open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean Schortgen

De **Jean Schortgen**, gebuer de 17. Februar 1880 zu Téiteng an do den 1. Mee 1918 bei engem Accident an der Minière "Brommeschbierg" gestuerwen, war e lëtzebuergesche Biergaarbechter, Gewerkschaftler a Politiker.

## Den 1. Aarbechter an der Chamber
De Schortgen ass ganz fréi zu der Sozialdemokratescher Partei gestouss. Spéitstens am Juni 1902 gouf et zu Téiteng eng sozialdemokratesch Sektioun, an de Schortgen war Member dovun. Vun 1904 bis 1912 war de Schortgen Member vun der Parteileedung. An der Gewerkschaftbeweegung huet hien allerdéngs keng Roll gespillt. No de Wale vum Juni 1914 war hien deen éischten Aarbechter, deen an d'Chamber gewielt gouf. Bei de Chamberwale vum 23. Dezember 1915 gouf hien erëmgewielt.

## Éierung
### D'Schortgen-Monument um Téitenger Kierfecht
Een Dag nom zweeten Doudesdag gouf um Téitenger Kierfecht e Monument fir de Jean Schortgen ageweit, dat vum Sculpteur Duilio Donzelli geschafe gouf.

### Schortgen-Stroossen
An e puer Uertschaften aus dem Bezierk Süde gouf eng Strooss nom Schortgen genannt:
* rue Schortgen: Diddeleng (L-3564);
* rue Jean Schortgen: Béiweng (L-3323), Esch-Uelzecht (L-4318), Téiteng (L-3787).

### Soss
Eng spéit Éierung krut de Jang Schortgen 2009, wéi de Festsall am Centre culturel "Schungfabrik" zu Téiteng (um 1. Stack) a "Salle Jean Schortgen" ëmgedeeft gouf. Bei där Geleeënheet hat de Lëtzebuerger Kënschtler Guy Hary en Airbrush-Bild mam Schortgen gesprayt.

Fir de 75. Anniversaire vum Schortge sengem Doud huet d'Lëtzebuerger Post 1983 en Timber erausbruecht, op deem de Mineur vum Schortgen-Monument ze gesinn ass.

Fir den 100. Doudesdag koum de 15. Mee 2018 e weideren Timber vun 0,70&nbsp;€ eraus.

## Literatur

* Charles Meder, Marc Angel*, Schortgen, En Eisefrësser an der Chamber*, 2022, Graphic Novel, éditions guy binsfeld, ISBN 978-2-9199565-6-2
* B. Fayot: *Jean Schortgen (1880-1918).* In: Galerie, 27(2009), Nr. 2: 243-259.
* B. Fayot, S. Hoffmann, J. Maas & R. Steil: *100 Joer sozialistesch Deputéiert an der lëtzebuerger Châmber: Dictionnaire biographique des députés socialistes à la Chambre des Députés.* Edition La Mémoire Socialiste, Luxembourg 1997, 171 S. (Jean Schortgen, S. 120-122).
* J. Kauffmann: *Erënnert Iech: Jhang Schortgen, 1880-1918. Gedenkschrift zum 75. Todestage des 1. Arbeiter-Deputierten*. Impr. Polyprint, Esch-sur-Alzette 1993, 95 S.
* OGB-L: *Festbroschüre zum 100. Geburtstag des 1. Arbeiterdeputierten Jean Schortgen 1880-1918: Tetingen, September 1980*. Hrsg. von den Tetinger Sektionen des OGB-L, der LSAP und der Femmes socialistes. Tétange: OGB-L, 1980, Esch-sur-Alzette, Impr. Coopérative Luxembourgeoise, 112 S.

## Um Spaweck

* Ausféierlech Biographie op der Websäit vun De Kayldall
Sozialdemokratesch Partei

**Sozialdemokratesch Partei** houschen zu Lëtzebuerg zwou Parteien:

* Sozialdemokratesch Partei (1903); spéider: Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei (LSAP)
* Sozialdemokratesch Partei (1970) (SDP)
Kiewerleken

D**'Kiewerleken** (Coleoptera) si mat iwwer 350.000 Aarten an 20 Iwwerfamilljen an 166 Familljen déi weltwäit gréissten Uerdnung aus der Klass vun den Insekten. All Joer ginn nach ëmmer Honnerten nei Aarte beschriwwen. Si sinn op alle Kontinenter ausser an der Antarktis verbreet; a Mëtteleuropa komme ronn 8000 Aarte vir.

## Kuckt och

* Kiewerlekszopp

## Um Spaweck
Casting (Auswiel)

**Casting** (aus dem Engleschen) bezeechent de Prozess, bei deem Schauspiller, Sänger, Dänzer, Mannequinen an aner Kënschtler ausgewielt ginn. De Casting ass an der Reegel en Deel vun der Virproduktioun vun Inzenéierungen (Theater, Oper, Zirkus, Concerten), Filmopnamen (Kinosfilm, Fernseesfilm, Reklammsfilm, Museksvideo) a Fotosopnamen (Katalogen, Zäitschrëften, Pousteren, etc.).

D'Virsangen, Virdanzen oder Virschwätzen am Kader vun engem Casting gëtt och als **Auditioun** oder **Audition** (op Englesch) bezeechent.

Eng **Castingshow** oder eng **Talentshow** ass eng ëffentlech Veranstaltung oder Televisiounssendung, déi sech mat dem Casting vu potenzielle Sänger, Dänzer, Models, Akrobaten oder Änlechem befaasst. International bekannt Castingshowe sinn zum Beispill *[[Popstars]]* an *[[The Voice (Castingshow)|The Voice]]*. Zu Lëtzebuerg sinn *[[Talents (Castingshow)|Talents]]* (2002), *[[Wanns de eppes kanns!]]* (2009-2011) an *[[The One]]* (2012) op RTL Télé Lëtzebuerg gelaf.

## Um Spaweck
Michal (Sänger)

De **Michał Kwiatkowski**, gebuer den 12. November 1983 zu Gorzów Wielkopolski, ass e polnesche Sänger a Museker, deen a Frankräich eng laang Zäit nëmmen ënner dem Numm **Michal** bekannt war. Hien ass och ënner dem Pseudonym **Self Concept** aktiv.

## Biographie
De Michał Kwiatkowski ass zu Gorzów Wielkopolski opgewuess, wou hien am Conservatoire sechs Joer laang Piano geléiert huet.

2001 war hie bei der polnescher Karaoke-Fernseesendung *Szansa na sukces* dobäi, wou hie gewonnen huet. D'Joer drop goung hien a Frankräich fir zu Paräis *Lettres modernes* ze studéieren.

2003 gouf hien um Casting vun der Star Academy a Frankräich entdeckt. Hie koum bis an d'Finall, mä huet do géint d'Élodie Frégé verluer. Trotzdeem bréngt hien d'Joer drop en Album eraus, *De l'or et des poussières*. Déi éischt Single ass *Tu mets de l'or*, awer et ass eréischt déi zweet Single, *Viens jusqu'à moi*, déi hie mam Élodie Frégé séngt, déi e groussen Erfolleg gëtt an hie bis an déi franséisch Top Ten bréngt.

No enger Tournée duerch Frankräich, d'Belsch, Polen an d'Schwäiz verëffentlecht de Michal am Dezember 2006 seng nei Single *All alone with your gueule* an am Januar 2007 säin neien Album mam selwechten Numm. Obwuel deen Album, am rhythmeschen Electro-Rock, gutt vun de Medien opgeholl gëtt, verkeeft e sech nëmmen e puer dausendmol.

Am September 2009 hëlt hien un der polnescher Danzsendung *Taniec z gwiazdami* deel (Originaltitel: Dancing with the Stars).

Well seng Plackefirma Universal him de Kontrakt gekënnegt huet, huet den Michal 2008 säin eegent Label *Self Concept* gegrënnt, an zwee Joer méi spéit eng EP ënner dem selwechten Numm erausbruecht.

De 26. Januar 2015 ass a Frankräich säin Album *Chopin etc* ënner sengem vollen Numm Michal Kwiatkoswki verëffentlecht ginn. Dorop mëscht hien d'klassesch Wierker vum Frédéric Chopin mat modernen Aflëss aus der Popmusek.

