open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean-Jacques Willmar

De **Jean-Jacques Madeleine Willmar**, gebuer de 6. Mäerz 1792 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 20. November 1866, war e lëtzebuergesche Jurist a Politiker.

De Jean-Jacques Willmar war de Fils vum Jean-Georges Willmar, dee vun 1817 bis 1830 Gouverneur vum Grand-Duché war. 1814 huet hien eng Licence an Droit zu Paräis gemaach a gouf Affekot um Barreau an der Stad. 1824 gouf hien zum Riichter ernannt.

Tëscht 1830 an 1839, no der Belscher Revolutioun, huet hien zum hollännesche Kinnek Wëllem I. gehalen. 1840 gouf hien zum Procureur général ernannt. 1841-1848 war hie Member vun der *[[Assemblée des États]]*, an 1848 Lëtzebuerger Deputéierten an der Frankfurter Nationalversammlung.

Vum 2. Dezember 1848 bis den 23. September 1853 war hie Conseilspresident (Premierminister) an *Administrateur général* (Minister) fir Aussebezéiungen, Justiz, Kult a Bildung.
Den Norbert Metz, dee Finanzminister gi war, an dee pro-belsch a géint d'Memberschaft am Däitsche Bond an am Zollveräin war, hat e groussen Afloss op d'Aussepolitik, wat zu Spannunge mat Däitschland gefouert huet. Mä och d'Relatioune mat Holland hunn ofgekillt, nodeem de Wëllem II. 1849 gestuerwe war, a säi Fils, de Wëllem III., dee sech duerch säi Brudder, de Prënz Henri vertriede gelooss huet, eng strikt konservativ a restaurativ Politik gefouert huet. 1853 huet en d'Regierung ofsetze gelooss.

Am Willmar seng Regierungszäit ass d'Decisioun gefall, de Frang amplaz vum Gulden an der Comptabilitéit vun der Verwaltung anzeféieren. 1854 sinn déi éischt Lëtzebuerger Koffermënzen erauskomm.

Vum 28. November 1857 bis de 26. November 1866 war de Willmar Member vum nei gegrënnte Staatsrot.

## Gielchen
* 

## Éierung
Fir un de Jean-Jacques Willmar z'erënneren, gouf eng Strooss um Lampertsbierg (Rue Jean-Georges Willmar) an eng zu Beetebuerg (Rue Willmar) no him genannt.

## Kuckt och
* Orangisten
* Regierung Willmar
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Premierministeren

## Um Spaweck
Il fornaretto di Venezia (Film 1963)

**Il fornaretto di Venezia** ass e franséisch-italieenesche Film vum Duccio Tessari aus dem Joer 1963. 
## Ëm wat geet et am Film?
D'Geschicht spillt zu Venedeg am XVI. Joerhonnert. E Bäcker gëtt wéinst engem Muerd, un deem hien awer onschëlleg ass, viru Geriicht gestallt...

Vun der Form hier ass de Film geleckt, d'Dekoren a Kostümer versetzen de Spectateur an de Glanz vum Venedeg aus dem XVI. Joerhonnert. D'Fotografie vum Carlo Carlini ënnerstëtzt déi Impressioun vu Luxus nach.

De Film baséiert um Drama Il fornaretto vum Francesco Dall'Ongaro dat 1846 zu Triest erauskoum.
Rued-Sir

**Rued-Sir** ass eng Uertschaft an der Gemeng Betzder.

Se läit op der Sir, nordwestlech vum Widdebierg, op enger Héicht vun 236 m (bei der Barriär). Et huet 1950 Awunner (2017)., déi *Rieder* oder *Rueder* genannt ginn.

Rued hat deen éischte Bëschkierfecht am Land.

## Geschicht
Rued-Sir war zur Zäit vum Premier Empire e Kantonalhaaptuert am Département des Forêts.

## Transport
D'Nationalstrooss 1 kräizt zu Rued-Sir d'Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Waasserbëlleg. Op där Eisebunnsstreck huet Rued eng Gare. Den CR134 verbënnt Rued mat Menster am Süden an Ouljen am Norden.

## Kuckeswäertes
* D'Kierch Rued-Sir

## Kuckt och
* Gare Rued

## Um Spaweck

* D'Geschicht vu Rued-Sir op der Websäit vun der Gemeng Betzder
Newel

**Newel** ass eng Gemeng aus der Verbandsgemeng Tréier-Land am Landkrees Tréier-Saarburg. D'Groussgemeng Newel ass 1974 entstanen duerch den Zesummeschloss vun de Gemenge Besslich, Butzweiler, Lorich an Newel.

## Uertschaften an der Gemeng

* Butzweiler
* Besslich
* Lorich
* Newel
## Biller

DuerNew22.JPG|Plaz mat Buer zu Newel
Newel Kapelle.JPG|Kapell vun Newel


## Um Spaweck
Oxymoron

En **Oxymoron** (gr.: *oxys* - "schaarf(sënneg)", *moros* - "domm") ass eng rhetoresch Figur, bäi där zwou géigesätzlech Realitéiten an enger Formuléirung zesummegefaasst ginn, déi sou e Widdersproch bannent sech selwer duerstellt. Wat d'Oxymoron vum Paradoxon an anere Géigesätz ënnerscheet, ass datt et bewosst gebraucht gëtt fir e rhetoreschen Effet z'erzilen an datt de Géigesaz just op den éischte Bléck existéiert, well d'Zesummesetze vun de Wierder en neit Poesie- oder Expressiounskonzept duerstellt.

Beispiller: *batterséiss*. de *ronnen Eck*, e *klengt Riserad*.

Verbreet ass och d'Aart a Weis fir eng Expressioun als Oxymoron ze consideréieren, déi vu sech aus guer net versicht, een ze sinn, z.&nbsp;B. *US-amerikanesch Kultur*, *Fraelogik*.

De Géigendeel vum Oxymoron ass de Pleonasmus.
Kierch Dippech

D**'Kierch vun Dippech** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Mess-Réibierg Sainte-Famille, zum Dekanat Süden-West an zu der Gemeng Dippech gehéiert.

Den 29. September 2021 gouf s'als nationaalt Monument klasséiert.

## Geschicht
D'Kierch vun Dippech ass am Joer 1846 gebaut ginn. D'Aweiung war am Joer 1847. Patréinesch vun der Kierch ass déi helleg Elisabeth.

D'Aganksportal, de Kräizwee, den Tabernakel an d'Kräizegungsgrupp si Wierker vum lëtzebuergesche Sculpteur Albert Hames.

Déi elektronesch Uergel ass am Joer 1976 opgeriicht ginn.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Dippech
* Dippech

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Vun der Mess
* D'Fënstere vun der Kierch vun Dippech op der Websäit vun der Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V. (de)
Axayacatl

Den **Axayacatl** (Nahuatl: *Waassergesiicht*) war vu 1469 bis 1481 Herrscher iwwer déi aztekesch Stad Tenochtitlán.

Am Joer 1473 huet hien d'Nopeschstad vun Tenochtitlán, Tlatelolco ënnerworf. Säi Virgänger war de Moctezuma I.. No him koum säi Brudder Tizoc op den Troun. Wärend senger Herrschaft goufen nach aner Stied ënnerworf, dorënner Tehuantepec an Huatulco.

## Um Spaweck
Endoplasmatescht Retikulum

Dat **endoplasmatescht Retikulum** ass e System vun Membranen a Form vun Tüben an ofgeflaachte Säck bannent enger Zell, dat meeschtens déi ganz Zell duerchzitt. Et ass a Verbindung mat der Kärenvelopp an der Zellmembran. Den Interieur vun dësem System heescht *Lumen* an ass souwuel mam externe Milieu wéi mam perinukleare Raum a Verbindung. Et kann een tëscht granularem (rauem) an agranularem (glatem) endoplasmatesche Retikulum ënnerscheeden.

