open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Beetebuerg Grenz

D****' ass eng Eisebunnsstreck zu Lëtzebuerg. Se féiert vun der Gare vu Lëtzebuerg op Beetebuerg an doriwwer eraus op d'franséisch Grenz südëstlech vun Diddeleng a Richtung Zoufftgen, wou s'Uschloss un d'Eisebunnsstreck Metz - Zoufftgen huet.

D'Trass fir d' gëtt vun der Administration des chemins de fer verdeelt. Den CFL bedreift a geréiert d'Infrastruktur vun der Streck, déi am Besëtz vum Lëtzebuerger Staat ass.

## Linn
D' gëtt vun der Eisebunnsverwaltung als **Linn 6** bezeechent. Bis Enn 2024 war s'am kommerzielle Passagéierverkéier vun der CFL als **Linn 60** bekannt. Iwwer d'Streck fuere follgend CFL-Linnen(Stand: Januar 2025):

* Lëtzebuerg - Beetebuerg - Diddenuewen (*Thionville*) - Metz
* Lëtzebuerg - Beetebuerg - Esch-Uelzecht - Rodange
* Ëlwen - Lëtzebuerg - Beetebuerg - Esch-Uelzecht - Rodange.

Et ass eng 16,65&nbsp;km laang zweegleiseg Eisebunnsstreck mat Normalspuer. Se gouf den 11. August 1859 a Betrib geholl an huet deemools der Gesellschaft Guillaume-Luxembourg gehéiert. Se gouf 1956 mat enger Spannung vu 25 kV - 50&nbsp;Hz elektrifizéiert.

### Weidere Streckeverlaf
A Frankräich gëtt se vun der Linn Metz-Zoufftgen weidergefouert a Richtung Grouss-Hetteng, Diddenuewen a Metz. Se ass vu Lëtzebuerg bis op d'franséisch Grenz en Deel vun der kommerzieller internationaler Streck Lëtzebuerg - Dijon.

Zu Beetebuerg zweigen zwou weider Antennen of:
* d'Eisebunnsstreck Beetebuerg-Esch-Uelzecht (Streck **6a**)
* d'Eisebunnsstreck Beetebuerg-Wuelmereng (Streck **6b**)

Vun der Streck 6a zweigt zu Näerzeng nach d'Streck op Rëmeleng als Streck **6c** of. Vun der 6c geet dann zu Téiteng d'Streck an de Laangegronn als **6d** fort.

Vun Esch-Uelzecht geet d'Eisebunnsstreck Esch-Uelzecht-Péiteng als Streck **6f** weider. Ausserdeem féiert vun Esch och déi kuerz Streck Esch-Uelzecht - Däitsch-Oth als **6e** virun.

Schlussendlech féiere vu Péiteng dräi Strecken iwwer Rodange weider a Richtung Éibeng (**6g**), Mont Saint-Martin (**6h**) an Attem (**6j**).

## Nei Streck vu Lëtzebuerg op Beetebuerg
Am Januar 2015 hunn déi éischt Virbereedungaarbechte fir de Bau vun enger neier Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Beetebuerg ugefaangen. D'Ursaach dofir ass déi zäitweis Saturatioun vun där aler Streck, déi eng Haaptachs vum lëtzebuergeschen Eisebunnsnetz ass. Déi nei Streck gëtt méi oder manner parallel mat der Autobunn A3 gebaut. D'Aarbechten hunn e puer Joer Verspéidung op déi ursprénglech Pläng; bis 2027(Stand 2025) sollen se daueren.

## Biller

Howald, halte CFL (3).jpg|D'Gare um Houwald
Gare-Bierchem-w.jpg|D'Gare vu Bierchem
Remise en état de la caténaire à Dudelange.jpg|Nom Accident vum 14. Februar 2017 bei Diddeleng gëtt d'Streck gefléckt


## Kuckt och
* Schema vun der Linn 6
* Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg
* Zuchaccident zu Diddeleng de 14. Februar 2017

## Um Spaweck

 
* D'Stréck Lëtzebuerg - Beetebuerg op rail.lu
Xanrey

**Xanrey** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng südlech vu Metz am Departement Moselle an der Regioun Grand Est.

## Um Spaweck
Eisebunnslinn Lëtzebuerg-Dijon

D**'Eisebunnslinn Lëtzebuerg-Dijon** ass eng vun den Haapteisebunnslinnen a Frankräich.

Si ass am grousse Ganze vun Norden no Süden orientéiert, a si huet eng Längt vun 333 Kilometer, dovu sinn der 16 um Territoire vu Lëtzebuerg, wou se iwwer d'Linn 6 vum CFL leeft.
RAMPA-Muff

**RAMPA-Muff** ass déi gängeg Bezeechnung vun engem *Schraufdübel*, enger *Aschraufmudder* oder *Aschraufmuff*. Et ass e Schraufverbindungselement dat haaptsächlech am Miwwelbau agesat gëtt.

D'Form an d'Gréisste vun der RAMPA-Muff vum Typ B gi vun der DIN 7965 gereegelt. D'RAMPA-Muff kann aus Stol, Messeng oder aus enger Aluminiumlegéierung gemaach sinn.

Dës Muff ass eng speziell Zort Schrauwemudder déi zum Ënnerscheed zu anere Mudderen keng méikanteg Chape mä e Baussegewënn huet. Ofhängeg vum Material an deem se verschafft gëtt, ass dëst Baussegewënn méi oder manner graff. Muffen déi am Holz agesat ginn, hu spatz Baussegewënner mat enger grousser Steigung an enger grousser Déift. Fir Muffen an anerem Material anzesetzen, wéi Plastik oder verschidden Aluminiumsalliagë sinn d'Baussegewënner den Deenungsfakteure vun deem Material ugepasst. En agefrääste Schlitz oder ee Bannesechskant um "Kapp" vun der Muff erlaabt et, mat Hëllef vun engem Tournevis oder engem Inbusschlëssel, d'Muff an e virgebuert Saklach komplett eranzedréien, sou datt se d'Roll vun enger Schrauwemudder iwwerhuele kann.

Et gëtt der awer och déi kee Baussegewënn hunn mä eng speziell Verzaanung, an an e virgebuert d'Lach ageklappt ginn, a sech da vum selwen am Buerlach verklemmen. Anerer hunn eng dübelänlech Funktioun a ginn op der Basis ausernee wann en eng Schrauf drandréit.

## Den Numm
Den Ausdrock RAMPA-Muff ass e Begrëffsmonopol fir eng Aschraufmudder vun der Schrauwefirma *RAMPA GmbH & Co. KG* vu Büchen a Schleswig-Holstein.

## Literatur
*DIN Deutsches Institut für Normung e. V.: *Mechanische Verbindungselemente 4. Muttern, Zubehörteile für Schraubverbindungen*, 7. Oplo, 2001, Beuth Verlag

## Um Spaweck
*RAMPA-Muff vun H.Brügmann
Nikolaus Lenau

Den **Nikolaus Lenau**, eigentlech *Nikolaus Franz Niembsch (zanter 1820) Edler von Strehlenau*, gebuer den 13. August 1802 zu Csatád am Banat, Keeserräich Éisträich, haut Lenauheim a Rumänien, a gestuerwen den 22. August 1850 zu Oberdöbling, haut e Staddeel vu Wien, war en éisträichesche Schrëftsteller aus der Biedermeier-Zäit.

## Um Spaweck
Adolphe Bettembourg

Den **Adolphe Bettembourg**, gebuer 1882 zu Saint-Bazeille a Frankräich, a gestuerwen 1926 zu Royan, war e franséischen Offizéier a Pionéier vun der Aviatioun.

