open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Doris Hart

D**'Doris Hart**, gebuer den 20. Juni 1925 zu St. Louis am Missouri, a gestuerwen den 29. Mee 2015 zu Orlando a Florida, war eng US-amerikanesch Tennisspillerin.

Si war an den 1940er an an der éischter Hallschecht vun den 1950er Joren aktiv, a war laang d'Nummer 1 op der Welt. Si ass eng vun de bis ewell just 3 Tennisspillerinnen, déi an alle Kombinatiounen (Simple, Double, Gemëschten Double) alle 4 Grand Slam-Turnéiere gewonnen huet.

## Um Spaweck
Eenzuel

D**'Eenzuel** (oder **Singular**, vum lat. *(numerus) singularis* „wat an der Eenzuel steet“, ofgeleet vu lat. *singulares* „eenzeg“; ofgekierzt ***sg.***), ass an der Grammaire eng Bezeechnung fir en Numerus, deen "(genee) een", oder och eppes, wat een net ziele kann, ausdréckt. De Contraire ass d'Méizuel (oder Plural).

## Eenzuel bei Artikelen

## Eenzuel bei Substantiver
### Eenzuel am Lëtzebuergeschen

## Besonnesch Fäll
E Substantiv, dat nëmmen an der Eenzuel gebräichlech ass (*Uebst*, *Reen*, *Sand, …*), gëtt Singularetantum genannt. Eent dat just an der Méizuel gebraucht gëtt (*Leit, Onkäschten, Véi*, …) ass e Pluraletantum.

Heiansdo steet e Verb am Singular, obwuel de Sujet am Fong e Plural verlaange géif (z.&nbsp;B. *Bei him *ass* Happ a Malz verluer*); kuckt: Singularis materialis.

## Literatur
Glacëläffel

E **Glacëläffel** ass e spezielle Läffel fir Glace a Bullen ze formen an ze zerwéieren.

Glacëläffele hu gewéinlech d'Form vun enger Hallefkugel a kënne verschidde Gréissten hunn, jee nodeem wéi déck d'Bull soll ginn.

Fir d'Bull aus der Form erauszekréien hu Glacëläffelen entweeder eng Zort Kraz laanscht de Bord, deen iwwer eng Pëtz um Still beweegt gëtt, oder soss e Mechanismus, deen déi zesummegeschäerte Glace vum Bord vum Läffel lassléist, oder awer, wat méi seelen ass, se kënnen iwwer eng Batterie am Still liicht gehëtzt ginn, sou datt d'Glace, déi a Kontakt mam Läffel ass, leefeg gëtt an d'Bull op déi Manéier liicht aus der Läffelform erauskënnt.

## Um Spaweck
Donatien Alphonse François Marquis de Sade

Den **Donatien-Alphonse-François, Marquis de Sade**, gebuer den 2. Juni 1740 zu Paräis, a gestuerwen den 2. Dezember 1814 zu Charenton-Saint-Maurice bei Paräis, war e franséischen Adelegen aus dem Haus Sade.

Hie gouf bekannt duerch seng pornographesch, kierchefeindlech a philosophesch Romaner, déi e meeschtens déi Zäit, wéi en am Prisong souz, geschriwwen huet.

Hien huet dat, wat de Sigmund Freud 130 Joer méi spéit mat senger Eros-an-Thanatos-Theorie beschriwwen huet, déi en Zesummenhank tëscht dem Doudesdriff an dem Liewensdriff opstellt, a senge Romaner *Juliette* und *Justine* explizit ënnersicht an erausgestallt.

De Begrëff *[[Sadismus]]* gouf vu sengem Numm ofgeleet.

## Literatur
* Philippe Sollers, *Sade contre l'Être Suprême*, précédé de *Sade dans le Temps*; Paräis (Quai Voltaire), 1989; am Täschebuch 'folio'/Gallimard 1996 rééditéiert.
* Gonzague Saint Bris, *Marquis de Sade: l'ange de l'ombre*; Paräis (Télémaque), 2013.
* Michel Onfray, *La passion de la méchanceté - Sur un prétendu divin marquis*; Paräis (Autrement), 2014.

## Filmer
* 1930: L’age d’or
* 1966: Marat/Sade
* 1968: Marquis de Sade
* 1969: Das ausschweifende Leben des Marquis de Sade
* 1969: Die Jungfrau und die Peitsche (De Sade 70)
* 1970: Eugenie
* 1975: Die 120 Tage von Sodom
* 1977: Cruel Passion
* 1989: Marquis de Sad
* 1996: Dark Prince
* 2000: Sade
* 2000: Quills – Macht der Besessenheit
* 2005: Sílení

## Um Spaweck
Théodore Witry (Professer)

Den **Théodore Witry**, gebuer de 6. Mäerz 1839 zu Rolleng (Miersch), a gestuerwen den 10. Januar 1910 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Professer.

Den T. Witry, deen zënter 1864 3. Repetent am Athenäum war, huet 1865 säin Doktorat (Spezialitéit Däitsch) zu Lëtzebuerg gemaach. Vun 1864 u war hien 1. Repetent am Athenäum, wou hie seng Nominatioun als Professer am Joer 1869 krut.

1878 gouf hien Direkter am Iechternacher Kolléisch an 1879 am Dikrecher Kolléisch.

1881 gouf hien « Ober-Inspektor » (inspecteur principal) vun de Primärschoulen.

Zesumme mam Ernest Feltgen an dem Edmond Joseph Klein war den Th. Witry ee vun den Initiatore vun der Grënnung, am Joer 1904, vun der « Société d'Hygiène sociale et scolaire » (Verein für Volks- und Schulhygiene).

## Publikatiounen
* *Zum deutschen Unterricht in unsern Schulen.* In: Programm, herausgegeben am Schlusse des Schuljahres 1874-1875 / Königlich-Grossherzogliches Athenäum zu Luxemburg = Programme, publié à la clôture de l'année scolaire 1874-1875 / Athénée royal grand-ducal de Luxembourg. Luxembourg: P. Bruck, 1875, S. 3-35.
* *La situation de l'enseignement primaire dans le Grand-Duché de Luxembourg: pendant la période de 1815 à 1900.* Luxembourg: Impr. de la Cour V. Bück, 1900, 187, IV S. (= Statistique historique du Grand-Duché de Luxembourg, 14).

## Quellen
* Heuertz, F., 1922. *Le personnel de l'enseignement moyen ou secondaire du Grand-Duché de Luxembourg 1839-1922 (1er août).* Programme du Gymnase de Luxembourg 1921-1922: I-VIII, 1-79 S. [Théodore Witry: S. 77].
* Blum, M., 1981. ‘’Bibliographie luxembourgeoise ou catalogue raisonné de tous les ouvrages ou travaux littéraires publiés par des Luxembourgeois ou dans le Grand-Duché actuel de Luxembourg. Première partie: Les auteurs connus.’’ Nouvelle édition, complétée, avec introduction et index analytique, par Carlo Hury. First published 1902-1932. Reprinted 1981. Kraus International Publications, München, vol. 2: M-Z, 700 p. [Théodore Witry: S. 598].
Fahd ibn Abd al-Aziz

De **Fahd ibn Abd al-Aziz** (arabesch: فهد بن عبد العزيز آل سعود), gebuer 1921 oder 1923 zu Riad an och do den 1.&nbsp;August 2005 gestuerwen, war vum 13. Juni 1982 bis zu sengem Doud Kinnek vu Saudi-Arabien.

Hie war den eelefte Jong vum Staatsgrënner Abd al-Aziz ibn Saud a senger sechster Fra, der Hasa bint Sudairi.

1953 gouf hie vu sengem Papp zum Ausbildungsminister ernannt. 1962 gouf en Innenminister, an 1967 Delegéierte Premierminister.

