open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kapell Siwwenaler

D**'Kapell zu Siwwenaler** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Clierf Saint-Benoît, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Klierf gehéiert.

De Patréiner vun der Kapell ass den hellege Lambert deem säi Fest den 18. September gefeiert gëtt. Niewepatréiner sinn d'helleg Anna an den hellege Quirinus.

Se steet zentral am Duerf op der Kräizung vun der Haaptstrooss, dem CR343, mat der Strooss fir op Buckels.

## Geschicht
Bis de 7. Mee 2017 war et eng Kapell vun der Par Pënsch, déi zum Parverband Wooltz, Kiischpelt, zu der Pastoralregioun Norden an zum Dekanat Wolz gehéiert huet. Zur Par Pënsch huet ausser der Kapell vu Siwwenaler och nach d'Parkierch vu Pënsch, d'Filialkierch vun Äischer, d'Kapell vu Lellgen, d'Filialkierch vu Wëlwerwolz an d'Filialkierch vun Draufelt gehéiert.

D'Kapell staamt an hirer ursprénglecher Form vu 1628. 1780 krut se en neit Portal. De wäertvollen Altor ass aus dem spéide 17. Joerhonnert. D'Kräiz uewen um Altor ass méi al. Déi eenzeg Klack ass vun zirka 1852.

Am Januar 2005 si véier Fënstere komplett restauréiert an nei verbläit ginn.

## Literatur
* Schmitt, Michel: *Die Kirchen und Kapellen im Pfarrverband Kiischpelt*, 2003, Verlag Schnell & Steiner, Regensbuerg, 32 S. ISBN 3-7954-6476-5

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vun der Par Clierf Saint-Benoît
* D'Fënstere vun der Kapell vu Siwwenaler op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 


Kapelle Siebenaler 01.jpg|D'Kapell vu Südoste gesinn
Kapelle Siebenaler 03.jpg|Aganksdier
Kapelle Siebenaler 02.jpg|D'Kapell vun Nordoste gesinn
Kierch Klierf

D**'Kierch zu Klierf** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Clierf Saint-Benoît, an zu der Gemeng Klierf gehéiert. Et ass och d'Parkierch vun där neier Par.

D'Patréiner vun der Kierch sinn déi zwéin helleg Cosmas an Damianus, deenen hiert Fest de 26. September gefeiert gëtt.

Se steet an der *Montée de l'église*.

Den 22. November 2019 gouf se als nationaalt Monument klasséiert.
## Geschicht
D'Kierch gouf tëscht 1910 an 1912 no Pläng vum däitsch-hollänneschen Architekt Johannes Franziskus Klomp (1865-1946) gebaut, deen och déi Klierfer Abtei entworf huet, déi genee déi selwecht Zäit gebaut gouf.

Bis de 7. Mee 2017 war et d'Parkierch vun der Par Klierf. Zur fréierer Par Klierf huet ausser der Parkierch vu Klierf och nach d'Loretokapell vu Klierf, d'Filialkierch vun Eeselbuer an d'Rochuskapell vu Reiler gehéiert.

## Klacken

D'Gelauts besteet aus 5 Klacken, déi an den Téin d' e' g' a' h' / ré3 mi3 sol3 la3 si3 lauden.

Am lénksen Tuerm hänken 2 Klacken: de Bourdon, deen 2012 vun der Géisserei Royal Eijsbouts zu Asten gegoss gouf an d'Vater-Unser Klack, déi 1985 vun der Géisserei Mabilon zu Saarburg gegoss gouf.

Am rietsen Tuerm hänken déi dräi klengst Klacken. Déi goufen 1879 vun der Metzer Klackegéisserei Goussel gegoss. Dernieft gëtt et nach en 12-stëmmegt Klackespill.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Klierf
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vun der Par Clierf Saint-Benoît
* Video op Youtube aus der Serie: Kierchen a Kapellen zu Lëtzebuerg iwwer d'Kierch Helleg Cosmas an Damianus zu Klierf
* D'Fënstere vun der Kierch vu Klierf op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
Angela Merkel

D**'Angela Dorothea Merkel**, gebuere **Kasner**, gebuer de 17. Juli 1954 zu Hamburg, ass eng däitsch Politikerin (CDU).

Vum 22. November 2005 bis den 8. Dezember 2021 war si Bundeskanzlerin vun der Bundesrepublik Däitschland; se war déi éischt Fra an déi aacht Persoun an deem Amt. Déi éischt véier Joer war se an enger Koalitioun vun CDU-CSU an SPD, duerno, vun Oktober 2009 (no de Bundestagswale vum September 2009) bis de September 2013, mat der FDP, an duerno, bis den 8. Dezember 2021 an enger Grousser Koalitioun mat der SPD.

Si war vum 10. Abrëll 2000 bis Dezember 2018 Presidentin vun der CDU.

D'Angela Merkel ass an der DDR opgewuess an huet do als Physikerin am Zentralinstitut für Physikalische Chemie geschafft. Si ass zanter 1998 an engem zweete Bestietnes mam Joachim Sauer bestuet an huet keng Kanner. Si schwätzt fléissend Russesch an Englesch.
## Gielercher
*  *Großes Goldenes Ehrenzeichen am Bande für Verdienste um die Republik Österreich*.
## Um Spaweck
Eldoradio

**Eldoradio** ass e private lëtzebuergesche Radiosender mat Sëtz um Kierchbierg.

E gouf 1991, gläich no der Liberaliséierung vun der Radiodiffusioun, gegrënnt. D'„Mark“ Eldoradio gehéiert der „Luxradio“, enger S.à r.l., un där bis 2019 d'CLT-UFA an Editpress bedeelegt waren. Enn 2019 huet d'CLT-UFA d'Parte vun Editpress komplett iwwerholl.

Eldoradio ass haut déi zweetmeescht gelauschtert Radiostatioun zu Lëtzebuerg an déi am meescht gelauschtert bei de Leit ënner 35 Joer. Si spillt e moderne musikalesche Programm (Rock-Pop), hiren Zilpublikum läit tëscht 15 an 35 Joer (CHR Radioformat = Contemporary Hitradio). Vill vun de jonke Moderatore fënnt ee spéider bei anere Radioen erëm, sief dat RTL (Gérard Floener, Dan Vinkowsky, Marie Gales, Coryse Ludowicy....) oder och fréier beim DNR (Mike Welter). D'Radiocharts bei Eldoradio heeschen *Chartbreaker*.

Empfänke kann een den Eldoradio op de Frequenzen 95,0 , 105,00&nbsp; an 107,20  op UKW. De Programm gëtt vun 05:00 bis 20:00 live ausgestraalt. Noriichte gëtt et all Stonn um 10 vir an um 20 op.

Der TNS-ILRES Plurimedia Etude 2017.I no hunn tëscht Februar 2016 a Februar 2017 (mat Ausnam vun der Summervakanz) an der Moyenne all Dag 122.200 Leit iwwer 12 Joer Eldoradio gelauschtert.

## Kuckt och

* Lëscht vun de Radiosenderen zu Lëtzebuerg

## Direkteren
* David Gloesener (2017-)
* Christophe Goossens (2007-2017)
* Isabel Galiano (2003-2007)
* Claude Muller (1995-2003)
* Vic Reuter (1994-1995)
* Guy Ludig (1991-1994)
* Fernand Weides(1991- 1992)

## Um Spaweck
* Websäit vum Eldoradio
Méchelbaach

**Méchelbaach** och alt falsch geschriwwen *Mëchelbaach* oder *Mechelbaach*, ass den Numm vun dräi Baachen zu Lëtzebuerg.:
*Méchelbaach, eng Niewebaach vun der Dirbech;
*Méchelbaach, eng Niewebaach vun der Sauer;
*Méchelbaach, eng Niewebaach vun der Waark.
Mathias Schou

De **Mathias Schou**, gebuer den 30. Mäerz 1747 zu Gréiwemaacher, a gestuerwen de 17. Oktober 1824 zu Eech, war e Museker a Spillmann - haut géif ee wuel Entertainer soen -, deen als de **Blannen Theis** am ganze Land bekannt war.

