open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lëscht vun den nooste Stären

Dës Lëscht ëmfaasst déi **sonnen-** respektiv **äerdnoost [[Stär]]e** bis op eng Distanz vu 5 Parsec (ongeféier 16,2 Liichtjoer).

## Faarfcodéierung
Stäre mat enger Gréisst vun > 6,5&nbsp;mag visueller Magnitude kënnen net mat bloussem A observéiert ginn, a sinn dofir gro hannerluecht. D'Faarwe giel bis rout an de Kolonne *Spektralklass* representéieren all Kéier de Spektraltyp vum Stär. Rout Schrëft fir *Parallax* an *Distanz* kennzeechne virleefeg nach onsécher Bestëmmungen.

## Lëscht

**Legend zu der Quellenindikatioun:**
::H – Hipparcos-Katalog.
::Y – Yale Parallax Catalog.
::S – Soderhjelm&nbsp;1999.
::T – Tinney 1996.
::1 – 2003 entdeckt; déi genee Distanz ass nach net kloer.

## Kuckt och
Stäre mat grousser Vitess

Als **Stäre mat grousser Vitess** (de: *Schnellläufer*) ginn an der Astronomie eenzel Stäre mat enger grousser Eegebeweegung bezeechent. Wann ee "grouss" seet, dann ass domat eng Ännerung vun der Stärepositioun vu ronn 0,5" pro Joer gemengt, wat an 100 Liichtjoer ronn 70&nbsp;km/s vun der siichtbarer säitlecher Beweegung vum Stär entsprécht.

Well déi Zuelen direkt vun der Distanz ofhänken, gouf spéider d'Grenz tëscht Normalstären a Stäre mat grousser Vitess bei ongeféier 65&nbsp;km/s festgeluecht. Zu dësem Wäert zielt och déi mam Dopplereffekt feststellbar Radialvitess, also am Sënn vun enger 3D-Beweegung.

Wann och déi meescht Stären eng bal kreesfërmeg Bunn ëm de galakteschen Zentrum hunn, eis Sonn brauch dofir ronn 250 Millioune Joer, dann ënnerscheede sech Stäre mat gousser Vitess dovu well se:
# eng staark elliptesch (laanggestreckt) Bunn,
# eng Bunn hunn déi par rapport zur Sonnebunn staark schréi ass.
# eng Vitesskomponent hunn déi a Richtung galaktesch Rotatioun (kuckt d'Oort-Formel) meeschtens méi kleng ass wéi déi vun eiser Sonn, soudatt s'am Allgemengen hanner hir zeréckbleiwen. 
# meeschtens zur Stärepopulatioun II gehéieren.

De Stär mat der héchster bekannter Eegebeweegung vun 10,34" ass de Feilstär vum Barnard am Stärebild Bootes.

Nach e Stär mat grousser Vitess ass den 61 Cygni, e Stär vun der 6. Gréisst am Stärebild Cygnus. D'Verréckelung vu senger Positioun läit all Joer bei ronn 5". Dat huet de Friedrich Wilhelm Bessel 1845 unhuele gelooss, datt de Stär relativ no bei der Äerd wier. Sou ass him déi éischt Parallaxemiessung gelongen, wat scho vill Astronomen zanter 100 Joer versicht haten. Déi gemoosse Parallax vu ronn 0.3" huet erginn, datt den 61 Cygni 11 Liichtjoer vun eiser Äerd ewech ass, an zu den 20 nooste Fixstäre gehéiert.

## Literatur
**Lexikon der Astronomie*, Spektrum-Verlag 1999, p.&nbsp;359, 313ff

## Kuckt och

* Hyperschnellleefer
Nationalstrooss 21

D**'Nationalstrooss 21** oder **N21** ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss an de Kantone Réiden an Dikrech.

D'N21 fänkt un zu Groussbus-Wal wou se vun der Kräizung mat der N12 fortgeet fir da weider iwwer Mäerzeg, laanscht Uewerfeelen op Nidderfeelen ze kommen, wou se Uschloss un d'N15 huet.

D'N21 huet eng Längt vu 6,8&nbsp;km.

## Um Spaweck
Lëscht vu Meteorstréim

## Um Spaweck
*  ALPO Meteorliste
*  SPA Meteorliste
*  Sehr umfangreiche Liste
* + IMO Meteorliste

## Kuckt och
Blackpool FC

**Blackpool FC** (Spëtznimm *The Seasiders*, *The Tangerines*) ass en englesche Foussballveräin zu Blackpool am Lancashire. Déi 1. Härenekipp spillt an der Saison 2008/09 am Football League Championship, der zweethéchster Spillklass am englesche Liga System. De Veräi spillt seng Heemspiller am Bloomfield Road Stadion.

De Veräi gouf 1877 gegrënnt. D'Glanzzäit vu Blackpool FC war tëscht den 1930er an den 1960er Joren, wou si gréisstendeels an der *Division One*, deemools der héchster Spillklass am englesche Foussball, gespillt hunn. 1956 ware si um Enn vun der Saison op der 2. Plaz, wat si zanterhier net méi erreecht hunn. 1953 hu si de FA Cup gewonnen, bis ewell de gréisste Succès an der Veräinsgeschicht.

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vu Blackpool FC
Gustave Eiffel

De **Alexandre Gustave Eiffel**, gebuer de 15. Dezember 1832 zu Dijon, a gestuerwen den 28. Dezember 1923 zu Paräis, war e franséischen Ingenieur.

De Gustave Eiffel war mat sengen Eisekonstruktiounen e Pionéier am Stolbau. Hien huet virun allem Brécke (z. Beispill d*'[[Viaduc vu Garabit|Truyèrebréck]]* mat enger Spannwäit vun 165 m) souwéi d'Hale vun der Paräisser Weltausstellung (1878) entworf.

Fir d'Weltausstellung 1889 huet hie säi bekanntst Bauwierk, deen 330,5 Meter héijen an 10.100 Tonne schwéieren Eiffeltuerm um Paräisser Champs de Mars opriichte gelooss.

## Um Spaweck
Max Jacoby (Fotograf)

De **Max Jacoby**, (*Max-Moshe Jacoby*) gebuer den 8. Juni 1919 zu Koblenz, a gestuerwen de 15. Mäerz 2009 zu Berlin, war en däitsche Fotograf.

Hien ass de Jong vum Johannes Jacoby a senger Fra Mela. 1937 ass de Max mat senger Famill op Buenos Aires emigréiert, wou hien eng fotografesch Ausbildung vum George Friedman krut. Mat 22 Joer huet hie sech selbstänneg gemaach an en huet a Südamerika an zu New York fir Zäitschrëften a fir Fotosagencë geschafft.

## Um Spaweck
* Noruff am Tagesspiegel
Max Jacoby

Den Numm **Max Jacoby** weist op e puer Leit:
*En däitsche Fotograf, gebuer 1919 zu Koblenz: Max Jacoby (Fotograf)
*E lëtzebuergesche Filmregisseur an Dréibuchschreiwer, gebuer de 25. November 1977: Max Jacoby (Regisseur)
Lëscht vun den Emplacementer vun der Guillotine zu Paräis

D'Haapthiriichtungen zu Paräis wärend der Franséischer Revolutioun mat der Guillotine goufen op follgende Plaze gemaach:
Pillnitzer Deklaratioun

D**'Pillnitzer Deklaratioun** war d'Resultat vun enger Konferenz vum 25. - 27. August 1791 um Schlass vu Pillnitz südlech vun Dresden tëscht dem Keeser Leopold II. vum Hellege Réimesche Räich an dem Kinnek Friedrich Wilhelm II. vu Preisen.