Hien huet un e puer combinéierte Fliger-Auto Rallyen deelgeholl a war och 1922 bei der *[[Croisière noire]]* derbäi.
Georges-Marie Haardt

De **Goerges-Marie Haardt**, gebuer den 12. Juli 1884 zu Neapel, a gestuerwen de 16. Mäerz 1932 zu Hong-Kong, war *Responsable commercial* an Direkter bei Citroën.

Hie war de Leeder vun dräi Expeditiounen, déi Citroën lancéiert hat, fir hir Autoen ze testen a bekannt ze maachen, dovun déi éischt duerch d'Sahara, déi zweet duerch den afrikanesche Kontinent (*[[Croisière noire]]*) an déi drëtt duerch Asien (*[[Croisière jaune]]*).

Bei der leschter Expeditioun hat en eng Longenentzündung opgeraf an ass um Réckwee zu Hong-Kong gestuerwen.
Johann Ladislaus Pyrker von Felsö-Eör

De **Johann Ladislaus Pyrker von Felsö-Eör**, och *Johann Ladislaus Pyrker*, gebuer den 2. November 1772 zu Lángh an Ungarn, a gestuerwen den 2. Dezember 1847 zu Wien, war en éisträichesche Schrëftsteller a Kierchemann.

## Editiounen
**Sämmtliche Werke in Einem Bande*. "Neue, durchaus verb. Ausg." Stuttgart, München: Cotta 1839.
**Sämmtliche Werke* "Neue durchaus verb. Ausg. Stuttgart", Tübingen: Cotta, 1855, an dräi Bänn.
**Mein Leben 1772-1847*. Erausgi vum Aladar Paul Czigler (Österr. Akad. d. Wissenschaften, Philos.-hist. Kl., Hist. Kommission, Schriften d. Mayer-Gunthof-Fonds 3; Fontes rerum Austriacarum, Abt. 1, 10). Wien: Böhlau, 1966.

## Um Spaweck
*De Johann Ladislaus Pyrker von Felsö-Eör am 24. Band vum Constantin von Wurzbach sengem ''Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich'', Wien, 1872
*[De Johann Ladislaus Pyrker von Felsö-Eör an der ''Allgemeine Deutsche Biographie'' Band 26 bei Duncker und Humblodt, Leipzig, 1875-1912](http://mdz.bib-bvb.de/digbib/lexika/adb/images/adb026/@ebt-link?target=idmatch(entityref,adb0260792)
Jackson Pollock

De **Paul Jackson Pollock**, gebuer den 28. Januar 1912 zu Cody am Wyoming, a gestuerwen den 11. August 1956 an der New York, war en US-amerikanesche Moler.

Hie war e Schüler vum amerikanesche Moler Thomas Hart Benton. Den Jackson Pollock huet fir d'éischt expressionistesch Landschaften a Figuren aus der Mythologie gemoolt. Ëm d'Joer 1940 ass hien iwwer d'Zeechen a Symboler vun den Indianer an ënner dem Afloss vum Surrealismus vun den europäeschen Emigranten zu engem abstrakten a beweegte Stil iwwergaangen.

Vun 1947 un huet hie mat neien Techniken experimentéiert an hien huet d*'[[Drip painting|Drippingmethod]]* (Erofdrëpselosse respektiv d'Sprëtze vun de Faarwen op eng horizontal Bildfläch). Doduerch gouf hien zum gefeierte Grënner vum *[[Action painting]]*.

1951 huet hie schwaarz-wäiss Biller gemoolt an hien ass zäitweis op déi klassesch Molweis mat dem Pinsel zeréckkomm.

Hie koum bei engem Autosaccident ëm d'Liewen.

## Um Spaweck
Departement Vosges

D**'Departement Vosges** (**88**) ass e franséischt Departement, an der Regioun Grand Est. Säin Numm huet et vun de Vogesen (fr.: *Vosges*), engem Biergmassiv, dat sech iwwer wäit Deeler vu sengem Territoire ausbreet.

## Geschicht
D'Departement Vosges gouf zesumme mat 82 aneren Departementer ënner der Franséischer Revolutioun, de 4. Mäerz 1790 op Grondlag vum Gesetz vum 22. Dezember 1789 geschaf.

1793 ass d'Fürstentum Salm, dat bis dohin eng Enklav war, ugefrot, fir Deel vu Frankräich ze ginn. 1795 ass d'Géigend vu Schirmeck, dat zum Departement Bas-Rhin gehéiert huet, un d'Vosges rattachéiert ginn.

1871, duerch den Traité vu Frankfurt, huet Däitschland de Kanton Schirmeck an d'Hallschent vum Kanton Saales annexéiert an un de Bas-Rhin ugegliddert. Do blouwe se weiderhin, och nodeem, nom Traité vu Versailles, d'Elsass nees franséisch gouf.

## Geographie
D'Departement Vosges gehéiert zu der Regioun Grand Est, ronderëm leien d'Departementer Meuse a Meurthe-et-Moselle am Norden, Bas-Rhin an Haut-Rhin am Osten, den Territoire de Belfort an d'Haute-Saône am Süden an Haute-Marne am Westen.

Dräi Flossbasenge leien an dësem Departement: dee vum Rhäin (mat der Musel an hiren Nieweflëss, dorënner d'Vologne an d'Meurthe), dee vum Rhône duerch d'Saône an dee vun der Meuse.
 
Et gëtt zwou grouss Landschaften: Westlech vun Epinal ass eng hiwweleg Géigend. Den Osten, zum Deel op Granit, zum Deel op Sandsteen ass méi héich a vun Nolebëscher dominéiert. Deen héchste Punkt läit am *[[Parc naturel régional des Ballons des Vosges|parc régional des Ballons]]*.

## Demographie
D'Awunner ginn op Franséisch *Vosgien(ne)s* genannt.

## Leit, déi am Departement Vosges gebuer sinn
* Jeanne d'Arc
* Jack Lang 
* Jean-Marie Cavada 
* Jules Ferry 
* Claude Gellée 
* Maurice Barrès

## Fir ze liesen
* Bertrand Munier, *1791-2003: Le Grand livre des élus vosgiens (conseillers généraux et régionaux - députés - sénateurs - ministres),* Harouey, Éditions Gérard Louis, 2004, 381 S. ISBN 2-914554-34-6. 
* Albert Ronsin (sous la direction de), *Les Vosgiens célèbres. Dictionnaire biographique illustré*, Vagney, Éditions Gérard Louis, 1990, 394 S. ISBN 2-907016-09-1. 

## Kuckt och
* Lëscht vun de Gemengen am Departement Vosges

## Um Spaweck
* **[http://www.tourismevosges.fr Site vum Comité Départemental du Tourisme des Vosges]**
* Préfecture
* Conseil général
Hofgeismar

**Hofgeismar** ass eng Stad an Hessen an der Bundesrepublik Däitschland.

## Kuckt och
* Hessen

## Um Spaweck
* Hofgeismar
Belval (Homonymie)

**Belval** heeschen:
* e Quartier op der Grenz tëscht Esch-Uelzecht a Suessem, kuckt Belval;
* Belval, eng franséisch Gemeng am Departement Ardennes;
* Belval, eng franséisch Gemeng am Departement Manche;
* Belval, eng franséisch Gemeng am Departement Vosges;
*Belval-Bois-des-Dames, eng franséisch Gemeng am Departement Ardennes;
* Belval-en-Argonne, eng franséisch Gemeng am Departement Marne;
* Belval-sous-Châtillon, eng franséisch Gemeng am Departement Marne.
Lüsterklemm

Eng **Lüsterklemm** ass e klengt Verbindungselement dat dozou déngt zwou oder méi elektresch Litze mateneen ze verbannen. Den Numm kënnt dohier well se haaptsächlech beim Montéiere vu Lüsteren oder aner Luuchten um Plaffong oder enger Mauer gebraucht ginn.

