Schaffbauer

**Schaffbauer** (Mz. **Schaffbaier**) ass eng Persoun genannt ginn, déi fréier haaptsächlech zu Iechternach um rietsen Uwänner vun der Sauer Booter resp. Schëffer aus Holz gebaut huet. D'Iechternacher Wuert *Schaffbauer*, dat meeschtens am Plural gebraucht gëtt, entsprécht dem däitsche *Schiffbauer* (*Schaff* = *Schëff*).

Vum 17. bis an den Ufank vum 20. Joerhonnert waren d'Schaffbaier zu Iechternach aktiv. De Schantjen, wou d'Booter zesummegebaut goufen, huet *Schaffplaz* geheescht. Et gouf zwou Schaffplazen: déi eng uewenzeg, do wou méi spéit d'Gare gebaut gouf, déi aner hanner *Kack* Richtung Pavillon, do wou haut eng Allee mat Lanne steet. Déi éischt, déi an den Dokumenter als *Viandener* oder *Haller Schiffplatz* bezeechent gëtt, well se no bei der sougenannter *Viandener Pforte* resp. *Hal* (déi aktuell *rue de la Gare*) louch, huet bis zirka 1850 funktionéiert, déi aner bis kuerz nom Éischte Weltkrich. Deen allerleschten Naache soll 1925 gebaut gi sinn. Zeechnunge vum Auguste van Werveke aus dem Joer 1925 op deenen e Boot, dat am Gaang ass gebaut ze ginn, ze gesinn ass, dierften dat confirméieren. Ob do d**Schaffplaz'' als solch nach funktionéiert huet, ass eng aner Fro.

Zu Iechternach goufe verschidden Zorte vu Booter gebaut. Jee no Gréisst waren dat:
* d**Schalupp* ([[Franséisch|fr]]. *chaloupe*), e grousst Boot mat engem [[Seegel]],
* de *Fëscheraachen* (*canot de pêcheur*), en zimmlech groussen Naachen,
* de *Leefer* oder *Fléier*, e liicht a schnellt Boot,
* d*'Schëffchen*, e klengt Boot,
* d*'Schëff* (*canot*), en "normaalt" Boot,
* d*'Foar* (*bac*).

Vun der Funktioun hir gouf et:
* de *Fëscheraachen*,
* de *Sandaachen*, fir den Transport vu Sand,
* den *Ankeraachen*, e Boot mat engem Anker,
* d*'Kanalschëff*, e grousst Schëff fir op engem Kanal ze fueren

Iechternacher Booter a Schëffer sinn op der Sauer, der [[Musel]] an um [[Rhäin]] gefuer, a souguer bis an [[Holland]] verkaf ginn. Dat gréisst Schëff, dat jee zu Iechternach gebaut ginn ass, soll 32 Meter laang gewiescht sinn an eng Capacitéit vun 250 Tonne gehat hunn. Bekannt Schaffbaier waren d'Familljen Dell, Mannes, Prim an Olinger. Ee vun de leschte Schaffbaier, de Joseph Olinger, war bei engem Accident de 17. Januar 1910, beim Ofrappe vun der Noutbréck, déi fir d'Sanéierung vun der [[Al Sauerbréck zu Iechternach|Iechtenacher Bréck]] gebaut gi war, ëm d'Liewe komm. Am Firmeregëster vun 1914 figuréiert de Peter Dell-Mergen vun Iechternach als Wiert a Schaffbauer.

De Patréiner vun de Schaffbaier war den [[Kleeschen|hl. Niklos]]. Zesumme mat de Fëscher an de Schëffsleit ware si an der Zonft vun den *Niglosbréider* (*Niklosbridder*). Bis 1914 sinn déi Iechternacher Schaffbaier den Owend virun [[Kleeschen|Niklosdag]] resp. op Niklosdag selwer am Cortège, wa méiglech a Begleedung vun e puer Musikanten, duerch d'Iechternacher Gaassen a Wiertschafte gezunn. Bei dësem *Ëmzock* gouf dat sougenannt *Schaffbaierléid* (*Schaffbaierlidd*) gesongen. Deem säin Text bestoung aus dem Refrain *"Hätte mir is Bäm bezoalt, is Bäm bezoalt, is Bäm bezoalt"*, mat dem eventuellen Zousaz *"en Daler am Sak, e Schwäi geschluecht"*; eng aner Versioun war: "*Hätte mir is Bäm bezoalt, hätte mir is Poacht bezoalt"* Den [[Isi Comes]] (Text) an de [[Max Menager]] (Melodie) hunn an den 1930er Joren dem *Schaffbaierléid* e ganz neit Kleed verpasst, dat mat dem authentesche Lidd net méi vill ze dinn huet.

