open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jousefskierfecht (Esch-Uelzecht)

De **Jousefskierfecht zu [[Esch-Uelzecht]]** (*Cimetière Saint-Joseph*) am Quartier Dellhéicht, ass ee vun de 4 Kierfechter zu Esch.

## Geschicht
E gouf 1865-66 um Flouer *Déieregaart* ugeluecht, wéi duerch eng Cholera-Epidemie vill Leit op eemol ze begruewe waren, an de Kierfecht vun der Jangekierch (Eglise Jean-Baptiste), do wou haut de Schoulhaff vun der Groussgaassschoul ass, sech als ze kleng erwisen huet.

Geschwënn dono gouf d'Jousefskierch gebaut, an d'Jangekierch ofgerappt, soudatt de Jousefskierfecht , deen zweemol vergréissert gouf, ewell den Haaptkierfecht vun Esch war, ier deen zu Lalleng opgemaach gouf.

Zanterhier kann een um Jousefskierfecht keng nei Grafkonzessioun méi kréien, just déi déi et scho gëtt, kënne verlängert ginn. Duerch d'Planze vu Beem op de Plaze vu fréiere Griewer kritt de Kierfecht no an no e Parkänleche Charakter.

An den 1990er Jore gouf eng Chapelle ardente um Bord vum Kierfecht installéiert.

Um Jousefskierfecht sinn e puer remarkabel Grafmonumenter ze fannen, ë.&nbsp;a. vun de Sculpteuren Duilio an Dante Donzelli, Jean Mich a J. Bucchione.

## Biller

Fichier:Esch Donzelli-003.JPG| D Donzelli
Fichier:JeanMich.JPG| Jean Mich
Fichier:Esch J Buccione.JPG|J Buccione
Fichier:Graf Buchholtz.JPG


## Literatur
* *Esch-sur-Alzette, Guide historique et architecural.* C2DH a Capybarabooks, Esch a Miersch, 2020, S.34-37.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Kierfechter zu Lëtzebuerg
## Um Spaweck

* Denis Scuto/C2DH: Aale  Kierfecht (Deel 1) - Guide historique et architectural Esch-sur-Alzette vimeo.com 
*  Deel 2 vimeo.com
Indiscreet (Film 1958)

**Indiscreet** ass e brittesche Film vum Stanley Donen aus dem Joer 1958 mam Cary Grant a mat der Ingrid Bergman an den Haaptrollen nom Theaterstéck *Kind Sir* vum Norman Krasna.

## Ëm wat geet et am Film?

D'Schauspillerin Anna Kalman verléift sech an den Diplomat Philip Adams. Dëse behaapt bestuet ze sinn, ma getrennt vu senger Fra ze liewen. Hire Schwoer Alfred, deen och en Aarbechtskolleeg vum Adams ass, fënnt eraus, datt dat guer net stëmmt...

## Um Spaweck
Peter Voss – der Held des Tages

**Peter Voss – der Held des Tages** ass en däitsche Film vum Georg Marischka aus dem Joer 1959 mam O. W. Fischer a mat der Linda Christian an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Das Totenschiff (Film)

**Das Totenschiff** ass en däitsch-mexikanesche Film vum Georg Tressler aus dem Joer 1959 mam Horst Buchholz a Mario Adorf an den Haaptrollen nom Roman *Das Totenschiff* vum B. Traven.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
The Revenge of Frankenstein

**The Revenge of Frankenstein** ass e brittesche Film vum Terence Fisher aus dem Joer 1958 mam Peter Cushing an der Haaptroll.

## Ëm wat geet et am Film?

De Victor Frankenstein soll fir d'Muerden, déi seng Kreatur gemaach hat, guillotinéiert ginn. Hie kann awer entwutschen a sech ënner neier Identitéit ("Dr. Stein") an Däitschland etabléieren. E jonke Medezinner, den Dr. Kleeve, erkennt hien erëm an erpresst hien domat, hien opfléien ze loossen, dees, si géifen zesumme mat sengen Experimenter virufueren...

## Um Spaweck
Harnblos

D**'Harnblos** (lat.: *vesica urinaria*; gr.: *kýstis*), ëmgangssproochlech dacks einfach nëmme **Blos** genannt, ass en Organ am Kierper vum Mënsch an den Déieren. Si ass deen Deel vum Harnsystem, an deem den Urin (am Däitschen och „Harn“ genannt) tëschegespäichert gëtt. Si verhënnert och, datt den Urin erëm vum Kierper zeréck opgeholl gëtt.

Bei de Wierbeldéiere fléisst den Urin aus den Nieren ouni Ënnerbriechung eraus. Fir datt een net permanent aus dem Kierper drëpst, fléisst e fir d'éischt iwwer den Ureter (*Harnleiter*) an d'Blos. Do gëtt e gesammelt, fir datt d'Liewewiesen den Urin nëmmen heiansdo a gewollt aus dem Kierper ka loossen. De Prozess vum Eidelmaache vun der Blos gëtt als „urinéieren“ oder „Waasser loossen“ bezeechent, oder ëmgangssproochlech méi vulgär och als „pissen“. Dat Eidelmaache gëtt méiglech, wann d'Schliissmuskelen um Buedem vun der Blos sech entspanen. Da fléisst den Urin iwwer d'Urethra (*Harnröhre*) fort. 

D'Kapazitéit vun der mënschlecher Blos variéiert mat der Kierpergréisst tëscht ongeféier 900 an 1.500 Milliliter. Bei de Männer trëtt e staarken Drang ze urinéieren am Schnëtt op, wann an d 'Blos mat 350 bis 750 Milliliter gefëllt ass; bei de Fraen am Schnëtt scho bei 250 bis 550 Milliliter. Ofhängeg vu bestëmmte Reizer kann et awer och scho bei enger vill méi klenger Fëllung oder ongewollt zum spontanen Eidelmaache kommen. 

Beim Mënsch läit d'Blos geschützt am Becken.

## Um Spaweck
Schliissmuskel

E **Schliissmuskel** oder **Sphinkter** (lat. *sphincter*, vum gr.: *sfingo*, "dréck zesummen") ass e Muskel am Kierper vun engem Liewewiesen, deen eppes zoumécht oder -hält. 

An der Anatomie vun de Wierbeldéieren huet en d'Form vun engem Rank an den Zweck, en huelt Organ komplett ofzedichten. Doduerch gëtt e Weider- oder Zeréckfléisse vu Kierperflëssegkeete verhënnert. Zum richtegen Zäitpunkt geet en dann op fir dat Weiderfléissen ze erméiglechen. Bei den Déieren ouni Wierbelen (Evertebrata) ass de Schliissmuskel e Muskel, deen d'Haischen oder eppes Änleches zoumécht. Bei enger Muschel zum Beispill zitt de Schlissmuskel déi zwou Muschelhallschenten zesummen.

Zu de Schliissmuskele beim Mënsch zielen déi vum Ureter a vum Anus, déi sécherstellen, datt den Urin an de Kot net einfach aus dem Kierper lafen; de Pylorus um Enn vum Mo a virum Iwwergank an den Daarm; an de Sphinkter vun der Iris, deen dofir verantwortlech ass, datt d'Pupill méi grouss oder kleng gëtt.
Blinddaarm

De **Blinddaarm** oder **Blinddarm** (lat.: *caecum*, *coecum* oder *cecum*, respektiv *intestinum caecum*) ass en Deel vum Daarm vum Mënsch a villen Déieren. Et ass den éischten Deel vum Déckdaarm, deen um Enn vum Dënndaarm ewéi e Sak erof an d'Bauchhiel geet. Domat ass de Blinddaarm en Deel vum Mo-Daarm-Trakt.

