open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sonnenniwwel

De **Sonnenniwwel** ass an der Kosmogonie en Niwwel aus vill Gas a relativ wéineg Stëbs, aus deem sech d'Sonnesystem gebilt hat. D'Hypothes vu sou enger Urwollek gouf fir d'éischt am Joer 1755 vum Immanuel Kant a sengem Wierk *[[Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels]]* virgestallt. Hien hat ugeholl, datt sech an dësem Niwwel duerch d'Wiesselwierkung vu sengen Deelercher mat der Zäit een ufanks schonn eppes dominéierenden Ëmlafsënn duerchgesat hat an d'Urwollek dofir ëmmer méi ausgepräegt an ofgeflaacht rotéiert hat. Dëst gouf duerch déi modern Theorie vun der Stäregenesis bestätegt.

## Historesch Nebularhypothes

Am Joer 1796 hat de Pierre-Simon Laplace onofhängeg dovun e relativ änleche Modell virgestallt. Hien hat et a sengem leschte Band vu sengem fënnefbändege Wierk *Exposition du systeme du monde* (Duerstellung vum Weltsystem) publizéiert an ass haut ënner der Bezeechnung Nebularhypothes bekannt. De Laplace goung vun enger scho géigewäerteger Sonn aus, wou hir erhëtzten Atmosphär aus analoge Grënn lënsefërmeg Gestalt ugeholl hat. No der Ofkillung a Verdichtung vum Gasmantel sollte sech d'Gasréng dann zu Planéite verdicht hunn.

D'Kosmogonie vum Kant an d'Nebularhypothes vum Laplace ginn dacks einfach zesummefaassend als Kant-Laplace-Theorie bezeechent.

## Awänn géint d'Kant-Laplace-Theorie

Wärend dem spéideren 19. Joerhonnert goufen d'Usiichte vum Kant a Laplace vum James Clerk Maxwell kritiséiert. Hien hat argumentéiert, datt, wann d'Matière vun de bekannte Planéite fréier a Form vu Scheiwen ëm d'Sonn verdeelt waren, d'Kräfte vun der differentieller Rotatioun d'Kondensatioun vun eenzele Planéiten am baussenzege Beräich verhënnert hätten. E weideren Asproch war, datt d'Sonn manner Dréiimpuls huet wéi si no der Theorie misst hunn. En ettlech Joerzéngte laang hunn déi meescht Astronomen d'Theorie vun der Bal-Kollisioun ugeholl: D'Planéite wieren entstanen, andeems en anere Stär no bei d'Sonn koum. Dobäi wieren duerch déi géigesäiteg Gezäitekräfte vill Matière aus der Sonn an aus deem anere Stär gerappt ginn, déi dann zu Planéite kondenséiert wieren.

## Kuckt och
Mars Atmosphere and Volatile Evolution

De **Mars Atmosphere and Volatile EvolutioN** (**MAVEN**) ass eng Raumsond fir d'Erfuerschung vun der Atmosphär vum Planéit Mars am Kader vum Mars-Scout-Programm vun der NASA. 
D'Sond gouf den 18. November 2013 mat enger Atlas V-Rakéit erfollegräich gestart a kreest zanter dem 22. September 2014 ëm de Mars a soll a fënnef Déifflich méi no un de Planéit erufléien.

## Hannergrond
De 15. September 2008 hat dNASA bekannt ginn, datt si fir d'Joer 2013 de Projet MAVEN als Mars-Scout-2-Missioun ausgewielt hat. D'Auswiel war géint de Finalist *„The Great Escape“* erfollegt, wat och eng Atmosphärefuerschungsmissioun war. Déi béid Missioune waren aus ufanks aacht Virschléi erausgesicht ginn.

De MAVEN war mat enger Atlas V (401) vum Startkomplex 41 vun der Cape Canaveral AFB den 18. November 2013 gestart ginn a soll de Mars am Hierscht 2014 erreechen. E soll an eng héichelliptesch Ëmlafbun aschwenken, déi tëscht 144&nbsp;km a 6.228&nbsp;km iwwer der Planéitenuewerfläch verlafe soll. D'Projetskäschte fir de MAVEN belafe sech op 485 Milliounen US-Dollar.

## Struktur
D'Struktur vun der Raumsond baséiert op de Konstruktioune vun de Raumsonde Mars Reconnaissance Orbiter an 2001 Mars Odyssey.

## Instrumenter
MAVEN soll déi iewescht Atmosphär vum Mars an hir Interaktioun mat der Sonn ënnersichen. Dofir sinn Instrumenter fir d'Erfaasse vun de Charakteristike vun den atmosphäresche Gasen, der ieweschter Atmosphär, dem Sonnewand an der Ionosphär u Bord.

D'University of Colorado at Boulder, d'University of California an de Goddard Space Flight Center haten d'Instrumenter fir de MAVEN gebaut.

## Kuckt och

* Lëscht vun onbemannte Raumfaartmissiounen

## Um Spaweck

* MAVEN op www.nasa.gov
* raumfahrer.net: Mam MAVEN op de Mars
Pierre Aloyse Frieden

De **Pierre Aloyse Frieden**, gebuer de 14. Abrëll 1925 zu Mäertert, a gestuerwen den 28. Abrëll 2002 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Politiker (CSV).

Hie war Enseignant am Lycée a vun 1978 bis 2000 Gemengeconseiller an der Stad Lëtzebuerg. Vun 1979 bis 1999 war hien Deputéierte vum Walbezierk Zentrum an der Chamber.

Hie war den Neveu vum Pierre Frieden.
Fernand Loesch

De **Fernand Loesch**, gebuer den 29. Januar 1900 an der Stad Lëtzebuerg, an och do gestuerwen de 17. Dezember 1984, war e lëtzebuergeschen Affekot, Deputéierten a Resistenzler.

Hie war vun 1932 bis 1940 a vun 1945 bis 1951 Deputéierten an der Chamber. 1945 war hien och Member vun der Assemblée consultative.

Hie war de Brudder vum Alfred Loesch.

## Gielercher
*
Canal maritime de Bruxelles à l'Escaut

De **Canal maritime de Bruxelles à l'Escaut**, bis 1997  **Canal maritime Bruxelles-Rupel**, och als  **Kanal vu Willebroek** bekannt, ass e 34&nbsp;km laange Kanal deen de Bréisseler Hafe mat der Schelde an doriwwer eraus mam Nordmier verbënnt. En huet säin Ufank bei de Brécke vun der *Place Sainctelette* e puer honnert Meter virum *Bassin Vergote* vum Bréisseler Hafen a säin Enn ass bei der Séischleis bei Wintam.

## Konstruktiounen um an iwwer de Kanal
NGC 2964

Den **NGC 2964** ass eng Balkespiralgalaxie vum Typ SBbc a läit am Stärebild Leo. D'Galaxie huet e Wénkelduerchmiesser vun 2,8'&nbsp;×&nbsp;1,7' an eng visuell Magnitude vun 11,2&nbsp;mag.  Si gouf de 6. Dezember 1785 vum Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och
Grand Large

De **Grand Large** zu Mons ass e grousse kënschtlesche Waasserbaseng am Norde vu Mons. Et ass e Jachthafen an e läit op där Plaz wou de Kanal Nimy-Blaton-Péronnes an de Canal du Centre widderenee stoussen. E läit domat op enger vun den Haaptverbindungen tëscht dem Baseng vun der Schelde an deem vun der Meuse, an als Etappepunkt tëscht dem hollänneschen a franséische Kanalnetz gëtt en als europäesche Jachthafe betruecht.

En huet en Fläch vu 40 ha, an huet 157 Réng, eng *Capitainerie* an e *Club House* mat Restaurant. Donieft läit d'Schwämm vu Mons.


