open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Transport

**Transport** (v. lat. *transportare* - eriwwerbréngen, droen) ass d'Befërderung (droen, fueren, pompelen, senden asw.) vu Persounen (Persounentransport: Taxi, Linnen- /Charterverkéier) oder Gidder (Gidderverkéier) vun enger Plaz op déi aner. Och beim Stroum, der Informatik an der Telekommunikatioun kann ee vun Transport schwätzen.

An der Reegel brauch een dofir Verkéiersmëttel (Gefierer, Leitungen asw.) an Transportmëttel (Container).

## Transportaarten a Verkéiersmëttel

### Buedemtransport
* Stroossentransport: 
** net motoriséiert Verkéiersmëttel: Rollstull, Päerdskutschen, Vëlo, …
** motoriséiert Verkéiersmëttel: do gëtt tëscht dem Individualverkéier, wéi Auto a Kamion an dem Ëffentlechen Transport, wéi Bus ënnerscheet.
* Schinnentransport: Zuch, Tram, Metro …
* Mechaneschen Transport: Lift, Sessellift, …
* Transport iwwer Stroum- an Dateleitungen, Pipelinen, …

### Aviatioun
D'Aviatioun ass den Transport vu Mënschen a Gidder an der Loft. 
* Verkéiersmëttel: Fliger, Helikopter, Seegelfliger, Ballon ….

### Navigatioun
D'Navigatioun ass de Verkéier an Transport vu Mënschen a Gidder um oder am Waasser. Déi verschidden Transportweeër sinn: Waasserstroossen, Séiën, Flëss, Mierer, Kanäl, …..
* Verkéiersmëttel iwwer der Waasseriwwerfläch: Schëff, Fär, Boot, …
* Verkéiersmëttel ënner der Waasseriwwerfläch: U-Boot

### Raumfaart
* bemannt Raumfaart: Raumschëff, Raumfär
* onbemannt Raumfaart: Rakéit, Satellit

## Infrastrukturen
* Stroosseverkéier: Stroossen, Autobunnen, Vëlosweeër, Parkingen, ….
* Schinneverkéier: Schinne fir Zuch, Tram a Metro, Garen, …
* Loftverkéier: Fluchhäfen, Rakéitenofschéissrampen…
* Waassertransport: Häfen, Schleisen, …

## Kuckt och
* Verkéier
* Verkéiersmëttel
* Fracht
* Persounentransport
* Giddertransport
* Transport (Biologie)
* Infrastukturen

## Um Spaweck
Joseph Tockert

De **Joseph Tockert**, gebuer den 19. August 1875 zu Dummeldeng, a gestuerwen den 19. Februar 1950 zu Monte-Carlo, war Anglizist, Professer am Athenäum, Grënner an éischte President vun der *Luxemburgische Sprachgesellschaft* ("Gesellschaft für Sprach- und Dialektforschung") (1924).

Hie gëllt als Grënnungspapp vun der Studentebeweegung a vum Scoutissem zu Lëtzebuerg; als Lycéesstudent war hien 1890 Matgrënner vun der pennaler "Landsmannschaft" a spéiderer studentescher "Ferialverbindung" Amicita Luxemburgensis an als Lycéesprofesser huet hien 1914 mat senge Schüler déi éischt Scoutegrupp am Groussherzogtum gegrënnt. 

1934 koum säi Wierk *Zur Luxemburgischen Studenten-, Pennäler- und Schulsprache* eraus an deem hie sech mat der Jugendsprooch vu Studenten, Lycéesstudenten a Schüler befaasst.

De Joseph war e lëtzebuergesche Fräimaurer.

Zu Hollerech ass d*'rue Joseph Tockert* no him benannt; si verbënnt d'rue Alphonse Munchen mat der rue Antoine Meyer.

## Wierk
De Joseph Tockert huet sech op d'Lexikographie konzentréiert, dat heescht op d'Erstelle vu Wierderbicher. A senger éischter Ënnersichung befaasst hie sech mat de romaneschen Elementer am Lëtzebuergeschen. Spéiderhi beschäftegt hie sech mat Gruppejargon a Sonnersproochen z.&nbsp;B.Jéinesch, Studentesprooch.

## Texter
* Tockert, Joseph: *Romanische Lehnwörter in der Luxemburger Mundart: etymologische und kulturhistorische Beiträge zum Luxemburger Wörterbuch.* Hrsg.: Beffort, Jos (1910)
* Tockert, Joseph. *Zum Rodange-Jubiläum: eine Jubiläumsausgabe von Rodange  : eine Anregung*. *Jahrbuch / Luxemburgische Sprachgesellschaft*. N.p., 1926. Print.
* Tockert, Joseph: *Das Weimerkircher Jenisch auch Lakersprache oder Lakerschmus genannt. Eine Händlergeheimsprache.*, in: *Vierteljahresblätter für luxemburgische Sprachwissenschaft, Volks- und Ortsnamenkunde*, 1938, Heft 12-13, Linden, Lëtzebuerg
*Tockert, Joseph: *Zur Luxemburgischen Studenten-, Pennäler- und Schulsprache*, 1934.
* dat selwecht mat verbessertem Jéinesch-Wierderbuch an de *Les Cahiers Luxembourgeois* 1949, Hefter 2-6, Hrg. Raymon Mehlen
* dat selwecht, nei eräusbruecht 1989 vun Éditions Emile Borschette, Chrëschtnech.
* Nodrock vun der Versioun vun 1949, 2003, Éditions Schortgen, Esch-Uelzecht ISBN 2-87953-611-1

## Um Spaweck
Neologismen am Lëtzebuergeschen

De Begrëff **Neologismus** (gr. *néos* = nei, *logos* = Wuert) bezeechent an der Linguistik:
# nei Wuertbildungen, déi an den allgemenge Sproochgebrauch agaange sinn;
# nei Bedeitunge vu Wierder, déi schonn existéieren.

Déi rezentest Neologisme komme virun allem aus dem Engleschen (Anglizismen) an de Beräicher vun den neie Kommunikatiounstechnologie wéi Internet, Telefonie oder Computer.

## Nei Wierder am Lëtzebuergeschen

Fir dës Neologismen ass den Ausdrock an d'Bedeitung nei.

### Beispiller

## Nei Bedeitunge fir bekannt Wierder am Lëtzebuergeschen

Wierder, déi et scho virdru gouf, kréien doriwwer eraus eng nei Bedeitung.

### Beispiller

* déck gëtt hautdesdaags als Verstäerkungswuert benotzt wéi z.&nbsp;B. "ganz", oder "vill". Ze gesinn ass, datt "déck" hautdesdaags op ville Plaze benotzt ka ginn. Et ass sou en 'all-round'-Wuert, dat fir alles gutt ass. Am drëtte Beispillssaz ass ze verstoen, datt et net d'Schong sinn, déi déck sinn, mä d'Aktioun déi 'intensiv' ass.
# Dëse Kuch ass déck gutt!
# Ech sinn déck midd.
# All Woch geet hatt déck Schong kafen.

* Maus = en Déier, mä och d'Computermaus

* späicheren am Sënn vun "Energie späicheren" oder en "Dokument späicheren"

* surfen

## Literatur
* Lulling, Jérôme, 2002. La créativité lexicale dans la langue luxembourgeoise. Thèse de doctorat, Université Paul-Valéry – Montpellier III. 499 p. [kritt een am Nationale Literaturzentrum ze léinen]
Sekonn

D**'Sekonn** (verkierzt v. lat. *pars minuta secunda* - wat hanner dem diminuéierte Part (nach eng Kéier) diminuéiert kënnt = *sequi*) ass d'SI-Basiseenheet vun der Zäit.