D'Lüsterklemm besteet aus zwéin Haaptdeeler:

* een Deel deen aus engem Material besteet dat Stroum leede kann, meeschtens Messeng.
* doronderëm e Material dat isoléiert, e Konschtstoff oder Keramik.

Den Deel dee Stroum leede kann huet d'Form vun engem klenge Rouer, an deen op den zwou oppene Säiten d'elektresch Litzen déi op engem klenge Stéck ofgemantelt goufen, dragestach kënne ginn.

Dës Litze ginn da mat Klemmschrauwen, déi an engem Wénkel vu 90° zu der Längsrichtung vum Rouer mat agebaut sinn, festgeschrauft an doduerch widder d'Material dat de Stroum leet gepresst.

Bei Luuchten déi vill Hëtzt ofgi muss en oppassen datt d'Lüsterklemmen aus engem hëtzresistente Material sinn, well se soss kënne schmëlzen an d'Isoléierung net méi garantéiert ass. Dëst kann zu elektresche Pannen duerch Kuerzschloss féieren.

Et gëtt och Lüsterklemmen déi en automatesche Fiederklemmsystem hunn.

## Um Spaweck
International Astronomesch Unioun

D**'International Astronomesch Unioun**, ofgekierzt **IAU**, ass am Joer 1919 gegrënnt ginn. Et ass eng weltwäit Gesellschaft vun Astronome mat Sëtz zu Paräis. Hiert Zil ass d'Ënnerstetzung vun der Astronomie duerch eng international Zesummenaarbecht. Si ass nieft aneren änlechen Organisatioune fir aner Wëssenschaftsdeeler e Member vum International Council of Scientific Unions (ICSU), dee säi Sëtz och zu Paräis huet. Mat dem Stand vum August 2006 sinn an der IAU 8858 Eenzelmembere aus weltwäit 85 verschiddene Länner souwéi 62 astronomesch Gesellschaften an national Akademien zesummegeschloss.

## Organisatoresches
D'Organisatioun organiséiert zanter 1922 all dräi Joer an ëmmer an engem anere Land eng Generalversammlung. Op dëse Generalversammlunge ginn nei astronomesch Entdeckungen diskutéiert an néideg Kooperatiounen a Standardiséierunge behandelt. Sou gi Froe vun der Nomenklatur gekläert, wéi d'Nimm vu Stären, Planéiten, Asteroiden an aner Himmelskierper souwéi vun Uewerfächmierkmoler, wéi zum Beispill vu Bierger a Krateren.

Ongeféier 37 Kommissioune vun der IAU si fir verschidde Saachgebidder a fir d'Plangen an Duerchféierung vu Fuerschungsprogrammer op iwwernationalem Niveau zoustänneg. Donieft gëtt et och nach verschidden Aarbechtsgruppen, wéi déi fir d'Nomenklatur vu planetaresche Systemer (WGPSN: Working Group for Planetary System Nomenclature).

D'IAU huet d'Patronat iwwer vill international astronomesch Sëtzunge wéi speziell Symposien a Kolloquien souwéi iwwer d'Klengplanéiten-Zentrum an d'Zentralbüro fir astronomesch Telegramme am Smithsonian Astrophysical Observatory zu Cambridge, Massachusetts, dat den zentralen Noriichtendengscht observéiert. Doriwwer eraus ënnerstëtzt d'IAU och d'Astronomie an den Entwécklungslänner.

## Historesches
Als Ur-Organisatioun vun der IAU kann d'Kommissioun vum Carte du Ciel-Projet betruecht ginn, déi hiren Intressi un der Vermiessung vu Stäreplazen vum Joer 1887 op aner Gebidder vun der Astronomie ausdeent huet.

Am Joer 1922 huet d'IAU zu Roum déi haiteg Zuel vun 88 Stärebiller festgeluecht. 1925 am englesche Cambridge krut de belschen Astronom Eugène Joseph Delporte vun hir den Optrag, déi genee Grenze vun de Stärebiller ze zéien. An am Joer 1928 goufen déi Grenzen zu Leiden ugeholl.

## Kuckt och
* Stärebenennung

## Literatur
* Rolf Sauermost (Hrsg.): *Lexikon der Astronomie.* In 2 Bänden. Herder, Freiburg 1989f. ISBN 3-451-21632-9
* Helmut Zimmermann, Alfred Weigert: *ABC-Lexikon Astronomie*. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 81995. ISBN 3-86025-688-2
* Jacqueline Mitton: *Astronomie von A bis Z.* Franckh-Kosmos, Stuttgart 1995. ISBN 3-440-07007-7

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  http://www.iau.org/
Stärennumm

Hei ass e klengen Iwwerbléck iwwer verschidde Methode fir Stären en Numm ze ginn.

D'International Astronomesch Unioun (IAU) ass déi an der Astronomie international unerkannt Autoritéit fir d'Zouweisung vu Bezeechnungen zu Stären an aner Himmelskierper. Vill vun den haut bekannte Stärennimm stamen nach aus der Zäit vu virun der Grënnung vun der IAU. Aner Nimm, haaptsächlech fir verännerlech Stären inklusiv den Novaen an de Supernovaen, gi stänneg nei derbäigesat. Déi meescht Stären hunn awer keen Numm, a ginn – wann iwwerhaapt – mat Hëllef vu Katalognummere bezeechent.

## Eegennimm

Vill vun den hellen oder irgendwéi interessante Stären hunn en eegenen Numm. Déi meescht stamen aus dem Arabeschen, wéi z.&nbsp;B. Algol oder Ras Algethi, et gëtt awer och verschiddener mat laténgeschem Numm, wéi Polaris oder Regulus, a verschiddener droen nieft dem arabesche respektiv laténgeschen och en däitschen Numm, wéi de Sirius op Däitsch "Hundsstern" (Hondstär) oder den Alkorop Däitsch "Reiterlein". Stäre sinn zum Deel och no hirem Entdecker genannt, wéi z.&nbsp;B. de Feilstär vum Barnard oder de Kapteyns Stär.

## Bayer-Bezeechnung

De Johannes Bayer hat een, nach haut wäit verbreete System, vu Benennunge vun den hellste Stäre vun all Stärebild mat griicheschen, a vereenzelt och laténgesche Buschtawen agefouert.

## Flamsteed-Nummeren

En änlecht System hat de John Flamsteed, andeems en d'Stäre vun de Stärebiller nummeréiert huet. Haut kënnt dëst System do zum Asaz, wou keng Bayer-Bezeechnung existéiert.

## Benennung vu verännerleche Stären

Verännerlech Stären, déi keng Bayer-Bezeechnung hunn, kréie speziell Bezeechnungen, déi s'als „Verännerlecher“ ausweisen.

## Katalognummeren

Wann et keng besser Method fir den Numm vun engem Stär gëtt, da ginn normalerweis Katalognummere benotzt. Bei der riseger Zuel vu Stären, déi eleng an eiser Mëllechstrooss bekannt sinn, ass dëst och déi eenzeg praktesch duerchféierbar Prozedur, déi och déi eendeiteg Identifikatioun an d'Erëmfannen op enger eenheetlech Aart a Weis garantéiert. Zu dësem Zweck existéiere vill verschidde Stärekatalogen, déi deels vun Astronomen zesummegestallt goufen, deels awer och an automatesche Vermiessungsprojeten duerch speziell Satellitten a grouss Observatoire gesammelt goufen.

## Kaf vu Stären

Et gëtt eng Rei vu Firmen an och Observatoiren, déi hire Clienten ubidden, fir Stären no hirem Numm ze nennen. Déi Nimm ginn awer vu kengem aneren, ausser vun dëser Firma a vum Client unerkannt an näischt léisst verschidden Observatoiren dovun ofhalen, de selwechte Stär e puermol ze „verkafen“. - D'IAU distanzéiert sech vun dëse Geschäfter (kuckt um Spaweck).