De 25. Mäerz 1975 gouf de Kinnek Faisal vu sengem Neveu Faisal ibn Musa‘id ermuert. De Chalid ibn Abd al-Aziz gouf dem Faisal säin Nofollger, an de Fahd gouf an de leschte Jore vum Kinnek Chalid senger Herrschaft De-facto-Premierminister.

De Fahd war fënnefmol bestuet an hat néng Jongen a fënnef Meedercher.

## Um Spaweck
Fernando Pessoa

De **Fernando Pessoa**, gebuer den 13. Juni 1888 zu Lissabon, an och do den 30. November 1935 gestuerwen; mam ganzen Numm *Fernando António Nogueira de Seabra Pessoa*, war e portugiseschen Dichter, Schrëftsteller a Geeschteswëssenschaftler. Hien huet haaptsächlech ënner de Pseudonymer **Alberto Caeiro**, **Ricardo Reis**, **Álvaro de Campos** a **Bernardo Soares** publizéiert.

De Pessoa gëllt nom Luís de Camões als bedeitendste Lyriker aus dem Portugal; hien ass ee vun de wichtegsten Dichter a portugisescher Sprooch an hie gehéiert zu de bedeitendsten Auteure vum 20. Joerhonnert.

## Wierk
Zu Liefzäiten huet de Pessoa wéineg Unerkennung fonnt. Wéi e gestuerwen ass, huet en eng Tru mat 24.000 onpublizéierte Textfragmenter hannerlooss: Prosa, Dichtungen, Skizze vun Theaterstécker, an och politesch a soziologesch Texter.

Säi *Livro Do Desassossego* ("Buch vun der Onrou") gëtt als seng wichtegst Prosaaarbecht ugesinn.

## Literatur
* Ángel Crespo: *La vida plural de Fernando Pessoa.* Barcelona: Seix Barral 1988. (dt.: *Fernando Pessoa. Das vervielfältigte Leben.* Zürich Ammann 1996.)
* Robert Bréchon: *Etrange étranger.* Paris 1996.
* João Gaspar Simões: *Vida e obra de Fernando Pessoa.* Lisboa 1991.
* Burghard Baltrusch: *Bewusstsein und Erzählungen der Moderne im Werk Fernando Pessoas*. Lang, Frankfurt 1997, ISBN 3-631-31406-X.
* Antonio Tabucchi: *Wer war Fernando Pessoa?* Carl Hanser, München 1992, ISBN 3-446-16462-6.

## Um Spaweck

* Casa Fernando PessoaMuseum zu Lissabon
Larry David

De **Lawrence Gene** "**Larry**" **David**, gebuer den 2. Juli 1947, ass en US-amerikanesche Stand-Up-Komiker a Schauspiller.

## Um Spaweck
Dipendra

Den **Dipendra Bir Bikram Shah Dev**, gebuer de 27. Juni 1971 zu Kathmandu an och do de 4. Juni 2001 gestuerwen, war 3 Deeg laang, als Nofollger vu sengem Papp Birendra, Kinnek vum Nepal.

Den offizielle Berichter vum Nepal no, huet den Dipendra e groussen Deel vu senger Famill ermuert a sech dunn och an de Kapp geschoss. Hie louch dräi Deeg am Koma ier hien un de Follge vu sengen uerje Blesse verscheet ass. Wärend dësen dräi Deeg war hie Kinnek vum Nepal. Säi Monni Gyanendra gouf säin Nofollger. 

No engem Sträit soll den Dipendra, ënner anerem, säi Papp de Kinnek Birendra, seng Mamm d'Kinnigin Aiswarya, seng Gesëschter de Prënz Nirajan an d'Prinzessin Shruti, säi Monni de Prënz Dhirendra a seng Tattaen d'Prinzessinne Sharada a Shanti erschoss hunn. Déi Thees gëtt awer vu villen Nepali ugezweifelt.

## Um Spaweck
* ''Le parricide royal ébranle le Népal'' op liberation.fr
Heather Sears

D**'Heather Christine Sears**, gebuer den 28. September 1935 zu London, a gestuerwen den 3. Januar 1994 zu Hinchley Wood am Surrey, war eng englesch Film- an Theaterschauspillerin.

Si huet a bedeitende Filmer matgespillt, wéi *[[Room at the Top]]* (1959) vum Jack Clayton mat der Simone Signoret an dem Laurence Harvey an *[[Sons and Lovers]]* (1960) vum Jack Cardiff.
## Filmographie
#### Kino
* 1955: *[[Touch and Go]]* - Regie: Michael Truman - Haaptacteuren: Jack Hawkins, Margaret Johnston 
* 1956: *[[Dry Rot]]* - Regie: Maurice Elvey 
* 1957: *[[The Story of Esther Costello]]* - Regie: David Miller - Haaptacteuren: Joan Crawford, Rossano Brazzi 
* 1959: *[[Room at the Top]]* - Regie: Jack Clayton - Haaptacteuren: Simone Signoret, Laurence Harvey 
* 1959: *[[Siege of Pinchgut]]* - Regie: Harry Watt - Haaptacteuren: Aldo Ray, Neil McCallum 
* 1960: *[[Sons and Lovers]]* - Regie: Jack Cardiff - Haaptacteuren: Trevor Howard, Mary Ure 
* 1962: *[[The Phantom of the Opera (Film 1962)|The Phantom of the Opera]]* - Regie: Terence Fisher - Haaptacteuren: Herbert Lom, Edward de Souza 
* 1964: *[[Black Torment]]* - Regie: Robert Hartford-Davis - Haaptacteuren: John Turner, Peter Arne 
* 1964: *[[Saturday Night Out]]* - Regie: Robert Hartford-Davis - Haaptacteuren: Bernard Lee, Erika Remberg 
 
## Um Spaweck
Jeff Garlin

De **Jeffrey Todd** "**Jeff**" **Garlin**, gebuer de 5. Juni 1962 zu Chicago, Illinois, ass en US-amerikanesche Stand-Up-Komiker a Schauspiller.

## Liewen

## De Schauspiller

## De Synchronspriecher
De Garlin ass Synchronspriecher an enger ganzer Rei Pixar-Filmer, dorënner Cars 2, Toy Story 3, Toy Story 4 a WALL-E.

## Um Spaweck
Théodore Witry

* Théodore Witry (1839-1910), lëtzebuergesche Professer a Schoulinspekter;
* Théodore Witry (1871-1947), lëtzebuergeschen Nervendokter.
Eisebunnssignal

D**'Signaler op der Eisebunn** si visuell Zeechen déi zu de Sécherheetsanlage vun der Eisebunn gehéieren. Et ass en Informatiounssystem fir den Zuchchauffer, fir him mat Hëllef vu Form- oder Liichtsignaler vu verschiddene Faarwen oder Kombinatiounen déi laanscht d'Gleis stinn oder op sengem Informatiounsschierm an der Lokomotiv ugewise ginn, all déi Informatiounen ze ginn, déi hie brauch fir seng Vitess unzepassen oder eng net virgesinnen Halt ze maachen. Do kommen eventuell Informatioune fir eng Richtung unzeweisen an déi de Convoi soll fueren derbäi, oder iwwer d'elektresch Traktioun asw. D'Eisebunnssignalisatioun ass deemno e Basiselement vun der Sécherheet am Eisebunnsverkéier a se gëtt normalerweis a Verbindung mat engem Zuchsécherungssystem ofgeséchert. Liichtsignaler kënne mat Hëllef vu Relais- an elektronesche Stellwierker gesteiert ginn.