:Eenheetenzeechen: *s*, viraals och *sec*
:Formelzeechen: *t*

Am SI-Eenheetesystem ass d'Sekonn duerch en atomart Zäitnormal definéiert, well een domat eng méi grouss Prezisioun a laangfristeg Konstanz kritt wéi mat der astronomescher Zäitnormaler wéi der Sonnesekonn oder der Ephemeridesekonn.

Eng Sekonn ass der Definitioun no dat 9.192.631.770-facht vun der Period vun der Stralung, déi dem Iwwergank tëscht den zwéin Hyperfeinstrukturniveaue vum Basiszoustand vun den Atome vum Nuklid Cs^{133} entsprécht.

Et ass sech dorop festgeluecht ginn, fir datt en duerchschnëttleche Sonnendag, deen enger Dréiung vun der Äerd ëm hir Achs entsprécht, soudatt d'Sonn erëm op der selwechter Plaz ze gesinn ass (dat war déi historesch Definitioun vun der Sekonn), genee 24 · 60 · 60 Sekonne laang ass. Well dat wéinst der Décélératioun vun der Äerdrotatioun (Gezäite-Reiwung) a wéinst e puer onreegelméissegen Ännerungen duerch Magmastréim tëscht der Äerdkuuscht an dem Äerdkär net méi ganz stëmmt, goufe Schaltsekonnen agefouert.

Ganz kuerz Zäite ginn a Millisekonnen, Mikrosekonnen, Nanosekonnen, Pikosekonnen oder Femtosekonne gemooss.

## Um Spaweck

* Informatiounen iwwer d'Sekonn op der Websäit vum ''Bureau International des Poids et Mesures''
Zäit

D**'Zäit** ass eng physikalesch Gréisst. D'Formelzeeche vun der Zäit ass *t*, hir SI-Eenheet ass d'Sekonn s. Ënner „Zäit“ versteet een d'Phenomeen vun der Verännerung, dat als Iwwergank vun der Vergaangenheet iwwer d'Géigewaart an d'Zukunft opgeholl gëtt. D'Vergaangenheet ass dobäi de Beräich vun den Tatsaachen, d'Zukunft de Beräich vun de Méiglechkeeten. D'Vergoe vun der Zäit mécht aus Méiglechkeeten Tatsaachen, aus Zukunft Vergaangenheet. D'Fro nom *Wiese vun der Zäit* gehéiert zu den eelste Froe vun der Philosophie.

## Um Spaweck
Choreographie

**Choreographie** bezeechent am wäitste Sënn d'Erfannen an d'Astudéiere vu Beweegungsofleef an am Speziellen d'Konscht en Danz ze kreéieren, haaptsächlech fir d'Bün. De Begrëff kënnt vum algriichesche χορός *chorós* „Tanz“ a γράφειν *gráphein* „schreiwen“.

## Um Spaweck
Plakeg oder Ugedoen

**Plakeg oder Ugedoen** war eng lëtzebuergesch Museksgrupp, déi lëtzebuergeschsproochegen Akustik-Comedy-Folk gemaach huet.

## Geschicht

Plakeg oder Ugedoen hu schonn zu de Lycéeszäite vun hire Memberen ugefaangen, am Ufank nach ënner dem Numm *Half a Pint*. Wéi se sech dunn awer decidéiert haten, mat zwéin anere Kolleegen als klassesch Rock-Combo um *Looking for the Best*-Concours deelzehuelen, hu se sech a *Plakeg oder Ugedoen* ëmgedeeft. Déi zwéi Kolleegen hunn awer kuerz virum Concours d'Bengele bäi d'Tromm gehäit, a sou huet missen improviséiert ginn. Plakeg oder Ugedoen hu kabarettistesch Elementer an hiren Optrëtt mat agebaut a mat där Alternativmusek déi sechst Plaz um Concours gemaach.

No hirer Ufankszäit an den 1990er hate si eng Paus gemaach an nom Studium ëm 2005 dunn erëm weider gemaach. Dat Joer hu si den Album *Abrëll's Dreck* erausbruecht, dee mam Serge Tonnar opgeholl a vum Thierry Kinsch gemëscht gouf Als Gaaschtsänger trieden do den Thierry van Werveke um Titel *Bongert* an d'Claudine Muno um Titel *Ëmmer erëm an trotzdeem* op.

Zu hire bekanntste Lidder zielen d*'Wuermlidd*, an deem et wéi den Titel scho seet iwwer Wierm geet, an *Eeërhaus* mat engem vulgären Text iwwer Sex.

Ee Joer méi spéit koum d'EP *La verità è da mangiare* mat italieenesche Lidder eraus. Déi hu si ënnert dem Numm "Nudo o vestiti" opgeholl, der italieenescher Iwwersetzung vu "Plakeg oder Ugedoen".

## Discographie
* 1994: *Lunker - Made in Japan*
* 2005: *Abrëll's Dreck*
* 2006: *La verità è da mangiare*

## Um Spaweck
* 100komma7.lu: ''"Et kann ee soen, datt mer 'dada' sinn"'' vum Anne Schaf (20. Juli 2016)
Anglizismus

Ënner **Anglizismus** versteet een e Wuert, eng Formuléierung oder eng Sazkonstruktioun, déi aus dem Engleschen an eng aner Sprooch, z.&nbsp;B. d'Lëtzebuergescht, iwwerholl ginn ass.

## Formen

Ee Grond fir dësen Afloss ass den héije Prestige, deen d'Englescht genéisst. Englesch Wierder sinn dacks méi kuerz, prezis a klénge besser (cf. single/eleng, air conditioning/Klimaanlag...). Dës Neierungen ënnerleien dacks *Konventionaliséierungsprozessen*, dat heescht datt dës Begrëfflechkeete fir d'éischt vun de Spriecher *akzeptéiert* musse ginn, ier se zu enger Sprooch gehéieren. Virun allem an de Beräicher vu Computer, Sport, Kosmeetik, Internet, Telefonie a Musek dauche sou Begrëffer op.

Ënner *[[Schäinanglizismus|Schäinanglizismen]]* versteet ee Wierder, déi no Englesch kléngen, mä déi et awer sou net am Englesche gëtt. Beispiller dofir sinn "Handy", "Soft-ice" oder "Swimming pool" (steet am Englesche fir privat wéi ëffentlech Schwämmen).

Déi meescht Verben, déi iwwerholl ginn, ginn einfach wéi aner lëtzebuergesch Verbe konjugéiert. Dëse Phenomeen nënnt ee *Barbariséierung*.
z.&nbsp;B. chill-*en* (vun "to chill"):
ech chillen,
du chills,
hien huet gechillt,
mir hate gechillt,
asw.

## Beispiller
* Musek
** Techno
** R'n'B
** Rock
* Kosmeetik
** Make-up
** Hoer-Spray
** After-Shave
* Computer
** Software
** Harddisk
** Scanner
** Mauspad
* Internet
** Spam
** Provider
* Sport
** Fitness
** Walking
** Joggen
** Golf
* Moud
** Jeans
** Pullover
** Jogging
* Aner Gebidder
** Sënn maachen (to make sense)
** Last-minute
** Thriller
** Manager
** Terminal
Aither

**Aither**, *Aithir* oder *Aether* ass an der griichescher Mythologie d'Persounifikatioun vum "ieweschten Himmel", de Jong vum Erebos a vun der Nyx.

Den Aither ass d'Séil vun der Welt an all neit Liewen entspréngt aus him. Hien ass déi reng *Loft*, déi d'Gëtter ootmen an an där d'Stäre schwiewen. Am Géigesaz dozou ootmen d'Mënschen *aer*.

Den Erzielunge vun den Orphiker no wieren d'Nyx an den Aither awer vun Ufank un do gewiescht: Si, d'Nuecht, gouf vum Wand, dem Aithir, befrucht an huet dunn e sëlwert Ee an de Schouss vun der Däischtert geluecht, aus deem den Eros erausgekroch koum, de Gott mat de Flilleken aus Gold, deen zwee Geschlechter huet an alles beweegt.