## Um Spaweck
*  Offizielle Statement vun der IAU zum „Kaf vu Stäre“ an däitsch Iwwersetzung dozou.
Tour Méditerranéen

Den **Tour Méditerranéen** war vun 1974 bis 2014 eng Etappecourse mam Vëlo, déi vum Joseph Aimar, Charles Donas a Lucien Aimar an d'Liewe geruff gouf.

## D'Gewënner

## Um Spaweck
* Websäit vum ''Tour Méditerranéen''
* Den ''Tour Méditerranéen'' op der Websäit vu ''Mémoire du Cyclisme''
(3907) Kilmartin

Den **(3907) Kilmartin** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture, deen de 14. August 1904 vum däitschen Astronom Max Wolf zu Heidelberg entdeckt gi war.

Den Asteroid huet den Numm vun der neiséilännescher Astronomin Pamela M. Kilmartin.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
*  Orbitsimulation (Java Applet)
Neufchâteau

**Neufchâteau** heeschen 2 Gemengen an eng Uertschaft:
* Neufchâteau, eng Gemeng an der belscher Provënz Lëtzebuerg;
* Neufchâteau, eng Gemeng am franséischen Departement Vosges, an duerno benannt en Arrondissement;
*Neufchâteau, eng Uertschaft an der Gemeng Dalhem, Provënz Léck.
Calvados

**Calvados** ass:
* e franséischt Departement; kuckt: Departement Calvados;
* en alkoholescht Gedrénks; kuckt: Calvados (Drëpp)
Herman Melville

Den **Herman Melville**, gebuer den 1. August 1819 zu New York, an do gestuerwen den 28. September 1891, war en US-amerikanesche Schrëftsteller an Essayist.

Dem Melville säi Walfëscherroman *[[Moby Dick or The Whale]]* ass säi bekanntst Wierk.

## Editiounen
### The Northwestern-Newberry Edition of the Writings of Herman Melville
D'Northwestern-Newberry Edition ass d'Referenzeditioun vum Melville senge Wierker.
### Library of America
* G. Thomas Tanselle, Erausg.: *Typee, Omoo, Mardi*
* G. Thomas Tanselle, Erausg.: *Redburn, White-Jacket, Moby-Dick*, de Moby-Dick Text ass dee vun der "Northwestern-Newberry"-Editioun.
* Harrison Hayford, Erausg.:*Pierre, Israel Potter, The Confidence-Man, Tales*,

## Um Spaweck

* Websäit vun der Northwestern University Press mat hirer Melville Editioun
(1622) Chacornac

De **(1622) Chacornac** ass een Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture, deen de 15. Mäerz 1952 vum franséischen Astronom Alfred Schmitt zu Ukkel entdeckt gouf.

Den Asteroid dréit den Numm vum franséischen Astronom Jean Chacornac.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
Albedo

D**'Albedo** (lat. *albedo* = dat Wäisst; lat. *albus* = wäiss) ass eng Mooss fir d'Réckstralverméige vun diffus reflektéierenden (reemittéierenden), also Uewerflächen, déi net selwer liichten.

D'Albedo ass virun allem an der Meteorologie vu Bedeitung, wou si Aussoen doriwwer erméiglecht, wéi staark sech d'Loft iwwer verschiddenen Uewerflächen erwiermt. Si fënnt och an der 3D-Computergraphik Uwendung, wou si als Mooss fir déi diffus Streekraaft vu verschiddene Materialie fir d'Simulatioun vun der Volumenstreeung déngt.

Weider huet d'Albedo och eng grouss Bedeitung fir d'Erhale vum Weltklima, doduerch datt energieräicht kuerzwellegt Liicht vun der Äerduewerfläch reflektéiert an a langwellegt wäermwierksamt Liicht ëmgewandelt gëtt.

## Albedo-Zorten
Ënnerscheed vu verschidden Albedo-Zorten:
:* **geometresch Albedo** (och *visuell geometresch Albedo* genannt)
:* **sphäresch Albedo** (och *Bond-Albedo* genannt)
:* **hemisphäresch Albedo**

## Aflëss

Wa Wäermt duerch Stralung zougeféiert gëtt an haaptsächlech duerch aner Prozesser ofgefouert gëtt, erreechen Uewerfläche mat manner Albedo méi héich Temperaturen (vgl. Asphalt a Schnéi). Wann d'Wäermt haaptsächlech duerch aner Prozesser zougefouert gëtt an (ënner anerem) duerch Stralung ofgefouert gëtt, erreechen Uewerfläche mat klenger Albedo manner Temperaturen (dat ass och de Grond dofir, datt Killkierper vun elektroneschen Apparate meeschtens schwaarz sinn).

Glat Uewerfläche wéi Waasser, Sand, Schnéi hunn e relativ héijen Undeel vu Reflexioun, hir Albedo ass dofir staark ofhängeg vum Afallswénkel vun der Sonnestralung (kuckt Tabell).

## Mëttel Albedo am Sonnesystem
D'Venus huet mat enger mëttlere sphäreschen Albedo vun 0,76 e ganzt héicht, de Äerdmound mat duerchschnëttlech 0,12 e ganz klengt Réckstralverméigen an d'Äerd huet eng mëttel sphäresch Albedo vun 0,39. De bis elo héchste gemoossene Wäert fält mat 0,99 op de Saturnmound Enceladus an déi niddregst Moyenne gouf mat nëmmen 0,03 um Koméit Borrelly festgestallt.

## Miessung
D'Miessung vun der Albedo geschitt iwwer Albedometer a gëtt a Prozent uginn.

## Kuckt och

## Literatur
* Joachim Gürtler und Johannes Dorschner: *Das Sonnensystem.*, Barth (1993), ISBN 3-335-00281-4

## Um Spaweck

*  Mehrsprachige Umweltenzyklopädie ESPERE
Oscar Wilde

Den **Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde**, gebuer de 16. Oktober 1854 zu Dublin, a gestuerwen den 30. November 1900 zu Paräis, war een iresch-engleschen Auteur.

Géint 1880 gouf den Oscar Wilde duerch säin extravagante Liewensstil zu London bekannt. Hien huet säi Bekanntheetsgrad duerch Reesen duerch England an Nordamerika nach vergréissert.

Hie gouf 1895 wéinst Homosexualitéit zu enger zweejäreger Prisongsstrof verurteelt. Wéi hien 1897 aus dem Prisong erauskoum war hie gesellschaftlech a finanziell ruinéiert an hien huet zulescht ënner dem Pseudonym *Sebastien Melmoth* a ganz aarmséilege Verhältnesser zu Paräis gelieft.

## Um Spaweck
Jacques Abbadie

De **Jacques Abbadie**, gebuer 1654 zu Nay an de Pyrénées-Atlantiques, a gestuerwen 1727 zu Marylebone an der City of Westminster zu London an England, war e franséische protestanteschen Theolog an Auteur.

## Wierker
**Sermons sur divers textes de l'Ecriture*, 1681, Leyden
**Sermon sur ces paroles de l'Apocalypse, ch. XIV, V. 13 ″Bienheureux sont *, 1683, Georges Schoults, "Cologne sur la Spree"
**L'art de se connaître soi-même ou recherche sur les sources de la morale*, 1692, Rotterdam
**La vérité de la religion chrétienne réformée*, 1718, Rotterdam, 2 Bänn
**La triumphe de la providence et de la religion*, 1721, Amsterdam, 2 Bänn
**La science du chrétien: sermon*, 1829, Henry Servier, Paräis
**Traité de la divinité de Jésus-Christ* (1689)
Departement Haute-Marne

D**'Haute-Marne** (**52**) ass e franséischt Departement an der Regioun Grand Est. Säin Numm huet et vun der Marne, déi do, um Plateau vu Langres, hir Quell huet.