## Geschicht
Déi éischt Signaler, si wéi d'Zich net méi op Siicht konnte fueren, well d'Vitessen ze grouss waren an d'Bremsweeër ze laang goufen net méi duergaangen a sou goufen du fix Signaler laanscht d'Gleiser opgestallt fir dem Lokomotivführer op déi Aart a Weis am Viraus Informatiounen iwwer d'Streck ze ginn. Dat waren am Ufank bis ongeféier an d'Mëtt vum 19. Joerhonnert ganz einfach codéiert Signaler a Form vun enger Bull, engem Zylinder oder engem Konus déi mat Hëllef vun engem Seel an enger Pulli laanscht e Potto eropgezunn goufen a sou scho vu wäitem ze gesi waren. No an no goufen déi éischt Signaler mat flaache Signaler ersat déi de selwechten Ëmrëss haten (Krees, Véiereck, Dräieck), an déi uewen op engem Potto op enger vertikaler Achs festgemaach waren a mat där se konnten ëm 90 Grad gedréint ginn, an dann net méi ze gesi waren, fir sou d'Signal *op*zemaachen. Fir datt se am Nuetsbetrib siichtbar waren, goufe se mat Lanteren ekipéiert, déi hanner dem Panneau stoungen a wann d'Signal op war, wäiss geliicht hunn. An de meeschte Länner gouf dat rout Liicht wat gutt vu wäitem z'erkennen ass, als Haltsignal gebraucht a vun ongeféier 1885 un gouf a Frankräich e gréngt Liicht gebraucht fir e Ralentissement virzeschreiwen. Aner Länner wéi Lëtzebuerg gebrauchen dofir e gielt an e gréngt fir d'fräi Faart (gëllt net fir Rangéiersignaler wou blo a wäiss gebraucht gëtt). A Länner wou riets gefuer gëtt stinn d'Signaler riets vum Gleis a Faartrichtung an do wou lénks gefuer gëtt lénks, mat Ausnam vun de banaliséierte Strecken. Bei villen neie Signalisatiounen op banaliséierte Strecke gëtt dat net méi sou praktizéiert a si stinn do fir déi zwee Gleiser op der selwechter Säit a Faartrichtung.

## Kuckt och
*Diks
## Um Spaweck
* Informatiounssäit iwwer de lëtzebuergesche Signalsystem.
Saskatchewan

De **Saskatchewan** ass eng Provënz am Süde vum Kanada. De Saskatchewan gehéiert zanter dem 1. September 1905 zu der Kanadescher Konfederatioun. Den Numm kënnt vum Saskatchewan River, dat sengersäits vu *Kisiskatchewani Sipi*, e Wuert aus der Sprooch vum Indianerstamm vun de Cree, hierkënnt, an dat *Floss dee séier leeft* bedeit.

## Geographie
De Saskatchewan grenzt am Norden un d'Nordwest-Territoiren, am Süden un d'US-Bundesstaaten North Dakota a Montana, am Westen un Alberta an am Osten u Manitoba.

Saskatchewan ass mat 651.036&nbsp;km² ongeféier sou grouss wéi Frankräich, d'Benelux-Staaten an d'Schwäiz zesummen, huet knapps 1 Millioun Awunner an deemno nëmmen eng Bevëlkerungsdicht vun 1,6 Awunner pro km² (2006). 13,2 Prozent vun den Awunner sinn Indianer oder Mëschlengen (2001). Saskatchewan huet deemno vun alle kanadesche Provënzen de gréissten Undeel vun Indianer an der Gesamtbevëlkerung.

### Gréisst Stied
Déi gréisst Stied sinn (a Klammeren d'Awunnerzuel am Joer 2011):
* Saskatoon (222.189)
* Regina (193.100)
* Prince Albert (35.129)
* Moose Jaw (33.274)
* Yorkton (15.669)
* Swift Current (15.503)
* North Battleford (13.888)
* Estevan (11.054)

## Ekonomie
De Banken- a Versécherungsekteur (17%), sou wéi och Pëtrol an Äerdgas (13%), sinn déi Branchen, déi am meeschten Ëmsaz maachen. Am Weste vun der Provënz si grouss Äerdgasfelder. D'Landwirtschaft, d'Fëscherei an d'Juegd maachen nëmme 6,5% vum PIB aus, obwuel e groussen Deel vun der Provënz aus Bëscher an Akerland besteet.

## Biller

Image:Saskatoon Skyline Night.jpg|Bléck op d'Skyline vu Saskatoon
Image:Saskatchewan River Bridge.jpg|De Saskatchewan River
Image:Petroglyph View.JPG|Vue op de St. Victors Petroglyph Provincial Park


## Um Spaweck
* www.gov.sk.ca (Offiziell Homepage)
Tiananmen-Plaz

D**'Tiananmen-Plaz**, och *Plaz (vun der Paart) vum Himmlesche Fridden* (chineesesch: 天安门广场; Tiān'ānmén Guǎngchǎng; 天安門廣場), ass eng Plaz am Zentrum vu Peking.

Si huet hiren Numm vun der Tian'an Men (天安门), der Paart vum Himmlesche Fridden, déi op hirer Nordsäit an d'Verbuede Stad féiert. D'Plaz ass 39,6&nbsp;ha grouss an et passe bis zu enger Millioun Leit drop. Bis 1911 war se net ëffentlech zougänglech.

Am Weste vun der Plaz steet de Grousse Palais vum Vollek an am Osten de Chineeseschen Nationalmusée. Op der Südsäit steet zënter 1976 e Mausoleum, an deem déi konservéiert Läich vum Mao Zedong, deen dat Joer gestuerwe war, ausgestallt gëtt.

## Gebaier

## Evenementer
* 4. Mee 1919: Beweegung vum véierte Mee. China kritt am Traité vu Versailles déi fréier däitsch Pachtegbidder an der Provënz Shandong net erëm; dës ginn e japanescht Protektorat. Iwwer 3.000 Studenten hunn op der Tiananmen-Plaz dergéint demonstréiert.
* 4. Abrëll 1976: Den Tian'anmen-Tëschefall. Dausende vu Leit protestéiern dergéint, datt d'Police iwwer Nuecht Blummen a Gerben ewechgeholl hat, déi se zu Éiere vum verstuerwene Ministerpresident Zhou Enlai dohigeluecht haten. Dës friddlech Manifestatioun gouf vu Police a Militär opgeléist.
* 4. Juni 1989: D'Tiananmen-Massaker war dat bluddegt Enn vu Protester vun der chineesescher Demokratiebeweegung op der Tiananmen-Plaz, bei deem jee no Schätzungen tëscht 300 an 3000 Mënschen doudtgemaach goufen, allerdéngs net op der Tiananmen-Plaz selwer.

## Um Spaweck

* Tiananmen Square
Étienne Heuschling

Den **Étienne Heuschling**, gebuer de 6. Abrëll 1762 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 29. August 1847 zu Bréissel, war e lëtzebuergesch-belsche Jurist a Philolog.

Hien huet säi Secondaire am Stater Kolléisch, deemools *Collège royal [[Maria-Theresia vun Éisträich|thérésien]]* genannt, gemaach.

1782 ass en zum Professer am *Collège-internat royal de Namur* genannt ginn. Kuerz duerno ass en dann awer op Louvain eng Lizenz am Droit maache gaang.

Dunn huet hien zu Roum orientalesch Sprooche studéiert; a 1788, no engem Concours an deem e ganz gutt ofgeschnidden hat, krut hien e Léierstull an der orientalescher Sprooch *Syriaque* op der Theologescher Akademie déi un der Sapienza-Universitéit gekoppelt war.

Zeréck an den Éisträicheschen Nidderlanden huet hien, vu 1790 un, Hebräesch um *[[Collegium Trilingue|Collège des Trois Langues]]* vu Louvain enseignéiert. Hie war souguer dee leschte Professer um Collège des Trois Langues, wéi dës 1517 gegrënnt Institutioun am Kontext vum franséische Regime 1797 ofgeschaf gouf.

Hien huet sech bestuet an ass op Bréissel wunne gaangen, wou en eng Zäitchen an der *École centrale* vum Departement Dyle *grammaire générale*-Coursë ginn huet.

Vun 1806 un huet hien op der *[[École de droit de Bruxelles]]*, déi grad just am Kader vun der *[[Napoléon Bonaparte|Université impériale]]* gegrënnt gi war, als Professeur *suppléant* Coursë ginn.