Iwwer säi Liewen ass wéineg bekannt. Hie schéngt awer vu Gebuert aus blann gewiescht oder op d'mannst ganz schlecht gesinn ze hunn. Mat senger Fra Barbe a mat sengem Hond si si uechter d'Land gezunn an hu Vollekslidder virgedroen. De Blannen Theis huet d'Gei gespillt a gesongen, seng Fra huet dobäi gedanzt.

Hien ass ee vun deenen éischten am deemolege Lëtzebuerg, dee Vollekslidder systematesch gesammelt huet. Et ass net bekannt, ob hie selwer och Lidder komponéiert huet. Säi Repertoire gëtt engem en Abléck an d'Liewe vun de Baueren an den einfache Leit am 19. Joerhonnert, mat Lidder wéi:
**De klenge Männchen*
**Den Éim Steffen*
**Et leeft eng Geess iwwert d'Hesprenger Bréck*
**Et war e Meedchen zu Gëtzen*
**Hopp Marjänn*
**Léif Gevuedesch*
**[[Zu Arel op der Knippchen]]*

Nach en ettlech Joren no sengem Doud sinn Anekdoten a Spréchelcher vun an iwwer hien erzielt ginn. Sou soll hien z.&nbsp;B. nom grousse Brand, 1822 zu Réimech gesot hunn: "Wann dat net géint d'Wandlais ass, da weess der Däiwel, wat besser ass."

Wéi 1991 d*'Grand-Rue* zu Gréiwemaacher als Foussgängerzon amenagéiert gouf, ass eng Skulptur vum Blannen Theis – déi vum Wil Lofy geschaaft gouf – nieft der Kierch zu Maacher opgestallt ginn. Dat selwecht Joer ass d'Strooss nieft der Muselbréck no him genannt ginn (rue Mathias-Schou).

150 Joer no sengem Doud huet d'Lëtzebuerger Post en Timber zu sengem Gedenken erausbruecht.

## Um Spaweck

* De Blannen Theis am Luxemburger Autorenlexikon
* Säit vun der Blannevereenegung iwwer de Blannen Theis
GLOCK

**GLOCK**, offiziell **GLOCK Gesellschaft m.b.H.**, ass eng Waffefabréck zu Ferlach an Éisträich, déi 1963 vum Gaston Glock zu Deutsch-Wagram gegrënnt gouf.

Glock ass haaptsächlech bekannt fir d'Hierstellung vu Feldmesseren a Pistoulen.

Déi éischt Schosswaff vu GLOCK war d'Glock 17 a gouf Ufank den 1980er Joren ënner der Bezeechnung P80 fir d'éisträichesch Arméi entwéckelt. Haut gëtt et 21 verschidde Glock-Pistoulen, déi vun der Bauaart zwar ëmmer d'selwecht sinn, sech awer am Kaliber (9 mm bis .45 ACP) souwéi aneren Detailer (Längt 160 bis 225&nbsp;mm, Chargeur vu 6 bis 17 Schoss) ënnerscheeden.

D'Waffe sinn als eng vun deenen éischte mat Plastiks-Grëffstéck, dat nëmmen e puer Stol-Placken a sech huet, entwéckelt ginn. Et handelt sech ëm "Selbstladepistolen" mat engem *Safe Action* Ofzuchs-system, deen de Sécherheetshiewel baussen op der Waff duerch dräi integréiert Sécherungen ersetzt.
GLOCK-Pistoule sinn d'Standard-Handfeierwaffe bei der norwegescher an éisträichescher Arméi, der Londoner Police, der éisträichescher Police, verschiddene Spezialunitéite vun der Police, wéi déi däitsch Grenzschutzgrupp 9 (GSG 9) an ongeféier 2/3 vun den U.S. Policekräften.

GLOCK-Waffe gëllen als besonnesch zouverlässeg an einfach ze bedéngen.

D'Lëtzebuerger Douane ass zanter 2005 mat zwéi verschiddene Modeller vu GLOCK-Pistoulen équipéiert, der Glock 19 an der Glock 26. Och d'Lëtzebuerger Arméi benotzt zanter 2009 d'Glock 17.

## Kuckt och
* Handfeierwaff
* Lëscht vun den Handfeierwaffen

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vu Glock
* www.Glock.com
Broubich

D**'Broubich** ass eng Baach am Éislek am Kanton Wolz.

Si entspréngt op enger Héicht vu 466 m bei Eschduerf um Flouer *Aalheck*.

Si leeft duerno westlech duerch e schmuelen Dall, praktesch parallel zum CR314, fir um Ausleefer vun der *Buedendell* op enger Héicht vun 342 Meter an d'Dirbech ze lafen. Op ongeféier der Hallschecht vun hirem Laf mécht se d'Grenz mat Esch-Sauer.

Si ass ronn 1,570&nbsp;km laang.

## Kuckt och
Nikloskierch zu Housen

D**'Kierch vun Housen** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Parc Our Saint-Nicolas, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Parc Housen gehéiert.

De Patréiner ass den hellegen Niklos, deem säi Fest de 6. Dezember gefeiert gëtt.

D'Kierch steet op der Haaptstrooss, der , nieft dem Gemengenhaus.

Zur fréierer Par Housen hunn ausser der Parkierch vun Housen och nach d'Kapell zu Housen an d'Filialkierch zu Duerscht gehéiert.

## Geschicht
D'Kierch gouf am Joer 1748 ënner dem Paschtouer Mathias Feyder gebaut. Vum 16. op de 17. Dezember 1944 ass se verbrannt, gouf awer nees an d'Rei gesat.

## Klacken
Am Kierchtuerm hänken 3 Klacken déi an den Téin es', f', g' lauden.

## Fënsteren
D'Fënstere sinn e Wierk vum Glaskënschtler Gustave Zanter aus dem Joer 1956.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* D'Kierch vun Housen op der Websäit vum Parverband Housen-Houschent
* D'Fënstere vun der Kierch zu Housen op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
Millbech

D**'Millbech** ass e Waasserlaf am Éislek.

Si entspréngt op 486 m (NG-L) zu Eschduerf.

Si ass ~ 1,970&nbsp;km laang a fléisst a westlecher Richtung.

Op 368 m i. NN leeft se an d'Dirbech.

## Kuckt och
Ansebech

D**'Ansebech** ass e Waasserlaf am Éislek.

Si entspréngt op enger Héicht vu 486 Meter um Flouer *an Ansbech* bei der Hierheck.

Si ass ronn 900&nbsp;m laang a fléisst a süd-westlecher Richtung.

Op enger Héicht vu 434&nbsp;m leeft s'an d'Dirbech.

## Kuckt och
Linn 4 (Metro vu Madrid)

D**'Linn 4** ass eng vun de Madrider Metroslinnen. Si ass 12,8&nbsp;km laang, huet 20 Statiounen a féiert vun der Statioun *Argüelles* op *Parque de Santa María*.
Linn 5 (Metro vu Madrid)

D**'Linn 5** ass eng vun de Madrider Metroslinnen. Si ass 20,8&nbsp;km laang, huet 31 Statiounen a féiert vun der Statioun *Canillejas* op *Casa de Campo*.
Linn 6 (Metro vu Madrid)

D**'Linn 6** ass eng vun de Madrider Metroslinnen. Si ass 23,5&nbsp;km laang, huet 27 Statiounen a féiert vun der Statioun *Cuatro Caminos* iwwer *Avenida de América*, *Pacífico* a *Príncipe Pío* zuréck op *Cuatro Caminos*.
Linn 3 (Metro vu Madrid)

D**'Linn 3** ass eng vun de Madrider Metroslinnen. Si ass 6,4&nbsp;km laang, huet 11 Statiounen a féiert vun der Statioun *Moncloa* op *Legazpi*.
Nikolaus Kopernikus

Den **Nikolaus Kopernikus**, gebuer den 19. Februar 1473 zu Toruń, a gestuerwen de 24. Mee 1543 zu Frauenburg, war en Dokter, Mathematiker, Jurist an Astronom.