## Geschicht
D'Departement gouf ënner der Franséischer Revolutioun de 4. Mäerz 1790, wéi am Gesetz vum 22. Dezember 1789 virgesinn, mat 83 aneren Departementer gegrënnt, an zwar aus Deeler vun der aler Provënze Champagne an Deeler vu Loutrengen, der Bourgogne an der Franche-Comté.

## Geographie
D'Haute-Marne ass en Deel vun der Regioun Grand Est. Se grenzt un d'Departementer Meuse, Vosges, Haute-Saône, Côte-d'Or, Aube a Marne.

## Demographie

D'Awunner ginn op Franséisch *Haut-Marnais(es)* genannt.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Gemengen am Departement Haute-Marne

## Um Spaweck

*  Préfecture
*  Conseil général
*  Office de tourisme
Lëscht vun de Gemengen am Departement Haute-Marne

Dëst ass d**'Lëscht vun de 432 Gemengen am Departement Haute-Marne** alphabetesch, mat hirem INSEE- a Postcode.
Jeddah

**Jeddah** (och alt *Djeddah*, *Djidda*; ) ass déi wichtegst Hafestad vu Saudi-Arabien. Se läit um Roude Mier an der Provënz Mekka.

## Jumelagen
Jeddah huet ë.&nbsp;a. follgend Partnerstied:

## Um Spaweck
Jean Chacornac

De **Jean Chacornac**, gebuer den 21. Juni 1823 zu Lyon, an och do gestuerwen den 23. September 1873, war e franséischen Astronom.

Hien huet an den Observatoiren zu Marseille a Paräis geschafft.

Hien huet verschidden héichwäerteg Stärekaarte gemaach an huet sechs Asteroiden, souwéi den NGC-Objet mat der Nummer 1988 am Stärebild Taurus entdeckt.

Zu sengen Éiere gouf den Asteroid (1622) Chacornac an e Moundkrater no him benannt.

## Kuckt och
Johannes Trithemius

De **Johannes Trithemius**, oder och **Johannes Heidenberg**, gebuer den 1. Februar 1462 zu Trittenheim op der Musel, a gestuerwen den 13. Dezember 1516 zu Würzburg war Abt am Klouschter Sponheim. Hien ass bekannt als Humanist an als Hexentheoretiker.

## Um Spaweck
Doncaster Rovers FC

**Doncaster Rovers FC** (Spëtznimm *Donny Rovers* an *The Vikings*) ass en englesche Foussballveräin zu Doncaster am Süd Yorkshire. Déi 1. Härenekipp spillt an der Saison 2008/09 am Football League Championship, der zweethéchster Spillklass am englesche Liga System, dest nodeem si um Enn vun der Saison 2007/08 aus der Football League One opgestige sinn. De Veräi spillt seng Heemspiller am Keepmoat Stadium.

De Veräi gouf 1879 gegrënnt.
## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vun Doncaster Rovers FC
Cyril V. Jackson

De **Cyril V. Jackson**, gebuer de 5. Dezember 1903 zu Ossett (no bei Leeds) an England, a gestuerwen am Februar 1988 zu Pietermaritzburg, a Südafrika, war e südafrikaneschen Astronom an Entdecker vun 72 Asteroiden, souwéi 3 Koméiten.

## Berufflech Statiounen

Den Jackson gouf an England gebuer, ass awer schonn am Alter vu 7 Joer am Joer mat senger Famill a Südafrika bei Johannesburg geplënnert. Am Joer 1922 huet hie sech an der Universitéit vu Witwatersrand ageschriwwen. Schonn am éischte Joer huet hien als Student ugefaangen, am *Union Observatory* ze schaffen, wou hie bei der Kartéierung vum südleche Stärenhimmel a bei der Sich vun Asteroiden a Koméiten assistiéiert huet.

6 Joer méi spéit huet hien do eng fest Ustellung kritt. Am Abrëll 1929 entdeckt hie säin éischte vun am Ganzen 72 Asteroiden, den Asteroid (1116) Catriona. Hien huet sengen Asteroiden deelweis typesch afrikanesch Nimm ginn. Him selwer ass den Asteroid (2193) Jackson gewidmet. Ënner sengen Entdeckunge waren awer och dräi Koméiten, dorënner zwéi periodescher (58P/Jackson-Neujmin a 47P/Ashbrook-Jackson), déi och haut nach observéiert kënne ginn. Vun 1935 bis 1936 war de Cyril V. Jackson President vun der *South African Astronomy Association*.

Mat Ausnam vum Koméit *47P/Ashbrook-Jackson*, deen de Jackson 1948 zoufälleg wärend engem Beliichtungstest vun enger neier Kamera opgeholl huet, datéiere all seng Entdeckungen op d'Zäit virum Zweete Weltkrich. Nom Ausbroch vum Krich schafft den Jackson an der *Union Defence Force* an Nordafrika an Italien. No Krichsenn koum hien nees op Johannesburg zeréck, wou hien Direkter vun der *Yale-Columbia Southern Station* (virdrun: *Yale Observatory*) ginn ass.

D'Observatiounsbedingungen hu sech ëmmer méi duerch vill Liichtquellen (Vergréisserung vun der Stad) verschlechtert, soudatt d'Teleskop ofgebaut ginn ass an an Australien op de Mount Stromlo Observatoire zu Canberra bruecht gouf.

Seng lescht dräi Joer virun der Pensioun war den Jackson 1963 – 1966 Direkter um *Southern Observatory* an Argentinien.

Schonn an de fofzeger Joren hat den Jackson eng Farm a Südafrika kaaft, wou hie säi privaten Observatoire gebaut hat. Dohin huet hie sech no sengem Beruffsliewen zeréckgezunn.

De Cyril V. Jackson ass am Februar 1988 zu Pietermaritzburg gestuerwen.

*  Yale Southern Observatory

## Kuckt och
(1116) Catriona

Den **(1116) Catriona** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture, deen den 2. September 1929 vum südafrikaneschen Astronom Cyril V. Jackson zu Johannesburg entdeckt gouf.

Den Numm vum Asteroid stellt e schottesche weibleche Virnumm duer an ass den Titel vun engem Roman vum Robert Louis Stevenson.

## Um Spaweck
*  Orbitsimulation (Java Applet)

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
(2193) Jackson

Den **(2193) Jackson** ass en Asteroid vun der Haaptceinture, deen den 18. Mee 1926 vum südafrikaneschen Astronom Harry Edwin Wood zu Johannesburg entdeckt gouf.

Den Asteroid ass nom südafrikaneschen Astronom Cyril V. Jackson genannt.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
## Um Spaweck
*  Orbitsimulation (Java Applet)
Äifeler Klackegéisserei

D**'Äifeler Klackegéisserei** ass zanter 1840 an der Uertsgemeng Brockscheid an der Verbandsgemeng Daun am Landkrees Vulkaneifel am däitsche Bundesland Rheinland-Pfalz.

D'Äifeler Klackegéisserei gëtt a sechster Generatioun vun der eenzeger Klackegéissermeeschterin an Europa, der Cornelia Mark-Maas gefouert, déi 1961 gebuer gouf. D'Traditioun vum Klackegéissen an der Famill Mark léisst sich bis 1620 zeréckverfollegen.

Zu Brockscheid gëtt et nach eng zweet Klackegéisserei: d*'Glocken- und Kunstguss Hermann Schmitt*.

## Kierchen zu Lëtzebuerg, déi Klacke vun do hunn
* Nikloskierch zu Koplescht
* Dräifaltegkeetskierch zu Sandweiler
* Kierch Gouschteng
* Kierch Pärel
* Kierch Wuermer
* Jousefskierch Fuussbann

## Um Spaweck
* Websäit vun der Äifeler Klackegéisserei
* Websäit vun der ''Glocken- und Kunstguss Hermann Schmitt''
Klackegéisserei Mabilon

D**'Klackegéisserei Mabilon** zu Saarburg stoung an enger iwwer 300 Joer aler Familljentraditioun.