1817 gouf hien uerdentleche Professer fir Droit op der Université d'État de Louvain, déi grad vum hollännesche Pouvoir - nieft den Universitéite vu Léck a vu Gent - gegrënnt gi war.

## Literatur
* *Biographie générale des Belges morts ou vivants.* G. Deroovers, Bruxelles 1850, 264 S. [Heuschling (Etienne): S. 216]. https://books.google.lu/books?id=R08_AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Biographie+générale+des+Belges+morts+ou+vivants&hl=fr&sa=X&ei=jgV0VbaABoG2UYa5g5AK&ved=0CBkQ6AEwAQ#v=onepage&q=Biographie%20générale%20des%20Belges%20morts%20ou%20vivants&f=false
* Nève, Félix, 1848. *Étienne Heuschling et les derniers temps de l'enseignement de l'hébreu au collège des Trois-Langues.* Annuaire de l'Université catholique de Louvain, 12e année, S. 274-320 [Biographie Heuschling: S. 302-320]. https://books.google.lu/books?id=4SkGAAAAQAAJ&pg=PA274&lpg=PA274&dq=%22Étienne+Heuschling+et+les+derniers+temps+de+l%27enseignement+de+l’hébreu+%22&source=bl&ots=3-gp4wgD0L&sig=mbUJ4Kdm8U3v83A5m2UiBnJc_rM&hl=fr&sa=X&ei=qwd0VYKOD8WBU_rzgOAJ&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Étienne%20Heuschling%20et%20les%20derniers%20temps%20de%20l'enseignement%20de%20l’hébreu%20%22&f=false
* Neyen, Auguste, 1860. *Biographie Luxembourgeoise. Histoire des hommes distingués originaires de ce pays considéré à l'époque de sa plus grande étendue ou qui se sont rendus remarquables pendant le séjour qu'ils y ont fait.* Tome 1. Luxembourg, P. Bruck, 480 S.	[Heuschling, Etienne: S. 246-247].
Jemaine Clement

De **Jemaine Atea Mahana Clement**, gebuer den 10. Januar 1974, ass en US-amerikanesche Stand-Up-Komiker a Schauspiller.

## Um Spaweck
Fatz

Eng **Fatz** ass e wäitleefeg gebrauchte Begrëff, deen allgemeng e klengt Stéck vun engem dënne Material bezeechent, meeschtens Stoff oder Pabeier. D'Wuert huet dobäi awer eng ofwäertend Bedeitung, well et de knaschtegen oder ofgerappte Charakter vum Objet ervirhieft. Ee Beispill ass eng Botzfatz (oder *Lomp*): e Stéck Stoff, dat geholl gëtt fir ze Botzen.

De Begrëff kann och pejorativ fir eng Fra gebraucht ginn an huet sech och als verstäerkt Negatioun duerchgesat (z.&nbsp;B.: „et huet mer kee Fatz gehollef“).
Kapell Giwenech

D**'Kapell zu Giwenech** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Regioun Iechternach Saint-Willibrord, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Rouspert-Mompech gehéiert. 

Se steet zu Giwenech matzen am Centre pénitentiaire de Givenich an ass doduerch der Allgemengheet net zougänglech.

Zur Par Mompech hunn ausser der Kapell vu Giwenech och nach d'Kierch vu Mompech gehéiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Iechternach, Ënnersauer, Jonglënster, Konsdrëf


Kapelle Givenich 02.jpg|D'Kapell vun Norde gesinn
Kapelle Givenich 03.jpg|D'Kapell vun Oste gesinn
Statu Giwenech.jpg|Hellegestatu bei der Kapell
Robert Brian Wilson

De **Robert Brian Wilson**, gebuer den 8. Mäerz 1962 zu Cerritos a Kalifornien, ass en US-amerikanesche Filmschauspiller.

## Filmographie
### Kino
* 1984: *Silent Night, Deadly Night* - Regie: Charles E. Sellier Jr.
### TV
* 1984-1991: *Santa Barbara* - (TV-Serie) - (14 Episoden)
* 1985: *Matt Houston* - (TV-Serie)
* 1987: *Houston Knights* - (TV-Serie)
* 1989: *Knots Landing* - (TV-Serie)
* 1990: *Generations* - (TV-Serie)
* 1990: *Gunsmoke: The Last Apache*- (TV-Film) 
* 1992: *Jake and the Fatman* - (TV-Serie)

## Um Spaweck
Joseph Glesener

De **Joseph Glesener**, gebuer de 17. Mee 1862 zu Wolz, a gestuerwen den 12. Mee 1935 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Industriellen.

De Joseph Glesener war de 7. Januar 1907 deen éischten, deen zu Lëtzebuerg e Fürerschäin kritt huet.

## Gielchen
*
Chris Hardwick

De **Christopher Ryan** "**Chris**" **Hardwick**, gebuer den 23. November 1971 zu Louisville, Kentucky, ass en US-amerikanesche Stand-Up-Komiker a Schauspiller.

## Um Spaweck
Jean Neven

De ** Jean Neven**, gebuer de 16. Mee 1916 zu Dikrech a gestuerwen den 2. November 1944 zu Vlissingen, war e lëtzebuergesche Member vum Commando Kieffer a war bei der Operation Overlord de 6. Juni 1944 op Sword Beach derbäi.

Säi Brudder Antoine Neven war och beim Commando Kieffer a bei der Landung an der Normandie derbäi.
Félix Jungblut

De **Félix Jungblut**, gebuer den 12. Januar 1898 um Lampertsbierg, a gestuerwen de 7. Juni 1988, war e lëtzebuergesche Botaniker a Mykolog.

De F. Jungblut huet 1918 als « aide-chimiste » am Chimieslaboratoire vun der Dummeldenger Schmelz (Arbed) ugefaangen, wou hien et am Laf vu senger Carrière bis zum « Chef de laboratoire » (Chimie, Metallurgie) bruecht huet an als « Chef de service » am Joer 1963 an d'Pensioun goung.

De F. Jungblut war Member vun der Section des sciences vum Institut grand-ducal (membre correspondant 1952, membre effectif 1958). 1946 gouf hie Member vun der SNL; vun 1953 bis 1954 a vun 1963 bis 1965 war hie Sekretär, a vun 1976 bis 1980 Vizepresident vum Veräin.

De Jungblut huet sech fir d'éischt fir Botanik intresséiert a sech duerno op d'Pilze spezialiséiert. Seng Publikatiounen decken dës zwee Gebidder of, doniewent huet hien awer och Artikele publizéiert, déi mat sengem Beruff ze dinn haten. Eng Gesamtlëscht vu senge Publikatiounen ass am Noruff, deen de Léopold Reichling an den « Archives » vun der « Section des sciences » publizéiert huet, ze fannen.

## Literatur
* Leydenbach, Théo, 1988. *Institut grand-ducal: Hommage à Félix Jungblut †.* Luxemburger Wort 1988, Nr. 302 (31. Dezember), S. 5.
* Massard, J.A., 1990. *[http://massard.info/pdf/SNL_1990_091_005_214corr.pdf La Société des Naturalistes Luxembourgeois du point de vue historique.]* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois, 91 (1990), S. 5-214 [F. Jungblut: S. 162].
* Massard, J.A., 2015. *[http://massard.info/pdf/Massard_2015_5-302_add.pdf La Société des naturalistes luxembourgeois de 1890 à 2015.]* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 116, S. 5-302 [F. Jungblut: S. 195-198-151].
* Reichling, L., 1989. *Félix Jungblut, 1898-1988.* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois, 89 (1989), S. 3-6. http://www.snl.lu/publications/bulletin/SNL_1989_089_003_006.pdf
* Reichling, L., 1995. *Félix Jungblut (12.1.1898 - 7.6.1988).* Archives de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques, 41 (1985-1994), S. 35-41.
Silphium perfoliatum

D**'Duerchwuesse Silphie** (*Silphium perfoliatum*) ass eng Planz aus der Famill vun den Asteraceae, déi an Nordamerika heemesch ass. Et ass eng ausdauernd Planz déi all Joer blitt. Wéinst hirer grousser Produktioun vu Biomass ass geplangt si an der Landwirtschaft als Energieplanz ze kultivéieren.

