open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
William Faulkner

De **William Cuthbert Faulkner**, gebuer de 25. September 1897 zu New Albany, am Bundesstaat Mississippi, a gestuerwen de 6. Juli 1962 zu Byhalia, a Mississippi; mam richtegen Numm *William Cuthbert Falkner*, war en US-amerikanesche Schrëftsteller.

A sengem villschichtege Wierk thematiséiert hien ë.&nbsp;a. de kulturellen Ënnergang vun den amerikanesche Südstaaten, notamment d'Dekadenz vu fréier respektabele Famillje vun do, an d'Géigesätz tëscht der wäisser a schwaarzer Bevëlkerung. Déi meescht vu senge Romaner a Kuerzgeschichte spillen am fiktiven Yoknapatawpha County, dat e gewësse Glach mat sengem reale Wunnsëtz, dem Lafayette County, huet.

Nieft Romaner a Kuerzgeschichten huet hien och Dréibicher geschriwwen, ë.&nbsp;a. vun de Verfilmunge vum Raymond Chandler sengem *[[The Big Sleep]]* an dem Ernest Hemingway sengem *To Have and Have Not * (bei deenen zwéin huet den Howard Hawks Regie gefouert).

1950 krut hien den Nobelpräis fir Literatur a posthum 1963 (fir *Die Spitzbuben*) de Pulitzer-Präis fir Belletristik 
## Wierker
### Romaner
* Soldiers' Pay (1926)
* Mosquitoes (1927)
* Sartoris (1929)
* The Sound and the Fury (1929)
* As I Lay Dying (1930)
* Sanctuary (1931)
* Light in August (1932)
* Pylon (1935)
* Absalom, Absalom! (1936)
* The Wild Palms/The Old Man oder If I Forget Thee Jerusalem (1939)
* The Hamlet (1940)
* Intruder in the Dust (1948)
* Requiem for a Nun (1951)
* A Fable (1954)
* The Town (1957)
* The Mansion (1960)
* The Reivers (1962)
* Flags in the Dust (1973)

### Erzielungen
* Sherwood Anderson and Other Famous Creoles (1926)
* These 13 (1931)
* The Unvanquished (1938)
* Go Down, Moses (1942)
* Collected Stories (1950)

### Gedichtssammlungen
* The Marble Faun (1924)
* A Green Bough (1933)

## Literatur
* Joseph Blotner: *Faulkner. A Biography.* Zwei Bände. Random House, New York 1974; Jackson 2005, ISBN 1-57806-732-4
* Peter Nicolaisen: *William Faulkner. Mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten.* Rowohlt, Reinbek 1981; 4. A. 2004, ISBN 3-499-50300-X
* Stephen B. Oates: *William Faulkner. Sein Leben, sein Werk.* Diogenes, Zürich 1990; ebd. 1997, ISBN 3-257-22976-3
* Carolyn Porter: *William Faulkner. Lives and Legacies.* Oxford University Press, Oxford 2007, ISBN 978-0-19-531049-8

## Um Spaweck
Tours

**Tours** ass eng Stad an der franséischer Regioun Centre-Val de Loire, am Departement Indre-et-Loire, deem seng *Prefecture* et ass. Hir ronn 135.000 Awunner (2012) (eng 480.000 an der Metropolregioun) liewen op den Uwänner vun der Loire an dem Cher, an der historescher Provënz Touraine, tëscht Orléans (65&nbsp;km am Nordosten) a La Rochelle op der Atlantikküst (120&nbsp;km am Südwesten).

Tëscht 1450 a 1550 haten déi franséische Kinneken do an am Dall ronderëm hir Residenz, wat dem Val de Loire vill Buergen a Schlässer bruecht huet an an der Folleg eng Plaz op der UNESCO-Lëscht vum Weltierwen. Soss ass d'Géigend ëm Tours nach duerch d'Wäibaugebitt Touraine mat dem beschtbekannte Vouvray an en ettlech anere gudden Appelatioune bekannt.

D'Awunner ginn *Tourangeaux/Tourangelles* genannt.

## Fotosalbum vun Tours

Fichier:Loire Indre Tours2 tango7174.jpg| Wilson Bréck iwwer d'Loire
Fichier:Kathedrale Tours.JPG| Kathedral Saint-Gatien
Fichier:Loire Indre Tours1 tango7174.jpg| Stadhaus a Jean Jaurès Plaz 
Fichier:Loire Indre Tours3 tango7174.jpg| Plumereau Plaz
Fichier:Groupe Basilique St Martin1 Dôme et Tour Charlemagne vue de la Place du Château-Neuf.jpg| Basilika Saint Martin an Tuerm Karl Martell
Fichier:Hotel Gouin.JPG| Hotel Goüin (15. Jh.)
Fichier:Loiretal.png| Tours am Loiredall


## Kuckt och
* Vëloscourse Paräis-Tours

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Stad
* Lokalen Tourismusbüro
Guy Béart

De **Guy Béart**, gebuer als *Guy Béhart-Hasson* de 16. Juli 1930 zu Kairo, a gestuerwen de 16. September 2015 zu Garches, war e franséische Chansonsänger a Komponist.

Hie war de Papp vun der Schaupillerin Emmanuelle Béart.

## Filmographie als Komponist
#### Kino
* 1958: *[[L'eau vive]]* - Regie: François Villiers
* 1960: *[[Pierrot la tendresse]]* - Regie: François Villiers
* 1962: *[[La gamberge]]* - Regie: Norbert Carbonnaux
* 1964: *[[Un drôle de caïd]]* - Regie: Jacques Poitrenaud

## Um Spaweck
Malcolm Turnbull

De **Malcolm Bligh Turnbull**, gebuer de 24. Oktober 1954 zu Sydney, ass en australesche Politiker vun der konservativer Liberal Party of Australia. Hie war vum 15. September 2015 bis de 24. August 2108 Premierminister vun Australien.

Virdru war hien, vu September 2013 bis September 2015, Minister fir Telekommunikatioun ënnert dem Premierminister Tony Abbott. Schonns ënnert dem John Howard war hien, bis Dezember 2007. Ëmweltminister. Vu September 2008 bis Dezember 2009 war hien Oppositiounsleader.

De 24. August 2018 huet den Turnbull wéinst parteiinterne Muechtkämpf als Parteichef a Premierminister missen zeréckgetrieden. De Scott Morrison gouf säin Nofollger.

Vu Beruff ass den Turnbull ursprénglech Affekot an Investmentbanker.

## Um Spaweck

* malcolmturnbull.com.au, seng Homepage
Dean Jones

Den **Dean Jones**, gebuer de 25. Januar 1931 zu Decatur am Alabama, a gestuerwen den 1. September 2015 zu Los Angeles a Kalifornien, war en US-amerikanesche Schauspiller.

## Filmographie (Auswiel)

* 1956: *[[Somebody Up There Likes Me]]*
* 1956: *[[The Opposite Sex]]*
* 1957: *[[Ten Thousand Bedrooms]]*
* 1957: *[[Jailhouse Rock]]*
* 1958: *[[Torpedo Run]]*
* 1959: *[[Never So Few]]*
* 1965: *[[That Darn Cat!]]*
* 1966: *[[The Ugly Dachshund]]*
* 1968: *[[Blackbeard's Ghost]]*
* 1968: *[[The Love Bug]]*
* 1972: *[[Snowball Express]]*
* 1974: *[[The Sugarland Express]]*
* 1977: *[[Herbie Goes to Monte Carlo]]*
* 1997: *[[That Darn Cat]]*
* 2009: *[[Mandie and the Secret Tunnel]]*

## Um Spaweck
William Golding

De Sir **William Gerald Golding**, gebuer den 19. September 1911 zu St. Columb Minor, a Cornwall, a gestuerwen den 19. Juni 1993 zu Perranarworthal, och a Cornwall, war e brittesche Schrëftsteller.