Image:Grand-large-Mons.jpg|Den Hafen an d'Capitainerie.
Image:Grand-Large-Mons_2.jpg|Vue iwwer dat Ganzt


## Um Spaweck
*Websäit vun der Stad Mons
Anatole Litvak

Den **Anatole Litvak**, gebuer als *Michail Anatol Litwak* den 10. Mee 1902 zu Kiew, a gestuerwen de 15. Dezember 1974 zu Neuilly-sur-Seine bei Paräis, war en aus der Ukrain gebiertegen US-amerikanesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.

1925 ass hien aus der UdSSR an Däitschland emigréiert. Wéinst senger jiddescher Ofstamung huet hien 1933 dat nationalsozialistesch Däitschland verlooss an huet an England a Frankräich Filmer gedréint. 1936 ass hien op Hollywood gaangen an huet déi US-amerikanesch Nationalitéit ugeholl.

## Filmographie
### Kino
* 1930: *Dolly macht Karriere*, mam Dolly Haas 
* 1931: * Nie wieder Liebe*, mam Lilian Harvey 
* 1931: *Calais-Douvres*, mam Lilian Harvey an Armand Bernard
* 1932: *Coeur de lilas*, mam André Luguet an Jean Gabin
* 1932: *Das Lied einer Nacht*, mam Jan Kiepura, Magda Schneider a Fritz Schulz
* 1932: *Tell Me Tonight*, mam Jan Kiepura a Sonnie Hale
* 1933: *La chanson d'une nuit*, Regie zesumme mam Pierre Colombier mam Jan Kiepura, Magda Schneider a Pierre Brasseur
* 1933: *Sleeping Car*, mam Madeleine Carroll an Ivor Novello
* 1933: *Cette vieille canaille*, mam Harry Baur a Pierre Blanchar
* 1935: *L'équipage*, mam Annabella a Charles Vanel
* 1936: *[[Mayerling (Film 1936)|Mayerling]]*, mam Charles Boyer an Danielle Darrieux
* 1937: *The Woman I Love*, mam Paul Muni a Miriam Hopkins
* 1937: *Tovarich*, mam Claudette Colbert a Charles Boyer
* 1938: *The Amazing Dr. Clitterhouse*, mam Edward G. Robinson an Humphrey Bogart
* 1938: *The Sisters*, mam Errol Flynn a Bette Davis
* 1939: *Confessions of a Nazi Spy*, mam Edward G. Robinson an George Sanders
* 1940: *All This, and Heaven Too*, mam Bette Davis a Charles Boyer
* 1940: *Castle on the Hudson*, mam John Garfield an Ann Sheridan
* 1940: *City of Conquest*, mam James Cagney an Ann Sheridan
* 1941: *Out of the Fog*, mam John Garfield an Ida Lupino 
* 1941: *Blues in the Night*, mam Priscilla Lane 
* 1942: *This Above All*, mam Tyrone Power an Joan Fontaine
* 1947: *The Long Night*, mam Henry Fonda a Barbara Bel Geddes 
* 1948: *Sorry, Wrong Number*, mam Barbara Stanwyck a Burt Lancaster 
* 1948: *[[The Snake Pit]]*, mam Olivia de Havilland a Leo Genn 
* 1951: *[[Decision Before Dawn]]*, mam Richard Basehart an Oskar Werner 
* 1955: *[[Un acte d'amour]]*, mam Kirk Douglas an Dany Robin
* 1955: *The Deep Blue Sea*, mam Vivien Leigh a Kenneth More 
* 1956: *[[Anastasia (Film 1956)|Anastasia]]*, mam Ingrid Bergman a Yul Brynner
* 1959: *The Journey*, mam Deborah Kerr a Yul Brynner 
* 1960: *Goodbye Again*, mam Ingrid Bergman, Yves Montand an Anthony Perkins 
* 1962: *Le couteau dans la plaie*, mam Sophia Loren an Anthony Perkins
* 1967: *[[The Night of the Generals]]*, mam Peter O'Toole an Omar Sharif 
* 1970: *The Lady in the Car with Glasses and a Gun*, mam Samantha Eggar an Oliver Reed

## Um Spaweck
Schleis vun Ittre

D**'Schleis vun Ittre** oder och **Schleis 5F** ass eng Schëffsschleis um PK 41,44 vum Kanal Charleroi-Bréissel bei Ittre. Mat engem Niveausënnerscheed vun 13,30&nbsp;m ass et déi zweethéchst Schleis an der Belsch.

De Suffix F kënnt dohier, well beim Bau déi al Schleis N° 5 nach a Betrib war, a fir se vun där z'ënnerscheede krut se den F (fir future) bäigeprafft, deen se dann och nodeem déi aner ausser Betrib war, behalen huet.

Mat den Dimensiounen 90 m × 12 m ass se zougelooss fir d'Schëffsklass IV bis 1.350 Tonnen.

Well d'Schleis sou héich ass huet s'en enorme Waasserverbrauch, a fir d'Stréimungswell déi doduerch entsteet e bësselchen ze bremsen, gouf virun an hanner der Schleis de Kanal mat engem hallefkreesfërmege Baseng vergréissert. Am ieweschte Baseng gouf de Yachthafe vun Ittre ugeluecht, an am ënneschte si sechs Raschtplaze fir Penichen.

De Waasserdefizit deen duerch e Schleisevirgank entsteet kann net ëmmer séier genuch duerch den Zoulaf vun uewen kompenséiert ginn, soudatt eng Pompelstatioun gebraucht gëtt, déi de momentanen Iwwerschoss aus ënneschte Schleisebaseng erëm an den ieweschte pompelt. Dat geschitt mat Hëllef vun dräi Pompelen wouvu jiddwereng 1,9 m3 an der Sekonn pompelt.

Wéinst der grousser Héicht ass se mat Polleren ekipéiert déi sech un d'Héicht vum Waasser an der Schleisekummer upassen.
Satellite Catalog Number

D**'Satellite Catalog Number**, SCN, (fréier och **NORAD Catalog Number, NASA catalog number, USSPACECOM object number** or oder einfach **Catalog number** an aner Varianten) ass e fënnefstellegen Identifikatiounsnumero fir kënschtlech Äerdsatellitten.

De Katalog gouf fréier vum NORAD an du vum USSPACECOM gefouert. Hie gëtt d'Bunndate vun den Objeten am TLE-Format un. Hiweiser op geheim US-amerikanesch militäresch Satellitte feelen.

2008 gouf d'Zuel vun den aktive Satellitten op ronn 900 geschat, dovu ware der ronn 400 am geostationären Orbit. Weider 350 waren net registréiert. 200 Objete schénge Weltraumoffall zu sinn, déi reschtlech 150 si méiglecherweis Militärsatellitten.

Den allgemeng zougängleche Katalog faasst ronn 12.800 Objeten an der Äerdëmlafbunn vun enger Gréissr vun zirka 10&nbsp;cm un, dorënner 8130 Brochstécker vun zerstéierte Satellitten/Undriffsstufen a bei EVAen entdrifften Objeten (Stand Mäerz 2009). D'Zuel vun Objeten, méi grouss wéi 1&nbsp;cm sinn, ginn op 600.000 geschat.

Een anert Bezeechnungschema ass déi international COSPAR-Bezeechnung (NSSDC-ID).

## Kuckt och

## Um Spaweck
* NORAD TLE, aktuell Datebank
* NSSDC Master Catalog, Datebank vun der NASA
Guy May

De **Guy May**, 1945 an der Stad Lëtzebuerg gebuer, ass e lëtzebuergeschen Auteur.