Et koum och zu Gespréicher mat dem Grof vun Artois (dem spéidere Charles X. vu Frankräich). Haaptthema vun de Verhandlungen tëscht den zwou däitsche Groussmuechte war d'polnesch Fro an d'Enn vum Krich tëscht Éisträich an der Tierkei. De Kurfürst Friedrich August III. vu Sachsen huet sech net un de Verhandlunge bedeelegt.

De But vun der Pillnitzer Deklaratioun, déi nëmmen a leschter Minutt an op den Drock vu franséischen Emigrante beschloss gi war, war et, *"den König von Frankreich in die Lage zu versetzen, in vollkommener Freiheit die Grundlage einer Regierungsform zu befestigen, welche den Rechten der Souveräne und dem Wohle Frankreichs entspricht"*, d.&nbsp;h. eng Koalitioun vun den europäesche Groussmuechte géint d'Franséisch Revolutioun. E militäreschen Agrëff gouf awer vun enger eenheetlecher Meenung tëscht de Groussmuechten ofhängeg gemaach, an dovu konnt een net ausgoen, wéi sech Groussbritannien an dësem Punkt zeréckgehalen huet. D'Deklaratioun gouf awer a Frankräich als Krichserkläerung opgeholl. Et war e gutt Argument fir d'Propaganda, fir d'Franséisch Revolutioun mat Hëllef vun engem Krich ze radikaliséieren.

## Literatur zum Theema

* Georges Michon, *Le rôle de la presse en 1791-1792: la déclaration de Pillnitz et la guerre*, T.E.P.A.C, Paräis, 1941.
Leopold II.

**Leopold II.** gouf et der méi:
* Leopold II. vun Éisträich (1050-1095);
* Leopold II. (HRR), Keeser vum Hellege Réimesche Räich (1747-1792);
* Leopold II. vun der Toskana (1797-1870); 
* Leopold II. vun der Belsch (1835-1909).
Association luxembourgeoise des ingénieurs industriels

**Technology Managers.lu** (gekierzt **tema.lu**) war eng lëtzebuergesch ASBL déi d'Fachhéichschoulingenieuren zesummebruecht huet; d'Vereenegung ass den 18. August 1935 gegrënnt ginn. Am Laf vun de Jore gouf den Numm e puer mol g'ännert, fir d'lescht op der ausseruerdentlecher Generalversammlung vum 11. Mäerz 2009, wou mat den neie Statuten och den haitegen Numm ugeholl.

Am Handelsregëster ass d'Associatioun mat Datum vum 8. Abrëll 2016 als « *radiée* » gezeechent(Stand: Oktober 2025).

## Historique

Am Joer 1916 goufen d'Cours techniques supérieurs mat enger Dauer vu 4 Semesteren als éischt lëtzebuergescht technescht Héichschoulstudium fir d'Absolvente vun der Handwierkerschoul agefouert.

Den 18. August 1935 war d'Grënnung vun der ***Association des anciens diplômés des Cours techniques supérieurs***.

Mat der Aféierung vum Titel *Ingénieur technicien* am Joer 1958 huet d'Vereenegung hiren Numm ëmgeännert an huet vun do un ***Association luxembourgeoise des ingénieurs techniciens*** (ofgekierzt ALIT) geheescht.

Mat deem neien Héichschoulgesetz vun 1996 gouf den Titel *Ingénieur industriel* agefouert an zanter der Assemblée générale vum 24. Mäerz 1998 huet d'Vereenegung ***Association luxembourgeoise des ingénieurs industriels*** (ofgekierzt **ALII**) geheescht.

Bei der Grënnung vun der Uni Lëtzebuerg gouf den Technikum (Institut supérieur de technologie, ofgekierzt IST) an d'Fakultéit vun de Wëssenschaften, der Technologie an der Kommunikatioun agebonnen. De Studium vum Ingénieur industriel gouf dobäi ofgeschaaft an net wéi an der Belsch zum Master Ingénieur Industriel vu 4 op 5 Joer respektiv vun 240 op 300 ECTS Punkten ausgebaut.

Am Hierscht 2008 huet dee leschten Ingénieur industriel säi Studium ofgeschloss.

No genee 100 Joer ginn elo zu Lëtzebuerg keng Fachhéichschoulingenieure méi ausgebilt.

## Presidenten
Messier 81

De **Messier 81** (och als **[[New General Catalogue|NGC]] 3031** bekannt) ass eng +6,9&nbsp;mag hell Spiralgalaxie vum Hubble-Typ **Sb** am Stärebild Ursa Major (Grousse Bier). Den **M81** ass d'Galaxie um nërdlechen Himmel, déi eis no dem Andromedaniwwel an dem Dräiecksniwwel am gréissten an hellsten erschéngt. D'Zuel vun de Stären an deem System gëtt op 250 Milliarde geschat, wat am Verglach zu eiser Mëllechstrooss een e bësselche méi klenge Wäert ass. Den M81 gëtt heiansdo zu Éiere vun hirem Entdecker och **Bode-Galaxie** genannt, well si am Joer 1774 vum Johann Elert Bode entdeckt gouf.

Déi visuell Fläch vun M81 mécht mat 20' op 12' (de Mound huet e Wénkelduerchmiesser vu ronn 30') ongeféier dräi Prozent vun der Fläch vum Andromedaniwwel aus. Mat 12 Millioune Liichtjoer ass den M81 gutt véiermol sou wäit wéi déi Galaxie ewech a schéngt dofir méi kleng ze sinn. D'Distanz gouf am Kader vum H0 Key Project am Joer 1993 ganz genee bestëmmt an ass däitlech méi grouss wéi d'Wäerter vu ronn 7 Millioune Liichtjoer, déi een an der aler Literatur fënnt.

Vun der Äerd aus gesi mir schréi op d'Galaxie, déi relativ labber Spiraläerm huet, awer vill Stären an der Géigend vum Zentrum huet. An der Hubble-Sequenz ass den M81 vum Typ Sb.

Den M81 huet eng visuell Magnitude vu +6,90&nbsp;mag. A senger Géigend ass déi e bëssche méi liichtschwaach Spiralgalaxie M82, déi nëmmen 150.000 Liichtjoer ewech ass. Dës zwou Galaxië bilden de Kär vun der M81-Galaxiëgrupp, déi eng echt physikalesch Grupp bilden, an zu den noosten Nopere vun eiser Lokaler Grupp zielen. Zu där Grupp gehéieren ënner anerem och den NGC 2403, NGC 3077 an den NGC 2976.
## Kuckt och

## Um Spaweck

*  M81 bei SEDS
*  M81 Gruppe bei SEDS
*  (M81 an M82)
*  H0 Key project iwwer M81
Commune vu Paräis (Franséisch Revolutioun)

D**'Commune vu Paräis** (1789-1795) war den Numm deen de revolutionäre Gouvernement vu Paräis sech nom Stuerm op d'Bastille (14. Juli 1789) ginn huet. Den éischte Buergermeeschter war de Jean-Sylvain Bailly an d'Reunioune waren am Hôtel de Ville.

Nom 10. August 1792 gouf d'Commune opstänneg an zum Porte-parole vun de revolutionären Evenementer vun der Paräisser Beweegung. Si huet sech an den dramateschste Mouvementer vun der Revolutioun illustréiert. Mam Gesetz vum 21. Mee 1790 gouf aus dem revolutionäre Gouvernement e reegelméissegen Organissem. De Comité général vun der Commune vu Paräis huet sech aus Memberen zesummegesat, déi vun de Bierger vun den 48 Sektioune vun der Stad Paräis gewielt goufen. De Jean-Sylvain Bailly gouf duerch de Jérôme Pétion un der Spëtzt ersat (13. November 1791). Duerno koumen als Buergermeeschter de Joseph Chambon, de Jérôme Pache an de Jean-Baptiste Fleuriot-Lescot un d'Muecht, de Fleuriot-Lescot huet säin Amt bis zum 9. Thermidor Joer II behalen.