2002 ass do déi lescht Klack gegoss ginn. Zanterhier ginn d'Atelieren, déi all erhale sinn, als Musée gefouert.
Klackegéisserei Perner

D**'Klackegéisserei Perner** (*Rudolf Perner GmbH & Co.*) zu Passau geet zeréck op de Rudolf Perner, deen nom Zweete Weltkrich zu Passau an enger fréierer Zillebäckerei opgemaach huet.
Marne (Floss)

D**'Marne** ass e franséische Floss an Haapt-Niewefloss vun der Seine. Si huet hir Quell um Plateau vu Langres, zu Balesmes-sur-Marne, (Haute-Marne), a leeft zu Charenton-le-Pont/Alfortville (Val-de-Marne), an d'Seine.

## Departementer a Stied, duerch déi d'Marne leeft
* Haute-Marne (52): Chaumont, Saint-Dizier
* Marne (51): Châlons-en-Champagne, Épernay
* Aisne (02): Château-Thierry
* Seine-et-Marne (77): Meaux, Lagny sur Marne, Torcy, Noisiel
* Seine-Saint-Denis (93): Neuilly-sur-Marne, Noisy-le-Grand
* Val-de-Marne (94): Nogent-sur-Marne, Créteil, Charenton-le-Pont, Champigny-sur-Marne, Saint-Maur-des-Fossés, Joinville-le-Pont, Saint-Maurice

### Haaptnieweflëss
* Blaise
* Saulx
* Fion
* Coole
* Ourcq 
* Petit Morin
* Grand Morin
* Surmelin

## D'Marne an hir Moler
Am 19. an 20. Joerhonnert hu sech sëlleg Moler vun der Marne inspiréiere gelooss:
* Camille Corot
* Paul Cézanne 
* Camille Pissarro 
* Henri Rousseau, genannt "Le Douanier Rousseau" 
* Albert Marquet
* Raoul Dufy 
* André Dunoyer de Segonzac 
* Louis Vuillermoz 
* Maurice Boitel

## Um Spaweck
George Washington

Den **George Washington**, gebuer den 22. Februar 1732 op der Familljeproprietéit am Westmoreland County, Virginia, a gestuerwen de 14. Dezember 1799 zu Mount Vermont, Virginia, war ee Plantagebesëtzer, Generol an éischte President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.

## Jugend an 1. Militärkarriär

Dem George säi Papp, den Augustine Washington, war schonn ee räiche Plantagebesëtzer dee säi Geld haaptsächlech mam Ubau vun Tubak gemaach huet.

Wéi den George 11 Joer al war ass säi Papp gestuerwen a mat 15 Joer huet hien dunn d'Schoul geklaakt.

Duerch d'Relatioune vu sengem Stéifbrudder, dem Lawrence Washington, huet hie mat 17 Joer eng gutt bezuelte Plaz als Geometer kritt a koum am Alter vun 21 als Majouer an d'Lokalmiliz vu Virginia, wat deemools nach eng brittesch Kolonie war. Wärend senger Militärkarriär huet hie géint d'Indianer an dem Louis XV. seng Truppe gekämpft, deen een Deel vu Virginia fir Frankräich reklaméiert huet.

Enn 1758 huet hien d'Miliz am Rang vun engem Colonel verlooss an huet sech op seng Plantagen zeréckgezunn. Hien hat agesinn, datt hien als Amerikaner, an enger vun Englänner dominéierter Arméi, net déi Karriär konnt maachen déi him virgeschwieft huet. An där Zäit hat hien awer vill iwwer d'militäresch Organisatioun, Praxis an Taktike geléiert, ee Wëssen dat him spéider am Onofhängegkeetskrich voll zugutt koum.

## Jore 1759 bis 1774

Nees doheem op der Farm huet hie gläich d'Martha Dandridge Custis, eng räich Wittfra, bestuet. Si hu sech zu Mount Vernon, Virginia etabléiert an hunn ee gutt, an deelweis extravagant Liewe gefouert. Well den George Washington duerch eng Poukeninfektioun, déi hie sech 1751 op Barbados zougezunn hat, steril war, krut d'Koppel keng eege Kanner.

Méi politesch aktiv gouf de Washington eréischt Enn der 1760er Jore wou hien zu deene gehéiert huet déi méi, haaptsächlech ekonomesch, Onofhängegkeet vun England gefuerdert hunn. Schlussendlech ass et dunn 1775 zum Onofhängegkeetskrich géint Groussbritannien komm, dee bis 1783 sollt daueren.

## Ieweschte Kommandant am Onofhängegkeetskrich
Wéi et am Abrëll 1775 zum Krich koum, ass de Washington, op d'Propose vum John Adams, och gläich zum Ieweschte Kommandant vun der *Continental Army* beruff ginn. Säi martialescht Optrieden a seng militäresch Erfarung hunn dozou bäigedroen datt him dës Verantwortung iwwerdroe gouf.

## Presidentschaft 1789 - 1797
1789 gouf de George Washington eestëmmeg zum 1. President vun den USA gewielt.

## Spéidert Liewen

## Um Spaweck

* De President Washington op der Websäit vum Wäissen Haus
Ankersteen

**Ankersteng** si fréier fir Ponte gebraucht ginn, déi mat Gierseeler geschafft hunn.

Déi Steng hu misse schwéier Fielsbléck sinn, déi an der Mëtt vum Floss, flossopwäerts vun der Pont, louchen. Um Kapp vum Stee war e gebuert oder gemeesselt Lach, an deem d'Gierseel dat d'Pont ugehalen an dirigéiert huet, festgemaach gouf.
Schimmt

D**'Schimmt** ass eng psychosozial Emotioun, bei där d'Angscht, vun enger Grupp net unerkannt an ugeholl ze ginn, am Mëttelpunkt steet. D'Adjektiv ass am Lëtzebuergesche *schimmeg*.

## Bibliographie
* Margaret Mead: *Coming of Age in Samoa*; 1928; William Morrow & Cie Ic; New York.
* Margaret Mead: *Jugend und Sexualität in primitiven Gesellschaften Band 1: Kindheit und Jugend in Samoa*; dtv; 1970.
(243) Ida

Den **(243) Ida** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture, deen den 29. September 1884 vum Johann Palisa am Observatoire zu Wien entdeckt gouf.

Den Ida ass en onreegelméisseg geformte Kierper. Seng Uewerfläch ass hell a silikaträich.

Den 28. August 1993 ass d'Raumsond Galileo beim Asteroid op enger Distanz vun 10.500&nbsp;km laanschtgeflunn an huet CCD-Fotoen op d'Äerd geschéckt.
D'Fotoe weisen een onreegelméisseg geformten Himmelskierper, (kuckt d'Foto riets) dee vun Aschlagkrateren iwwerséit ass. Grouss Deeler vum Asteroid si vun enger Stëbsschicht, dem Regolith, bedeckt.

Et huet sech weiderhin erausgestallt, datt den Ida vun engem klengen natierleche Mound ëmkreest gëtt. Dësen nëmmen 1,4&nbsp;km grousse Mound krut den Numm Dactyl, a war den éischten Asteroidemound deen observéiert gouf.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
Christian Heinrich Friedrich Peters

De **Christian Heinrich Friedrich Peters**, gebuer den 19. September 1813 zu Koldenbüttel, Schleswig-Holstein, a gestuerwen den 18. Juli 1890 zu Clinton, New York, war en däitsch-amerikaneschen Astronom.

De Peters huet Astronomie a Mathematik beim Johann Franz Encke an der Berliner Universitéit geléiert an huet no senger Promotioun als Mathematikassistent beim Carl Friedrich Gauß zu Göttingen geschafft.