Nom Secondaire an der Stad ass hien 1965 an den deemolege Staatsarchiv agetrueden, wou hien zulescht Conservateur war. 1993 huet hien d'Lëtzebuerger Nationalarchiv verlooss fir um Groussherzoglechen Haff d'Funktioun vum Haffkommissär unzetrieden. 2009 goung hien an d'Pensioun.

Hien ass Member vun der historescher Sektioun vum Institut grand-ducal, a vun der *Comission héraldique de l'Etat*, an huet ë.&nbsp;a. an der *[[Hémecht]]*, an de *[[Cahiers luxembourgeois]]*, an *[[nos cahiers]]*, an der *[[Galerie (Zäitschrëft)|Galerie]]*, am *[[Luxemburger Wort]]* an an *[[ons Stad]]* Artikelen iwwert national a lokal Geschicht resp. iwwer dat kulturellt Liewen am 19./20. Joerhonnert publizéiert.

## Wierker
### Monographien
**Luxembourg - Mémorial de l'Histoire 761-1965*, Luxembourg 1983
**Franz Liszt, Luxemburg und die Munkácsys*, Ed. Saint-Paul, Luxembourg 2011. ISBN 978-2-87963-820-1
**Kultur und Gesellschaft in der Bundesfestung und der Stadt Luxemburg (1815-1914)*, Ed. Schortgen, Luxembourg 2013. ISBN 978-2-87953-191-5
**Un cadeau royal signé Zens frères*, Banque Générale 1990

### Artikelen (Auswiel)
**[[Franz Liszt]] und Luxemburg*, Nos Cahiers 3/1986, SS.87-122
**Die Bürde der Berühmtheit tragen wir beide - Liszt bei [[Mihály Munkácsy|Munkácsy]] in Luxemburg*, Ausstellungskatalog *Munkácsy et le Grand-Duché de Luxembourg*, Ed.Musée National d'Histoire et d'Art de Luxembourg 1996, SS.71-120
* *Les archives publiques au Grand-Duché du Luxembourg*, d'Letzeburger Land, Dossier 2/86, 1986
* *Strassen: nouvelles d'antan, in: 150 Joer Gemeng Stroossen 1850 - 2000*, SS. 157 - 299
* *Castigat ridendo mores, Revue in Luxemburg 1896 - 1940, ein Kapitel nationaler Theatergeschichte*, in: nos cahiers 2/1985
* *Aspects de la situation économique et sociale de la ville de Luxembourg en 1826*, in: Mélanges Paul Margue, Lëtzebuerg 1993
* *Aspects de la situation économique et sociale de Wiltz*, in: Harmonie grand-ducale municipale Wiltz, livre d'or 1794 - 1994.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller
Frederick Sanger

De **Frederick Sanger** OM, CH, CBE, gebuer den 13. August 1918 zu Rendcomb, Gloucestershire, a gestuerwen den 19. November 2013 zu Cambridge, Cambridgeshire, war e brittesche Biocheemiker.

Hien ass ee vun deene wéinegen, déi zweemol den Nobelpräis kritt hunn: 1958 krut en den Nobelpräis fir Chimie fir d'Opklärung vun der Struktur vum Insulin a seng Aarbechten iwwer d'Proteinsequenzéierung. 1980 krut en de Präis eng zweet Kéier (zesumme mam Paul Berg a mam Walter Gilbert), fir d'Analysen iwwer d'Ermëttlung vun der Basesequenz an den Nukleinsaieren.

## Literatur
### Iwwer d'Proteinsequenzéierung
* F. Sanger: *The Free Amino Groups of Insulin.* In: *[[Biochemical Journal]].* Band 39, Nr. 5, 1945, S.&nbsp;507–515; PMID 16747948.* F. Sanger: *The terminal peptides of insulin.* In: *Biochemical Journal.* Band 45, 1949, S.&nbsp;563–574; PMID 15396627; 
* A. P. Ryle, F. Sanger, R. Kitai: *The disulphide bonds of insulin.* In: *Biochemical Journal.* Band 60, 1955, S.&nbsp;541–556; PMID 13249947.

### Iwwer d'DNA-Sequenzéierung
* F. Sanger, S. Nicklen, A. R. Coulson: *DNA sequencing with chain-terminating inhibitors.* In: *[[Proceedings of the National Academy of Sciences]].* Band 74, 1977, S.&nbsp;5463–5467; PMID 271968.
* F. Sanger, G. M. Air, B. G. Barrell, N. L. Brown, A. R. Coulson, C. A. Fiddes, C. A. Hutchison, P. M. Slocombe, M. Smith: *Nucleotide sequence of bacteriophage phi X174 DNA.* In: *[[Nature]].* Band 265, 1977, S.&nbsp;687–695; PMID 870828.

### Autobiographie, Iwwersiichtsartikelen
* F. Sanger: *Sequences, sequences, and sequences.* In: *[[Annual Review of Biochemistry]].* Band 57, 1988, S.&nbsp;1–28; PMID 2460023.
* F. Sanger: *The early days of DNA sequences.* In: *[[Nature Medicine]].* Band 7, 2001, S.&nbsp;267–268.

## Kuckt och
* Lëscht vu Cheemiker

## Um Spaweck

* Autobiographie um Site vum Nobelpräis
Canton de Montréal

* Canton de Montréal (Gers), eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Condom
* Canton de Montréal (Aude), eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Carcassonne
Canton de Saint-Claude

* Canton de Saint-Claude (Guadeloupe), eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Basse-Terre
* Canton de Saint-Claude (Jura), eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Saint-Claude
Canton de Villers-Bocage

* Canton de Villers-Bocage (Calvados), eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Caen
* Canton de Villers-Bocage (Somme), eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Amiens
Michel Weimerskirch

De **Michel Weimerskirch**, gebuer den 2. Mäerz 1984 zu Wien an Éisträich, ass e lëtzebuergesche Softwareingenieur a Webentwéckler a fréiere Vëlossportler.

De Michel huet zu Kaiserslautern "Software Engineering" studéiert. Zanter 2009 schafft e selbstänneg an ass 2013 ee vun de Matgrënner vu Lightbulb s.à r.l.

Hien ass Benevole bei Code Club World, wou hie Kanner zu Lëtzebuerg programméiere bäibréngt.

Säi bekanntste Projet ass de Spellchecker.lu, et ass deen eenzege Verbesserungsprogramm fir Lëtzebuergesch dee modulär ass, e funktionéiert ënner anerem op Firefox a LibreOffice. E gëtt mëttlerweil vun iwwer 1200 Leit pro Dag benotzt.

## Kontributiounen
* Android (Iwwersetzung op Lëtzebuergesch)
* Chromium
* CLDR (Iwwersetzung op Lëtzebuergesch)
* CyanogenMod (Iwwersetzung op Lëtzebuergesch)
* Symfony
* TinyMCE

## Um Spaweck
*De Spellchecker.lu
*Informatiounen iwwer de Michel Weimerskirch
*Informatiounen iwwer seng Kontributiounen
*Informatiounen iwwer seng Aarbecht
Canton de L'Isle-Jourdain

* Canton de L'Isle-Jourdain (Gers), eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Auch
* Canton de l'Isle-Jourdain (Vienne), eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Montmorillon
Intervapeur

**Intervapeur** war eng Firma, déi 1937 zu Verviers gegrënnt gi war, fir d'Textilateliere mat waarmem Damp ze beliwweren, fir ze hëtzen.

No an no gouf eng grouss Parti vun den ëffentleche Gebaier un de Reseau ugeschloss a wéi d'Textilindustrie ugefaangen huet mat méi lues dréinen, kruten och d'Stéit en Uschloss. An der Stad Verviers louche ronn 70&nbsp;km Leitunge fir de waarmen Damp ze verdeelen. Verviers war domat fir déi Zäit déi eenzeg Stad an der Belsch, déi e Fernheizsystem hat.