An dësem Ee wier als éischt uewen de Chaos an ënnen den Okeanos, den eelste Mieresgott, zesumme mat der Tethys gewiescht. Oder, no enger anerer Erzielung, wier uewen de Chaos, den eidele Raum, an ënnen d'Gaia, déi grouss Äerdgëttin gewiescht.
Pils

De **Pils**, oder *Pilsner Béier*, ass en ënnergärege Vollbéier mat staarkem Happaroma an net méi wéi 12,5 % Stammwierz. De Pils huet säin Numm vun der Stad Pilsen aus der Tschechescher Republik (tschechesch: Plzeň). De Pils ass e Lagerbéier a gëtt dowéinst dacks "Lager" genannt.
Uewerkuer

**Uewerkuer** ass eng Uertschaft an der Gemeng Déifferdeng.

## Bedeitung vum Uertsnumm
Den Uertsnumm léisst sech op d'geographesch Lag zeréckféieren. Uewerkuer läit un der Quell vun der Baach Kuer.

## Geographie
Koppen:
* Rattem

## Sport
Déi zwéi Foussballclibb CS Uewerkuer an FC Luna Uewerkuer spillen an där Uertschaft.

## Kuckeswäertes
* De Kierchtuerm vun der Uewerkuerer Kierch steet zanter dem 5. November 2002 als *Inventaire supplémentaire* op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter.
* Den Espace H2O, e fréiere Waasserbaseng, deen an eng Ausstellungshal ëmgebaut gouf.

## Kuriéises
* E Lidd vun der Band *[[Petrograd (Museksgrupp)|Petrograd]]* heescht *Uewerkuer*.
* En Instrumentalstéck vun der New Wave-Grupp *[[Depeche Mode]]* heescht *Oberkorn (It's a small town)*. D'Band war do den 30. Mäerz 1982 am *Rainbow Club* opgetrueden.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Déifferdeng
Rattem

De **Rattem**, op topographesche Kaarten och als **Ratten** ze fannen, ass eng ofgeflaacht Kopp (388,2&nbsp;m héich), am Agank vun Uewerkuer, an der Gemeng Déifferdeng, wann ee vu Bieles kënnt. Op senger Spëtz stinn Antenne vun der Coditel an den Déifferdenger Waasserbaseng.

Ongeféier an der Hallschent vum Bierg läit de fréiere Waasserbaseng den als Kulturzentrum ëmgebaut gouf an als Espace H2O am Joer 2007 seng Dieren opgemaach huet.

Op de Bierg kënnt een iwwer d*'rue Rattem*.

## Bedeitung vum Numm
Den Numm *Rattem* leet sech vum keltesche *Rhadan* of, wat sou vill bedeit wéi "klenge Bierg".

## Kuckt och
* Kuer
* Déifferdeng

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Gemeng a Stad Déifferdeng
Ariston

Den **Ariston** zu Esch-Uelzecht ass e fréiere Kino mat um éischte Stack engem Festsall, um Eck vun der *Rue Pierre-Claude* an der *Rue Zénon-Bernard*, net wäit ewech vun der Brillplaz (*Place de la Résistance*).

D'Gebai gouf tëscht 2020 an 2022 an e Kanner- a Jugendtheater vun der Stad Esch ëmgebaut.

## Geschicht
D'Gebai gouf 1960 gebaut als *Centre communal des Oeuvres paroissiales*, an deem nieft engem Kino e Bistro, e Festsall an e Konferenzsall ze fanne waren. Seng Erëffnung gouf 1962 gefeiert.

### De Kino Ariston

Den éischte Film deen am *Ariston* gewise gouf, war *[[A Nun's Story]]*.

Mam allgemenge Réckgang vun de Kinosspectateuren an den 1970er Jore goufen Zanter 1978 bal nëmmen nach Erotik-Filmer gewisen, bis datt den Ariston 1986 zougemaach huet.

De 15. Mee 1991 huet den Utopia Group d'Exploitatioun vum Kino iwwerholl, e restauréiert souwéi d'Technik op den deemolege Stand bruecht.

Am Mee 2006 huet dann den Utopia Group opgehalen a Caramba huet en iwwerholl. Am Juni 2006 gouf de Kino komplett frëschgemaach an no enger Porte ouverte den 22. Juni goung den Ariston op Nationalfeierdag nees op.

De Kino Ariston hat dunn 223 Sëtzplazen, a war mat engem Filmprojektiounsapparat fir 35&nbsp;mm-Filmer an och engem Digitalprojekter ekipéiert. Den Ecran war 12 m op 5 m grouss.

De 5. Januar 2016 huet Caramba de Kino zougemaach.

Den 23. Mee 2016 huet de Filmmécher Adolf El Assal, an de Fotograf Paulo Lobo eng Petitioun bei Change.org lancéiert fir de Kino z'erhalen.

Den 9. Januar 2019 huet den Escher Dokumentarfotograf Jan Guth 15 Fotoen iwwer de Kino Ariston mam Titel « *Eise leschte Kino. Den Ariston.* » am Kader vum *25. Salon d'auteurs* vum Photo-Club Esch an der Galerie vum Escher Theater ausgestallt, dëst als Erënnerung un den Ariston als een Escher Symbol, wéi och als Protest géint d'Opginn, an déi zu dem Zäitpunkt nach ongewëss Zukunft, vum leschten traditionelle Kino zu Esch.

### De Kanner- a Jugendtheater
Enn Mäerz 2019 huet den Escher Gemengerot annoncéiert, datt d'Stad Esch d'Gebai mam Kino wéilt kafen, fir do e Kanner- a Jugendtheater dran anzeriichten. Se wéilt och e positiven Avis ofginn, fir d'Gebai als nationaalt Monument ze klasséieren, wat dann och den 20. Dezember 2019 geschitt ass. De Kulturministère an déi national Denkmalschutzkommissioun géifen dann och d'Halschecht vun de Käschten, 2 bis 3 Milliounen Euro, bäisteieren.

2020 ass d'Gemeng fir 4,68 Milliounen Euro neie Proprietär ginn. Den Architektebüro WW+ huet d'Pläng fir d'Restauréierung gemaach, déi eng weider 15 Milliounen Euro kascht huet. Den 13. Juni 2022 war Porte-ouvert vum neie Gebai. Vu September 2022 un ass den Escher Theater fir d'Programmatioun zoustänneg.

Am neien Theatersall sinn 174 Sëtzer; d'Bün ass 10 Meter breet, och un e Kinosécran gouf geduecht. Uewenop ass e Méizwecksall, dee fir Veräinsversammlungen oder Ateliere benotzt ka ginn. Zu gudder Lescht gëtt et eng Bar am Keller, wou och Liesungen oder kleng Concerten organiséiert kënne ginn.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Kinoen

## Literatur
* Ronald Dofing: "Écran blanc." in: *d'Lëtzebuerger Land* Nr.33, 17. August 2018, S.19.
Kinosch

De **Kinosch** ass e Kino zu Esch-Uelzecht an der Lëtzebuerger Strooss an de Gebaier vun der Kulturfabrik.

De Kinosch ka professionel Digitalfilmer projezéieren. Den Ecran ass 6,50 Meter breet an 2,50 Meter héich.

De Sall huet 83 Sëtzplazen. Et kënnt ee mam Rollstull an de Sall.

## Geschichtleches
Vun 1983 un hunn d'Animateure vun der Escher Kulturfabrik e klenge Projektiounssall opgemaach, deen awer 1986 erëm huet missen zougemaach ginn, well Schied am Daach festgestallt goufen.