## D'opstänneg Commune vu Paräis
An der Nuecht vum 9. op den 10. August 1792, ënner dem Drock vun enger Gefor vu Baussen an der Angscht vun engem Verrot vum Louis XVI., huet eng opstänneg Commune ënner dem Jérôme Pétion, dem Pierre Louis Manuel a sengem Substitut Georges Danton d'Plaz vun der legaler Commune iwwerholl. Se huet aus 52 Kommissäre bestanen déi mat der Participatioun vun de Bierger erausgesicht goufen. Se huet d'Iddië vun de Paräisser Sans-culottes vertrueden a gouf zu de wichtegsten Organer vum Gouvernement. Se konnt sech och an der Provënz duerchsetzen.

D'opstänneg Commune vu Paräis huet zu der Kreatioun vum revolutionäre Geriicht (17. August 1792) bäigedroen, wat sech ëm d'Verdächteger këmmere sollt, ass passiv vis-à-vis vun de Septembermassakere (1792) bliwwen, huet d'Proskriptioun vun de Girondins duerchgesat (2. Juni 1793), d'Gesetz vum generelle Maximum (29. September 1793) agefouert, bei der Institutioun vun der *[[Terreur]]* gehollef, a beim Mouvement fir d'Dechristianiséierung matgemaach. D'Commune huet d'Membere vun der Police erausgesicht, déi *en masse* Verdächteger festgeholl hunn. 1793 gouf d'Commune vum Comité de salut public ënner der Direktioun vu Robespierre, Saint-Just a Couthon dominéiert. D'Commune huet hiren Afloss no der Eliminatioun vun den Hebertiste verluer (24. Mäerz 1794 a gouf vun der Convention nationale opgeléist, déi 93 vun de Membere guillotinéiere gelooss huet.

Ënner der Convention thermidorienne gouf d'Paräisser Commune duerch zwee Kommissären ersat.

D'Constitutioun vum Joer III (1795) huet d'Commune vu Paräis duerch zwielef eenzel Municipalitéoten ersat, déi vun engem zentrale Büro geleet goufen, fir eng weider populär Diktatur ze verhënneren.

## Literatur zum Theema

* Frédéric Bluche, Stéphane Rials a Jean Tulard, *La Révolution française*, PUF, Paräis, 1998.
* Sigismond Lacroix, *Actes de la Commune de Paris pendant la Révolution*, Paräis, 1894-1914.
* Jean-Maurice Tourneux, *Procès-verbaux de la Commune de Paris (10 août 1792-1<sup>er</sup> juin 1793)*, Paräis, 1894.
* Jourgniac de Saint-Méard, *Mémoires sur les journées de septembre 1792*, Paräis, 1823.
Association sans but lucratif

Eng **Association sans but lucratif** (ofgekierzt **ASBL**) ass eng Vereenegung vu Leit, déi sech fir en Zweck zesumme fannen, deen alles ka sinn ausser industriell oder kommerziell Operatiounen *oder* senge Memberen e Benefice ze verschafen. Anescht wéi ee vum Numm hir menge kéint, kann eng ASBL also Benefice maachen, mä se däerf en entweeder net u seng Membere weiderginn, oder de Benefice däerf net aus industriellen oder kommerziellen Operatioune stamen, mä just z.&nbsp;B. aus Synergien déi sech erginn hunn (d.&nbsp;h. e Benefice dee weidergi gëtt ka just eng Erspuernes sinn).

Fir datt e Veräin eng ASBL ka sinn, muss en d'Reegele vum ëmgeännerte Gesetz vum 21. Abrëll 1928 iwwer d'Associatiounen an d'Fondatiounen ouni Gewënnzweck respektéieren.

No deem Gesetz (an der Versioun vun 2008) kritt eng ASBL d'juristesch Personalitéit soubal se hir Statuten am Mémorial C verëffentlecht, an déi Statuten déi follgend Mentiounen Opweises hunn:

1° den Numm vun der Vereenegung an d'Gemeng vun hirem Sëtz (deen am Groussherzogtum si muss);
2° den Zweck firwat se gegrënnt gouf;
3° d'Mindestzuel vu Memberen (dem Gesetz no op d'mannst dräi);
4° d'Nimm, Virnimm, Beruffer, Wunnsëtzer an Nationalitéite vun de (Grënnungs-)Memberen;
5° d'Conditiounen ënner deenen ee Member ka ginn an dës Qualitéit nees verléiere kann;
6° d'Attributioune vun der Haaptversammlung, d'Aart a Weis wéi se aberuff gëtt an d'Conditiounen ënner deenen hir Beschlëss un hir Memberen an un Drëtter erugedroe ginn;
7° d'Aart a Weis wéi d'Administrateuren (d'Komiteesmemberen) ernannt ginn a wéi eng Pouvoire se hunn;
8° d'maximal Héicht vun der Cotisatioun oder dem Versement deen d'Membere leeschte mussen;
9° d'Geschäftsjoer an d'Aart a Weis wéi de Kontenofschloss ugeholl gëtt;
10° d'Reegele fir d'Statuten z'änneren;
11° de Gebrauch vum Veräinsverméigen, am Fall wou d'Vereenegung opgeléist géif.

D'Statute vun enger ASBL mussen op Lëtzebuergesch, Däitsch oder Franséisch sinn, a privatschrëftlech oder mat engem Notairesakt festgeluecht ginn. Spéitstens ee Mount duerno musse se beim Handelsregëster deposéiert ginn, zesumme mat der geneeër Adress vum Vereenegungssëtz an der Lëscht vun den Nimm, Virnimm, Beruffer a Wunnsëtzer vun de Kommiteesmemberen.

All Ännerung vun der Adress vum Vereenegungssëtz an der Lëscht vun de Kommiteesmembere muss dem Handelsregëster matgedeelt ginn. Den Handelsregëster muss och d'Ännerunge vun der Lëscht vun de Membere vun der Vereenegung matgedeelt kréien, dat all Joers ee Mount nom Enn vum Geschäftsjoer ausser d'Statute géifen eppes Aneschtes soen.

## Um Spaweck

* Gesetz vum 21. Abrëll 1928 iwwer d'Associatiounen an d'Fondatiounen ouni Gewënnzweck an der Sammlung vun de Spezialgesetzer
Equinoxe

Ënner **Equinoxe** versteet een déi béid Konstellatiounen an deenen d'Sonn all Joer wärend hirer visueller Beweegung laanscht der Ekliptik iwwer den Himmelsequator geet.

Déi zwéi Punkte vun der Ekliptik déi sech op der Himmelskugel vis-à-vis leien, am Moment an deem d'Sonn an den Equinoxen ass, sinn d**Equinoxepunkten'', déi den Ufank oder d'Enn vun enger ''[[Astronomesch Joreszäit|astronomescher Joreszäit]]'' markéieren:
* Den **Astronomesche Fréijoersufank** ass den [[Duerchgank (Astronomie)|Duerchgank]] duerch de **Fréijoerspunkt**.
* Den **Astronomeschen Hierschtufank** ass den Duerchgank duerch den **Hierschtpunkt**.

De ''mëttelsten Equinoxepunkt'' nennt een och **Géigepunkt** a **Wopunkt**.

Als ''Equinoxe'' bezeechnet een och:

:1) de ''mëttelste Fréijoerspunkt'' selwer,
:2) d**Lag vum Fréijoerspunkt* ([[Positiounsdonnee]]ën) zu engem bestëmmten Zäitpunkt, souwéi
:3) deen *Zäitpunkt*, fir deen d'Lag vum Fréijoerspunkt festgestallt gëtt.

An deene Bedeitunge spillt de Begrëff vun der Equinoxe eng wichteg Roll bei der Definitioun vun astronomesche Koordinatesystemer, déi de verännerleche Fréijoerspunkt als Koordinaten-Nullpunkt gebrauchen.