De Kopernikus ass och Grënner vun der moderner Astronomie duerch seng Duerstellung vun engem heliozentresche Weltbild.
Seng Wierker hunn de Galileo Galilei, den Isaac Newton an de Johannes Kepler an hiren Aarbechte beaflosst.

## Säi Liewen
## D'Heliozentrescht Weltbild
*Kuckt heizou och den Haaptartikel: [[Heliozentrescht Weltbild]]*

De Kopernikus huet 1543 seng Theorie vum heliozentresche Weltbild virgestallt. D'Sonn ass de Mëttelpunkt, deen d'Planéiten, d'Äerd ageschloss, ëmkreesen. D'Äerd dréit sech dobäi och nach ëm hir eegen Achs.

## Seng Wierker
* *Commentariolus*, Heilsberg 1509
* *Monetae cudendae ratio*, 1526
* *Narratio prima*, mit Georg Joachim Rheticus, Danzig 1540
* *[[De Revolutionibus Orbium Coelestium]]*, Nürnberg 1543

## Um Spaweck
Heliozentrescht Weltbild

D'Theorie vum **heliozentresche Weltbild** *([[Griichesch|gr]]: *Helios* = "Sonn" a *kentron* = "Zentrum")* seet, datt d'Sonn de Mëttelpunkt ass, ronderëm deen all d'Planéite kreesen.

Déi Theorie gouf 1543 vum Kopernikus virgestallt a widderleet dem Aristoteles seng Theorie vum geozentresche Weltbild, wou d'Äerd den Zentrum vum Universum ass.

## Um Spaweck
Galileo Galilei

De **Galileo Galilei**, gebuer de 15. Februar 1564 zu Pisa, a gestuerwen den 8. Januar 1642 zu Arcetri bei Florenz, war en italieenesche Mathematiker, Physiker an Astronom a Grënner vun der mathematescher Naturwëssenschaft.

Mat sengen Theorien huet en zum Deel dem Aristoteles seng Aarbechte widderluecht. Hie war ee vun den éischten, déi astronomesch Observatioune mat engem Teleskop gemaach hunn.

Hie war en Unhänger vum Nikolaus Kopernikus.
Zu senge Beobachtungen a Berechnungen zielen:
* Jupitermoundentdeckungen
* Venusphasen
* Sonneflecken
* Fallgesetzer

## Biographie
1564: De Galilei kënnt de 15. Februar zu Pisa op d'Welt; säi Papp, de Vincenzo Galilei, ass Museker a Musektheoretiker.

1580 – 1585: Hie war Student vun der Philosophie a Medezin an der Universitéit vu Pisa, déi hien ouni Ofschloss verléisst. Hien huet sech der Mathematik zougewannt, an de Léiere vum Archimedes.

1589 - 1592: Hie gouf Lektor fir Mathematik zu Pisa a schrouf säin éischt Wierk: *De motu* (Iwwer d'Beweegung).

1592 – 1610: Hie gouf Professer fir Mathematik zu Padua.

### Wierker a Schrëfte vum Galilei
* *Le mecaniche* (1593),
* *Compasso geometrico e militare* (De militäresche a geometresche Kompass) (1606),
* *Sidereus nuncius* (De Stärebot), (1610),
* *Discorso intorno alle cose che stanno in su l'acqua* (Ofhandlung iwwer Saachen, déi sech iwwer Waasser hale kënnen) (1612),
* *Lettere solari* (D'Sonnebréifer, Observatiounen an Theorien iwwer d'Sonneflecken) (1613),
* 1615 – 1616: De Galilei goung op Roum. *Discorso sul flusso e reflusso* (Ofhandlung iwwer d'Gezäiten) Déi kierchlech Ämter verurteelen d'Léier vum Nikolaus Kopernikus. De Galilei krut vum Kardinol Bellarmino e Blâme.
* 1619: *Discorso sulle comete* (Ofhandlung iwwer d'Koméiten, déi hie zesumme mat dem Mario Guiducci geschriwwen huet)
* 1623: *Il Saggiatore*. De Maffeo Barberini gëtt zum Poopst Urban VIII gewielt.
* 1624: Nach eng Rees vum Galileis op Roum fir sech dem neie Poopst erkenntlech ze weisen.
* 1624 – 1630: Hie verfaasst den Dialog iwwer déi zwee haaptsächlech Weltsystemer, dat ptolemäescht an dat kopernikanescht
* 1632: Am Februar, Drock vum *Dialog*; am August gëtt d'Verbreedung verbueden. Am September gëtt dem Galilei ordonéiert, sech den hellegen Uffizien ze stellen.
* 1633: Am Januar ass de Galilei erëm zu Roum. Et gëtt him de Prozess gemaach an e gëtt verurteelt. Den 22. Juni gëtt de Galilei gezwongen, alles ofzeschwieren
* 1638: *Discorsi e dimostrazioni intorno a due nuove scienze* (Ofhandlung an Experimenter ronderëm zwou nei Wëssenschaften)
* 1642: De Galilei stierft a sengem Landhaus zu Arcetri bei Florenz

## Seng Wierker
* *Sidereus nuncius*, 1610
* *Saggiatore*, 1623
* *Dialogo sopra i due massimi sistemi*, Florenz 1632
* *Discorsi e dimostrazioni matematiche*, Leiden 1638

## Kuckt och
* Lëscht vu Physiker

## Um Spaweck

* Biographie op Englesch
Pëtzbech

D**'Pëtzbech** ass e Waasserlaf am Éislek.

Si entspréngt op 480&nbsp;m (NG-L) bei Eschduerf.

Si ass ronn 2.000&nbsp;m laang a fléisst an nërdlecher Richtung.

Op 269&nbsp;m i. NN leeft se an d'Sauer.

## Kuckt och
Isaac Newton

De Sir **Isaac Newton** [], gebuer de  zu Woolsthorpe bei Colsterworth am Lincolnshire, a gestuerwen den  zu Kensington, war en englesche Physiker, Mathematiker, Astronom, Alchemist, Philosoph an Theolog.

Hie war den Entdecker vun den Interferenzréng, de Gesetzer vun der Mechanik vum Newton an der allgemenger Gravitatiounstheorie, an huet net nëmmen d'Planéitebeweegungen an d'Gravitatioun tëscht de Kierperen erfuerscht, mä och d'Natur vum Liicht. Dobäi huet hie bewisen datt mat engem Prisma d'Liicht sech a seng Spektralfaarwe vu rout bis violett opsplécke léisst.

## E bësschen aus sengem Liewen
* 1669 war hie Mathematiksprofesser op der Universitéit vu Cambridge an England.
* 1699 koum hien op London
* 1703 ass hie President bei der Royal Society ginn.
* Hie gouf an der Abtei vu Westminster bäigesat. Säi Grafmonument gouf vum engleschen Architekt William Kent gezeechent, a vum franséische Sculpteur Louis-François Roubillac realiséiert.
 
Hien ass ee vun de gréissten Naturwëssenschaftler.