1999 huet de Kinossall erëm opgemaach, bis 2015 ënner der Leedung vum der Caramba s.à r.l. Zaterhier gëtt en direkt vun der Kulturfabrik géréiert.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Kinoen

## Um Spaweck
* Den aktuelle Kinosprogramm am Kinosch
Zypern

D**'Republik Zypern** (*griisch.: Κυπριακή Δημοκρατία; tierk. Kıbrıs Cumhuriyeti*) ass en Inselstaat am Mëttelmier. Zypern läit nëmmen eng 70&nbsp;km westlech vu Syrien a ronn 100&nbsp;km südlech vun der Tierkei. Domat läit Zypern zwar geographesch an Asien, gëtt awer politesch a kulturell traditionell éischter zu Europa gerechent.

D'Insel Zypern ass déi drëttgréisst Insel am Mëttelmier.

Déi fréier brittesch Kolonie gouf 1960 vu Groussbritannien onofhängeg an ass schonn nëmmen e Joer drop, 1961 an de Commonwealth agetrueden. Zanter dem 1. Mee 2004 ass d'Republik Member vun der Europäescher Unioun.

D'Republik Zypern ass en international unerkannt Land an huet *[[De jure / de facto|de jure]]* d'Souveränitéit iwwer ronn 97 % vum Territoire vun der Insel. Groussbritannien kontrolléiert déi 3 % déi Rescht bleiwen. D'Insel ass awer *[[de facto]]* a véier gedeelt:

* den Territoire (am Süde vun der Insel) deen effektiv ënner Kontroll vun der Republik Zypern ass,
* de vun den Tierken occupéierten Norde vun der Insel, dee sech selwer Tierkesch Republik Nordzypern nennt an nëmme vun der Tierkei als eegestännege Staat unerkannt gëtt,
* eng vun de Vereenten Natiounen kontrolléiert gréng Linn (Pufferzon) déi tëscht deenen zwéi Bléck läit,
* den zwou brittesche Militärbasen Akrotiri an Dekelia (*[[Englesch|en]]:* *Sovereign Base Areas*), extraterritorial Gebidder an Iwwerreschter aus der Kolonialzäit déi ënner der Souveränitéit vu Groussbritannie stinn.

## Administrativ Andeelung
Et gi 6 Bezierker:

* Bezierk Famagusta
* Bezierk Kyrenia
* Bezierk Larnaka
* Bezierk Limassol
* Bezierk Nikosia
* Bezierk Paphos

## Ekonomie
Den 1. Januar 2008 gouf Zypern Member vun der Eurozon.

## Um Spaweck

* Portal vun der Regierung
Spuenesch

D**'Spuenesch** (es: español, castellano) ass eng ibeeresch-romanesch Sprooch, mat laténgeschem, germaneschem an arabeschem Afloss.

Fir 500 Millioune Leit an 22 Länner op der Welt ass Spuenesch déi Offiziell Sprooch. Donieft gëtt Spuenesch nach a ville Länner als zweet Sprooch geschwat. D'Zuel vun de Leit, déi Spuenesch schwätze, läit bei zirka 600 Milliounen. Domat ass Spuenesch déi véiertheefegst geschwate Sprooch op der Welt, dat no Chineesesch, Hindi an Englesch.

An der ISO 639-1 gëtt d'Ofkierzung *es* benotzt an an der ISO 639-2 *spa*.

## Spuenesch oder Kastellanesch
Am Prinzip ass Spuenesch a Kastellanesch déi selwecht Sprooch. Et gëtt awer en Ënnerscheed gemaach am Gebrauch vun deenen zwee Wierder. Am Internationale gëtt d'Wuert Spuenesch gebraucht, woubäi a Spuenien selwer d'Wuert Kastellanesch geholl gëtt. All déi aner Dialekter a Spuenie falen nämlech och ënner de Begrëff *Spuenesch*.

## Geschicht

## Geographesch Verbreedung

## Spuenesch Dialekter
* Andalusesch
* Churro
* Kanaresch
* Murcianesch (panocho)
* Extremaduresch
* Amerikanescht Spuenesch
** Amazonesch
** Andino
** Karibesch
*** Kubanesch
*** Dominikanesch
*** Puertorikanesch
*** Panamesch
*** Venezuelesch
**** Maracucho
** Mëttelamerikanescht Spuenesch
** Chileenesch
** Kolumbesch (palenquero)
** Ecuatorianesch
** Mexikanesch
** Peruanesch
** Rioplatensesch
* Guinea Ecuatorial Spuenescht
* Filipinesch (chabacano)

## Klassifikatioun
* Indogermanesch (indoeuropäesch)
** Italesch
*** Romanesch
**** Italesch-occidentalesch
***** Iberoromanesch
****** Ibero-occidentalesch
******* Spuenesch

## Schreifweis an Aussprooch
*Kuckt heizou och den Haaptartikel [[Spuenesch Schreifweis an Aussprooch]]*.

D'Spuenesch Sprooch benotzt dat laténgescht Alphabet mat verschidden Diacriten *(ñ)* an Digrammen *(ch, ll).* Den Accent aigu gëtt virun allem geholl fir e bestëmmten Deel vum Wuert ervirzehiewen an ze betounen, meeschtens ass dat bei de Vokaler de Fall.

Wéinst der Schreifweis ass d'Aussprooch vun engem spuenesche Wuert ganz genee definéiert, an och ëmgedréit kann een duerch d'Héiere vun engem Wuert genee wëssen, wéi et geschriwwe gëtt.
D'Vokaler ginn och ëmmer gläich laang ausgeschwat. Si sinn op an halleflaang a mussen däitlech ausgeschwat ginn.

Am Spuenesche gi Sätz mat Froen oder Feststellungen mat 2 Froenzeechen oder 2 Ausruffzeeche geschriwwen. Den éischte steet ëmgedréit virum Saz, den aneren den normale Wee hanner dem Saz.

### Spuenescht Alphabet
D'Spuenescht Alphabet besteet aus 29 Buschtawen (26 vum romaneschen Alphabet an den *ñ*).

:A, B, C, CH, D, E, F, G, H, I, J, K, L, LL, M, N, Ñ, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z

### Grammaire
*Kuckt heizou och den Haaptartikel [[Spuenesch Grammaire]]*.

### Orthographie
*Kuckt heizou och den Haaptartikel [[Spuenesch Orthographie]]*.

## Um Spaweck

* Spanish 101 - Aussprooch a kuerz Sätz op Spuenesch
Tallinn

**Tallinn** ass d'Haaptstad an dee gréisste Séihafe vun Estland. D'Stad huet  a läit um Finnesche Golf (engem Deel vum Baltesche Mier), eng 80&nbsp;km südlech vun Helsinki.

## Kuckeswäertes
* d**Nikolaikierch'' (estn.''Niguliste kirik'') 
* d**Helleg-Geescht-Kierch* mat hire Konschtschätz aus dem spéide Mëttelalter vum [[Bernt Notke]] an dem [[Hermen Rode]]
* d*'Olaikierch*
* d'Stadhaus
* d'Parlamentsgebai
* d'[[Gilde]]-Haus (estn. *Toompea*), awer virun allem
* déi orthodox [[Alexander-Newski-Kathedral]]. (Si gouf tëscht [[1894]] a [[1900]] gebaut an der Zäit, wou Estland nach e Deel vum russeschen Zareräich war an zitt haut nach ëmmer vill Visiteuren un.)

=== An der Stad selwer ===
D'Stad *Tallinn* huet de Charakter vun enger mëttelalterlecher Alstad behal. Ronderëm d'Stad sti Festungsmauere mat vill gutt erhalenen Tierm. Et gëlle streng Bestëmmungen, wat d'Ëmwelt an d'Evakuatioun vun den Offäll ugeet an Tallinn ass als déi propperst Stad vun [[Europa (Kontinent)|Europa]] bekannt.