Well en op laang Zäit seng Positioun verännert, gëtt en als *'Equinoxe vum Datum** oder als **Standardequinoxe''' mat engem Zäitbezuch notéiert.

#### Fréijoersequinoxe
No dem Gregorianesche Kalenner fält d'Fréijoersequinoxe an der mëtteleuropäescher Zäitzon am 21. Joerhonnert op den 19., 20. oder 21. Mäerz, ofhängeg vun der Lag vum Joer zum nächste Schaltjoer.

Fir vill Naturvëlker war an ass d'Fréijoersequinoxe eent vun den zentrale Fester vum Joer.

#### Hierschtequinoxe
No dem Gregorianesche Kalenner fält d'Hierschtequinoxe an der mëtteleuropäescher Zäitzon am 21. Joerhonnert op den 22. oder 23. September, ofhängeg vun der Lag vum Joer zum nächste Schaltjoer.

## Um Spaweck
*  Table of times for Equinoxes, Solstices, Perihelion, and Aphelion in 1992-2020
Hubble-Typ

D**'Hubble-Sequenz**, e morphologescht Uerdnungschema fir Galaxien, gouf am Joer 1936 vum Astronom Edwin Hubble entwéckelt.

An dësem Schema (och *Stëmmforchettsdiagramm*) stinn **E0** bis **E7** fir eng *[[Elliptesch Galaxie]]* mat zouhuelender Ofplattung, **Sa** bis **Sc** fir eng *[[Spiralgalaxie]] *, **SBa** bis **SBc** fir eng *[[Balkespiralgalaxie]]* an **Ir** fir eng *[[irregulär Galaxie]]*. **S0** an **SB0** sinn d'Iwwergangstyppe vun der *[[Lënsefërmeg Galaxie|lënsefërmeger]]* (oder *lentikulärer*) Galaxie.

:*Déi eenzel Galaxientyppe sinn am Artikel [[Galaxie]] méi no beschriwwen*.

Den Hubble huet an dëser Duerstellung eng méiglech Entwécklungssequenz fir Galaxië gesinn. 
D'Fuerschunge vun de leschte Joren hunn awer gewisen, datt d'Galaxienentwécklung wäitaus méi komplex ass a sech net duerch eng einfach Sequenz duerstelle léisst. Trotzdeem gëtt ëmmer nach, eigentlech onkorrekt, elliptesch Galaxien als *fréi* Galaxien am Géigesaz zu de *spéide* Spiralgalaxien, bezeechent. 
Dem Hubble seng morphologesch Andeelunge vun de Galaxië ginn haut nach gebraucht.

## Beispiller

## Um Spaweck
*  Galaxies and the Universe - an introduction to galaxy classification
*  Near-Infrared Galaxy Morphology Atlas, T.H. Jarrett
FC Tricolore Gaasperech

Den **FC Tricolore Gaasperech-Millewee** ass e lëtzebuergesche Foussballsveräi vu Lëtzebuerg-Gaasperech. De Veräin ass den 1. Mee 1919 gegrënnt ginn.

D'Éischt Seniorsekipp ass 2007/08 am zweete Bezierk vun der Zweeter Divisioun, d'Dammenekipp huet 2006/07 Éischt Liga gespillt.

## Um Spaweck
* Websäit vum F.C. Tricolore Gasperich
Messier 83

D'Spiralgalaxie **Messier 83** steet am Stärebild Hydra (Waasserschlaang) a kann am Fréijoer observéiert ginn. D'Bezeechnung am NGC-Katalog ass **NGC 5236**.

## Entdeckung

Den M&nbsp;83 gouf am Joer 1751 vum Nicolas-Louis de Lacaille entdeckt.

## Literatur
* Ronald Stoyan: *Deep Sky Reiseführer.* Oculum Verlag, ISBN 3-9807540-0-6

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  M83 bei SEDS
NGC 7742

Den **[[New General Catalogue|NGC]] 7742** ass eng Face-On-Galaxie am Stärebild Pegasus.

Si ass 72 Milliounen Liichtjoer ewech. Mat engem Duerchmiesser vu 36.000 Liichtjoer ass se relativ kleng. Hir visuell Magnitude ass +11,6 m, d.&nbsp;h. si ass eng Seyfert-Galaxie vum Typ 2. – Opgrond vun hirem Ubléck gëtt si och nach „**Spigelee-Galaxie**“ genannt.

Si huet (vu bannen no baussen) follgenden Opbau:
* D'Wëssenschaftler huelen un, datt an der Mëtt vun der Galaxie e Schwaarzt Lach ass.
* Ronderëm ass e ganz helle Kär an eng Stëbsceinture an zirka 2000 Liichtjoer Ofstand.
* An der nächster bloer Regioun (zirka 3200 Liichtjoer) entsti ganz vill Stären.
* Duerno kënnt eng weider Stëbsceinture mat enger manner grousser Dicht wéi déi éischt.
* Eréischt baussenzeg vun der zweeter Stëbsceinture gëtt et Spiralaerm, wéi se vun normale Spiralgalaxien bekannt sinn.

Den NGC 7742 huet ee sougenannten „aktive Kär“, d.&nbsp;h. dat Schwaarzt Lach verbrauch („frësst“) Massen aus senger Ëmgéigend. Déi Kären zeechne sech duerch eng extreem Hellegkeet aus.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Hubble Space Telescope
*  Astronews
*  Den Zesummenhank tëscht aktiven Galaxiëkären an Ausbréch vu Stäregebuert
*  GoBlack
Bonaventura Cavalieri

**Bonaventura Francesco Cavalieri**, gebuer am Joer 1598 warscheinlech zu Mailand, a gestuerwen den 3. Dezember oder 30. November 1647 zu Bologna, war en italieenesche Jesuat, Mathematiker an Astronom.

De Bonaventura Cavalieri huet um Gebitt vun der Geometrie geschafft an huet zu Bologna geléiert.

De Cavalieri gouf haaptsächlech wéinst dem *Prinzip vun den Indivisibile* bekannt. Dee Prinzip war an enger Virform scho 1604 a 1615 vum Kepler gebraucht ginn. No der fréierer Versioun vu 1635 gëtt ugeholl, datt eng Linn aus enger onendlecher Zuel vu Punkten ouni Gréisst besteet, eng Uewerfläch aus enger onendlecher Zuel vun Linnen ouni Breet an e Kierper aus enger onendlecher Zuel vu Flächen ouni Héicht. Als Reaktioun op Aspréch gouf de Prinzip nei formuléiert a 1647 mat enger Verdeedegung vun der Theorie nei verëffentlecht; am Joer 1653 goufe seng Wierker mat spéidere Korrekturen nei publizéiert.

## Wierker
* *Geometria indivisibilibus*, 1635
* *Exercitationes Geometricae*, 1647

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Kuerz Biographie
*  nach eng kuerz Biographie
Tony Krier

Den **Antoine** (**Tony**) **Krier**, gebuer den 21. Juli 1906 zu Hamm, a gestuerwen den 22. September 1994 um Houwald, war e lëtzebuergesche Fotograf a Journalist.

Hie war Hafffotograf, huet fir d*'[[Luxemburger Wort]]* geschafft a Fotosbicher publizéiert. Seng Sujete waren nieft Portraiten och Landschaftsopnamen. Bekannt sinn och seng direkt nom Zweete Weltkrich publizéiert zwee Bicher *Luxembourg Martyr 1940 1945*, wouran ë.&nbsp;a. déi an der Ardennenoffensiv zerstéiert Dierfer androcksvoll dokumentéiert sinn.

Wéi d'Héich Autoritéit vun der CECA sech 1952 zu Lëtzebuerg néiergelooss huet, war hie mam Théo Mey ee vun den aktiivste fräiberuffleche Fotografen. Seng Biller vun där Zäit sinn an alle grousse Fotothéiken erhale bliwwen.