Nieft dem Damp huet d'Firma och Stroum produzéiert, dee se der Electrabel verkaaft huet.

Wéi et mat der Textilindustrie zu Verviers sou gutt wéi eriwwer war, huet dat Ganzt sech net méi sou richteg rentéiert, de Leitungssystem, deen al war, hätt och missten ersat ginn, soudatt Electrabel déi an der Tëschenzäit Haaptaktionär war, decidéiert huet mat der Produktioun op där Plaz opzehalen. Fir de klenge Privatclienten entgéintzekommen an hinne bei deem Changement ze hëllefen, huet se hinne Primen oder zënslos Prête fir d'Installatioun vun enger Heizung ginn.

2001 gouf mat der Produktioun opgehalen an 2005 gouf alles ewechgerappt. No der Sanéierung 2006 ass d'Stad Verviers Proprietär ginn, an um ganzen Areal dee ronn dräi Hektar grouss ass an op deem och nach d'Gebai vum ale Schluechthaus steet, soll eng nei Industriezon entstoen. D'Personal vun der Firma gouf op aner Produktiounsplaze verdeelt, an déi ganz Rekonversioun huet d'Electrabel 12,5 Milliounen Euro kascht.
NGC 2782

Den **NGC 2782** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Lynx. Den NGC&nbsp;2782 gouf den 18. Mäerz 1787 vum däitsch-britteschen Astronom Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt. Et handelt sech ëm eng Seyfertgalaxie, déi ongeféier 122 Millioune Liichtjoer vun eis ewech läit.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* SEDS
Horst Bollmann

Den **Horst Bollmann**, gebuer den 11. Februar 1925 zu Dessau, a gestuerwen de 7. Juli 2014 zu Berlin, war en däitsche Schauspiller.

## Filmographie
### Kino
*1961: *[[Das Wunder des Malachias]]*, vum Bernhard Wicki mam Richard Münch, Brigitte Grothum a Günter Pfitzmann
*1985: *Die Mitläufer*, vum Eberhard Itzenplitz an Erwin Leiser mam Karin Baal an Armin Mueller-Stahl
### TV
*1967: *Jacobowsky und der Oberst*, vum Rainer Wolffhardt mam Peter Pasetti an Johanna von Koczian
*1970: *Scheidung auf englisch*, vum Ottokar Runze mam Inken Sommer 
*1973: *Black Coffee*, vum Claus Peter Witt mam Ernst Fritz Fürbringer a Friedrich von Thun
*1973: *Einladung zur Enthauptung*, vum Horst Flick mam Wolf Roth a Wolfgang Kieling
*1976: *Warten auf Godot*, vum Samuel Beckett mam Carl Raddatz 
*1977: *Heinrich Zille*, vum Rainer Wolffhardt mam Martin Held an Otto Sander
*1980: *Der Floh im Ohr *, vum Sigi Rothemund mam Loni von Friedl 
*1988: *Abendstunde im Spätherbst*, vum August Everding mam Mario Adorf 
*1977-1995: *Tatort*, (TV-Serie) (7 Episoden) 
*1986-1997: *Derrick*, (TV-Serie) (3 Episoden)
*1993-2002: *Das Traumschiff*, (TV-Serie) (4 Episoden)

## Um Spaweck
Michael Yamashita

De **Michael (Mike) Yamashita**, gebuer zu San Francisco, ass en US-amerikanesche Fotograf, deen haaptsächlech fir déi engleschsproocheg National Geographic ënnerwee ass. Hie gëllt als Expert fir den asiatesche Raum.

Donieft huet hien och eng Rëtsch Bicher publizéiert, gëtt Formatiounen an ass a senger Fräizäit als fräiwëllege Pompjee aktiv.

2013 gouf seng Foto "Great Wall Of China, Juyongguan, near Beijing, 1998" am Kader vun der Aktioun "Boundless: 125 Years of National Geographic Photography" bei Christie's versteet.

De Michael Yamashita lieft mat senger Famill am New Jersey.

## Wierker
### Bildbänn
**Shangri-La (along the tea road to Lhasa)*, Ed.Michael Yamashita
**The Great Wall - From Beginning to End*, Eds.Michael Yamashita and William Lindesay
**New York from above*, Ed.Michael Yamashita, WhiteStar Publishers
**Zheng He - Tracing the Epic Voyages of China's Greatest Explorer*,Ed.Michael Yamashita
**Marco Polo - A Photographer's Journey*, Ed.Michael Yamashita
**Japan - The Soul of a Nation*, Eds.Michael Yamashita and John Carroll
**Mekong - A Journey on the Mother of Waters*, Ed.Michael Yamashita
**In the Japanese Garden*, Eds.Michael Yamashita and Elizabeth Bibb

## Um Spaweck
* Dem Michael Yamashita seng Homepage
Gusev (Marskrater)

De **Gusev-Krater** ass en 166&nbsp;km grousse Krater um Planéit Mars. Säin Numm huet hie vun der IAU am Joer 1976 kritt. Hien ass nom russeschen Astronom Matwei Matwejewitsch Gussew (1826–1866) genannt.

## Lag
D'Koordinate vum Marskrater sinn: 14,6° Süd an 175,4° Ost (184,6° West). U sengem nërdlechen Enn grenzt d'Déift Elysium Planitia, am Süde schléisse sech d'Héichlänner Terra Cimmeria an Terra Sirenum un.

## Genesis
De Gusev-Krater entstoung duerch en Aschlag vun engem Asteroid viru ronn 3,5 Milliarde Joer. No de Wëssenschaftler war an der Zäit duerno duerch Canyon Ma'adim Vallis denn am Süden drastéisst, en Äis-Waasser-Gemësch oder flëssegt Waasser an de Krater gelaf. Méiglecherweis war de Gusev-Krater a fréieren Zäite voll Waasser.

## Fuerschung
De 4. Januar 2004 war d'US-amerikanesch Marssond Spirit am Gusev-Krater gelant. Am Laf vun der Missioun hat de Spirit Hiweiser op eng fréier Verwitterung vum Gestengs duerch flëssegt Waasser fonnt. Dat weist sech beispillsweis duerch d'Existenz vum Eisemineral Goethit, dat mat dem Mößbauer-Spektrometer u Bord vum Spirit nogewise gouf. Ob d'Waasser op der Uewerfläch oder als Grondwaasser opgetruede war, ass ëmmer nach eng oppe Fro.

## Um Spaweck

* USGS-Marskraterlëscht
*  Krater Gusev bei Google Mars
Helen Sawyer Hogg

D**'Helen Battles Sawyer Hogg**, CC gebuer den 1. August 1905 zu Lowell (Massachusetts), a gestuerwen den 28. Januar 1993 zu Richmond Hill, Ontario, war eng kanadesch Astronomin, déi duerch eng vun 1951 bis 1981 publizéiert astronomesch Kolumne bekannt gouf.

Si hat ufanks Chimie studéiert a 1926 am Mount Holyoke College graduéiert. Uschléissend goung si op Invitatioun vun der Annie Jump Cannon op den Harvard-College-Observatoire. Do huet si du mam Harlow Shapley iwwer Stärekéip zesummegeschafft an huet en ettlech Artikelen doriwwer publizéiert. Si krut 1928 hire Master-Ofschloss an der Astronomie a gouf 1931 vum Radcliffe College promovéiert.

1930 huet si hire Studentefrënd, den Astronom Frank Scott Hogg bestuet. Mat him hat si dräi Kanner. Am Joer 1931 si si op Victoria a Kanada geplënnert, wou si am Observatoire geschafft huet. 1935 si si an den Ontario geplënnert, wou hire Mann op der Universitéit Toronto gefuerscht huet a si eng Plaz am David Dunlap Observatory krut. De Frank Hogg war vun 1946 bis zu sengem Doud am Joer 1951 Direkter vum Observatoire. 1957 krut d'Helen Hogg eng voll Professur op der Universitéit vun Toronto. 1976 goung si an d'Pensioun.

