open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Goss

De **Goss** ass dat Produkt, wat beim Schmëlze vum Eisenäerz am Héichuewen entsteet.

De Goss huet een héije Kuelestoffgehalt vu 4 bis 5 %, bis zu 3 % Silizium a bis zu 6 % Mangan mat klenge Quantitéite vu Schwiewel a Phosphor.

Dës Zusummesetzung bréngt et mat sech, datt de Goss, wann e kal ass, och ganz sprock ass an doduerch schwéier weider ze verschaffen ass. E kann dann net méi verformt ginn z.&nbsp;B. duerch Walzen oder Schmiden. Et ass och ganz schwéier fir 
en ze verschweessen.

Wann de Goss brécht kann een entweeder eng wäiss oder gro Brochfläch gesinn. Eng gro Brochfläch ass en Zeechen, datt vill Silizium dran ass. Wa vill Mangan dran ass, da kritt een eng wäiss Brochfläch. Dëse Goss kann, wann en an engem Konverter weiderbehandelt gëtt, zu Stol weiderverschafft ginn.

## Um Spaweck
Schifer

**Schifer** (aus dem Alhéichdäitschen *scivaro* an dem Mëttelhéichdäitschen *schiver(e)*, "Holz-, Steespläiter", an dem Mëttelnidderdäitschen *schiver*, "Schifer, Schëndel") bezeechent e metamorpht Sedimentgestengs vu Leemoflagerungen déi ënner Drock a bei héijen Temparature bei tektonesche Verschibungen entstane sinn. E besteet aus dënne parallelle Schichten, an déi et sech liicht splécke léisst.

De Schifer wéi mir en aus dem Éislek kennen, fënnt een op enger Achs déi vu Fumay iwwer Alle-sur-Semois, Herbeumont an Neufchâteau bis op Maartel reecht. Fréier Schifergrouwe sinn Zeie vum Asaz vum Schifer am Stroossebau an am Bausecteur, virun allem als Leeën. Grouss Schifergrouwe fir d'Leeëproduktioun waren zu Uewermaartel an zu Aasselbuer.

## Um Spaweck
Laguiole (Kéis)

De **Laguiole-Kéis** (so: " Laïole ") huet säin Numm vum Duerf Laguiole um Plato vun Aubrac.

D'Fudder dat d'Kéi do op de Wise fanne besteet aus ganz ville Planzenzorten déi dozou och nach zum Deel ganz staark parfuméiert sinn. Doduerch kritt d'Mëllech an och de Kéis eng extra gutt Qualitéit an ee ganz spezielle Geschmaach.

De Kéis ass anscheinend fir d'éischt am XI. Joerhonnert an engem Klouschter am Aubrac gemaach ginn, an d'Pateren hätten d'Rezept un déi kleng Baueren aus der Géigend weiderginn.

De Laguiole-Kéis ass ee sougenannten netgekachten oder réie Kéis deen aus décker Mëllech gemaach gëtt, mat engem Fettgehalt vu 45 %.
Duerch den Zousaz vu *[[Lab]]* deckt d'Mëllech an. Wa se déck genuch ass gëtt se zweemol gepresst fir de Wässech erauszekréien. Duerno gëtt de Kéis tëscht véier an zéng Méint zeideg gi gelooss. Den Affinage gëtt bei enger Temperatur vu 14&nbsp;°C gemaach.

Säi Markenzeechen ass ee Stéier op senger Kuuscht, den Numm Laguiole deen dragedreckt ass, an eng dënn Aluminumsplack fir ëm seng Identitéit ze ginn.

En huet eng deck natierlech Kuuscht an et ass ee mëllen awer feste Kéis. An der Faarf ass e stréigiel an am Geschmaach ass e sämeg bis fetteg.

Seng AOC huet en zanter dem 21. Dezember 1961. Duerch d'AOC gëtt ënner anerem festgeluecht datt dee Kéis nëmmen däerf mat Mëllech gemaach ginn déi vum Territoire vun de Gemenge vum Aubrac kënnt. En däerf och nëmme vu Kéi komme vun de Rasse Franséisch Simmenthal an Aubrac déi tëscht dem 25. Mee an dem 30. Oktober gestrach ginn, an déi mussen op enger Héicht vun iwwer 800 Meter weeden. Zanter 1981 sinn an der Regioun vum Laguiole hollännesch Kéi agefouert ginn, deenen hir Mëllech manner Proteinnen huet wéi déi ursprénglech Kéi. D'Qualitéit vum Kéis huet an deene Joren duerno ganz vill gelidden. De Problem ass geléist ginn andeems Schwäizer Kéi agefouert goufen. Si kënne 5000 Liter Mëllech pro Joer liwweren ouni datt de Proteingehalt vun 32 % ännert.

Den Dekreet iwwer d'Appellation contrôlée huet déi Rassen awer och nëmme bis den 31. Dezember 2003 erlaabt.

E gëtt an dräi Departementer fabrizéiert: am Aveyron, am Cantal an an der Lozère. Et sinn am Ganze 47 Uertschaften déi zesumme 765 (1997) Tonne Kéis fabrizéieren.

Rotschlo fir Kéisgenéisser: Bei dëse Kéis passt ee fruuchtege Roude wéi z.&nbsp;B. de Marhillac, e Cahorswäin oder e Côtes du Frontonnais.

Opgepasst: Um Plateau de l'Aubrac gëtt nach e Laguiole mat réier Mëllech gemaach. Dëse gëtt un anungslos Touristen als den *echte* Laguiole verkaaft ouni datt hien déi 4 Méint geräift ass wéi et am Reglement vum AOC virgeschriwwen ass.

## Literatur
*Encyclopédie des Fromages*, Librairie Gründ, Paris, 1997, ISBN 2-7000-2027-8, Buch iwwer e groussen Deel vun de franséische Kéisen.

## Um Spaweck

*D'appellation d'origine contrôlée AOC Laguiole
Mound

E **Mound** (och *Trabant* oder *natierleche [[Satellit]]* genannt) ass een Himmelskierper, deen ee Planéit oder ee Planetoid an engem Sonnesystem ëmkreest.

De Planéit oder Planetoid ëmkreest zesumme mat sengem Mound, respektiv senge Mounden den zentrale Stär vum Sonnesystem.

D'Zuel am Eenzelen, mat de gréisste Mounde vun héchster op klengst Mass:

* De **[[Merkur (Planéit)|Merkur]]** huet kee Mound
* D**'[[Venus (Planéit)|Venus]]** huet kee Mound
* D**'[[Äerd]]** huet 1 Mound
** Äerdmound, latäin.: Luna
* De '''Mars''' huet 2 Mounden, déi warscheinlech agefaange Planetoide sinn.
** Phobos an
** Deimos
* De '''Jupiter''' huet 63 Mounden.
** Ganymed, ass de gréissten a masseräichsten Trabant am Sonnesystem.
** Io, ass de vulkanesch aktiivste Mound.
** Europa
** Kallisto
** an nach weider 59 Mounden.
* De '''Saturn''' huet 56 Mounden.
** Titan, ass deen zweetgréissten an eenzege Mound vum Sonnesystem mat enger dichter Atmosphär.
** Rhea
** Iapetus
** Dione
** Tethys
** Enceladus
** Mimas
** Hyperion
** an nach weider 48 Mounden.
* Den '''Uranus''' huet 27 Mounden.
** Titania
** Oberon
** Ariel
** Umbriel
** Miranda
** an nach weider 22 Mounden.
* Den '''Neptun''' huet 13 Mounden
** Triton
** an nach weider 12 Mounden.

Bei zwéin Zwergplanéite sinn och Trabanten entdeckt ginn.
* De '''Pluto''' figuréiert zanter dem Joer 2006 (Beschloss vun der I.A.U. net méi als Planéit, mä als Zwergplanéit. - Seng Mounde sinn:
** Charon
** Nix
** Hydra
* D''''Eris''' mat sengem Mound
** Dysnomia

Och Asteroiden hunn Trabanten. 
* D'Sond Galileo huet 1993 fir d'éischt en Asteroidemound, den Trabant Dactyl vum Asteroid '''Ida''' fotograféiert.
* Beim **[[(45) Eugenia|Eugenia]]** konnt am Joer 1999 fir d'éischt en Trabant mat engem Teleskop nogewise ginn, deen den Numm Petit-Prince krut.