Seng ronn 400.000 Fotoe sinn an der Fotothéik vun der Stad Lëtzebuerg archivéiert.

## Wierker
* *D'Jorhonnertfeier 1939 am Bild*.
* Mam Pierre Hentges a Joseph Kanivé (Texter), 1945. *Luxembourg Martyr 1940-1945*. 2 Bänn.
* *Le Souverain et son peuple* (1965).
* Mam Jemmy Koltz, 1975. *Les châteaux historiques du Luxembourg*.
* *La vie d'une grande dame*. 1986.

## Gielercher

* Chevalier vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Promotioun 1973)

## Um Spaweck
Théo Mey

Den **Théo Mey**, gebuer den 18. Abrëll 1912 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen de 25. August 1964 zu Eech (Stad Lëtzebuerg) no engem Autosaccident, war e lëtzebuergesche Bankemployé a Fotograf.

Hien huet seng Fotoen a lëtzebuergeschen an auslänneschen Zeitungen an Zäitschrëfte publizéiert. Wéi d'Héich Autoritéit vun der CECA sech 1952 zu Lëtzebuerg néiergelooss huet, war hie mam Tony Krier ee vun den aktiivste fräiberuffleche Fotografen, een deen all wichtegt Ereegnes fotograféiert huet, an deem seng Fotoen an de Fotothéiken erhale bliwwe sinn.

Hie war och e Motorsportler a Liichtathleet an huet Handball gespillt.

Seng ronn 400.000 Fotoe sinn an der Fotothéik vun der Stad Lëtzebuerg archivéiert.
Théodore Eberhard

Den **Théodore Eberhard**, gebuer den 29. August 1812 an der Stad Lëtzebuerg, an och do gestuerwen den 13.Mee 1874, war e lëtzebuergeschen Architekt a Politiker.

Hie war vun 1851 bis 1854 Deputéierten an der Chamber a vun 1857 bis 1866 Member vun der *Assemblée des États*.

Hie war Schäffe vun der Stad Lëtzebuerg vun 1850 bis 1854 a vun 1859 bis 1865, duerno Buergermeeschter vum Mee 1865 bis September 1869.

## Bauwierker
* Par- an Dekanatskierch (1844-1849) vu Miersch.
* Kierch vun Nouspelt.
* Parkierch (1860-1861) vu Béiweng.

## Éierungen a Gielercher

* 
* Chevalier vum Ordre de l'aigle rouge prussien de 4e classe

No him ass eng Strooss am Quartier Belair gedeeft.
## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, S. 154
Haalsbaach (Baach)

D**'Haalsbaach** op der Kaart agedroen als *Halsbaach* ass eng kleng Baach an der Gemeng Bäerdref.

Si huet hir Quellen op der Héicht vum Lieu-dit Haalsbaach (335 m) a leeft vun do no Süden duerch eng Griecht tëscht Bierkelt (lénks) an *Uecht* a *Laangstrachen* (riets).

No engem Laf vu ronn 1.300 Meter leeft se beim *Perekop* ënner dem CR364 erduercht fir direkt duerno op enger Héicht vun 269 Meter an d'Äsbech ze lafen.
## Kuckt och
Leifeegeschaft

D**'Leifeegeschaft** oder **Leifherrschaft** bezeechent eng perséinlech Ofhängegkeet vun de Baueren zu hirem Grondhär, déi besonnesch am Mëttelalter wäit verbreet war.

D'Leifeegeschaft ass grondsätzlech als géigesäiteg Verflichtung unzegesinn. De Grondhär huet dem Leifeegene militäreschen a juristesche Schutz misse bidden; sou huet de Grondhär, am Fall vun enger Virluedung op e friemt Geriicht, misse Rechtsbäistand leeschten. Als Géigeleeschtung huet de Leifeegenen Ofgabe misse leeschten: an Natur, a Form vu "gratis" Aarbecht (*[[Froundéngscht]]er*) oder - wéi et erëm eng richteg Geldwirtschaft gouf - a Form vu Suen. Et war him ouni Erlabnes vu sengem Här net erlaabt, d'Grondherrschaft ze verloossen, oder sech ze bestueden.

E Leifeegenen, dee genuch Suen hat, konnt sech eventuell vu sengem Grondhär fräikafen, dat gouf awer a ville Fäll net gemaach, well de Schutz vun engem Grondhär fir d'Lännereie wichteg war.

An eise Géigenden ass d'Leifeegeschaft lues a lues verschwonnen, a spéitstens mat der franséischer Revolutioun war bei eis näischt méi dovun ze spieren. A Russland ass d'Leifeegeschaft awer eréischt 1861 ofgeschaaft ginn!

## Literatur
* Georges Duby, *L'économie rurale et la vie dans les campagnes dans l'Occident médiéval* ; Paräis (Flammarion), 1962; Neioplo am Täscheformat (an der Kollektioun *Champs*/Flammarion), 1977.
* Georges Duby, *Guerriers et paysans - VIIe-XIIe siècle: Premier essor de l'économie européenne* ; Paräis (Gallimard, *Bibliothèque des Histoires*), 1973; Neioplo an der Kollektioun *TEL* (Gallimard), 1978.
* Edith Ennen, *Die Grundherrschaft St. Maximin und die Bauern zu Wasserbillig* ; in: *Historische Forschungen für Walter Schlesinger, (...)* ; Köln & Wien, 1974.
* Guy Fourquin, *Histoire économique de l'Occident médiéval* ; Paräis (Armand Colin), 1979 (3. Editioun).

## Um Spaweck

*  ''Aufhebung der Leibeigenschaft in Böhmen, Mähren und Schlesien vom 1. November 1781''
Banalitéit

D**'Banalitéite** waren am Grondhärerecht technesch Installatiounen, déi allen Awunner vun der Seigneurie zur Verfügung stoungen, a wou sech de Grondhär huet missen ëm den Entretien këmmeren. Als Konterpartie duerften d'Awunner *nëmmen* dës Ariichtunge benotzen, fir déi si hu misse bezuelen.

D'Haaptbanalitéite waren:
* de Bannuewen 
* d'Bannmillen 
* d'Bannpress
* de Wäimaart

Och laang nodeem déi communautaire Ariichtungen ofgeschaaft goufen, huet d'Landbevëlkerung weider un där kollektiver Praxis festgehalen, zum Beispill wann et ëm d'Broutbake gaangen ass. Aus techneschen (en eegene perséinlechen Uewe bauen) a wirtschaftleche Grënn (bei nëmmen engem Uewen ass e Minimum vun Holz noutwenneg) hu sech d'Awunner vun den Dierfer zesummegedoen, fir e kollektiven Uewen ze bauen. Den individuellen Uewe konnt sech eréischt am 19. Joerhonnert duerchsetzen.
Zéngten

Den **Zéngten** oder **Zéngt** (**Kierchenzéngten**, la: *decenia*, fr: *dîme*, en: *tithe*) war eng zéngprozenteg traditionell Steier un eng reliéis (z.&nbsp;B. Tempel, Kierch) souwéi weltlech (Kinnek, Grondhär) Institutioun. Déi Steier war schonn am Altertum a verschiddene Kulture bekannt, a war iwwer d'Mëttelalter an d'Neizäit am Gebrauch.

D'Iddi vun enger Steier fir den Ënnerhalt vum Klerus fënnt sech an der Bibel (Genesis XIV-20 an XXVIII-22). Bei de Judde war den Zéngten den zéngten Deel vun der Récolte fir den Ënnerhalt vun de Leviten a vun alle Revenuë fir e Fest fir d'ganzt Haus z'organiséieren.

Am Chrëschtentum war den Zéngten eng reliéis Praxis, déi am 4. Joerhonnert obligatoresch gouf. D'Kapitularië vu 779 a 794 hunn dës Steier am ganze fränkesche Räich generaliséiert, och op de perséinleche Besëtz vu Membere vum Klerus.