## Discographie
### Albumen

### EP

### Singelen

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
* Profil op Instagram a Facebook
Catherine Breillat

D**'Catherine Breillat**, gebuer den 13. Juli 1948 zu Bressuire an der Regioun Poitou-Charentes (Frankräich), ass eng franséisch Schauspillerin, Dréibuchauteurin a Filmregisseurin.

Si ass d'Schwëster vun der Schauspillerin Marie-Hélène Breillat.

## Filmographie
### als Regisseurin
* 1976: *[[Une vraie jeune fille]]* - Haaptacteuren: Charlotte Alexandra, Hiram Keller
* 1979: *[[Tapage nocturne]]* - Haaptacteuren: Dominique Laffin, Marie-Hélène Breillat
* 1988: *[[36 Fillette]]* - Haaptacteuren: Delphine Zentout, Jean-Pierre Léaud
* 1991: *[[Sale comme un ange]]* - Haaptacteuren: Claude Brasseur, Lio
* 1995: *[[À propos de Nice, la suite]]* - Regie zesumme mam Costa-Gavras, Claire Denis, Raymond Depardon, Abbas Kiarostami, Parviz Kimiavi, Pavel Lungin, Raoul Ruiz
* 1996: *[[Parfait Amour !]]* - Haaptacteuren: Isabelle Renauld, Francis Renaud
* 1999: *[[Romance]]* - Haaptacteuren: Caroline Ducey, Sagamore Stévenin
* 2001: *[[À ma sœur !]]* - Haaptacteuren: Anaïs Reboux, Roxane Mesquida
* 2001: *[[Brève traversée]]* - Haaptacteuren: Sarah Pratt, Gilles Guillain
* 2002: *[[Sex Is Comedy]]* - Haaptacteuren: Anne Parillaud, Roxane Mesquida
* 2004: *[[Anatomie de l'enfer]]* - Haaptacteuren: Amira Casar, Rocco Siffredi
* 2006: *La fidélité* -(Kuerzfilm)
* 2006: *Si je reste (un peu)* -(Kuerzfilm)
* 2007: *[[Une vieille maîtresse]]* - Haaptacteuren: Asia Argento, Roxane Mesquida
* 2009: *[[Barbe bleue]]* - Haaptacteuren: Dominique Thomas, Lola Créton
* 2013: *[[Venice 70: Future Reloaded]]* - zesumme mat 72 anere Regisseuren - (Dokumentarfilm) 
* 2013: *[[Abus de faiblesse]]* - Haaptacteuren: Isabelle Huppert, Laurence Ursino
### als Schauspillerin
* 1972: *[[Ultimo tango a Parigi]]* - Regie: Bernardo Bertolucci - Haaptacteuren: Marlon Brando, Maria Schneider 
* 1973: *Une saison dans la vie d'Emmanuel* - Regie: Claude Weisz - Haaptacteuren: Germaine Montero, Claude Richard
* 1973: *Le dialogue dans le marécage* - Regie: Michel Hermant - Haaptacteuren: Alain Mottet, Marie-Hélène Breillat (TV)
* 1976: *[[Dracula père et fils]]* - Regie: Édouard Molinaro - Haaptacteuren: Christopher Lee, Bernard Menez
* 2002: *[[Une femme de ménage]]* - Regie: Claude Berri - Haaptacteuren: Jean-Pierre Bacri, Émilie Dequenne
* 2002: *Abus de faiblesse* - Regie: Catherine Breillat
## Um Spaweck
Genie

E **Genie** (iwwer dat franséischt *génie* vum laténgesche *genius*, ursprénglech „de Produzent“, vum griichesche γίγνομαι „ginn, entstoen“, dann och „perséinleche Schutzgott“, méi spéit „Anlag, Talent“) ass eng Persoun mat iwwerméisseg kreativer Geeschteskraaft („e geniale Wëssenschaftler“, „e geniale Kënschtler“) oder och besonnesch herausragend Leeschtungen op anere Gebidder („e geniale Sportler").
Risebiereklo

D**Risebiereklo** (*Heracleum mantegazzianum* Somm. & Lev.) ass eng zwee- bis méijähreg Planz aus der Famill vun den Doldenblütler (Apiaceae). Se kënnt ursprénglech aus dem Kaukasus an ass an Europa an Nordamerika en etabléierten Neophyt.

## Beschreiwung

## Gesondheetlech Geforen
D'Risebiereklo ka fir de Mënsch geféierlech ginn. Duerch eng Beréierung vun der Planz gëtt d'Haut fir zirka 2,5 Stonne staark photosensibiliséiert duerch Furanocumarinen, déi an allen Deeler vun der Planz ze fanne sinn. Wann d'Haut der Sonn oder eng aner ultravioletter Stralungsquell ausgesat ass, kann dat zu schwéiere Verbrennunge féieren (bis zum 2. Grad), déi ënner Ëmstänn nëmme ganz lues heelen.

## D'Risebiereklo zu Lëtzebuerg
D'Risebiereklo ass zu Lëtzebuerg invasiv an an alle Regioune verbreet, virun allem laanscht d'Flëss, an ass a voller Expansioun. D'Aart gouf 1935 fir d'éischt vum Edmond Joseph Klein a sengem Virgäertchen um Boulevard Grande-Duchesse Charlotte an der Stad als botanesch Kuriositéit gezillt.

D'Aart gëllt als exzellent Beieweed a gëtt dowéinst dacks vu lëtzebuergesche Beienziichter ausgeséit, obwuel et gesetzlech verbueden ass, zur Ausbreedung vu friemen Aarten an der Gréngzon beizedroen.

## Illustratiounen

Fichier:Heracleum mantegazzianum Sausal - leaf.jpg|Rosetteblat.
Fichier:Rbk dolde.jpg|Bléiestand.
Fichier:Heracleum mantegazzianum Reuzenberenklauw vruchten.jpg|Som.
Fichier:Expansion of hogweed A.svg|Verbreedung an Europa.


## Literatur
* Glesener, B., M. Pfeiffenschneider & C. Ries, 2009. Die Verbreitung von *Impatiens glandulifera, Fallopia japonica, F. sachalinensis, F.* ×*bohemica* und *Heracleum mantegazzianum* entlang der Hauptfließgewässer Luxemburgs. *Bull. Soc. Nat. luxemb.* 110: 69-73. PDF 470 kB
* Pfeiffenschneider, M., 2001. Problematik der Bioinvasion. Nationales Inventar von Riesenbärenklau, Indischem Springkraut und exotischen Knötericharten. Ergebnisse einer Umfrage und Konzept zur Bekämpfung der Riesenbärenklaubestände. Studie des Büros ERSA im Auftrag von: Administration des eaux & forêts, Service de la conservation de la nature, November 2001. 23 S. + Anhang, Luxembourg.
* Pfeiffenschneider, M., 2007. Über die Verbreitung von *Heracleum mantegazzianum, Impatiens glandulifera, Fallopia japonica* und *F. sachali­nensis* entlang der Gewässer Obersauer, Woltz, Clerve, Wiltz und ihrer Nebengewässer (Luxemburg). *Bull. Soc. Nat. luxemb.* 108: 7-10. PDF 400 kB
* Pfeiffenschneider, M. & M. Owaller, 2000. Kartierung von Japan-Knöterich, Riesenbärenklau und Indischem Springkraut an der Obersauer. Theoretische Grundlagen und Ergebnisse der Kartierung. Studie des Büros ERSA im Auftrag von: Administration des eaux & forêts, acrrondissement nord. August 2000. 37S. + Anhang, Luxembourg.
* Ries, C. & M. Pfeiffenschneider (Eds.), 2019. Heracleum mantegazzianum Somm. et Lev. In: neobiota.lu - Invasive Alien Species in Luxembourg. National Museum of Natural History, Luxembourg. URL: https://neobiota.lu/heracleum-mantegazzianum/ (Gekuckt: 21.11.2019).
## Um Spaweck

https://neobiota.lu/heracleum-mantegazzianum/
Dance With Me

***Dance With Me*** ass den drëtte Studiosalbum vun der amerikanescher Popsängerin Debelah Morgan. En ass de 15. August 2000 erauskomm. Déi éischt Single *Dance With Me* war e weltwäiten Hit an huet d'Top Ten an den USA an a Groussbritannien an d'Top 20 a villen europäesche Länner erreecht. Als zweet Single gouf e Remix vum Lidd *I Remember* vum Hitproduzent Rodney "Darkchild" Jerkins verëffentlecht, déi awer net de selwechten Erfolleg hat.