## Beschreiwung
D'Duerchwuesse Silphie ka bis 3 Meter grouss ginn. Hir Blieder si gezackt, ongedeelt, lanzettfërmeg, si sti géigestänneg um véierkantege Still a si behoert. Opfälleg sinn déi Blieder déi jee zu zwee um Still sëtzen a sou e klenge Becher formen, an deem sech Reewaasser an och Da sammelt. Am Englesche gëtt d'Planz duerfir och nach *cup plant* (Becherplanz) genannt. Déi Duerchwuesse Silphie kann hire Waasserproviant an Drécheperioden ausnotzen an ass sou un de Wuesstum op dréchene Standuerter ugepasst. D'Bléiekäpp si 6 bis 8&nbsp;cm grouss a stinn eenzel op der Spëtzt vun hirem Still. D'Planze bléie vu Juli bis September. D'Bléiekäpp bestinn, wéi bei deene meeschten Asteraceeën, aus Rouer- an Zongebléien. D'Zongebléie si giel. An der Natur reproduzéiert d'Planz sech ausschliisslech iwwer de Som.

An der Landwirtschaft gi meeschtens, amplaz vum Som, kräfteg jong Planze gesat, dat well nom Séinen net all Somkäre keimen an doduerch en ze vill héijen Ausfall entsteet.

## Verbreedung

D'Duerchwuesse Silphie ass heemesch an de gemässegte Klimazone vun Nordamerika, wou s'am Oste vun den USA an a Kanada verbreet ass.

## Notzen
### Als Fudderplanz
An der Landwirtschaft gëtt s'als Fudderplanz kultivéiert a gëtt entweeder direkt oder als Silo verfiddert. Bei de Gäertner ass se wéinst hire grousse giele Bléiekäpp beléift. Fir d'Hausdéiere wéi d'Kanéngercher, d'Mierschwéngercher, d'Schof an d'Geesse gëtt se gewéinlech als Gréngfudder gebraucht. Vun de Beienziichter gëtt se gär als Liwwerant vun Nektar a Polle geséint.

### Als Energieplanz
D'Duerchwuesse Silphie gëllt als potenziell Energieplanz. Si ass besonnesch interesant well si hir Fiichtegkeet net nëmmen, wéi z.&nbsp;B. de Mais, aus dem Buedem, mee och aus hire Blatbecheren zitt. Si kann also och op (relativ) dréchene Biedem kultivéiert ginn. Dobäi kënnt, datt si eng grouss Biomass produzéiert, déi en héije Rendement an der Produktioun vu Biogas garantéiert.

Vu Virdeel ass och, datt si ausdauernd wiisst a sou iwwer wéinstens 10 Joer ausgenotzt ka ginn (de Mais iwwer nëmmen ee Joer). Aner Virdeeler am Verglach mam Mais sinn datt d'Blieder de Buedem am Schiet halen, an duerfir vum zweete Joer u keng Herbizide méi néideg sinn; och gëtt d'Erosioun vum Buedem reduzéiert.

## Déi Duerchwuesse Silphie zu Lëtzebuerg
2015 gouf zu Lëtzebuerg déi Duerchwuesse Silphie fir d'éischt groussflächeg op engem Aker zu Houfelt geplanzt, deen dem Cliärrwer Beieveräin gehéiert. D'Silphie goufe mat der Hand vun enger Zalotesetzmaschinn aus gesat. Hir Bléie si geduecht fir d'Hunnegbeien an aner Insekte mat Nektar a Pollen ze beliwweren.

## Um Spaweck

* Portrait op energiepflanzen.info
* Portrait an der USDA Plants database
Däitsche Bond

Den **Däitsche Bond** (*Deutscher Bund*) war eng Konfederatioun, an där sech den 8. Juni 1815 um Wiener Kongress déi "souverän Fürsten a fräi Stied vun Däitschland", souwéi och de Keeser vun Éisträich an de Kinnek vu Preisen, dee vun Dänemark an dee vun den Nidderlanden eens goufen, fir hir "Territoiren, déi fréier zum Hellege Réimesche Räich gehéiert hunn, zesummenzeschléissen. Deemno hunn nëmmen Deeler vu Preisen a vun Éisträich-Ungarn derzougehéiert; an dat erkläert och firwat Territoiren, déi mat der dänescher Kroun (Holstein, Lauenburg) oder där hollännescher (Groussherzogtum Lëtzebuerg) verbonne waren, och Memberstaate waren (d'Groussherzogtum Lëtzebuerg war dem Wëllem I. vun Holland 1815 souzesoen als Privatbesëtz zougesprach ginn a war rechtlech gesinn en eegene Staat). 
 
D'Charta, mat där den Däitsche Bond gegrënnt gouf, déi sougenannt Deutsche Bundesakte, war Deel vum Traité vum Wiener Kongress. Hir Bedeitung goung iwwer Däitschland eraus, a si huet no der Néierlag vum Napoleon déi al monarchesch Herrschaftsverhältnesser nees, souwäit wéi nëmme méiglech, restauréiert.

Den Däitsche Bond huet bis 1866, d. h. bis zum Preisesch-Éisträichesche Krich, bestanen. En ass haaptsächlech wéinst dem dualistesche Muechtkampf tëscht Preisen an Éisträich ausernee gebrach, souwéi allgemeng wéinst der Oneenegkeet doriwwer, sech eng gemeinsam Verfassung ze ginn. Och emanzipatoresch Tendenzen, wéi se an de Revolutiounsjoeren 1848/49 zum Ausdrock koumen, hunn dozou bäigedroen.

Nodeems Éisträich aus den däitschen Affäre ausgestouss gi war, huet Preisen den Norddäitsche Bond gegrënnt, ee weidere Schrëtt a Richtung däitsch Eenheet ënner preiseschem Leadership. D'Groussherzogtum Lëtzebuerg huet net zum Norddäitsche Bond gehéiert.

### Literatur
* Wolf D. Gruner, *Der Deutsche Bund*; München (Beck), 2012.
* Jürgen Müller, *Der Deutsche Bund*; München (R. Oldenburg Verlag), 2006.
* François Roth, *L'Allemagne de 1815 à 1918*; Paräis (Armand Colin), 1996.
* H. Lutz, *Zwischen Habsburg und Preussen. Deutschland 1820-1866*; Berlin, 1985.
* Thomas Nipperdey, *Deutschland 1800-1866. Bürgerwelt und starker Staat*; München (Beck), 1983.
* Golo Mann, *Deutsche Geschichte im 19. und 20. Jahrhundert*; Frankfurt/M., 1958 (lafend rééditéiert). 
* Henri Goedert, *1815 - La Confédération germanique (Der Deutsche Bund). Un nouveau port d'attache pour le Luxembourg*; in: *Institut grand-ducal - Actes de la Section des Sciences morales et politiques*, Band XX, Lëtzebuerg 2017, Ss. 191-224 (+ 10 Säiten Diskussioun vum Virtrag).
Céline Besch-Schmit

D**'Céline Besch-Schmit**, gebuer de 5. Oktober 1922 zu Altwis, a gestuerwen de 24. Oktober 1991 an der Stad Lëtzebuerg, war eng lëtzebuergesch Mykologin.

Nodeems d'Céline Besch fënnef Kanner groussgezillt hat, huet si am « Service de la jeunesse » geschafft.

D'Céline Besch, déi zënter 1974 Member vun der Société des naturalistes luxembourgeois (SNL) war, war déi dreiwend Kraaft bei der Grënnung vum Groupe de recherche mycologique vun der SNL am Joer 1983. Si war och aktiv am Vulleschutz.