An engem Schreiwes vum Poopst Gregor II. vum 1. Dezember 722 un de Bonifatius heescht et:

:*Aus den Einkünften der Kirche und den Opfergaben der Gläubigen soll er [Bonifatius] vier Teile machen: Einen davon soll er für sich behalten, den zweiten unter den Geistlichen verteilen, entsprechend ihrem Eifer in der Erfüllung ihrer Pflichten, den dritten Teil soll er an die Armen und Fremden geben, den vierten soll er aber für den Kirchenbau zurücklegen.*

De Poopst Zacharias huet 748 an engem Bréif un adeleg Franke geschriwwen:

:*Was aber die Zehnten der Gläubigen betrifft, die in den Kirchen dargebracht werden, so soll es nicht im Belieben des Gebers liegen, sie zu verteilen. Denn die Satzungen der heiligen Väter bestimmen, dass daraus vom Bischof vier Teile gemacht werden sollen. [...] Daraus müssen nämlich die Almosen bereitgestellt werden, daraus muss der Kirchenbau und die Altarausstattung bezahlt werden [...]*

Zu der Zäit vum Karel dem Grousse gouf den Zéngte gesetzlech confirméiert a vollstänneg am *[[Decretum Gratiani]]* (ëm 1140) gereegelt.

Regional ënnerschiddlech krute meeschtens de Bëschof, de Paschtouer, déi Aarm an de Bistum e Véirel vum Zéngten; zanter dem 10. Joerhonnert krut de Paschtouer een Drëttel an de Bëschof zwee Drëttel, deen doraus fir d'Aarmevirsuerg an de Bedarf vum Bistum (*fabrica ecclesiae*) huet missen opkommen. A Schweden gouf bis an d'Mëtt vum 13. Joerhonnert een Drëttel un de Paschtouer ginn, an déi aner zwee Drëttel goufen tëscht Bëschof, Kierchefabréck an den Aarmen opgedeelt.

Déi ofgeliwwert Wueren goufen an enger sougenannter Zéngtscheier (lokal zu Lëtzebuerg och *Zéiescheier, Zeenscheier, Zéinscheier* oder *Zéintscheier* genannt) versuergt. Dat war dacks no der Kierch dat gréisst Gebai am Duerf.

## Literatur zum Theema

* "Briefe des Bonifatius" in *Ausgewählte Quellen zur Deutschen Geschichte des Mittelalters Band IV b*, Darmstadt, 1968.
* Jean Favier, *Dictionnaire de la France médiévale*, Fayard, Paräis, 1993.
Heraldik

D**'Heraldik** ass d'Wëssenschaft vun de Wopen, a befaasst sech och mat Wopekonscht a Woperecht. D'Heraldik zielt zu den Hëllefswëssenschafte vun der Geschicht, zesumme mat der Sphragistik, der Vexillologie, der Diplomatik...

D'Heraldik huet sech am Mëttelalter a ganz Europa als koherente System fir d'Identifikatioun vun net nëmmen de Persoune mä vu ganze Famillen a Kollektivitéiten entwéckelt, wat aus hir en emblemateschen an eenzegaartege System gemaach huet, an enger Zäit wou d'Identifikatioun seelen iwwer d'Schrëft gaangen ass.

Opkomm ass d'Heraldik am 12. Joerhonnert bei den aristokratesche Famillen, a si huet sech séier an der ganzer Gesellschaft vun de westleche Länner verbreet: Fraleit, Klerus, Baueren, Bierger, Communautéiten... Si gouf och benotzt fir Stied, Regiounen, Länner a Beruffskierperschaften ze representéieren.

## Literatur zum Theema
* Théodore Veyrin-Forrer, *Précis d'héraldique*, Larousse, Paräis, 1951. (Reeditioun 2000 vum Michel Popoff, Koll. « Comprendre et reconnaître »)
* Henri Jougla de Morenas, *Grand armorial de France: catalogue général des armoiries des familles nobles de France…*, Les Éditions héraldiques, Paräis, 1934-1952.
* Michel Pastoureau, *Traité d'héraldique*, Picard, Paräis, 1993.
* Michel Pastoureau, *Figures de l'héraldique*, Gallimard, Paräis, 1996.
* Ottfried Neubecker, *Le grand livre de l'Héraldique*, Elsevier Séquoia, Bréissel, 1977.
* D.L. Galbreath a Léon Jéquier, *Manuel du Blason*, Éditions Spes, Lausanne, 1977.
* Pierre Joubert, *Les armes. Initiation à l'héraldique*, Ouest-France, Rennes, 1977.
* Christophe Parry, *Les hérauts d'armes à l'époque moderne*, Guénégaud, Paräis, 2005. 
* Geneviève d'Haucourt a Georges Durivault, *Le Blason*, P. U. F. Que Sais-je ? n°336, Paräis.
* Jean-Claude Loutsch, Nicolas Lemogne, Marcel Lenertz, *Armorial communal du Grand-Duché de Luxembourg* 
* Jean Claude Loutsch, *Armorial du Pays de Luxembourg*, Luxembourg 1974

## Kuckt och
* *[[Sashimono]]* a *[[Mon (Japan)|Mon]]* a Japan

## Um Spaweck

* Office Généalogique et Héraldique de Belgique 
* Glossaire, Dictionnaire a Biller 
* Europäesch Heraldik
Convention montagnarde

D**'Convention montagnarde** war, a Frankräich, vum 2. Juni 1793 bis zum 9. Thermidor Joer II déi zweet Period an der Geschicht vun der Convention nationale, déi vun de Montagnards no der Eliminatioun vun de Girondins dominéiert gouf.

Obschonn eng zimmlech demokratesch Constitutioun (Constitutioun vum Joer I, 1793) proklaméiert gi war, hunn d'Deputéierte vun der Montagne, ënner dem Drock vun den dramateschen Ëmstänn - federalistesch Opstänn, Krich an der Vendée, militäresch Néierlagen, Verschlechterung vun der wirtschaftlecher Situatioun - decidéiert, eng revolutionär Diktatur op d'Been ze stellen, déi vum Comité de salut public a vum Comité de sûreté générale ausgefouert gouf.

D*[[Terreur]]* gouf verstäerkt, dirigistesch wirtschaftlech Moossname goufe getraff fir d'Kris kleng ze halen (Gesetz vum generelle Maximum, Besteierung vun de Präisser vum Kar). D*'Levée en masse*, d'Mobilisatioun vun allen Energië fir eng Krichswirtschaft op d'Been ze stellen (Sich no Salpeter fir d'Polfer, d'Mobilisatioun vun de Geléierten, d'Ersetze vun inkompetente Genereel déi duerch jonk Offizéier ersat goufen, déi republikanesch Iddie vertrueden hunn, wéi Hoche, Jourdan, Marceau, mä och Pichegru oder Bonaparte) konnt de Republikaner zu wichtege Victoirë verhëllefen. Allerdéngs ware sech d'Montagnards ënnereneen net ëmmer eens, wat sech lues awer sécher bemierkbar gemaach huet.

Nodeem versicht gi war, e Gläichgewiicht tëscht de Faktiounen z'erreechen, huet de Comité de salut public, dee vum Maximilien de Robespierre dominéiert gouf, a beim Vollek ganz populär war, d'Eliminatioun vun den Hébertisten (ultra-revolutionär) decidéiert, duerno waren d'Indulgents (Moderéierter ënner dem Danton) un der Rei, déi eng Gefor fir de revolutionäre Gouvernement duergestallt hunn. Nodeem de revolutionäre Gouvernement lues awer sécher nees d'Kontroll iwwer d'Land no der Anarchie vum Biergerkrich (1793) kritt hat, gouf versicht, d'Republik duerch eng Klass vu klenge Proprietären ze festegen (Dekreter vum Ventôse...) an eng republikanesch Moral op d'Been ze stellen (zivil Institutiounen, Projete fir d'Educatioun vun der Bevëlkerung).