## Granulaart Retikulum
Ënner engem Transmissiounselektronemikroskop observéiert, gesäit d'endoplasmatescht Reticulum rau aus well et mat Ribosomen iwwerséit ass. Dës synthetiséieren déi Proteinnen déi sekretéiert ginn an déi transmembranéis sinn.

## Agranulaart Retikulum
Et ass eng Plaz wou Proteinnen a Lipide stockéiert kënne ginn an et ass do wou Phospholipiden zesummegesat ginn.

## Um Spaweck
Cuauhtémoc

De **Cuauhtémoc **, gebuer ëm 1495 zu Tenochtitlán a gestuerwen de 26. Februar 1522 bei Izancanac am haitege mexikanesche Bundesstaat Campeche, war deen eeleften a leschten aztekesche Keeser.

Nodeem de Moctezuma II. duerch säi Verhalen a Gefaangenschaft gerode war a vu rosenen Azteken ëmbruecht gi war, gouf de Cuitláuac zum neien Herrscher gewielt. Dësen ass allerdéng schonn no e puer Méint un de Waasserpouke gestuerwen, déi d'Spuenier ageschleeft haten, soudatt de Cuauhtémoc zum Uféierer vun de Krieger gewielt ginn ass.

De Cuauhtémoc huet e kompromësslose Widderstand géint den Hernán Cortés geleescht, an Tenochtitlán bis zulescht verdeedegt. Kuerz virum Fall vun der Stad gouf hien awer den 13. August 1521 bei engem Fluchtversuch op engem Boot enttarnt a gefaangegeholl. Fir eng Zäitchen huet de Cortés säi Géigner als Gefaangen an allen Éiere gehalen, an hien als Herrscher vun den Azteke bezeechent. Mä schlussendlech gouf de Cuauhtémoc, anscheinend an eng Verschwörung géint de Cortés verwéckelt, higeriicht.

De Cuauhtémoc gëllt an der mexikanescher Traditioun als groussen nationalen Held an a sengem Undenken ass "*Cuauhtémoc*" bis haut als Virnumm staark am Gebrauch. Eng Stad am Bundesstaat Chihuahua, eng Gemeng zu Colima an e Stadbezierk souwéi e grousse Park zu Mexiko-Stad sinn haut no him benannt. D'Undenken un den Uféierer vun enger batterer Resistenz gëtt a Mexiko héich an Éiere gehalen, wärend d'Indígenas, déi deemools de Cortés ënnerstëtzt hunn, als Onpersoune gëllen.
## Um Spaweck
Charles-Mathias Simons

De **Charles-Mathias Simons**, gebuer de 27. Mäerz 1802 zu Béibreg, a gestuerwen de 5. Oktober 1874 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Jurist a Politiker. Hie war vum 23. September 1853 bis de 26. September 1860 President vum Regierungsconseil (méi spéit: Staatsminister) an der no him genannter Regierung.

## Berufflech a politesch Karriär
De Charles-Mathias Simons mécht 1823 en Doktorat am Droit op der Universitéit zu Léck. D'Joer drop schreift hie sech um Barreau vum Bezierksgeriicht zu Dikrech an. 1831 ass hien Delegéierte beim belschen Nationalkongress zu Bréissel, an hëlleft mat déi nei belsch Constitutioun auszeschaffen.

1836 – 1837 ass hie Member vum Provënzialrot, a gëtt 1841 Member vun der *Assemblée des États*. 1843 – 1848 ass hie Member vum Regierungsrot an 1848 vun der *[[Assemblée constituante vun 1848 (Lëtzebuerg)|Assemblée constituante]]*. Vum 1. August bis den 2. Dezember 1848 ass hien *Administrateur général* fir Gemengenaffären an der Regierung de la Fontaine.

Nodeem d'Regierung Willmar vum Prënz Henri, op Wonsch vum Kinnek-Groussherzog Wëllem III. hin, ofgesat gi war, gouf de Charles-Mathias Simons den 23. September 1853 zum Regierungspresident a Staatsminister ernannt.

Am Simons seng Regierungszäit fält d'Revisioun vun der Lëtzebuerger Constitutioun vum Oktober 1856, déi de Kinnek-Groussherzog géint de Wëlle vum Parlament duerchgedréckt huet, an déi seng Pouvoire stäerkt. Dem Parlament seng Muecht gëtt doduerch zeréckgeschnidden a geschwächt; d'Parlament gëtt zu engem Ständerrot degradéiert a kritt de Staatsrot als Kontrollorgan bäigesat. A seng Regierungszäit fält awer och d'Aweiung vun der éischter Eisebunnslinn zu Lëtzebuerg (4. Oktober 1859) an d'Grënnung vun deenen éischte Banken, der Banque internationale à Luxembourg an der Spuerkeess.

De 26. September 1860 trëtt de Simons zeréck, well d'Oppositioun géint seng "Staatsstreech"-Regierung am Parlament no Neiwalen ze vill grouss ginn ass. Offiziell demissionéiert en aus gesondheetleche Grënn.

Vun 1860 bis 1874 ass hie Member vum Staatsrot a vum 5. Januar 1869 bis de 5. Januar 1870 säi President. Hie stierft de 5. Oktober 1874 an der Stad.

## Privatliewen
De Charles-Mathias Simons huet sech den 3. Mäerz 1834 zu Nenneg mat der Josephine Winckell (1815 – 1860) bestuet. D'Koppel krut dräi Kanner: Ernest Charles Damien (1835 – 1873), Joseph (1837 – 1911) a Carl Johann (1841 – 1912).

## Auszeechnungen
* 
* 
* Commandeur vum Lion Néerlandais
* 
* Chevalier de deuxième Classe de l'Aigle Rouge de Prusse avec Etoile
* 

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Premierministeren
* Regierung Simons

## Um Spaweck
Béibreg

**Bitburg** (Lëtzebuergesch ***Béibreg***), ass d'Kreesstad vum Äifelkrees Béibreg-Prüm a Rheinland-Pfalz (Däitschland).

Gréissten Employeur a Kennzeeche vun der Stad ass d'Bitburger Brauerei.

## Geschicht
Béibreg gouf virun zirka 2000 Joer als Verkéiersachs tëscht Lyon, Metz, Tréier a Köln als kleng Siidlung mam Numm *Vicus Beda* gegrënnt. Dës gouf ëm 330 zu engem Kastell ausgebaut, do, wou haut nach de Stadkär ass. 715 gëtt Béibreg eng éischt Kéier als *Castrum bedense* an engem Dokument ernimmt. 1262 kritt Béibreg Stadrechter iwwerdroen. Béibreg huet fréier zu der Grofschaft Lëtzebuerg, duerno zum Herzogtum gehéiert.

1815 goungen d'Territoiren ëstlech vu Musel, Sauer an Our (an domat och Béibreg) un déi preisesch Rhäinprovënz, Béibreg gouf *Kreisstadt*. Am Zweete Weltkrich gouf et zu 85 % zerstéiert. Nom Krich war fir e puer Joer e lëtzebuergescht Batailloun als Besatzungstrupp zu Béibreg stationéiert; 1955 hunn d'Fransousen dës Roll iwwerholl, an duerno bis zum Enn vun der Besatzung d'Amerikaner.

## Jumelagen

Béibreg ass ë.&nbsp;a. jumeléiert mat:
*Arel
*Bad Köstritz, eng Klengstad am thürengesche Landkrees Greiz, nërdlech vu Gera, ënnerschriwwen den 23. Mee 1992.
*Dikrech
*Rethel eng franséisch Gemeng am Departement Ardennes
*Shelbyville am US-Bundesstaat Kentucky.