No *Dance With Me* huet d'Debelah Morgan nach e puer Lidder fir verschidde Filmsoundtracke bäigesteiert an duerno nëmmen nach Gospelalbumen opgeholl.

Den Album gouf vu der Sängerin selwer an hirem Brudder Giloh Morgan produzéiert.

## Tracklëscht

## Charts
Ramskapelle

* **[[Ramskapelle (Knokke-Heist)|Ramskapelle]]**, eng Sektioun vun der belscher Gemeng Knokke-Heist
* **[[Ramskapelle (Nieuport)|Ramskapelle]]**, eng Sektioun vun der belscher Gemeng Nieuport
Godfried Danneels

De **Godfried Danneels**, gebuer de 4. Juni 1933 zu Kanegem an der belscher Provënz Westflandern, a gestuerwen de 14. Mäerz 2019 zu Mechelen, war bis Januar 2010 Äerzbëschof vum Äerzbistum vu Malines-Bréissel a Primas vun der Belsch.

Als Dokter an der Theologie huet hien am Seminaire vu Bruges Stonne ginn, ier hien 1977 Bëschof vun Antwerpen gouf. 1983 gouf hie Kardinol.
 
## Biographesch Elementer
### Geeschtlechen
### Kardinol
## Schrëften
* *L'humanité de Dieu*, Paris, Desclée de Brouwer, 1994.
* *Nous sommes tous des orphelins: L'intégrale des entretiens d'Edmond Blattchen*, Alice, 1999.
* *Figures bibliques*, Cerf, Paris, 2001.
* *Franc-Parler* (Gespréicher mam Kardinol Danneels), Desclée de Brouwer, Paris, 2002.

## Um Spaweck
* Biographie op der Offizieller Säit vun der kathoulescher Kierch vun der Belsch
Egbert vun Tréier

Den **Egbert vun Tréier**, och *Egbert, Grof vun Holland*, gebuer ëm 950 a gestuerwen den 8. Dezember 993, war vun 977 bis 993 Äerzbëschof vum Bistum Tréier.

Dem Egbert seng Eltere waren de Grof Dietrich II. vun Holland an d'Hildegard vu Flandern, Duechter vum Grof Arnulf I. vu Flandern. No senger Formatioun am Klouschter Egmond gouf den Egbert 976 dem Otto II. säi Kanzler. Deen huet en 977 als Äerzbëschof vun Tréier agesat, fir datt en d'Intresse vum ottonesche Räich séchere soll. 983 war den Egbert beim Räichsdag vu Verona dobäi.

Hien huet deen no him genannte Codex Egberti, en Evangelistar, a Commande ginn an en der Abtei St. Paulin zu Tréier geschenkt (haut Stadbibliothéik Tréier). Fir den Egbert gouf och dee sougenannten Egbert-Psalter fabrizéiert. Ënner dem Egbert war zu Tréier ee vun de wichtegste Goldschmadd-Ateliere vun der ottonescher Zäit, déi besonnesch fir hir Email-Konscht bekannt ass. Den Aband vum Codex Aureus Epternacensis z.&nbsp;B. kënnt vun do.

## Literatur
* Franz J. Ronig (Hrsg.): *Egbert - Erzbischof von Trier 977–993. Gedenkschrift der Diözese Trier zum 1000. Todestag.* Selbstverlag des Rheinischen Landesmuseums Trier, ISBN 3923319274

## Um Spaweck

* genealogie-mittelalter.de
Dominique Horwitz

Den **Dominique Horwitz**, gebuer den 23. Abrëll 1957 zu Paräis, ass e franséische Schauspiller a Sänger, deen an Däitschland lieft.

## Zitat
„Ich hatte nie Stress damit, dass ich Jude bin und nie Stress damit, dass ich abstehende Ohren habe.“

## Filmographie (Auswiel)
* 1978: David
* 1983: Die wilden Fünfziger
* 1992: Der große Bellheim (Fernseefilm)
* 1993: Stalingrad
* 1993: Der kleine Vampir - Neue Abenteuer (Fernseeserie)
* 1997: Trickser
* 1998: Nachtgestalten
* 1999: Enthüllung einer Ehe (Fernseefilm)
* 2000: Bonhoeffer - Die letzte Stufe
* 2002: Verrückt nach Paris
* 2003: Sams in Gefahr
* 2004: Die Blindgänger
* 2005: Die blaue Grenze
* 2005: Off Set
* 2006: Shooting Dogs
* 2006: Strajk - Die Heldin von Danzig
* 2007: Krauses Fest
* 2007: Du bist nicht allein
* 2008: Die Rote Zora
* 2008: Die Frau des Friseurs
* 2009: Die Rebellin (Fernseefilm)

## Um Spaweck

*Offiziell Homepage
*''Dominique Horwitz'' op Myspace
Däitsche Buchpräis

Den **Däitsche Buchpräis** (***Deutscher Buchpreis***) zeechent zanter 2005 all Joer de „beschte Roman an däitscher Sprooch“ aus.

Den Auteur vum Roman dee sech am beschte klasséiert huet, kritt 25.000 Euro, vun de fënnef aner Finaliste kritt jiddwereen 2.500 Euro.

## Gewënner

* 2009: *[[Du stirbst nicht]]* vun der Kathrin Schmidt
* 2008: *[[Der Turm]]* vum Uwe Tellkamp
* 2007: *[[Die Mittagsfrau]]* vun der Julia Franck
* 2006: *[[Die Habenichtse]]* vun der Katharina Hacker
* 2005: *[[Es geht uns gut]]* vum Arno Geiger

Fichier:Arno Geiger.jpg|Arno Geiger
Fichier:Katharina Hacker.jpg|Katharina Hacker
Fichier:Julia Franck.jpg|Julia Franck
Fichier:Uwe-tellkamp-ffm002.jpg|Uwe Tellkamp
Fichier:KathrinSchmidt.JPG|Kathrin Schmidt


## Um Spaweck
* Internetpräsenz des Deutschen Buchpreises
* Portal zum Deutschen Buchpreis 2008
Joan Enric Vives i Sicília

Den **Joan-Enric Vives i Sicília**, gebuer zu Barcelona de 24. Juli 1949, ass Bëschof vun Urgell an domat Kofürst vun Andorra.

Hie gouf de 24. September 1974 zum Geeschtleche geweit, a gouf den 9. Juni 1993 Auxiliairebëschof vu Barcelona, mat dem Titel *Bëschof vun Nona*. De 25. Juni 2001 gouf hie Coadjuteur vum deemolege Bëschof vun Urgell, dem Joan Martí Alanis, deen den12. Mee 2003 a Pensioun goung. Duerno gouf de Joan Enric Vives i Sicília do Bëschof.

## Um Spaweck

* Biographie vum Joan Enric Vives i Sicília
*Foto vum Joan Enric Vives i Sicília
.tf

**.tf** ass den Nationalen Top-Level-Domän vun de südlechen an antarkteschen Territoirë vu Frankräich.

## Um Spaweck
Bistum Urgell

De **Bistum Urgell** (uɾˈʒeʎ) op (ca: *Bisbat d'Urgell*, lat.: *Dioecesis Urgellensis*) ass e spuenesche Bistum a Katalounien am Norde vu Spuenie mat Bëschofssëtz zu La Seu d'Urgell.

Besonnesch un deem Bistum ass, datt säi Bëschof ex officio zesumme mat dem franséische Staatspresident, Koprënz vun Andorra ass, an domat Staatschef vun engem onofhängege Staat. 
## Kuckt och
* La Seu d'Urgell
Beieweed

Als **Beieweed** gi Planze bezeechent, déi besonnesch vill Nektar an/oder Polle produzéieren an dowéinst heefeg vu Beien opgesicht ginn.
Uwe Tellkamp

Den **Uwe Tellkamp**, gebuer den 28. Oktober 1968 zu Dresden, ass en däitsche Schrëftsteller an Dokter.