## Kuckt och

* Galiléiesch Mounden

## Literatur
* *Monde.* Sterne und Weltraum. Special Bd 7. Heidelberg 2002. ISBN 3-936278-22-9
* David A. Rothery: *Satellites of the outer planets - worlds in their own right.* Oxford University Press, New York 1999. ISBN 0-19-512555-X
* Sushil K. Atreya u.&nbsp;a.: *Origin and evolution of planetary and satellite atmospheres.* Univ. of Arizona Press, Tucson 1989. ISBN 0-8165-1105-5
* Hans Heinrich Voigt, Hermann-Josef Röser (Hrsg.): *Abriss der Astronomie.* Brockhaus, Mannheim 1969, Wiley-VCH, Weinheim 2010 (6. Oplo). ISBN 3-527-40736-7
* Jürgen Blunck: *Solar system moons - discovery and mythology.* Springer, Berlin 2010 ISBN 978-3-540-68852-5.

## Um Spaweck

*  Iwwersiicht vun de Mounde vu Riseplanéite vum Scott S. Sheppard
*  NASA-Lëscht vu Moundentdeckungen
* Wat ass e Mound?
* Monde.de
Laguiole (Messer)

**Laguiole** ass e Messertyp, deen zu Laguiole an zu Thiers hiergestallt gëtt.

## D'Originnen
1829 huet den deemolejen Duerfschmatt vu Laguiole en neit Messer fabrizéiert. Et war eng Mëschung tëscht dem *capuchadou*, dem traditionelle Messer vun de Baueren aus dem Aubrac an dem *navaja*, dem Messer, dat d'Saisonsaarbechter aus Katalounien matbruecht hunn.

Seng Charakteristike sinn de speziell geschwongene Grëff an déi kleng Bei, déi uewen um Grëff direkt bei der Kléng sëtzt. De Grëff kann aus verschiddene Materialie bestoen. Fréier sinn d'Messeren ausschliisslech aus der Spëtzt vu Kouharen oder aus Olivenholz gemaach ginn. Haut ginn och aner Materialer gebraucht (bei de Couvertsmesseren dacks Inox). D'Messer ass ursprénglech e Klappmesser fir op d'Juegd oder einfach ënnerwee.

Hautdesdaags gëtt et awer och gär an enger fester Form (kann net zesummegeklappt ginn) als Läffelsgeschier verkaaft. Aner Variatiounen hunn och zousätzlech en Tirbouchon. Ënner Wäikennere sinn och d'Sommelier an der Form vun engem Laguiole Messer beléift. Si hunn allerdéngs keng Kleng.

**Ee gudde Rot:** Wann der e Messer mat Holz oder Kouhar hutt, loosst et ni am Waasser leien, soss beschiedegt der de Grëff, dee léisst sech allerdéngs bei engem Original flécke well een déi Placken ersetze kann.

## Fir ze liesen
*Daniel Crozes: *Le Laguiole, éloge du couteau*, éd. du Rouergue, 2005.

## Um Spaweck
Sirop de Liège

De **Sirop de Liège** ass en typescht Produkt aus der Lécker Géigend an aus der Äifel.

D'Ursaach vun der Siropproduktioun geet dorop zeréck, well sou d'Uebstziichter d'Méiglechkeet haten, fir hiren Iwwerschoss ze verwäerten, mat engem Produkt, dat sech gutt an einfach versuerge gelooss huet an dat een och nach konnt verkafen.

Dofir stinn och haut nach sou Siropfabrécken haaptsächlech an der Géigend vun Herve souwéi an der Hesbaye op der Grenz mat der belscher Provënz Limburg um Rand vun de groussen Uebstplantagen. Déi bekanntst sinn d'Siroperie Meurens vun Herve, déi schonn zanter 1902 *Daggi* industriell hierstellt, bekannt ënner dem Numm *Sirop de Liège*, an d'Siroperie artisanale vun Aubel.

De Sirop de Liège gëtt haaptsächlech vun Äppel a Biere gemaach, gewéinlech an de Proportioune 6:4. Ausname si puer Äppel oder puer Bieren aus deem Grond well wa se puer verkacht ginn, s'entweeder net séier genuch oder ze séier andécksen. E puer Fabrikanten aus Flandern setzen och nach an engem klenge Verhältnes Zockerrommele mat bäi, anerer maachen och Dattelen derbäi.

De Sirop de Liège kann op d'Schmier geschmiert ginn, awer e gëtt och an der Kiche bei ville regionale Rezepter verschafft. Haut gëtt et en an ville Varianten, vum ganz séisse bis liicht batteren, an och vermëscht mat aneren Uebstzorten wéi d'Äerdbier z.&nbsp;B.

Eng méi flësseg Variant gëtt gär zesumme mat dem bekannte *[[Fromage de Herve]]* giess.
Wengen BE

**Wengen BE** ass eng Uertschaft an der Gemeng Lauterbrunnen am Kanton Bern an der Schwäiz. Wengen läit um Fouss vun der Jungfrau an ass bekannt fir seng Wantersport- a Wanderméiglechkeeten. D'Uertschaft huet 1.400 usässeg Awunner (awer mat den Touristen 10.000 an der Wanter- a 5.000 an der Summersaison). Wengen läit um Fouss vun den héchste Bierger vum Berner Oberland: Eiger, Mönch a Jungfrau. Zu Wengen gëtt och dat bekannt Lauberhorn-Schirennen ausgedroen.

## Kuckeswäertes
* *Eisbunn*
* *Spazéiergang op de Staubbachbänkli*
* *Mat der Gondelbunn op de Männlechen*
* *Mat der Biergbunn op d'Wengernalp an d'[[Kleine Scheidegg]]*

## Um Spaweck
* Fotoe vum Eiger
* Schwäizer Schigebidder
* Offiziell Säit vu Wengen a Muerren
* Offiziell Säit vu Grindelwald
* Offiziell Säit vun der Wengernalpbahn
* Offiziell Säit vun der Jungfraubahn
* Offiziell Säit vum Lauberhornrennen

Fichier:Eiger Moench Jungfrau mit Maennlichen.jpg|Eiger, Mönch a Jungfrau, vir am Bild d'Lauberhorn, vum Männlichen aus gesinn
Fichier:Wengen-Eisbahn.jpg|Wengen a seng Äispist
Grindelwald

**Grindelwald** ass eng Uertschaft am Berner Oberland an der Schwäiz. Si läit um Fouss vum Eiger an ass bekannt wéinst hire Wantersport-Méiglechkeeten.
## Geographie
Grindelwald läit wäit verstreet an engem Dallkessel, deem vun der Schwarzen Lütschine tëscht Eiger, Wetterhorn, Fiescherwand a Faulhorn. Seng Gletscher, den Ënneschten - an den Ieweschte Grindelwaldgletscher, déi vun eppes 1590 - 1880 bis virun d'Duerf erukoumen an déi der Uertschaft den Numm Gletscherduerf ginn hunn, gi gär besicht.