## Kuckeswäertes
* Parkierch Liebfrauen zu Béibreg
* de Geessebuer

## Um Spaweck

* Websäit vun der Stad
Gaspard-Théodore-Ignace de la Fontaine

De **Gaspard-Théodore-Ignace** (genannt: **Théodore**)** de la Fontaine**, gebuer de 6. Januar 1787 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 11. Februar 1871, war e lëtzebuergesche Jurist a Politiker.

Vun 1807 bis 1810 huet den Théodore de la Fontaine Droit zu Paräis studéiert a gouf am selwechte Joer Affekot um Barreau an der Stad Lëtzebuerg.

## Politesch Karriär
1816 gouf hie Member vun den *États provinciaux*. Wéi d'Belsch Revolutioun ausgebrach ass, stoung hien op der Säit vum Wëllem I. vun Holland a war an der Regierungskommissioun, déi d'Stad Lëtzebuerg kontrolléiert.

Vun 1841-1848 war hie Gouverneur vum Grand-Duché. Den 1. August 1848 gouf hien deen éischte Regierungspresident vu Lëtzebuerg, a war gläichzäiteg fir d'Aussebezéiungen, d'Justiz an de Kultus zoustänneg. Mä schonn den 2. Dezember fält d'Regierung.

Den de la Fontaine war vun 1849 bis 1851 am Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg.

Den 28. November 1857 gouf hie President vum nei gegrënnte Staatsrot, a blouf dat bis den 10. Abrëll 1868.

1871 ass den de la Fontaine an der Stad Lëtzebuerg a senger Wunneng um Knuedler gestuerwen. Hien ass um Nikloskierfecht um Lampertsbierg begruewen.

## Soss
Hien huet sech de 25. Juni 1816 (net 1815, wéi een sou dacks liest) zu Déifferdang mat der Joséphine Francq bestuet. D'Hochzäitsmass war dee selwechten Dag an der Parkierch zu Uewerkuer.

Hien ass de Papp vum:
* Prosper de la Fontaine (1817-1889), e Politiker;
* Léon de la Fontaine (1819-1892), e Politiker a Botaniker.
* Edmond de la Fontaine (1823-1891), dee sech ënner dem Pseudonym *Dicks* en Numm als Auteur a Komponist vun Operette gemaach huet.
* Alphonse de la Fontaine (1825-1896), deen déi éischt Fauna vun de Wierbeldéiere vu Lëtzebuerg publizéiert huet.

Den Gaspard-Théodore-Ignace de la Fontaine war e lëtzebuergesche Fräimaurer.

## Gielercher
* Chevalier vum 'Lion néerlandais' (Promotioun 1814)
* 
* 
* 

## Éierung
Fir un den de la Fontaine z'erënneren, gouf eng Strooss um Lampertsbierg no him genannt: d'Rue Ignace de la Fontaine.

## Literatur

* Mersch, Jules, 1956. *La famille de la Fontaine.* Biographie nationale du pays de Luxembourg, fasc. 7, p.&nbsp;66-95 (Théodore de la Fontaine).

## Kuckt och
* Regierung de la Fontaine
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Premierministeren

## Um Spaweck
Dräifaltegkeet

Gott presentéiert sech nom Verständnis vum Chrëschtentum als **Dräifaltegkeet** (*Trinitéit*), respektiv Dräieenegkeet. Dat heescht, den eenzege Gott - déi eng gëttlech Natur (et ass ëmmer nach eng monotheistesch Relioun) - besteet aus dräi verschiddene "Persounen":
* Gott Papp, de Schöpfer vun Himmel an Äerd;
* Gott Sohn, de gëttleche *Logos*, dee sech a Jesus Christus inkarnéiert huet;
* Gott hellege Geescht, deen an der Welt wierkt.

Vun dëser Konzeptioun steet näischt explizit an der Bibel, awer schonn an der Urkierch setzt sech de Glawen un d'Dräifaltegkeet duerch, och wann d'Spekulatiounen iwwer de "geneeën interne Funktionnement" vun dëser zu vill Streidereie gefouert hunn.

Problematesch ass besonnesch d'Ried vun den dräi "Persounen". Eist haitegt Versteesdemech vu Persounen ass vun Individualitéit an Autonomie markéiert. An dësem Sënn wier ee Gott an dräi Persounen net ee Gott, mä dräi Gëtter (Tritheismus). Fir dëser Gefor aus dem Wee ze goen, hunn aner Theologe proposéiert, net méi vun dräi Persounen ze schwätzen, mä vun dräi "Seinsweisen" oder "Subsistenzweisen". Dës Theologe kruten anerersäits Modalismus virgeworf: Si géife Gott verstoen als just eng Persoun, déi sech emol am Modus vum Papp, emol am Modus vum Jong, an eng aner Kéier am Modus vum hellege Geescht géif manifestéieren. De Sträit tëscht der modalistescher an der tritheistescher Tendenz wäert wuel ni geléist ginn. Vläicht sollt ee sech zeréckbesënnen op d'Aussointentioun vun dëser Léier: Gott ass keng einsam Monade, mä a sech Bezéiung. Dofir ass Bezéiung gëttlech, an och de Mënsch, deen als Ofbild vu Gott gesi gëtt, ass Bezéiung a soll Bezéiung sinn.

Den Islam refuséiert d'Konzeptioun vum dräifaltege Gott.

## Um Spaweck
Landdeckelsmouken

D**'Landdeckelsmouken** sinn eng Famill aus der Uerdnung vun den Deckelsmouken an der Klass vun de Reptiller.

## Anatomie

## Fortplanzung
## Systematik

## Um Spaweck
Ribosom

**Ribosome** sinn Organellen déi am Zytoplasma vun den Zelle sinn. Si bestinn aus Proteinnen an RNS-Moleküllen (sougenannten rRNA fir *ribosomal* RNS). Hir Aufgab ass d'Translatioun, d.&nbsp;h. d'Synthes vu Proteinnen aus Aminosaieren an dat no der "Virlag" vun der mRNS.

## Um Spaweck
Ohner Millen

D**'Oner Millen**, och *Gipsmille* genannt, war eng Fruucht- a Gipsmillen zu Ohn, déi mam Waasser vun der Donwer Baach gedriwwe gouf.

## Geschicht
* De Stuerz iwwer der Dier weist d'Joer 1592.
* 1656 am Besëtz vum Baron vu Warsberg,
* 1689 verpacht un de Lambert Stoffel,
* 1766 am Besëtz vun der Marie-Béatrix d'Anathan-de-Mareschal,
* 1824 am Besëtz vum Mathias Duhr,
* 1845 krut de Johann Duhr d'Erlabnes, u seng Fruuchtmillen eng Gipsmillen ze bauen,
* Spéider Mëller: Duhr-Schneider, Nicolas Duhr-Schmit, Jean Duhr, Alphonse Duhr a Jean Duhr.

## Kuckt och
* Millen zu Lëtzebuerg
Donwer Baach

D'Quell vun der **Donwer Baach** ass eng ronn 1.500 Meter südlech vu Fluessweiler am *Déifebaacherbësch* op enger Héicht vun 305 Meter.

Duerno leeft d'Baach laanscht Uewerdonwen an Nidderdonwen, duerch Ohn, a leeft do op enger Héicht vun 136,70 Meter an d'Musel. D'Donwer Baach ass 9,4 Kilometer laang. Si huet nieft der Ohner Millen nach d'Nidderdonwener Iewescht Millen an d'Nidderdonwener Bockemille gedriwwen.
## Kuckt och
Golgi-Apparat

De **Golgi-Apparat** ass eng Organell an den Zelle vun den Eukaryoten a besteet aus enger Rëtsch sougenannten **Dictyosomen**. Jiddwer Dictyosom besteet aus meeschtens 4 bis 8 flaachen zouene Säck aus Biomembran.