Hie krut 1983 den Nobelpräis fir Literatur.

De Golding war vun 1939 bis 1969, wou e genuch vu senge Bicher verdéngt huet, fir dervun ze liewen, Enseignant fir Englesch. Am Zweete Weltkrich war hien Offizéier bei der Marinn.

Säi bekanntst Buch ass *Lord of the Flies*, dat 1954 erauskoum an e Bestseller an den USA an a Groussbritannien gouf. Et erzielt, wéi eng Grupp Kanner op eng Insel sech selwer iwwerlooss sinn, a sech gesellschaftlech organiséieren.

## Wierker

* 1934 *Poems* (Gedichter)
* 1954 *Lord of the Flies* (Roman)
* 1955 *The Inheritors* (Roman)
* 1956 *Pincher Martin* (Roman)
* 1958 *The Brass Butterfly* (Theaterstéck)
* 1959 *Free Fall* (Roman)
* 1964 *The Spire* (Roman)
* 1965 *The Hot Gates* (Essays)
* 1967 *The Pyramid* (Roman)
* 1971 *The Scorpion God* (dräi Novellen)
* 1979 *Darkness Visible* (Roman)
* 1982 *A Moving Target* (Essays)
* 1984 *The Paper Men* (Roman)
* 1985 *An Egyptian Journal* (Reesreportage)
* 1980 *Rites of Passage*
* 1987 *Close Quarters*
* 1989 *Fire down Below*
* 1996 *The Double Tongue* (Roman)

## Literatur
* John Carey: *William Golding: the man who wrote "Lord of the flies"; a life*, London: Faber and Faber, 2009, ISBN 978-0-571-23163-8
* Judy Golding: *The children of lovers: a memoir of William Golding by his daughter*, London: Faber and Faber, 2011, ISBN 978-0-571-27340-9

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vum Auteur 
* Biographie op Nobelprize.org
Nova Delphini 2013

D**'Nova Delphini 2013** (V339 Delphini) ass eng Nova, déi am Summer 2013 am Stärebild Delphinus opgeblénkt ass an de 14. August 2013 vum Koichi Itagaki entdeckt gouf.

De Stär mat enger Entdeckungshellegkeet vu 6,3 mag krut d'Bezeechnung PNVJ20233073+2046041. D'Hellegkeet war an zwéin Deeg op ongeféier 4,3&nbsp;mag geklomm an hat iwwer déi follgend 9 Wochen nees op 11&nbsp;mag ofgeholl.

## Koordinaten
* Rektaszensioun (J2000): 202330,95
* Deklinatioun (J2000): +20°46'05"

## Kuckt och

## Um Spaweck
* CBAT "Transient Object Followup Reports" PNV J20233073+2046041
* 5. Grössenklasse hell - Nova Delphini 2013!
* Bright New Nova In Delphinus — You can See it Tonight With Binoculars
* 4. Grössenklasse hell - Nova Delphini 2013!
* Lichtkurve von Nova Del 2013 (AAVSO)
* Astronomy Picture of the Day
* Beobachtungstipp Eine helle Nova im Delfin
* Spektren vun der Nova Delphini 2013
Bill Murray

De **William James** "**Bill**" **Murray**, gebuer den 21. September 1950 zu Wilmette, am US-Bundesstaat Illinois, ass en US-amerikanescher Schauspiller, Filmregisseur, Komiker a Produzent.

De Murray gouf beim grousse Publikum virun allem an de Filmcoméiden aus den 1980er Jore bekannt, wéi *Ghostbusters, Tootsie* oder *Groundhog Day*. Virdru war hien an den USA als Member vun der Ekipp vun der Televisiounsemissioun *Saturday Night Live* e begrëff. Zënter den 1990er Jore spillt hien och méi dacks an tragikomesche Rollen, wat em gutt Kriticken abruecht huet. No hirer éischter Zesummenaarbecht a *[[Rushmore (Film)|Rushmore]]* ass hien an alle Filmer vum Wes Anderson ze gesinn.

2003 krut hie fir seng Roll an der Sofia Coppola hirem *Lost in Translation* ë.&nbsp;a. e Golden Globe an eng Nominatioun fir en Oscar.

## Filmographie (Auswiel)

* 1976: *Next Stop, Greenwich Village*
* 1977-1980: Saturday Night Live (Comedy-Show, 73 Episoden)
* 1978: *The Rutles: All You Need Is Cash* (Telefilm)
* 1979: *Meatballs*
* 1979: *Mr. Mike's Mondo Video*
* 1980: *Where the Buffalo Roam*
* 1980: *Caddyshack*
* 1980: *Loose Shoes*
* 1981: *Stripes*
* 1982: *[[Tootsie]]*
* 1984: *Ghostbusters*
* 1984: *Nothing Lasts Forever*
* 1984: *The Razor's Edge*
* 1986: *Little Shop of Horrors)*
* 1988: *Scrooged*
* 1989: *Ghostbusters II*
* 1990: *Quick Change*
* 1991: *What About Bob?*
* 1993: *Groundhog Day*
* 1993: *Mad Dog and Glory*
* 1994: *[[Ed Wood (Film)|Ed Wood]]*
* 1996: *Kingpin*
* 1996: *Larger Than Life*
* 1996: *Space Jam*
* 1997: *The Man Who Knew Too Little*
* 1998: *Wild Things*
* 1998: *With Friends Like These…*
* 1998: *[[Rushmore (Film)|Rushmore]]*
* 1999:*Cradle Will Rock*
* 2000: *[[Hamlet (2000)|Hamlet]]*
* 2000: *Charlie's Angels*
* 2001: *Speaking of Sex*
* 2001: *Osmosis Jones*
* 2001: *The Royal Tenenbaums*
* 2003: *[[Lost in Translation]]*
* 2003: *[[Coffee and Cigarettes]]*
* 2004: *[[The Life Aquatic with Steve Zissou]]*
* 2005: *[[Broken Flowers]]*
* 2005: *The Lost City*
* 2007: *Darjeeling Limited*
* 2008: *Get Smart*
* 2008: *City of Ember*
* 2009: *The Limits of Control*
* 2009: *[[Zombieland]]*
* 2009: *Get Low*
* 2009: *[[Fantastic Mr. Fox]]*, Stëmm
* 2010: *Passion Play*
* 2012: *[[Moonrise Kingdom]]*
* 2012: *Hyde Park on Hudson)*
* 2012: *A Glimpse Inside the Mind of Charles Swan III*
* 2014: *[[The Monuments Men]]*
* 2014: *[[The Grand Budapest Hotel]]*
* 2014: *St. Vincent*
* 2014: *Dumb and Dumber To*


## Um Spaweck
Nobelpräis fir Literatur

Den **Nobelpräis fir Literatur** ass eng vun de prestigiéisten Auszeechnungen am Beräich vun der Literatur. De Literaturpräis gëtt zesumme mat deenen anere Kategorie vum Präis, mat Ausnam vum Friddenspräis, all Joer zu Stockholm den 10. Dezember iwwerreecht, dem Doudesdag vum Präisstëfter Alfred Nobel (1833–1896).

sm Optrag vun der 1900 gegrënnter Nobel-Stëftung gëtt en all Joer vun der schweedescher Akademie zu Stockholm verginn an ass zanter 2012 mat aacht Millioune schweedesch Krounen (nom deemolege Wiesselcours ronn 928.000 Euro, am Ament(Dezember 2018) ronn 777.000 Euro) dotéiert.