D'moderéiert Deputéiert vun der Convention, déi der revolutionärer Diktatur an der Terreur en Enn setze wollten, fir op e konstitutionelle Regime an eng liberal Wirtschaftspolitik zeréckzekommen (d'Victoire vu Fleurus huet an hiren An d'Gefor vu Baussen aus dem Wee geraumt an domat och de Sënn vun der Terreur) an de Konflikt tëscht dem Comité de sûreté générale an dem Comité de Salut Public hunn zum Stuerz vum Robespierre a senge Frënn de 9. Thermidor Joer II gefouert.
Jean-Baptiste Thorn

De **Jean-Baptiste Thorn**, gebuer de 17. Mäerz 1783 zu Réimech, a gestuerwen den 23. Mäerz 1841 zu Mons am Hainaut an der Belsch, war e lëtzebuergeschen Affekot, Auteur a Politiker.

Vun 1830 bis 1831 war hie Member am belschen Nationalkongress ''(Congrès national)'', a vun 1830 - 1834 war hien den éischte Gouverneur vun der Provënz Lëtzebuerg mat Sëtz zu Arel. Duerno war e vun 1834 - 1841 Gouverneur vun der Provënz Hainaut.

## Wierker
*Exposé de la situation administrative de la Province de Luxembourg, Arlon, A. Bourgeois.
Deklaratioun vun de Mënschen- a Biergerrechter

* Deklaratioun vun de Mënschen- a Biergerrechter vu 1789
* Deklaratioun vun de Mënschen- a Biergerrechter vu 1793
* Universal Deklaratioun vun de Mënscherechter
Congrès national

**Congrès national** ka follgend Begrëffer bezeechnen:

*De Congrès national, éischt belscht Parlament (1830-1831)
*De Congrès national, politesch Partei am Sudan
Eskimoniwwel

Den **Eskimoniwwel** (och als **NGC 2392**, **[[Caldwell-Katalog|Caldwell]] 39** oder **Clownegesiichtniwwel** bezeechent) ass e Planetareschen Niwwel am Stärebild Gemini. En huet eng Gréisst vun 0,8'&nbsp;×&nbsp;0,7' an huet eng visuell Magnitude vu +8,60&nbsp;mag an ass sou gutt a klengen Teleskopen ze gesinn.

Den Niwwel ass viru ronn 10.000 Joer entstanen, wéi de sonnegroussen Zentralstär säi baussenzege Mantel duerch eng Eruptioun ofgesprengt huet. D'Distanz vun der Äerd zum Eskimoniwwel ass ronn 5000 Liichtjoer.

Den Numm huet den Niwwel, well en engem Eskimo mat engem Parka gläicht, oder engem Clown mat der rouder Nues.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* NGC 2392 bei SEDS
NGC 2683

Den **NGC 2683** ass eng vun der Säit siichtbar Spiralgalaxie am Stärebild Lynx mat enger Wénkelausdeenung vun 9,3'x 2,1 Bouminutten an enger visueller Magnitude vu +9,7 mag. Den NGC 2683 gëtt munnechmol och "UFO-Galaxie" genannt.

## Entdeckung
D'Galaxie NGC 2683 gouf de 5. Februar 1788 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.
## Kuckt och

## Um Spaweck
*  GoBlack
*  Fachhochschule Giessen Friedberg
*  Knut Schäffner
*  NOAO
Saint-Gilles

**Saint Gilles** ass den Numm vun:

* Saint-Gilles, eng Gemeng an der Haaptstadregioun Bréissel;
* Saint-Gilles, e Quartier vu Léck;
* Saint-Gilles, eng franséisch Gemeng am Gard.
My-Cephei-Stär

Als **My-Cephei-Stäre** bezeechent een eng Grupp vu verännerleche Risen- an Iwwerrisestäre mat der Spektralklass G8 bis M6, deenen hir Hellegkeet a Form vu ganz laanggestreckte Wellen, meeschtens mat klenger Amplitud, ënnerbrach duerch Stëllstänn oder kierzer Schwankungen, variéiert. Dës Klass ass nom Granatstär (μ Cephei) benannt, deen an diversen Ofstänn seng visuell Magnitude ännert, wat charakteristesch fir Stäre vun där Klass ass.
Granatstär

De **Granatstär** ass eng Bezeechnung fir de Stär μ Cephei (My Cephei) am Stärebild Cepheus.

Den Numm "Granatstär" staamt vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel, well den μ Cephei opgrond vu senger Spektralklass M2 granatrout erschéngt. Den μ Cephei ass e verännerleche Stär an de Prototyp vun der My-Cephei-Stäre-Klass.
 
Et ass en hallefreegelméisseg verännerleche Stär a seng Hellegkeet variéiert variéiert ouni erkennbar Period tëscht +3,62m a +3,91m. Seng Distanz zu eiser Äerd läit bei ronn 5.200 Liichtjoer.

**[[Koordinaten]]** Equinoxe J2000.0:
* Rektaszensioun: 21h43m30s
* Deklinatioun: +58°46'48"

## Um Spaweck

* + Gréisstevergläich vu Planéite bis zu de gréisste Stären (Video mat engl. Bezeechnungen)
Dippach

**Dippach** ass den Numm vu follgenden Uertschaften oder Gemengen:

* den däitschen a franséischen Numm vun der Lëtzebuerger Gemeng Dippech.
* den däitschen a franséischen Numm vun der Lëtzebuerger Uertschaft Dippech.
* Dippach (Thüringen), eng däitsch Gemeng am Wartburgkreis an Thüringen.
* e Quartier vun der Stad Möckmühl am Landkreis Heilbronn a Baden-Württemberg
* e Quartier vun der Stad Tann am Landkreis Fulda an Hessen
* e Quartier vun der Stad Eltmann am Landkreis Haßberge a Bayern, kuckt Dippach (Eltmann)
* eng Uertschaft an der Marktgemeinde Maroldsweisach am Landkreis Haßberge a Bayern
* eng Uertschaft an der Marktgemeinde Burgebrach am Landkreis Bamberg a Bayern
Routverrécklung

Als **Routverrécklung** vun elektromagnéitesche Welle gëtt d'Verlängerung vun der gemoossener Wellelängt géintiwwer der ufanks emittéierter Stralung bezeechent. 
Den Effekt ass aus der Astronomie bekannt, wou d'Liicht vu wäite Galaxien zum Rout verréckelt erschéngt. Dëst léisst sech duerch eng Analys vun de Spektrallinne moossen.

Dräi Ursaache vun der Routverrécklung mussen ënnerscheet ginn:
# Eng Relativbeweegung vun der Quell zum Observateur (Dopplereffekt)
# Een ënnerschiddleche Gravitatiounspotenzial vun der Quell zum Observateur (Relativitéit)
# Dat expandéiernd Universum tëscht der Quell an dem Observateur (Kosmologie)

## Relativbeweegung
Wann een Observateur eng Liichtquell, déi sech ewechbeweegt, observéiert, gesäit hien d'Wellenzich vum Liicht mat méi enger klenger Frequenz, also eppes zum rouden Enn vum Spektrum verréckelt. Dësen Effekt vun der Relativbeweegung vum Sender an Empfänger heescht Dopplereffekt. D'Ännerung vun der Frequenz ass proportionell zu der Vitess.

## Miessmethoden
An der Astronomie gëtt d'Routverrécklung duerch Methode vun der Spektralanalys gemooss; si sinn haut duerch digital amplaz fotografesch Erfaassung méi genee ginn. Fir d'Spektrallinne gutt erfaassen ze kënnen, mussen d'Galaxien eng gewësse Mindest-Hellegkeet hunn.