## Gravitatiounstheorie
*Kuckt heizou och den Haaptartikel: [[Gravitatiounsgesetz]]*

Den Newton huet an den "Philosophiae Naturalis Principia Mathematica", d'Gesetz vun der Gravitatioun ofgeleet an doduerch de Beweis geliwwert vun de Gesetzer vum Kepler iwwer d'Planéitebeewegungen. 
Enn vum 17. Joerhonnert huet den Newton seng *Allgemeng Gravitatiounstheorie* verëffentlecht.

## Den Teleskop
Den Newton huet 1670 den éischte Spigelteleskop erfonnt. Et war en 30&nbsp;cm laange Rouer wou d'Liicht mat Spigelen gebëndelt gouf. Doduerch gouf et keng Stéierunge méi an de Faarwen, wéi et bis dohi mat normale Lënsen de Fall war.

## Seng Wierker
* *[[Method of Fluxions]]* (1671)
* *[[De Motu Corporum in Gyrum]]* (1684)
* *[[Philosophiae Naturalis Principia Mathematica]]* London (1687)
* *[[Opticks]]* London (1704)
* *[[Arithmetica Universalis]]* Cambridge (1707)
* *[[Analysis]]* London (1711)

No sengem Doud goufen dës Wierker verëffentlecht: 
* *Short Chronicle* 
* *The System of the World*
* *Optical Lectures*
* *Universal Arithmetic*
* *The Chronology of Ancient Kingdoms, Amended* 
* *De mundi systemate* 
* *An Historical Account of Two Notable Corruptions of Scripture* (1754)

## Kuckt och
* Lëscht vu Physiker

## Um Spaweck
Johannes Kepler

De **Johannes Kepler** och **Johann Keppler** [], och *Ioannes Keplerus*, gebuer de 27. Dezember 1571 zu Weil der Stadt, a gestuerwen de 15. November 1630 zu Regensburg, war en däitschen Astronom, Astrolog, Mathematiker a Biophysiker.

En huet déi dräi Gesetzer vun de Planéitebeweegungen entdeckt, déi no him benannt goufen (Gesetzer vum Kepler).
 
## Säi Liewen
De Kepler war keeserleche Mathematiker an huet zu Tübingen, Graz, Linz, Ulm, Prag a Sagan geschafft.

Fir un de Kepler z'erënneren, gouf eng Strooss um Kierchbierg, d'Rue Kepler, no him genannt.

## D'Gesetzer vun de Planéitebeweegungen

D'Gesetzer vum Kepler Gesetzer beschreiwen d'Planéitebunnen als Ellipsen an erkläre firwat d'Bunngeschwënnegkeet vun de Planéiten ëmmer méi grouss gëtt, wat si méi no bei d'Sonn kommen.
Bei der Opstellung vu senger Theorie huet de Kepler op Moossunge vum Tycho Brahe zeréckgegraff.

## Seng Wierker

* *Mysterium Cosmographicum* (1596)
* *Ad Vitellionem Paralipomena quibus Astronomiae pars optica traditur......* (1604) 
* *De Stella nova in pede Serpentarii* (1604) 
* *Astronomia Nova* (1609) 
* *Dioptrice* (1611)
* *Nova stereometria doliorum vinariorum* (1615)
* *Epitome astronomiae Copernicanae* (1618 - 1621, 3 Deeler)
* *Harmonices Mundi* (1619)
* *Tabulae Rudolfinae* (1627)
* *Somnium* (1634)

## Kuckt och
* Lëscht vu Physiker

## Um Spaweck
Geschicht vun der Physik

## Physik an der griichescher Antik
D'Physik an hirem haut bekannte Sënn koum fir d'éischt virun ronn 2500 Joer a Griicheland zum Virschäin.
Deemools sinn déi reng mythologesch Erklärunge vu physikaleschen Effeten erkläert ginn an et ass no natierlechen Ursaache gesicht ginn. D'Grondlag vun der Physik an der Antiquitéit waren Iwwerleeungen. Experimenter si praktesch keng gemaach ginn.

## Zäitoflaf
Weltmeeschterschaft 2006

D**'WM 2006** steet fir **Weltmeeschterschaft 2006**.

Dat sinn am Joer 2006:

* Foussball-Weltmeeschterschaft 2006
* Basketball-Weltmeeschterschaft 2006
* Curling-Weltmeeschterschaft 2006 
* Äishockey-Weltmeeschterschaft 2006
* Fauschtball-Weltmeeschterschaft 2006 Fraen
* Formel-1-Weltmeeschterschaft 2006
* Foussball-Weltmeeschterschaft 2006 vun de Mënsche mat geeschteger Behënnerung
* FIFA Klub-Weltmeeschterschaft 2006
* FIRA Robot-Foussball-Weltmeeschterschaft 2006
* Feldhockey-Weltmeeschterschaft 2006
* Kendo-Weltmeeschterschaft 2006
* Liichtathleetik-Haleweltmeeschterschaft 2006
* Rallye-Weltmeeschterschaft 2006
* Schachboxen-Weltmeeschterschaft 2006
* Snooker-WM 2006
* Dëschtennis-Weltmeeschterschaft 2006
* Dart-Weltmeeschterschaft 2006
* Päerdsport-Weltmeeschterschaft 2006
* Weltmeeschterschaften am Fallschiermsprangen 2006
Stéphane Gillet

De **Stéphane Gillet**, gebuer den 20. August 1977 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 11. Oktober 2000 an dem 15. November 2006 war hien 20-mol als Golkipp fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp (A-Kader) am Asaz.

Vun 1996 bis 1998 huet hie fir de Standard Léck gespillt. Duerno an der Saison 1998/1999 war hie bäi der Spora Lëtzebuerg. Vun 1999 bis 2001 war hie beim däitsche Veräin SV 07 Elversberg. Vun 2001 bis 2003 huet hie fir déi zweet Ekipp vum Paris Saint-Germain gespillt. An der Saison 2003/2004 war hie beim Schwäizer Veräin FC Wil 1900. An der Saison 2005/2006 huet hie beim englesche Veräin Chester City FC gespillt. An der Saison duerno war hien nees beim Racing FC Union Lëtzebuerg vu wou hie bei Chester City gaange war.

Zanter 2009 ass hie beim SC Stengefort ënner Vertrag.
Aristoteles

Den **Aristoteles**, gebuer 384 v. Chr. zu Stageira, a Makedonien, a gestuerwen 322 v. Chr. zu Chalkis, op der Insel Euboia, war e griichesche Philosoph a Physiker.

Hie gehéiert zu de bekanntesten an aflossräichste Philosophen an Naturfuerscheren an der Geschicht vun der Mënschheet.

Och wa säi Lerer de Platon war, huet den Aristoteles vill Diszipplinne selwer begrënnt oder beaflosst, dozou gehéieren d'Wëssenschaftstheorie, d'Naturphilosophie, der Logik, der Biologie, der Medezin, der Physik, der Ethik, der Staatstheorie an der Dichtungstheorie. 

Aus senge Gedanken huet hien den Aristotelismus entwéckelt.

## Seng Wierker
* Organon (eng Sammlung vu Wierker):
** (1a) Categoriae
** (16a) De Interpretatione
** (24a) Analytica Priora
** (71a) Analytica Posteriora
** (100b) Topica
** (164a) De Sophisticis Elenchis

## Kuckt och
* Lëscht vun den algriichesche Philosophen

## Um Spaweck
Leopold Winandy

De **Léopold Winandy**, gebuer de 5. Mäerz 1936 zu Esch-Uelzecht, ass e Lëtzebuerger Musekspedagog, Flütist an Dirigent.

Hien huet säi Museksstudium am Escher Conservatoire gemaach: Solfège, Flütt an Harmonie. Um Conservatoire Royal de Bruxelles huet hie säi Studium vervollstännegt. An de Joren 1976 a 77 war hie Schüler vum groussen Dirigent Sergiu Celibidache.