Beim Mënsch läit en am rietsen, mëttleren Deel vum Bauch an huet eng Gréisst vun duerchschnëttlech sechs bis aacht Zentimeter. Bei ville Planzefrësser ass e méi grouss. Déi meescht Vullen hunn zwéi Blinddäerm.

Um Enn vum Blinddaarm hänkt de klenge Wuermwutz. Wann deen entzünt ass, schwätzt ee vun enger Appendicitt, déi ëmgangssproochlech fälschlecherweis och "Blinddaarmentzündung" genannt gëtt. De Blinddaarm u sech entzünt sech dobäi net.

Aus dem leschten Deel vum Dënndaarm, dem Ileum, kënnt den Iessensbräi an de Blinddaarm. Dofir muss en duerch eng Klapp, déi nëmmen an eng Richtung opgeet. Dat verhënnert, datt de Bräi an déi falsch Richtung zeréckfléisst. Am Blinddaarm an am Wuermwutz gëtt Daarmflora gespäichert, déi de Kierper zum Beispill no enger Duerchfallerkrankung an de Rescht vum Daarm ka weider ofginn. De Blinddaarm besteet gréisstendeels aus lymphateschem Tissu, deen Ofwierzelle bilt, soubal wéi onerwënscht Bakteerien an de Kierper kommen. Domat zielt de Blinddaarm zum Immunsystem.

Besonnesch bei de Planzefrësser zersetzen d'Bakteerien am Blinddaarm d'Zellulos am Iessensbräi.

## Um Spaweck
Wuermwutz

De **Wuermwutz** oder **Wuermfortsaz**, am Fachbegrëff **Appendix** (lat.: *appendix vermiformis*), ass eng kleng Auswuessung a Form vun engem Schlauch um Enn vum Blinddaarm. 

Mat engem Enn hänkt de Wuermwutz also um Blinddaarm, dat anert Enn ass zou. Bannen ass de Wuermwutz huel a mat enger Schläimhaut ausgekleet.

Beim Mënsch ass en duerchschnëttlech 10 Zentimeter laang. En zielt zum lymphatesche System, dat heescht en hëlleft bei der Ofwier vu Krankheetserreeger, besonnesch an der Kandheet. E spillt keng direkt Roll bei der Verdauung. 

Et gëtt ugeholl, datt de Wuerwutz och e Reservoir fir Daarmflora ass. Wann no enger Duerchfallerkrankung den Daarm séier muss mat Daarmbakteerien neibesidelt ginn, da komme se aus dem Wuermwutz.

D'Entzündung vum Wuermwutz ass d'Appendicitt, déi ëmgangssproochlech fälschlecherweis och "Blinddaarmentzündung" genannt gëtt. De Mënsch kann en normaalt Liewen ouni Wuermwutz féieren, wann deen operativ erausgeholl muss ginn.

## Um Spaweck
Ouer

D**'Ouer** ass en Organ, dat fir d'Héieren an d'Kierpergläichgewiicht responsabel ass. D'Ouere vun de Wierbeldéiere leie generell symmetresch op all Säit vum Kapp. Dat erlaabt eng besser Lokaliséierung vum Schall.

## Opbau vum Ouer bei de Mamendéieren

Bei de Mamendéieren, dorënner dem Mënsch, besteet d'Ouer aus dräi groussen Deeler - d'baussenzegt Ouer, d'mëttelt Ouer an d'bannenzegt Ouer:
* Zum **baussenzegen Ouer** zielen d'Ouermuschel an den Ouerläppchen, de baussenzegen Ouerkanal an d'Baussesäit vum Trommelfell. Säin Zweck ass d'Afänke vum Schall.
* Dat **mëttelt Ouer** besteet aus dem Trommelfell an dräi klenge Schanken, déi op Däitsch "Gehörknöchelchen" an op Franséisch "osselet" (lat.: *ossicula auditūs*) genannt ginn. Si iwwerdroen de Schall an dat bannenzegt Ouer.
* D**'bannenzegt Ouer** besteet aus zwee groussen Deeler an enger Aart Labyrinth:
** de Cochlea (dt.: "Hörschnecke") wandelt Schalldrockmuster aus dem baussenzegen Ouer an elektrochemesch Impulser ëm, déi iwwer d'Héiernerven un d'Gehier weidergeleet ginn. 
** D'Gläichgewiichtsorgan besteet aus dräi hallefkreesfërmege Kanäl, déi am rietse Wénkel zuenee stinn.

Well bei de meeschten Déieren nëmmen dat baussenzegt Ouer visibel ass, gëtt de Begrëff "Ouer" dacks nëmme fir deen Deel gebraucht. 

## Krankheeten
Erkrankunge vum Ouer kënnen zum Verloscht vum Héieren, zu Tinnitus an zu Gläichgewiichtsstéierunge wéi Schwindel féieren.

## Kultur
Zënter dausende Joren an a ville Kulture gëtt d'Ouer mat Bijouen dekoréiert, zum Beispill mat Ouerréng.

## Biller

Mittelohr.jpg|D'mëttelt Ouer vum Mënsch
Anatomie des Innenohrs.png|D'bannenzegt Ouer vum Mënsch
Cochlea and vestibular system.gif|3D-Animatioun vum bannenzegen Ouer vum Mënsch
Elephant near ndutu.jpg|En afrikanesche Buschelefant mat senge groussen Oueren
Bunny ears (5767988014).jpg|D'Ouere vun enger Kanéngchen
Dülmen, Börnste, Alpakas -- 2020 -- 5773.jpg|D'Ouere vun engem Alpaka


## Um Spaweck
Jean-Pierre Schloesser

De **Jean-Pierre Schloesser**, gebuer de 16. Februar 1900 zu Baschelt, a gestuerwen de 5. Abrëll 1958 zu Réiden, war e lëtzebuergesche Véidokter a Politiker.

Hie gouf bei de partielle Chamberwale vum 6. Juni 1937 als Deputéierten an d'Chamber gewielt.

1945 gouf hien als Member vun der Assemblée consultative nominéiert.

## Gielercher
*
The Last of the Fast Guns

**The Last of the Fast Guns** ass en US-amerikanesche Film vum George Sherman aus dem Joer 1958 mam Jock Mahoney an der Linda Cristal an den Haaptrollen. 

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Ja, so ein Mädchen mit 16

**Ja, so ein Mädchen mit 16** ass en däitsche Film vum Hans Grimm aus dem Joer 1959 mat der Cornelia Froboess an der Haaptroll.

## Ëm wat geet et am Film?
E siechzéng Joer aalt Meedchen, dat Weesekand ass, gewënnt duerch Sangen d'Affektioun vu sengem Grousspapp, engem bekannten Dirigent, deen en ale Granz ass ...