=== Ronderëm d'Stad ===
* Um Bord vun der Stad läit d*'Schlass Katharinental* (estn. *Kadriorg*)
* Am Quartier *Perita*, nordëstlech vum Stadkär, läit de Yachthafen, dee vun engem Nolebësch begrenzt gëtt. D'Plage donieft huet am Summer vill Visiteuren.
* Eng Ofwiesslung ass de Besuch vun der Insel [[Naissaar]] an der [[Tallinner Bucht]] no beim Festland.
* Ee Fernseetuerm (estn. *Teletorn*) mat senger Aussiicht-Plattform fir Visiteuren erlaabt eng schéin Vue op d'Stad, a bei guddem Wieder en Ausbléck bis op d'finnesch Küst.

=== Ënner UNESCO Protektioun ===
D'Alstad vu *Tallinn'' steet zanter 1997 op der UNESCO-Lëscht vum Weltierwen

## Bekannt Leit vun Tallinn (Auswiel)
* Evald Aav, Sänger
* Tony Blackplait, Punk-Rock-Sänger
* Robert Gernhardt,  Schrëftsteller
* Neeme Järvi, Dirigent
* Lennart Meri, Schrëftsteller
* Kristen Michal, Politiker
* Jüri Ratas, Politiker
* Taavi Rõivas, Politiker

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Stad Tallinn
* Statistiken iwwer Tallinn
* UNESCO-Lëscht vun de Weltierwen
* Tallinn op Wikivoyage
* Fotosgallerie
De Fluch vun der 23

**De Fluch vun der 23** ass den 18. Album aus der *[[Superjhemp]]*-Serie vum Roger Leiner a Lucien Czuga.

## Ëm wat geet et?
Nom Doud vum Poopst *Jean-Polak II.* kënne sech d'Kardineel net op e Nofollger eenegen. Do grueft ee vun hinnen eng al Reegel vum Konklav aus, no där den neie Poopst a sou engem Fall bestëmmt ka ginn, andeems den eelste walberechtegte Kardinol, de Kardinol *Opdekapp*, en Dartféil op e Globus schéisst. Getraff gëtt Luxusbuerg...

Iwwerdeems gondele op der *Näischtcroisière* de Charel Kuddel mat Famill an den Inspekter Schrobiltgen op der *MS Katzür* duerch d'Mëttelmier. D'Vakanz ass grad sou schéin, do gëtt den Tenor *Luciano Pafendalli* mat engem Messer ermuert. Nieft der Läich läit en Ziedel mat engem roude "W" drop. De Charel ass séier an de Superjhemp verwandelt an zesumme mam Schrobiltgen gesi se just nach en Onbekannte mat roudem Ëmhang an eisener Händsch entwutschen. De Schrobiltgen léisst zwar aus engem Ufanksverdacht eraus de Messerwerfer *Camillo Geetetlass* aspären, mä op där nächster Escale vun der Croisière zu Roum hu mer erëm deen ominéisen Onbekannten, deen déi Kéier den *Edmond Zwerg,* Paschtouer vun *Diddl-éng*, ermuerde wëll (dee béckt sech awer am leschte Moment, well säi Stréckel lass ass). Op engem Bam ass erëm dee roude "W". De Paschtouer, dee sech a sou Saachen auskennt, kläert eise Superheld op, datt d*'Wiechter vun der 23*, e Geheimbond, dee géint d'Kierch kämpft, de "W" als säin Zeechen erausgesicht huet, well dat den 23. Buschtaf am Alphabet ass. D'23 ass souzesoen eng mystesch Zuel.

Erëm doheem zu Luxusbuerg gi mer da gewuer, datt et keen anere wéi den *Edmond Zwerg* ass, deen zum neie Poopst gewielt gouf. An dat éischt Attentat huet u sech och him gegollt, well hie mam *Pafendalli* kuerz virum Muerd nach d'Kabinne getosch hat. Den *Nurbi* an den *Norbi* vum *Wattikanesche* Geheimdéngscht sollen den *Edmond Zwerg* elo sécher op Roum zeréckbréngen. D'Wiechter vun der 23 versichen awer ënnerwee, den neie Poopst ze "poopstnäppen", anscheinend awer fir en ze protegéieren. An de groussen Onbekannten, dee sech vu sengem Chef *Iotum* nenne léisst, ass och nach ëmmer hanner dem *Edmond Zwerg* hier.

Zur selwechter Zäit plangt eng radikal islamistesch Organisatioun en Attentat zu Luxusbuerg, wou d'Final vun „Öropa sicht de Super-President“ iwwer d'Bün goe soll. Bei dëser Geleeënheet wëlle se all *öropäesch* Staatscheffen an d'Luucht sprengen an domat ganz *Öropa* an de Chaos stierzen. Zesumme mam James Blond, dem Spioun vun der Kroun, verhënnert de Superjhemp natierlech déi zwee Pläng.

## Kuriéises
Am Album sinn zwou Fënsteren, déi net vum Superjhemp selwer futtigemaach gi sinn (am viregen Album ass dat och schonn eng Kéier virkomm). An e *[[Revue (Zäitschrëft)|Revue]]*-Lieser huet däerften eng ganz Säit selwer illustréieren.

## Personnagen am Album
*(alphabetesch Lëscht vun de Personnagen déi an der Geschicht virkommen oder ernimmt ginn)*

## Kuckt och
Marcel Reuland

De **Marcel Reuland**, gebuer de 16. Mäerz 1905 zu Iechternach, a gestuerwen an der Stad den 21. Oktober 1956, war e lëtzebuergesche Schrëftsteller.

## Liewen
De Marcel Reuland koum als éischt vun aacht Kanner vum Professer Michel Reuland (1877-1955) zu Iechternach op d'Welt. Nodeem de Papp 1921 seng Ernennung zum Schoulinspekter fir de Bezierk Lëtzebuerg krut, ass hie mat der Famill an d'Stad geplënnert. No der Première am Kolléisch huet de Marcel Reuland op de Cours supérieurs Philologie a Philosophie studéiert. Dat Studium huet en awer eréischt fäerdeggemaach, nodeem en zu Antwerpen Ekonomie geléiert hat a keng Plaz zu Lëtzebuerg fonnt hat. Dat huet hien dozou bruecht fir Literaturwëssenschaft ze léieren.  Am Mäerz 1934 huet e promovéiert; seng Léierfächer goufe Latäin a Franséisch. Wärend dem Zweete Weltkrich war hien, mat kuerzen Ënnerbriechungen, an der Industrie- an Handelsschoul um Lampertsbierg ugestallt.

## Literarescht Wierk
1969 koum *Dem Marcel Reuland sai Wierk* beim Verlag Madame-Marcel-Reuland eraus. Am Oktober 2005, mat Zäit fir dem Reuland säin 100. Gebuertsjoer, koum eng Neioplo eraus. Sou ass dem Marcel Reuland säi Wierk iwwerhaapt nees ze kréien, an dat an der "offizieller" Schreifweis.

Dem Reuland seng Schreifsprooch war eng Mëschung tëscht dem Méischtrëffer vu sengem Papp an dem Beeforter vu senger Mamm.

### Kaméidistécker
* *D'Spill vun der Bidden*
* *Op der Kirmes*
* *Gudd Noperen*
* *De Friddche muss dru gläwen*
* *De Friddche get Dokter*
* *De Märtes a seng Wonnergei*
* *D'Guckucksblummen*

### Gedichter
* *Schlofliddchen*
* *Al Haiser*

## Gielercher
*Prix de littérature 1947 
*

## Literatur
* Reuland, Marcel, 1969. Dem Marcel Reuland sai Wierk. Luxembourg: Impr. centrale, Verl. Madame M. Reuland. XV, 448 S.
* Reuland, Marcel, 2005. Dem Marcel Reuland säi Wierk. Erausgi vum Institut grand-ducal, Section des arts et des lettres. Vierwierder: Fernand Hoffmann, Pierre Schumacher. Bertrange, Rapidpress. 509 S. ISBN 2-9599954-8-1.