Zesumme mat dem Geolog Sartorius von Walterhausen huet hien eng Excursioun op Sizilien ënnerholl an huet Ënnersich iwwer de Vulkan Etna gemaach. 
Méi spéit huet hien um Observatoire vu Capodimonte bei Neapel geschafft, wou hien Observatioune vu Sonneflecke gemaach huet an am Joer 1846 e liichtschwaache Koméit (1846 VI) entdeckt huet. Duerch falsch Bunnbestëmmunge konnt de Koméit eréischt am Joer 1982 nei entdeckt ginn.

Wéinst politeschen Onrouen ass de Peters 1849 a Frankräich geflücht. Vun do aus goung hien ouni vill Geld op Konstantinopel (haut Istanbul). Wéinst senge gudde Sproochkenntnesser – de Peters huet ausser villen europäesche Sproochen och Algriichesch, Latäin, Hebräesch, Arabesch, Persesch an Tierkesch geschwat – gouf hien de wëssenschaftleche Beroder vum Reshid Pascha, dem Grousswesir vum Sultan Mejid II.

Op Ureegung vun der amerikanescher Ambassade an der Tierkei an ausstafféiert mat enger Recommandatioun vum Alexander von Humboldt ass de Peters 1854 an Nordamerika ausgewandert. Hie war am Observatoire vun der Harvard Universitéit an huet op engem Treffe vun der *[[American Association for the Advancement of Science]]* zu Providence op Rhode Island, iwwer seng Sonnenobservatioune referéiert. De Peters huet d'Usiicht vertrueden, datt op der Sonn gewalteg elektresch Stierm bestinn. Doriwwer eraus huet hien observéiert, datt sech d'Sonneflecken net nëmme wéinst der Rotatioun an equatorialer Richtung, awer och laanscht d'Längtegrade beweegen.

Méi spéit krut de Peters eng Plaz am Dudley Observatoire zu Albany, New York. Do entdeckt hien de 25. Juli 1857 e weidere Koméit.

Am Joer 1859 huet de Peters eng Plaz als Professer fir Astronomie um Hamilton College zu Clinton, New York, ugeholl. D'Institut hat en neien Observatoire mat engem 13 ½ Zoll-Refrakter, zu där Zäit eent vun de gréissten Teleskopen an Amerika. De Peters huet zimmlech um Existenzminimum gelieft, well seng Plaz deemools schlecht bezuelt war. Seng Sonnefleckenaarbechte goufen eréischt no sengem Doud publizéiert.

Wéi de Peters 1861 den Asteroid Feronia entdeckt huet, gouf d'Fachwelt nees op hien opmierksam. De Peters hat eigentlech den Asteroid Maja gesicht, dee virdru vum H.P. Tuttle entdeckt gi war. An den nächste Joren huet hien 48 Asteroiden entdeckt. Nëmmen de Rekordentdecker Johann Palisa war zu där Zäit méi erfollegräich.

De Christian Heinrich Friedrich Peters ass den 19. Juli 1890 zu Clinton gestuerwen.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Biographie
* Publikatioun vum C. H. F. Peters am Astrophysics Data System
* Noruff fir den C. H. F. Peters am Astrophysics Data System
* Kr.: ''Todesanzeige.'' Astronomische Nachrichten, Bd. 125 (1890), S. 127 (Norufff op den C.H.F. Peters)
Peter Schroeder

De **Peter Schroeder**, ***Peter von der Mosel*** genannt, gebuer de 14. August 1875 zu Mehring op der Musel, a gestuerwen den 29. November 1935 zu Tréier, war en däitsche Sproochfuerscher, Schrëftsteller an *Heimatdichter*.

De Peter Schroeder war aus enger aler Famill aus der Tréierer-lëtzebuergescher Regioun. Seng Virfahre koume vu Ralingen a Kersch. Nom Drëssegjärege Krich hu se sech zu Rouspert an op der Giischterklaus néiergelooss. De Johann Peter (oder Jean Pierre) Schroeder, den Urgrousspapp vum Peter Schroeder, war Zaldot an der Arméi vun de franséische Revolutiounstruppen an duerno an där vum Napoleon Bonaparte. 1815 huet hie sech op der Musel, no bei Tréier, néiergelooss. Säin Enkel Georg hat zu Mehring e Wéngert.

Do ass de "Peter von der Mosel" 1875 gebuer an an d'Schoul gaangen. Fir kënne Schoulmeeschter ze ginn, ass hien an d*'Präparandenanstalt* zu Tréier an duerno op de *Lehrerseminar* zu Prüm gaangen. Seng éischt Plaz als Schoulmeeschter krut de Peter Schroeder zu Holz am Saarland, a kuerz duerno, 1902, seng zweet zu Fell, no bei senger Heemecht. 1911 gouf e Pedagog an der St.-Markus-Schoul zu Tréier.

Nom Éischte Weltkrich, wou en als Zaldot an de Vogesen huet missen d'Stellung halen, ass hien nees an d'St.-Markus-Schoul enseignéiere gaangen. 1935 gouf hien Direkter vun der Palliener Schoul.

Den 29. November 1935 ass hien zu Pallien un enger Longenentzündung gestuerwen.

De Peter Schroeder huet schonn als jonke Mann ugefaange mat schreiwen an huet déi Tréierer a lëtzebuergesch Dialekter studéiert. Hien huet 30 Joer laang um *[[Rheinisches Mundartwörterbuch]]* matgeschafft, dat vum Prof. Peter Christa erausgi gouf an aus enger Sammlung vun 20.000 Wierder, Spréchwierder a Riedensaarten op Muselfränkesch besteet.

Hien huet Riedensaarten, Spréchwierder, Kannerreimer, typesche Kascht aus der Géigend, Hellegelegende vun Tréier, Lidder, Märercher a Seeërcher festgehalen an opgeschriwwen. Hien huet och Weekräizer a Billerstäck gemoolt a beschriwwen. Ausserdeem war hie Matgrënner (a vun 1924-1931 Sekretär) vun der *Trierische Heimat*, an och am *Verein Trierisch* aktiv.

Dem Peter Schröder säi bekanntst a beléiftst Wierk ass *Der Gehlhänschesbaum* (1933).

## Wierker
* *Aus stillem Tal. Gedichte*, Pierson Verlag, Dresden 1909; 2. Oplo 1912
Ënner dem Pseudonym Peter von der Mosel: 
* *Ons Moddersproch*, Tréier 1924
* *Der Gehlhänschesbaum*, Tréier 1933
* *Mei Bruder on eich. Moselländische Dorfgeschichten und Gedichte*, 2. Oplo 1975, Spee-Verlag, Tréier

## Literatur
* Michael Schroeder: *"Unser Großvater Peter von der Mosel" Peter Schroeder 1875-1935*, an: Neues Trierisches Jahrbuch 2007, S. 243 ff.
Wëllem vun Ockham

De **Wëllem vun Ockham**, gebuer ongeféier 1285 zu Ockham an England, a gestuerwen den 10. Abrëll 1349 zu München, war e Franziskanerpater a Philosoph, deen zu der spéider Scholastik gerechent gëtt.
Peter Altmeier

De **Peter Altmeier**, gebuer den 12. August 1899 zu Saarbrécken, a gestuerwen den 28. August 1977 zu Koblenz, war en däitsche Politiker, am Ufank vun der däitscher Zentrumspartei, an duerno vun der CDU.

Vun 1947 bis 1969 war hie Ministerpresident vum Land Rheinland-Pfalz.
(1862) Apollo

Nom **(1862) Apollo** gëtt eng ganz Grupp vun Asteroide genannt. Et sinn d'Apollo-Asteroiden. Dat sinn Himmelskierper, deenen hir exzentresch Bunn d'Äerdbunn kräize kënnen.

Den Asteroid gouf am Joer 1932 vum Karl Wilhelm Reinmuth entdeckt an nom Apollon, engem Gott aus der griichescher Mythologie, benannt.