Iwwer sechs Joerzéngten huet si astronomesch Aarbechte publizéiert a gouf eng vun de féierenden Astronomen. Nom Doud vun hirem Mann huet si him seng Kolumne *With the Stars* an der Zäitschrëft *[[Toronto Star]]*, déi si drësseg Joer laang geschriwwen hat, iwwerholl.

1985 huet si sech fir d'zweet mam Engleschprofesser Francis Ethelbert Louis Priestley (* 1905; † 1988) bestuet. Si ass 1993 un engem Häerzinfarkt gestuerwen.

1949 krut si den Annie-Jump-Cannon-Präis fir Astronomie an 1983 de Klumpke-Roberts Award. 1968 gouf si zum Offizéier vum Order of Canada ernannt an 1976 zum Companion erhuewen. 1981 krut si vun der Saint Mary's University Halifax den Éierendoktertitel. Den 20. Mee 2004 gouf si op Virschlag vum John Percy an d*'Canadian Science and Engineering Hall of Fame* opgeholl. Si war Presidentin vun der Canadian Astronomical Society.

Den Asteroid (2917) Sawyer Hogg ass no hir genannt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Lifestyle: ''Astronomy was Helen Hogg's lifetime work'' vum 25. Mäerz 2002 vum Jennifer Cramer, intern, Henry Buhl, Jr. Planetarium & Observatory, op post-gazette.com, 26. Mäerz 2011
*  Biographie op der Websäit vun der Universitéit Toronto, Stand vum 7. Mee 2008 am Internet Archive
*  Biography op seds.org, 26. Mäerz 2011
Bürger- und Beamten-Zeitung

***Bürger- und Beamten-Zeitung*** war den Numm vun enger däitschsproocheger Zeitung zu Lëtzebuerg, déi tëscht dem 28. Dezember 1898 an dem 28. Dezember 1916 dräimol d'Woch (dënschdes, donneschdes a samschdes) erauskoum. Den Ënnertitel war *Lokal-Anzeiger für Hollerich, Bahnhofviertel u. Umgegend*. Editeur war de Jean Gusenburger, gedréckt gouf se bei Bourg-Bourger.

Hiert Zilpublikum war souwuel geographesch (déi deemools nach eegestänneg Gemenge am Süde vun der Stad Lëtzebuerg) wéi soziologesch (cf. Titel) agegrenzt. Et war déi éischt Lokalzeitung zu Lëtzebuerg.

De 5. Januar 1909 gouf se a ***Luxemburger Bürger-Zeitung*** ëmbenannt. Och den Ënnertitel gouf 1899 an *Organ für die Interessen aller Stände des Landes* geännert, a spéiderhin an *Organ für Hollerich-Bonneweg, Bahnhof und Umgegend*. Vun 1908 bis 1914 gouf et eemol d'Woch als Supplément d**Unterhaltungsblatt der "Bürger- und Beamten-Zeitung"''.

D''Bürger- und Beamten-Zeitung'' war vun der Tendenz hier liberaldemokratesch. Si huet, wéi scho virdrun d**Luxemburger kleine Presse,* dogéint ugeschriwwen, datt [[Hollerech]] a [[Bouneweg]] mat der Stad Lëtzebuerg sollte fusionéieren. Och Aarbechterwunnengen, Kreditkeesen, Steiererméissegungen, d'Ausbreede vum Walrecht an d'Opbessere vun de Léin a Pensiounen am ëffentlechen Déngscht hunn zu hiren Uleiesse gehéiert.

Si gouf duerch d'Zeitung *Die Volkstribüne'' (1916-1919) ofgeléist.

## Um Spaweck
* All Nummeren online bei eluxemburgensia.lu.
Giuseppe Merisi

Den **Giuseppe Merisi**, gebuer de 25. September 1938 zu Treviglio an der Provënz Bergamo, ass de Bëschof vu Lodi an Italien.

Seng Ordinatioun als Bëschof krut hien de 4. November 1995 zu Mailand.

Hien ass och de President vun der italieenescher Caritas.

De 26. August 2014 huet de Poopst Franciscus seng Demissioun aus Altersgrënn akzeptéiert. Säin Nofollger ass de Maurizio Malvestiti.

## Um Spaweck

* Mgeur Giuseppe Merisi op Catholic Hierarchy
* Säit vum Bistum Lodi
Bonus Malus (Assurance)

De **Bonus Malus System** ass e System bei den Autosassurancen, no deem d'Primm déi ee muss bezuelen, variéiert, jee nodeem, ob een am Laf vun de Joren Accidenter hat a oder keng.

All Assuréierte kritt bei Ofschloss vun enger Assurance fir en Auto e Punktwäert, dee sech mat der Zäit ännert. De Grondpunktwäert läit beim Grad 11, d.&nbsp;h. datt een 100&nbsp;% vun der Standardprimm bezillt. All Zweet- an Drëttauto etc. gëtt als neie Kontrakt gesinn, deen uganks bei 11 Grad steet, egal wou dem Éischtauto säi Punktwäert am Ament vun der Gefierparkerweiderung läit.

Wann et zu engem Accident kënnt un deem ee Schold dréit, da klëmmt een ëm 3 Grad an d'Primm gëtt méi deier. De Maximum läit bei 22 Grad an d'Primm ass da bei 250&nbsp;% ukomm.

All Joer wou ee keen Accident verursaacht huet bei deem Drëtter zu Schued koume fält een dogéint ëm 1 Grad, et kritt een also e Bonus an et muss ee manner Primm bezuelen. Jee no Gesellschaft kann ee bis op de Grad 0 oder souguer -3 erofgoen, an dann nach just 47,5&nbsp;% respektiv 45&nbsp;% vun der Standardprimm bezuelen. Wee bei iwwer 15 Grad gelant ass an duerno 4 Joer ouni Accident fiert, dee fält méi séier, an zwar direkt nees ganz zeréck op de Grondpunktwäert vun 11 Grad.

En Transfert oder Verierwe vum Bonus oder och vum Malus tëscht Familljemembere war zanter Juli 2011 net méi méiglech. 
Déi Bestëmmung gouf am Januar 2012 annuléiert.

## Um Spaweck
* Groussherzoglecht Reglement vum 11. November 2003 geholl an Ausféierung vum Gesetz vum 16. Abrëll 2003 iwwer d'obligatoresch Haftflichtversécherung fir Motorsgefierer (S. 4, Kapitel 4: D'Bonus/Malus Leeder)
* D'Bonus/Malus Leeder um Site assefisc.com
Die Volkstribüne

***Die Volkstribüne*** war eng Dageszeitung, déi zu Lëtzebuerg tëscht Januar 1916 an dem 31. Dezember 1919 erauskoum.

Si war d'Nofollgerzeitung vun der *[[Luxemburger Bürger-Zeitung]]*; hiren Ënnertitel war dann och am Ufank *vormals Luxemburger Bürger-Zeitung* deen dann no an no an ëmgeännert gouf an *vormals Hollericher Zeitung*, *demokratisch-republikanisches Organ* a *journal democratique*.

Uganks 1920 huet d*'Volkstribüne* mat *[[Die Schmiede]]* fusionéiert a gouf a *[[Soziale Republik]]* ëmgenannt.
## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* Digitaliséiert Nummere vun der ''Volkstribüne'' op eluxemburgensia.lu, enger Websäit vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik.
Soziale Republik

***Soziale Republik *** war eng Dageszeitung, déi zu Lëtzebuerg tëscht dem 2. Januar 1920 an 1927 erauskoum.

Si war d'Nofollgerzeitung vun *[[Die Volkstribüne]]* an *[[Die Schmiede]]*, déi sou fusionéiert haten. Hiren Ënnertitel war *Organ der Sozialistischen Partei Luxemburgs = République sociale *.

## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg
Die Schmiede

***Die Schmiede*** war eng Wochenzeitung, déi tëscht dem 2. Dezember 1916 an Enn 1919 zu Esch-Uelzecht beim A. Kummer erauskoum.

Hiren Ënnertitel war *Organ der sozialdemokratischen Partei Luxemburgs*.

Uganks 1920 huet se mat der *[[Die Volkstribüne|Volkstribüne]]* fusionéiert a gouf a *[[Soziale Republik]]* ëmgenannt.

## Kuckt och
* Sozialdemokratesch Partei (1903)
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg
Olympesch Wanterspiller 2014

D**'Olympesch Wanterspiller 2014**, offiziell **XXII. Olympesch Wanterspiller**, si vum 7. bis den 23. Februar 2014 zu Sotschi ofgehale ginn.

Et gouf zwou Competitiounsplazen: den Olympiapark Sotschi (Küsteregioun) a Krasnaja Poljana (Schnéiregioun).

D'offiziellt Motto vun de Spiller gouf am September 2012 bekannt ginn an housch "Hot. Cool. Yours" (Жаркие. Зимние. Твои&nbsp;&nbsp;-&nbsp;&nbsp;Waarm. Cool. Däint).

## Participanten

Et hunn 2.780 Athleeten aus 88 Natiounen um Tournoi deelgeholl. De Schilaangleefer Kari Peters huet als eenzege Sportler Lëtzebuerg zu Sotschi representéiert.

## Disziplinnen a Kalenner

Mat zwielef neie Concourse gouf et 2014 a Russland déi bis dohi gréisst Erweiderung vum Programm.

## Medailen

Zu Sotschi goufen am Ganzen 1300 Gold-, Sëlwer- a Bronzmedaile verginn. All Medail hat en Duerchmiesser vun 10&nbsp;cm an an der Mëtt en hallefkreesfërmege Polykarbonat-Asaz.

## Kuckt och
* Medailespigel Olympesch Wanterspiller 2014
* Lëtzebuerg bei den Olympesche Spiller
* Lëscht vu lëtzebuergeschen Olympionicken

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun de Wanterspiller 2014
* Websäit vun de Spiller beim IOK
René Burri

De **René Burri**, den 9. Abrëll 1933 zu Zürich gebuer, an do och den 20. Oktober 2014 gestuerwen, war e Schwäizer Fotograf.

## Säi Liewen

Tëscht 1949 an 1953 huet hien op der Zürcher Hochschule der Künste studéiert, wou zu senge Professeren ënner anerem den Hans Finsler, den Alfred Willimann an de Johannes Itten gezielt hunn.

Tëscht 1954 an 1955 huet de René Burri als Kamera-Assistent fir Walt Disney Film Productions an der Schwäiz geschafft.

Zanter 1955 kollaboréiert hie mat der Agence Magnum Photos, wou hien 1959 zum Member ernannt gouf. Nodeem hie matgehollef hat, Magnum Films New York op d'Been ze stellen, huet hien 1982 d'Magnum Gallery kreéiert a gouf zum President vu Magnum Photos Paris ernannt.

Als Korrespondent fir Magnum ass de René Burri tëscht 1956 an 1958 ënner anerem an d'Tschechoslowakei, Tierkei, Egypten, Syrien, den Irak, Jordanien, de Libanon, Italien, Frankräich, Spuenien a Griicheland gereest, vun 1959 un dann an Egypten, Brasilien a Japan, 1962 an Israel, de Libanon a Jordanien, 1963 op Kuba an 1964 a China. Vun där Rees ass e Reportage ënner dem Titel "Red China - Spruced up for show" am Life Magazine publizéiert ginn. Aner Reportagë vum René Burri goufen nieft dem Life am Look, Stern, Du, Paris Match, Epoca, The Sunday Times an der New York Times publizéiert.

Dem René Burri seng éischt Ausstellung war 1967 am Art Institute zu Chicago.

De René Burri huet och eng Rei vun Documentairë fir d'Tëlee produzéiert a war bei alle wichtege Krisen op der Welt dobäi, fir déi ze couvréieren. Dorënner d'Zypern-Kris an d'Kuba-Kris oder d'Kricher a Korea an am Vietnam.

Berüümt gouf de René Burri virun allem wéinst senge Biller vum kubanesche fréiere Revolutionär Ernesto Che Guevara, wéi en eng Zigar fëmmt.

Donieft huet hien awer och nach eng ganz Rëtsch weider Perséinlechkeete fotograféiert, wéi de Muhammad Anwar as-Sadat, Leonid Brejnew, Richard Nixon, Fidel Castro, Grock, Maria Callas, Le Corbusier, Henri Cartier-Bresson a Pablo Picasso.

De René Burri huet zu Zürich a Paräis gelieft a geschafft. Hien ass den 20. Oktober 2014 doheem zu Zürich un engem Kriibsleide verscheet.

## Wierker

### Documentairen
**The Two Faces of China*, 1965
**Braccia si - uomini no*, 1970
**Jean Tinguely*, 1972

### Publikatiounen
**Die Deutschen*, 1962
**Les Allemands*, 1963
**A l'Est de Magnum, 1945-1990*, 1990
**Cuba y Cuba*, 1994
**Ché Guevara*, 1997
**Le Corbusier*, 1998
**Luis Barragán*, 2000
**René Burri Photographies*, 2004
**Nous sommes treize à table*, 2008
**Blackout New York*, 2009
**Brasilia*, 2011

## Gielercher
De René Burri gouf ënner anerem mam Kulturpräis vum Kanton Zürich am Joer 1999 ausgezeechent.

## Literatur, Quell
*100 Photos de René Burri pour la Liberté de la Presse*, Reporters sans frontières (éds.) No 36, März 2011, SS. 20-24

## Referenzen
Spiegel Online Kultur, ofgeruff den 21. Oktober 2014
Bonus Malus

Ënner **Bonus Malus** versteet een e System, dat mat positiven an negativen Ureizer dat gewënscht Behuelen erreeche wëll an domat eng Zort "Steierungsfunktioun" ausübt.

## Kuckt och
* Bonus/Malus bei den Autosassurancen
* Bonus/Malus bei den Autostaxen
Gianni Ambrosio

Den **Gianni Ambrosio**, gebuer den 23. Dezember 1943 zu Santhià an der Provënz Vercelli, ass de Bëschof vu Piacenza an Italien.

Seng Ordinatioun als Bëschof krut hien de 16. Februar 2008 zu Piacenza.

## Um Spaweck

*  Den Gianni Ambrosio op Catholic Hierarchy
*  Websäit vum Bistum Piacenza
Phil Karlson

De **Phil Karlson**, gebuer als *Philip N. Karlstein* den 2. Juli 1908 zu Chicago am Illinois, a gestuerwen den 12. Dezember 1985 zu Los Angeles a Kalifornien, war en US-amerikanesche Filmregisseur.