D'Uertschaft lieft besonnesch vum Tourismus. Am Wanter vun de Schifuerer, am Summer vun den Touristen, déi wanderen a spadséiere ginn, an d'Méiglechkeet hunn, fir déi schéi Landschafte mat den dräi Monsterbierger: Eiger, Mönch a Jungfrau ze gesinn. De Friemeverkéier huet eng laang Traditioun. Scho fréi ass versicht ginn, de Gäscht d'Bierger méi no ze bréngen. Am Zesummenhank mam Wetterhorn, ee vun de Symboler vu Grindelwald, sollt drun erënnert ginn, datt do ganz fréi e Lift gebaut gouf. An déi Einheimesch sinn houfreg, fir drun z'erënneren, datt de Wetterhorn-"Lift" déi eelst Seelbunn vun der Welt war.
## Kuckeswäertes
* Mat der Gondelbunn op de *Männlichen*
* Mam Sessellift op de *First*
* Mat der Biergbunn op d'Kleine Scheidegg
* Mat dem Bus op d*'Grosse Scheidegg*
## Kuckt och
* Wetterhorn
* Eiger
* Kleine Scheidegg
## Um Spaweck
* Fotoe vum Eiger
* Schwäizer Schigebidder
* Offiziell Säit vu Grindelwald
* Offiziell Säit vu Wengen a Mürren
* Offiziell Säit vun der Wengernalpbahn
* Offiziell Säit vun der Jungfraubahn
Was mir behagt, ist nur die muntre Jagd

***Was mir behagt, ist nur die muntre Jagd*** (BWV 208), och als „*Jagdkantate*“ bekannt, ass eng Kantat vum Johann Sebastian Bach.

D'Kantat gouf 1713 fir den 31. Gebuertsdag vum Christian vu Sachsen-Weissenfels als festlech Tafelmusek komponéiert a gouf warscheinlech dann owes no enger laanger Juegd vum Fürst opgefouert.

De Libretto ass vum Salomon Franck. Den Dichter bezitt sech beim Text op déi klassesch Mythologie: D'Diana, d'Gëttin vun der Juegd (Sopran), den Endymion (Tenor) an de Pan (Bass) an der Pales (Sopran) luewen de Fürst Christian.

Et ass déi eelst bekannt weltlech Kantat vum Bach. Si besteet aus enger Folleg vu 15 éischter kuerze Rezitativen, Arien a Chéier, déi relativ fräi opgebaut sinn, d.&nbsp;h. op ville Plazen net dem übleche Formscheema vun der Zäit entspriechen. De Juegdcharakter vun der Musek gëtt duerch den Asaz vun zwéi Coren ënnerstrach. D'Arie vun der Pales – „*Schafe können sicher weiden*“ – gëtt an hirem pastorale Charakter vun zwou Blockflütte begleet an ass de bekanntste Saz vun dëser Kantat.

## Besetzung
* 2 Sopranen, Tenor, Bass
* Orchester mat Juegdhar I/II, 2 Hautboisen, Fagott, Blockflütt I/II, Violine I/II, Viola, Basso continuo

E méifach besate Chouer ass vum Bach net ausdrécklech virgesinn.

## Um Spaweck
* Opbau a kompletten Text vun der Kantat
Brie de Meaux

De **Brie de Meaux** ass eng franséisch Kéiszort aus der natierlecher Regioun Brie.

D'Appellation d'origine contrôlée krut en 1980.
Gott ist mein König

***Gott ist mein König*** ass eng Kantat vum Johann Sebastian Bach.

Si gehéiert zum Bach sengem Fréiwierk. Komponéiert huet hie se fir de 4. Februar 1708 fir de Rotswiessel an der Fräier Räichsstad Mühlhausen. De Bach war Organist an der Kierch *Divi Blasii* an hat am Kader vun dësem Amt d'Aufgab, de Gottesdingscht zu der Asetzung vum Rot deen nei gewielt gouf, mat enger Kompositioun auszestatten. D'Texter goufe méiglecherweis vum Paschtouer Georg Christian Eilmar zesummegestallt a gedicht, dee bal zäitgläich d'Kantat "*[[Aus der Tiefen rufe ich, Herr, zu dir]]*" an Optrag ginn hat.

Den Text besteet zum gréissten Deel aus Wierder aus der Bibel, déi am éischten an am véierte Saz dem 74.&nbsp;Psalm, a weider dem 2.&nbsp;Buch Samuel an dem 1. a 5.&nbsp;Buch Mose entholl sinn. Den Text vum zweete Saz "*Ich bin nun achtzig Jahr*" hëlt wuel Bezuch op den 83-järegen Albuergermeeschter Adolf Strecker, dee seng Amtsgeschäfter ofginn hat. D'Bibelzitater ginn am zweete Saz ergänzt duerch déi 6. Stroph vum Kierchelidd "*O Gott, du frommer Gott*" vum Johann Heermann. Insgesamt loosse sech d'Texter dem Ulass ugepasst als Meditatioun iwwer den Iwwergang vun al op jonk verstoen, verbonne mat ofschléissende Gléckwënsch fir dat "neit Regiment", déi nei gedicht goufen.

D'Kantat BWV 71 gehéiert zu de bedeitende Fréiwierker vum Bach a weist mam Feele vu Rezitativen, Da-capo-Arien a kuerze, fléissende Sätz, déi aneneen iwwerginn, typesch Kennzeeche vum traditionelle Kantatentypus vum 17. Joerhonnert. Ofweichend vun den iwweregen erhalene Kantaten aus der Mühlhauser Zäit ass awer déi opwänneg Instrumentéierung. Dee wuel bekanntste Saz ass de sechsten, bei deem een homophone Chouer dat grousser Schéinheet d'Wierder aus Psalm 74 *„Du wolltest dem Feinde nicht geben die Seele deiner Turteltauben“* virdréit.

E besonneschen Aspekt vun der Rotswiesselkantat ass, datt si dat éischt Wierk vum Bach ass, wat gedréckt gouf. Bis zum Doud vum Komponist ass de bis haut eenzeg bekannten Drock vun enger Bachkantat.

## Besetzung
*Gesankssolisten: Sopran, Alt, Tenor, Bass
*Chouer: Sopran, Alt, Tenor, Bass 
*Orchester:
** Instrumentalchouer I: Trompett I-III, Pauken
** Instrumentalchouer II: Blockflütt I/II, Violoncello oder Violoncello piccolo 
** Instrumentalchouer III: Hautbois I/II, Fagott
** Instrumentalchouer IV: Violin I/II, Viola, Violon

## Um Spaweck
* Opbau a kompletten Text vun der Kantat
Wengen (Homonymie)

Den Numm **Wengen** bezeechent:

* d'Uertschaft Wengen um Gebitt vun der Gemeng Nennslingen, Mëttelfranken
* d'Gemeng Wengen am Südtirol, Italien. D'ladinesch Bezeechnung ass "La Val" (den Dall), d'italienesch "La Valle"
* d'Uertschaft Wengen BE am Kanton Bern, Schwäiz 
* een Deel vun der Gemeng Weitnau am Allgäu, Däitschland
* een Deel vu Sulzbach-Laufen am Landkrees Schwäbesch Hall a Baden-Württemberg
* een Deel vun der Uertschaft Dießen am Ammersee am Landkrees Landsberg am Lech a Bayern
Robert Bintz

De **Robert Bintz**, gebuer de 16. Februar 1930 zu Mamer, a gestuerwen de 4. September 2022 zu Beetebuerg, war e lëtzebuergesche Vëlossportler an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London vertrueden.

Vun 1964 bis 1969 war hien techneschen Direkter bei der Lëtzebuerger Vëlosfederatioun (FSCL).

## Palmarès
### [[1947]]
* 3. am Grand Prix Général Patton (Cadets)

### [[1948]]
* 3. am Grand Prix François Faber
* 4. am Grand Prix Général Patton

### [[1949]]
* 1. am Grand Prix François Faber
* 1. an der Flèche du Sud
* 2. am Grand Prix Général Patton (Amateur)

### [[1950]]
* 1. am Grand Prix François Faber
* 1.  bei de Landesmeeschterschaften op der Strooss

### [[1951]]
* Tour de Suisse (opginn)
** 5. an der 2. Etapp(a)
** 3. an der 3. Etapp

### [[1952]]
* 2. a Luxembourg-Nancy
* 18. am Tour de Luxembourg
* 39. an der Deutschland-Rundfahrt
** 1. an der 3. Etapp vun Hannover op Essen (253&nbsp;km)
** 1. an der 9. Etapp a) vu Lörrach op Schaffhausen (99,7&nbsp;km)
** 8. an der 9. Etapp b) vu Schaffhausen op Ravensburg (111&nbsp;km)
* Tour de Suisse (opginn)

## Auszeechnungen
* Chevalier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg

## Kuckt och
Josy Meyers

De **Jean Joseph**, genannt **Josy Meyers**, gebuer den 12. Mäerz 1902 zu Ëlwen a gestuerwen den 29. September 1970 zu Stroossen, war e lëtzebuergeschen Zeecheprofesser a Moler. Hien ass bekannt duerch seng Landschaften, Nuën, Portraiten a Blummen.