## Um Spaweck
Karatschi

**Karatschi** (Urdu: كراچى *Karācī*, Sindhi: ڪراچي,  *Karachi*) ass déi gréisst Stad a Pakistan an d'Haaptstad vun der Provënz Sindh; bis 1959 war et déi pakistanesch Haaptstad. Mat 17,2 Milliounen Awunner(2023, geschat) ass Karatschi eng vun de gréisste Stied vun der Welt.

D'Verwaltungsgebitt vu Karatschi ass kee Stadgebitt dat zesummenhänkt, mä besteet aus der Kärstad an enger ländlecher Siidlungsstruktur ronderëm, déi éischter mat enger klenger Provënz ze vergläichen ass. Dat ganzt Verwaltungsgebitt vu Karatschi hat 2023 iwwer 23 Milliounen Awunner, mat 24.000 Leit pro Quadratkilometer.

D'Stad ass Wirtschafts-, Handels- a Produktiounszentrum, Verkéiersknuet, Kulturzentrum mat villen Universitéiten, Héichschoulen, Fuerschungsinstituter, Muséeën, Galerien an architektonesche Monumenter an huet de gréissten Hafe vum Land. Eng vun de bedeitendsten Attraktiounen ass de Mazar-e-Quaid, de Mausoleum vum Grënner vu Pakistan, Muhammad Ali Jinnah (1876 – 1948), deen an der Stad gebuer gouf an och do begruewen ass.

## Um Spaweck
Aralséi

Den **Aralséi** (Betounung um éischten A; Kasachesch Арал теңізі *Aral teñizi*; Usbeekesch *Orol dengizi*; Russesch Аральское море *Aralskoje more*; am Altertum *Oxiana*) war e grousse Salzséi ouni Offloss an Zentralasien. Duerch eng laang an dauerhaft Dehydratioun ass de Séi ëm d'Joerhonnertwend vum 20. an d'21. Joerhonnert an e puer méi kleng Deeler zerfall.

D'Iwwerreschter bilden zënterhier den Nërdlechen Aralséi, de Westlechen Aralséi, de Barsakelmes-Séi deen tëschent deenen zwéi läit, gradewéi d'Aralkum-Wüst. Se gehéieren zu Kasachstan, Usbekistan an deels zu béide Staaten. Den Aibugirséi, dee méi südlech an Turkmenistan läit an deen ursprénglech och mam Aralséi verbonne war, ass scho méi fréi ofgetrennt ginn.

D'Dehydratioun vum Séi, déi zënter ongeféier 1960 zougeholl huet, stellt weltwäit eng vun de gréissten Ëmweltkatastrophen duer, déi vum Mënsch verursaacht goufen. Mat enger Fläch vun uganks ronn 68.000 Quadratkilometer war den Aralséi bis Ufank vun den 1960er Joren de véiertgréisste Banneséi vun der Äerd.

## Um Spaweck
Grouss Séien (Afrika)

Déi **Grouss afrikanesch Séie** sinn e System vu Séien an Ostafrika, déi u verschidde Länner grenzen, haaptsächlech u Burundi, d'Demokratesch Republik Kongo, Uganda a Ruanda.

Se leien an Nord-Süd-Richtung am ëstlechen Deel vum afrikanesche Kontinent, ongeféier tëscht dem 30. a 35. Meridian, op der Héicht vum Equator, tëscht 5°&nbsp;Nord a 15°&nbsp;Süd.

## Um Spaweck
Victoriaséi

De **Victoriaséi** (och nach **Viktoriaséi***, Nam Lolwe*, *Nnalubaale*, *Ukerewe*) ass e Séi an Ostafrika. E gehéiert zu de Groussen afrikanesche Séien an ass en Deel vun Tansania, Uganda a Kenia. 

De Victoriaséi ass – nom Kaspesche Mier an dem Ieweschte Séi – den drëttgréisste Séi an – nom Ieweschte Séi – den zweetgréisste Séisswaasserséi vun der Welt. Et ass de gréisste Séi an Afrika mat engem Anzuchsgebitt vun 193.000 km². En huet eng Fläch vun 68.800 km², wat enger ongeféierer Fläch vun Irland entsprécht. Am Joer 2007 hu ronn  30 Millioune Leit an den dräi Nopeschstaate gelieft.

De Séi ass no der brittescher Kinnigin Victoria (1819 – 1901) genannt.

## Um Spaweck
Chang Jiang

Den **Chang Jiang** (長江 / 长江, Pinyin *Cháng Jiāng* – „Laange Floss“, kuerz: 江, *Jiāng*), och nach  **Jangtsekiang**, kuerz **Jangtse** oder  **Yang-Tsé-Kiang**, kuerz **Yangtsé**, ass de längste Floss vu China. Mat 6.300 Kilometer, vun deenen der 2.800 schëffbar sinn, ass et och de längste Floss an Asien an nom Nil an dem Amazonas den drëttlängste Floss op der Welt. Säi Quellegebitt läit an der Provënz Qinghai, am Héichland vum Tibet. Bei der Mëndung an d'Ostchineesescht Mier féiert en am Joresduerchschnëtt 31.900 m³ Waasser an der Sekonn.

## Um Spaweck
Mississippi River

De **Mississippi** [ˌmɪsɪˈsɪpɪ] ( **Mississippi River**) ass en ëm déi 4.000 Kilometer laange Stroum an Nordamerika. En entspréngt aus dem Itascaséi am nërdleche Minnesota a leeft ronn 160&nbsp;km südlech vun New Orleans an de Golf vu Mexiko.

De Missouri, säi längsten Niewefloss, ass bis bei d'Mëndung däitlech méi laang (4.087&nbsp;km), huet awer weesentlech manner Waasser wéi de Mississippi. De Missouri an den Ënnerlaf vum Mississippi bilden als „Mississippi-Missouri“ mat 6.051 Kilometer Längt de véiertlängste Flosssystem vun der Äerd. Vum Waasservolumen hier ass den Ohio de gréissten Niewefloss.

Op sengem Laf vum Norden an de Süde leeft de Mississippi quasi duerch dat ganzt Staatsgebitt vun den USA a fléisst duerch aacht US-Bundesstaaten: Minnesota, Illinois, Missouri, Kentucky, Arkansas, Tennessee, Mississippi a Louisiana.

## Um Spaweck
Titicacaséi

Den **Titicacaséi** ( *Lago Titicaca*; Quechua *Titiqaqa qucha*) ass mat enger Fläch vun 8.372&nbsp;km² de gréisste Séisswaasserséi a Südamerika. E läit um Altiplano-Plateau an den Anden; de westlechen Deel vum Séi gehéiert zu Peru, den ëstlechen zu Bolivien. Vun der Fläch hier, ass et den uechtzéngtgréissten natierleche Séi op der Welt.

Den Titicacaséi läit op enger Héicht vun 3.812 m iwwer dem Mier, ass 178&nbsp;km laang, bis zu 67,4&nbsp;km breet an huet eng duerchschnëttlech Déift vun 107 m. Et ass dat héchst kommerziell schëffbaart Gewässer op der Äerd.

## Um Spaweck
Baikalséi

De **Baikalséi** (о́зеро Байка́л *osero Baikal*, Burjatesch Байгал *Bajgal*) ass e Séi a Sibirien, am asiateschen Deel vu Russland. E läit an de Südsibiresche Bierger, op der Grenz tëscht dem Oblast Irkutsk am Westen an Norden an der Republik Burjatien am Osten a Süden. Ronderëm leie Biergketten, dorënner d'Baikalbierger, d'Bargusinbierger an d'Ulan-Burgassy-Bierger.