De Golgi-Apparat spillt eng wichteg Roll an der Exocytos: all Proteinnen déi vun der Zell sekretéiert (ausgescheet) ginn, passéieren duerch dësen Apparat.

Do geschéien posttranslational Modifikatioune wéi z.&nbsp;B. Phosphoryléierung an den Tri jee no der Destinatioun vum Protein.
Glykolys

D**'Glykolys** (och nach *Embden-Meyerhof-Wee* genannt) ass e Stoffwiesselwee duerch deen Glukos ofgebaut gëtt. Dobäi entstinn aus engem Moleküll Glukos zwee Molekülle Pyruvat. Déi Energie, déi bei dësem Ofbau fräigesat gëtt, gëtt benotzt fir 2 ATP-Moleküllen an 2 NADH,H+-Moleküllen hierzestellen. De Pyrvat gëtt an Acetyl-CoA ëmgewandelt fir an den Zitratzyklus (ënner aerobe Konditiounen) oder e gëtt zu Laktat vergärt (ënner anaerobe Konditiounen).

D'Glykolys spillt sech am Zytosol vun den Zellen of, souwuel ënner aerobe wéi anaerobe Konditiounen.

## Um Spaweck
Wenzel I. vu Lëtzebuerg

De **Wenzel I. vu Lëtzebuerg**, gebuer de 25. oder 28. Januar 1337 zu Prag, a gestuerwen den 8. Dezember 1383 an der Stad Lëtzebuerg, war Herzog vu Lëtzebuerg, Brabant a Limburg.

Hie war de jéngste Jong vum Jang de Blannen, Kinnek vu Béimen, an deem senger zweeter Fra,, der Béatrice vu Bourbon. 1353 krut hie vu sengem Hallefbrudder Karel I. d'Grofschaft Lëtzebuerg mat hiren "Annexen" (an der Haaptsaach d'Maarkgrofschaft Arel an d'Grofschaften Durbuy a La Roche) als "Herzogtum" iwwerdroen. Hie war domat den éischten Herzog vu Lëtzebuerg. 1364 konnt de Wenzel I. d'Grofschaft Chiny, mat ë.&nbsp;a. der Abtei vun Orval, opkafen an nieft sengem Herzogtum weiderféieren.

Am Mäerz 1354 huet hie sech mat der Jeanne vu Brabant bestuet, der eelster Duechter vum Jean III., Herzog vu Brabant a vu Limburg, a gouf d'Joer drop, de 5. Dezember 1355, och an deenen Herzogtemer als Herzog unerkannt, nodeem e garantéiert hat, datt en déi lokal Privileegie weider respektéiere géif.

Hien ass ouni Kanner gestuerwen, a sou huet säin Neveu, de Wenzel II., de Lëtzebuerger Troun iwwerholl.

Seng lescht Rou huet hien an der fréierer Abteikierch vun Orval fonnt.

## Éierung
Fir un de Wenzel I. z'erënneren, gouf am Garer Quartier vun der Stad Lëtzebuerg eng Strooss no him genannt: d'Rue Wenceslas 1<sup>er</sup> verbënnt d'Hollerecher Strooss mat der Rue d'Alsace.

## Um Spaweck
Beta Oxydatioun

D**'β-Oxydatioun** (och nach **Lynen-Helix** genannt) ass de Stoffwiesselwee deen dozou déngt Fettsaieren ofzebauen. Dozou gëtt d'Fettsaier duerch e Koenzym A (HSCoA) "aktivéiert" an duerno Schrëtt fir Schrëtt verkierzt all Kéier eng C2-Enheet (déi als ActylCoA libéréiert gëtt a kann an den Zitratzyklus goen). Well et ëmmer déi selwecht Enzyme sinn déi un enger ëmmer méi kuerzer Moleküll schaffen, schwätzt ee vun enger Helix. Bei all Tour entsteet en NADH, H<sup>+</sup> an en FADH<sub>2</sub>.

D'β-Oxydatioun geschitt an den Zelle vun Déieren an de Mitochondrien, a bei de Planzen an de Glyoxysomen.

D'β-Oxydatioun gouf 1904 vum Kranz Knoop zu Freiburg entdeckt.
ATP

**ATP** ass d'Ofkierzung fir:
* Adenosintriphosphat, en Nukleotid.
* Administration des transports publics, d'lëtzebuergesch Verwaltung fir den ëffentlechen Transport. 
* Association of Tennis Professionals, e Verband vu Profispiller am Härentennis.
HSCoA

De **Koenzym A** besteet aus engem Phosphoadenosindiphosphat (giel), Pantothensaier (Vitaminn B5, rosa) an 2-Aminoethanthiol (blo). Seng Roll am Metabolismus ass d'Aktivéiere vun anere Moleküllen déi doduerch kënne metaboliséiert ginn. Besonnesch Wichtegkeet kënnt dobäi dem AcetylCoA zou, awer och Fettsaiere kënnen domat aktivéiert gi fir dann an der Lynen-Helix ofgebaut ze ginn.
Call Her Madam

***Call Her Madam*** ass een Documentaire iwwer déi amerikanesch Diplomatin Perle Mesta, déi éischt héich US-Diplomatin mat Sëtz zu Lëtzebuerg (1949-1953).

## Ëm wat geet et am Film?

D'Perle Mesta war war *Ministre plénipotentiaire* zu Lëtzebuerg vun 1949 bis 1953 a gouf vum Harry Truman nominéiert.
 
An den USA war si an éischter Linn bekannt als *Hostess with the mostes*, dat heescht als Organisatrice vu Partien a Receptiounen. Déi déck Déiere vun der demokratescher Partei ware reegelméisseg Gäscht bei hir. Hir finanziell Ënnerstëtzung fir den Harry Truman bei de Wale vun 1948 huet dozou gefouert, datt deen hir als Merci d'Plaz zu Lëtzebuerg offréiert huet. Den amerikanesche Komponist Irving Berlin huet 1950 d'Musek fir ee Musical iwwer d'Perle Mesta zu Lëtzebuerg geschriwwen: *Call Me Madam*. Aus dem 'Grand Duchy of Luxembourg' gouf awer de 'Grand Duchy of Lichtenbourg', fir all diplomateschen Incident z'evitéieren. 1953 ass de Broadway-Musical vun Hollywood verfilmt ginn, mat an den Haaptrollen d'Ethel Merman, den Donald O'Connor an den George Sanders. De Realisateur war de Walter Lang.

Den Documentaire beschreift der Perle Mesta hire Passage zu Lëtzebuerg, wou si duerch hiren e bëssche speziellen diplomatesche Stil (ë.&nbsp;a. Organisatioun vun de Buergermeeschter-Partien) vill vu sech schwätze gedoen huet. Benotzt goufe *Newsreels* vu fréier, al Fotoen an Interviewe mat Lëtzebuerger (ë.&nbsp;a. dem Pierre Werner) an amerikaneschen Zäitzeien (ë.&nbsp;a. den John E. Dolibois an d'Anna Crouse).

## Filmproduktioun

Samsa Film krut 1994 fir d'Entwécklung vum Documentaire e Subside vum Lëtzebuerger Filmfong an Héicht vun enger Millioun Lëtzebuerger Frang. 1996 ass dunn nach eng weider finanziell Ënnerstëtzung fir d'Produktioun vun enger Millioun Frang dobäikomm.

*Call Her Madam* gouf ënner anerem op der Woch vum Lëtzebuerger Dokumentarfilm gewisen, déi 1998 vu Samsa Film an dem CNA organiséiert gouf.