No der Handwierkerschoul huet de Josy Meyers op der *École de peinture "Van der Kelen"* zu Bréissel studéiert. Vun 1922 bis 1923 war hien zu München a vun 1923 - 1926 huet hien op der *École nationale des beaux-arts* zu Paräis studéiert.

An den 1920er Joren huet hie sech mat der Konschthandwierkerin a Molerin Carin Urban bestuet. Hie war Member vum Cercle artistique de Luxembourg (CAL) an huet an den alljärleche Salonen ausgestallt.

1927 huet hien den Exame fir Zeecheprofesser gemaach a war vun 1927 bis 28 Stagiaire als Zeecheprofesser an der Industrieschoul a vun 1928 bis 29 Stagiaire an der Handwierkerschoul.

Vun 1930 bis 1963 - senger Pensioun - war hien Zeecheprofesser an der Handwierkerschoul an der Stad Lëtzebuerg.

## Ausstellungen an Auszeechnungen
* De Josy Meyers huet bei internationalen Ausstellungen zu Bréissel, Paräis a New York matgemaach
* 1927 krut hien de *[[Prix Grand-Duc Adolphe]]*.
* 1931 huet d'Post ee Käppchen erausbruecht mat engem Motiv vum Josy Meyers.
* An der Stad Lëtzebuerg an zu Rodange goufe jee eng Strooss no him genannt.
Nom Zweete Weltkrich huet de Josy Meyers grouss Uelegbiller vun den zerstéierten Éisleker Dierfer gemoolt: Housen, Munzen, Kehmen, Bärel, Baastenduerf, Veianen, Nacher a Béiwen.

* Zesumme mat senger Fra hu si och als Grupp am "Kunsthaus Luxemburg" (Oktober 1943) an am Palais des Beaux-Arts (September 1945) zu Bréissel ausgestallt.

## Um Spaweck

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Himmelskönig, sei willkommen

***Himmelskönig, sei willkommen*** ass eng geeschtlech Kantat vum Johann Sebastian Bach.

Mat der Ernennung vum Bach zum Concertsmeeschter um Haff vu Weimar huet hien all Mount eng nei Kantat misse komponéieren. D'Kantat *Himmelskönig sei willkommen* ass mat grousser Warscheinlechkeet deen éischte Weimarer Kompositiounsoptrag. Als Textdichter gëtt op Grond vum Stil de Salomon Franck ugeholl, deen zu där Zäit haaptsächlech fir de Weimarer Haff zoustänneg war, och wann et dofir keen eendäitege Beleeg gëtt. D'Kantat gouf wuel fir d'éischt Kéier op Pällemsonndeg, 25. Mäerz 1714, an der Schlasskapell opgefouert.

D'Kantat thematiséiert den Anzug Jesu op Jerusalem an den Ufank vun der Passiounszäit. De gleewege Chrëscht gëtt opgefuerdert, als Merci fir d'Affer Jesu dem Gottesjong säin Häerz ze widmen, an och am Leed zu Jesus ze stoen.

D'Wierk markéiert den Ufank vum Iwwergang vum Komponist vun traditionelle Choralconcerten als Kantatentypus vum 17. Joerhonnert zu modernen, haaptsächlech vun italieeneschen Aflëss markéierte Kantateformen. Op den ale Stil weist déi schlicht Besetzung mat Blockflütt an engem klengen Ensembel hin, souwéi déi ënnergeuerdent Roll vum Rezitativ, dat an dësem Wierk nëmmen eemol a ganz kuerz a Form vun engem Bibelwuert virkënnt. Dem neie Stil entsprécht d'Féierung vun der Soloviolin, déi vun den Italieener inspiréiert ass, an d'markant Roll vun den dräi kontemplativen Arien an Da capo-Form. Am grousse Ganze geléngt et dem nach jonke Bach, an andrécklecher Manéier mat ënnerschiddlechste musikalesche Mëttelen de Sënn vum Text duerzestellen. Hie bedéngt sech dobäi haaptsächlech bei der italieenescher Oper mat hire musekalesche Formele fir verschidden Affekter duerchzestellen. Beispillhaft dofir sinn d'Mineurharmonien am Schlusschorus op d'Wuert "*Leiden*".

## Besetzung
* Gesanksstëmmen: Sopran, Alt, Tenor, Bass, bis op de Sopran och mat Solo-Aufgaben
* Instrumenter: Blockflütt, Violin (mat zousätzlecher Solo-Violin am 1. Saz), Viola I/II, Basso continuo mat Violoncello

## Um Spaweck
*  Opbau a kompletten Text
Eiger

Den **Eiger**, 3.970 m héich, ass e Bierg an de Schwäizer Alpen. Hie läit bei de Uertschaften Grindelwald a Wengen. Nieft dem Eiger läien och de Mönch(4.107 m) an d'Jungfrau (4.158 m), zwéin aner héich Bierger an der Schwäiz. Et ass schwiereg, fir den Eiger eropzeklammen, well de Fiels zimmlech brécheg ass, besonnesch duerch déi 1.800 Meter héich Nordwand, déi wéinst Stenglawinen a séier meteorolgesch Changementer geféierlech ass, an an där iwwer 60 Alpinisten hiert Liewe gelooss hunn.

Den Eiger gëtt 1252 als *mons Egere* ernimmt.

Den éischte bekannte Mënsch deen op der Eigerspëtz war, ass den Ir Charles Barrington. Hie war den 11. August 1858 zesumme mat de Guidë Christian Almer a Peter Bohren iwwer de Westhank eropgeklommen.

De Mittelegi-Kamm deen als oniwwerwannbar gegollt huet, gouf 1885 fir d'éischt an enger Descente gemeeschtert, an eréischt bal 40 Joer duerno, 1921, biergop.

Am Juli 1938 sinn déi däitsch Alpinisten Anderl Heckmair a Ludwig Vörg an d'Éisträicher Heinrich Harrer a Fritz Kasparek a véier Deeg eropgeklommen.

Duerch d'Eiger-Norwand féieren hautdesdaags ëm déi drësseg Routen.

Den 21. Februar 1912 gouf eng Zännradbunn d*'[[Jungfraubahn]]* déi duerch den Eiger féiert ageweit. Déi Bunn verbënnt d'Kleine Scheidegg mam Jungfraujoch iwwer d'Statiounen *Eigerwand* an *Eismeer*.

## Literatur
* Heinrich Harrer: *Die Weiße Spinne. Das Große Buch vom Eiger*, Ullstein, Wien 1958. Lescht Editioun: Ullstein Täschebuch, München 2001. ISBN 3-548-36229-X
* Thomas Ulrich: *Eiger-Nordwand: mit Nagelschuhen und Hanfseil auf den Spuren der Erstbegeher*. AS Verlag, Zürich 2003. ISBN 3-905111-86-1
* Daniel Anker (Hrsg.): *Eiger, die vertikale Arena*. 3. Aufl. AS Verlag, Zürich 2000, ISBN 3-905111-51-9
* Toni Hiebeler: *Eigerwand: von der Erstbesteigung bis heute*. Goldmann, München 1978. ISBN 3-442-11163-3
* Karl Hausmann: *SAC Clubführer - Berner Alpen 4*. Verlag vum SAC 1997. ISBN 3-85902-162-1

## Kuckt och
* Matterhorn
* Lëscht vun de Bierger an den Alpen iwwer 4.000 m

## Um Spaweck
* Fotoe vum Eiger
* Schwäizer Schigebidder
* Offiziell Säit vu Grindelwald
* Offiziell Säit vu Wengen a Muerren
* Offiziell Säit vun der Jungfraubahn
Jungfrau

D**'Jungfrau** ass mat 4.158 m deen drëtthéchste Bierg an de Berner Alpen an der Schwäiz. Zesumme mam Eiger a mam Mönch bilt d'Jungfrau eng markant Dräiergrupp.