De Baikalséi huet eng Fläch vun 31.722&nbsp;km² an ass mat 1.642&nbsp;m den déifsten, mat méi wéi 25 Millioune Joer den eelsten an och mat 23.615,39&nbsp;km³ Volume de waasserräichste Séisswaasserséi op der Äerd.

Den Numm Baikal kënnt vum Mongoleschen „*Baïgal* “ (Natur).

Zanter 1996 zielt d'Baikal-Regioun zum UNESCO-Weltierwen.

336 Flëss an eng Abberzuel Baache lafen an de Baikalséi, déi gréisst dovu sinn déi Idewescht Angara, d'Selenga an de Bargusin. Säin Offloss, d'Angara, leeft iwwer de Jenisséi an d'Karamier vum Polarmier.

Am Baikalséi sinn 22 gréisser Inselen, wouvun Olchon mat enger Fläch vu 730&nbsp;km² déi gréisst ass.

Ënner den Uertschafte ronderëm de Séi sinn:

* Babuschkin – um Südostufer
* Baikalsk – am Süden
* Baikalskoje – am Nordwesten 
* Chuschir – op der Insel Olchon
* Irkutsk – op der Angara (60&nbsp;km flossof)
* Listwjanka do wou d'Angara aus dem Baikalséi leeft
* Nischneangarsk – um Nordwupp, Verwaltungszentrum vum Rajons Sewerobaikalsk
* Selenginsk – am Südosten, um Mündungsdelta vun der Selenga 
* Sewerobaikalsk – um Nordwestufer, vis-à-vis vum Alaf vun der Ieweschter Angara
* Sljudjanka – am Südwesten
* Ust-Bargusin – am Osten um Afloss vum Bargusin.

Eng Zweedrëttel vun de ronn 1.500 Déieren- an 1.000 Planzenaarte sinn emndeemesch.

Den Asteroid vun der bannenzeger Haaptasteroidenceinture (2776) Baikal ass nom Séi genannt.
## Literatur
* Tatjana Wassiljewna Kuschtewskaja: *Der Baikal. Geschichte und Geschichten rund um den Baikalsee*. Wostok, Berlin 2009. ISBN 978-3-932916-36-6.
* Bodo Thöns: *Den Baikalsee entdecken: die blaue Perle Sibiriens*. Trescher, Berlin 2004; 2., aktualisierte Auflage 2007, ISBN 978-3-89794-100-7.
* Heike Mall, Roger Just: *Baikal. See und Region. Reisehandbuch*. Reise-Know-How, Bielefeld 2005; 2., aktualisierte Auflage 2007, ISBN 978-3-8317-1546-6.
* Klaus Bednarz: *Ballade vom Baikalsee* Europa, München/Wien 1998, ISBN 3-203-75504-1.
* Sylvain Tesson: *In den Wäldern Sibiriens. Tagebuch aus der Einsamkeit.* Btb, München 2016, 3. Auflage, ISBN 978-3-442-71343-1.

## Um Spaweck
Tanganjikaséi

Den **Tanganjikaséi** (och nach **Tanganyikaséi** oder **Tanganikaséi**) ass den zweetgréisste Séi an Afrika. En ass mat enger Fläch vun 32.893&nbsp;km² de sechstgréissten an – nom Baikalséi – den zweetdéiftse Séi (maximal Déift 1.470&nbsp;m) vun der Äerd. E läit a véier Staaten: Demokratesch Republik Kongo, Tansania, Sambia a Burundi.

## Um Spaweck
Jean-Paul Zeimes

De **Jean-Paul Zeimes**, gebuer den 13. Juli 1960 zu Wolz, ass e lëtzebuergesche Lokalpolitiker.

De Jean-Paul Zeimes huet bis 2020 am Nordspidol geschafft, wou hien ë.&nbsp;a. fir Bauprojeten zoustänneg war. No senger Pensionéierung huet hien am Oktober 2020 bei Komplementarwale fir de Schierener Gemengerot kandidéiert a gouf era gewielt. Ufank 2021 gouf hien do zum Schäffen ernannt. Bei de Gemengewalen am Juni 2023 krut hien déi zweetmeescht Stëmmen a gouf erëmgewielt.

Nodeems den Eric Thill de 17. November 2023 als Kulturminister vereedegt gouf, huet de Jean-Paul Zeimes d'Plaz vum Buergermeeschter provisoresch iwwerholl. Den 29. November gouf hien du vum Gemengeconseil eestëmmeg als neie Buergermeeschter gewielt.
Lëps

D**'Lëpsen** (Eenzuel: **Lëps**) sinn e mëllt Organ an de vu bausse visibelen Deel vum Mond.

Si si beweeglech a leie beim Mënsch am ënneschten, viischten Deel vum Gesiicht. Lëpsen kommen ëmmer zweemol vir. Et ënnerscheet een tëscht der ieweschter Lëps (*labium superius*) an der ënneschter Lëps (*labium inferius*). Déi ënnescht Lëps ass generell e bësse méi grouss. Déi iewescht Grenzlinn vun der baussenzeger Lëps huet eng geschwongen Abuchtung, déi "Amorbou" oder "Cupidbou" genannt. D'Säite, also do, wou déi zwou Lëpsen matenee verbonne sinn, sinn d'Mondwénkelen (*angulus oris*).

D'Grondlag vun de Lëpsen ass de *[[Muskel|musculus]] orbicularis oris*, dee ronderëm d'Mondëffnung läit. 
E gouf an der Vergaangenheet a gëtt och haut nach heiansdo als Schliissmuskel betruecht. Generell ass dat haut awer net méi de Fall an de *musculus orbicularis oris* gëllt net méi als selbststännege Muskel, well d'Muskelfaseren a verschidde Richtunge verlafen an net am Krees, an de Muskel aus e puer Deeler besteet, déi zu den anere Muskele vun der Mimik zielen.

Iwwer d*[[Arterie|arteria]] labialis inferior* (ënnen) an d*'arteria labialis superior* (uewen) ginn d'Lëpse mat Blutt versuergt. Dat Blutt fléisst dann iwwer e puer kleng Venen iwwer d'Gesiichtveen (*vena facialis*) of. Iwwer de sougenannte Lëpsebännchen (*frenulum labii superioris* bzw. *inferioris*) sinn d'Lëppse mam Zännfleesch verbonnen.

D'Lëpsen dichten d'Mondhiel vun der Baussewelt of. Si hëllef beim Ophuele vun der Narung, zum Beispill duerch Suckelen oder Schlécken a bei der Artikulatioun vun Téin a Sprooch.

Bei de Puppelcher suergen d'Lëpse beim Niere fir en dichten Ofschloss mam weiblechen Nippel.

D'mënschlech Lëpse kënnen eng erogeen Zon sinn, wa si beim Këssen oder aneren intimen Handlunge benotzt ginn.
Rektum

De **Rektum** (lat.: *intestinum rectum*), op Lëtzebuergesch och nach **Aarschdaarm**, ass en Deel vum Verdauungsapparat vum Mënsch an anere Mamendéieren. Et ass de leschten Deel vum Daarm, a méi prezis vum Déckdaarm.