An de Joren 1914, 1918, 1935, 1940-1943 an 2018 gouf de Präis net verginn. D'Präisser fir d'Joer 1915, 1919, 1925-1927, 1936 an 1949 goufen eréischt am Joer drop verginn. 2018 war dëst wéinst enger Kris an der schweedescher Akademie nees de Fall.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Laureate vum Nobelpräis fir Literatur
Ex Machina (Film)

**Ex Machina** ass e brittesche Film vum Alex Garland aus dem Joer 2015.

## Ëm wat geet et am Film?
De Caleb soll fir eng Firma en héichspezialiséierte weibleche Roboter testen …

## Um Spaweck
* De Film op BFI
* De Film op Out Now
* IMDb
Themisto (Mound)

Den **Themisto** (oder Jupiter XVIII) ass ee vun de klengste bekannte Mounde vum Planéit Jupiter.

## Entdeckung
Den Themisto gouf fir d'éischt den 30. September 1975 vum Astronom Charles Thomas Kowal an der Elizabeth Roemer entdeckt a krut ufanks déi virleefeg Bezeechnung *S/1975 J 1*. Leider konnten net genuch Observatioune gemaach ginn, fir d'Bunndaten exakt ze bestëmmen, sou datt den Himmelskierper nees verluer goung.

Am Joer 2000 haten d'Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Yanga R. Fernández an Eugene (Gene) A. Magnier gemengt, si hätten en neie Jupitermound entdeckt. Den Objet krut d'Bezeechnung *S/2000 J 1*. Et huet sech awer séier erausgestallt, datt et dee Mound war, deen 1975 entdeckt gi war.

Am Joer 2002 gouf de Mound offiziell no der Nereide Themisto, enger Frëndin vum Zeus (lat. Jupiter) aus der Griichesch Mythologie, genannt.

## Bunndaten
Den Themisto kreest op enger exzentrescher Bunn op enger mëttlerer Distanz vu 7.507.000&nbsp;km a ronn 130 Deeg ëm de Jupiter. D'Bunn huet eng Exzentrizitéit vun 0,2420 an steet mat 43,3° staark schréi zum lokale Laplace-Plang.

D'Bunn vum Themisto ass ongewéinlech, well si sech tëscht de Galiléiesche Mounden an de Mounde vun der Himalia-Grupp beweegt.

## Physikalesch Daten
Den Themisto huet en Duerchmiesser vun an der Moyenne nëmmen 8&nbsp;km. Seng Dicht gëtt op 2,6 g/cm³ geschat. Seng Uewerfläch ass däischter. D'Albedo ass 0,04, d.&nbsp;h., nëmme 4 % vum agestraalte Sonneliicht gi reflektéiert.

Mat enger visueller Hellegkeet vun 21m ass de Mound liichtschwaach.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* MPEC 2000-Y16: ''S/1975 J 1 = S/2000 J 1, S/1999 J 1'' 19. Dezember 2000 (Bunnelementer an Ephemeriden)
Alex Garland

Den **Alex Garland**, gebuer als *Alexander Medawar Garland* am Joer 1970 zu London, ass en engleschen Auteur, Dréibuchauteur a Filmregisseur.

## De Garland als Auteur
#### Romaner
* 1996: *[[The Beach]]*
* 1998: *[[The Tesseract]]*
* 2004: *[[The Coma]]*
## Filmographie
#### als Regisseur
* 2015: *[[Ex Machina (Film)|Ex Machina]]*. Haaptacteuren: Domhnall Gleeson, Alicia Vikander
* 2018: *[[Annihilation]]*. Haaptacteuren: Natalie Portman, Benedict Wong, Jennifer Jason Leigh
* 2022: *[[Men]]*. Haaptacteuren: Jessie Buckley, Rory Kinnear, Paapa Essiedu
* 2024: *[[Civil War (Film 2024)|Civil War]]*. Haaptacteuren: Kirsten Dunst, Wagner Moura, Cailee Spaeny
* 2025: *[[Warfare]]* - Regie zesumme mam Ray Mendoza . Haaptacteuren: Joseph Quinn, D'Pharaoh Woon-A-Tai, Cosmo Jarvis

#### als Dréibuchauteur
* 2002: *[[28 Days Later]]* - Regie: Danny Boyle - Haaptacteuren: Cillian Murphy, Naomie Harris
* 2005: *[[Sunshine (Film)|Sunshine]]* - Regie: Danny Boyle - Haaptacteuren: Cillian Murphy, Michelle Yeoh
* 2010: *[[Never Let Me Go]]* - Regie: Mark Romanek - Haaptacteuren: Carey Mulligan, Charlotte Rampling
* 2012: *[[Dredd]]* - Regie: Pete Travis - Haaptacteuren: Karl Urban, Rachel Wood
* 2015: *Ex Machina*

## Um Spaweck
X-Plane

**X-Plane** ass e Fluchsimulator vum US-Amerikaner *Austin Meyer*, dee sech virun allem duerch en héije Realitéitsgrad bewäert a souwuel ënner Microsoft Windows wéi och ënner Mac OS X a Linux leeft. Außerdeem gëtt et Versiounen, déi op den Android- an iOSplattforme lafen.
Carpo (Mound)

De **Carpo** (oder Jupiter XLVI) ass ee vun de klenge Mounde vum Planéit Jupiter.

## Entdeckung
Hie gouf den 9. Februar 2003 vun den Astronome vun der Universitéit vun Hawaii entdeckt a krut d'Bezeechnung **S/2003 J 20**. Säin offiziellen Numm *Carpo* krut de Mound den 30. Mäerz 2005 vun der IAU (no der Hore Carpo).

## Bunndaten
De Carpo kreest a 456 Deeg, 2 Stonnen a 24 Minutten op enger mëttlerer Distanz vu 16.989.000&nbsp;km ëm de Jupiter D'Bunn huet eng grouss Exzentrizitéit vun 0,4297. De Carpo ass dee baussenzegste prograden (rechtleefege) Jupitermound, d.&nbsp;h. dee baussenzegste Jupitermound, deen d'selwecht wéi de Jupiter an derselwecher Richtung leeft.

Wéi den Themisto schéngt de Carpo zu kenger Grupp mat änlech Bunneegenschaften ze gehéieren, . Seng aktuell Bunnschréi vun ongeféier 51,4° géigeniwwer der Ekliptik läit iwwer dem Minimalwäert vum Kozai-Effet, genannt nom Yoshihide Kozai deen dee Phenomeen 1962 entdeckt hat. Deen Effet bewierkt e periodesche Wiessel tëscht der Exzentrizitéit an der Inklinatioun. Wann d'Inklinatioun grouss genuch ass, da kann d'Exzentrizitéit nees sou grouss ginn, datt den Himmelskierper op senger Periapsis (engsten Ofstand vum Jupiter) an d'Géigend vun de grousse galiléiesche Mounden (Io, Europa, Ganymed a Kallisto) erukënnt. Dat kéint dozou féieren, datt de Carpo irgendwa mat engem vun de grousse Mounde kollidéiert oder duerch deenen hir gravitativ Kraaft aus dem Jupitersystem geschleidert gëtt.

## Physikalesch Daten
De Carpo huet en Duerchmiesser vu ronn 3&nbsp;km. Seng Dicht gëtt op 2,6 g/cm³ geschat, wann en haaptsächlech aus Silikatgestengs opgebaut sollt sinn. Hien huet eng ganz däischter Uewerfläch mat enger Albedo vun 0,04, d.&nbsp;h., nëmme 4 % vum agestraalte Sonneliicht gi reflektéiert. Seng visuell Hellegkeet ass 23,0m.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* MPEC 2003-G67: ''S/2003 J 20'' 14. Abrëll 2003 (Entdeckung)
* MPEC 2004-E39: ''S/2003 J 20'' 13. Mäerz 2004 (Zeréckentdeckung)
Westdäitschland

De Begrëff **Westdäitschland** ass meeschtens politesch gemengt a bezeechent dann de westlechen Deel vun Däitschland (d'Bundesrepublik Däitschland), dee bis 1990 politesch an ideologesch vum ëstlechen Deel (déi Däitsch Demokratesch Republik; DDR) getrennt war. Geographesch gëtt de Begrëff manner gebraucht an ass och méi schwéier ofzegrenzen.