Den 13. Dezember 2001 gouf d'Jungfrau zesumme mat südlech ugrenzende Gebidder als Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn an d'Lëscht vun den UNESCO-Weltnaturierwen opgeholl. 2007 gouf dat Gebitt no Osten a Weste als Schwäizer Alpen Jungfrau-Aletschgebitt vergréissert, womat seng Fläch vun 53.900 ha op 82.400 eropgaangen ass. 

## Galerie

| Jungfrau and Sphinx Observatory
| Jungfraujoch and Sphinx Observatory
| Jungfraujoch and Sphinx Observatory
Fichier:Sphinx_Jungfraujoch_0470.jpg| Jungfraujoch and Sphinx Observatory


## Kuckt och
* Zéng héchst Bierger vun der Welt
* Lëscht vun de Bierger an den Alpen iwwer 4.000 m

## Um Spaweck
Mont Blanc (Alpen)

De **Mont Blanc**, (ital.: *Monte Bianco*), 4.808,75 m héich, ass e Bierg an den Alpen tëscht Frankräich an Italien. Et ass den héchste Bierg vun den Alpen am *Massif vum Mont Blanc* an der Haute-Savoie (Frankräich) an am Aoste-Dall (Italien).

Mat senge 4.808,75 m, déi 2005 gemooss goufen, ass et den héchste Bierg vu Westeuropa an de 5. héchste Bierg vu ganz Europa. Am Kaukasus gëtt et nämlech nach véier Biergspëtzen, déi méi héich sinn: den Elbrouz 5.642 m, den *Dykh Tau* (5.203 m), de *Chkhara* (5.058 m) an de *Kazbek* (5.047 m).

Am Massif vum Mont Blanc gëtt et vill Gletscher, wéi d'Mer de Glace an de Glacier des Bossons um Nordhang.

Eng vun de bekanntste Wantersportsuertschaften an der Noperschaft vum Mont Blanc ass Chamonix.

De Mont-Blanc-Tunnel ass eng wichteg Stroosseverbindung (Europastrooss E25) tëscht Frankräich an Italien.

## Geographie

## Klotergeschicht
## Kuckeswäertes
## Literatur
* Stefano Ardito: *Mont Blanc. Die Eroberung eines Bergmassivs*. K. Müller Verlag, Erlangen 1996, ISBN 3-86070-294-7
## Fotogalerie

|Mont Blanc Massiv, Foto aus engem Fliger
|Mont Blanc, Bléck vun *Aiguille du Midi*
|Mont Blanc 
|Mont Blanc Géigend, Mer de Glace (Gletscher)


## Kuckt och
* Zéng héchst Bierger vun der Welt
* Lëscht vun de Bierger an den Alpen iwwer 4.000 m

## Um Spaweck

* Privat Websäit iwwer d'Geologie vum Mont Blanc
Lëscht vun Uergelkomponisten

Op dëser Lëscht fannt Dir déi bekanntst Uergelkomponisten

### A
*Jehan Alain (1911-1940)
*Elfrida Andrée
### B
*Johann Sebastian Bach (1685-1750)
*Marco Enrico Bossi (1861-1925)
*Johannes Brahms (1833-1897)
*Nicolaus Bruhns (1665-1697)
*Dietrich Buxtehude (1637-1707)
### C
*Juan Bautista José Cabanilles (1644-1712)
*Antonio de Cabezón (1510-1566)
### D
*Johann Nepomuk David (1895-1977)
*Marcel Dupré (1886-1971)
*Maurice Duruflé (1902-1986)
### F
*César Franck (1822-1890)
*Girolamo Frescobaldi (1583-1643)
### G
*Alexandre Guilmant (1837 - 1911)
### K
*Sigfrid Karg-Elert (1877-1933)
*Johann Ludwig Krebs (1713-1780)
### L
*Jean Langlais (1907-1991)
*Franz Liszt (1811-1886)
### M
*Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847)
*Olivier Messiaen (1908-1992)
### P
*Johann Pachelbel (1653-1706)
*Flor Peeters (1903-1986)

### R
*Max Reger (1873-1916)
*Josef Rheinberger (1839-1901)
### S
*Franz Schmidt (1874-1939)
*Jan Pieterszoon Sweelinck (1562-1621)
### T
*Charles Tournemire (1870-1939)
### V
*Louis Vierne (1870-1937)
### W
*Charles-Marie Widor (1844-1937)
Ronde van Nederland

D**'Ronde van Nederland** war eng Etappecourse, déi vun 1948 bis 2004 an Holland gefuer ginn ass.

De Kim Kirchen huet d'Ronde van Nederland 2002 gewonnen.

D*'Ronde van Nederland* gouf 2004 fir déi lescht Kéier gefuer. 2005 gouf dës Course mam Eneco Tour ersat.

## Palmarès

## Kuckt och
* Eneco Tour
## Um Spaweck

* Resultater vun der ''Ronde van Nederland'' op der Websäit vu ''Mémoire du Cyclisme''
Esperanto

**Esperanto** ass eng neutral international Sprooch, déi et Mënsche vu verschiddenen Natiounen a Kulturen erméiglecht, sech op gläichem Fouss ze begéinen a mateneen ze schwätzen. Den Dokter Ludwik Leyzer Zamenhof (1859-1917) huet dës Sprooch am Joer 1887 ënner dem Schrëftstellernumm "Dr. Esperanto" ("esperanto"="een, deen hofft") lancéiert; dësen Numm ass da fir d'Sprooch selwer zeréckbehale ginn.

Esperanto zeechent sech doduerch aus, datt et kenger Natioun gehéiert: jiddweree muss déi selwecht Méi op sech huelen, fir et ze léieren, jiddweree mécht de selwechte Wee, fir op deen Aneren duer ze goen. Esperanto ass d'Sprooch vun der gläichberechtegter Frëndschaft.

D'Zil vum Esperanto ass et glat a guer net, déi aner Sproochen z'ersetzen. Et soll nëmmen als neutral Sprooch an der internationaler Kommunikatioun benotzt ginn. Och wann Esperanto zueleméisseg keng Weltsprooch ass, sou gëtt et nawell dach, iwwer all Kontinenter verdeelt, Honnertdausende vu Leit, déi Esperanto net nëmmen op Kongresser oder am (elektroneschen) Bréifverkéier, mä och am Alldag, heiansdo souguer an der Famill schwätzen.

Esperanto bitt eng alternativ Aart a Weis, fir aner Länner a Kulture kennenzeléieren. Vill Esperantiste benotzen op hire Reesen e weltwäit Netzwierk vu Begaschtegongsméiglechkeeten, de sougenannte *[[Pasporta Servo]]*, e Verzeechnes vun Esperantisten a méi wéi 70 Länner, déi bereet sinn, aner Esperantospriecher fir näischt bei sech opzehuelen an hinnen hir Stad oder Heemecht ze weisen.

Zu Lëtzebuerg gouf d'Association luxembourgeoise d'espéranto 1971 gegrënnt. Am Juni 2009 koum dat éischt Léierbuch fir Esperanto op Lëtzebuergesch eraus: "ESPERANTO mat der direkter Method". Enn 2024 goufen et zu Lëtzebuerg ongeféier 15 Leit, déi ďSprooch reegelméisseg schwätzen.

## Kuckt och
* Ido
* Neutral-Moresnet

## Um Spaweck

* Websäit vun der Lëtzebuerger Esperanto Associatioun
*https://vocapp.com Léier wichteg Wierder op Esperanto an och op anere Sproochen
Atlas

D'Wuert **Atlas** (griich. *Dréier*) bezeechent:

* Atlas (Biergketten), e puer Biergketten an Nordwestafrika, wéi Héijen Atlas, Tellatlas, Mëttleren Atlas, Antiatlas a Saharaatlas;
* Atlas (Kartographie), e kartographescht Wierk a meescht gebonnener Form;
* e graphescht Noschlowierk als eng Sammlung vu Billertafelen aus engem Wëssensgebitt, z.&nbsp;B. vun der Medezin;
* Atlas (Stoft), e schwéiert blénkegt Seidestoft.