2008 krut den Tellkamp den Däitsche Buchpräis fir säi Roman *Der Turm*, an deem d'Liewen an Ostdäitschland an den 1980er Jore beschriwwe gëtt.
Karblumm

D**'Karblumm** oder **Kuerblumm** (*Centaurea cyanus*) ass eng Planzenaart, déi zur Gattung vun de Flackeblummen (*Centaurea*) an der Famill vun den Asteraceae gehéiert. Si ass e bekannte Vertrieder vun den Archeophyten, Planzen, déi viru 1492 an eis Géigenden agewandert sinn.

Et gëtt och eng Variant vun der Karblumm, déi wäiss Bléien huet, mat dem wëssenschaftlechen Numm *Centaurea cyanus* var. *alba*..

D'Karblumm huet zanter Mënschegedenken als Begleetplanz vun der Fruucht eng Roll an der Kultur gespillt. Sou war d'Kuerblumm bei den alen Egypter eng helleg Planz, déi de Pharaonen mat an d'Graf geluecht gouf, oder mat där Iesswueren blo gefierft goufen. An der rezenter Geschicht war d'Karblumm en heemlecht Erkennungszeeche vun den Nazien an der Zäit virun 1933, wou si am Ënnergronn agéiert hunn.

Am lëtzebuergesche Folklor ass d'Karblumm als wichtege Bestanddeel vum Krautwësch ze fannen.

Deen alleréischte Lyrikband op Lëtzebuergesch, vum Jean-François Gangler, deen 1840 erauskoum, hat den Titel: *Koirblummen um Lamperbiéreg geplekt* (an haiteger Schreifweis: "Karblummen um Lampertsbierg gepléckt").


Fichier:XN Centaurea cyanus 01.jpg|E Feld blo vu Kuerblummen
Fichier:Centaurea_cyanus_var_alba_Luxembourg.jpg|Déi wäiss bléiend Variant
Fichier:Hummel mit Kornblume.JPG|Gezillte Form mat gefëllte Bléien
Fichier:Centaurea cyanus - Keila.jpg|Knosp kuerz virum Opbléien


## Um Spaweck
Archeophyten

Als **Archeophyten** (gr. ἀρχαῖος archaios „al“ a φυτόν phytón „Planz“) gi Planzenaarte bezeechent, déi viru 1492, wéi de Christoph Kolumbus an Amerika gereest ass, awer nach an historescher Zäit, duerch direkten oder indirekte mënschlechen Afloss an en neit Gebitt agefouert goufen a sech do selbstänneg ouni friem Hëllef etabléiere konnten. Am Geigesaz dozou sinn Neophyten Planzen, déi no 1492 agefouert goufen.
Wand

*Wand, eng Loftbeweegung.
*Wand, eng landwirtschaftlech Maschinn.
*Wand, eng architektonesch Struktur
*Wand, eng géi geomorphologesch Struktur
Kaméil

* Kaméiler , Déieren aus der Uerdnung vun den Artiodactyla.
* Eng Blumm aus där Téi gemaach gëtt. Kuckt wgl.: Kaméileblumm
Monument vun der 35. Infanteriedivisioun

D**'Monument vun der 35. Infantriedivisioun** ass e Krichsmonument an der belscher Provënz Lëtzebuerg. Et steet op enger Kopp tëscht den Uertschafte Lutremange a Villers-la-Bonne-Eau.

D'Monument erënnert un déi amerikanesch Zaldote vun der 35. Infantriedivisioun déi op där Plaz am Zweete Weltkrich, an der Zäit vun der Ardennenoffensiv gefall sinn.

Op der Plaz vum Monument dat am Agank vun engem klenge Bësch steet, sinn d'Iwwerreschter vun engem Bunker ze gesinn, op deem senger Mauer, op zwou Placken d'Nimm vun de gefalenen Zaldoten agravéiert sinn. Op engem Panneau, mat Fotoen a mat enger Beschreiwung vun den Evenementer, kann e sech iwwer d'Truppebeweegungen informéieren. D'Kämpf an der Géigend vu Lutremange ginn als déi häertst aus der Ardennenoffensiv ugesinn.
Plage vu Palombaggia

**D'Plage vu Palombaggia** ass eng elitär Plage am Südoste vu Korsika, tëscht Bonifacio a Porto-Vecchio. Si läit am Mëttelpunkt vun Hotellen a Luxus-Villaen. Bekannt ass d'Plage vu Palombaggia besonnesch doduerch ginn, well de Kinnek vun de Belsch op der Kopp vun engem Hiwwel e Landhaus mat engem groussen Terrain, mat Vue op d'Mier hat, a viru sengem Bestietnes mat der Fabiola e groussen Deel vu senger Fräizäit do verbruecht huet.
## Um Spaweck
*Offiziell Säit vu Porto-Vecchio
*Touristesch Säit mat Fotoen iwwer d'Luxusplagen am Südosten vu Korsika
Ënn

D**'Ënn** oder **Zwiwwel** (*Allium cepa*) ass eng zweejäreg Kulturplanz aus der Gattung *[[Allium]]*.

D'Ënn besteet aus enger Zwiwwel (den Deel am Buedem) mat schlauchaartege Blieder, déi huel bannendra sinn. Am zweete Joer beemen se an et komme vill kleng gréngelzeg-wäiss Bléien, déi an enger Form vun enger Bull op engem Still wuessen.

Jee no Ubaumethod gëtt tëscht Summer- a Wanterënnen ënnerscheet. D'Summerënne sinn déi, déi am dacksten an der Kiche gebraucht ginn. Si ginn am Fréijoer geséit a sinn am August oder September prett fir ausgedoen ze ginn. D'Wanterënne ginn am August geséit, si ginn dann am Fréijoer zeideg a kënnen am Juni recoltéiert ginn.

## Geschicht
D'Kichenënn kënnt aus de Steppe vu West- a Mëttelasien hier. Si ass eng vun deenen eelste Kulturplanze vun de Mënschen a gëtt schonn zanter 5000 Joer als Heel-, Gewierz- a Geméisplanz kultivéiert. Déi al Egypter hunn d'Ënnen hire Gëtter geaffert, an d'Bauaarbechter vun de Pyramide goufe mat Ënne bezuelt.

Bei de Réimer huet d'Ënn zum Aarmeleits-Kascht gezielt, an et ware réimesch Legionären, déi d'Ënnen a West- a Mëtteleuropa verbreet hunn. D'Ënn gouf do séier eng vun den am meeschte verbreete Geméiszorten; am Mëttelalter war si en Amulett géint d'Pescht. Zanter dem 15. Joerhonnert gëtt d'Ënn an Holland geziilt a verschiddene Variante geziicht.

## An der Kichen
D'Ënne gi klengewierfelt oder a Rondelen réi oder gedëmpt mat anere Liewensmëttel verschafft. 
Ënnekuch oder Ënnenzopp si bekannte Platen, an deenen d'Ënnen eng wichteg Roll spillen. Wann ee Fleesch am Ënnejus marinéiert, gëtt dat méi zaart.

## Literatur
* Sofie Meys: *Köstliche Zwiebelküche. Fantastisch vegetarisch.* 160 S. Pala 2003, ISBN 3-89566-192-9
* W. Morisse: *Zwiebeln, zum Heulen gut.* 91 S. m. Ill. Hölker, Münster 1985, ISBN 3-88117-405-2

## Um Spaweck
Kaméileblumm

D**'Kaméileblumm** (*Matricaria chamomilla* oder och *Matricaria recutita*) ass eng Planzenaart aus der Famill vun den Asteraceae. Si war ursprénglech a Süd- an Osteuropa doheem, haut ass se ze soen a ganz Europa verbreet. Et ass eng al Heelplanz, déi virun allem bei Problemer mam Daarm oder mam Mo a bei Entzündungen hëlleft.
Et ass eng eejäreg Planz déi tëscht 15 a 50&nbsp;cm héich gëtt. D'ganz Planz huet deen typesche Kamille-Geroch. D'Blieder si 4 bis 7&nbsp;cm laang a mat 2 - 3 Wutzen. Déi eenzel Wutze si schmuel, knapps 0,5&nbsp;mm breet, an hunn eng pickeg Spëtzt.