## Publikatiounen
* Besch, C., 1989. *Journées mycologiques du 11 au 15 mai 1988 à [[Mariendall|Marienthal]]. Exposition nationale belge de champignons de printemps.* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois, 89(1989), S. 293.
*Diederich, P., C. Besch & B. Schultheis, 1989. *Commentaires scientifiques des planches mycologiques de Redouté.* In: J.M. Mangen (éd.), Champignons du Luxembourg. Planches inédites de Pierre-Joseph Redouté (1759-1840). Manuscrit de Louis Marchand (1807-1843). Luxembourg, S. 103-109.
*Besch, C., J. Werner & G. Colling, 1992. *Excursion du 2 juin 1991 (Gréngen Zuch an d'Eisleck).* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois, 93(1992), S. 217-218.

## Literatur
*Massard, J.A., 2015. *[http://massard.info/pdf/Massard_2015_5-302_add.pdf La Société des naturalistes luxembourgeois de 1890 à 2015.]* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 116, S. 5-302 [C. Besch-Schmit: S. 206-207].
*Regulus, 1991. *Madame Céline Besch-Schmit. Nachruf.* Regulus 1991 (4), S. 118.
* Tholl, M.T., 1992. *Céline Besch-Schmit, 1922-1991.* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois, 93(1992), S. 3-4.
Raimonds Vējonis

De **Raimonds Vējonis**, gebuer de 15. Juni 1966 am Oblast Pskow vun der deemoleger Russescher SFSR, an der UdSSR, ass e lettesche Politiker.

Hien ass war vum 8. Juli 2015 bis den 8. Juli 2019 President vu Lettland, an domat éischte grénge President vun engem EU-Land.

## Biographie
De Raimonds Vējonis huet 1989 op der Lettescher Staatlecher Pēteris-Stučka-Universitéit zu Riga Biologie studéiert an déi 1995 mat engem Master-Grad ofgeschloss. 1987 bis 1989 huet en an enger Schoul zu Madona Biologie enseignéiert.

An den 1990er Joren huet hien ugefaangen, sech op lokalem Niveau politesch an der Grénger Partei vu Lettland a fir d'Ëmwelt z'engagéieren. Vun 2002 bis 2011 war hien Ëmweltminister vu Lettland, vu Januar 2014 bis Juli 2015 Verdeedegungsminister an der Regierung vun der Laimdota Straujuma. Hie war och President vun de lettesche Gréngen.

Den 3. Juni 2015 gouf hie vum Parlament am fënneften Tour zum neie Staatspresident gewielt.

Hien ass bestuet a Papp vun zwéi Jongen.

## Um Spaweck

* Homepage vum Raimonds Vējonis
Faassel

Eng **Faassel** ass eng véiereckeg oder ronn Verdéiwung, déi mat Holz verkleed ass, wéi beispillsweis eng holzverkleete Waassergrouf, déi ëmmer opgefëllt ka ginn. An enger Faassel kann een z.&nbsp;B. seng Wäsch maachen. Deen Deel vum Kelter, an deem Drauwen gepresst goufen, gëtt och Faassel genannt.

## Kuckt och
* Spullsteen
Sachsen

De **Fräistaat Sachsen** (op obersorbesch: *Swobodny stat Sakska*; Ofkierzung SN oder Sa.) ass en Bundesland am Oste vun Däitschland. D'Haaptstad ass Dresden a Leipzig d'Stad mat de meeschten Awunner.

Et gëtt Universitéiten zu Dresden, Leipzig, Chemnitz a Freiberg.

D'Gebitt, dat haut Sachsen ass, huet vun 1949 bis 1990 zu der Däitscher Demokratescher Republik gehéiert.

## Geographie
Sachsen grenzt u Brandenburg (Norden), Sachsen-Anhalt (Nordwesten), Thüringen (Westen), Bayern (Südwesten), d'Tschechesch Republik (Süden) a Polen (Osten). Mat ronn véier Milliounen Awunner (6. Plaz) an enger Fläch vun ëm déi 18.400 Quadratkilometern (Plaz 10) läit Sachsen am Mëttelfeld vun de 16 däitsche Bundeslänner.

### Gréisst Stied
Déi gréisste Stied (den Awunnerzuelen no) a Sachsen sinn:
# Leipzig (Awunner: +531.000)
# Dresden (Awunner: +530.754)
# Chemnitz (Awunner: +242.022)
# Zwickau (Awunner: +91.564)
# Plauen (Awunner: +63.967)
# Görlitz (Awunner: +54.042)
# Freiberg (Awunner: +40.268)
# Bautzen (Awunner: +39.607)
# Freital (Awunner: +39.276)
# Pirna (Awunner: +37.645)

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum Fräistaat Sachsen
*
Thüringen

De **Fräistaat Thüringen** (Ofkierzung: *TH*) ass Bundesland an Däitschland. Haaptstad a gréisste Stad ass Erfurt.

D'Gebitt, dat haut Thüringen ass, huet vun 1949 bis 1990 zu der Däitscher Demokratescher Republik gehéiert.

## Geographie
Thüringen läit a Mëtteldäitschland an huet keen Zougank zum Mier. Et grenzt un d'Bundeslänner Sachsen-Anhalt (Norden), Sachsen (Osten), Bayern (Süden), Hessen (Westen) an Niddersachsen (Nordwesten).

### Gréisst Stied
Déi gréisst Stied, wat d'Awunnerzuelen ugeet, sinn:
# Erfurt (Awunner: +204.000)
# Jena (Awunner: +107.000)
# Gera (Awunner: +94.000)
# Weimar (Awunner: +63.000)
# Gotha (Awunner: +44.000)
# Nordhause (Awunner: +41.000)
# Eisenach (Awunner: +41.000)
# Suhl (Awunner: +35.000)
# Mühlhausen (Awunner: +33.000)
# Altenburg (Awunner: +32.000)

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vun Thüringen
*
Land (Däitschland)

D**'[[Bundesrepublik Däitschland]]** setzt sech aus 16 Staaten zesummen, déi **Länner** (oder ëmgangssproochlech och dacks **Bundeslänner**) genannt ginn. Der däitscher federaler Verfassung no huet all Land a bestëmmten Domänen eng gewësse Souveränitéit.

Geographesch gesi si Berlin an Hamburg Stadstaaten, genee wéi d'Fräi Hansestad Bremen, obwuel déi aus de Stied Bremen a Bremerhaven besteet. Déi aner 13 Länner si Flächelänner.
Bundesland

E **Bundesland** ass en Deel vun engem Bundesstaat. De Begrëff gëtt benotzt an:
* der Bundesrepublik Däitschland: kuckt Land (Däitschland)
* der Republik Éisträich: kuckt Land (Éisträich)

## Kuckt och
* Bundesstaat
* Federale Staat
Land (Éisträich)

Éisträich ass eng federal Republik aus néng Staaten, déi **Länner** oder **Bundeslänner** genannt ginn.

## Stellung am Staat

All Bundesland huet seng eege Verfassung, déi der Bundesverfassung awer net widderspriechen däerf. Donieft huet all Land säin eegent Legislativorgan, de *Landtag*. Och d'Exekutiv gëtt vun all Land selwer gereegelt. Nëmmen d'Juridictioun (mat Ausnam vun der administrativer Juridictioun) fält ënner dem Bund seng Kompetenz.

## Iwwersiicht iwwer déi néng Länner
Mecklenburg-Vorpommern

**Mecklenburg-Vorpommern** (op Nidderdäitsch: *Mekelnborg-Vörpommern*) ass e Bundesland am Nordoste vun Däitschland. Haaptstad ass Schwerin a gréisste Stad ass Rostock.

## Geographie
Mecklenburg-Vorpommern grenzt am Norden un d'Baltescht Mier, am Westen u Schleswig-Holstein an Niddersachsen, am Süden u Brandenburg an am Osten u Polen.