Den **Atlas** steet am Beräich vun der Wëssenschaft fir:
* Atlas, e Saturnmound;
* Atlas, e Stär an de Plejaden;
* Atlas, e Moundkrater;
* e Fuerschungsprojet am Spacelab (**''At**mospheric **L**aboratory for **A**pplications and **S**cience*);
* [[Atlas (Mathematik)]], an der Topologie eng Famill vu kompatible Kaarte vun enger Varietéit;
* [[Atlas (Halswirbel)]], an der Medezin den éischten Halswierbel, deen de Kapp dréit.

Den *'Atlas** steet am Beräich vun der Technik fir:
* D'[[Atlas (Rakéit)]] an d'[[Atlas V]], eng Serie vun Interkontinental- an Drorakéite vun den USA;
* Den [[Atlas CSH-2]] ''Rooivalk'', e südafrikanesche Krichshelikoptertyp;
* [[KFNB - Atlas]], eng éisträichesch Lokomotiv;
* [[Atlas (Computersoftware)]], eng Computersoftware;
* [[Atlas (Computersoftware linear Algeber)]], eng Computersoftware fir linear Algebra;
* [[Atlas (Case-Management-System)]], eng Case-Management-Software fir d'Behandlung vun IT-Problemer.

**Atlas** ass den Numm fir follgend Entreprisen:
* Atlas, däitsch Schongmark;
* [[Atlas Weyhausen]], Baumaschinnefabrikant;
* [[Atlas Copco]], schweedeschen Industriekonzern;
* [[Atlas Elektronik]], Fabrikant vu Marinenelektronik.

**Atlas''' ass den Numm vu Persounen:
* Atlas, mauretanesche Kinnek;
* Atlas (Mythologie), en Titan aus der griichescher Mythologie;
* Atlas (Kinnek), den éischte Kinnek vum Inselräich Atlantis;
* Natacha Atlas (* 1964), Musekerin.
Cleveland Bay

De **Cleveland Bay** ass en typescht Kutschepäerd. Säi Fell ass ëmmer brong sou wéi säin Numm et seet (engl.: bay (bei Päerd) = brong).

A sengem Heemechtsland England, ass et dat Päerd, dat Staatskarossen zitt.

Et ass nieft den englesche Ponye mat déi eelst Päerdsrass an England.

D'Rass huet hiren Numm vun hirer Faarf a vun der Géigend an där se gezillt gëtt, am Cleveland, am Nordoste vun England.

Et gëtt ugeholl datt et se schonn zur Zäit vun de Réimer ginn ass, mä genee ass se zanter dem Mëttelalter dokumentéiert. Si war déizäit an England als dat sougenannt *Chapman-Horse* bekannt, well haaptsächlech Geschäftsléit se virun hir Kutsche gespaant hunn.

Déi Päerd sinn awer och fir all aner Aarbechte benotzt ginn, als Akerpäerd, Zuchpäerd an als Reitpäerd.

De Yorkshire Carriage Horse, dee vum Cleveland Bay ofstaamt, ass an d'ganz Welt exportéiert ginn.

Duerch d'Opkomme vum Auto sinn och an England d'Päerd lues a lues verschwonnen. Well de Cleveland Bay awer ee villsäitegt Päerd war, ass en nach als Kutschepäerd an als Juegdpäerd weider gebraucht ginn.

No dem Zweete Weltkrich war d'Rass bal ganz verschwonnen.

Et ass haaptsächlech der Kinnigin Elizabeth II. ze verdanken datt déi Päerdsrass haut nach do ass, well si sech zanter 1960 dofir agesat huet, datt déi Päerd an dem kinnekleche Gestüt solle wéider gezillt ginn.

## Beschreiwung

Wéi den Numm et seet, sinn Cleveland Bay ëmmer brong. An der Rass ass ni eng aner Faarf zougelooss ginn. D'Nomalgréisst ass *16 hands* wat 162,5&nbsp;cm entsprécht. Et ass ee Päerd dat ee staarke Kierperbau huet, eng laang Schëller, staark Glidder, mat enger relativ grousser Schankemass, an eng zolidd Hannerhand. Si hunn een zimmlech breede Kapp deen iwwer d'Nues riicht ass.

## Ziichter
* An England: Ausser dem kinneklechen Haff e puer Ziichter am Cleveland
* Zu Lëtzebuerg: De Paul Berens-Scott
* An Amerika: Madonna

## Um Spaweck
Mont Blanc

De Begrëff **mont Blanc**, **Mont blanc** oder **Mont Blanc** huet verschidde Bedeitungen a bezeechent:

* e Bierg an den Alpen: Mont Blanc (Alpen)
* bei Québec:
** e Bierg an der *Gaspésie* bei Québec: Mont Blanc (Kanada)
** eng Schistatioun net wäit vun *Mont-Tremblant*: Mont Blanc (Wantersport),
* e Bierg um Mound: Mons Blanc
* den Numm vum franséische Munitiounsschëff dat am Éischte Weltkrich (1917) mam belsche Schëff *Imo* a Kanada zesummegesouss ass, wat zu enger Explosioun vun Halifax gefouert huet: Mont Blanc (Schëff)
* eng italieenesch Kuchspezialitéit: Mont Blanc (Kuch)
* den Haaptpersonnage an enger Serie vu Videospiller *Final Fantasy*: Mont Blanc (Video)
* den Numm vun engem Schwäizer Roboter an enger Episod vum *Astro Boy*: Mont Blanc (Roboter)
* en Departement vum *Premier Empire*: Departement Mont-Blanc
* Aner Bedeitungen:
** eng Gemeng vum Departement Hérault a Frankräich (Postecode: 34290): Mont-Blanc (Frankräich)
** eng spuenesch Gemeng a Katalounien; Mont-Blanc (Spuenien)
** den Numm vun engem däitsche Fabrikant, dee Luxusstyloe fabrizéiert: Mont-Blanc (Stylo)
Eneco Tour

Den **Eneco Tour** ass eng Etappecourse mam Vëlo déi an Holland an an der Belsch gefuer gëtt.

Fir déi éischt Oplo vum *[[UCI ProTour]]* am Joer 2005, war ufanks virgesinn fir e *Benelux Tour* z'organiséieren deen d'Etappecourse Ronde van Nederland, Tour de Belgique an Tour de Luxembourg ersetze soll. Aus deem Projet ass awer näischt ginn. Et ass schliisslech e sougenannte *Benelux Tour* gefuer ginn, deen net duerch Lëtzebuerg gaangen ass. Den *Tour de Belgique* an den *Tour de Luxembourg* sinn als eegestänneg Course bestoe bliwwen.

Zanter 2005 gehéiert den aktuellen *Eneco Tour* zu der Serie vum *[[UCI ProTour]]*.

## D'Gewënner

## Kuckt och
* Ronde van Nederland
## Um Spaweck

*   Offiziell Websäit vum ''Eneco Tour''
*  Resultater vum ''Eneco Tour'' op der Websäit vu ''Mémoirre du Cyclisme''
Lëscht vun den Uergelen zu Lëtzebuerg

Dëst ass d**'Lëscht vun den Uergelen zu Lëtzebuerg**; d'Uergele sinn alphabetesch den Uertschaften no klasséiert.

D'Lëscht ass en Deel vun de .

### Explikatiounen

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 





## Kuckt och
* Uergel
* Uergelmanufakturen

## Literatur
* Colombo, Patrick. *Die Orgeln des Luxemburger Landes*. Luxemburg: [s.n.], 1982. Print.
* Ehmann, Guy. *Der multinationale Orgelbau in der Großregion Luxemburg*. S.l: G. Ehmann, 2013. Print. ISBN 978-99959-789-1-4
* Kasel, Jean-Jacques et al. *Grandes orgues du Grand-Duché*. Luxembourg: P & T - Office des timbres, 2008. Print.
* Schmit, Dominique, und Luxemburger Organistenverband. *Orgeldispositionen des Grossherzogtums Luxemburg*. Luxemburg: Selbstverl. des Luxemburger Organistenverbandes, 1934. Print.

