass, mat enger 30 feste Mataarbechter an engem Ëmsaz vun 3 Milliounen Euro (2004), déi gréisst Entreprise vun hirer Zort zu Lëtzebuerg.

## Um Spaweck
Mittal Steel Company

**Mittal Steel Company** N.V. war 2005 an 2006, vum Volume hir, dee weltgréisste Stolproduzent. D'Gesellschaft huet zu 88% dem Lakshmi Mittal senger Famill gehéiert. Mittal Steel hat hire Sëtz zu Rotterdam, mä gouf vu London aus vum Mittal a sengem Jong Aditya gefouert. Entstanen ass se, wéi Ispat International N.V. d'LNM Holdings N.V. opkaf huet (déi zwou hu majoritär dem Mittal gehéiert) an 2005 mat der International Steel Group Inc. fusionéiert huet.

2006 huet se mat der Arcelor zu der Arcelor Mittal fusionéiert.

Mittal Steel huet zulescht 179.000 Leit beschäftegt. 2004 hat se en Ëmsaz vun 22 Milliarden US-Dollar an hat 48 Milliounen Tonne Stol produzéiert. Mittal Steel ass duerch hir Strategie, Stolfirmen, déi schlecht dru waren opzekafen an ze moderniséieren, bannent e puer Joer zum Nummer 1 eropgeklommen.

D'Firma hat Schmelzen a 17 Länner: China, Indonesien, Vereenegt Staaten, Mexiko, Kanada, Frankräich, Däitschland, Polen, Rumänien, Algerien, Südafrika, Tschechien, Bosnien an Herzegowina, Nordmazedonien, Trinidad an Tobago, Kasachstan an an der Ukrain.

De 27. Januar 2006 huet Mittal Steel annoncéiert, 18,6 Milliarden Euro fir d'Arcelor bidden ze wëllen.

## Um Spaweck
* D'Websäit vu Mittal Steel
* Reaktioun vum Premier J.-Cl. Juncker op déi annoncéiert OPA virun der Chamber
New Mexico

**New Mexico** ass e Bundesstaat am Südweste vun den USA. Den Numm kënnt vun de spueneschen Eruewerer, déi sou d'Land westlech an nërdlech vum Rio Grande bezeechent hunn. New Mexico huet deen héchste Prozentsaz u spueneschstämmegen Immigranten an och eng grouss indianesch Communautéit. Dowéinst ass nieft dem Engleschen dat Spuenescht offiziell Administratiounssprooch.

## Geschicht
Nei Mexiko ass 1846, nom mexikanesch-amerikanesche Krich, vu Mexiko un d'USA gaangen, zesumme mat de Staate Kalifornien, Nevada, Utah, Arizona an engem Deel vu Colorado. De 6. Januar 1912 huet d'Gebitt als 47. op der Lëscht dunn och de Status vun engem Bundesstaat kritt.

## Geographie
### Situatioun an Topographie

### Gréisst Stied

## Politik
## Demographie

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum Staat New Mexico
Chineesesch Mauer

Déi **Grouss chineesesch Mauer**, där hir Längt allgemeng mat 6400&nbsp;km ugi gëtt, ass dat längst Bauwierk vun der Welt. Si ass tëscht 5 a 7 m breet an tëscht 5 a 17 m héich. Si erstreckt sech vun der koreanescher Grenz bis zur *[[Gobi (Wüst)|Gobi]]-Wüst*. Iwwerall huet se Observatiouns- a Befestegungstierm. Se gouf 1987 vun der UNESCO op hir Lëscht vum Weltierwe gesat.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Weltierwen (Asien an Ozeanien)

## Um Spaweck

* Unescolëscht vun de Weltierwen (franséisch)
* Offiziell chineesesch Websäit (englesch)
* Kuckt déi franséisch Wikipediasäit iwwer déi grouss Mauer
* Fotoen vun der grousser Mauer, Text op fr.
Kinneksmillen

Eng **Kinneksmillen** war eng Millen, déi deem jeeweilege Landeshär (*Landesfürst*) gehéiert huet, och wann de Landeshär kee Kinnek war. A well dem Här seng Sujeten (*Untertanen*) verflicht (*gebannt*) waren an dëser Millen ze muelen, ass si och dacks Bannmille genannt ginn.
Aeternitas

D**'Aeternitas** (vum lat.: *aeternitas* = Éiwegkeet) ass d'personifizéiert réimesch Gëttin vun der Éiwegkeet am Sënn vun der Onstierflechkeet an dem éiwege Liewen.