De Begrëff *Westdäitschland* gouf politesch zënter 1945 gebraucht, fir déi dräi *Westzonen* ze bezeechnen, deemno déi US-amerikanesch, déi brittesch an déi franséisch Besatzungszonen, respektiv, wéi déi 1949 gegrënnt gouf, d'Bundesrepublik Däitschland.

Dës huet sech virun 1990 zesummegesat aus de Bundeslänner Schleswig-Holstein, Hamburg, Bremen an Niedersachsen, Nordrhein-Westfalen, Hessen, Rheinland-Pfalz, dem Saarland (no sengem Bäitrëtt 1957), Baden-Württemberg a Bayern. Baden, Württemberg-Baden a Württemberg-Hohenzollern haten 1952 zu Baden-Württemberg fusionéiert. 1990 sinn d'Länner aus der DDR duerch den Däitschen Eenegungstraité der Bundesrepublik bäigetrueden, an d'DDR gouf opgeléist.

Zënterhir gouf dacks, besonnesch an engem sozio-ekonomesche Kontext, vum virege Westdäitschland als den "ale" Bundeslänner geschwat, wann et drëm goung, Ënnerscheeder zu deenen aus der fréierer DDR ("den neie Bundeslänner") ze definéieren; mä dëse Gebrauch ass, 25 Joer no der Erëmvereenegung, lues a lues am Verschwannen.
(832) Karin

Den **(832) Karin** ass en Asteroid vun der Haaptceinture. Den Asteroid gouf den 20. September 1916 vum däitschen Astronom Max Wolf zu Heidelberg entdeckt.

Den Asteroid ass no der Karin Månsdotter, der Fra vum Kinnek Erik XIV vu Schweden genannt.

Et ass de wichtegste Member aus der Karin-Grupp déi no him genannt ass an déi eng jonk Asteroidegrupp ass. Et gëtt ugeholl datt se bei enger Kollisioun virun nëmme 5,8 Millioune Joer entstanen ass..

Den (832) Karin ass en Asteroid vum Typ S mat engem Duerchmiesser vun ongeféier 19&nbsp;km..

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
## Um Spaweck
*  Entdeckungsëmstänn: Numbered Minor Planets
*  Orbitdiagramm
Däitsche Bundestag

Den **Däitsche Bundestag** ass d'Parlament an domat dat legislatiivt Organ vun der Bundesrepublik Däitschland. En huet säit Siège am Reichstagsgebai zu Berlin. Et ass am Politesche System vun Däitschland dat eenzegt konstitutionellt Organ, dat um federale Niveau direkt vum Vollek gewielt gëtt. Virun der Walrechtsreform vun 2023, waren der op d'mannst 598 Deputéierten vertrueden, duerch d'Walrechtsreform goufen d'Sëtz op 630 festgeluecht. Op Däitsch ginn d'Deputéiert *Mitglied des Deutschen Bundestages* (MdB) genannt. An der 21. Sessioun, déi am Februar 2025 gewielt gouf, sinn et 630 Deputéiert.

Den Däitsche Bundestag gëtt grondsätzlech op véier Joer gewielt. D'Deputéiert kënne sech a Fraktiounen oder Gruppen zesummendoen, a kënnen doduerch e spezifesche Status bei der Organisatioun an de Prozedure kréien. D'Presidentin vum Bundestag ass zënter 2025 d'Julia Klöckner (CDU).

D'Haaptfunktioun vum Bundestag ass et, Gesetzer um Niveau vum *Bund* ze stëmmen. E kann och deelweis d'Verfassung (*Grundgesetz* genannt) änneren. Dobäi muss dacks de Bundesrat och mat stëmmen, fir datt d'Gesetz a Kraaft triede kann (de Bundesrat vertrëtt d'Bundeslänner an ass eng Zort zweet Chamber.

De Bundestag approuvéiert weiderhin international Traitéen an de Projet vum Staatsbudget (*Bundeshaushaltsplan*). Ausserdeem wielt en, mat absolutter Majoritéit, de Regierungschef (de Bundeskanzler) a wierkt mat bei der Wal vum Staatschef, dem (Bundespresident), de Bundesriichter an anere wichtegen Organer vum *Bundes*niveau.
 
De Bundestag huet déi parlamentaresch Kontroll iwwer d'Bundesregierung, d'Exekutiv, a kontrolléiert och den Asaz vun der Arméi, der *[[Bundeswehr]]*.

Den éischte Bundestag koum de 7. September 1949 zesummen, kuerz no der Grënnung vun der Bundesrepublik Däitschland. En hat ursprénglech säi Sëtz zu Bonn, der Haaptstad vu Westdäitschland. No der Erëmvereenegung, 1990, huet de Bundestag an enger Sessioun vum 20. Juni 1991 ofgestëmmt, datt säi Sëtz op Berlin verluecht sollt ginn (zesumme mat ville Ministèren). Dëst geschouch am Summer 1999.

## Aktuell Sëtzverdeelung

## Um Spaweck
Megaclite (Mound)

De **Megaclite** (oder Jupiter XIX) ass ee vun de klenge baussenzege Mounde vum Planéit Jupiter.

## Entdeckung
De Megaclite gouf de 25. November 2000 vun Astronome vun der Universitéit vun Hawaii entdeckt. Seng Bezeechnung war am Ufank S/2000 J 8.

De Mound gouf no der Megaclite, enger Frëndin vum Zeus aus der griichescher Mythologie genannt.

## Bunndaten
De Megaclite kreest a 752 Deeg an 19 Stonnen op enger mëttlerer Distanz vun 23.806.000&nbsp;km ëm de Jupiter. D'Bunn huet eng Exzentrizitéit vun 0,421. Mat enger Schréi vun 152,8° ass seng Bunn retrograd, dat heescht, de Mound beweegt sech géint d'Rotatiounsrichtung vum Jupiter ëm de Planéit.

Wéinst senge Bunneegenschafte gëtt de Megaclite zu der Pasiphae-Grupp, genannt nom Jupitermound Pasiphae, gerechent.

## Physikalesch Daten
De Megaclite huet en Duerchmiesser vun zirka 5&nbsp;km. Seng Dicht gëtt op 2,6 g/cm³ geschat. Hie besteet warscheinlech haaptsächlech aus Silikatgestengs.
De Megaclite huet eng ganz däischter Uewerfläch an eng Albedo vun 0,04, d.&nbsp;h., nëmme 4 % vum agestraalte Sonneliicht gi reflektéiert. Seng Visuell Magnitude ass 21,7m.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* MPEC 2001-A29: ''S/2000 J 7, S/2000 J 8, S/2000 J 9, S/2000 J 10, S/2000 J 11'' 5. Januar 2001 (Entdeckung)
* MPEC 2001-T59: ''S/2000 J 8, S/2000 J 9, S/2000 J 10'' 15. Oktober 2001 (Zeréckentdeckung)
(10) Hygiea

Den **(10) Hygiea** (fréier **(10) Hygieia**) gouf no der Hygieia, der Duechter vum Heelgott Asklepios aus der griichescher Mythologie, genannt. Den Asteroid gouf vum Annibale de Gasparis den 12. Abrëll 1849 zu Neapel, Italien entdeckt. Mat engem mëttleren Duerchmiesser vu 409&nbsp;Kilometer ass den Hygiea deen drëttgréisste bekannten Asteroid an der Haaptceinture. Spektroskopesch Ënnersich hunn erginn, datt déi cheemesch Zesummesetzung vum Hygiea opfälleg där vun de kuelestoffhaltege Meteoritte Warrenton an Ornans gläicht. Méiglecherweis ass den Hygiea den Urspronkskierper vun dëse Meteoritten.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck

*  Shape model deduced from lightcurve
* A simulation of the orbit of Hygiea
* JPL Datebank: (10) Hygiea
(477) Italia

Den **(477) Italia** ass en Asteroid vun der Haaptceinture. Den Asteroid gouf den 23. August 1901 vum italieeneschen Astronom Luigi Carnera zu Heidelberg entdeckt.