## Um Spaweck

*  Orgeln in ganz Luxemburg op orgues.lu, der Säit vum Piusverband
*  Orgeln im Großherzogtum Luxemburg op organindex.de
*  Internetsäit vun den Amis de l'orgue amisdelorgue.lu
Raúl Castro

De **Raúl Modesto Castro Ruz**, gebuer den 3. Juni 1931 zu Birán an der Provënz Oriente, war vun 2008 bis Abrëll 2018 de Staats- a Regierungschef vu Kuba als Nofollger vu sengem Brudder, dem Fidel Castro.

## Um Spaweck
Horatio Nelson

De **Sir Horatio Nelson, éischte [[Vicomte|Viscount]] Nelson of the Nile, [[Order of the Bath|K.B.]], [[Duke]] of Bronte**, gebuer den 29. September 1758 zu Burnham Thorpe, Norfolk, England, a gestuerwen den 21. Oktober 1805, Kap Trafalgar,(Spuenien), war e britteschen Admirol, deen eng Partie bemierkenswäert Victoirë fir sech konnt verbuchen: 1797 St. Vincent (virun der Küst vu Portugal), 1798 Abukir, 1801 Kopenhagen, 1805 Trafalgar.

## Dem Nelson seng Wirkung
Den Nelson war bekannt dofir, datt e Leit ënner sengem Kommando mat Iddien inspiréiert huet, an aus hinnen dat Bescht erausgeholl huet; dohier kënnt den engleschen Ausdrock *"The Nelson Touch"*. Hie war schonn zu Liefzäiten eng Berüümtheet. Vu sengen Zäitgenossen hunn nëmmen den John Churchill, éischten Herzog vu Marlborough, an den Arthur Wellesley, éischten Herzog vu Wellington, eng änlech grouss Berüümtheet.

Den Nelson hat en entscheedenden Undeel drun, datt déi brittesch Marinn an de Koalitiounskricher d'Weltmierer beherrsche konnt. Seng Victoire an der Schluecht vun Trafalgar huet déi brittesch Superioritéit um Waasser geséchert an eng Landung vun franséischen Truppen an England ondenkbar gemaach. D'Vereenegt Kinnekräich ass sou an den Napoleonesche Kricher quasi onugräifbar ginn.

Den *[[Trafalgar Square]]* an d'Nelson-Monument, wat drop steet, sinn haut bekannt Plazen zu London. Dem Nelson säi Monument zu Dublin, *Nelson's Pillar* gouf 1966 vun der IRA duerch ee Bommenattentat zerstéiert.

D*Victory* dem Nelson säi Flaggschëff zu Trafalgar, existéiert nach haut. Si ass d'Flaggschëff vum zweete Séilord an ass haut am zweeten Dréchendock vun der Marinnebasis zu Portsmouth an England ze besichen.

Wëll e keng männlech Nokommen hat, krut säi Brudder William a senger Plaz den Titel Earl Nelson.

## Literatur zum Theema

* Jann M. Witt, *Horatio Nelson - Triumph und Tragik eines Seehelden.* Koehlers Verlagsgesellschaft, Hamburg 2005 
* Barry Unsworth, *Horatios Schatten.* Wilhelm Goldmann Verlag, München 2002 
* Friedrich-Wilhelm Pohl, *Lord Nelson - Ein Triumphzug durch Europa.* Koehlers Verlagsgesellschaft, Hamburg 
* Carola Oman, *Nelson.* Naval Institute Press, Annapolis, USA 1996 
* Tom Pocock, *Horatio Nelson.* Pimlico, London 1994 
* Alfred Thayer Mahan, Joseph F. Callo, * The Life of Nelson: The Embodiment of the Sea Power of Great Britain.* Naval Institute Press, Annapolis, USA 2001 
* Terry Coleman, * Nelson: The Man and the Legend.* Bloomsbury, London 2001 

## Um Spaweck

* Informatiounen zum Séikrich géint den Napoleon
Chamonix

**Chamonix** ass eng bekannt Wantersportuertschaft vun den Alpen an der Haute-Savoie a Frankräich.

## Sport
### D'Olympesch Wanterspiller vun 1924
Vum 25. Januar bis de 5. Februar 1924 gouf, op Decisioun vum Internationalen Olympesche Comité, zu Chamonix d*'Semaine internationale du sport* ofgehalen. Nodeem dës Manifestatioun e ganz groussen Erfolleg war, ass se nodréiglech "I. Olympesch Wanterspiller" benannt ginn.
### Tour de France
Zu Chamonix sinn eng Rei Etappe vum Tour de France ukomm. Etappegewënner waren:
* 1911: Charles Crupelandt  an der 4. Etapp vu Belfort op Chamonix (344&nbsp;km)
* 1912: Eugène Christophe  an der 4. Etapp vu Belfort op Chamonix (344&nbsp;km)
* 1963: Jacques Anquetil  an der 17. Etapp vu Val d'Isère op Chamonix (227,5&nbsp;km)
* 1966: Edy Schütz  an der 18. Etapp vun Ivrea op Chamonix (188&nbsp;km)
* 1969: Roger Pingeon  an der 9. Etapp vu Thonon-les-Bains op Chamonix (111&nbsp;km)
* 1977: Dietrich Thurau  an der 16. Etapp vu Morzine op Chamonix (121&nbsp;km)

## Um Spaweck
Mariette Kemmer

D**'Mariette Kemmer**, gebuer den 29. November 1953, ass eng lëtzebuergesch Sopranistin, Oper-a Liedsängerin.

D'Mariette Kemmer kënnt aus enger ganz musikalëscher Famill. Hir Mamm huet musizéiert, hire Papp war Pianosproff am Conservatoire vun der Stad Lëtzebuerg an hire Monni war de Komponist, Museker an Dirigent Jean-Pierre Kemmer. 
Am Stater Conservatoire huet si Cello studéiert, ier se mat hirem Gesank-Studium ugefaangen huet.

Am Théâtre Royal de la Monnaie zu Bréissel hat si hir éischten Operoptrëtter, an der Roll vun der Mélisande; der Micaela a *Carmen* vum Bizet, a vill weider Rollen.

D'Mariette Kemmer ass Professesch fir Sologesank a fir Art lyrique am Escher Conservatoire.

## CDen
*Joseph Jongen: *Mélodies avec orchestre, Triptyque pour orchestre*, Orchestre Philharmonique de Monte-Carlo, Dirigent: Pierre Bartholomée um belsche Label *Cyprès*, CYP1634, 2003
*Arthur Honegger: *Sémiramis*, Orchestre symphonique de RTL, Dirigent: Leopold Hager, um Label *Timpani*, 2000

## Um Spaweck
*D'Mariette Kemmer op der Websäit vum Guy Wagner
Schilthorn

D**'Schilthorn** ass eng 2.970 m héich Biergspëtzt am Berner Oberland an der Schwäiz, déi iwwer Lauterbrunnen a Mürren erreecht ka ginn.

Do bitt sech engem e phantastesche Panorama vum Titlis, Jungfrau, Mönch, Eiger, iwwer d'Berner Alpen an de Jura bis zu de Vogesen an de Schwarzwald.

Op d'Schilthorn kënnt een zënter 1967 mat enger Seelbunn, déi a véier Sektiounen (Stechelberg – Gimmelwald, Gimmelwald – Mürren, Mürren – Birg, Birg – Schilthorn) op d'Spëtzt féiert. Dës Spëtzt läit 1.320 m méi héich wéi d'Dallstatioun. Wéi se gebaut gouf, war si déi längst Loftseelbunn an Europa.

De 14. Dezember 2024 ass eng nei Seelbunn, d*'Schilthornbunn 20XX*, opgaangen, mat där et elo eng Direktverbindung tëscht Stechelberg a Mürre gëtt. Dës nei Seelbunn ass mat enger Steigung vun 159,4 Prozent déi géist Seelbunn op der Welt. D'Bunn huet eng Längt vu bal 1.194 Meter a meeschtert en Héichtenënnerscheed vu 775 Meter; den Trajet vum Dall bis op d'Biergduerf Mürren dauert véier Minutten.