D'Aeternitas war e beléifte Motiv um Revers vu réimesche Consecratiounsmënzen d.&nbsp;h. Mënzen déi zu Éiere vu grousse Perséinlechkeeten, meeschtens verstuerwe Keeseren déi zu Gëtter ernannt goufen (*Aeternitas Augusti oder Divi*), erauskomm sinn.

D'Aeternitas sollt och d'Permanenz vum Weltraum, dem réimesche Räich an dem réimesche Vollek symboliséieren (*Aeternitas imperii, populi romani*).

D'Gëttin gouf meeschtens mat Zepter, Globus, Fakel oder/a Sonn, Mound an de Stäre duergestallt. Dacks huet se och nach de Phönix op hirem Arem setzen.
## Kuckt och
* Lëscht vun de réimesche Gëtter
Lanzhou

**Lanzhou** ass eng Stad mat enger Population vu 3,2 Mio. Awunner (2004 geschat), dovun 1.2 Mio. an der Stad selwer déi an der Volleksrepublik China läit. Si ass d'Haaptstad vun der Provënz Gansu a läit um Giele Floss, dem Huang He. Si gëtt als déi am stäerksten polluéiert Stad a *China* betruecht. Dës Regioun gouf schonn zur Zäit vun der Han Dynasty besidelt an huet domat eng Geschicht vu 2.000 Joer. *Lanzhou* huet den Numm **Gëlle Stad** kritt, well se eng wichteg Etappenuertschaft op der fréierer Seidestrooss war. Nom Enn vun der Han Dynasty koum dës Stad ënner d'Herrschaft vu verschidde Stämm, déi se als hir Haaptstad betruecht hunn. 

Eréischt am Joer 1656 , wärend der Qing Dynasty, krut d'Stad den Numm *Lanzhou*. 
## Geographesch Basisdonneeën

* Fläch: 14.620&nbsp;km²
* Héicht: 1.600 m iwwer dem Mieresspigel
* D'Stad läit am Zenter vun der VRC
* D'Stad erstreckt sech op enger Längt vun 20&nbsp;km laanscht de Giele Floss, den *Huang He*, dee vu Westen no Osten duerch d'Stad leeft.
** Déi nobäi geleeën Qilian Bierger, de Pingliangbierg an de Kongtongbierg bilden eng wichteg Gebiergsketten an der taoïstescher Mythologie.

## Kuckeswäertes

**Bingling Si*, eng buddhistesch Tempelkonstruktioun an Hiele baussen der Stad. Si ass zum groussen Deel zur Zäit vun der Tang-Dynastie (618-907) gebaut;
*de Provënzmusée Gansu, e kulturhistoresche Musée;
* de *Park vun der wäißer Pagode* mat enger 7-stäckeger Pagod, déi wärend der Yuan-Dynastie (1271-1368) gebaut gouf, läit op engem Hiwwel beim Uwänner vum Giele Floss.

## Kuckt och
Lëscht vun de chineesesche Groussstied

## Um Spaweck
Schluchsee

D'Gemeng **Schluchsee** ass e Kuruert am Héichschwarzwald am Südweste vu Baden-Württemberg.

Zu der Gemeng geheieren d'Uertschaften Aha, Blasiwald, Faulenfürst, Fischbach a Schönenbach.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Gemeng
Yves Cruchten

Den **Yves Cruchten**, gebuer den 1. Mee 1975 zu Péiteng, ass e lëtzebuergesche Politiker (LSAP).

Vun 2000-2005 war hie Generalsekretär vun de JSL (Jeunesses socialistes luxembourgeoises) a vun 2004 bis 2010 Vizepresident vun der LSAP. Vun 2010 bis 2019 war hie Generalsekretär vun där Partei. Den 8. Mäerz 2020 gouf en zu hirem neie President gewielt.

Zanter Oktober 2005 ass hien am Gemengerot vun der Gemeng Käerjeng.

Bei de Chamberwale vum 20. Oktober 2013 gouf hien zum Deputéierten am nationale Parlament gewielt. Bei deene vum 14. Oktober 2018 ass hien de 6. Dezember fir de Jean Asselborn, dee Minister gouf, nogeréckelt. Och bei de Chamberwale vum 8. Oktober 2023 ass hie fir den Asselborn, deen op säi Mandat verzicht huet, den 21. November nogeréckelt.