Eng eenzel Planz kritt 8 bis 120 (seele bis zu 900) Bléiekäppercher. Dës si bis 25&nbsp;mm breet a stinn op engem 3 bis 10&nbsp;cm laange Still. Se bléien tëscht Mee a September.
D'Kaméileplanze wuessen um Flouer an op Broochen, am léifstem op frëschem, nierstoffräichem, meeschtens kallekaarmen an éischter leemege Biedem.

## Um Spaweck
Faarfstach

E **Faarfstach** ass en Ofwäiche vun den natierleche Faarftéin bei engem Bild.

Modern digital Fotoapparaten hunn eng agebaute Wäissofgläichsautomatik, fir laanscht "falsch Faarwen" ze kommen. Dat funktionéiert awer bei komplizéierte Liichtsituatioune wéi Mëschliicht net.

Faarfstéch kënne mat Hëllef vun engem Bildbeaarbechtungsprogramm gefléckt oder op d'mannst reduzéiert ginn.
Fondation EME

D'**Fondatioun EME** - „**É**couter pour **M**ieux s**'E**ntendre“ ass eng lëtzebuergesch Stëftung, déi den 21. Januar 2009 gegrënnt gouf. Et ass eng „Fondation d'utilité publique“, déi benodeelegte Leit, déi normalerweis aus dem kulturelle Liewen ausgeschloss sinn, en Zougank zu der Musek bidde wëll.

## Ziler
D'Ziler vun der Fondatioun sinn:
* sozial Barriären iwwerwannen, fir benodeelegte Leit e besseren Zougank zu kulturellen Aktivitéiten ze bidden;
* Leit, déi keng Méiglechkeet hunn, an e Concert ze goen, um kulturelle Liewen deelhuele loossen, zum Beispill duerch Projeten a Klinicken, Altersheemer oder Prisongen;
* duerch speziell Workshoppen d'Kreativitéit vun all Eenzelen entwéckelen;
* Concerten „op Mooss“ organiséieren, déi un d'Bedürfnisser vun de jeeweilege Participanten ugepasst sinn.

## Projeten
Hei e puer Beispiller vu scho realiséierten oder geplangte Projeten:

* BLUE: en interaktive Projet, deen all d'Sënner uschwätzt an extra fir Mënsche mat engem Polyhandicap oder vun Autismus betraffe Participante geduecht ass. BLUE gouf vun der englescher Theatergrupp *Oily Cart* kreéiert an an der Philharmonie zu Lëtzebuerg vu lëtzebuergesche Kënschtler opgefouert.
* eng ganz Rei Concerten op de Palliativstatiounen an diverse lëtzebuergesche Klinicken an a Fleegeheemer.
* eng Aféierung an d'Musek an d'Formatioun vun enger Blues-Band zu Schraasseg am Prisong. De Projet hält op mat enger Rei vu Concerte fir déi aner Prisonéier an hir Famillen..

## Um Spaweck
*Offiziell Homepage vun der Fondatioun EME.
*Offiziell Homepage vun der Philharmonie Luxembourg.
Spillchen

Eng **Spillchen**, Diminutiv vu "Spull", ass deen Deel un enger Bitzmaschinn, op deem den ënneschten Deel vun der Néiseid opgewéckelt ass.

D'Spillchen dréit am Flaachbett bannent der Spillchenskapsel, déi op enger Staang stécht, déi anengems d'Achs vum Gräifkrop ass.
Sireen

Eng **Sireen** (griichesch *Σειρήνα, sirína*) ass:

* Sireen (Mythologie), e weiblecht Fabelwiesen an der griichescher Mythologie; 
* Sireen (Asteroid), duerno genannt, en Asteroid;
* Sireen (Apparat), en Apparat fir Kaméidi ze maachen, gewéinlech, fir Alarm ze schloen;
* en anert Wuert fir Séikéi.
Marx Brothers

D**'Marx Brothers** waren eng US-amerikanesch Komikertrupp, déi duerch Filmer a Fernsee- an Theateroptrëtter mat musikaleschen Einlage bekannt goufen an e groussen Afloss op Komiker haten, déi no hinne komm sinn.

Si huet sech zesummegesat aus de Bridder:
* Chico (Leonard Marx, 22. Mäerz 1887 - 11. Oktober 1961)
* Harpo (Adolph Arthur Marx, 23. November 1888 - 28. September 1964)
* Groucho (Julius Henry Marx, 2. Oktober 1890 - 19. August 1977)
* Gummo (Milton Marx, 23. Oktober 1892 - 21. Abrëll 1977)
* Zeppo (Herbert Marx, 25. Februar 1901 - 29. November 1979)

woubäi virun allem déi dräi éischt genannt bekannt goufen.

## Filmer

* 1929 - The Cocoanuts, Regie: Robert Florey, Musek: Irving Berlin
* 1930 - Animal Crackers, Regie: Victor Heerman, Musek: Bert Kalmar, Harry Ruby
* 1931 - Monkey Business, Regie: Norman Z. McLeod
* 1932 - Horse Feathers, Regie: Norman Z. McLeod, Musek: Bert Kalmar, Harry Ruby
* 1933 - Duck Soup, Regie: Leo McCarey, Musek: Bert Kalmar, Harry Ruby
* 1935 - A Night at the Opera, Regie: Sam Wood, Musek: Walter Jurmann
* 1937 - A Day at the Races, Regie: Sam Wood, Musek: Walter Jurmann
* 1938 - Room Service, Regie: William A. Seiter
* 1939 - At the Circus, Regie: Edward Buzzell
* 1940 - Go West, Regie: Edward Buzzell
* 1941 - The Big Store, Regie: Charles Reisner
* 1946 - A Night in Casablanca, Regie: Archie Mayo
* 1949 - Love Happy, Regie: David Miller

Aneres:

* Humor Risk, 1921 - ni verëffentlechten a mëttlerweil verschollene Kuerzstommfilm aus Eegeproduktioun
* The Story of Mankind, 1957 - Chico, Harpo a Groucho hu kleng Niewerollen an trieden net zesummen op

## Um Spaweck
* marx-brothers.org
* D'Marx Brothers bei Paramount
* Scane vun deemolegen Zäitschrëftenartikelen
Ernzen

**Ernzen** ass:
* eng däitsch Uertschaft a Gemeng an der Verbandsgemeng Irrel: Ernzen (Irrel);
* den däitschen an de franséischen Numm vun der Lëtzebuerger Uertschaft Iernzen, an der Gemeng Fiels.
### Kuckt och
* Ernzer
Verbandsgemeng Irrel

D**'[[Verbandsgemeng]] Irrel** am Äifelkrees Béibreg-Prüm a Rheinland-Pfalz ass eng fréier Verbandsgemeng. Si hat hire Sëtz an der Uertsgemeng Irrel.

Den 1. Juli 2014 gouf d'Verbandsgemeng Irrel opgeléist an d'Gemenge koumen an déi nei Verbandsgemeng Südeifel.
## Uertsgemengen

## Um Spaweck
* Websäit vun der Verbandsgemeng
Besslich

**Besslich ** ass eng Uertschaft an der Gemeng Newel. Si läit an der Verbandsgemeng Tréier-Land am Landkrees Tréier-Saarburg.

## Geschicht
Bis de 16. Mäerz 1974 war Besslich eng eegestänneg Gemeng.

## Um Spaweck
* Websäit iwwer Besslich
Vereenegt Kinnekräich vun den Nidderlanden

D**'Vereenegt Kinnekräich vun den Nidderlanden** (nl.: *Koningrijk der Nederlanden*, fr: *Royaume des Belgiques* bestoung vun 1815 bis 1830 (1839). Den Zousaz *verenigd* koum am Laf vun der Zäit derbäi, fir et vum haitege *[[Holland|Koninkrijk der Nederlanden]]* z'ënnerscheeden.