Am Panoramarestaurant Piz Gloria an op den Häng vum Schilthorn gouf 1969 den James-Bond-Film On Her Majesty's Secret Service gedréit.

Dat eelst a populäerst Volleksschirenne vun der Welt, den *Inferno-Offaartslaf* gëtt all Joer, ëm den 20. Januar hei organiséiert. D'Streck vun dëser inoffizieller Laangstrecken-WM féiert vum Schilthorn bis op Lauterbrunnen. Déi Bescht brauche fir dës 16&nbsp;km laang Streck knapps 15 Minutten.

## Kuckt och
* Zéng héchst Bierger vun der Welt
* Lëscht vun de Bierger an den Alpen iwwer 4.000 m

## Um Spaweck

* Internetsäit vun der Schlithornbunn
Matterhorn

D**'Matterhorn** (Walliserdäitsch: *ds'Hore*, franséisch: *Mont Cervin* oder *Le Cervin*, italieenesch: Monte Cervino) ass mat 4.478 m de siwenthéchste Bierg vun den Alpen (wann en de *Mont Blanc* an de *Monte Rosa* als een an de selwechte Grupp betruecht).

D'Matterhorn steet an de Walliser Alpen tëscht Zermatt a Breuil (Cervinia). D'Ost-, Nord- a Westwand leien op Schwäizer, d'Südwand op italieeneschem Statsgebitt.

Wéinst senger aparter Form a senger alpinistescher Geschicht ass et ee vun de bekanntste Bierger vun der Welt. Fir d'Schwäiz ass d'Matterhorn e richtegt Symbol, an eng vill geknipsten Touristenattraktioun. Säi markanten dräieckege Kapp gëtt souguer vun der Schwäizer Schockelasfabrik *[[Tobler]]* als Motiv fir hiren "Toblerone" benotzt.

## Kuckeswäertes
D'Air Zermatt bitt den Touristen Helikopterflich vun 20 Minutten un, mat deenen een direkt iwwer d'Spëtzt vum Matterhorn geflu gëtt an d'Wänn vu ganz no erliewe kann. De Startpunkt ass meeschtens um Gletscher um Plateau Rosa

## Fotoalbum vum Materhorn

Image:Matterhorn-EastAndNorthside-viewedFromZermatt.jpg|Ost- an Nordsäit vu Zermatt aus
Image:Matterhorn-SouthSide-viewedFromSkiRegionBreuilCervinia.jpg|Südssäit vum Schigebitt Breuil-Cervinia aus gesehen
Image:Matterhorn-mostlyEastSide-viewedFromRothorn.jpg|Ostsäit an Nordsäit, vum Rothorn aus gesinn
Image:Matterhorn2003.jpg|Matterhorn im Herbst 2003. Usiicht vun der Ost- an Nordwand 
Image:Matterhorn.jpg|Panorama-Vue vum Matterhorn
Image:Matterhorn_Riffelsee_2005-06-11.jpg|Matterhorn (Ostsäit) vum Riffelséi aus, mat Spigelbild
Image:Cervino-panoramica.JPG|Matterhorn



## Literatur
*Charles Gos, *Le Cervin*, (Attinger, 1948)
*Edward Whymper, *Scrambles Amongst the Alps*, (1871)

## Kuckt och
* Zéng héchst Bierger vun der Welt
* Lëscht vun de Bierger an den Alpen iwwer 4.000 m

## Um Spaweck

*Virtuelle Matterhornbesteigung mattt 360° Panorama
*Matterhorn (Die Viertausender der Alpen)
*Matterhorn Galerie (matterhorn.ch)
*Mattertal online
*Foto Matterhorn vu Zermatt
* Offiziell Sït vun der Görnergratbunn, op Däitsch
Olympesch Wanterspiller 1924

D**'Olympesch Wanterspiller 1924** oder **I. Olympesch Wanterspiller** goufe vum 25. Januar bis de 5. Februar 1924 zu Chamonix a Frankräich ofgehalen.

1921 hat de Internationalen Olympesche Kommitee (IOK) decidéiert fir zu Chamonix d*'Semaine internationale du sport de 1924* als en Deel vun de Paräisser Summerspiller 1924 z'organiséieren. D'Veranstaltung hat en immensen Erfolleg an den IOK huet se eréischt méi spéit, retroaktiv, zu „Olympesche Wanterspiller“ erkläert.

## Participanten
Et hunn 258 Athleeten aus 16 Natiounen um Tournoi deelgeholl. Lëtzebuerg war net zu Chamonix vertrueden.

## Héichpunkten
* D'Äishockeyteam vu Kanada hat vu senge 5 Matcher se alleguer gewonnen.

## Super-Sportler

* De Finn Clas Thunberg hat an alle 5 Äisschnelllaffinalle Gielercher kritt, dovun dräimol Gold, eemol Sëlwer an eemol Bronz.

## Besonnesches
* Däitschland huet sechs Joer nom Éischte Weltkrich net däerfe mat derbäi sinn.
* Déi éischt Finall war den Äisschnelllaf bei de Männer iwwer 500&nbsp;m. 
* Den US-Amerikaner Anders Haugen huet 50 Joer op säi Bronze-Gielchen am Schisprange gewaart. Duerch ee Rechefeeler war en dem Norweger Thorleif Haug zougesprach ginn.
* Eréischt am Februar 2006 huet den IOK Curling als offiziell Kompetitioun bei den Olympesche Spiller vun 1924 unerkannt. Eng Glasgower Zeitung huet nämlech Beweiser bruecht, datt Curling – anescht wéi et gréisstendeels vermëttelt gouf – deemools keng Demonstratiounssportart war. Domat krut dat brittescht Team eréischt 82 Joer méi spéit, posthum, mat der Goldmedail belount, viru Schweden a Frankräich.
* D'Militärpatrull war 1924 en Deel vun De Schikompetitiounen a gouf ni offiziell als Demonstratiounssport gefouert; trotzdeem gëtt se haut nach a ville Statistiken esou opgezielt. Eréischt 1928 gouf s'am olympesche Rapport – nieft Schijöring – als Demonstratiounssport opgelëscht.
* Bei de Spiller vu Chamonix gouf fir d'éischt den olympesche Biergsteigerpräis Prix olympique d'alpinisme verginn.

## Kompetitiounen

### Demonstratiounssportaarten

## Medailen

## Kuckt och

* Lëtzebuerg bei den Olympesche Spiller
* Lëscht vu lëtzebuergeschen Olympionicken
* Lëscht vun den olympeschen Ofkierzunge fir d'Länner

## Um Spaweck

* Säit vum IOC vun de Wanterspiller 1924 (Englesch)
* Säit vum IOC vun de Wanterspiller 1924 (Franséisch)
Berlin (Holmes County)

**Berlin** ass eng Stad am Holmes County am US-Bundesstaat Ohio.

## Geographie
D'geographesch Koordinate vu Berlin sinn 40° 33' 40" nërdlech an 81° 47' 40" westlech. D'Stad ass op der Kräizung vun der U.S. Route 62 an dem Ohio State Highway 39.
## Geschicht
D'Stad gouf 1811 gegrënnt an huet haut eng 3.500 Awunner.

Berlin ass déi gréisst Stad vun den Ameschen an den USA.

## Ekonomie
D'Ekonomie vu Berlin ass charakteriséiert duerch Akerbau a Miwwelindustrie.
Lauterbrunnen

**Lauterbrunnen** ass eng Uertschaft a Gemeng am Berner Oberland an der (Schwäiz). Eng Eisebunnsstreck verbënnt Interlaken mat der Endstatioun Lauterbrunnen. Vun do aus fuere Biergbunne vun enger Säit vum Dall op Mürren, an op der aner Säit op Wengen.
## Um Spaweck

* Offiziell Touristesäit vu Laterbrunnen