Den Yves Cruchten ass de Fils vum Alphonse Cruchten.

## Um Spaweck

* Privat Homepage vum Yves Cruchten
* Interview mam Yves Cruchten op ''letzeblog.lu''
Belsch Provënzen

D**'Provënze vun der Belsch** sinn eng vun den Ënnerdeelunge vum belsche Staat. Et gëtt zéng Provënzen, déi jeeweils zu enger vun den dräi administrative Regioune vum Land gehéieren: fënnef Provënze leien an der Flämescher Regioun, an déi aner fënnef an der Wallounescher Regioun; an der Haaptstadregioun Bréissel gëtt et keng Provënz.

Un der Spëtzt vun all Regioun steet e Gouverneur.

D'Provënze sinn an 43 administrativ Arrondissementer agedeelt, déi hirersäits a 565 Gemengen ënnerdeelt sinn.

## Iwwersiicht vun den 10 Provënzen

## Um Spaweck
Atommass

Als **Atommass** (A) gëtt d'Mass vun Atome vu cheemeschen Elementer bezeechent.

Et ënnerscheet een tëscht der relativer Atommass (Ar) an der absolutter Atommass (kg, g oder u).

## Um Spaweck
Krëppel

E **Krëppel** (v. mëttelnidderdt. *kröpel* - "de Gekrëmmten") huet ursprénglech een a senger Beweegungsfäegkeet physiologesch permanent ageschränkte Mënsch bezeechent. Och een, deem vu Gebuert un oder duerch Awierkunge vu bausse Glidder feelen, gouf als verkrëppelt bezeechent.

De Begrëff "Krëppel" gëllt hautdesdaags als Beleidegung an ass duerch aner Begrëffer ersat ginn, zum Beispill "Mënsch mat enger Behënnerung".

An den 1970er ass an Däitschland d'"Krüppelbewegung" entstanen, déi dëse Begrëff selbstbewosst fir sech an Usproch geholl huet.

## Literatur zum Theema
* Klee, Ernst: *Behindertsein ist schön. Unterlagen zur Arbeit mit Behinderten*, 1. Oplo, Düsseldorf 1974
* Sierck, Udo: *Die Entwicklung der Krüppelgruppen*, an: Wunder, Michael, Sierck, Udo (Edit.), "Sie nennen es Fürsorge. Behinderte zwischen Vernichtung und Widerstand", 1. Oplo, Berlin 1982.
* Christoph, Franz: *Krüppelschläge. Gegen die Gewalt der Menschlichkeit*, 1. Oplo, Hamburg 1983
Krëppelbeweegung

D**'Krëppelbeweegung** ass eng däitsch Organisatioun déi sech fir d'Rechter vu Krëppelen asetzt an am Géigesaz zur etabléierter Behënnertenhëllef offensiv a selbstbewosst mat de Gebriechen ëmgeet.

## Um Spaweck
* Ausféierlechen Artikel; ''Die Organisationen für Menschen mit einer körperlichen Behinderung nach dem 2. Weltkrieg'' bei ''sonderpaedagoge.de''
* De kompletten Text vum Michael Wunder an Udo Sierck hirem Buch: ''Sie nennen es Fürsorge: Behinderte zwischen Vernichtung und Widerstand'', engem Klassiker vun der Krëppelbeweegung
Vitoria-Gasteiz

**Vitoria** *([[Spuenesch|sp.]]: Vitoria, [[Baskesch|bask.]]: Gasteiz)* ass d'Haaptstad vun der spuenescher Provënz Álava am Baskeland.

Si huet dräi offiziell Nimm: 
* Gasteiz: op baskesch
* Vitoria: op kastellanesch
* Vitoria-Gasteiz: bei bal allen offiziellen Dokumenter

## Geographie
Vitoria läit op enger Héicht vu 525&nbsp;m an huet eng Fläch vun 276,81&nbsp;km².

## Geschicht
D'Stad gouf 1181 vum Sancho VI. vun Navarra gegrënnt.

## Demographie
2005 huet Vitoria 226.490 Awunner, dat sinn 818,21 Awunner/km².

## Biller

Fichier:Vitoria - Panorámica 03.jpg|Vue op d'Stad vun der Spëtzt vum Bierg Olarizu
Fichier:Plaza de la Virgen Blanca.jpg|D**Plaza de la Virgen Blanca''
Fichier:Buesa Arena.jpg|D'Arena
Fichier:Euskotran vitoria 1.jpg|Den Tram
Fichier:Vitoria plaza españa.jpg|D**Plaza de España''
Fichier:Gobierno Vasco 2.JPG|D'Gebai vun der baskescher Regierung