## Wat sot d'Press?

Rosch Krieps am Forum:
*Wie Waringos [[Edward J. Steichen (Film)|Steichen-Film]] ist auch Paul Leschs Mesta-Filmbiographie ein sowohl künstlerisch wie geschichtlich und in seiner rein menschlichen Darstellung glücklich gelungenes Meisterwerk.*

## Literatur a Press
* Paul Lesch, *Playing Her Part. Perle Mesta in Luxembourg*, Luxembourg, Amcham, 2001.
* ''I Love America, And America Loves Me'' vum Josée Hansen in d'Lëtzebuerger Land, 17. Abrëll 1998, Säit 15
* Martine Dennewald an Hémecht, No. 3/2000
* Christian Spielmann am Lëtzebuerger Journal, 3. Mee 1997 an 21. Mee 1997
* Maggie Steffen am Le Jeudi, 8. Mee 1997
* Pol Even am Luxemburger Wort, 9. Mee 1997
* Dunc E. Roberts an Luxembourg News, 2. Abrëll 1998

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* ''Call Her Madam'' op film-documentaire.fr
Bech-Maacher

**Bech-Maacher** ass eng Uertschaft an der Gemeng Schengen. Bis Enn 2011 huet se zu der Gemeng Welleschten gehéiert, déi du mat de Gemenge Schengen a Biermereng fusionéiert huet. Zu Bech-Maacher war d'Gemengenhaus vun der fréierer Gemeng Welleschten.

## Geographie
D'Uertschaft Bech-Maacher läit op der Musel.

## Kuckeswäertes
* De Musée A Possen
* Kierch vu Bech-Maacher
* Réimerdenkmal (neierdengs mat enger "Wengertsschauckel")

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Schengen
Schwéidsbeng

**Schwéidsbeng** ass eng Uertschaft an der Gemeng Schengen. Bis Enn 2011 huet se zu der fréierer Gemeng Welleschten gehéiert, déi du mat de Gemenge Biermereng a Schenge fusionéiert huet.

## Geographie
D'Uertschaft Schwéidsbeng läit am Museldall. Südlech vu Schwéidsbeng läit Wëntreng, nërdlech dovu Bech-Maacher a Welleschten. D'Haaptstrooss déi duerch d'Uertschaft geet ass den CR152 deen do Wäistrooss (route du Vin) heescht. Parallel zum CR152 an der Musel leeft d'. Den CR152F mécht d'Verbindung vum CR152 mat der N10.

## Geschicht
Als Wäinuertschaft *Pussyen* gëtt d'Duerf schonn am Joer 893 an Dokumenter vun der Abtei Prüm ernimmt, déi hei gréisser Wéngerten hat.

Bis an d'19. Joerhonnert war Schwéidsbeng eng bekannt Pilgeruertschaft. Haaptsächlech Gleeweger aus dem Honsréck an aus der Äifel sinn zu Fouss op Schwéidsbeng gepilgert fir de Péitrus an de Fiakrius géint Kappwéi an Epilepsie unzeruffen.

## Fester a Kuckeswäertes

* Den éischte Sonndeg am September ass Wäifest zu Schwéidsbeng, da leeft aus dem Buer bei der Kierch kee Waasser, mä Wäin.
* De Mediterrane Gaart
* D'Kierch Schwéidsbeng mat hiren zwéin Tierm:
**ee bei der viischter Dier riets, 
**an een op der Héicht vum Chouer lénks. Beim haitege Klackentuerm handelt et sech em e fréiere Wiertuerm aus dem 15. Joerhonnert.

## Biller

Fichier:Schengen, Schwebsange (110).jpg|D'Wäistrooss am Zentrum vum Duerf
Fichier:Kierch Schwéidsbengen 8-001.jpg|D'Kierch mat den zwéin Tierm an dem Wäibuer virdrun
Fichier:Schengen, Schwebsange (105).jpg|Wéngerten zu Schwéidsbeng


## Kuckt och

## Literatur
* *Schwéidsbengen an d'Musel: Geschichten an Erënnerungen*, Publications Mosellanes, 2002, mat Texter vum Léon Gerges, Michèle Thoma, Michel Raus, Lex Jacoby, Georges Hausemer a Men Wiltzius, 86 Säiten.

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Schengen
Bannmillen

D**'Bannmille** ware Millen, déi enger Herrschaft gehéiert hunn. D'Sujeten (*dt.: Untertanen*) vum Herrscher waren duerch d'Banalitéit verflicht, géint eng Tax an där Mille muelen ze loossen.

D'Bannflicht war zanter dem 9. Joerhonnert bis zur franséischer Revolutioun am Feudalrecht verankert.

Déi eelst Bannmillen zu Lëtzebuerg, déi nach an engem gudden Zoustand ass, ass d'Aasselbuerer Millen.
Ludwig II.: Glanz und Ende eines Königs

## Ëm wat geet et am Film
De Film erzielt d'Liewe vum Ludwig II. vu Bayern.

## Iwwer de Film
Den Helmut Käutner huet e ganz gefleegte Film gemaach. Hien huet op den Originalplazen, wou dem Ludwig säi Liewen sech ofgespillt huet, gedréint. Leider bréngt hien net vill iwwer dem Ludwig seng däischter Säiten, hie weist am Fong nëmmen en net verstane Kinnek an derduerch onglécklech.

D'Fotografie vum Douglas Slocombe ass geleckt. D'Musek aus dem Film déi haaptsächlech vum Richard Wagner ass, gëtt vum Herbert von Karajan dirigéiert.

## Kuckt och
* Ludwig (Film)
* Ludwig - Requiem für einen jungfräulichen König

## Um Spaweck
Ludwig - Requiem für einen jungfräulichen König

**Ludwig - Requiem für einen jungfräulichen König** ass en däitsche Film vum Hans-Jürgen Syberberg aus dem Joer 1972.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt d'Liewe vum Ludwig II. vu Bayern.

## Iwwer de Film
A Bünendekoren a mat engem Budget vun nëmmen 300.000 Däitsch Mark huet de Syberberg säi Film iwwer de Ludwig gedréint. Et ass eng Aart Collage iwwer dem Ludwig säi Liewen.

## Kuckt och
* Ludwig II.: Glanz und Ende eines Königs
* Ludwig (Film)
Ludwig (Film)

**Ludwig** ass e franséisch-italieenesch-däitsche Film vum italieenesche Filmregisseur Luchino Visconti aus dem Joer 1972.

## Ëm wat geet et am Film
De Film erzielt d'Liewe vum Ludwig II. vu Bayern.

## Iwwer de Film
De Luchino Visconti huet a sengem Film bei näischt gespuert, sief et d'Dekoren oder d'Kostümer, de Ludwig ass e schéinen a luxuréise Film ginn.

Och geet hien op dem Ludwig seng Homosexualitéit an, déi am Film vum Helmut Käutner iwwer de Ludwig komplett iwwergaange gëtt. Dem Ludwig seng Relatioune mat dem Richard Wagner huelen e groussen Deel vum Film an.

## Triviales
D'Romy Schneider spillt am Ludwig erëm eng Kéier d'Roll vun der Keeserin Elisabeth vun Éisträich, déi si schonn an den dräi Sissi-Filmer gespillt hat.

Wéi de Film am Kino erauskoum ass, war en op 180 Minutte gekierzt ginn. Spéider op der Televisioun an op DVD koum dann déi komplett Versioun vun 235 Minutten eraus.

## Kuckt och
* Ludwig II.: Glanz und Ende eines Königs
* Ludwig - Requiem für einen jungfräulichen König

## Um Spaweck
* Kritik vum R. Ebert
* De Film op Filmzentrale
Wëllem I. vun Holland (1772)

De **Wilhelm Friedrich Prënz vun [[Oranien-Nassau]]**, gebuer de 24. August 1772 zu Den Haag, a gestuerwen den 12. Dezember 1843 zu Berlin, war (als **Wilhelm VI.**) Prënz vun Oranien (1795-1813), (als **Wilhelm Friedrich**) Fürst vu Fulda, Grof vu Corvey, Weingarten an Dortmund (1802-1806) an (als **Willem I.**) Souveräne Fürst vum Vereenegte Kinnekräich vun den Nidderlanden (1813-1815), éischte Kinnek vun Holland, éischte Groussherzog vu Lëtzebuerg (1815-1840) an Herzog vu Limburg (1839-1840).