Et war en neien europäesche Staat, deen um Wiener Kongress 1815 gegrënnt gi war. Dee Staat huet sech aus de fréieren Éisträicheschen Nidderlanden – zesumme mam fréiere Prënzbistum Léck, mat der fréierer Fürstabtei Stavelot-Malmedy am Süden – an aus der fréierer Republik vun de Siwe Vereenegte Provënzen am Norden zesummegesat.

D'geopolitescht Zil war et, e staarke liewensfäege Staat nërdlech vu Frankräich ze hunn, dee verhënnere sollt, datt Frankräich nees probéiere géif, sech dohin auszebreeden. Allerdéngs huet d'Zesummepraffe vun engersäits der aler onofhängeger a biergerlecher Handelsrepublik (den hollännesch-friseschen Norden) mat anerersäits enger fréierer Confederatioun vun ënnerschiddleche Principautéiten (de wallounesch-flämesche Süde viru 1794) séier zu Spannunge gefouert. Déi hu schliisslech 1830 dozou gefouert, datt déi südlech Provënze sech an der belscher Revolutioun ofgetrennt hunn, fir de Staat Belsch ze grënnen.

D'belsch Onofhängegkeet gouf awer eréischt 1838 vum Wëllem I. unerkannt, wéi en dem Kompromëss zougestëmmt huet, datt d'Provënz Limburg an d'Groussherzogtum Lëtzebuerg sollte gedeelt ginn, wat dunn 1839 geschitt ass. Am Norden ass dunn dat aktuellt Kinnekräich vun den Nidderlanden Rescht bliwwen.

Lëtzebuerg huet net zum Vereenegte Kinnekräich gehéiert, et war als Groussherzogtum e Member vum Däitsche Bond. Den hollännesche Kinnek war allerdéngs a Personalunioun och Groussherzog vu Lëtzebuerg, an huet Lëtzebuerg de facto wéi eng hollännesch Provënz behandelt.

## Kuckt och
* Benelux
* Geschicht vun Holland
* Geschicht vun der Belsch
* Geschicht vu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Islom Karimov

Den **Islom Abdug‘aniyevich Karimov** (op russesch Ислам Абдуганиевич Каримов/Islam Abduganijewitsch Karimow), gebuer den 30. Januar 1938 zu Samarkand, a gestuerwen den 2. September 2016, war vun 1991 bis zu sengem Doud Statspresident vum Usbekistan.

## Liewen

Hie gouf als Kand vun engem usbeekesche Papp an enger tadjikescher Mamm gebuer, mä ass an engem sowjetesche Kannerheem opgewuess. Ofschloss vun der Tashkent State University of Economics mat engem Master Ofschloss.

...

Den 23. Dezember 2007 huet de Karimov d'Wale mat 88% vun de Stëmme gewonnen an ass domat bis 2014 President vum Usbekistan.

Den Islom Karimov gëllt als Diktator, deen dacks vu Mënscherechtsorganisatioune kritiséiert gëtt.

Hien ass mat der Ekonomistin Tatyana Akbarovna Karimova bestuet. D'Koppel huet zwou Duechteren an dräi Enkel. Déi eelst Duechter, d'Gulnora Karimova, schafft als Beroderin vum usbeekeschen Ambassadeur a Russland. Si soll e komplext Geschäftsimperium opgebaut hunn, zu deem och déi gréisst Mobilfunkentreprise vun Usbekistan, Nuetsclibb, eng grouss Zementsfabrik a Coca-Cola UZB gehéieren.

## Quellen
* Profil op der Homepage vun de BBC News 
* Offiziell Säit vum Pressedéngscht vum Islom Karimov  

## Um Spaweck
Patch-Radio

**Patch-Radio** ass eng Emissioun um Radio 100,7 déi vum Carlo Link kreéiert gouf a sporadesch diffuséiert gëtt.

Bei Geleeënheet ë.&nbsp;a. vun Anniversairen, gi Geschicht, respektiv d'Liewe bei Perséinlechkeeten, oder vun Institutiounen, an engem Toun-"patchwork", och genannt "feature", mat Toun-Dokumenter aus dem Radio-Archiv beliicht an erzielt. Den éischte Patch-Radio gouf de 14. Oktober 2002 zum 25. Joresdag vum Doud vum Tun Deutsch diffuséiert.

Radio's Leit vu fréier, déi an der Emissioun gewierdegt goufe waren: de Léon Moulin, Pol Leuck a Pierre Nilles.

Aner Theme waren ë.&nbsp;a.: d'Geschicht vun RTL mat de verschiddene Programmer (4 Deeler), Télé Luxembourg, The Family of Man, Entertainer vun der Nationallotterie (2 Deeler 2004), De Mikro war dobäi (Raymond Tholl), d'Equipe vum Stamminee mam Pir Kremer, International Gréissten aus dem Show-Geschäft zu Lëtzebuerg, Theater-Enregistrementer-Eugène Heinen, Grand Prix Eurovision de la Chanson aus Lëtzebuerger Siicht, Mythos Titanic, 50 Joer Saarländischer Rundfunk, 15 Joer Radio 100,7 - e Stéck Lëtzebuerg, Viru 40 Joer Hei elei, kuck elei Ufank a Filmproduktiounen (2 Deeler), Titanic (Rediff. an aktualiséiert 14.04.2012),
Ramadan

De **Ramadan** (arabesch رمضان *ramaḍān* „Summerhëtzt“) ass den néngte Mount am islamesche Moundkalenner (12 Méint à 29 oder 30 Deeg) an den islamesche Faaschtemount. De Mount virdrun ass de Scha'ban an deen duerno de Schawwal.

Vun Ufank bis zum Enn vum Ramadan däerf kee Moslem (bis op e puer Ausnamen) den Dag iwwer iessen, drénken oder intim Relatiounen hunn. D'Faaschte fänkt un, wann een um Horizont eng wäiss Sträif gesäit (e „wäisse Fuedem“), an hält owes op mam Sonnenënnergang. D'Faaschte gëtt traditionell an der Famill a mat Invitéë gebrach.

Wärend dem Ramadan praktizéieren d'Moslemen ee speziellt Gebiet vu meeschtens 11 Gebietsunitéiten („Raka“) an der Moschee, dat bis zu iwwer eng Stonn dauere kann.

## Speziell Deeg am Ramadan
An de leschten 10 Deeg vum Ramadan läit „d'Nuecht vun der Bestëmmung“, an där déi éischt Verse vum Koran iwwermëttelt goufen. Dacks gëtt den Datum vum 27. Dag vum Ramadan uginn. Déi Nuecht vum 27. op den 28. Ramadan ass wichteg, well s'am reliéise Sënn vill „Hasanat“ (gutt Doten) mat sech bréngt.

## Um Spaweck
Reste bien, mec!

***Reste bien, Mec!*** ass e lëtzebuergesche Film vum Adolf El Assal aus dem Joer 2009.

## Ëm wat geet et am Film?

De Poing, den Dadi, de Papi, de Kiff an den Haze si fënnef Frënn, déi an der Museksbranche grouss als HipHop-Stare wëllen erauskommen. De Film begleet si e puer Deeg laang wärend deene si ganz verschiddenen Zorte Leit begeinen, vun hire Rivalen, den *Bofferdingues* bis op de *Machicien*, de berüümte Museksproduzent...

## Produktioun

*Reste Bien, Mec* ass den zweete Film vum lëtzebuergesche Regisseur Adolf El Assal. E gouf als sougenannte *Guérilla-Film* gedréint, ouni grousse Budget an dat nëmmen an e puer Deeg. Tatsächlech hunn d'Dréiaarbechte just vum 1. bis den 12. September 2008 gedauert. Gedréint gouf zu Lëtzebuerg, zu Marseille a Frankräich an zu Amsterdam an Holland.

## Filmmusek

De Soundtrack vum Film gouf komplett vun engem lëtzebuergesche Museksproduzent realiséiert, dem C.H.I., deen scho mat villen am Milieu établéierte Kënschtler geschafft huet. De Soundtrack ass eng Compilatioun mat 19 Titelen.

## Sortie

D'Avant-première vun *Reste bien mec!* war de 16. Februar 2009 am CinéBelval. D'offiziell Sortie war den 20. Februar am Kinosch zu Esch-Uelzecht. Am Dezember 2009 gouf de Film vum Regisseur gratis op der Internetsäit *Dailymotion* ugebuede fir erofzelueden, zënter 2014 ass en op YouTube ze gesinn.