## Filmographie
### Kino
* 1945: *The Shanghai Cobra*
* 1945: *Live Wires*
* 1945: *Swing Parade of 1946*
* 1946: *Dark Alibi*
* 1946: *Behind the Mask*
* 1946: *Bowery Bombshell *
* 1946: *The Missing Lady*
* 1946: *Wife Wanted*, mam Kay Francis 
* 1947: *Kilroy Was Here*, mam Jackie Cooper 
* 1947: *Black Gold*, mam Anthony Quinn a Katherine DeMille
* 1947: *Louisiana*
* 1948: *Rocky*, mam Roddy McDowall 
* 1948: *Adventures in Silverado*, mam Edgar Buchanan a Forrest Tucker
* 1948: *Thunderhoof*
* 1948: *Ladies of the Chorus*, mam Marilyn Monroe 
* 1949: *The Big Cat*
* 1950: *Down Memory Lane*
* 1950: *The Iroquois Trail*, mam George Montgomery 
* 1951: *Lorna Doone*, mam Barbara Hale a Richard Greene
* 1951: *The Texas Rangers*, mam George Montgomery an Jerome Courtland
* 1951: *Mask of the Avenger*, mam John Derek an Anthony Quinn
* 1952: *Scandal Sheet*, mam Broderick Crawford an Donna Reed
* 1952: *The Brigand*, mam Anthony Dexter an Anthony Quinn
* 1952: *Kansas City Confidential*, mam John Payne 
* 1953: *99 River Street*, mam John Payne
* 1954: *They Rode West*, mam Robert Francis an Donna Reed
* 1955: *Tight Spot*, mam Ginger Rogers an Edward G. Robinson
* 1955: *Hell's Island*, mam John Payne
* 1955: *5 Against the House*, mam Guy Madison a Kim Novak
* 1955: *The Phenix City Story*, mam John McIntire a Kathryn Grant
* 1957: *The Brothers Rico*, mam Richard Conte a Kathryn Grant
* 1958: *[[Gunman's Walk]]*, mam Van Heflin an Tab Hunter
* 1960: *Hell to Eternity*, mam Jeffrey Hunter an David Janssen
* 1960: *Key Witness*, mam Jeffrey Hunter an Dennis Hopper
* 1961: *The Secret Ways*, mam Richard Widmark a Sonja Ziemann
* 1961: *The Young Doctors*, mam Fredric March a Ben Gazzara
* 1962: *Kid Galahad*, mam Elvis Presley a Gig Young
* 1963: *[[Rampage (Film 1963)|Rampage]]*, mam Robert Mitchum an Elsa Martinelli
* 1966: *The Silencers*, mam Dean Martin a Stella Stevens
* 1967: *A Time for Killing*, mam Inger Stevens a Glenn Ford
* 1969: *The Wrecking Crew*, mam Dean Martin an Elke Sommer
* 1970: *Hornets' Nest*, mam Rock Hudson a Sylva Koscina
* 1972: *Ben*, mam Lee Montgomery 
* 1973: *Walking Tall*, mam Joe Don Baker an Elizabeth Hartman
* 1975: *Framed*, mam Joe Don Baker

## Um Spaweck
Der Volksbote

***Der Volksbote*** war eng Wochenzeitung, déi zu Lëtzebuerg samschdes tëscht dem 2. Abrëll 1899 an dem 5. Juli 1914 erauskoum. Redakter war de Jean-Nicolas Moes, an no deem sengem Doud de Jean Gusenburger. Gedréckt gouf se zu Diddenuewen beim G. Hollinger.

Se war den Nofollger vun der *[[Luxemburger kleine Presse]]* an der *[[Escher kleine Presse]]*, wéi vum 2. Joergang un am Ënnertitel däitlech gemaach gouf.

De Gusenberger huet hir den Ënnertitel *liberal-demokratisches Organ* ginn. D'Mottoen „Castigat ridendo mores“ an„Difficile est satiram non scribere“ hunn ugedeit, datt d'Ausriichtung hin op eng satiresch Zeitung goung.
Bibi Johns

D**'Bibi Johns**, gebuer als *Gun Birgit Johnson* den 21. Januar 1929 zu Arboga a Schweden, ass eng schweedesch Schlagersängerin a Schauspillerin.

## Filmographie
### Kino
* 1953: *Flicka med Melodi*, vum Martin Söderhjelm 
* 1954: *[[An jedem Finger zehn]]*, vum Erik Ode mam Germaine Damar a Walter Giller
* 1955: *Wie werde ich Filmstar*, vum Georg Dammann a Michael Jary mam Harald Juhnke an Theo Lingen
* 1955: *Ball im Savoy*, vum Paul Martin mam Rudolf Prack an Nadja Tiller
* 1956: *1000 Melodien*, vum Hans Deppe mam Martin Benrath a Gardy Granass
* 1956: *[[Musikparade]]*, vum Géza von Cziffra mam Peter Alexander a Georg Thomalla
* 1956: *[[Die Rosel vom Schwarzwald]]*, vum Rudolf Schündler mam Herta Staal 
* 1956: *Quiéreme con música*, vum Ignacio F. Iquino 
* 1956: *Ich und meine Schwiegersöhne*, vum Georg Jacoby mam Grethe Weiser a Walter Giller
* 1957: *[[Die Unschuld vom Lande (Film 1957)|Die Unschuld vom Lande]]*, vum Rudolf Schündler mam Theo Lingen a Rudolf Platte
* 1957: *[[Liebe, Jazz und Übermut]]*, vum Erik Ode mam Peter Alexander a Rudolf Platte
* 1957: *Unter Palmen am blauen Meer*, vum Hans Deppe mam Harald Juhnke 
* 1957: *Wenn Frauen schwindeln*, vum Paul Martin mam Erik Schumann a Boy Gobert
* 1958: *Wehe, wenn sie losgelassen*, vum Géza von Cziffra mam Peter Alexander a Brigitte Mira
* 1958: *Kleine Leute mal ganz groß*, vum Herbert B. Fredersdorf mam Dieter Eppler a Gustav Knuth
* 1959: *La Paloma*, vum Paul Martin mam Karlheinz Böhm a Rudolf Platte
* 1961: *[[Heute gehn wir bummeln]]*, vum Erik Ode mam Marika Rökk a Karl Schönböck
* 1961: *[[Adieu, Lebewohl, Goodbye]]*, vum Paul Martin mam Senta Berger a Michael Cramer

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
Kapell Rippeg

D**'Kapell vu Rippeg** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Regioun Iechternach Saint-Willibrord, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Bech gehéiert.

De Patréiner vun der Kapell ass den hellegen Antonius de Klausener, deem säi Fest de 17. Januar gefeiert gëtt. Well de Patréiner heefeg zesumme mat engem Schwäin duergestallt gëtt, steet nieft der Kapell eng Skulptur vun engem Schwäin aus Bronze. D'Plaz bei der Kapell huet dofir och de Spëtznumm *am Schwéngsgronn* kritt.

Se steet zentral am Duerf *Am Pesch*, dem CR129A.

De 24. Oktober 2017 gouf d'Kapell op den Zousazinventaire vun der Lëscht vun de klasséierte Monumenter agedroen.
 
Zur fréierer Par Hemstel hunn ausser der Kapell vu Rippeg och nach d'Parkierch vun Hemstel, d'Filialkierch vun Altréier, d'Kapell vun Heeschbreg an d'Kapell vun Zëtteg gehéiert.

## Geschicht
Zu Rippeg gouf d'selwecht wéi zu Zëtteg scho 1570 eng Kapell ernimmt. Déi haiteg Kapell gouf 1743 gebaut.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Bech

## Um Spaweck

* D'Kapell op der Websäit vum Parverband Konsdref
* D'Fënstere vun der Kapell vu Rippeg op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e. V.'' 


Fichier:Kapelle Rippig 02.jpg|D'Kapell vun Oste gesinn
Fichier:Kapelle Rippig 03.jpg|Agangsportal
Fichier:Skulptur an der Kapelle Rippig 01.jpg|Relief op der Récksäit vun der Kapell
Joël Santer

De **Joël Santer**, gebuer de 4. Abrëll 1972 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Geeschtlechen an Organist. Hien ass zu Wecker opgewuess.