De 7. Oktober 1840 huet hien zu Gonschte vu sengem Jong Wëllem II, ofgedankt, fir sech kënnen e puer Méint drop mat der Katholikin Henriette d'Oultremont ze bestueden.

## Kuckt och
* Lëscht vun den Herrscher vu Lëtzebuerg
* Groussherzogtum Lëtzebuerg
* Hollännesche Regime zu Lëtzebuerg
* Belsch Revolutioun
* Traité vu London 1839
* Provënz Limburg (Deelung 1839)

## Um Spaweck
Maria Theresia vun Éisträich

D**'Maria Theresia vun Éisträich**, gebuer den 13. Mee 1717 zu Wien, an do gestuerwen den 29. November 1780, war eng Fürstin aus dem Haus Habsburg. Si war Äerzherzogin vun Éisträich (1740 - 1780), Kinnek vun Ungarn (1741 - 1780), a Kinnigin vu Béimen (1743 - 1780); si war och Herzogin vu Lëtzebuerg.

Obschonn dacks als Keeserin genannt, war d'Maria Theresia nimools Keeserin vum Hellege Réimesche Räich.

Si war déi eelst Duechter vum Karl VI. (1685 - 1740). Hire Brudder Leopold, den eenzege männlechen Trounfollger, gouf 1716 gebuer an ass nach am selwechte Joer gestuerwen. Doduerch huet si, nom Doud vum hirem Papp (1740), sämtlech Herrschafte vun den Habsburger geierft. Dat war och de Grond fir den éisträicheschen Ierffollegkrich. 

1736 ass si mam François III., Herzog vu Loutrengen, (1708 zu Nanzeg - 1765 zu Innsbruck), bestuet ginn. Doduerch ass d'Linn Habsburg-Loutrengen entstanen an de François III. gëtt als *Franz I. Stephan* 1745 zum Keeser gewielt. Vun deem Moment un huet d'Maria Theresia sech och als Réimesch Keeserin betitelt.

## Kanner

D'Maria Theresia hat 16 Kanner (11 Meedercher, 5 Jongen):
* Maria Elisabeth (* 5. Februar 1737; † 7. Juli 1740)
* Maria Anna (* 6. Oktober 1738; † 19. November 1789)
* Maria Karolina (* 12. Januar 1740; † 25. Januar 1741)
* Joseph II. (* 13. Mäerz 1741; † 20. Februar 1790)
* Marie Christine (* 13. Mee 1742; † 24. Juni 1798), 1766 bestuet mam Herzog Albert vun Sachsen-Teschen (1738-1822)
* Marie Elisabeth (* 13. August 1743; † 25. September 1808), Äbtissin zu Innsbruck
* Karl Joseph (* 1. Februar 1745; † 18. Januar 1761)
* Maria Amalia (* 26. Februar 1746; † 18. Juni 1804), 1769 bestuet mam Herzog Ferdinand vu Parma (1751-1802)
* Leopold II. (* 5. Mee 1747; † 1. Mäerz 1792)
* Karolina (*/† 17. September 1748)
* Johanna Gabriela (* 4. Februar 1750; † 23. Dezember 1762), verloobt mam Ferdinand I., Kinnek vu Sizilien (1751-1825)
* Josepha (* 19. Mäerz 1751; † 15. Oktober 1767), och verloobt mam Ferdinand I., Kinnek vu Sizilien
* Maria Karolina (* 13. August 1752; † 7. September 1814), 1768 bestuet mam Ferdinand I., Kinnek vu Sizilien
* Ferdinand (* 1. Juni 1754; † 24. Dezember 1806), bestuet mam Maria Beatrice d'Este, Ierwin vum Herzogtum Modena
* Marie Antoinette (Maria Antonia) (* 2. November 1755; † 16. Oktober 1793), 1770 bestuet mam Louis XVI., Kinnek vu Frankräich (1754-1793)
* Maximilian Franz (* 8. Dezember 1756; † 27. Juli 1801), Äerzbëschof, Kurfürst vu Köln

## Éierung
Fir un d'Maria Theresia z'erënneren ass an der Stater Uewerstad eng Strooss no hir genannt: d'Avenue Marie-Thérèse leeft vun der Bréisseler Plaz laanscht de Park bis bei d'Escher Strooss.  

Virun 1925 war en Deel vun der haiteger Ënneschtgaass (tëscht dem Boulevard Royal an der Dräikinneksgaass) no hir genannt (*Rue Marie-Thérèse*).

Zu Beetebuerg ass och eng Strooss no hir benannt, d'rue Marie-Thérèse (L-3257).

## Kuckt och
Jean-Baptiste Determe

## Um Spaweck
Charles Rischard

De **Charles Joseph Rischard**, gebuer 15. Mee 1841 zu Dikrech, a gestuerwen den 12. Juni 1914 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Jurist a Politiker.

De 24. Juni 1868 krut hien eng Plaz um Bezierksgerriicht zu Dikrech an den 29. Februar 1872 gouf hien do Riichter.

Den 13. Oktober 1873 gouf hie Riichter um Bezierksgeriicht Lëtzebuerg.

Den 9. November 1875 gouf hie Procureur général bei der Cour Supérieure zu Lëtzebuerg.

De 17. Abrëll 1883 gouf hien Direkter vun der Post- an Telegrafeverwaltung.

Vum 15. Februar 1888 bis den 23. Juni 1896 war hie Member vum Staatsrot.

Hie war vum 23. Juni 1896 bis de 25. Oktober 1905 Minister fir ëffentlech Aarbechten (*Directeur Général des Travaux Publics*) an der drëtter Regierung Eyschen.

Ënner him ass déi Nei Bréck an d'Stater Gare gebaut ginn. Vu sengem Virnumm staamt den Numm Chareli fir d'Vizinalbunn vun der Stad op Iechternach.

De Charles Rischard war vum 25. Oktober 1905 bis zu senger Pensionéierung den 31. August 1913 President vun der Cour supérieure de justice.

Vum 26. Oktober 1905 bis den 12. Juni 1914 war hien nees Member vum Staatsrot.

## Gielercher
* 
* 
* 
* Ritterkreuz des spanischen Isabelenordens
* Ritterkreuz des portugiesischen Ordens von Unserer lieben Frau von Villa-Viciosa 
* Ritterkreuz 2. Klasse des roten Adlerordens.

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Regierungsmemberen
Christ Roi-Kapell

D**'Christ Roi-Kapell** um Belair, och **Jesuittekapell** genannt, ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Lëtzebuerg Notre-Dame, zum Dekanat Lëtzebuerg an zu der Gemeng Lëtzebuerg gehéiert.

D'Kapell huet als Patrozinium de Chrëschtkinnek (*Rex Christus*). D'Chrëschtkinneksfest gëtt de Sonndeg virum éischten Adventssonndeg gefeiert. Se steet um Belair an der Avenue Gaston-Diderich an ass un d'Jesuitteklouschter op der Nr. 25 ugebaut.

Zur fréierer Par Belair gehéiert ausser der Christ-Roi Kapell och nach d'Parkierch vum Belair.

## Geschicht
Am Juli 1931 hunn d'Jesuitte sech an der Stad Lëtzebuerg am deemools nach neie Staddeel Belair (deemolegen Numm: Neimärel) niddergelooss a well et nach keng Kierch an deem Quartier gouf, hu se direkt ugefaangen, de Bau vun enger Kapell ze plangen.