## Um Spaweck
* De Film op Youtube
* Offiziell ''myspace''-Säit vum Film
* Promo mam Adolf El Assal op RTL (''youtube.com'')

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
Allerséilen

**Allerséilen** ass am Kierchejoer vun der kathoulescher Kierch deen Dag, un deem un déi Verstuerwe geduecht gëtt, déi der kierchlecher Doktrin no nach am Feegfeier sinn.

Dat Fest gëtt den 2. November gefeiert an d'Traditioun geet op dat 10. Joerhonnert zeréck.
Allerhellegen

**Allerhellegen** ass en Héichfest an der kathoulescher Kierch dat den 1. November gefeiert an wou un all Helleg geduecht gëtt. Zu dësem Ulass versammele sech déi Gleeweg an Net-Gleewege op de Kierfechter fir hire verstuerwene Familljememberen ze gedenken, Blummen néierzeleeën a Käerzen unzefänken. Dës Traditioun gëtt heefeg vun enger reliéiser Zeremonie an enger Seenung vun de Griewer begleet.

## Geschicht
Schonn am 4. Joerhonnert no Christus, nodeem d'Chrëschteverfollgungen opgehalen hunn, huet déi griichesch Kierch den éischte Sonndeg no Päischten erausgesicht fir de Märtyrer ze gedenken.

Am 7. Joerhonnert ass op den 13. Mäerz op d'Aweiung vum Pantheon hin e kathoulescht Fest geluecht ginn, fir der séileger Jongfra Maria an all de Märtyrer ze gedenken.

839 huet de Poopst Gregor IV fir déi ganz Kierch den 1. November als "Fest vun all den Hellegen" festgeluecht. Op Allerhellege gëtt un all déi Helleg geduecht gëtt, och un déi, déi net kanoniséiert goufen oder vun deenen nëmme Gott weess.

## Feierdag
Allerhellegen ass e gesetzleche Feierdag zu Lëtzebuerg, gradewéi ë.&nbsp;a. an Andorra, an der Belsch, an Éisträich, Frankräich, Italien, Kroatien, Liechtenstein, Litauen, Monaco, Polen, Portugal, Rumänien, der Slowakei, Slowenien, Spuenien, Ungarn an an der Vatikanstad.

An Däitschland an an der Schwäiz ass et just e Feierdag an de kathoulesche Bundeslänner respektiv Kantonen.

## Kuckt och

* Gesetzlech Feierdeeg zu Lëtzebuerg
*Allerséilen

## Um Spaweck
Airbus A310

Den **Airbus A310** ass ee zweestralege Fliger vum europäesche Fligerbaur Airbus. Dëse Fliger, dee fir Mëttel- a Langstreckevole konzipéiert gouf, hat säin Éischtfluch den 3. Abrëll 1982. Am Juli 2007 gouf mat der Produktioun vum A310 zesumme mat där vum A300 opgehalen.

## Versiounen

* A310-100: Eng geplangt Kuerzstreckeversioun, déi awer ni realiséiert gouf.
* A310-200: Éischt gebaute Versioun vum A310, ufanks ouni Winglets a mat bis zu 280 Plazen.
* A310-200C: Bei dëser Versioun kennen d'Sëtzer erausgeholl ginn an de Fliger sou vun engem Passagéierfliger zu engem Frachtfliger ëmgebaut ka ginn.
* A310-200F: Eng reng Frachtversioun vum A310, déi awer ni nei verkaaft gouf.
* A310-300: Weiderentwéckelung vum A310-200 mat enger méi grousser Reechwäit.

## Technesch Donnéën

## Verkafszuelen a Benotzer

## Kuckt och
* Airbus

## Um Spaweck

* A300/A310 op der Airbus-Website
Wäiwaasser

**Wäiwaasser** ass geseent Waasser, dat a Kierchen no bei der Entrée a Wäiwaasseschdëppercher ze fannen ass.

Eng Reserve vu Wäiwaasser gëtt an engem Wäiwaasseschkessel gelagert.

## Um Spaweck
Dildo

En **Dildo** ass e sexuellt Spillgezei, dat d'Form vun engem erigéierte Penis huet a meeschtens aus Plastik, Acryl, Silikon, Stol, Latex oder Holz besteet.

## Um Spaweck
Airbus A320-Famill

Zur **Airbus A320-Famill** gehéieren 4 Fligerbaureie vum europäesche Fligerbauer Airbus. Den A320 ass déi éischt Versioun vun dëser Famill an zugläich och Basismodell. A318 an A319 si gekierzte Versiounen an den A321 eng gestreckte Versioun vum A320. Den éischten A320 gouf 1988 ausgeliwwert. Den A320 gehéiert zu den erfollegräichste Fligere mat 6415 Bestellungen a 4013 Ausliwwerungen (Stand: 30. September 2009).

## Versiounen
### A318

Den A318 ass de klengsten Airbus dee bis haut geflunn ass. Et ass ee Kuerzstreckefliger.
* A318-100: Versioun mat 107 Plazen (2 Klassen) oder 117 Plazen (1 Klass)
* A318 Elite: luxuriéis VIP-Versioun vum A318

### A319
* A319-100: Versioun mat 124 Plazen (2 Klassen) oder 142 Plazen (1 Klass) oder speziell fir easyJet eng Versioun mat 4 Noutausgäng an doduerch 156 Plazen
* A319CJ/ACJ: den A319 CJ, oder *Airbus Corporate Jetliner*, kuerz ACJ, ass ee Firmeshuttle, deen och vu Regierungen (Italien, Tierkei, Tschechien a Brasilien) a private Clientë benotzt gëtt.
* A319LR: *Long Range*-Versioun vum ACJ mat enger Reechwäit vun 8.250&nbsp;km bei 48 Passagéier

### A320
Am A320 hunn tëscht 150 a 180 Passagéier Plaz. Et ass de Basismodell vun der A320-Famill.
* A320-100: Den A320-100 hat säin Éischtfluch den 22. Februar 1987 an 1988 gouf déi éischt Maschinn un Air France ausgeliwwert. Vun dëser Versioun goufe just 21 Exemplare gebaut, well e keng Winglets hat.
* A320-200: Den A320-100 gouf relativ séier vum A320-200 ersat well dëse Winglets huet an och eng gréisser Reechwäit huet. E gouf ganz séier zu enger eeschter Konkurrenz fir d'Boeing 737-400 a verkeeft sech och besser wéi d'737-800. Den A320-200 kascht zirka 60,8 Milliounen US-Dollar.
* A320 Prestige: luxuriéis VIP-Versioun vum A320
* A320 Enhanced: Den A320 Enhanced (oder A320E) ass eng iwwerschafft Versioun vum A320-200 mat 5&nbsp;% manner Betribskäschten déi nach an der Testphase ass.

### A321
Am A321 fannen tëscht 186 an 220 Passagéier Plaz. Am Februar 2009 gouf déi 500. A321 un Air France ausgeliwwert.
* A321-100: Dës Versioun gouf duerch déi geréng Reechwäit just a klenge Stéckzuele verkaaft a gouf kuerz drop vum A321-200 ersat.
* A321-200: Dës Versioun hat hiren Éischtfluch 1996 an eng zum A321-100 erhéicht Reechwäit vu 5500&nbsp;km. De Fliger kascht ëm déi 72,0 Milliounen US-Dollar.

## Technesch Daten

## Verkafszuelen a Clienten
### Zuelen
*Stand: 29. Februar 2008*

### Déi gréisst Keefer vun der Airbus A320-Famill
*Stand: 29. Februar 2008*

### Déi gréisst Bedreiwer vun der Airbus A320-Famill
*Stand: 29. Februar 2008*

## Kuckt och
* Airbus

## Um Spaweck

* A320-Famill op der Airbus-Website
Airbus A380

Den **Airbus A380** (als Steigerung vu Jumbo-Jet och *Superjumbo* genannt) ass ee véierstralege Groussraumfliger vum europäesche Fligerbauer Airbus. Et ass dee gréissten ziville Passagéierfliger dee jee a Serienproduktioun goung. Säin éischte Fluch hat en de 27. Abrëll 2005. De 15. Oktober 2007 gouf déi éischt Maschinn un d'Singapore Airlines ausgeliwwert.