## Kuckt och
* Lëscht vun de spuenesche Groussstied

## Um Spaweck
Albacete

**Albacete** ass d'Haaptstad vun der spuenescher Provënz Albacete an der Regioun Kastilien-La Mancha.

## Geographie
Albacete läit op op enger Héicht vu 686&nbsp;m an huet eng Fläch vun 1.125,91&nbsp;km².

## Demographie
2007 hat Albacete 164.771 Awunner, dat waren 146,34 Awunner/km².

## Um Spaweck
Dunhuang

**Dunhuang** (zh: 敦煌, pinyin: Dūnhuáng) ass eng Stad am nërdlechen Deel vun der Volleksrepublik China. 
## Geographie

Dunhuang gehéiert zur Provënz Gansu an zum Verwaltungsgebitt vun der beziirksfräier Stad Jiuquan . Si ass eng Oas an engem Wüstegebitt, huet ronn 100.000 Awunner, a läit 1.100 m iwwer dem Mieresspigel un der Seidestrooss, do wou den nërdlechen an de südlechen Arem vun der *Seidestrooss* zesummenkomm si. Dunhuang war och e militäreschen Ausseposten, den nërdlechsten a China, an hat dofir Befestegungen, haaptsächlech fir sech géint Invasiounen aus dem Norden ze wieren.

## Geschicht

## Kuckeswäertes

Dunhuang ass eng vun de groussen Touristenattraktioune vu China, besonnesch well s' eng Héichbuerg vu buddhistesche Mënche war, déi an der Noperschaft vill Spueren a Form vu Texter a Molereien hannerlooss hunn.

* Mogao Grotten, (Grotte vun den 1.000 Buddhaen): Si leie 25&nbsp;km vu Dunhuang ewech, a bidden een aussergewéinleche Räichtum vu Gebaier am Fiels, Buddha-Statuen, Wandmolereien an historeschen Texter

## Fotoalbum vun Dunhuang

Fichier:Dunhuang1.jpg|Dunhuang1
Fichier:Dunhuang2.jpg|Dunhuang2
Fichier:Dunhuang3.jpg|Dunhuang3


## Literatur

## Um Spaweck
Säit iwwer d'buddhistesch Grotten bei Duanhang, engl.
Rochuskapell an der Fiels

D**'Rochuskapell an der Fiels** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Mëllerdall Saint-Michel, zum Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Fiels gehéiert.

Se steet an der Mierscherstrooss, dem CR118 vis-à-vis vum leschten Haus, am Lach nieft der schaarfer Kéier.

De 6. November 2020 gouf se als nationaalt Monument klasséiert.

Zur fréierer Par Fiels gehéiert och nach d'Parkierch vun der Fiels an d'Kapell vun Iernzen.

## Geschicht
Wärend dem Drëssegjärege Krich huet, wei op villen anere Plazen och, d'Pescht an der Fiels geroost.

Den hellege Rochus gouf zu Lëtzebuerg als de Peschthellegen ugesinn, also deen een ëm Hëllef rifft fir sech dogéint ze schützen. Dat hu sengerzäit och den Nicolaus Hansen a seng Fra, d'Catharina Schlaug gemaach. Si hunn dem hellege Rochus versprach eng Kapell ze baue wa se vun der Krankheet verschount bléiwen. Dat huet geklappt an dunn hu se wéi versprach d'Kapell um deemolege Wee fir op Noumer baue gelooss.

Iwwer der Paart steet d'Opschrëft: ZU LOB UND EHREN DER HEILIG DREIFALTIGKEIT UND MARIAE DER MUTTER GOTTES / A. 1643 HABEN BEIDE EHELEUT NICOLAUS HANSEN UND CATHARINA SCHLAUG DIES CAPEL AUFERBAUEN LAS(SEN)

Laanscht de Wee bis bei d'Kapell ass e Kräizwee mat 14 a Stee gemeesselte Statiounen. 

Kuerz virun der Kapell ass och nach eng Lourdes-Grott aus dem Joer 1950.

## Kuckt och
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Fiels
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Fiels
Thallium

**Thallium** (Symbol **Tl**) ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 81 am Periodesystem vun den Elementer. Seng relativ Atommass ass 204,3833.