Beim erwuessene Mënsch ass de Rektum jee no Definitioun duerchschnëttlech 12 bis 19 Zentimeter laang a läit am Becken. E gëtt op sengem Enn bei de Schliissmuskelen (*musculi sphincteres ani internus* a *musculi sphincteres ani externus*) an den Anuskanal iwwer. Deen ass déi lescht Ëffnung vum Verdauungstrakt. Dräi Schlagodere versuergen de Rektum mat Blutt: d*'arteria rectalis superior*, *arteria rectalis media*, an *arteria rectalis inferior*.

Am Géigesaz zu dem Rektum senge Schliissmuskelen huet de Rektum selwer keng Nozizeptoren, also Nervenenn, déi Péng detektéieren.

De Rektum funktionéiert als Tëschespäicher vun den onverdauleche Rechter vun der Narung, dem Kot. Aus dem Rektum gi si da mat Hëllef vun engem Reflex kontrolléiert ausgescheet. Beim Mënsch gëtt dee Prozess "Stullgang" genannt.

De mënschleche Rektum ka vun enger Rei Krankheete befall sinn, dorënner d'Hämorrhoideleiden, akut oder chronesch Entzündungen wéi Morbus Crohn, oder béisaarteg Krankheete wéi Daarmkriibs. Bei enger Rektumprolaps hänkt een Deel vum Rektum duerch den Anus siichtbar aus dem Kierper no baussen.

Wéinst der Proximitéit vun der Wand vum Rektum zum Vagin bei de Fraen, beispillsweis zur Prostatt bei de Männer, an de gemeinsamen Nerven, kann eng rektal Stimuléierung oder Penetratioun (Analverkéier) zu sexueller Erreegung féieren.
Deessem

**Deessem** oder **Sauerdeeg** ass en Deeg fir doraus Brout oder aner Bakwueren ze baken, an deen, meeschtens fir méi laang, mat Hëllef vu Mëllechsaierbakterien (*Lactobacillus plantarum* oder *Levilactobacillus brevis*) an Hief, déi zesummen eng Zort Liewensgemeinschaft bilden, um Gäre gehale gëtt. De Kuelendioxid, deen dobäi entsteet, mécht den Deeg labber a lëfteg. Deeg aus Kar kann iwwerhaapt nëmme mat Deessem verbak ginn.

Sauerdeeg verbessert d'Verdaulechkeet, den Aroma, de Goût, an d'Zäit wou d'Brout nach gutt ass.
Charlie Munger

De **Charles Thomas Munger**, gebuer de 1. Januar 1924 zu Omaha, a gestuerwen den 28. November 2023 zu Santa Barbara, war en US-amerikanesche Geschäftsmann, Investisseur a Philanthrop. Hie war ënner anerem Vizepresident vu Berkshire Hathaway, dem Geschäftsverband vu sengem Partner Warren Buffett.

Hien hat e puer Kanner a war zweemol bestuet. An der Hallschent vu sengem Liewe krut hie gréisser Problemer mat sengen Aen.

De Munger gouf nieft senge Geschäfter och bekannt fir seng Usiichten a Philosophien am Geschäftsberäich an op der Bourse. Eethik war him dobäi en Uleies. Vun de Kryptowärungen huet hie guer näischt Positives gehalen.

Zum Zäitpunkt vu sengem Doud war de Munger ënner den 1200 räichste Persoune weltwäit.

## Um Spaweck
Gumm

De **Gumm** oder **Gomm** (*Palatum*) ass den ieweschte Deel (den „Daach“) vum Mond vum Mënsch an anere Mamendéieren. En trennt d'Mondhiel vun der Nueshiel an ass an zwee grouss Deeler ënnerdeelt:
* den **haarde Gumm** (*Palatum durum*) ass de viischten Deel. E besteet aus Schanken, déi vun enger Schläimhaut mat Drüsen iwwerzu sinn, déi gutt duerchblutt ass. No vir a säitlech geet d'Schläimhaut vum Gumm an d'Zännfleesch iwwer;
* de **mëlle Gumm** (*Palatum molle*) ass den hënneschten, beweeglechen Deel vum Gumm. Richtung Strass geet de Gumm an d'„Gummseegel“ (*Velum palatinum*) iwwer. Vun do aus ginn zwou Schläimhait aus, déi zur Basis vun der Zong féieren, respektiv zur Säit vun der Strass. Si ginn de „Bou“ vum Gumm genannt (*Arcus palatini*). An der Mëtt vum Gummseegel hänkt beim Mënsch den Zäppchen (*Uvula palatina*).

Beim Schlécke gëtt d'Zong géint de Gumm gedréckt. Déi zwee Deeler vum Gumm si wichteg fir d'Artikulatioun beim Schwätzen.

## Um Spaweck
Antarkteschen Ozean

Den **Antarkteschen Ozean** oder **Südlechen Ozean**, och nach **Südpolarmier**, **Südlecht Äismier** oder **Antarktik** genannt, ass mat 20,327 Millioune km² nom Arkteschen Ozean (Nordpolarmier) den zweetklengsten Ozean op der Äerd. En ass bis zu 5.805 Meter déif.

Den Antarkteschen Ozean begräift de Beräich vum Mier, dee südlech vum 60. Breetegrad oder südlech vun der antarktescher Konvergenz (Meinardus-Linn) läit. Domadder sinn d'Miersgebitter zesummegefaasst, déi de Kontinent Antarktika (déi eigentlech Landmass vun der Antarktis) ëmginn. Am Norde geet en an den Atlanteschen, den Indeschen an de Pazifeschen Ozean iwwer.

## Um Spaweck
Up Periscope

**Up Periscope** ass en US-amerikanesche Film vum Gordon Douglas aus dem Joer 1959 mam James Garner an Edmond O'Brien an den Haaptrollen no engem Roman vum Robb White.

## Ëm wat geet et am Film?
Am Joer 1942 gëtt de Leutnant Kenneth Braden fir eng geféierlech Missioun mat engem U-Boot op eng japanesch Insel geschéckt.

## Um Spaweck
Nor the Moon by Night

**Nor the Moon by Night** ass en US-amerikanesche Film vum Ken Annakin aus dem Joer 1958 mat der  Belinda Lee a mam Michael Craig an den Haaptrollen no engem Roman vun der Joy Packer.

## Ëm wat geet et am Film?
Zwéi Bridder déi an engem Déierepark an Afrika schaffen, streiden sech em eng Fra.

## Um Spaweck
Alt Heidelberg (Film 1959)

**Alt Heidelberg** ass en däitsche Film vum Ernst Marischka aus dem Joer 1959 mat dem Christian Wolff a mat der Sabine Sinjen an den Haaptrollen no engem Theaterstéck vum Wilhelm Meyer-Förster.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Prënz Karl-Heinrich vu Sachsen-Karlsburg, als Student zu Heidelberg verléift sech an d'Käthi, d'Niess vum Wiert bei deem hie wunnt…

## Um Spaweck
Antarktis

D**'Antarktis** (vum Algriicheschen ἀνταρκτικός antarktikos, iwwersat „géigeniwwer vun der Arktis“) ass eng geographesch Zon ëm de Südpol, déi engersäits d'Land- a Mieresgebidder, also graff gesinn, de Kontinent Antarktika, an anersäits den Antarkteschen Ozean (*Südpolarmier*) ëmfaasst. D'Antarktis ass domat ee vun de zwéi Polargebidder. 

