Thermalbad Munneref

D**'Thermalbad Munneref** ass dat eenzegt Thermalbad zu Lëtzebuerg a läit zum gréissten Deel (37,38 ha) um Südostrand vun der Uertschaft Munneref an der Gemeng mat dem selwechten Numm am Kanton Réimech. E klengen Deel (5,25 ha) vum Domaine läit a Frankräich an der Gemeng Mondorff am Departement Moselle. Am Ganzen huet de Kuerpark eng Fläch vun 42,63 ha.

D'offiziell Bezeechnung vum ëffentlechen Etablissement ass **Centre thermal et de santé de Mondorf-les-Bains**, gëtt awer gemenkerhand ënner dem Numm „Mondorf Domaine Thermal“ kommerzialiséiert.

## Geschicht
Vun 1841 bis 1846 sinn zu Munneref déi éischt Buerunge vun der Ekipp vum sächsesche Buermeeschter Karl-Gotthelf Kind gemaach ginn.

Schonn d'Joer drop, 1847, gouf d'Munnerëffer Thermalbad op Initiativ vum Munnerëffer Nottär Jean-Pierre Ledure gegrënnt. Seng Duechter Amélie Ledure war déi éischt Kueristin.

Mam Arrêté royal grand-ducal vum 28. August 1878 krut d'Uertschaft d'Recht fir sech **Mondorf-les-Bains** respektiv **Bad Mondorf** ze nennen.

Mam Gesetz vum 21. Abrëll 1886 krut d'Regierung d'Recht fir d'Thermalbad vun der Société anonyme des bains de Mondorf ofzekafen. Déi hat d'Handduch no engem laangen Ënnergank, dee sech zanter dem 1870er Krich entwéckelt hat geschmass, wat dozou gefouert hat, datt knapps nach 200 Kueristen d'Joer op Munneref koumen.

D**Société anonyme des bains de Mondor''f hat virdru scho probéiert e Keefer ze fannen. An der Generalversammlung vum 10. Oktober 1885 sollt decidéiert ginn d'Gesellschaft opzeléisen. Well net genuch Aktionären an der Generalversammlung vum 10. Oktober waren, gouf eng nei Generalversammlung fir de 16. November 1885 festgeluecht. Och an der Generalversammlung vum 16. November 1885 waren net genuch Aktionären do an et gouf nees eng nei Generalversammlung op den 30. November 1885 festgeluecht.



== D'Thermalquellen ==

Am Kuerpark zu Munneref sinn am Ganzen dräi [[Thermalquell]]e gebuert ginn.

=== Kind-Quell ===
Déi éischt Thermalquell gouf vun der Ekipp vum Sachs [[Karl-Gotthelf Kind]] (1801-1873) nom Prinzip vum ''Fräifall'' gebuert a gouf no him Kind-Quell genannt (''Source Kind''). D'Aarbechten hunn de 17. Juni 1841 ugefaangen an d'Buerung huet de 16. Juni 1846 hir maximal Déift vu 730 m. erreecht a war deemools déi déifst Buerung op der Welt mat Ausnam vu China, wou scho virdrun eng Buerung gemaach gouf, déi iwwer 1000 m déif goung. Eréischt 1871 gouf dee Rekord mat der Déifbuerung Sperenberg bei Berlin mat 1271 m Déift gebrach.

=== Marie-Adélaïde-Quell ===
Déi zweet Thermalquell krut hiren Numm zu Éiere vun der [[Groussherzogin]] [[Marie-Adélaïde vu Lëtzebuerg]].

=== Michel-Lucius-Quell ===

== Gebaier ==

=== Thermalbad „Les thermes“ ===

=== Verwaltungsgebai ===

=== Pavillon Kind ===
De Pavillon Kind gouf an de Joren 1963-1964 vum Staatsarchitekt [[Constant Gillardin]] gebaut, fir d'Waasser vun der Kind-Quell ze zerwéieren. D'Gebai gouf tëscht 2000 an 2004 vum Architektebüro "steinmetz de meyer architectes urbanistes" ëmgebaut.

Am Joer 2012 mécht den [[Lëtzebuerger Fligereimusée zu Munneref|éischte Fligereimusée vu Lëtzebuerg]] seng Dieren am Pavillon vun der Kind-Quell op.

=== Orangerie ===
D'[[Orangerie]] gouf 1910 no de Pläng vum lëtzebuergeschen Architekt [[Sosthène Weis]] gebaut.

=== Hoteller ===
Fir d'Kueristen an d'Touriste gehéieren zum Thermalbad de „Mondorf Parc Hôtel“ gradewéi d'„Villa Welcome“. 