Den Apollo leeft op engem mëttleren Ofstand vun 1,471 AE a ronn 650 Deeg op enger staark exzentrescher Bunn ëm d'Sonn. Dobäi kann e bis op 5 Millioune km un d'Äerd erukommen.

Unhand vu Radarobservatioune mat dem Arecibo Observatoire gouf am Joer 2005 nogewisen, datt den Apollo vun engem klenge Mound begleet gëtt. De Begleeder huet en Duerchmiesser vu ronn 75&nbsp; Meter a leeft am Ofstand vu ronn 3&nbsp;km ëm den Asteroid.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
*  (1862) Apollo in the Minor Planet Center's Database
*  NASA JPL orbital simulation 1862 Apollo (Java)
Cornelis Johannes van Houten

De **Cornelis Johannes van Houten**, gebuer 1920 zu Den Haag, a gestuerwen de 24. August 2002, war en hollänneschen Astronom. Heiansdo gëtt säin Numm an der Literatur och als **Kees van Houten** ernimmt.

Mat Ausnam vun enger kuerzer Zäit als Assistent um Yerkes-Observatoire an Amerika, vun 1954 bis 1956, huet de van Houten seng ganz berufflech Lafbunn an der Universitéit vu Leiden verbruecht.

Duerch den Ausbroch vum Zweete Weltkrich huet hie säi Studium missen ënnerbriechen a konnt eréischt am Joer 1952 promovéieren.

Hien huet d'Astronomin Ingrid Groeneveld bestuet, déi den Numm Ingrid van Houten-Groeneveld ugeholl huet. Si hunn zesummen e Jong, de Karl.

De Van Houten, seng Fra an den Astronom Tom Gehrels waren zesummen en erfollegräiche wëssenschaftlechen Trio, deen am Kader vum Palomar-Leiden-Survey am Ganzen 3.133 Asteroiden entdeckt huet. De Gehrels huet ëmfangräich Stärefotoe mam 48 Zoll-Schmidt-Teleskop vum Palomar-Observatoire an Amerika gemaach. D'fotografesch Placke goufen no Holland verschëfft an op der Universitéit Leiden ausgewäert, fir d'Asteroiden ze bestëmmen. Aus der statistescher Verdeelung vun hiren Ëmlafbunnen huet sech erginn, datt Asteroiden a Gruppen ëm d'Sonn lafen.

De Van Houten huet ausserdeem d'Radialvitess vun enken Duebelstäre studéiert.

Bis zu sengem Doud huet hien Artikelen iwwer Asteroiden a bedeckungsverännerlech Duebelstäre publizéiert. No him gouf den Asteroid (1673) van Houten genannt.

## Um Spaweck
*  https://web.archive.org/web/20070628065826/http://www.ife.uni-hannover.de/astro_station/phase1.html
Forum (Zäitschrëft)

**forum für Politik, Gesellschaft und Kultur** ass eng lëtzebuergesch Zäitschrëft, déi sechsmol (bis Enn 2021: zéngmol) am Joer erauskënnt.

## Beschreiwung
D'Zäitschrëft *forum* gëtt vun enger ASBL mam selwechten Numm publizéiert an huet gewéinlech ee Schwéierpunktthema, de sougenannten *Dossier*. Do donieft gëtt et Hannergrondreportagen iwwer Kultur a Kulturpolitik; reliéis a gesellschaftlech Theemen, politesch Entwécklungen an d'Geschicht vu Lëtzebuerg.

*forum* ass 1976 aus dem *Bulletin d'information de la Jugendpor Lëtzebuerg* ervirgaangen, enger Zäitschrëft vu kritesche Chrëschten, déi hir reliéis a gesellschaftlech Vuën am *[[Luxemburger Wort]]* net vertruede gesouchen. Bis 2000 war den Ënnertitel dann och *fir kritesch Informatioun iwwer Politik, Kultur a Relioun*; den aktuellen Ënnertitel ass *für Politik, Gesellschaft und Kultur*.

D'Redaktioun gëtt vun 2 feste Mataarbechter geleet; déi meescht Kontributioune komme vun externen Auteuren, déi, jee no Dossier, een oder méi Artikelen zu hirem Spezialgebitt bäisteieren.

2010 louch d'Drockoplo bei 1.900 Stéck. Knapps 1.100 dovu waren Abonnementer, tëscht 150 an 250 Stéck goufen an den Zeitungsbutteker verkaf. D'Artikele si meeschtens op Däitsch oder Franséisch, méi seelen op Lëtzebuergesch oder Englesch.

Nieft der Zäitschrëft publizéiert *forum* geleeëntlech Bicher an organiséiert ënner dem Numm *public forum* Table ronden zu gesellschaftlech aktuellen Theemen.

Den 20. Oktober 2010 gouf *forum* vun der Fondation Alphonse-Weicker mam Prix du progrès économique durable ausgezeechent.

Zanter Januar 2022 ass d'Zuel vun den Nummeren op sechs am Joer erofgesat ginn; dofir gouf den Internetsite ausgebaut, fir méi Diskussiounen z'erméiglechen an Debatten am Kader vu *public forum* ze streamen.


Fichier:Forum_1976-01_cover.png|forum Nr. 1Editioun 01-1976
Fichier:Forum_1987-12_cover.png|forum Nr. 100Editioun 12-1987
Fichier:Forum_2000-05_cover.png|forum Nr. 200Editioun 05-2000
Fichier:Forum_2010-10_cover.png|forum Nr. 300Editioun 10-2010


## Literatur
* Pauly, Michel, 2000. *200 Ausgaben, 25 Jahre. Wird *forum* gebraucht?* Forum 200, S. 61-63. PDF
* Stoldt, Jürgen, 2010. 200 bis 300. Eine Bilanz zu weiteren 10 Jahren forum. *forum* Nr. 300 (Okt. 2010): 4-5. Pdf [163 kB]

## Kuckt och
* Lëtzebuerger Kulturzäitschrëften

## Um Spaweck
* Internet-Site vum ''forum'' [Eeler Joergäng si komplett am Pdf-Format zougänglech]
* Selbstportrait mat Réckbléck op 25 Joer [2000]
* Selbstportrait mat Réckbléck op d'Joren 2000-2010 [Pdf 163 kB]
Jean Sibelius

De **Johann Julius Christian Sibelius**, besser bekannt als **Jean Sibelius**, gebuer den 8. Dezember 1865 zu Hämeenlinna, a gestuerwen den 20. September 1957 zu Järvenpää, war e finnesche Komponist.

De Jean Sibelius huet Droit an duerno Musek zu Helsinki, Berlin a Wien studéiert. Schonn als jonke Komponist hat de Sibelius groussen Erfolleg an 1897 krut hien eng staatlech Bourse, déi him et erlaabt huet, e Liewen ouni Suergen, op sengem Landsëtz zu Järvenpää, eng 37&nbsp;km nërdlech vun der Haaptstad ewech, ze féieren.

## Wierker
Zu senge bekanntste Wierker gehéieren, nieft 7 Sinfonien, d'Valse triste, e Geie-Concerto, d*'Karelia*-Suite an *De Schwan vun Tuonela*.

## Um Spaweck
Lieben

***lieben*** ass eng Broschür, déi 1979 vum Familljeministère publizéiert gouf an Zesummenaarbecht mam Gesondheetsministère an dem Planning Familial.

D'Broschür koum eraus, nodeem d'Gesetz vum 15. November 1978 déi Sexuell Opklärung an den ëffentleche Schoule sollt reegelen.
D'Bichelchen huet 52 Säiten, ass illustréiert, gëtt d'Dréckerei un, mä e Joergank steet net dran.

*Den Text a d'Korrektioune si vum René Clesse
*De Layout an d'Illustratioune si vum Heng Ketter an
*D'Karikature vum Romain Lenertz