Vun 1820 un ass d'Antarktis vu verschiddene Séifuerer a Fuerscher befuer an ënnersicht ginn. Si ass den Antipod vun der Arktis, déi op der Nordhallefkugel iwwer dem Nordpol läit.

1959 goufen am Antarktika-Traité Reegele fir eng friddlech Notzung a Fuerschung vun der Regioun opgestallt. Zënterhier gëllt d'Antarktis als dat gréisst Naturschutzgebitt vun der Welt.

## Geographie
Als geographesch-astronomesch Zon gëtt d'Antarktis duerch de südleche Polarkrees begrenzt a geet domat vum Südpol bis op 66°&nbsp;33' südlecher Breet. Als ozeanographesch Grenz gëllt d'Antarktesch Konvergenz bei ronn 50&nbsp;° südlecher Breet, wou dat kaalt antarktescht Uewerflächewaasser ënner dat méi waarmt subtropescht erofgeet. D'Zon tëscht 50&nbsp;°&nbsp;Süd an dem Polarkrees gëtt och subantarktesch genannt. 

D'Antarktis huet, vu 66,6° südlecher Breet aus bis op de Südpol, eng Fläch vun 21,2 Millioune Quadratkilometer; vu 50&nbsp;° südlecher Breet aus sinn et 52 Millioune km², wouvun de gréissten Deel Ozean ass. 

Déi am nooste geleeë Landmasse sinn: Feierland op der südlecher Spëtzt vu Südamerika, de Kap Agulhas a Südafrika gradewéi d'Inselen Tasmanien an Neiséiland.


AntarktisUndSuedamerika.png|D'Antarktis mat Südamerika…
AntarktisUndAfrika.png|… Afrika
AntarktisUndAustralien.png|an Australien.


## Um Spaweck
Blood Arrow

** Blood Arrow** ass en US-amerikanesche Film vum Charles Marquis Warren aus dem Joer 1959 mam Scott Brady an der Haaptroll.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Superprestige

De **Cyclocross Superprestige** ass eng Kompetitioun déi zanter der Wantersaison 1982/83 besteet an déi an ongeféier 8 Manchen (je no Saison) an der Belsch an an Holland gefuer gëtt. Am Ënnerscheed zur UCI-Cyclocross-Weltcoupe - déi bis 2003 nëmme vun Nationalekippe bestridde gouf - gëtt de Superprestige vu Profisekippe gefuer.

Bei den Dammen existéiert de Superprestige zanter der Saison 2015/16.

## Palmarès
### Hären Elite

### Dammen Elite
Superprestige 2023-2024

De **Superprestige 2023-2024** ass déi 42. Editioun vum Superprestige. Se gëtt vum 22. Oktober 2023 bis den 10. Februar 2024 ausgedroen a gëtt integral an der Belsch gefuer. Se besteet aus aacht Kompetitiounen fir Hären- an Dammen-Elite. All d'Kompetitioune stinn um Cyclocross-Kalenner 2023-2024

Bei verschiddene ginn och Coursse fir Espoirs a Juniore gefuer déi awer keng Roll am Generalklassement spillen.

Als Ënnerscheed zum Joer virdrun ersetzt den Druivencross vun Overijse de Gullegemer Hexia Cross.

## Punkteverdeelung
D'Klassement gëtt duerch d'Additioun vun de Punkten opgestallt.

### Hären Elite

### Dammen Elite

## Um Spaweck
*  Offiziell Websäit
* Telenet Superprestige
Union européenne de cyclisme

D**'Union européenne de cyclisme**, gekierzt **UEC**, ass eng vun de weltwäit 5 kontinentale Konfederatiounen vum Vëlossport, déi Member bei der Union cycliste internationale sinn.

D'UEC gouf de 7. Abrëll 1990 zu Zürich vun 18 Länner gegrënnt a si vereenegt d'Vëlossport-Federatioune vun 51 Länner (dorënner d'FSCL). De Sëtz ass an der *Maison du sport international* zu Lausanne an der Schwäiz.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Fanger

E **Fanger** (lat.: *digitus manus*) ass eng vu fënnef Extremitéiten un der Hand.

D'"Fangere" vun den ënneschten Extremitéite sinn d'Zéiwen.

D'Entwécklung vum Fanger war e Sprong an der Evolutioun, déi et de Liewewiese mat Fangeren erméiglecht huet, Géigestänn ze gräifen an ze manipuléieren.

### Beim Mënsch

Beim Mënsch besti véier vun de fënnef Fangeren aus jee dräi Schanken. Déi Schanke sinn de *phalanx proximalis*, de *phalanx media* an de *phalanx distalis*. Nëmmen den Daum huet zwou Schanken. Gelenker verbannen déi Schanke mateneen a mat der Mëttelhandschank (*ossa metacarpi*). Den Daum vum Mënsch ass dobäi besonnesch, well en duerch d'Aart a Weis, wéi en opgebaut ass, eng Oppositiounsstellung géigeniwwer den anere Fangeren erlaabt.

D'Fangeren beweege sech, mat Ausnam vum Daum, duerch d'Wierkung vu Seenen, déi un de Muskelen am Ënneraarm an anere klenge Muskelen, déi un de Fangeren hänke, verbonne sinn. D'Fangere selwer hu keng Muskelen. Den Daum gëtt duerch Muskelen an der Handfläch beweegt, déi mat der éischter Mëttelhandschank verbonne sinn.

## Kuckt och
* Polydaktylie: eng Anomalie, bei där ee méi wéi fënnef Fanger huet.
Ernst Ising

Den **Ernst Ising**, gebuer den 10. Mee 1900 zu Köln, a gestuerwen den 11. Mee 1998 zu Peoria, am Illinois, war en däitsche Mathematiker a Physiker. Hien ass dofir bekannt, den no him genannten Ising-Modell vum Ferromagnetismus entwéckelt ze hunn. Hie war, bis zu senger Pensioun 1976, Professer fir Physik op der Universitéit Bradley.

## Liewen a Karriär

...

Vun 1939 bis 1947 huet hie mat senger Fra Johanne Ising-Ehmer a senge Kanner am Exil zu Miersch gewunnt. Vu Mee 1943 bis zu der Liberatioun, am September 1944 huet hien, well en an enger nom Nazi-Verständnes "Mischehe" gelieft huet, missen Zwangsaarbecht op der Maginot-Linn leeschten. 1947 sinn se zesummen an Amerika ausgewandert.

...

## Éierung
Zu Biereng (Miersch) gouf 2009 eng nei Strooss no him genannt.

## Literatur
* Germaine Goetzinger: Jüdisches Leben im Merscher Exil (1939-1947). In: *nos cahier, Zäitschrëft fir Lëtzebuerger Kultur* Nr 3/4, 2011, S. 277-292.
The Bridge on the River Kwai

**The Bridge on the River Kwai** ass en US-amerikanesch-brittesche Film vum David Lean aus dem Joer 1957 mam William Holden  an Alec Guinness an den Haaptrollen nom Roman *Le pont de la rivière Kwaï* vum Pierre Boulle.