<gallery perrow="3" heights="200" widths="200" caption="Fotoegalerie vun de Gebaier am Thermalbad an am Kurpark">
Fichier:Mondorf-les-Bains pavillon Kind a.jpg|Pavillon Kind
Fichier:Luxembourg Mondorf Orangerie French-garden.jpg|Orangerie a franséische Gaart
</gallery>

=== Renovatioun ===
Uganks Oktober 2018 huet de [[Regierungsrot]] e Gesetzesentworf ugeholl fir d'Gebaier vum Thermalbad fir eng Zomm vun 133,5 Milliounen Euro ze renovéieren. De 24. Abrëll 2020 gouf d'Gesetz ënnerschriwwen dat et der Regierung erlaabt, den Domaine fir déi genannt Zomm an d'Rei ze setzen an auszebauen.

Am November 2025 hunn d'Aarbechten ugefaangen. Dobäi ginn d'Anlage fir Bieder an Therapie nei gemaach, d'medezinnesch Infrastruktur moderniséiert an d'Gebai ''Les Sources'' nei gebaut, mat zousätzleche Behandlungsraim an Hotelzëmmeren. Etappeweis gëtt och déi technesch an energetesch Infrastruktur erneiert.

===Trivia===
Bis 1976 stoung am Park eng Pergola, déi ëm 1898 vum Staatsarchitekt [[Prosper Biwer]] entworf gi war. D'Holzaarbechte ware vum Schräiner J.P. Hilbert vun [[Hollerech]]. Op der Bün wou traditionell de Kuerorchester gespillt huet, sinn ënner anerem d'[[Lucienne Boyer]] an d'[[Line Renaud]] opgetrueden. D'Konstruktioun huet un de Pavillon vun der Rudolfsquell zu [[Mariánské Lázně]] erënnert.

== Konschtwierker am Thermalbad an am Kuerpark ==
De Park vum Thermalbad stellt eng Verbindung tëscht Mënsch an Natur hier. Hien ass eng gréng Long, eng Plaz fir ze raschten, sech z'erhuelen, ze heelen, sech ze besënnen. Dozou gehéiert och d'Konscht, déi de Park an eng Skulpturegalerie verwandelt. 20 Monumenter a Konschtwierker, meeschtens vu lëtzebuergeschen Artisten, waarden drop entdeckt ze ginn.


* ''Vase en terre cuite style 1900''. D'[[Majolika]]-Vas, déi virum Kind-Pavillon op engem Sockel steet, gouf [[1899]] vun der Firma [[Villeroy & Boch]] fir d'[http://fr.wikipedia.org/wiki/Exposition_universelle_de_1900 Weltausstellung zu Paräis] (1900) fabrizéiert. No der Ausstellung wousst kee mat der Vase eppes unzefänken an de [[Paul Eyschen|Staatsminister Eyschen]] krut se geschenkt. Well d'[[Vas]] a kengem vu sengen Zëmmeren doheem gepasst huet, huet hien d'Vase schlussendlech dem Munnerëffer Kuerpark virugeschenkt.
* ''La lionne et les lionceaux'' vum [[Arthur Artiomi Lavrientivitch Aubert]] (1843-1917). D'Skulptur gouf [[1905]] am ieweschten Deel vum Park installéiert.
* ''Le Centaure'' vum [[Cipri Adolf Bermann]] (1862-1942). E [[Bronze]] deen den [[MNHA|Nationale Geschichts- a Konschtmusée]] dem Thermalbad geléint huet.
* ''Medaillon vum Dr Martin Klein'' vum [[Pierre Federspiel]] (1864-1924). Dëst Monument gouf [[1909]] zu Éiere vum fréieren Direkter [[Martin Klein|Dr Martin Klein]] opgeriicht.
* ''Aqua fons vitae'' vum [[Tom Flick]] (*1968). Steesail, déi 1997 um Wues virum Parc Hôtel installéiert gouf.
* ''Tour des Sables'' vum [[Liliane Heidelberger]]. Steeskulptur riets am Gank hanner dem Aganksberäich vum Thermalbad.
* ''La Danse'' vum [[Nic Joosen]] (*1933). Dës Eiseskulptur aus 5 Eenzeldeeler ass 1998 kaaft ginn a verschéinert d'Blummerabatten um Quai lénks vum Pavillon Kind.
* ''Tulipe'' vum [[Frantz Kinnen]] (1905-1979). Dëse Buer, deen de Staat 1958 kaaft huet, steet matzen am Rousegäertchen, der "Roseraie".
* ''Just make sense'' vum [http://www.kowanz.com Brigitte Kowanz]. Dëst Wierk steet am Agank vun den alen Thermen.
* ''Körper'' vum [[Carine Kraus]]. Serie vu Molereien am Pavillon mat de Saunaen.
* D**Juri-Gagarin-Büst* vum [[Aleksei Dmitrievich Leonov]] gouf 2018 virum [[Lëtzebuerger Fligereimusée zu Munneref|Fligereimusée]] (Pavillon Kind) opgeriicht.
* *D'Maus Ketti* vum [[Wil Lofy]] (*1937). Bronze vun 1987 an Erënnerung un d'Fabel [[D'Maus Ketti]] vum [[Auguste Liesch]], dee vu Munneref staamt.
* *La fille aux roses* vum [[Jean Mich]] (1871-1919). Bronze aus den "Ateliers SIOT" zu Paräis, dee fréier an den Terrasse vum Rousegäertche stoung, an elo am "Jardin français" steet.
* *Métamorphose* vum [[Wenzel Profant]] (1913-1989). Hasteeskulptur, déi am Joer 1980 ageweit gouf.
* *Panthère tournant* vum [[Auguste Trémont]] (1892-1980). Bronze vun 1932 am Hall vum Parc Hôtel.
* *Sculpture en fer* vum [[Danielle Wagner]] (*1960). Dës Eiseskulptur gouf 1997 fir den 150. Gebuertsdag vum Thermalbad opgestallt.
* *Affranchissement* vum [[Lucien Wercollier]] (1908-2002). Dëse Bronze fir d'Weltausstellung vu Bréissel gouf 1980 am Park vum Thermalbad opgestallt.