==Literatur==
* Anonymus, 1935. *Bilder vom heimischen Gewerbefleiß: Der Schiffbauer.* Tageblatt 1935, Nr. 40 (16. Februar), S. 9 (Beilage: Der Luxemburger Bauer). [http://www.eluxemburgensia.lu:80/webclient/DeliveryManager?application=DIRECTLINK&custom_att_2=simple_viewer&pid=621393&search_terms=#panel:pp|issue:621393|page:9]
* Colljung, P., 2009. *Die Sauerschiffer.* In: Heimatkalender 2010 Eifelkreis Bitburg-Prüm, Bitburg, S. 149-152.
* Comes, I., 1934. *Das Fest der Schiffbauerzunft in Echternach. Schaffbaierumzug: T'Schaffbaierle'it: Erhönscht an op-pole'ert voam I.C.; Musek voam Max Menager.* In: Jonghémecht: Blätter für heimatliches Schrift- und Volkstum, 9(1934/35), H. 1/2, S. 29-30.
* [[Norbert Etringer|Etringer, N.]] 1978. *Aus der Geschichte der Moselschiffahrt.* 2. unveränderte Aufl. Luxembourg, Éditions J.-P. Krippler-Muller, 219 S. (1. Aufl.: Luxemburg, Bourg-Bourger, 1959). (Kuck d'Säiten 159-163 an 170-171.)
* [[Evy Friedrich|Friedrich, E.]], 1968. *Die Echternacher Schaffbaier: Eine ausgestorbene Zunft.* In: Revue. - Luxembourg. - Jg. 24(1968), Nr. 35, S. 24-28.
* Friedrich, E., 1977. *Die Schaffbaier.* In: *Echternach, notre ville.* Livre d'or de la Société d'Embellissement d'Echternach 1877-1977. Impr. Burg, Echternach, S. 251-260.
* Heuertz, F., 1940. *Souvenirs d'Echternach. Animaux, plantes et métiers qui s'en vont.* Société des naturalistes luxembourgeois, livre jubilaire, fasc. 1, S. 231-252, 6 pl. h.-t. [http://www.snl.lu/publications/bulletin/SNL_1940_050_231_252.pdf]
* Juncker, M. & M. Lorenz, 1999. *Eechternoach, schi Steedchen. E Léiderbouch mat Anekdoten a Kommentäre voam Marcel Lorenz.* Echternach, Ville d'Echternach, 100 S.
* [[Marcel Simon (Auteur)|Simon, M.]], 1950. *Echternach, liebe, alte Stadt.* Tageblatt 1950, Nr. 6 (7. Januar), S. 8. [https://web.archive.org/web/20220520001927/https://eluxemburgensia.lu/webclient/DeliveryManager?application=DIRECTLINK&custom_att_2=simple_viewer&pid=152177&search_terms=#panel:pp|issue:152177|page:8]
* Simon, M., 1950. *Echternach, liebe, alte Stadt.* Esch/Alzette, 78 S. (Schaffbaier: S. 38-39).
* Orlewski-Eyschen, Jacqueline, Duhr, Nicole et al. *Et war een deemools net méisseg: Al Beruffer a Broutverdéngschter, Band 1*. Itzig: RBS, 2009. ISBN 9782959972157
* Sunnen, C., 2010a. *Vorindustrieller Schiffbau in Luxemburg.* Hémecht, 62 (1), S. 71-144.
* Sunnen, C., 2010b. *Von 1650 an vorindustrielle Fertigung von Holzschiffen in der Abteistadt: bis 1910 Schiffsbau in Echternach: zur Geschichte der Industriekultur Luxemburgs.'' Die Warte 2010, 22/2300 (8. Juli), S. 4-5. https://web.archive.org/web/20160304201308/http://www.eurinfo.net/file?file_id=2243 https://web.archive.org/web/20160304205920/http://www.eurinfo.net/file?file_id=2244