Am Escher Conservatoire war hie Professer fir Solfège, Flütt a Blockflütt.  An de leschte Joren huet hien 22 Solfègebicher fir Professeren a Schüler publizéiert, déi vun der UGDA publizéiert goufen. Déi Bicher, mat enger CD, gi vum Eveil bis d'sechst Joer Formation Musicale / Solfège a sinn e wichtege Bäitrag fir d'Musekserzéiung zu Lëtzebuerg. De 27. Mee 2025 huet hien e Virtrag um Campus Belval vun der Universitéit Lëtzebuerg iwwer seng pedagogesch Aarbecht mam Titel: *Enseignement vun der Nouteschrëft, hirem Klank an hirem Sënn, fir Kanner vu 6 bis 12 Joer* gehalen.

Hie war Dirigent vun der Schmelzer Musek vun Diddeleng, der Harmonie Municipale vu Schëffleng, dem Cercle Symphonique vu Rëmeleng, dem Kierchechouer vu Lalléng, dem Kannerchouer vu Schëffléng, dem Gesangveräin *[[Ëmmer Frou]]* vun Téiteng, dem Cercle Vocal Belval-Metzerlach an der Jugendmusek vun der Escher Stadtmusek.

## Um Spaweck
*Websäit vum Léopold Winandy
Nationaldivisioun

D**'Nationaldivisioun** (Division Nationale) ass déi héchst lëtzebuergesch Spillklass (Liga) an enger Sportaart. Am bekanntsten ass d'Foussball Nationaldivisioun.

An der Reegel gëtt all Joer (Saison) de lëtzebuergesche Meeschter (Champion) an där Divisioun ermëttelt.

De Spilloflaf ass meeschtens sou, datt all d'Ekippen an där *Klass* zwéi Matcher (Heem- an Auswäertsspill) géintenee spillen. Déi aus de jeeweils erzilte Punkten (Beispill Foussball: 3 fir Gewonnen an 1 fir e Gläichspill) ermëttelt Tabell, bestëmmt um Enn vun der Saison de Meeschter, respektiv d'Play-Off-Kanditaten.

An de meeschte Sportaarte gëtt nieft der Nationaldivisioun och nach d'Coupe gespillt, wou de Gewënner duerch K.O.-System bestëmmt gëtt.

## Nationaldivisiounen zu Lëtzebuerg
*Basketball Nationaldivisioun *([[Fédération luxembourgeoise de basketball|FLBB]])*
*Foussball Nationaldivisioun *([[FLF]])*
*Handball Nationaldivisioun *[[(FLH)]]*
*Volleyball Nationaldivisioun *[[(FLVB)]]*
CERN

Den **CERN**, déi **Europäesch Organisatioun fir Kärfuerschung**, ass eng Groussfuerschungsariichtung bei Meyrin am Kanton Genf an der Schwäiz.

Den Akronym *CERN* leet sech vum franséischen Numm vum Rot of, dee mat der Grënnung vun der Organisatioun beopdragt war, dem **''C**onseil **E**uropéen pour la **R**echerche **N**ucléaire*. Déi offiziell Nimm vum CERN sinn *European Organization for Nuclear Research* am [[Englesch]]en, respektiv *Organisation Européenne pour la Recherche Nucléaire* am [[Franséisch]]en.

Am CERN gëtt [[physik]]alesch Grondlagefuerschung bedriwwen, bekannt ass et virun allem fir seng grouss [[Deelchebeschleuneger]].

Zur Zäit huet de CERN 20 Memberstaaten. Mat senge ronn 3.150 Mataarbechter (Stand: [[31.&nbsp;Dezember]] [[2010]]) ass de CERN dat weltgréisst Fuerschungszentrum um Gebitt vun der [[Deelerchersphysik]]. Iwwer 10.000 Gaaschtwëssenschaftler aus 85 Natioune schaffen un CERN-Experimenter. De Joresbudget vum CERN war am Joer [[2010]] ongeféier 1,11 Milliarde [[Schwäizer Frang]] (zirka 850 Milliounen Euro).

== Literatur ==
* Hannelore Dittmar-Ilgen: *50 Jahre CERN – Ein Beitrag Europas für die Zukunft*. In: *Naturwissenschaftliche Rundschau.* 57, 12, Stuttgart [[2004]], S. 653–660.
* Rolf Landua: *Am Rande der Dimensionen. Gespräche über die Physik am CERN.'' Suhrkamp, Frankfurt am Main 2008, ISBN 3-518-26003-0.

## Kuckt och
* International wëssenschaftlech Organisatiounen

## Um Spaweck

*   Publikumsseite des CERN
* Ausführliche Seite über das CERN mit vielen Einzelartikeln und Filmen
* Umfangreiches Dossier zu CERN mit vielen Radiobeiträgen
* Was ist das CERN? – Interview mit einem CERN-Physiker über das CERN, de LHC und die Suche nach HIGGS vom 6. Mäerz 2008
* Informationen zum LHC Donneeën, Fakten a Funktiounen
Zwanksperséinlechkeetsstéierung

Eng **Zwanksperséinlechkeetsstéierung** oder eng **obsessiv-kompulsiv Neuros**, déi net mat enger Zwanksstéierung soll verwiesselt ginn, ass duerch iwwerdriwwe Gewëssenhaftegkeet, Perfektionismus, stänneg Kontrollen, Tockskäppegkeet, Gefiller vun Zweiwel an Zeeche vun iwwergrousser Virsiicht markéiert.

## Beschreiwung
Déi Betraffe liewe mat Konflikter, déi kaum ze léise sinn. Se striewe stänneg no Perfektioun. Op Grond vun deenen Ziler, déi si sech selwer gesat hunn, kënnen awer hir Projeten an hir Aufgaben nëmme schwéier ze realiséiere sinn. Vun der Tendenz hier, si se mat hiren eegene Leeschtungen ni komplett zefridden. Eng iwwerdriwwe Beschäftegung mat Reegelen, Effizienzfroen, onbedeitenden Eenzelheeten a Prozedurfroe verspäert hinnen d'Iwwersiicht. Doduerch kann et virkommen, datt dat, wourëms et eigenlech geet, aus der Siicht geréit.

## Heefegkeet
D'Heefegkeet vun der Zwanksperséinlechkeetsstéierung an der europäescher Bevëlkerung gëtt op 1 % geschat.
## Differentialdiagnos

## Klassifikatioun am ICD-10
Am ICD-10 steet d'Zwanksperséinlechkeetsstéierung ënner F60.5 als *Anankastesch Perséinlechkeetsstéierung* 
Fir eng positiv Diagnos mussen op d'mannst dräi vun de follgenden Eegenschaften oder Verhalensmustere virleien: 
#Iwwerdriwwe Virsiicht 
#Stänneg obsessiv Beschäftegung mat Detailer, Reegelen, Organiséieren a Plangen
#En iwwerspaante Perfektionismus
#Eng onverhältnesméisseg Konzentratioun op Leeschtung a Verbindung mat enger Vernoléissegung vun tëschemënschleche Bezéiungen
#Eng iwwerméisseg Pedanterie
#Eng betount Tockegkeet a Rigiditéit
#E realitéitsfriemd Insistéieren, datt Anerer sech missten den eegene Virstellunge fügen
#E stännegt Verdränge vun onerwënschte Gedanken oder engem Driff

## Literatur
* Hoffmann, S. O.: *Psychneurosen und Charakterneurosen*, in *Neurosen - Psychosomatische Erkrankungen - Psychotherapie* (= Psychistrie der Gegenwart I), Springer-Verlag, Berlin, Heidelberg, New York, Tokyo, 1986. III *Neurosen mit vorrangigen Zwangphänomenen*, Säiten 45-50.
* Gelder, Michael; Gath, Dennis; Mayou, Richard (Erausg.): *Oxford Textbook of Psychiatry*, Oxford University Press, 1989, Säit 131f. ënner *Obsessive-compulsive personality disorder*.
* Kaplan, Harold I.; Sadock Benjamin J.; Grebb, Jack A.:*Synopsis of Psychiatry*, Williams & Wilkins, Baltimore, Philadelphia, Hong Kong, London, Munich, Sidney, Tokyo, 1994. S. 745f.