Mam Numm vum Asteroid wollt den Entdecker u säin Heemechtsland Italien erënneren.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
* JPL Small-Body Database Browser on 477 Italia
Jean-Félix Adolphe Gambart

De **Jean-Félix Adolphe Gambart**, gebuer den 12. Mee 1800 zu Sète, a gestuerwen den 23. Juli 1836 zu Paräis, war e franséischen Astronom.

De Gambart gouf als Jong vun engem Kapitän gebuer. Schonn a jonke Jore gouf seng Intelligenz vum Alexis Bouvard erkannt, deen hien iwwerzeegt hat, sech mat der Astronomie ofzeginn. 1819 goung hien op den Observatoire vu Marseille a gouf am Joer 1822 Direkter vum Observatoire.

Wärend senger Lafbunn hat hie vill Observatioune vun de Jupitermounde gemaach an hat am Ganzen 13&nbsp;Koméiten entdeckt. Am Joer 1832 hat hien den Duerchgank vum Merkur virun der Sonn observéiert an hat bemierkt, datt de Planéit deforméiert virkoum, wéi hien de Sonnerand erreecht hat.

Den Gambart huet ënner Tuberkulos gelidden an ass 1836 u Cholera gestuerwen.

## Éierungen
De Krater Gambart um Äerdmound gouf no him genannt. Ausserdeem krut hien eng Medail vun der Royal Astronomical Society fir seng Berechnung vun enger Koméitenëmlafbunn.

## Um Spaweck
* Publikatioun vum J. Gambart am Astrophysics Data System
*  N. N.: ''Biographical notice of M. Gambart.'' Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 4 (1837), p.&nbsp;41. (Noruff)

## Kuckt och
(3908) Nyx

Den **(3908) Nyx** ass en Asteroid vum Typ Amor. Hie gouf de 6. August 1980 vum Hans-Emil Schuster um La-Silla-Observatoire entdeckt.

Den Asteroid ass no der griichescher Gëttin Nyx genannt – geneesou wéi de Plutomound Nix.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
(2024) McLaughlin

Den **(2024) McLaughlin** ass en Asteroid aus der Asteroidenceinture deen den 23. Oktober 1952 mam Indiana Asteroid Programm vum Goethe Link-Observatoire zu Brooklyn am Indiana, entdeckt gouf.

E gouf nom amerikaneschen Astronom Dean Benjamin McLaughlin genannt.

## Um Spaweck
* Den (2024) McLaughlin op Webcite
(2045) Peking

Den **(2045) Peking** ass en Asteroid vun der Haaptceinture. Hie gouf den 8. Oktober 1964 um Purple-Mountain-Observatoire zu Nanjing entdeckt.

Den Numm vum Asteroid ass vun der chineesescher Haaptstad Peking ofgeleet.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
## Um Spaweck
* (2045) Peking (1964 TB1) w bazie ''JPL''
* Diagram orbity (2045) Peking (1964 TB1)
Gambart (Moundkrater)

De **Gambart** ass en Aschlagkrater op der westlecher viischter Äerdmoundsäit op der Fläch vum Sinus Aestuum, südëstlech vum Copernicus.
De Kraterrand ass e bëssi onreegelméisseg an de Kraterzentrum ass mat Lava gefëllt.

## [[Niewekrater]]en

De Krater gouf 1935 offiziell vun der IAU nom franséischen Astronom Jean-Félix Adolphe Gambart genannt.

## Um Spaweck
* Gambart op The-Moon Wiki
* De Krater Gambart (ënne riets) an Ëmgéigend
Itqiy (Meteorit)

Den **Itqiy** ass e Meteorit deen am Joer 1990 am Dall vum Seguia el-Hamra an der Westsahara erofgefall ass. Déi ganz Mass huet 4,72&nbsp;kg a verdeelt sech op zwee Brochstécker vun 0,41&nbsp;kg an 4,31&nbsp;kg. Hien ass als Enstatit-Chondrit EH7-an klassifizéiert a gehéiert sou zu enger extreem rarer Ënnerklass vun nëmmen 2(!) Meteoritte weltwäit.

Als Enstatit-Chondrit muss den Itqiy ënner reduzéierenden, d.&nbsp;h. sauerstoffaarmen an héichmetamorphe Bedéngungen entstane sinn. Hien huet en héije Metallgehalt (~22 % vol.).

Trotz dëser a weideren Änlechkeete gëtt et och Diskrepanzen zu den Enstatit-Chondritten. D'Zesummesetzung an d'Textur hunn Änlechkeete mat de Lodranitten. Dat deit drop hin, datt den Itqiy vun engem anere Mammekierper wéi déi aner Enstatitte staamt.

## Kuckt och

* Meteorittelëscht
* Zaklodzie (Meteorit)
Dawid Fjodorowitsch Oistrach

Den **Dawid Fjodorowitsch Oistrach ** (Russesch: Давид Фёдорович Ойстрах), gebuer de  zu Odessa a gestuerwen de 24. Oktober 1974 zu Amsterdam, war e sowjetescher-ukrainesche  Violonist

Hie war ee vun de bekanntste klassescher Museker aus der Sowjetunioun. Seng international Carrière goung un, wéi en 1937 de Concours Musical Reine Elisabeth zu Bréissel gewonnen hat. Hien ass, nom Zweete Weltkrich, reegelméisseg am Westen opgetrueden, an huet doriwwer eraus an der Sowjetunioun iwwer 100 Concerte ginn an ausserdeem um Tschaikowski-Conservatoire zu Moskau enseignéiert.

1969 huet hien zuBerlin mam Mstislaw Rostropowitsch a mam Swjatoslaw Richter d'Tripelkonzert vum Ludwig van Beethoven ënnert der Leedung vum Herbert von Karajan opgeholl. Hie war de Solist bei de Premièrë vu munnechem Concert fir Gei, ë.&nbsp;a. vum Aram Chatschaturjan, Nikolai Mjaskowski an dem Dmitri Schostakowitsch. Ausserdeem huet hien als Spezialist fir d'Violoinconcerte vum Sibelius, Tschaikowski a Prokofjew gegollt. Dernieft war hien e gefrote Kammermuseker.

## Literatur
* Dirk Nabering: *David und Igor Oistrach*, (Berlin, Rembrandt Verlag, 1968)
* Evelyn Richter: *David Oistrach. Ein Arbeitsporträt.* (Henschel-Verlag, Berlin 1973) Fotografien von Evelyn Richter mit einem Essay von Ernst Krause
* Ingeborg Stiehler: *David Oistrach: Begegnungen* (Edition Peters, Leipzig 1989)
* Tully Potter: *David Oistrach*, CD-Booklet, 1997, Edition Testament, England

## Um Spaweck

* Site iwwer den Dawid Oistrach
Toluca-Meteorit

Den **Toluca-Meteorit** gouf am Joer 1776 vu spuenesche Konquistadoren am Toluca-Dall (Jiquipilco, Mexiko) entdeckt.

D'Metall vum Eisemeteorit gouf vun den Indioen déi do liewe schonn zanter Joerhonnerte fir d'Hierstellung vu Geschier benotzt. Op dem wäite Streefeld si bis elo ettlech dausend Brochstécker, mat engem totale Gewiicht vun 2,5 Tonnen agesammelt ginn. De Meteorit huet däitlech Widmanstätten-Strukturen an huet dacks grouss Aschlëss vum Mineral Troilit.

Den Toluca-Meteorit staamt aus der Asteroidenceinture a gëtt als graffen Oktaedrit vun der Grupp IA klassifizéiert.