### Gréisst Stied
Wat d'Awunnerzuele betrëfft, sinn déi gréisste Stied a Mecklenburg-Vorpommern:
# Rostock (Awunner: +203.000)
# Schwerin (Awunner: +91.000)
# Neubrandenburg (Awunner: +63.000)
# Stralsund (Awunner: +57.000)
# Greifswald (Awunner: +56.000)

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vu Mecklenburg-Vorpommern
*
Niddersachsen

**Niddersachsen** (op Däitsch: *Niedersachsen*, op Saterfriesesch: *Läichsaksen*, op Niddersächsesch: *Neddersassen*) ass e Bundesland am Nordweste vun Däitschland. Haaptstad ass Hannover.

## Geographie
Niddersachsen huet am Norden eng natierlech Grenz duerch d'Nordmier. Am Nordwesten huet d'Land eng politesch Grenz mam Kinnekräich Holland.

Als Enklav läit d'Fräi Hansestad Bremen am Territoire vun Niddersachsen.

### Gréisst Stied
Wat d'Awunnerzuele betrëfft, sinn déi gréisste Stied an Niddersachsen:
# Hannover (Awunner: +518.000)
# Braunschweig (Awunner: +247.000)
# Oldenburg (Awunner: +159.000)
# Osnabrück (Awunner: +156.000)
# Wolfsburg (Awunner: +122.000)
# Göttingen (Awunner: +116.000)
# Hildesheim (Awunner: +99.000)
# Salzgitter (Awunner: +98.000)
# Wilhelmshaven (Awunner: +75.000)
# Delmenhorst (Awunner: +74.000)

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vun Niddersachsen
*
Jean Charles Gloner

De **Jean Charles Gloner**, gebuer den 30. Mäerz 1808 zu Iechternach, a gestuerwen am November 1873 zu Berlin, war e lëtzebuergeschen Dokter.

De Charles Gloner huet am September 1837 säin Doktorat zu Würzburg gemaach. Seng Erlabnes, fir zu Lëtzebuerg ze praktizéieren, krut hien awer eréischt am Juli 1839. An der Tëschenzäit hat hien zu Iechternach am *Collège municipal* de Jean-Pierre Brimmeyr fir d'Schouljoer 1838/39 ersat. 1840 huet hien Iechternach verlooss an eng Praxis zu Réimech opgemaach. Duerno war hien Dokter zu Bierschbech (1847-1862/1863), dann an der Stad Lëtzebuerg vun 1863 bis 1868, wou hie sech op Capellen an duerno op Berlin (1872) zeréckgezunn huet.

## Publikatiounen
* *Ueber die Krankheits-Constitutionen im Allgemeinen und die des Jahres MDCCCXXXVII insbesondere beobachtet im Julius-Hospitale zu Würzburg.* Inaugural-Abhandlung der medicinischen Facultät zu Würzburg. Imprimerie de J. A. Schroell, Diekirch 1838, 45 S.
**Le [[Cholera|choléra]] à Luxembourg en 1866.* Th. Schroell, Luxembourg 1866, 16 S.
** Nouveau dictionnaire de thérapeutique comprenant l'exposé des diverses méthodes de traitement employées par les plus célèbres praticiens pour chaque maladie.* Librairie J.B. Baillière, Paris 1874 , VIII, 803 S.

## Literatur
* Liez, N., 1886. *Dictionnaire avec des notices biographiques de tous les membres du corps médical luxembourgeois pendant le XIXe siècle.* Luxembourg, Impr. Vve M. Bourger-Blum, 167 S. (Gloner, Jean-Charles-Henri: S. 54-55).
* Kugener, H., 2005. *Die zivilen und militärischen Ärzte und Apotheker im Großherzogtum Luxemburg.* Band 1/3 (A-G). Luxemburg, Eigenverlag, S. 1-652.
* Massard, J.A. & G. Geimer, 1992. *[https://massard.info/pdf/Massard_Geimer_LCE150.pdf Les professeurs de sciences et leur oeuvre.]* In: Festschrëft 150 Joër Iechternacher Kolléisch (1841-1991). Luxembourg, Impr. St Paul, S. 465-480.Falsch Daten: 1811-1883 aplaz 1808-1873
Sachsen-Anhalt

**Sachsen-Anhalt** (op Nidderdäitsch: *Sassen-Anhalt*) ass e Bundesland an Däitschland. Haaptstad ass Magdeburg.

## Geographie
### Gréisst Stied
Wat d'Awunnerzuele betrëfft sinn déi gréisste Stied a Sachsen-Anhalt:
# Halle (Awunner: +232.000)
# Magdeburg (Awunner: +231.000)
# Dessau-Roßlau (Awunner: +86.906)
# Lutherstadt Wittenberg (Awunner: +49.000)
# Bitterfeld-Wolfen (Awunner: +45.000)
# Halberstadt (Awunner: +42.000)
# Stendal (Awunner: +42.000)
# Weißenfels (Awunner: +41.000)
# Bernburg (Awunner: +35.000)
# Merseburg (Awunner: +35.000)

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vun Sachsen-Anhalt
*
Péiter de Groussen

De **Péiter I., de Groussen** (Russesch: Пётр I Вели́кий, transkribéiert *Pjotr I Weliki*), gebuer als **Pjotr Alexejewitsch Romanow** (russ. Пётр Алексе́евич Рома́нов) den  zu Moskau am Kreml, a gestuerwen den  zu Sankt Péitersbuerg, war vu 1682 bis 1721 Zar a Groussfürst vu Russland a vu 1721 bis 1725 den éischte Keeser (russesch Император *Imperator*) vum Russesche Räich.

Hie gëllt als ee vun de bedeitendsten Herrscher vu Russland. Säin Attribut "de Groussen" krut e souwuel wéinst senge Leeschtungen, wéi och well e grouss gewuess war. E soll, jee no Quell, tëscht 2,01 an 2,15 Meter grouss gewiescht sinn.

Säi Papp war de russeschen Zar Alexei I., seng Mamm deem seng zweet Fra, d'Natalja Kirillowna Naryschkina. Wéi dem Péiter säi Papp 1676 gestuerwen ass, koum dem Péiter säin Hallefbrudder Fjodor III. op den Zarentroun. Deen ass awer scho 1682 gestuerwen, an et koum zu engem Kampf ëm d'Trounfolleg. Virum Péiter sengen Aen hunn d'Strelizen zwéi Bridder vu senger Mamm an deenen hire Stéifpapp ermuert. De Péiter gouf zesumme mat sengem Hallefbrudder Iwan&nbsp;V. zum Zar ernannt. Well si nach mannerjäreg waren, gouf dem Iwan seng Sëschter an dem Péiter seng Hallefschwëster Sophia Regentin. Den Iwan blouf nieft dem Péiter Zar bis zu sengem Doud, war awer krank an net deen Hellsten, an hat weider keen Afloss. 1689 gouf d'Sophia gestierzt, well si an engem Muerdkomplott um Péiter verwéckelt war, an de Péiter gouf fir zerguttst Zar.

De Péiter huet sech bei auslänneschen Handwierker a Kënschtler iwwer technesch Neierungen an Entwécklungen informéiert an huet probéiert, déi a Russland anzeféieren. Sou war e vu 1697 bis 1698 zum Deel inkognito an Europa ënnerwee, zesumme mat sengem Kolleeg Alexander Menschikow. Vu Livland, Kurland a Preise goung et an Holland, wou de Péiter zu Amsterdam Schëffszammermann geléiert huet, an duerno weider an England. Heen huet d'Manufakture grouss gefërdert, d'Schoulwiesen an d'Verwaltung reforméiert, a mëttel-westeuropäescht Gezei zesumme mat enger Baartsteier agefouert. Seng nei Erfarungen hunn him och gehollef eng staark a modern Arméi opzebauen an de Péiter, dee sech och fir d'Segelen intresséiert huet, huet zousätzlech Schëffer baue gelooss.