## Um Spaweck
*''Seelische Stärungen erkennen, verstehen, verhindern, behandeln''
Naturschutzgebitt Um Bierg

**Um Bierg** ass en Naturschutzgebitt an de Gemenge Beetebuerg a Réiser. Tëscht Beetebuerg a Peppeng, laanscht d'Diddelenger Autobunn um Lieu-dit *Bierg* läit de Bongert *Altenhoven*, wouvun zirka 12 ha zanter dem 3. August 1998 ënner Naturschutz stinn. *Um Bierg* gëllt als de gréisste Bongert vu Lëtzebuerg.

De Bongert Altenhoven, deem säin Ursprong op d'Enn vum 19. Joerhonnert zeréckgeet, huet beim Bau vun der Autobunn méi Hektare missen afferen an ass zanterhier am Besëtz vum Staat. Nodeem sech an de leschte Joerzéngten net ëm d'Fleeg vun de Beem an Neiuplanzunge gekëmmert gouf, ass de Bambestand vereelzt an eng Partie Lächer tëscht de Beem mat der Zäit entstanen. Ufanks der 1990er Joren ass vu verschiddenen Naturschutzorganisatioune vill Aarbecht an de Bongert investéiert ginn, andeems iwwer 500 nei Beem a 70 verschiddenen Zorten ugeplanzt, Beem an Hecke geschnidden a Fleegaarbechten duerchgefouert gi sinn. Mam groussherzoglechem Reglement vum 3. August 1998 sinn eng 12,32 ha als Naturschutzgebitt ausgewise ginn.

Mat sengen iwwer 1.300 zum Deel iwwer 100 Joer alen Uebstbeem ass de Bongert e wichtege Liewensraum. Sou konnten zum Beispill 69 verschidde Vullenaarten nogewise ginn, wouvun der 19 op der Rouder Lëscht vu bedreeten Aarte stinn. De gréissten Deel vum Uebstbambestänn maachen Äppelbeem aus. Donieft kommen ënner anerem Bieren-, Mirabellen-, Prommen- a Kiischtebeem vir.

## Referenzen
* Bongert Altenhoven
Wesseling

D'Stad **Wesseling** grenzt um lénksen Uwänner vum Rhäin südlech un de Kölner Staddeel Godorf. Weider Nopeschstied si Brühl am Westen a Bornheim am Südwesten. D'Stad ass ënnerdeelt an d'Staddeeler Wesseling-Mitte, Keldenich, Berzdorf an Urfeld souwéi d*'Gewerbezonen* Rheinbogen an Eichholz.

Den 1. Januar 1975 gouf Wesseling duerch de § 1 Abs. 1 vum Köln-Gesetz en Deel vun der Stad Köln, mä no enger erfollegräicher Klo den 1. Juli 1976 krut et seng Selbstännegkeet erëm.

Um Terrain vun der Stad leie vill grouss Betriber vun der cheemescher Industrie, wéi zum Beispill d'Degussa an d'Basell (fréier emol *Rheinische Olefinwerke* an *Elenac*) souwéi eng Raffinerie vun der Shell (fréier *DEA und Union Kraftstoff Wesseling*). D'Raffinerie ass iwwer eng Pipeline mat Wilhelmshaven a Rotterdam verbonnen, wou se hire Pëtrol hierkritt.

Wesseling ass iwwer d'Autobunne 555 (Bonn&ndash;Köln) a 553 z'erreechen. Déi mécht d'Verbindung mat den Autobunnen 61 an 1. Mat der Stadtbahn, fréier Köln-Bonner Eisenbahn, kann ee Wesseling vun den Haaptgare vu Köln a Bonn a 35 respektiv 18 Minutten erreechen.

D'Stad bitt e grousse Kulturprogramm a konnt 2004 dem Phönix-Theater eng éischt Kéier eege Raimlechkeeten an der neier Hal RheinForum ubidden. Eng Traditioun ass den Jazz-Festival 'Live im Lessing'. Ausserdeem bitt d'Stad mat hirem grousse Schoulzentrum de Schoulflichtegen an Auszebildenden all Aart vu Schoulbildung un. Zum Schoulzentrum gehéieren e Gymnasium, Real-, Haapt-, Grond- a Beruffsschoul souwéi eng grouss Sportsanlag mat enger Sportsplaz am Fräien an e puer Turnhalen.

Baussent dem Uertsdeel Urfeld bedreift d'Konrad-Adenauer-Stëftung um Schloss Eichholz e Bildungszentrum.

## Um Spaweck
* Website vun der Stad Wesseling
Gaston Glock

De **Gaston Glock**, gebuer den 19. Juli 1929, a gestuerwen de 27. Dezember 2023, war en éisträicheschen Ingenieur an de Grënner vun de GLOCK-Wierker. Am Joer 2005 huet den éisträicheschen Eco-Magasinn *Trend* de Glock op Nummer 43 vun den 100 räichsten Éisträicher gesat.

## Liewen

### Versichte Mord-Attack op de Glock zu Lëtzebuerg
De 27.&nbsp;Juli 1999 huet de Fransous Jacques Pêcheur probéiert, de Glock an enger Déifgarage vun engem Bürosgebai an der Stad Lëtzebuerg mat engem Hummer z'erschloen. Dohannert stouch e fréiere Geschäftspartner vum Glock, de Charles Ewert („Panama-Charly“). 2003 goufen de Pêcheur zu 17&nbsp;Joer Prisong verurteelt, den Ewert zu 20 Joer.

## Um Spaweck
* Geschicht vun de GLOCK-Wierker an hirem Grënner
* De versichte Muerd um Gaston Glock (Forbes)
* D'Netzwierk Glock (WirtschaftsBlatt)
Tityos

De **Tityos** ass an der griichescher Mythologie ee vun de Giganten, Jong vum Zeus an der Elare (deels och vun der Gaia). Säin Numm soll sech vum hebr. *Tith*, wat sou vill heescht wéi "*Schlamm*", "*Bulli*", ofleeden.

Den Zeus wollt d'Elare virun der Jalousie vun senger Fra Hera beschützen an huet se dowéinst am Äerdbuedem verstoppt. Si ass doropshi gestuerwen an den Tityos ass dunn vun der Äerd (*Gaia*) gebuer ginn.

Well e versicht sech un der Leto ze vergoen ass e vun där hire Kanner Apollo an Artemis ëmbruecht an an den Hades verbannt ginn, wou em, un de Buedem gefesselt, vun zwéi Geieren d'Liewer erausgehaakt ginn ass, déi ëmmer erëm nogewuess ass. Enger anerer Versioun no huet d'Hera den Tityos ugestëppelt vir en sou a säi Verdierwen ze dreiwen.

## Kuckt och
* Prometheus

## Um Spaweck
Théodore de Wacquant

Den **Théodore Willibrord de Wacquant**, gebuer den 22. Juli 1815 zu Féiz (um Féizer Schlass), a gestuerwen de 14. Dezember 1896 zu Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Deputéierten an Dokter zu Féiz.