## Verschiddenes
* De 27. September 2005 huet d'Post an hirer Timber-Serie "Bekannte Perséinlechkeeten" een erausgi mam Marcel Reuland drop. De Kofferstéch ass vum Guillaume Broux vu Malines. De Postwäert ass 0,90 €.
* An der Stad, zu Esch-Uelzecht an zu Zolwer gëtt et eng Strooss mat sengem Numm.

## Um Spaweck
* Zwou literaresch Pärele vum Marcel Reuland
Marc Meyers

De **Marc Meyers**, gebuer de 14. November 1973, ass e Lëtzebuerger Trombonnist an zënter 2011 Direkter vum Conservatoire vun der Stad Lëtzebuerg.

## Musikalesch Karriär
Hien huet scho mat 6 Joer mat der Musek ugefaangen. Seng éischt Schrëtt am Solfège an am Piano féieren hien direkt zum Instrument, dat seng weider Karriär markéiert: d'Trombonn. No 5 Joer an der Diddelenger Museksschoul, an der Klass vu sengem Papp, dem René Meyers, huet de Marc noeneen den éischte Präis mat Distinctioun am Solfège, den éischte Präis an de Prix de capacité an der Trombonn gemaach.

Duerno huet de jonke Museker, aktive Member an der Diddelenger Stadmusek, säi Studium um Conservatoire national de région zu Metz virugefouert, ënner anerem an der Trombonneklass vum Gilles Senon, wou de Marc am éischte Joer eng Goldmedail à l'unanimité krut (1990). No der Première huet de Marc zu Köln op der Musekshéichschoul an der Klass vum Michel Becquet studéiert. Duerno hu seng musikalesch Aktivitéiten hie queesch duerch Europa (Däitschland, Frankräich, Belsch, Portugal, Holland, Italien, Russland, Slowakei) bis an Nordamerika gefouert.

Seng Relatioune mam Stater Conservatoire hunn zu engem Premier prix interrégional de trombone à l'unanimité an der Klass vum Jean-Paul Frisch, engem Prix de capacité de musique de chambre mat Distinctioun, engem éischte Präis am Jazz mat Distinctioun an och engem éischte Präis am Orchesterdirigéiere gefouert. Seng Studien an Däitschland huet hien 1997 mat engem *diplôme final de trombone* ofgeschloss.

Vun 1992 bis 1997 war de Marc Meyers Solo-Trombonnist am Harmoniesorchester vum Stater Conservatoire, am *Orchestre d'harmonie de la communauté européenne*, am *Orchestre symphonique du festival d'Echternach* an am *Orchestre symphonique des jeunes de l'union européenne* ënner der Direktioun vum Bernard Haitink. Als Solist ass de Marc och opgetrueden, ënner anerem mam *Grand orchestre des guides Belges*, der Militärmusek (Produktioun vun enger CD), dem *[[Latvian Chamber Orchestra]]*, dem *[[Ensemble Les Musiciens|Ensemble les musiciens]]*, dem *Orchestre du festival d'Echternach* an och dem *Orchestre philharmonique du Luxembourg*. Doriwwer eraus ass de Marc och Laureat vu verschiddenen internationale Concoursen.

De Marc Meyers ass Professer fir Trombonn a Kammermusek am Stater Conservatoire an zanter dem 1. September 2011 ass hien och do Direkter.

Hien ass och Grënnungsmember vum *[[Luxembourg Brass Ensemble]]*, spillt a verschiddenen Instrumentalgruppe mat an trëtt reegelméisseg als Solist op, an ass op enger CD mat barocken Originalwierker fir Trombonn ze héieren.

De Marc Meyers ass zanter dem 24. Mäerz 2021 Member vum Staatsrot zu Lëtzebuerg.

Hien war Kandidat op der DP-Lëscht am Südbezierk 2023.

## CD
* *TrombonenuasoP - Concertos pour trombone*, bei Abeille Music Distribution erauskomm (VMS108)
* *Flight of the Bumblebee*, bei Linster Studios eräuskomm (LIP CD96)
## Um Spaweck
Philippe Schwartz

De **Philippe Schwartz**, gebuer den 23. Juli 1985 zu Lëtzebuerg, ass e Lëtzebuerger Euphonium-Spiller.

## Seng musikalesch Karriär
Hien huet am Alter vun 9 Joer den Euphonium entdeckt. Ugefaangen huet seng Carrière an der Euphonium/Tuba Klass am Stater Conservatoire ënner der Leedung vum Patrick Krysatis. Nodeem de Philippe 2003 den *Éischte Präis* am Conservatoire an ee Joer drop säi Premièresexamen am Kolléisch absolvéiert hat, huet hie sech dofir decidéiert, seng Leidenschaft, den Euphonium, zu sengem Beruff ze maachen.

Vum September 2004 un, studéiert hien an der Euphonium Klass vum international renomméierten Euphonium-Pionéier Steven Mead um *Royal Northern College of Music* zu Manchester. De Philippe Schwartz huet, nieft enger Rei vu Recitallen, ënner anerem als Solist mat dem *Orchestre d'Harmonie de l'[[UGDA]]* a mam Harmonieorchester vum Conservatoire vu Lëtzebuerg gespillt. Hien ass ausserdeem Laureat vum nationalen an internationalen Concours vun der UGDA. Vun 1999 bis 2004 huet hien Euphonium am Harmonieorchester vum Stater Conservatoire gespillt an e war 2003 Member vum *International Wind Orchestra of the European Union*.

De Philippe Schwartz ass zanter 1999 Member vun der Diddelenger Musek. Säi grousst Zil ass et, nieft dem Erfolleg vu senger Solo-Carrière, den Euphonium zu Lëtzebuerg méi populär ze maachen an och d'Jugend fir dat wonnerbaart Instrument ze begeeschteren. Dëst huet en, 2003, mat der Matbegrënnung vun der éischter lëtzebuergescher Euphonium/Tuba Associatioun, dem Luxembourg Tuba Consortium schonn ugefaangen an d'Realitéit ëmzesetzen.
Däitsch

**Däitsch** (op Houdäitsch: *Deutsch / deutsche Sprache*) ass eng indogermanesch, méi genee, eng westgermanesch Sprooch.

## Klassifikatioun
D'Klassifikatioun nom Merritt Ruhlen sengem *A guide to the World's Languages* (Säit 327):
* Indo-Hittitesch
** Indo-Europäesch
*** Germanesch
**** West
***** Ostkontinental: Däitsch (ë.&nbsp;a. Jiddesch a Lëtzebuergesch)

## Offiziell Sprooch

Däitsch ass, eleng oder zesumme mat anere Sproochen, d'offiziell Sprooch (*Amtssprooch*) a follgende Länner (a Klameren d'Zuel vun de Mënschen déi Däitsch als Mammesprooch schwätzen)(vu wéini sinn déi Zuelen?):

* Däitschland (80.000.000)
* Éisträich (8.000.000)
* Schwäiz (7.000.000) inkl. Schwäizer Däitsch
* Liechtenstein (35.000)
* Lëtzebuerg (50.000) ouni Lëtzebuergesch
* Belsch (100.000)
* Namibia (40.000)
* Vatikanstad (150) inkl. Schwäizer Däitsch
* Südtiroul ë.&nbsp;a. / Italien (300.000)
* Transsylvanien ë.&nbsp;a. / Rumänien (65.000) inkl. Lëtzebuergesch
* Pecsz u.a. / Ungarn (100.000)
* Blaufuß u.a. / der Slowakei (1000)

Däitsch gëtt och vu ville Mënschen als Mammesprooch a Regiounen a Gemenge vu Frankräich, Polen, Tschechien, USA (zirka 1,1 Milliounen), Kanada, Latäinamerika (virun allem an Argentinien), Dänemark, Holland, Russland, Kasachstan, Südafrika an Australien geschwat.