## Um Spaweck
Tethys

D**'Thetys** ass eng vun den Titanen. Si war d'Fra vum Okeanos an d'Mamm vun e sëllege Kanner, ënner anerem den Okeaniden.

## Um Spaweck
Terminus (Mythologie)

Den **Terminus** war de réimesche Gott vun de Grenzen (respektiv vun de Grenzsteng). Vir hien ass den 23. Februar d'Fest vun den Terminalia gefeiert ginn bei deem d'Grenzlänner d'Grenzsteng mat Blummen dekoréiert an se mat Blutt besprengt hunn. Der So no handelt et sech ëm en urale Kult.

Zu Roum war säin Hellegtum bannent dem Jupitertempel um Kapitol a soll sech gewéigert hunn dem neie Gott Jupiter Plaz ze maachen. Deemno géif hien zu den eelere Gottheete gehéieren déi scho viru réimescher Zäit veréiert gi sinn.

Hie gëtt ouni Äerm a Been duergestallt, soudatt en net fortlafen a sou d'Grenz och net deplacéiere kann.

## Um Spaweck
Theia

D**'Theia** ass eng vun den zwielef Titanen. Si war d'Fra vum Hyperion a Mamm vun der Eos (dt. Morgenröte), vum Helios (Sonnegott) a vun der Selene (Moundgëttin).

## Um Spaweck
Bellerophon

De **Bellerophon** (beim Homer *Bellerophontes*) war e griicheschen Held, Jong vum korinthesche Kinnek Glaukos an der Eurymede. Well e säi Papp ëmbruecht hat, huet en den Haff misse verloossen an ass bei de Kinnek Proitos vun Tiryns gaangen, deem seng Fra Stheneboia sech leidenschaftlech an e verléift huet. Wéi de Bellerophon se awer zeréckgewisen huet, huet si sech gerächt andeems se hirem Mann gesot huet hie wier hanner er hier.

Doropshi schéckt de Proitos, dee senger Fra gegleeft huet, de Bellerophon bei säi Schwéierpapp Iobates, Kinnek vu Lykien, zesumme mat engem Bréif an deem den Iobates opgefuerdert ginn ass hien ëmzebréngen. Den Iobates huet dem Bellerophon verschidden Aufgabe ginn, alles an der Hoffnung datt en dobäi géif ëmkommen. Awer de Bellerophon huet all déi Aventurë mat Erfolleg iwwerstanen. En huet souguer d'Chimaira vernicht. Zum Schluss huet den Iobates him souguer seng eegen Duechter zur Fra ginn a bestëmmt datt säin Edem säin Troun no sengem Doud ierwe sollt.

Dunn huet de Bellerophon Revanche un der Stheneboia geholl. Nodeem en op Tiryns zeréckkomm war huet hie si iwwerriet um Pagasos ze reiden, an huet se iwwer dem Reiden an d'Mier gestierzt.

Spéider huet de Bellerophon versicht mam Pegasos den Olymp z'erreechen, mä ass awer, well den Zeus en zeréckgeschleidert huet, ofgestierzt an ëmkomm. No enger anerer Versioun huet en de Stuerz zwar iwwerlieft, mä ass awer a Melancholie verfall.

De Bellerophon ass haaptsächlech zu Korinth a Lykien veréiert ginn.

## Um Spaweck
Phoibe

D**'Phoibe** (gr. *déi déi liicht*) war eng vun den Titanen, Fra vum Koios, Mamm vun der Leto an der Asteria; Groussmamm vum Apollo a vum Artemis. Virum Apollo war si d'Patrounin vum Orakel vun Delphi. D'Phoibe ass och als Moundgëttin veréiert ginn.
Weekräiz

E **Weekräiz** ass e Kräiz, dat u Weekräizungen, op engem Wee oder enger Strooss, um Feld oder am Bësch stoe kann. Et kann aus verschiddene Materialer sinn, wéi Steen, Holz oder Metall.

Si stamen aus de vergaangene Joerhonnerten a sinn Ausdrock vun der Volleksfrëmmegkeet. Dacks ass eng Joreszuel an/oder eng Opschrëft ze gesinn. Verschidde Weekräizer goufen zum Schutz géint d'Witterung an eng Weekapell gesat.

Zu Lëtzebuerg gëtt et virun allem Weekräizer aus Steen, déi d'Form vun enger rechteckeger Sail hunn, mat uewendrop engem méi breede Kappstéck, op deem eng Kräizegungszeen duergestallt ass. Op der Sail ass och muenchmol e Relief vun engem Hellegen oder et sinn aner Dekoratiounen ze fannen.