## Ëm wat geet et am Film?
Am Zweete Weltkrich musse brittesch Krichsgefaangener eng Bréck iwwer de Floss Kwai bauen.

## Um Spaweck

‎
‎
Son of Sinbad

**Son of Sinbad** ass en US-amerikanesche Film vum Ted Tetzlaff aus dem Joer 1955 mam Dale Robertson a Vincent Price an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Und ewig singen die Wälder (Film)

**Und ewig singen die Wälder** ass en däitsche Film vum Paul May aus dem Joer 1959 mam Gert Fröbe an Hansjörg Felmy an den Haaptrollen no engem Roman vum Trygve Gulbranssen.

## Ëm wat geet et am Film?
Den tockskäppege Bauer Dag a seng zwéi Jongen zerstreide sech stänneg mat hiren Noperen der Adelsfamill von Gall

## Um Spaweck
Paradies der Matrosen

**Paradies der Matrosen** ass en däitsche Film vum Harald Reinl aus dem Joer 1959 mat der Margit Saad a mam Boy Gobert an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Prisonniers de la brousse

**Prisonniers de la brousse** ass e franséische Film vum Willy Rozier aus dem Joer 1959 mam Georges Marchal an der Haaptroll.

## Ëm wat geet et am Film?
E Fliger huet mussen am afrikaneschen Urwald noutlanden an déi fënnef Iwwerliewend versiche sech ze retten.

## Um Spaweck
Die Brücke (Film 1959)

**Die Brücke** ass en däitsche Film vum Bernhard Wicki aus dem Joer 1959 mam Fritz Wepper aan der Cordula Trantow an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt wéi um Enn vum Zweete Weltkrich siwe nach mannerjäreg Jongen de Befeel kréien eng Bréck virun den US-amerikaneschen Truppen ze verdeedegen…

## Um Spaweck
De Film op Filmportal
Das haut einen Seemann doch nicht um

** Das haut einen Seemann doch nicht um** ass en däitsch-dänesche Film vum Arthur Maria Rabenalt aus dem Joer 1958 mam Karlheinz Böhm a mat der Antje Geerk an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Mein Mädchen ist ein Postillion

**Mein Mädchen ist ein Postillion** ass en däitsche Film vum Rudolf Schündler aus dem Joer 1958 mam Rudolf Lenz  a mat der Christine Görner an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Cowboy (Film 1958)

**Cowboy** ass en US-amerikanesche Film vum Delmer Daves aus dem Joer 1958 mam Glenn Ford an Jack Lemmon an den Haaptrollen nom Buch *My Reminiscences as a Cowboy* vum Frank Harris.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Whirlpool (Film 1959)

** Whirlpool** ass e brittesche Film vum Lewis Allen aus dem Joer 1959 mam O. W. Fischer an der Juliette Gréco an den Haaptrollen nom Roman *The Lorelei* vum Lawrence Bachman.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Heaven Knows, Mr. Allison

**Heaven Knows, Mr. Allison** ass en US-amerikanesche Film vum John Huston aus dem Joer 1957 mam Robert Mitchum a mat der Deborah Kerr an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Am Zweete Weltkrich am Südpazifik dreift de Kaperol Allison op engem Schlauchbootop eng Insel zou. D'Insel schéngt onbewunnt ze sinn. All Haiser schéngen eidel awer aus enger Kierch daucht op eemol eng Schwëster op …

## Um Spaweck
UCI-Cyclocross-Weltcoupe

D**'UCI-Cyclocross-Weltcoupe** ass eng Serie vu Cyclocross-Courssen déi vun der UCI organiséiert gëtt.

Et gëtt se zënter der Saison 1993/1994 a s'ass nieft dem Superprestige an der X2O Badkamers Trofee déi wichtegst Serie am Cyclocross. Bis zur Saison 2003/2004 waren nëmmen Nationalekippen um Depart. Vun do u sinn och Professionell Ekippen zougelooss.

## Palmarès
Jeanne Lehair

D**'Jeanne Lehair**, gebuer den 30. Mäerz 1996 zu Metz, ass eng franséisch-lëtzebuergesch Triathleetin.  Zënter November 2022 start si bei Triathlon-Kompetitioune fir Lëtzebuerg (affiliéiert bei der FLTri). Iwwer eng vun hiren Urgroussmammen, huet d'Jeanne Lehair och Lëtzebuerger Originnen.

Am Mee 2025 ass hir eng éischt Victoire bei der World Triathlon Championship Series (WTCS) an der Manche zu Yokohama gelongen. Am Oktober vum selwechte Joer huet si zu Toulouse déi lescht Manche vum Super League Triathlon (Supertri) gewonnen. Duerch hir exzellent Placéierunge huet si sech domat och d'Victoire am Generalklassement vum Supertri fir d'Joer 2025 geséchert.

## Palmarès am Triathlon
### 2015
*  Sëlwermedail bei den Europameeschterschaften zu Genf (Junioren)
* Goldmedail bei den Europameeschterschaften mat der Mixed-Staffel 
* Goldmedail bei de Weltmeeschterschaften mat der Mixed-Staffel

### 2018
* Weltmeeschterin (bei de Studenten)

### 2019
*  Goldmedail bei de franséische Landesmeeschterschaften am Aquathlon zu Bergerac

### 2020

### 2021

### 2022
*35. bei den ITU World Championship Series

### 2023
* Goldmedail bei den Europameeschterschaften zu Madrid
*2. am Super League Triathlon
*3. beim World Triathlon Cup zu Miyazaki
*8. bei den ITU World Championship Series 2023 
**4. bei de World Triathlon Championship Series zu Montreal
**5. bei de World Triathlon Championship Series zu Cagliari
**11. bei de World Triathlon Sprint & Relay Championships zu Hamburg
**13. bei de World Triathlon Championship Finals zu Pontevedra
** ? Abudabi
*11. bei de World Triathlon Olympic Games Test Event zu Paräis
*15. bei de World Triathlon Sprint & Relay Championships zu Hamburg (mixed relay)
*19. bei de World Triathlon Mixed Relay Series zu Parais

### 2024
* 1. bei der Supertri League zu Boston
* 2. bei der Supertri League zu Neom (Saudi-Arabien)
* 6. bei der Weltmeeschterschaft zu Torremolinos

### 2025
* 1. bei der Supertri League zu Toulouse
* 1. bei der Supertri League zu Chicago
* 1. bei de World Triathlon Championship Series zu Alghero 
* 1. bei de World Triathlon Championship Series zu Yokohama
* 2. bei de World Triathlon Championship Series zu Fréjus
* 2. beim Ironman 70.3 zu Valencia

## Um Spaweck
Fédération luxembourgeoise de triathlon

D**'Fédération luxembourgeoise de triathlon**, ofgekierzt **FLTri**, ass deen zu Lëtzebuerg op den Triathlon spezialiséierte Sportverband. E bekëmmert sech nieft dem Triathlon och ëm den Duathlon.

D'FLTri ass beim COSL, beim World Triathlon a beim Europe Triathlon affiliéiert.

## Um Spaweck
* FLTri
Mann

E **Mann** ass en erwuessene Mënsch vum männleche Geschlecht.