## Studien
Nodeems en am Mäerz 1835 säi Studium am Kolléisch ofgeschloss hat, huet en 2 Joer op der Universitéit vu Léck a vun 1837 un op der Universitéit vu Bréissel studéiert wou en 1839 säin Diplom als Dokter vun der Medezin mat grousser Auszeechnung kritt huet. Nodeem e kuerz Zäit als Dokter zu Monnerech geschafft hat, huet en zu Léck weider studéiert fir Dokter an der Chirurgie ze ginn. Am August 1842 huet en zu Lëtzebuerg säin Doktorat an der Gebuertshëllef bestanen an de 7. Februar 1843 ass en zum Kantonaldokter vun Esch ernannt ginn.

## Liewen
Hien hat vun 1843 bis 1866 eng Dokterpraxis zu Féiz.

Vun 1860 u war e Vizepresident a vun 1864 u bis zu sengem Doud President vun der Ackerbaugesellschaft.

Am Summer 1895 huet e seng gëllen Hochzäit gefeiert.

Hin ass de 14. Dezember 1896 um 7:00 un enger stënterlecher Longekrankheet gestuerwen.

## Politesch Karriär
1848 gouf en an de Gemengerot vu Monnerech gewielt an deem e bis zu sengem Doud bliwwen ass. E war an der Zäit bis 1860 och zweemol Buergermeeschter vu Monnerech.

Vum 17. Oktober 1854 bis de 27. November 1856 a vum 24. Juni 1872 bis zu sengem Doud 1896 war en Deputéierte vum Kanton Esch an der Chamber. Vum 17. Juni 1890 un huet hien de verstuerwenen Emmanuel Servais als President vun der Chamber ersat, wat e bis zu sengem Doud bliwwen ass.

## Gielercher
* Komturkräiz vum Adolphorden
* Komturkräiz vum hollännesche "Löwenorden"
* 

## No him benannt
* Eng Strooss zu Féiz: *rue Théodore de Wacquant* (PLZ: 3899) déi parallel zur  leeft
* Eng Strooss zu Esch-Uelzecht: *rue Théodore de Wacquant* (PLZ: 4345) am Quartier Lalleng, déi vum Boulevard Aloyse Meyer fortgeet an als Sakgaass

## Kuckt och
Temenos

* **Temenos** kann de Jong vum Aristomachos sinn
* Den Temenos war och e Jong vum Pelasgos
* Temenos war och en ofgegrenzte Beräich vun engem Tempel
Joseph-Ernest Buschmann

De **Joseph-Ernest Buschmann**, gebuer den 13. September 1814 am Rollengergronn, a gestuerwen den 19. Februar 1853 zu Gent, war e lëtzebuergesche Schrëftsteller, Drécker an Enseignant.

De Joseph-Ernest Buschmann ass op de Siwebueren op d'Welt komm. Kuerz duerno hu seng Elteren e mat op Antwerpen geholl, wou en och an d'Primärschoul goung. Duerno huet hien am Kolléisch an der Stad Lëtzebuerg an zu Paräis weiderstudéiert, a gouf do mat 18 Joer Lycéesprofesser.

Mat 24 Joer huet hien zu Antwerpen op der Académie des beaux-arts Coursë ginn. Zu Antwerpen huet hien och eng Dréckerei opgemaach an huet sech mat Fotografie a Gravuren ofginn. Hien huet ënner anerem a senger Dréckerei vun 1845 - 1848 de *Moniteur Commercial* erausginn.

Hie war *Membre correspondant* vun der *Académie royale de Belgique* an Auteur vun Theaterstécker, Oden, Balladen a Satiren. Hien huet och ë.&nbsp;a. eng Etüd iwwer de Rubens an aner Artiste geschriwwen, an e Gedicht iwwer de verstuerwene Moler Henri Leys. Och säi Cours iwwer d'Weltgeschicht huet e publizéiert.

De Joseph-Ernest Buschmann ass am Alter vun 39 Joer zu Gent gestuerwen.
## Kuckt och
*Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller
François Laurent

De **François Laurent**, gebuer den 8. Juli 1810 an der Philippsgaass an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 11. Februar 1887 zu Gent, war e belsche Jurist an Historiker mat lëtzebuergesche Wuerzelen.

Hien huet op de staatlechen Universitéite vu Léiwen a vu Léck studéiert. Zu Léck huet e säin zukünftege Schwoer, de Victor Tesch, kennegeléiert. Si haten als Professer den Antoine Ernst, deen 1834 belsche Justizminister gouf an de François Laurent zum *Chef de Bureau* a sengem Ressort ernannt huet. 1836 gouf en op d'Genter Universitéit beruff, wou en Droit dozéiert huet. 1839 oder kuerz duerno huet de Fr. Laurent déi belsch Nationalitéit ugeholl. An den 1840er Joer, wéi en zu Gent Professer war, huet en eng Rëtsch grondleeënd Bicher geschriwwen: E Commentaire an 33 Bänn iwwer de Code Civil, eng Etüd iwwer de Code Napoléon a Wierker iwwer d'Prinzipie vum internationale Recht. Donieft huet hien och politesch-sozial Schrëfte verfaasst, déi zum Deel op Däitsch iwwersat goufen. Zu Gent huet hien en Aarbechter-Spuerveräin, d*'Société Callier* matgegrënnt. Seng Konferenzen iwwer d'Spuere goufen an néng Sproochen iwwersat.

Hie war och als Historiker aktiv an huet eng breetugeluecht Geschicht vun der Mënschheet an 18 Bänn geschriwwen.

Politesch-sozial huet hie sech besonnesch dofir agesat, datt eng allgemeng Schoulflicht ënner staatlecher (an net kierchlecher) Opsiicht sollt bestoen. Hien huet och eng Partie antiklerikal Artikelen hannerlooss.

Zu Gent ass eng Plaz no him genannt, op där laanscht de *Brabantdam* e Monument fir hien opgeriicht gouf. Um Lampertsbierg gouf eng Strooss (Rue Laurent) no him genannt, an an der Stad dréit e Lëtzebuerger Juristenzerkel säin Numm.

## Literatur
* René Link: *François Laurent et le Luxembourg*. Luxembourg: Cercle François Laurent, 1987.
## Um Spaweck
* Méi iwwer säi Liewen op der Websäit vum Cercle François Laurent
Faaschtenzäit

**Faaschtenzäit** bezeechent a verschiddene Reliounen eng Period wärend där besonnesch reliéis Virschrëfte gëllen am Bezuch op Iessen, Drénken, Gebiet, sozialt Engagement, sexuell Aktivitéiten... Sou ass z.&nbsp;B. de Ramadan eng Faaschtenzäit am Islam. Am Juddentum gëtt et méi Faaschtendeeg, dee bedeitendsten ass wuel awer Jom Kippur, den Dag vun der Versöhnung, den héchste Feierdag am jiddesche Kalenner.

Am Lëtzebuerger Sproochgebrauch bezitt sech *Faaschtenzäit* awer meeschtens op déi chrëschtlech Faaschteperiod vu 40 Deeg virun Ouschteren (éischterlech Bousszäit).

## Faaschtenzäit als éischterlech Bousszäit
Dës Virbereedungszäit op d'Ouschterfest fänkt op Äschermëttwoch un an dauert bis Karsamschdeg inklusiv. Dat ergëtt am Ganzen eng Zäitspan vu 46 Deeg, mä well déi 6 Sonndeger déi an dës Zäit falen net als Faaschtendeeg zielen, bleiwen nach 40 Deeg. Sënn an Zweck vun der Faaschtenzäit ass déi ënnerlech Emkéier, d'Sech-Bewosstginn vun der eegener Vergänglechkeet an der Ofhängegkeet vis-à-vis vu Gott; sou soll z.&nbsp;B. probéiert gi sech vun zwanghafte Gewunnechten (vun deenen ee frou wier wann een se lass wier) ze befreien.