En ettlech goufen opgeriicht fir un en Evenement dat op där Plaz war, z'erënneren, z.&nbsp;B. en Accident mat Doudesfolleg, e Krichsevenement, oder fir u besonnesch Persounen dacks Zaldoten oder Resistenzler z'erënneren déi op där Plaz gefall waren oder ermuert goufen.

## Klassifizéierung
### Nom Ursprongsgrond
* Béisserkräiz
* Gediechtneskräiz
* Votivkräiz
* Grenzkräiz
* Justizkräiz
* Statiounskräiz

## Literatur
* Lasep Centre scolaire Dreiborn (Editeur), 1981: Weekräizer aus éiser Géigend, 14. Volume des Publications Mosellanes de Wormeldange, Imprimerie Ernest Faber, Grevenmacher, 102 S.
* Joseph Walentiny, 1982: Les croix de chemin du canton de Capellen, an: nos cahiers. lëtzebuerger zäitschrëft fir kultur, 3(1982), Nr. 3, S. 13-28
* Norbert Weins, 1982: *Auf Wegkreuzfahrt durch das Großherzogtum* Band I, Imprimerie Centrale, Luxembourg, 125 S.
* Norbert Weins, 1982: *Auf Wegkreuzfahrt durch das Großherzogtum* Band II, Imprimerie Centrale, Luxembourg, 149 S.
* Norbert Weins, 1983: *Auf Wegkreuzfahrt durch das Großherzogtum* Band III, Imprimerie Centrale, Luxembourg, 146 S.
* Norbert Weins, 1983: *Auf Wegkreuzfahrt durch das Großherzogtum* Band IV, Imprimerie Centrale, Luxembourg, 128 S.
* Norbert Weins, 1984: *Auf Wegkreuzfahrt durch das Großherzogtum* Band V, Imprimerie Centrale, Luxembourg, 164 S.
* Norbert Weins, 1984: *Auf Wegkreuzfahrt durch das Großherzogtum* Ergänzungsband, Imprimerie Centrale, Luxembourg, 123 S.
* Joseph Hirsch, 1992: *Die Wegkreuze des Kantons Mersch*, Beiheft zu Hémecht, Impr. St. Paul, ISBN 2-87963-166-1
* Serge Frantzen, 2016: *Wegkreuze der Gemeinde Frisingen*, Impr. Kräizbierg, ISBN 978-99959-794-1-6

* Guy Weirich, 2025: *Wegkreuze - Fingerzeige christlicher Lebenskunst*, Nos cahiers, 3/2025, S. 11 - 22
* Norbert Quintus, 2025: *Die Luxemburger Gutland-Wegkreuze, u.a. Versuch einer Erfassung der chronologischen Stilentwicklung 1450 - 1900*, Nos cahiers, 3/2025, S. 23 - 56
* Guy Weirich, 2025: *Wegkreuze in unsern Sagen: Orte des Unheimlichen und des Heils*, Nos cahiers, 3/2025, S. 57 - 66

## Kuckt och
* Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Weekapellen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Terminus

D'Wuert **Terminus** (v. lat.: *terminus* - "Grenz, Grenzsteen") bezeechent:

* d'Endstatioun vun enger Bus- oder Zuchlinn: Terminus (Statioun),
* eng réimesch Gottheet: Terminus (Mythologie),
* de fréieren Numm vun der Stad Atlanta am US-Bundesstaat Georgia.
Seidestrooss

D**'Seidestrooss** ass en aalt Netz vu Karawanestroossen, där hir Haaptstrecken de Mëttelmierraum iwwer Zentralasie mat Ostasie verbonnen hunn. Iwwer d'Seidestrooss gouf ënner anerem Seid vu China an Europa transportéiert.

## Um Spaweck
Mount Tasman

De **Mount Tasman** ass den zweethéchste Bierg vun Neiséiland, a steet an den Neiséilänneschen Alpen op der Südinsel am Aoraki/Mount Cook National Park. E steet véier Kilometer nërdlech vu sengem méi groussen Noper Mount Cook an ass 3498 Meter héich.
Georgia

**Georgia** ass e Bundesstaat am Südoste vun den USA.

## Geschicht
Georgia ass 1788 Deel vun den USA ginn.

## Geographie
Georgia läit am Südoste vun den USA.

### Gréisst Stied

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum Staat Georgia