Däitsch ass eng vun den offizielle Sprooche vun der Europäescher Unioun.

## Geographesch Verbreedung


Legal status of German in Europe.svg|
Legal status of German in the world.svg|


## Däitsch Dialekter

## Schreifweis an Aussprooch

### Däitscht Alphabet

### Grammaire

### Textbeispill

## Literatur
* Merritt Ruhlen: *A guide to the World's Languages. Volume 1: Classification*, Stanford University Press, 1987, Stanford, California, 433 Säiten

## Um Spaweck
Titan

**Titan** ass:

* e Mound vum Planéit Saturn: Titan (Mound)
* e cheemescht Element: Titan (Element)
* Gestalten aus der griichescher Mythologie: kuckt Titanen.
Sängerbond Museldall

De **Sängerbond Museldall** ass e weltleche Männerchouer vu Waasserbëlleg, deen zanter 1897 besteet. Säi Repertoire besteet aus Klassik, Vollekslidder, Chansons oder Schlager, déi normalerweis an der Originalsprooch gesonge ginn. D'Theaterequipe vum Veräin ass wäit iwwer d'Duerfgrenze bekannt.

## Um Spaweck
* Offiziell Webpresenz vum Sängerbond Museldall Waasserbëlleg
Fotoapparat

E **Fotoapparat** ass en optescht Gerät, mat deem ee Fotoe maache kann.

Den éischte Fotoapparat iwwerhaapt war d*'[[Camera Obscura]]*. Déi hat nach kee cheemesche Film fir d'Bildopzeechnung an amplaz vun engem Objektiv hat se just e klengt Lach. Si huet hiert Bild op eng riicht Fläch projezéiert, z.&nbsp;B. an eng grouss Këscht an där ee konnt ronderëmgoen, op eng matt Scheif oder einfach op d'Plack vun engem Dësch. Sou konnt een da ganz realistesch Zeechnunge maachen.

Déi wichtegst Baudeeler vun engem Fotoapparat sinn d'Objektiv, de Verschloss, d'Steierung an de Boîtier. Am Boîtier ass d'Féierung fir de liichtempfindlichen Negativ- respektiv Diafilm.

Bei enger *[[Digitalkamera]]* gëtt amplaz vun engem Film e liichtempfindlichen Hallefleeder-Sensor agesat. Fir gewéinlech gebraucht een do sougenannte CCD- oder CMOS-Sensoren. Dës Sensore wandelen d'Liicht dat afält jee no senger Intensitéit an elektresch Ladung ëm. Dës gëtt no der Opnam iwwer integréiert Schaltungen ausgelies, analog-digital-gewandelt, codéiert (cf. Datekompressioun) an ofgespäichert.

Fir d'Astronomie goufe grouss, méi empfindlech CCD-Sensoren entwéckelt. En plus gëtt d'Bild och zum Deel Zeil per Zeil ofgetaascht (*Scan-Techniken* Hipparcos, Raumfaart).

## Kuckt och
* Canon EOS Digital-Fotoapparaten
* Nikon F

## Um Spaweck
D'Geheimnis vun der Waliss

**D'Geheimnis vun der Waliss** ass de 7. Album aus der Superjhempserie vum Roger Leiner a Lucien Czuga.

## Ëm wat geet et ?
Well seng Fra Félicie zu Munnerëffeg am Parc Très Mal an der Kuer ass, muss de Charel Kuddel de Stot eleng féieren. Dat ass guer net sou einfach, well de Bëbee Metty flitt déi ganzen Zäit duerch d'Géigend an du quartéiert sech och nach dem Charel säi Bopa Jhéiss bei him an, dee jorelaang an Afrika verscholle gegleeft gouf.

Wéi wann dat alles net schonn duer géif goen, kritt de Charel nach iwwer säi Schongtelefon de Message, hie misst als Superjhemp dem Injustice- an Unterrechtsminister Fishstick seng Wallis bréngen, an där eppes ass, dat als Staatsgeheimnis gëllt. Déi Wallis gëtt awer direkt am Ufank vum Album vun engem Onbekannte geklaut, dee sech spéider als Member vun der *Luxusbuerger Ofgeseete Minister Partei* entpuppt. D'Zil vun deene Polit-Terroristen ass et, endlech e Luxusbuerger Minister ze stierzen, wat hinne mat dem Contenu vun där ominéiser Wallis och gelénge kéint.

## Kuriéises

* An dësem Superjhemp-Album begéint de Schrobiltgen dem Bill Schrotgen. Déi zwéi gläiche sech immens, och wat d'Virléift fir mat den Hoer erbäigezunne Wuertspiller ugeet. De Kommissär Harespel mengt do nach, datt een dee Glach dach misst eng Kéier ausnotze kënnen, "vläicht an engem aneren Album...ööö... an enger anerer Enquête!!" Dat ass awer bis haut nach net geschitt (grad sou wéineg wéi et dee laang ugekënnegte *Superketty* Album jee gouf).

## Kuckt och
Michael Cacoyannis

De **Michael Cacoyannis**, gebuer den 11. Juni 1922 als *Mikhalis Kakogiannis* zu Limassol, a gestuerwen de 25. Juli 2011 zu Athen, war en zypriotesch-griichesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.

## Filmer als Regisseur (Auswiel)
### Kino
* *[[Elektra]]* (1962) mam Irene Papas
* *[[Alexis Zorbas]]* (1964) nom Roman vum Nikos Kazantzakis) mam Anthony Quinn
* *[[The Day the Fish Came Out]]* (1967) mam Tom Courtenay a Candice Bergen
* *[[The Trojan Women]]* (1971) mam Katherine Hepburn a Vanessa Redgrave
* *[[Iphigenia]]* (1977) mam Irene Papas

### Televisioun
* *[[The Story of Jacob and Joseph]]* (1974) mam Tony Lo Bianco
## Kuckt och
*Lëscht vu Filmregisseuren

## Um Spaweck
John Carpenter

Den **John Howard Carpenter**, gebuer de 16. Januar 1948 zu Carthage, ass en amerikanesche Regisseur, Dréibuchauteur, Produzent, Schauspiller, a Filmmusek-Komponist. En ass zu Bowling Green am Kentucky opgewuess. Schonn a jonke Joren huet hien ugefaange sech fir de Film z'interesséieren.

D'Leidenschaft fir d'Musek hat hie vu sengem Papp, de Museker war. Fir bal all seng Filmer huet hien d'Filmmusek selwer komponéiert.

Mat véierzéng Joer huet hien dunn ugefaange seng éischt Kuerzfilmer ze dréien. Fir d'éischt studéiert hien op der Western Kentucky Universitéit. Duerno geet hien op Filmschoul op d'Universitéit vu Südkalifornien, wou hien op der Sektioun Kino war. Do schonn huet hie säin éischten offizielle Kuerzfilm *The Resurrection of Broncho Billy* gedréint. Dëse Film huet him säin éischten Oscar fir Kuerzfilm abruecht. Net laang drop, an den John Carpenter gëtt als Meeschter vum Grujelfilm ugesinn.

Vun 1979 bis 1984 war e mat der Schauspillerin Adrienne Barbeau bestuet an huet sech eng zweet Kéier 1990 mat der Produzentin Sandy King bestuet.