## Sonndeger an der Faaschtenzäit
# Buergsonndeg (la. *Invocabit*) mat dem Buergbrennen
# Bounesonndeg, (la. *Reminiscere*)
# Krounesonndeg, (la. *Oculi*)
# Bretzelsonndeg oder Halleffaaschten, (la. *Laetare*), och nach *Rousesonndeg* genannt, dem Dag vun der Gëllener Rous.
# Ellesonndeg, (la. *Judica*)
# Pällemsonndeg, (la. *Palmarum*)

## Um Spaweck
Bongert

E **Bongert** ass eng Plantatioun mat Uebstbeem oder -traisch, déi ugeluecht gëtt, fir Uebst ze zillen.

Den Numm kënnt vun enger Kontraktioun aus *Bam* + *Gaart*.

Eng speziell Zort vu Bongert ass de Päsch.

## Zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg an an der direkter Ëmgéigend sinn déi geleefeg Uebstbeem an de Bongerten Äppel- Bieren-, Quetschen-, Prommen-, Mirabellen-, Réngglotten- oder Kiischtebeem.

An de Bongerte sinn et meeschtens Héichstämm-Uebstbeem. Bei den Äppelbeem sinn et traditionell déi al Zorten, se si méi robust a manner ufälleg fir Krankheeten.

2024 goufen zu Lëtzebuerg 1.472 Tonnen Äppel statistesch erfaasst. Dovu waren 975 Tonnen Ieesäppel.

## Kuckt och
* Wéngert

## Um Spaweck

* Informatiounen iwwert d'Bongerten op der Websäit vun natur&ëmwelt

## Referenzen
Sproochen a Schrëften aus Middle-earth

An der fiktiver Welt *[[Arda]]* vum J. R. R. Tolkien gëtt et eng Partie Sproochen, déi och eng eege Sproochgeschicht hunn. Den Tolkien huet och e puer Schrëften erfonnt, déi d'Vëlker vun Arda solle benotzt hunn.

= Sproochen =

## Elbesproochen

### Entwécklung vun den Elbesproochen

### Quenya

### Sindarin

#### Geschicht

#### Grammatik

## Mënschesproochen

### Andûnäesch

### Westron

### Sprooch vun de Rohirrim

## Aner Sproochen

### Khuzdul (Zwergesch)

### Schwaarz Sprooch

### Entesch

### Orkesch

= Schrëften =

## Cirth

## Tengwar

= Um Spaweck =
* Runen, Tengwar
* Runen an de Wierker vum J.R.R. Tolkien
* Ardalambion
* Quenya 
* Sindarin
* DQL
* Klengt Lexikon vun der Elbesprooch

## Um Spaweck
The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring (Film)

**The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring** ass den éischte vun dräi eepesche Fantasyfilmer vum Filmregisseur Peter Jackson aus dem Joer 2001.

Et ass d'Verfilmung vum éischte Band vum J. R. R. Tolkien sengem Roman *[[The Lord of the Rings]]*.

## Ëm wat geet et am Film?

## Gielercher
### Oscar (2002)
* Oscar - Bescht Musek
* Oscar - Bescht Kamera
* Oscar - Beschte Make-Up
* Oscar - Bescht Visuell Effeten

## Kuckt och
* The Lord of the Rings: The Two Towers (Film) 
* The Lord of the Rings: The Return of the King (Film) 
## Um Spaweck

* Kritik vum Roger Ebert
* Kritik op Filmzentrale
* Fotoe vum Film
Aquitaine

D**'Aquitaine** ass eng fréier franséisch Regioun am Südoste vu Frankräich.

## Um Spaweck

*  Regionale Conseil vun der Aquitaine
*  Schlass vu Roquetaillade
Darwin (Betribssystem)

**Darwin** ass en Unix Open Source Betribssystem vun Apple. En ass Grondlag vum Betribssystem Mac OS X a gouf 2000 fir d'éischt verëffentlecht.

## Kuckt och
* Mac OS X
Beggener Scouten

D**'Beggener Scouten**, offiziell *Groupe Saint-Christophe Beggen* sinn e Scoutsgrupp vun de Lëtzebuerger Guiden a Scouten am Quartier Beggen vun der Stad Lëtzebuerg.

D'Beggener Scouten hunn 2010 ronn 100 Memberen an 200 Éierememberen. Si gi vun zwou Amicallen (cf. hei drënner) ënnerstëtzt.

De Beggener Scoutsgrupp ass Member vun der Entente des sociétés de l'ancienne commune d'Eich.

## Historique
De Grupp *Saint-Christophe Beggen* gouf 1957 vu fréiere Weimeschkiercher Scoute gegrënnt. Deemools war de Grupp Member vum Verband vun de Lëtzebuerger Scouten an d'Membere waren nëmme Jongen a Männer. No der Fusioun am Joer 1994 vun de Lëtzebuerger Scouten a Lëtzebuerger Guiden huet de Grupp säin Numm changéiert an huet vun do un *Beggener Scouten - Lëtzebuerger Guiden a Scouten - Groupe Saint-Christophe Beggen* geheescht.

Zanterhier si Jongen a Meedercher, Männer a Fraen am Veräin zougelooss. Trotzdeem datt déi korrekt Bezeechnung dowéinst haut "Beggener Guiden a Scouten" wier, huet deen Numm sech am Volleksmond ni wierklech duerchgesat, an et gëtt och haut nach ëmmer vun de "Beggener Scoute" geschwat.
## Déi fënnef Truppen
De Grupp *Saint-Christophe Beggen* besteet aus 5 Truppen.
* D**Wëllefcher'', fir Jongen a Meedercher am Alter vun 8 bis 11 Joer.
* D**Av-Ex* fir Jongen a Meedercher am Alter vun 11 bis 14 Joer.
* D*'Cara-Pio*, fir Jugendlecher am Alter vu 14 bis 17 Joer.
* D*'Ra-Ro*, fir Jugendlecher am Alter vu 17 bis 23 Joer.
* D*'23 a méi*, fir jonk Erwuessener vun 23 Joer un.

All Responsabel gëtt assistéiert vu fraiwëllege Cheffen an Assistenten, déi op déi néideg Ausbildung an Erfarung zeréckgräife kënnen. Do donieft huet d'Grupp fräi Mataarbechter. D'Grupp gëtt geleet vu sengem *Grupperot*.

==Aktivitéiten==
De Groupe Saint-Christophe Beggen organiséiert all Joer e Guiden-a Scoutscamp pro Trupp, all Woch eng Guiden-a Scoutsversammlung pro Trupp, aner Guiden- an aner Scoutsaktivitéite wéi [[Rally]]en, Guiden- a Scoutsweekender, [[Buergbrennen]], Duerffest, asw.

Déi meescht Aktivitéite ginn am a ronderëm den [[Home Saint-Christophe]] am [[Centre culturel (Beggen)|Beggener Centre culturel]] ofgehalen.
==Associatiounen déi d'Beggener Scouten ënnerstëtzen==

* *Frënn vun de Beggener Guiden a Scouten*, eng a.s.b.l. déi am Joer [[2002]] gegrënnt gouf. Hir Membere si virun allem fréier Beggener Guiden a Scouten, oder awer Eltere vun de Kanner a Jugendlechen déi Member vum Grupp sinn. D'Memberzuel läit 2010 knapps ënner 100.
* *Beggener Guiden a Scouten'', eng a.s.b.l. déi 2003 am Kader vun der Renovatioun vum Home Saint-Christophe aus rechtlechen Ursaache gegrënnt gouf an dowéinst just 20 Memberen huet.

## Kuckt och
* Home Saint-Christophe
* Lëtzebuerger Guiden a Scouten

## Um Spaweck
* De Site vum Groupe St Christophe vun der LGS - Lëtzebuerger Guiden a Scouten.
* "Porte Ouverte Chantier Home-Saint-Christophe Eecherfeld 15 septembre 2005"