D'Pläng goufe vum Architekt Hubert Schumacher am Bauhausstil gemaach. De Grondstee vun der Kapell gouf de 6. Oktober 1931 geluecht. Den Entreprener war d'Firma Giorgetti. D'Kapell gouf de 16. August 1932 ageweit.

Virbild an architektonescher Hisiicht waren d'Kierche vu Ratingen / Düsseldorf (1967 ofgerappt) a Frankfurt/Bockenheim (Frauenfriedenskirche), déi vum Hans Herkommer gebaut goufen. Et war dëst déi éischt Kéier, datt zu Lëtzebuerg e Kierchegebai gebaut gouf, dat net méi am neo-romaneschen oder neo-gotesche Stil war.

Den Interieur ass ganz sober, ze gesi si Relieffer vum Claus Cito an e Bild vum Dominikaner-Pater Kim En Joong.

1993-94 gouf d'Kapell ënner der Leedung vum Architekt Jean Petit restauréiert.

## Literatur
* Jean Petit: *Chapelle du Christ Roi* an: *L'architecture moderniste à Luxembourg. Les années 30.* S. 42 - S. 45, Musée d'histoire de la Ville de Luxembourg, 1997, ISBN 2-919878-02-6
* Jean Petit: *Gedanken zum Bau der „Chapelle du Christ-Roi“ in Belair 1932* an: Hémecht 1/1994, S. 273-281

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* D'Fënstere vun der Christ Roi-Kapell zu Lëtzebuerg-Belair op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Kapell op der Säit vum Service des sites et monuments
* Monique Kater, Serie iwwer Lëtzebuerger Kierchen mat der , rtl.lu, 20.12.2024
Kierch Briddel

D**'Kierch vum Briddel** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Mamerdall Saint-Christophe, zum Dekanat Lëtzebuerg an zu der Gemeng Koplescht gehéiert.

De Grondstee fir d'Briddeler Kierch gouf den 9. November 1969 geluecht. D'Pläng ware vum Briddeler Architekt René Schmit. Se gouf den 19. Mäerz 1972 vum Bëschof Jean Hengen geweit. De Patréiner ass den hl. Haupert.

Den 21. Juni 2017 gouf s'op d'Lëscht vun de klasséierte Monumenter als nationaalt Monument agedroen.

## Kierch vu bannen
Den Tabernakel an d'Kräiz si vum Jean Thill, den Dafsteen vun Thill a Schmit.

Déi 307 m2 abstrakt Glasbëtongsfënstere si vum Mett Hoffmann a Jean Thill.

D'Diere goufe vun der Maggy Stein entworf a weisen engersäits d'Schëpfung an anerersäits e Liewensbam.

## Uergel
Am Joer 1990 krut d'Kierch eng Uergel vun der Firma Kleuker vu Bielefeld-Brackwede.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Koplescht

## Um Spaweck
* D'Fënstere vun der Kierch vum Bridel op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel op der Websäit vun ''Orgues.lu''
Kierch Rued-Sir

Déi nei **Kierch vu Rued-Sir** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Musel a Syr Saint-Jacques, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Betzder gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den hellege Jakobus, deem säi Fest de 25. Juli gefeiert gëtt. Niewepatréiner ass d*'Mater Dolorosa*.

Rued-Sir huet zwou Kierchen, vun deenen déi al nëmmen nach fir Ausstellungen an aner kulturell Zwecker benotzt gëtt. Déi nei Kierch steet am Ufank vun der Ouljener Strooss (rue d'Olingen), dem CR134, nëmmen zirka 40 m vun der Kräizung mat der . Déi al steet an der selwechter Strooss wéi déi nei, vun där zirka 120 m ewech.

## Geschicht
### Déi al Kierch

### Déi modern Kierch

An der Nokrichszäit vum 20. Joerhonnert huet sech d'Fro gestallt, ob déi kleng Kierch nach zäitgeméiss wier, soudatt an de Joren 1963 bis 1968, ënner dem Paschtouer Adolphe Krier e Kierchebauveräi gegrënnt ginn ass. Zéng Joer drop sollt dann déi nei modern Kierch entstoen, där hire Grondsteen de 4. Juli 1976 geluecht gouf. Se gouf den 8. Oktober 1978 geweit.

D'Kierch vu Rued-Sir steet zanter Joren zwee- bis dräimol am Mount der „Nederlandse Protestantse Gemeenschap“ zur Verfügung.

## D'Kierch vu bannen
D'Bannenausstattung ass zum groussen Deel vum Egino Weinert, sou:
* den Tabernakel: lescht Owesmoolzecht
* d'Hängekräiz mat engem béidsäiteg bebillerte Medaillon; soudatt een d'Kräiz ka vun zwou Säite weisen: Féisswäschen a Kräizegung
* den Dafsteen: Daf vu Jesus
* de Kräizwee 
* de Kräizwee vum Roger Bertemes
* d'Käerzestänneren
* den Ouschterkäerzestänner
* de Muttergottesmedaillon

Den Altor, den Ambo an d'Chouerstill si vum Pauly. D'Fënstere goufe vum Georges Calteux an Ad Deville entworf.

Nieft dem Kräizwee vum Egino Weinert hänkt zanter 1988 en net-figurative Kräizwee vum Roger Bertemes an der Kierch.

## Literatur

* Georges, Nic; Paschtouer vu Betzder: *Kurzgeschichten der Pfarreien* Verfasser Nic Georges 25.7.1987, 
* Backendorf, C. *Lokalchronik Roodt-sur-Syre*, Roodt-sur-Syre, 15.9.1999
* Kierchebauveräin Rued-Sir, *10 Joer nei Parkierch Rued-Sir*, 1988

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Maacher, Mäertert, Widdebierg, Wormer
* Chronik op der Websäit vum Parverband Widdebierg
* Wortlos Lob, De Kräizwee vum Roger Bertemes
* D'Fënstere vun der neier Kierch vu Rued-Sir op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Fënstere vun der aler Kierch vu Rued-Sir op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
Iwwersiren

**Iwwersiren ** ass eng Uertschaft an der Gemeng Schëtter.

## Geographie
Ëstlech vun der Uertschaft steet de *Kréckelsbierg*, deen am Volleksmond och *Créquisbierg* genannt gëtt, well dem Gespréich no, de franséische Marschall Créqui do mat sengen Truppen e Camp sollt gehat hunn. Den Numm huet seng Originnen an de Kreekelen, de *wëlle rout-bloe Prommen*, déi scho virdrun do gewuess sinn.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Gemeng Schëtter
Mënsbech

**Mënsbech** (lokal: **Minsbech**) ass eng Uertschaft an der Gemeng Schëtter.

## Geographie
Mënsbech läit um CR132 tëscht Nidderaanwen a Schëtter, südlech vun der Tréierer Autobunn a westlech vun der Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Waasserbëlleg, op enger Héicht vun ca. 250 Meter.

## Geschicht

## Kuckeswäertes
* D'Schlass vu Mënsbech mat dem Park, klasséiert als Zousazinventaire vun den nationale Monumenter.

## Kuckt och
* Gare Mënsbech

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Schëtter
Kierch Lëtzebuerg-Belair

D**'Kierch vu Lëtzebuerg-Belair** ass eng kathoulesch Kierch um Belair, déi zur Par Lëtzebuerg Notre-Dame, zum Dekanat Lëtzebuerg an zu der Gemeng Lëtzebuerg gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass de hellege Pius, dee just een Dag ier de Grondstee geluecht gouf helleggesprach gouf, zweet Patréinesch ass d'helleg Theresia vu Lisieux.