Donieft gëtt et nach dës Wierker, bei deene weider Detailer den Ament (2008) onbekannt sinn:
* Zwee Wierker vum [[Wenzel Profant]] déi am Park stinn.
* E Konschtwierk aus Eisen ouni Numm vum [[Pit Nicolas]], wat 1997 opgestallt gouf.
* *Nata nel mare*, e Wierk aus bloem Stee vum [[Daniele Bragoni]], wat 2007 opgestallt gouf.

<gallery heights="200" widths="200" caption="Fotogalerie vun de Konschtwierker am Thermalbad an am Kuerpark">
Bild:Kurpark Munneref Majolika Vase.jpg|Majolika-Vas<br>[[Villeroy & Boch]]
Bild:La lionne et les lionceaux Arthur Artiomi Lavrientivitch Aubert.jpg|*La lionne et les lionceaux*<br>Arthur Artiomi Lavrientivitch Aubert
Bild:Le Centaure Cipri Adolf Bermann.jpg|*Le Centaure*<br>[[Cipri Adolf Bermann]]
Bild:Médaillon vum Dr Klein Pierre Federspiel.jpg|*Medaillon vum Dr Klein*<br>[[Pierre Federspiel]]
Bild:Aqua_fons_vitae_Tom_Flick.jpg|*Aqua fons vitae*<br>[[Tom Flick]]
Bild:La_Tour_des_Sables_Liliane_Heidelberger.jpg|*La Tour des sables*<br>[[Liliane Heidelberger]]
Bild:La_Danse_Nic_Joosen.jpg|*La danse*<br>[[Nic Joosen]]
Bild:Tulipe_Frantz_Kinnen.jpg|*Tulipe*<br>[[Frantz Kinnen]]
Bild:Maus_Kaetti_Will_Lofy_Munneref_Ausschnett.jpg|*Maus Ketti-Buer*<br>[[Wil Lofy]]
Bild:Maus_Kaetti_Will_Lofy_Munneref.jpg|*Maus Ketti-Buer*<br>[[Wil Lofy]]
Bild:La_fille_aux_roses_Jean_Mich.jpg|*La fille aux roses*<br>[[Jean Mich]]
Bild:Panthere tournant Auguste Tremont.jpg|*Panthère tournant*<br>[[Auguste Trémont]]
Bild:Sculpture_en_fer_Danielle_Wagner.jpg|*Sculpture en fer*<br>[[Danielle Wagner]]
Bild:Affranchissement_Lucien_Wercollier.jpg|*Affranchissement*<br>[[Lucien Wercollier]]
Bild:Nata_nel_mare_Daniele_Bragoni.jpg|*Nata nel mare*<br>[[Daniele Bragoni]]
</gallery>

== Therapien & Behandlungen ==

== Administratioun ==
=== Medezinesch Direktere vum Thermalbad ===

* 1847-1864: Dr [[Nicolas Dominique Schmit]] (*1814, †1870)
* 1865-1865: Dr [[Louis Fleury|Louis Joseph Désiré Fleury]] (*1815, †1872)
* 1866-1875: Dr [[Charles Marchal]] (*1826, † 1900)
* 1876-1883: Dr [[Martin Klein]] (*1848, †1907)
* 1883-1886: Dr [[Victor Weber]] (*1851, †1929)
* 1886-1907: Dr [[Martin Klein]] (*1848, †1907)
* 1907-1917: Dr [[Ernest Feltgen]] (*1867, †1950)
* 1917-1920: Dr [[Michel Welter]] (* 1859, †1924)
* 1921-1933: Dr [[Auguste Schumacher]] (*1862, †1932)
* 1933-1944: Dr [[Emile Franck]] (*1893, †1972)
* 1954-1968: Dr [[Emile Franck]] (*1893, †1972)
* 1968-1987: Dr [[Jean-Pierre Frank]] (*1937)