Cheemesch Zesummesetzung: 91 % Eisen; 8,1 % Néckel

## Mineralfondplazen
An de stengegen Deeler vum Toluca-Meteorit konnte bis elo (Stand: 2013) am Ganze 17 Mineraler respektiv hir Varietéiten entdeckt ginn, wéi ënner anerem Alabandin, Chromit, Cohenit, Daubréelith, Olivin an Taenit. Fir déi béid Mineraler Haxonit a Kosmochlor gëllt de Meteorit och als Typlokalitéit.

## Kuckt och

* Meteorittelëscht

## Um Spaweck

* Meteorit Toluca am Katalog vun der wëssenschaftlecher Sammlung vun der Humboldt-Universitéit zu Berlin
* Meteorit Toluca
L'Aigle (Meteorit)

De **L'Aigle** ass e Meteorit, deen de 26. Abrëll 1803 zu L'Aigle a Frankräich als Steereen, also a Brochstécker erofgefall ass. Hien ass als L6-Chondrit klassifizéiert. Seng Mass, ermëttelt aus der Zomm vun den 2.000 bis 3.000 séchergestallten Eenzelstécker, gëtt mat op d'mannst 37&nbsp;kg uginn.

De L'Aigle spillt eng wichteg Roll an der Geschicht vun der Meteorittefuerschung. De Jean-Baptiste Biot vun der Académie française hat e Bericht iwwer de Fall gemaach; de Stee gouf zousätzlech vum Cheemiker Edward Charles Howard souwéi vun de Fuerscher Louis Jacques Thénard a Louis-Nicolas Vauquelin ënnersicht. Bis dohi war d'Theorie, datt Meteoritten extraterrestresch wiere vun de meeschte Wëssenschaftler, besonnesch vun der Académie française, ofgeleent ginn. Eréischt mat enger 1794 vum Ernst F. F. Chladni publizéierter wëssenschaftlecher Ohandlung iwwer Feierkugelen a Meteoren huet sech d'Thes vun enger ausserierdescher Ofstaamung vun de Meteoritten duerchgesat.

## Kuckt och

* Meteorittelëscht

## Um Spaweck
* Wiener Zeitung: ''Wie das „Schlagen von Trommeln“ – Virun 200 Joer sinn Dausende Meteoritte op L'Aigle gefall'', 1. Mäerz 2005
* Matthieu Gounelle/Muséum national d'histoire naturelle: ''The meteorite fall of L'Aigle and the Biot report: exploring the cradle of meteoritics'' (PDF; 5,0&nbsp;MB)
Isabelle Oberweis

D**'Isabelle Oberweis**, gebuer den 28. September 1925 um Grondhaff bei Iechternach, a gestuerwen de 4. November 1992 zu Noordwijk bei Amsterdam, war eng Lëtzebuerger Schrëftstellerin.

Si huet Essaien an Erzielungen op Franséisch a Gedichter op Däitsch an der Zäitschrëft *Arts et Lettres* an an der Warte publizéiert.

2014 gouf hire Literaturarchiv am Nationale Literaturzentrum zu Miersch deponéiert.

## Studien a Karriär
No der Première am Meedercheslycée (haut Lycée Robert-Schuman) um Lampertsbierg huet d'Isabelle Oberweis franséisch Literatur op den Universitéiten zu Stroossbuerg an Amsterdam studéiert. Duerno huet si Franséisch an Däitschland an Holland enseignéiert, am Joer 1966 och fir e puer Méint am Pensionat Sainte-Sophie (haut École privée Notre-Dame Sainte-Sophie) zu Lëtzebuerg. Duerno huet si Coursen op der Universitéit zu Amsterdam an der franséischer Literatur ginn.

## Hir Archiver
E puer Joer virun hirem Doud hat d'Isabelle Oberweis hir Archiver an engem Container zu Haarlem deponéiert, wat an den hollännesche Stied, wou d'Wunnengen dacks kleng sinn, net ongewinnt ass. Wéi nom Doud vun der Locatairin kee Familljemember konnt fonnt ginn, gouf de Container eidel gemaach. De Proprietär huet awer sengem Neveu, dem 14 Joer ale Michael Kramer, erlaabt, d'Archiver - dorënner Manuskripter, eng Partitur vun der Lou Koster, privat Bréiwer an e Fotoalbum vun engem Openthalt am Joer 1958 zu Perugia - mat heem ze huelen. 2012 huet eng Sich um Internet op d'Online-Versioun vum Luxemburger Autorenlexikon gefouert, an deem et en Artikel iwwer d'Isabelle Oberweis gëtt. De Michael Kramer huet doropshin den Nationale Literaturzentrum zu Miersch kontaktéiert. 2014 huet seng Famill d'Archiver zu Miersch deponéiert.

## Literatur
* Schmit, S., 2015. *Zoom auf das Luxemburger Literaturarchiv. Nach Amsterdam und zurück. Der neu entdeckte Nachlass von Isabelle Oberweis.* Die Warte - Perspectives 25|2482 vum 24. Septeber 2015, S. 2-3.
* Wilhelm, F. *Oberweis, Isabelle*. In: G. Goetzinger & C. D. Conter, Dictionnaire des auteurs luxembourgeois, p.&nbsp;465-466. http://www.autorenlexikon.lu/page/author/334/3348/FRE/index.html

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller
(311) Claudia

Den **(311) Claudia** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture. Hie gouf den 11. Juni 1891 vum Auguste Charlois um Observatoire vun Nice entdeckt.

Den Asteroid Claudia beweegt sech op enger Distanz vun 2,8726 (Perihel) bis 2,9205 (Aphel) AE a 4,9297 Joer ëm d'Sonn. D'Bunn steet 3,2250° schréi zur Ekliptik, d'Bunnexzentrizitéit ass 0,0083.

Hien huet en Duerchmiesser vu 24 Kilometer an huet eng ganz hell Uewerfläch mat enger Albedo vun 0,338. A ronn 7 Stonnen an 32 Minutte rotéiert hien ëm seng eegen Achs.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
(158) Koronis

De **(158) Koronis** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture.Hie gouf de 4. Januar 1876 vum russeschen Astronom Viktor Knorre entdeckt.

Den Asteroid ass genannt no der Koronis, enger Heldin aus der griichescher Mythologie.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
(447) Valentine

Den **(447) Valentine** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture.

E gouf de 27. Oktober 1899 vun den däitschen Astronome Max Wolf an Arnold Schwassmann zu Heidelberg entdeckt.

Den Asteroid krut den Numm vun der Duechter vum generéise Barong Albert von Rothschild.
 
## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
* Haaptasteroidenceinture

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank: (447) Valentine
* AstDyS -Astronomesch Date vum (447) Valentine
(11) Parthenope

Den **(11) Parthenope** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture.

Hie gouf den 11. Mee 1850 vum Annibale de Gasparis als 11. Asteroid entdeckt. 
Den Himmelskierper gouf no der Parthenope, enger Sireen aus der griichescher Mythologie genannt.

Den Asteroid Parthenope beweegt sech op enger Distanz vun 2,2103 (Perihel) bis 2,6949 (Aphel) AE, an 3,8411 Joer ëm d'Sonn. D'Bunn steet 4,6223° schréi zu der Ekliptik, d'Bunnexzentrizitéit ass 0,1.

De Parthenope huet en Duerchmiesser vun 162 Kilometer an eng relativ hell, silikatesch Uewerfläch mat enger Albedo vun 0,18.
Wärend der Oppositioun erreecht de Parthenope eng Hellegkeet vun 8,9 mag. Hie gehéiert domat zu den hellsten Asteroiden um Himmel. Fir hien ze fannen, brauch een allerdéngs en Teleskop oder eng liichtstaark Spektiv.