Am Groussen Nordesche Krich (1700–1721) huet de Péiter sech mat Schweden ëm d'Virherrschaft am Ostséiraum gestridden. 1703 huet en d'Ëmland vun der Newa eruewert an do d'Stad Sankt Péitersbuerg als Ostséihafen a *Fënster zu Europa* gegrënnt, déi e vu 1710 un ouni speziellen Ukas einfach sou als nei Haaptstad vum Russesche Räich bezeechent huet. Ee Joer virdrun, 1709, huet e mat der Schluecht bei Poltawa d'Krichsgléck trotz viregen zum Deel batteren Néierlagen definitiv zu senge Gonschte gedréit.

Bei enger Inspektiounsrees de 5. November 1724 ass owes e Stuerm opkomm an de Péiter huet gesi wéi net wäit vum Uwänner vum Lachta-Séi e Boot gekentert ass. Hien ass ouni ze zécke bis un d'Hëffen an d'äiskaalt Waasser gaange fir d'Matrousen an Zaldote vum Boot ze retten. Déi selbstlos Dot huet e Bloseleide verschlëmmert, wat zesumme mat enger Lieweratrophie dräi Méint drop fir den Zar mat just 52 Joer den Doud bedeit huet.
Schleswig-Holstein

**Schleswig-Holstein** (op Nidderdäitsch: *Sleswig-Holsteen*, op Dänesch: *Slesvig-Holsten*, op Nordfrisesch: *Slaswik-Holstiinj*) ass e Bundesland am Nordweste vun Däitschland. Haaptstad ass Kiel.

## Geographie
Schleswig-Holstein läit tëscht dem Nordmier an dem baltesche Mier a grenzt am Norden un Dänemark, am Süden un Hamburg an Niddersachsen an am Südosten u Mecklenburg-Vorpommern.

### Gréisst Stied
Wat d'Awunnerzuele betrëfft, sinn déi gréisste Stied a Schleswig-Holstein:
# Kiel (Awunner: +239.000)
# Lübeck (Awunner: +211.000)
# Flensburg (Awunner: +83.000)
# Neumünster (Awunner: +77.000)
# Norderstedt (Awunner: +74.000)
# Elmshorn (Awunner: +47.000)
# Pinneberg (Awunner: +41.000)
# Itzehoe (Awunner: +30.000)
# Wedel (Awunner: +31.000)
# Ahrensburg (Awunner: +31.000)

## Sproochen
Allgemeng Verwaltungssprooch ass Däitsch, woubäi et juristesch net kloer ass, op domat nëmmen Héichdäitsch oder och Nidderdäitsch (och *Plattdäitsch* genannt) gemengt ass.

A Schleswig-Holstein stinn der Europäescher Charta fir Regional- oder Minoritéitssproochen no follgend Sproochen ënner Schutz:
* Dänesch (Minoritéitssprooch): Standarddänesch, Sydslesvigdansk a Sønderjysk
* Frisesch (Minoritéitssprooch): Nordfrisesch
* Romani (och nach *Romanes* genannt, Minoritéitssprooch vun de Sinti a Roma)
* Nidderdäitsch (Regionalsprooch)

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vu Schleswig-Holstein
*
Ueweréisträich

**** ass eent vun den néng éisträichesche Bundeslänner. Et huet .

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun Ueweréisträich
Kärnten

**** ass eent vun den néng éisträichesche Bundeslänner. Et ass dat südlechst Bundesland vun der Republik Éisträich an huet .

Kärnte grenzt am Westen un Tiroul, am Norden u Salzburg, am Norden an Osten un d'Steiermark an am Süden un Italien a Slowenien.

## Um Spaweck

* Websäit vu Kärnten
Nidderéisträich

**** ass flächeméisseg dat gréisst vun den néng éisträichesche Bundeslänner. Et steet mat  op der zweeter Plaz wat d'Awunnerzuel ugeet.

Zënter 1986 ass Sankt Pölten de Chef-lieu vum Land.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vun Nidderéisträich
Salzburg (Bundesland)

D'Land **Salzburg** ass eent vun den néng éisträichesche Bundeslänner. Et huet .

De Chef-lieu vum Land ass d'Stad mam selwechten Numm.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vum Land Salzburg
Salzburg

**Salzburg** ass eng Stad an Éisträich, um Floss Salzach. Et ass d'Haaptstad vum éisträichesche Bundesland mam selwechten Numm.

Schonns zu Réimerzäiten war op där Plaz eng Sidlung, déi *Iuvavum* genannt gouf. Salzburg gouf 696 als Bëschofssëtz gegrënnt a gouf 798 e Prënz-Äerzbistum. Haaptakommes war den Ofbau vu Salz (dohier den Numm) a vu Gold, souwéi den Handel. D'Festung Hohensalzburg, eng vun de gréisste mëttelalterleche Festungen an Europa, ass aus dem 11. Joerhonnert. Am 17. Joerhonnert war Salzburg en Zentrum vun der Géigereformatioun, mat enger jett Kléischter a Kierchen, déi adu gebaut goufen.

Déi historesch Alstad vu Salzburg ass dann och fir hir barock Architektur bekannt, an ass eng vun den am beschten erhalenen Alstied nërdlech vun den Alpen. 1996 gouf s'als Unesco-Weltierwe klasséiert. 

Salzburg huet dräi Universitéiten, mat iwwer 16.000 Studenten eleng op der Universitéit Salzburg, an ass eng Touristendestinatioun.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vun der Stad Salzburg
Sozialdemokratische Partei Deutschlands

D**'Sozialdemokratische Partei Deutschlands** (kuerz: **SPD**) ass eng däitsch politesch Partei. Et ass déi eelst parlamentaresch vertruede Partei am Land.

## Presidente vun der SPD
D'Presidente vun der SPD nom Enn vum Zweete Weltkrich:

* 1946-1952: Kurt Schumacher
* 1952-1963: Erich Ollenhauer
* 1963-1987: Willy Brandt
* 1987-1991: Hans-Jochen Vogel
* 1991-1993: Björn Engholm
* 1993: Johannes Rau (kommissaresch)
* 1993-1995: Rudolf Scharping
* 1995-1999: Oskar Lafontaine
* 1999-2004: Gerhard Schröder
* 2004-2005: Franz Müntefering
* 2005-2006: Mathias Platzeck
* 2006-2008: Kurt Beck
* 2008: Frank-Walter Steinmeier (kommissaresch)
* 2008-2009: Franz Müntefering
* 2009-2017: Sigmar Gabriel
* 2017-2018: Martin Schulz
* 2018: Olaf Scholz (kommissaresch)
* 2018-2019: Andrea Nahles
* 2019: Manuela Schwesig, Thorsten Schäfel-Gümbel & Malu Dreyer (kommissaresch)
* 2019-2021: Norbert Walter Borjans
* zanter 2019: Saskia Esken & zanter 2021 Lars Klingbeil

## Kanzlerkandidate vun der SPD
D'Kandidate vun der SPD fir Bundeskanzler an Deutschland ze ginn:

* 1949: Kurt Schumacher
* 1953: Erich Ollenhauer
* 1957: Erich Ollenhauer
* 1961: Willy Brandt
* 1965: Willy Brandt
* 1969: Willy Brandt (gewonnen)
* 1972: Willy Brandt (gewonnen)
* 1976: Helmut Schmidt (gewonnen)
* 1980: Helmut Schmidt (gewonnen)
* 1983: Hans-Jochen Vogel
* 1987: Johannes Rau
* 1990: Oskar Lafontaine
* 1994: Rudolf Scharping
* 1998: Gerhard Schröder (gewonnen)
* 2002: Gerhard Schröder (gewonnen)
* 2005: Gerhard Schröder
* 2009: Frank-Walter Steinmeier
* 2013: Peer Steinbrück
* 2017: Martin Schulz
* 2021: Olaf Scholz (gewonnen)
* 2025: Olaf Scholz

## Um Spaweck