=== Verwaltungsrot ===
D'Thermalbad gëtt vun engem Verwaltungsrot vu sechs Membere geréiert. Dräi Membere vertrieden de Lëtzebuerger Staat a gi vum Gesondheets-, Sozialversécherungs- a Finanzminister proposéiert. Zwéi Membere gi vum Regierungsrot aus dem Privatsecteur proposéiert; et muss sech ëm Perséinlechkeeten handelen, déi kompetent an der Gestioun vun Entreprisë sinn. De leschte Member gëtt an enger direkter a geheimer Wal ënnert de Salariéë vum Centre gestëmmt.

D'Membere vum Verwaltungsrot gi fir eng Dauer vu sechs Joer genannt; d'Mandat kann duerno erneiert ginn.



== Literatur ==

* Arend, J.P., 1932. *Oolithisches Eisenerz und Mondorfer Wasser in ihren tektogenetischen Beziehungen*. Bull. Soc. Nat. luxemb. 42: 194-203.
* [[Ernest Feltgen|Feltgen, E.]], 1908. *Bad-Mondorf. Ein naturwissenschaftlich-medizinischer Führer*. Bull. Soc. Nat. luxemb. 18: 1-19 [http://www.snl.lu/publications/bulletin/SNL_1908_018_001_019.pdf], 76-88 [http://www.snl.lu/publications/bulletin/SNL_1908_018_076_088.pdf], 123-136 [http://www.snl.lu/publications/bulletin/SNL_1908_018_123_136.pdf], 154-172 [http://www.snl.lu/publications/bulletin/SNL_1908_018_123_136.pdf].
* Gerges, Martin (éd.), 1997. *Mondorf, son passé, son présent, son avenir*. Mondorf le Domaine thermal et les éditions Les publications mosellanes. 614 p.&nbsp;Imprimerie Victor Buck. ISBN 2-919975-06-4.
* Les Amis de la source asbl, 1976. Thermalismus aus Mondorfer Sicht. Illustrationen: Lex Weyer; Deckel: Lé Tanson. 112 S. St.-Paulus-Druckerei, Luxemburg. 
* [[Michel Lucius|Lucius, M.]], 1923. *La genèse des eaux thermo-minérales de Mondorf-les-Bains, avec deux planches annexes*. Bull. Soc. Nat. luxemb. 33: 5-24.
* [[Jos Massard|Massard, J.A.]], 1996. *Das Mondorfer Bohrloch 1846: Europarekord ja, Weltrekord nein!* Lëtzebuerger Journal, Nr. 201 (22. Oktober): 13. [http://massard.info/pdf/Mondorf_Kind-Quelle.pdf]
* Massard, J.A., 1997. *1846-1996, 150 Jahre Tiefbohrung Mondorf: Fehler, Fragen, Fakten*. Bull. Soc. Nat. luxemb. 98: 3-15. [http://massard.info/pdf/SNL_1997_098_003_015.pdf] 
* Medinger, P., 1923. *Un cas extraordinaire de spongiose de la fonte produite par l'eau minérale de Mondorf-Etat*. Bull. Soc. Nat. luxemb. 33: 24-32.
* Memorial, 1987. *Loi du 18 décembre 1987 organisant le centre thermal et de santé de Mondorf-les-Bains*. Mémorial A n° 101 vum 21.12.1987.
* [[Lé Tanson|Tanson, Lé]], 1981. *Chronik der "Stadt" und Gemeinde Bad Mondorf*. Éd.: Administration communale de Mondorf-les-Bains. 414 p.
* [[Leopold van Werveke|Van Werveke, L.]], 1932. *Zur Frage der Entstehung des Mineralwassers von Bad Mondorf*. Bull. Soc. Nat. luxemb. 42: 177-194.
* [[Frank Wilhelm|Wilhelm, Frank]]. *Victor Hugo, curiste à Mondorf-Altwies''.in:  Joer 6 (1985) n° 3: 101-130 & Joer 7 (1986) n° 1: 41-78. Lëtzebuerg.

## Kuckt och
* Munneref
* Thermalquell
* Waasserhaus (Kino)
* Hotel Grand-Chef
* Park vum Hotel Grand-Chef zu Munneref
* Casino 2000

## Um Spaweck

* Websäit vun der Gemeng Munneref
* Websäit vun den Thermen