Den Airbus A380 gëtt zanter 2004 zu Toulouse an der Industriezon déi nom Jean-Luc Lagardère benannt ass zesummegebaut. Déi Zon ëmfaasst eng ronn 50 Hektar. Déi grouss Hal huet eng Fläch vun 12,25 ha an ass 46 Meter héich.

## Versiounen
Bei alle Versioune ginn d'Honnerternummeren nach ënnerdeelt, woubäi un zweeter Plaz de Motorhiersteller steet an un drëtter d'Variant vum Motor.
* **A380-700**: gekierzt Versioun vu 67,9 Meter fir maximal 481 Passagéier a mat enger Reechwäit vu 16.200&nbsp;km, déi bis elo weeder bestallt nach ausgeliwwert gouf
* **A380-800**: d'Basisversioun fir bis zu 525 Passagéier mat enger Reechwäit vu 15.200&nbsp;km
* **A380-800R**: geplangt A380-800 Versioun mat enger Reechwäit vu 16.200&nbsp;km
* **A380-800F**: bis 2010 op Äis geluecht Frachtversioun vum A380-800 fir bis zu 157,4 Tonne Fracht bei enger Reechwäit vun 10.400&nbsp;km
* **A380-900**: gestreckt Versioun vum A380-800 fir bis zu 963 Passagéier, fir déi 2010 mat der Entwécklung soll ugefaange ginn.

## Bestellungen

## Technesch Daten

## Kuckt och
* Airbus

## Um Spaweck

* A380 op der Airbus-Website
Marie NDiaye

D**'Marie NDiaye**, gebuer de 4. Juni 1967 zu Pithiviers am Loiret, ass eng franséisch Schrëftstellerin.

Si ass d'Meedche vun engem senegaleesesche Papp an enger franséischer Mamm an huet 2009 de Prix Goncourt fir hire Roman *[[Trois Femmes puissantes]]* kritt.
## Wierk

## Um Spaweck
Elektromagnéit

En **Elektromagnéit** ass eng Spull, duerch déi elektresche Stroum fléisst a bei där déi magnéitesch Wierkung entsteet, well dobäi e Magnéitfeld produzéiert gëtt.

Bannent der Spull ass dat Feld gréisstendeels homogeen an huet en oppenen Eisekär, deen d'Magnéitfeld féiert a verstäerkt. D'Erfindung vum Elektromagnéit ass dem Englänner William Sturgon am Joer 1826 gelongen. Den dänesche Physiker Hans Christian Ørsted hat awer schonn am Joer 1820 d'elektromagnéitesch Wierkung nogewisen.

## Um Spaweck
Streckeisen

E **Streckeisen** ass en Haushaltapparat mat Hëllef vun deem, duerch Hëtzt an Drock a geleeëntlech Waasserdamp, d'Streck gemaach gëtt d.&nbsp;h. Gezei a Form bruecht get, andeems Falen a verkniwwelt Plaze glat gemaach ginn.

Dacks gëtt als Support beim Strecken e Streckbriet benotzt.

Fréier ware Streckeisen aus Goss, a goufe mat Stéckelcher Holzkuel, déi bannendra gegloust hunn, gehëtzt. Haut gi se mat Stroum waarm gemaach, d'Temperatur kann agestallt ginn, an et gëtt an der Reegel agebauten Düsen, fir Waasserdamp aus engem agebaute Reservoir ze versprutzen a sou d'Streck z'erliichteren.

## Um Spaweck
Räissnol

Eng **Räissnol** ass eng metalle Pick mat stolen oder Haartmetallspëtz, déi gebraucht gëtt, fir bei Uräissaarbechten Formen a Materialer ze krazen.

D'Spëtz huet normalerweis e Schlëffwénkel tëscht 10 a 15 Grad. Ugerass gëtt op enger Uräissplack.
Pieter Bruegel den Eeleren

De **Pieter Brueg**(**h**)**el den Eeleren**, gebuer ëm 1525/1530 bei Breda oder Bree, a gestuerwen de 5. September 1569 zu Bréissel, och *de Drol* genannt, war e Moler vun der hollännescher Renaissance.

Hien ass fir seng Duerstellunge vum baierleche Liewen a Flandern vum 16. Joerhonnert bekannt.

### Wierker (Auswiel)

Fichier:Pieter Bruegel the Elder - The Tower of Babel (Vienna) - Google Art Project - edited.jpg|*[[Tuerm vu Babel|Den Tuermbau vu Babel]]* (1563)
Fichier:Pieter Bruegel the Elder - Peasant Wedding - Google Art Project.jpg|*Bauerenhochzäit*
Fichier:Thetriumphofdeath.jpg|*Den Triumph vum Doud* (~1562)
Fichier:Anbetung der Könige (Bruegel, 1564) – cropped.jpg|*D'[[Helleg dräi Kinneken]] bieden de klenge Jesus un*
Fichier:Pieter Bruegel the Elder - The Parable of the Blind Leading the Blind - WGA3511.jpg|*Parabel vum Blannen deen déi Blann guidéiert*
Fichier:Pieter Brueghel the Elder - The Dutch Proverbs - Google Art Project.jpg|*Hollännesch [[Sprachwuert|Sprachwierder]]*
Fichier:Pieter Bruegel the Elder - The Wedding Dance - 30.374 - Detroit Institute of Arts.jpg|*Hochzäitsdanz*
Fichier:Pieter Bruegel d. Ä. 037.jpg|*[[Schlaraffeland]]*


## Um Spaweck
Schrëft

Eng **Schrëft** ass en Zeechesystem, mat deem geschwate Sprooch, oder Gedanken, vun Hand mat engem Schreifgeschier op e Support (Papyrus, Pergament, Pabeier,...) opgedroe ginn. Als Schrëft gëtt och en Ensembel vu geschriwwene Buschtawe bezeechent.
 
## [[Mëttelalter]]
Kuckt: Karolengesch Minuskel

## Quellen
Brockhaus - Die Enzyklopädie: in 30 Bänden. 21., neu bearbeitete Auflage.
*http://www.obib.de/Schriften/AlteSchriften/alte_schriften.php
Karel de Groussen

De **Karel de Groussen**, lat.: *Carolus Magnus* oder *Karolus Magnus*, frans./engl.: *Charlemagne*, warscheinlech den 2. Abrëll 747 oder 748 gebuer; méiglecherweis ass den Ouschtersonnden, den 2. Abrëll 747, awer nëmmen den Dag vun der Daf; a gestuerwen den 28. Januar 814 zu Oochen, war vum 9. Oktober 768 un Kinnek vum fränkesche Räich, vum 5. Juni 774 un Kinnek vun de Langobarden a vum 25. Dezember 800 un, réimesche Keeser.

## Quellen
* Einhard: *[[Vita Karoli Magni.]] Das Leben Karls des Großen*
* Notker I.: *Notkeri Gesta Karoli - Notker Taten Karls*
* *[[Annales regni Francorum]]*

## Um Spaweck

* Einhard: The Life of Charlemagne, translated by Samuel Epes Turner (Medieval Sourcebook – *vgl.* https://web.archive.org/web/20141129072635/http://www.fordham.edu/halsall/basis/stgall-charlemagne.html, http://www.fh-augsburg.de/~harsch/egiv0.html)
* Capitulary of Charlemagne Issued in the Year 802 (Yale Law School)
* Umfassender Stammbaum von Karl dem Großen (PDF-Datei; 44 kB)
Géigenausleeërballast

E **Géigenausleeërballast** ass dee Bëtongsblock, dee bei engem Tuermkran un der Verlängerung vum Ausleeër festgemaach ass.

Dobäi gëtt de Géigenausleeër sou belaascht, datt bei hallwer Vollaascht vum Ausleeër kee Moment am Dréiwierk entsteet.
Florence Nightingale

D**'Florence Nightingale**, gebuer den 12. Mee 1820 zu Florenz, a gestuerwen den 13. August 1910 zu London, war eng brittesch Infirmière.

## Um Spaweck