## Filmographie
### Komponist

* 1970: The Resurrection of Broncho Billy
* 1974: Dark Star
* 1976: Assault on Precinct 13
* 1978: Halloween
* 1980: The Fog
* 1981: Escape from New York 1997
* 1981: Halloween II
* 1983: Halloween III: Season of the witch
* 1983: Christine
* 1986: Big trouble in Little China
* 1987: Prince of darkness
* 1988: They live
* 1993: Body bags
* 1995: In the mouth of madness
* 1995: Village of the damned
* 1996: Escape from L.A.
* 1998: Vampires
* 2001: Ghosts of Mars

### Produzent

* 1974: Dark star
* 1978: Halloween
* 1981: Halloween II
* 1983: Halloween III: Season of the witch
* 1984: The Philadelphia experiment
* 1986: Black moon rising
* 1993: Body bags
* 2002: 

### Regisseur
#### Kuerzfilmer

* 1962: Revenge of the colossal beasts
* 1963: Terror from space
* 1969: Warrior and the demon
* 1969: Sorceror from outer space
* 1969: Gorgo versus Godzilla
* 1969: Gorgon, the space monster

#### Filmer

* 1974: Dark Star
* 1976: Assault on Precinct 13
* 1978: Halloween
* 1978: Someone's watching me (TV)
* 1979: Elvis (TV)
* 1980: The Fog
* 1981: Escape from New York
* 1982: The Thing
* 1983: Christine
* 1984: Starman
* 1986: Big trouble in little China
* 1987: Prince of darkness
* 1988: They live
* 1992: Memoirs of an invisible man
* 1993: Body bags (TV)
* 1995: In the mouth of madness
* 1995: Village of the damned
* 1996: Escape from L.A.
* 1998: Vampires
* 2001: Ghosts of Mars

### Dréibuchauteur

* 1970: The Resurrection of Broncho Billy
* 1974: Dark star
* 1976: Assault on Precint 13
* 1978: Eyes of Laura Mars
* 1978: Zuma Beach
* 1978: Halloween
* 1978: Someone's watching me
* 1980: The Fog
* 1981: Escape from New York
* 1981: Halloween II
* 1986: Black moon rising
* 1987: Prince of darkness
* 1988: They live
* 1989: Halloween V
* 1990: El Diablo
* 1991: Blood river
* 1995: Halloween VI
* 1996: Escape from L.A.
* 1998: Halloween H20
* 1999: Silent predators (TV)
* 2001: Ghosts of Mars
* 2002: Halloween resurrection
* 2004: Halloween IX

## Kuckt och
*Lëscht vu Filmregisseuren

## Um Spaweck
Mars

**Mars** ass:
* e Krichsgott aus der réimescher Mythologie: Mars (Mythologie);
* duerno genannt, de véierte Planéit an eisem Sonnesystem: Mars (Planéit);
* e Liewensmëttel- an Déierefudderproduzent: Mars Incorporated;
* de Markennumm vun engem Stéck Schockela a sengem Sortiment;
* Mars (Raumsond), Serie vu sowjetesche Raumsonden
* Mars (Schëfffaart), Deel vum Seegelschëffmast
* Mars (Gard), Gemenge am Département Gard, Frankräich
* Mars (Ardèche), Gemeng am Département Ardèche, Frankräich
* Mars (Loire), Gemeng am Département Loire, Frankräich

**Mars** ass de Familljennumm vu follgende Persounen:

* Betty Mars (1944–1989), eigentlech Yvette Baheux, Kënschtlernumm vun enger franséischer Sängerin a Schauspillerin
* Bruno Mars (* 1985), eigentlech Peter Gene Hernandez, US-amerikanesche Museker
* Frank C. Mars (1883–1934), US-amerikaneschen Erfinder vum Schokolarigel Mars
* Forrest Mars, Jr. (1931-2016), US-amerikaneschen Entreprener
* Forrest Mars, Sr. (1904-1990), US-amerikaneschen Entreprener
* Henri Coiffier de Ruzé, Marquis de Cinq-Mars (1620–1642), franséischen Höfling
* Jacqueline Mars (* 1940), US-amerikanesch Entreprenerin
* John Franklyn Mars (* 1935), US-amerikaneschen Entreprener
* Johnny Mars (* 1942), US-amerikanesche Bluesmuseker a Mondharmonikaspiller
* Kenneth Mars (1935–2011), US-amerikanesche Schauspiller a Synchronspriecher
* Laurent Mars (* 1985), belsche Vëlossportler
* Lina van de Mars (* 1979), däitsch Moderatorin a Musekerin
* Mademoiselle Mars (1779–1847; eigentlech *Anne-Françoise-Hippolyte Boutet*), franséisch Schauspillerin
* Mick Mars (* 1951), US-amerikanesche Rockgitarrist

De Virnum vu verschiddene Pesounen:
*Mars di Bartolomeo
*Mars Klein
*Mars Schmit
Superjhemp contra Superjhemp

**Superjhemp contra Superjhemp** ass de 6. Album aus der *[[Superjhemp]]*-Serie vum Roger Leiner a Lucien Czuga.

## Ëm wat geet et ?
De Charel Kuddel sëtzt gemittlech an enger Diskussiounsronn am Ëmweltministère, do gi se gestéiert vum Kaméidi vum Superjhemp, dee grad am Gaang ass, Dreck an d'Paulus ze tippen. Dem Charel bleift de Mond opstoen, well hien ass jo eigentlech de Superjhemp. Mä domat net genuch, knapps ass de Charel erëm doheem, do gesäit e seng Fra Félicie um Plaffong pechen. Den Dokter, deen direkt ugerannt koum, mengt d'Félicie wier an aner Ëmstänn. Wann de Bëbee eppes vu sengem Papp senge Superkräfte geierft huet, géif dat och erklären, firwat d'Félicie op eemol fléie kann.

Mä zeréck bei den Dreck: den Dag drop gëtt de Superjhemp dobäi erwëscht, wéi en Dreck an d'Escher Brëll-Strooss tippt. An de Prënz Luc beklot sech, e géif vum Superjhemp erpresst ginn, dee weiderfuere wéilt, d'Land mat Dreck zouzetippen, wann de Prënz net zu Gonschte vum Filip von Filoux op säin Troun verzichte géif. De Charel Kuddel ass déck besuergt, wat do am Numm vu sengem Alter Ego geschitt, a beschléisst als Superjhemp bäi de Prënz op Koma-Bierg ze fléien, fir e vu senger Onschold z'iwwerzeegen. Dee gleeft him och, mä d'Koma-Bierger-Bierger, déi de Superjhemp an der Luucht gesinn haten, stiermen d'Schlass fir hire Prënz aus där schäinbarer Gefor ze retten. De Superjhemp muss sech duerch d'Bascht maachen an e kënnt sou duerch e Geheimgank vum Schlass am onbewunnten Uert Caltöville eraus. Wéi en do duerch eng Fënster luusst, gesäit en de Filip von Filoux um falsche Superjhemp bastelen, dem Robojhemp. Well de Superjhemp (dee richtegen) kee Kachkéis méi huet, kann e kuerfristeg ausser Gefecht gesat ginn.

Dëst gëtt dem Filip von Filoux d'Geleeënheet, mat senger zweeter Kreatioun, dem Ris Eikling a sengem déidlechen Ozonestral, beim Prënz Luc opzedauchen an do seng Fuerderung nom Troun mat nach méi Nodrock virzedroen. De richtege Superjhemp wëll zwar a leschter Sekonn nach zu Hëllef kommen, mä de falsche Superjhemp fänkt en an der Lut of an et kënnt zu engem Kampf op Liewen an Doud, deem dee richtege Superjhemp awer net sou richteg gewuess schéngt. Do daucht op eemol nach en drëtte Superjhemp op a gräift och an de Kampf an. Ass dat e Kolleeg vum richtege Superjhemp, oder nach e Roboter, wéi schonn de Robojhemp an de Ris Eikling?

## Kuriéises
Gläich dräi Superjhempen an engem Album, ma wann dat net kuriéis genuch ass!

## Kuckt och