## Aspekter

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
## Um Spaweck
* JPL Datebank: (11) Parthenope
Bestgensmillen

D**'Bestgensmillen** ass eng fréier Millen, déi an der Millestrooss, dem CR168, zu Schëffleng läit, net wäit vun der Uelzecht an dem Naturschutzgebitt Brill.

## Geschicht
D'Mille gouf warscheinlech ëm 1803 vum Nicolas Olinger (aner Quelle soe Jakob Olinger-Ehlinger) gebaut a gouf virun allem als Karmille benotzt. Se hat zwéi Muelgäng a gouf duerch e Waasserrad ugedriwwen. Géint Enn vum 19. Joerhonnert gouf se duerch e Feier deelweis zerstéiert, tëscht 1890 an 1900 awer nees opgebaut an och vergréissert.

Vun 1947 u gouf d'Millen nëmmen nach als Lager fir Dünger a Fudder benotzt. 1985 hunn d'Proprietaire vun der Millen, d'Gesëschter Bestgen decidéiert, dem Staat d'Millen ze schenke fir s'als Baumonument z'erhalen.

De Staat huet d'Gebai vun den Architekten Hermann & Valentiny renovéiere gelooss woubäi den alen Deel a senger ursprénglecher Struktur erhale bliwwen ass. Déi al Maschinne si funktiounsfäeg bliwwen oder gemaach ginn.

Et gouf am Ufank e sozialpedagogeschen Zentrum fir Jugendlecher dran ageriicht. Spéider hat de Beschäftegungsreseau Objectif Plein Emploi bis Mëtt 2013 do säi Sëtz. E Restaurant an eng Brasserie waren, respektiv sinn nach an der Millen installéiert. E Sall ka bei der Gemeng fir verschidden Aktivitéite gelount ginn. De Schachclub vu Schëffleng huet säi Sëtz an der Millen.

Den 9. Februar 2018 gouf d'Bestgensmillen op den Zousazinventaire vun de klasséierte Monumenter agedroen.

Ongeféier sou laang steet d'Gebai eidel. Am Januar 2022 goufen d'Gemeng Schëffleng an den Educatiounsministère sech eens, e sougenannten *Centre socio-thérapeutique* (CST) fir Kanner tëscht 3 an 12 Joer dran anzeriichten, dee vun der *Telos Education* geréiert soll ginn. Dofir soll d'Gebai fir eng 7 bis 8 Milliounen Euro ëmgebaut an ugepasst ginn.

## Literatur
* Jean-Claude Schumacher: *Monuments historiques de l'industrie luxembourgeoise - Denkmäler Luxemburger Industriekulltur*, Service des sites et monuments nationaux, 1997, 143 S., ISBN 2-919883-00-3 (D'Bestgens Millen: S. 51)

## Kuckt och
* Millen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* D'Millen op industrie.lu
Antoine Wehenkel (Homonymie)

Et gëtt verschidde Persounen déi **Antoine Wehenkel** heeschen:
* Antoine Wehenkel (1907-1992), lëtzebuergeschen Ingenieur a Politiker
* Antoine Wehenkel (1934), lëtzebuergeschen Ingenieur an Auteur
NOTAR

**NOTAR** (**No** **ta**il **r**otor, Lëtzebuergesch: **Keen Heckrotor**), ass e System dee vun der Firma McDonnell Douglas entwéckelt gouf a fir den Dréimomentausgläich bei Helikopteren ouni déi typesch Heckrotor-Konfiguratioun gebraucht gëtt.

D'Luxembourg Air Rescue notzt Helikoptere mat dësem System.
## Gebrauch
*Verschidden Helikoptere déi vun MD Helicopters gebaut ginn benotzen den NOTAR-System:
****MD 520N**: eng NOTAR Variant vum Hughes/MD500.
****[[MD Helicopters MD 600|MD 600N]]**: eng méi grouss Versioun vum MD 520N.
****[[MD Helicopters MD Explorer|MD Explorer]]**: en zweemotorege liichten Helikopter
* Aner Constructeuren:
**Youngcopter Neo

## Kuckt och
* Cierva W.9
* Aner Alternativen zu konventionnelle Rotoren
** Fenestron
** Tip jet Rotor
** Coaxial Rotoren
** Tandem Rotoren
** Synchropter
MD Helicopters MD Explorer

Den **MD Helicopters MD Explorer** ass e liichten zweemotoregen Helikopter mat 6 bis 7 Sëtzplazen. E gouf an de fréien 1990er vu McDonnell Douglas Helicopter Systems entwéckelt, a gëtt vun der MD Helicopters, Inc. gebaut. Dëse Helikopteren zeechnen sech duerch den NOTAR System aus.

Et gëtt zwéi Modeller, den original **MD 900**, a säin Nofollger den **MD 902**.
## Um Spaweck
Guns at Batasi

**Guns at Batasi** ass e brittesche Film vum John Guillermin aus dem Joer 1964 nom Roman *The Siege of Battersea* vum Robert Holles.
## Ëm wat geet et am Film?
An Afrika kritt en net genannte Staat seng Onofhängegkeet. An der Kasär vu Batasi entsti Problemer tëschen de britteschen an den heemeschen Offizéier. 
 
## Um Spaweck
Zaklodzie (Meteorit)

De **Zaklodzie** ass e Meteorit, deen am Joer 1998 a Polen fonnt gouf. De Meteorit huet e Gewiicht vun 8,68&nbsp;kg.

De Zaklodzie huet en héije Metalldeel a muss ënner reduzéierenden, d.&nbsp;h. sauerstoffaarme Bedéngungen entstane sinn. Obwuel Änlechkeeten zu den Enstatit-Chondritte bestinn, weist de Zaklodzie och achondritesch Strukturen op. Dofir gëtt dëse Meteorit, änlech wéi den Itqiy, dacks als primitiven Enstatit-Achondrit bezeechent.

## Kuckt och

* Meteorittelëscht

## Um Spaweck
* Zaklodzie bei der Meteoritical Society
*  A comprehensive description of Zaklodzie, David Weir, MeteoriteStudies.com.
Réimesch Villa zu Rippweiler

D**'Réimesch Villa vu Rippweiler** ass eng *Portikusvilla* aus der Réimerzäit déi zu Rippweiler am Bësch genannt *an der Laach* bei der Vëlospist PC12 steet. Zanter dem 11. September 2002 steet d'Plaz mat den Iwwerreschter am *Inventaire supplémentaire* vun der Lëscht vun de klasséierte Monumenter.

D'Reschter vun de Mauere goufen 1971 entdeckt a goufen hirer Zäit vum Michel Hommel erfuerscht. Et goufen dunn eng Rei vu Jore keng Ausgruewunge méi op der Plaz gemaach bis 2002 de Veräin *Pro Archaeologia Luxembourg - Cercle archéologique Mich Hommel Rippweiler* gegrënnt gouf. Nodeems dunn eng Rei Joren an de Summerméint op der Plaz geschafft gouf, goufen no 2020, keng weider nei Ausgruewunge gemaach. D'Iwwerreschter selwer si mat Plastiksbaatschen zougedeckt.

D'Villa bestoung aus engem Haaptgebai an e puer Niewegebaier. Ier d'Villa aus Steng op där Plaz stoung gouf et eng Konstruktioun aus Holz déi spéitstens géint d'Enn vum 2. Joerhonnert no Christus gebaut gouf.

An der Spéitantiquitéit gouf en Deel vum Areal als Kierfecht benotzt.

## Kuckt och
* Lëscht vun den Ausgruewungen an archeologesche Plazen zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Useldeng

## Um Spaweck
De Poufank

**De Poufank** war eng lëtzebuergesch ASBL Club fir Naturismus (FKK, Fräikierperkultur), deen 1984 gegrënnt gouf a Member vun der Fédération luxembourgeoise de naturisme ass.