Se steet um Belair op der Kräizung vun der *Avenue Gaston Diderich* mat der *Rue d'Amsterdam* an der *Rue Théodore Eberhard*.

## Geschicht
De Grondstee fir d'Belairer Kierch gouf den 30. Mee 1954 vum Bëschof Léon Lommel geluecht. D'Kierch gouf no de Pläng vum Laurent Schmit gebaut an den 9. Mäerz 1957 vum Bëschof Léon Lommel geweit. Et war déi éischt Kierch am Land mat engem Tuerm, dee fräi steet, an dee mat sengen 69 Meter den héchsten am Land ass. Déi Beggener Kierch, déi 1936/37 gebaut gouf, huet zwar och e separaten Tuerm, mä dee gouf méi spéit eréischt an de Joren 1963/64 gebaut.

## D'Fënsteren
Et si Glasbëtongfënsteren (dalle de verre) vum François Gillen. Déi 7 grouss hunn als Sujet *"L'Eucharistie en rapport avec les 7 oeuvres de la miséricorde corporelle"*. Vum Altor aus:
#deenen déi Honger hunn, z'iesse ginn
#deenen déi Duuscht hunn, ze drénke ginn
#déi déi keen Dach iwwer dem Kapp hunn, logéieren
#deenen déi net ugedoe sinn, Kleeder ginn
#déi Gefaange besiche ginn
#déi déi leide besiche ginn, an hiert Leed erliichteren
#déi Doudeg begruewen

## Kräizwee
Déi 14 Statioune vum Kräizwee si liicht abstrakt a stame vum Ben Heyart.

## Klacken
Déi véier Klacke goufen an der Klackegéisserei ''Causard'' zu Colmar gegoss.
 Déi déck ass dem Poopst Pius X. dem Patréiner vun der Kierch, an déi dräi aner der helleger Theresia vu Lisieux, dem hellege Franziskus vun Assisi an dem hellege Johannes den Deefer geweit.

De 16. November 2014 goufe vum Äerzbëschof Jean-Claude Hollerich 6 nei Klacken ageweit, déi an der Klackegéisserei vun der Abtei Maria Laach aus dem ageschmoltene Metall vun deene véier ale Klacke gegoss goufen. Déi véier al Klacke goufen 2011 fir d'lescht gelaut, nodeems sech erausgestallt hat, datt hir Schwéngunge net am Aklang mat der Statik vum Kierchtuerm wieren. De Kierchtuerm gouf an der Tëschenzäit sanéiert.

D'Klacke goufen dem Poopst Pius X., der helleger Theresia vu Lisieux, dem hellege Franziskus vun Assisi, dem hellege Johannes den Deefer, dem hellege Jousef an dem Charles de Foucauld geweit.

D'Klacke vun der Belairer Kierch lauden an der Dispositioun fa dièse, mi bémol, re, do dièse, si bémol a la (fis*, e*, d*, cis*, h', a').

## Uergel
D'Uergel, vun der Stroossbuerger Uergelmanufaktur Roethinger, gouf de 16. Februar 1958 ageweit.

## Literatur
* Bange Evamarie, 2007, Belairer Kirche feierte fünfzigstes Wiegenfest, *[[ons stad]]*, 84: 50-52 http://www.onsstad.lu/uploads/media/ons_stad_84-2007_50-52.pdf
**50 Jor Por Belair: 1935-1985*: Broschür

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* D'Fënstere vun der Kierch vu Lëtzebuerg-Belair op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op der Websäit ''Orgues.lu''
Klinikskapell um Kierchbierg

D**'Kapell am Kierchbierger Spidol** huet eng aussergewéinlech Architektur: si hänkt iwwer der Receptioun an ass iwwer zwou Brécken z'erreechen.

Den Altor, den Tabernakel, d'Liespult an den Dësch fir d'Kärze sinn aus Holz, genee wéi och zwou liicht abstrakt Skulpturen déi den hellege Franziskus an d'helleg Elisabeth duerstellen. All d'Holzaarbechte si vum Pitt Brandenburger a Luc Brandenburger.

D'Fënstere si vum Roger Bertemes.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck
* D'Fënstere vun der Klinikskapell zu Lëtzebuerg-Kierchbierg op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
Tony Blackplait

Den **Tony Blackplait** (*eigentlech: Tõnu Trubetsky*), gebuer de 24. Abrëll 1963 zu Tallinn an Estland, ass de Bouf vum Fürst Jan Trubetsky an en estnesche Punk-Rock-Sänger.

## Liewen

Mat nëmme 14 Joer huet de Blackplait 1977 zesumme mat engem Kolleeg, dem Punk-Rock-Gittarist Anti Pathique, seng Musekscarrière ugefaangen. Hien ass/war Member vun de Museksgruppe Vennaskond, Felis Ultramarinus, The Un Concern, Black September a The Flowers Of Romance.

1993 huet de finnesche Filmregisseur Pekka Karjalainen de Blackplait gefrot op en net wéilt bäi sengem Film *Hysteria* matmaachen. Dee war direkt domat d'accord an huet d'Lidd *Riga My Love* am Film gesongen, säin éischte remarkabelen Erfolleg. Richteg bekannt ginn ass de Blackplait awer wéi en 1999 mat Vennaskond den estlänneschen Nummer 1 Hit *Insener Garini Hüperboloid* hat.

Den Tony Blackplait war bestuet mat der Anu Klyszejko, mat där en dräi Kanner huet: d'Reginleif (* 20. September 1989), den Tõnu (* 30. Dezember 1990) an d'Madeleine Angelique (* 30. Juni 1993). Duerno huet de Blackplait sech nach zweemol bestuet, an zwar mat der Maret Pärnamets a mat der Margit Roosileht.

## Discographie

### Vennaskond
* *Riga My Love/Girl In Black* (1991, 7") 
* *Rockpiraadid* (1992, MC, Theka) 
* *Mina Ja George* (1996, MC, CD, Vennaskond/Harley Davidson) 
* *Insener Garini Hüperboloid* (1999, MC) 
* *Priima* (1999, 2MC, 2CD, HyperElwood) 
* *Warszawianka* (1999, MC, CD, HyperElwood) 
* *Pirita Live* (1999, CD, Fucking Cunt Records) 
* *News From Nowhere* (2001, MC, CD, DayDream) 
* *Subway* (2003, CD)

### The Flowers Of Romance
* *Sue Catwoman* (2004, CDEP, MFM Records) 
* *Sue Catwoman* (2004, CD, The Flowers Of Romance)

## Filmer

### Als Regisseur
* *Vennaskond. Millennium* (1998, VHS, 90 min., Faama Film/Trubetsky Pictures)
* *Vennaskond. Ma armastan Ameerikat* (2001, VHS, 140 min., DayDream Productions/Trubetsky Pictures)
* *Vennaskond. Sügis Ida-Euroopas* (2004, 2DVD, 185 min., DayDream/Trubetsky Pictures)

### Als Schauspiller
* *Serenade* (Regie: Rao Heidmets, 1987) 
* *The Sweet Planet* (Regie: Aarne Ahi, 1987) 
* *War* (Regie: Hardi Volmer & Riho Unt, 1987) 
* *Hysteria* (Regie: Pekka Karjalainen, 1993) 
* *Moguchi* (Musek vu Vennaskond, Regie: Toomas Griin & Jaak Eelmets, 2004)

## Bicher
* *Pogo* (1989)
* *Angels And Heroes* (mam Anti Pathique, 1992)
* *Anarchy* (1994)
* *Lady In Blue* (mam Anti Pathique, 1994)
* *Me And George* (1996)
* *Trubetsky* (2000)
* *Angels And Heroes* (mam Anti Pathique an dem Juhan Habicht, 2002)
* *The Anarchists* (2003)

## Um Spaweck
*Tony Blackplait