An der Chimie kënne Rotverrécklunge mat dem Mößbauer-Effekt besonnesch genee gemooss ginn, well d'Auspräegung vum Elektronemantel vun engem Moleküll op den Energieniveau vu sengen Atomkären zeréckwierkt.

## Um Spaweck

*  Licht und Asche des Urknalls (aus: Sterne und Weltraum, Special 2 - Schöpfung ohne Ende, S. 106-117)
Nicolas Watlet

Den **Nicolas Hippolyte Watlet**, gebuer den 13. August 1789 zu Dikrech, a gestuerwen den 19. Mäerz 1868, war e lëtzebuergeschen Affekot, Riichter a Politiker.

Mat 13 Joer ass hien op d'Militärschoul vu Saint-Cyr gaangen a koum do als Sergeant-Major eraus.

Hien huet awer op seng militäresch Karriär verzicht fir zu Paräis Droit ze studéieren.

1812 gouf hien Affekot um Barreau zu Dikrech.

Vun 1830 bis 1831 war hie Member am belschen Nationalkongress ''(Congrès national)''.

Den Nicolas Watlet gouf den éischte President vum *"Institut Archéologique du Luxembourg"* deen den 18. August 1847 zu Arel gegrënnt gouf, an ass dat bis 1868 bliwwen.
Saint-Gilles (Léck)

De Quartier **Saint-Gilles** zu Léck ass e Quartier deen direkt un den Zentrum vun der Stad stéisst.

De Quartier Saint-Gilles ass besonnesch bekannt duerch d**Rue Saint-Gilles'' eng vun de gréisste Geschäftsstroossen zu Léck. Bis an d'sechzeger Jore war et déi schéinst Geschäftstrooss mat ville qualifizéierten Antiquairen, Galerien a Bijoutieren. An der ''rue Saint-Gilles'' fënnt en haut nach ee vun de beschte belsche Pralinefabrikanten de ''Franz''

An dësem Quartier ass och d**Haute école commerciale* vu Léck an den *Institut supérieur d'Architecture Lambert Lombart*.

De Quartier Saint-Gilles gëtt am Oste begrenzt duerch de *Boulevard d'Avroy*, vun deem d*'Rue Saint-Gilles* fortgeet.

Am Süde läit de Quartier *Guillemins* mat der Gare [[Gare Liège-Guillemins|Liége-Guillemins]], an am Westen de Quartier *Laveu* mat enger Autobunnsopfaart op de [[Autobunn A 602 (Belsch)|Contournement vu Léck]].

Am Norde stéisst Saint-Gilles un de Quartier *Jonfosse* mat der Gare [[Gare Liège-Jonfosse|Liège-Jonfosse]] an un de Quartier *Saint-Laurent* mat engem grousse Militärspidol, dem Institut Saint-Laurent an dem *Quartier militaire''.
Nullpunkt

Ee **Bezuchs-** oder **Referenzpunkt** och **Datumspunkt** ass e geometresch definéierbare Punkt, op dee sech Berechnungen oder Miessunge bezéien. Hien ass Bestanddeel vun engem Bezuchssystem. Fir een Uertsvektor unzeginn, muss en eendeitegen *Bezuchspunkt* definéiert sinn.

Beispiller sinn:
* en **Nullpunkt** vun enger Miessskala
* e Koordinatenurspronk, als speziellen Nullpunkt
* e Mëttelpunkt
** fir dynamesch Betruechtunge meeschtens de Schwéierpunkt
** fir geometresch Betruechtungen de geometresche Mëttelpunkt
** vun engem Himmelskierper, wéi z.&nbsp;B. bei der Äerd de Geozentrum
** vum Sonnesystem
* e Standpunkt
* irgendee Fixpunkt respektiv *Festpunkt*
* e mëttlere Waasserstand an engem Peegel als Bezuchspunkt fir d'Topograpesch Héicht
Fixpunkt

Den Ausdrock **Fixpunkt** (feste Punkt) bezeechent:

* Fixpunkt (Mathematik), e Punkt, dee bei enger Ofbildung, beispillsweis enger Spigelung, mat sech selwer zesummefält.
* Fixpunkt (Dynamescht System), e Punkt, un deem sech déi zäitlech Entwécklung vum System net ännert, "kritesche Punkt".
* Fixpunkt (Physik), bei der Entwécklung vu Skalaen ee (sécher reproduzéierbare) Wäert, deen als Ausgangswäert vun der jeeweileger Skala gëllt. Sou ass de Gefréierpunkt vum Waasser de Fixpunkt vun der Celsius-Temperaturskala.
* Aangelpunkt, fixe Punkt an der Mechanik.
* Fixpunkt (Alpinismus), Sécherungspunkt, z.&nbsp;B. a Form vun engem Krop deen an der Fielswand festgemaach ass.
Punkt

De **Punkt** (v. lat.: *punctus* = Astech), ass ursprénglech e Sazzeechen dat mam Schreifgriffel an eng Wuestafel gestach gouf.

An der Typographie ass e Punkt:

* En typographescht Zeechen. Kuckt: Punkt (Zeechen)
* Eng typographesch Moosseenheet. Kuckt: Punkt (Moosseenheet)

An der Konscht ass e Punkt:

* E ronnt Zeeche meeschtens net ganz grouss. Kuckt: Punkt (Konscht)

An der Mathematik ass e Punkt:

* En Element vun enger Fläch oder enger Kurv. Kuckt: Punkt (Geometrie)
* En Zeeche fir d'Multiplikatioun oder fir e Skalarprodukt

An der Wëssenschaft an Technik ass e Punkt:

* e cheemescht Symbol. Kuckt: Punkt (Chimie)
* an der Navigatioun d'Bestëmmung vun enger Positioun. Kuckt: Punkt (Navigatioun)
* e Geodesesche Punkt.

Am Sport:

* am Sport gëtt bei Ranglëschten a bei Kompetitioune wéi beim Basketball oder z.&nbsp;B. Zéngkampf mat Punkte gezielt.

An der Schrëft fanne mer de Punkt als Sazzeechen:

* Um Enn vun engem Saz.
* Bei Ofkierzungen (z.&nbsp;B.).
* Méi Punkten hannereneen wann en e Wuert net well ganz ausschreiwen. (Bsp. Dat ass en décken A...).
* Hanner Ordinalzuelen (Den 10. Januar)
* Fir Dausender ze trennen (100.000).
* A verschiddene Länner als Komma bei den Zuelen (10.33 = 10 komma 33).
* Bei Andeelungen a Kapitelen an Ënnerkapitelen (1.3 steet fir Kapitel 1 Ënnerkapitel 3)

A verschiddene Sproochen z.&nbsp;B. Litauesch, Tierkesch a Polnesch als diakritescht Zeechen iwwer engem Buschtaf. (Accent) De Punkt um **i** gëtt meeschtens net als Punkt ugesinn.

An e puer net europäesche Sproochen an an Translitteratiounen als Ënnerzeechen, also ënner dem Buschtaf, fir verschidden Aussproochen ze markéieren.

Duebelpunkte gëtt et:
* als horizontal Duebelpunkten (Treema).
* als vertikal Duebelpunkten z.&nbsp;B. fir ze markéieren datt en eppes gesot huet (Dunn huet hie gejaut**:** *Komm hier*).

Am Solfége:

* D'Fermaten, en Zeechen dat aus engem no ënnen oppenen Hallefkrees besteet mat engem Punkt an der Mëtt. (Roupunkt)
* E Verlängerungspunkt hanner enger Nout
* De Konterpunkt e Begrëff aus der Musekstheorie
An der Geographie:

* Kardinolpunkte si wichteg Punkten déi net verännerlech sinn, z.&nbsp;B. och bei engem Plang bei deem se deen Tracé virginn doduerch datt en entweeder muss iwwer dee Punkt fueren, oder datt een deem Punkt onbedingt muss aus de Féiss goen.