D'Associatioun ass am Joer 2022 opgeléist ginn an d'Liquidateuren hunn informéiert, datt den Terrain de 16. Mee 2022 un d'Gemeng Miersch verkaaft gouf. De Betrag vun der Vente gouf der Fondatioun Lëtzebuerger Kannerduerf vu Miersch vermaach.

## Historique
De Veräin gouf 1982 gegrënnt a seng Haaptziler waren:

### Terrain
Den Terrain vum *De Poufank* ass beim Klaushaff tëscht Schëndels a Keespelt. De Klaushaff gehéiert zur Gemeng Helperknapp, awer den Terrain vum Club gehéiert zur Gemeng Miersch. E Schëld mat der Opschrëft **ANP** (=**A**ssociation **N**aturiste **P**oufank) féiert iwwert e kuerze Wee vum Klaushaff bis op de Parking. De Parking ass fräi fir all Besuch, awer den Terrain ass duerch eng zougespaarte Paart ofgeséchert. D'Memberen, déi de Joresbäitrag fir den Terrain bezuelt hunn, kréien e Schlëssel, deen ee Joer laang passt. Den Terrain an de Parking sinn zesummen iwwert een Hektar grouss, sinn Eegentum vum Club a ginn a fräiwëlleger Aarbecht vu senge Memberen an der Rei gehalen (Wiss méien, Hecken a Beem schneiden, Hierschtblieder asammelen, ...).

### Ariichtungen
Um Terrain ass e Clubhaus mat enger Kichen, engem beheizbare Wunnraum, engem Vestiaire an enger Toilette. Et kann een och waarm oder kal duschen a vun de Gaardemiwwele profitéieren. Eng Grillplaz a vill Plaz fir Sport a Spill ronnen d'Offer of.
NGC 5474

Den **NGC 5474** ass eng Zwerggalaxie vum Typ Sc a läit ronn 21 Millioune Liichtjoer vun eis ewech am Stärebild Ursa Major. D'Galaxie huet eng Wénkelgréisst vu 4,8'&nbsp;×&nbsp;4,3' an eng visuell Magnitude vun 10,6&nbsp;mag. 
Den NGC 5474 gehéiert zu der Messier 101-Grupp, enger Galaxiëgrupp, mam bekanntste Member Messier 101. Déi no Distanz vum Objet huet duerch hir gravitativ Kraaft d'Ausgesi vum NGC 5474 staark verzerrt.

Den NGC 5474 gouf den 1. Mee 1788 vum Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* NOAO
* SEDS
*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
* http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?NGC5474
* https://web.archive.org/web/20160310085937/http://skyview.gsfc.nasa.gov/current/cgi/runquery.pl?Interface=quick&VCOORD=NGC5474&SURVEY=Digitized+Sky+Survey
* Artikel a Biller vum NGC 5474 op wikisky.org
* NGC/IC Projet
NGC 5585

Den **NGC 5585** ass eng Balkespiralgalaxie vum Typ SBcd a läit am Stärebild Ursa Major. D'Galaxie huet eng Wénkelgréisst vu 5,8'&nbsp;×&nbsp;3,7' an eng visuell Magnitude vu +10,5&nbsp;mag.

D'Galaxie gouf de 17. Abrëll 1789 vum Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
* SEDS
* NASA/IPAC Extragalactic Database
* SEDS
* http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?NGC5585
* https://web.archive.org/web/20160310030151/http://skyview.gsfc.nasa.gov/current/cgi/runquery.pl?Interface=quick&VCOORD=NGC5585&SURVEY=Digitized+Sky+Survey
* Artikel a Biller vum NGC 5585 op wikisky.org
* NGC/IC Projet
Lee Trail

Den **Escapardenne Lee Trail** ass e Wanderwee am Éislek tëschent Ettelbréck a Kautebaach, deen den Uschloss vun der Nordstad un den Escapardenne Éislek Trail mécht an iwwer 53&nbsp;km follgend Etappe virgesäit:

De Lee Trail gouf den 18. Juni 2015 zu Ettelbréck inauguréiert a krut de Label vun der Europäescher Wandervereenegung vum Vizepresident Armand Ducornet iwwerbruecht.

## Kuckt och
* Wanderweeër zu Lëtzebuerg
* Éislek Trail
* La traversée des pays et des âges, e lëtzebuergesch-belsche Wanderwee an den Ardennen

## Um Spaweck
* Internetsäit iwwer de Lee Trail op escapardenne.eu
Batman

De **Batman** (englesch fir *[[Fliedermais|Fliedermaus]]-Mann*) ass eng Comicfigur, déi vum Bob Kane erfonnt a vum Bill Finger weiderentwéckelt gouf. Déi éischt Episod koum am Mee 1939 am Comic-Heft *Detective Comics* (Editioun 27) eraus; de Verlag, deen et erausbrucht huet, huet sech méi spéit an DC Comics ëmgenannt a gehéiert ewell der Time Warner.

Anescht wéi aner Superhelden huet de Batman keng iwwernatierlech Kräften: Hien ass a Wierklechkeet de Milliardär Bruce Wayne, deen als Kand huet missen erliewen, wéi seng Eltere bei engem Iwwerfall erschoss goufen, a sech doropshi geschwuer huet, déi Béis a senger Stad *Gotham City* ze bekämpfen. Wéinst deem Kandheetstrauma benotzt hie keng Schosswaffen, ma huet sech selwer Kampf- a Verdeedegungstechnike bäibruecht, gradewéi och en exceptionellt Wëssen an der Chimie, Physik, Technik, Kriminalistik, asw. Hie weist deemno och mënschlech Schwächten, wat e beim Public méi beléift mécht wéi dee méi aseptesche Superman. De Buttler Alfred, deen en nom Doud vu sengen Eltere groussgezillt hat, ass seng trei Hëllef fir seng Missiounen ze preparéieren.

E wichtegen Accessoire bei sengem Costume (enger Mask mat "Fliedermausoueren" an eng Cape), ass d'Ceinture, eng Zort Wonnerkëscht mat Fumigènen, Chemikalien, engem Seel, *Batarang* a soss Bataklang, deen ee sou brauch fir sech a leschter Sekonn aus enger quokeleger Situatioun ze retten. Ausserdeem huet hien en Auto entwéckele gelooss, d*'Batmobile*, an aner technesch Gadgeten. Verstoppt sinn déi an der *Bat-Cave*, enger Grott ënnert senger herrschaftlecher Villa.

Zu senge bekanntste Feinden, déi dem Batman d'Liewe schwéier maachen, zielt den Joker.

D'Batman-Comics sinn deelweis verfilmt ginn, sief et als Televisiounsserie, sief et als Zeechentrick-Serie oder sief et als Kinosfilmer. Bei de leschtgenannten haten ë.&nbsp;a. ënner der Regie vum Tim Burton de Michael Keaton d'Titelroll, ënner där vum Joel Schumacher de Val Kilmer an den George Clooney, an ënner där vum Christopher Nolan de Christian Bale.

## Literatur
* Lars Banhold: *Batman – Konstruktion eines Helden.* Ch. A. Bachmann Verlag, 2008, ISBN 978-3-941030-02-2
* Scott Beatty: *Batman – Die Welt des dunklen Ritters.* Dino-Verlag, 2002, ISBN 3-89748-548-6
* Hannes Fricke: *Batmans Metamorphosen als intermedialer Superheld in Comic, Prosa und Film: Das Überleben der mythischen Figur, die Urszene – und der Joker*. In: iasl (Internationales Archiv für die Sozialgeschichte der Literatur), 2009 (Link ënner „Aufsätze“)
* Mark D. White, Robert Arp: *Die Philosophie bei Batman – Eine Reise in die Seele des Dark Knight.* Wiley-VCH Verlag, Weinheim 2012, ISBN 978-3-527-50681-1

## Um Spaweck