## Studium
No senger Lycéeszäit am Iechternacher Kolléisch am Joer 1994 ass hien an de Grand Séminaire de Luxembourg agetratt. Seng philosophesch an theologesch Studien huet hien zu Bréissel am "Centre d'études théologiques et pastorales" gemaach, an huet wärendeem am *Séminaire archiépiscopal de Malines* vum Äerzbistum Mechelen-Bréissel seng Priisterausbildung gemaach.

Nieft dem Studium huet hie wärend zwee Joer eng “insertion pastorale” an der Par Saint-Paul zu Bréissel/Woluwé-Saint-Pierre gemaach, wou hien an der “Equipe baptêmes” matgeschafft huet. Wärend weideren zwee Joer war hien an engem Pastoralstage an de Pare Saint Médard a Saint-Lambert zu Jodoigne am Wallounesche Brabant.

## Paschtouer
Nodeem hien den 18. Dezember 1999 zum Diakon geweit gouf, war hien Diakon an der Par Diddeleng. Zu sengen Aufgaben huet de Reliounsunterrecht an zwou Diddelenger Schoule gehéiert.

Zesumme mat dräi anere Seminaristen ass hien den 1. Juli 2000 vum Äerzbëschof Fernand Franck an der Stater Kathedral zum Priister geweit ginn. Seng Primiz gouf den 9. Juli 2000 zu Wecker gefeiert.

Am September 2000 koum hien als Kaploun an de Parverband Miersch mat Wunnsëtz am Miesdrëffer Paschtoueschhaus (09.07.2000 - 21.08.2004).

Den 21. August 2004 gouf hie vum Äerzbëschof als Paschtouer-Moderator an engem Pastoralteam fir de Parverband Sankt Willibrord Helpert (Pare Béiwen/Atert, Bëschdref, Biissen, Bruch (Miersch), Gräisch, Sëll, Simmer, Tënten a Rued/Simmer) mat Wunnsëtz zu Bruch ernannt, wou hie bis haut wierkt a schafft. Vum 1. Februar bis zum 8. Juli 2014 war hien och gläichzäiteg Paschtouer zu Diddeleng.

De Joël Santer war och vun 2001-2015 Reliounsenseignant am Lycée Aline-Mayrisch. Hien ass Kantonalaumônier vun de Pompjeeën am Mierscher Kanton an ass aktiv an der Permanence an der Ettelbrécker Clinique Saint-Louis vum Centre hospitalier du Nord.

## Museker an Organist
De Joël Santer huet den éischte Präis am Solfège an déi 2. Mentioun Piano gemaach an der Museksschoul zu Maacher, Harmoniecoursen an den 2. Präis Uergel zu Iechternach beim Jean-Marie Kieffer a Carlo Hommel.
Gregorianesche Gesank huet hien och beim Carlo Hommel studéiert. Perfektiounscoursen huet hien zu Bréissel beim Xavier Deprez a Béatrice Sépulchre-Milcamps gemaach.

Vun 1988 bis 2011 huet hien all Joer am August een Uergelconcert zu Bäerdref ginn, wou hie vun 1987 bis 2000 Organist war. Weider Concerten huet hien op den Uergelen zu Meechtem, Märel, Helzen, Lëtzebuerg-Gare an Diddeleng gespillt. Als *les trois prêtres* trëtt hien zesumme mam Patrick Muller a Francis Erasmy bei Uergelconcerten op.

## Um Spaweck
* Biographie op der Websäit vum Parverband Sankt Willibrord Helpert
Tunnel vun Herstal

Den **Tunnel vun Herstal** ass e klengen Tunnel an der Gemeng Herstal. Et ass u sech näischt Extraes un deem Tunnel, ausser datt et ee vun de wéinegen Tunnellen op enger belscher Vizinalstreck ass, deen erhalen ass an nach funktionéiert, an zwar zanter de 1960er Joren als Stroossentunnel. Et ass domat den eenzegen Eisebunnstunnel an der Lécker Agglomeratioun deen net méi seng éischt Missioun erfëllt, an et ass ee vun de wéinegen Eisebunnstunnellen an der Belsch duerch deen haut Autoe fueren.

Den Tunnel huet fréier zu der Vizinalstreck N° 581 *Liège - Herstal - Bassenge - Bilsen - Genk* gehéiert, déi haut zum Deel als RAVel mat der Nummer L076 ugeluecht ass.

Haut gëtt en am Sens unique als Stroossentunnel benotzt, an ass fir Foussgänger gespaart.
Eisebunnsstreck Vielsalm-Born

D**'SNCB-Linn 47A** och **Eisebunnsstreck Vielsalm-Born** war eng Militärstreck déi vum däitsche Besatzer an der Zäit vum Éischte Weltkrich gebaut gouf.

D'Streck hat hiren Ufank um Dräieck zu Vielsalm wou se Uschloss un d'Linn 42 hat an huet dann iwwer d'Statioun *Vielsalm (Sous Bois)*, Burtonville, Recht, a Ligneuville op Born gefouert, wou se Uschloss un Vennbunn hat.

Wéinst dem zimmlech groussen Héichtenënnerscheed bei enger Loftlinn vu 15&nbsp;km, goufen zwou grouss Schleefe gebaut déi déi d'Längt vun der Streck op 23&nbsp;km eropgeschrauft hunn. Den hiwwelegen Terrain huet et och mat sech bruecht datt zwou grouss Brécken hu misse gebaut ginn, an zwar d'Von Korff-Bréck zu Born (285 m) an d'Bréck vun Hermanmont (260 m) bei Vielsalm.
Pierre Gramegna

De **Pierre Gramegna**, gebuer den 22. Abrëll 1958 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergeschen Diplomat, Politiker a Manager. Hien ass zanter dem 1. Dezember 2022 Generaldirekter vum Europäesche Stabilitéitsmechanissem (ESM).

## Carrière
De Pierre Gramegna huet op der Universitéit Paris II Droit an Ekonomie studéiert, an ass direkt duerno an de lëtzebuergeschen diplomateschen Déngscht agetrueden.

Hien huet 5 Joer am Ausseministère geschafft, duerno war e 5 Joer *Conseiller d'ambassade* zu Paräis, 3 Joer Generalkonsul zu San Francisco a schliisslech 6 Joer Lëtzebuerger Ambassadeur zu Tokyo.

No engem Joer als Chef vun der *Direction des affaires européennes et des relations économiques internationales* am Ausseministère gouf hien 2003 Direkter vun der Handelskummer. Hie blouf dat bis zu senger Ernennung zum Regierungsmember an der Regierung Bettel-Schneider.

Hie war vun 2004 bis 2008 President vum Verwaltungsrot vun der Cargolux a Verwaltungsrotsmember vun der Bourse, Société nationale de crédit et d'investissement, Office du ducroire, Luxexpo a BGL BNP Paribas.

De 4. Dezember 2013 gouf hien zum Finanz- a Budgetsminister an der Regierung Bettel-Schneider ernannt.

Bei de Chamberwale vum 14. Oktober 2018 gouf hien eng éischt Kéier an d'Chamber gewielt. Hien huet awer op dëst Mandat verzicht, fir op en Neits Finanz- a Budgetsminister an der Regierung Bettel-Schneider-Braz ze ginn, déi aus deene Walen ervirgaange war. Am Januar 2022 ass hien aus perséinleche Grënn zeréckgetrueden.

De 25. November 2022 gouf de Pierre Gramegna vum Verwaltungsrot vum Europäesche Stabilitéitsmechanissem, als Nofollger vum Klaus Regling, zu deem sengem neie Generaldirekter ernannt.

## Gielercher
* Commandeur vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Promotioun 2012)

## Um Spaweck

* Cv op gouvernement.lu