Männlech Kanner an deels och Jugendlecher ginn als Jongen oder Bouwe bezeechent. Och de männleche Partner an enger bestueter Koppel gëtt de „Mann“ genannt. D'Adjektiver **männlech** oder **maskulin** bezéie sech op de Mann.

Déi héiflech Uried fir e Mann ass op Lëtzebuergesch **Här**, deels gëtt och déi franséisch Uried **Monsieur** gebraucht.

## Kuckt och
* Fra

## Um Spaweck
Constantin vu Liechtenstein (1972)

De Prënz **Constantin vu Liechtenstein**, mam ganzen Numm **Ferdinand Maria von und zu Liechtenstein**, *Grof zu Rietberg*, gebuer de 15. Mäerz 1972 zu St. Gallen a gestuerwen de 5. Dezember 2023, war de jéngste Bouf vum Hans-Adam II. (*1945), Fürst a Staatschef vu Liechtenstein.

De Constantin war de jéngste Jong vum Prënz Hans-Adam II. vu Liechtenstein a senger Fra Marie, gebuer als Marie Kinsky von Wchinitz und Tettau. Säi Grousspapp war de Franz Josef II. (1906–1989).

Nom sengem Master am Droit op der Universitéit vu Salzburg huet hien ë.&nbsp;a. fir d*Raiffeisen Private Equity Management AG (RPEM)*, d'US-Investmentbank Brown Brothers Harriman an d*'Grünwald Equity Beteiligungs-GmbH geschafft*.

De Prënz Constantin gouf de 14. Mee 1999 mat der Marie Gabriele Franziska Kálnoky von Kőröspatak (*1975) bestuet an d'Koppel krut dräi Kanner: 
* Moritz Emanuel Maria (* 27. Mee 2003)
* Georgina Maximiliana Tatyana Maria (* 23. Juli 2005)
* Benedikt Ferdinand Hubertus Maria (* 18. Mee 2008)
Finy Estgen

D**'Finy Estgen**, gebuer als **Finy Colling** de 15. Januar 1931 zu Beetebuerg, a gestuerwen den 2. November 1990 an der Stad, war eng lëtzebuergesch Schrëftstellerin.

No hirer Primärschoul zu Beetebuerg, war si bis zum Passage-Eaxamen um Fieldgen. Duerno huet si bis 1958 bei den Assurances Générales geschafft. Si war a verschiddene Berodungsprogrammer vun der Action familiale et populaire aktiv, wou sie hir Meenung iwwer d'Sexualerzéieung, d'Bestietnes an d'Partnerschaft, souwéi d'Kannererzéiung um Radio (RTL an DNR) an an den Zäitschrëften Télécran an D'Famill matgedeelt huet.

D'Finy Estgen huet haaptsächlech lëtzebuergesch a geleeëntlech och däitsch Geschichten a Gedichter, virun allem Naturlyrik, am Luxemburger Wort verëffentlecht. Vill vun hire Kannerlidder, déi vum Ivy Flesch-Weydert, Eugène Bley a Jos Kinzé vertount goufen, koumen op der Plack *Déi heemlech Zäit* an op der Kassett *Nu loos et an dir stëll ginn* eraus. Zesumme mam Lex Jacoby a mam Fränz Frising huet si an *Dräizéng aus der Hatt*, Seeërcher aus dem Nicolas Gredt sengem *Sagenschatz des Luxemburger Landes* op Lëtzebuergesch iwwersat.

D'Finy war mam Nicolas Estgen bestuet, an d'Koppel hat véier Kanner.
Patrizia van der Weken

D**'Patrizia van der Weken**, gebuer den 12. November 1999, ass eng lëtzebuergesch Liichtathleetin.

Si ass eng Spezialistin am Sprint an huet  de Landesrekord iwwer 100 an 200 Meter am Fräien an iwwer 60 Meter an der Hal.

## Karriär

## Palmarès

2024 huet si Lëtzebeurg op den Olympesche Spiller zu Paräis vertrueden.

Am Mäerz 2025 krut si d'Bronzemedail op den Haleneuropameisterschaften zu Apeldoorn.
## Auszeechnungen

D'Patrizia van der Weken gouf 2023, 2024 an 2025 zur Sportlerin vum Joer gewielt.
Fréd Ternes

De **Fréd (Frédéric) Ternes**, gebuer de 7. Abrëll 1987 an der Stad Lëtzebuerg, ass e Lëtzebuerger Politiker a Staatsbeamten, dee bis 2023 um IFEN geschafft huet.

No senger Première am Kolléisch huet hien zu Bréissel studéiert, wou hien 2006 säi Masterofschloss an der Gestion d'entreprise um ICHEC gemaach huet.

Vun 2011 bis 2023 war hien zweete Schäffen an der Gemeng Nidderaanwen an zanter dem 5. Juli 2023 ass hien do Buergermeeschter.

Vun 2014 bis 2016 war hie Generalsekretär vun der CSJ. 2013 an 2018 war hie Kandidat am Bezierk Zentrum bei de Chamberwalen op der Lëscht vun der CSV. Hie war zanter 2017 Vizepresident vum interkommunale Syndikat Syrdall Schwemm an ass zanter 2023 President.

Hien ass bestuet a Papp vun 2 Kanner.

## Publikatiounen

* *E klengt Buch iwwer Gemengepolitik*, 2021, Imprimerie Centrale, Lëtzebuerg, 112 S. 

## Kuckt och
* Lëscht vun den amtéierende Buergermeeschteren zu Lëtzebuerg
Al Estgen

Den **Aloyse** ("**Al**") **Estgen**, gebuer 1942, a gestuerwen 2021, war e lëtzebuergesche Geschichtsprofesser, Fuerscher an Auteur.

Den Al Estgen huet zanter 1972 a bis zu senger Pensionéierung Geschicht an Däitsch am Lycée Michel-Rodange an der Stad enseignéiert. Virdru war hien am Dikrecher Kolléisch ugestallt.

Am Kader vu sengem Stage pédagogique hat hien 1969 eng Thees zum Theema "Stadrecht zu Iechternach an an der Stad" verdeedegt. Dat war den Ufank vun enger laanger Aktivitéit als Geschichtsfuerscher, souwuel um lokale wéi och um regionalen oder nationale Plang.

Hien huet vill eleng geschafft, mee och mol mam *[[Centre luxembourgeois de documentation et d'étude du Moyen Âge]]* (CLUDEM) collaboréiert, oder mat Historiker, déi sech mat der moderner Geschicht ofginn, d.&nbsp;h. mam *Ancien Régime*. Sou huet den Al Estgen mam Michel Pauly a mam Jean Schroeder zesummen weider um *Urkunden- und Quellenbuch zur Geschichte der altluxemburgischen Territorien*, dat viru laanger Zäit vum Camille Wampach begrënnt gi war, geschafft; a mam Pol Schiltz a mam Pierre Kauthen zesummen huet hien ë. a. d'Wierk *Gottfried von Apremont, Abt und Herr in Echternach (1539-1562). Urkunden- und Quellenbuch* produzéiert.

Vun 2004 bis 2020 huet den Al Estgen all Joer een historesche Bäitrag fir d'Programmheft vu *Musek am Syrdall* (*Saison musicale* zu Menster) geliwwert. An deene Bäiträg huet en sech haaptsächlech fir dat alldeeglecht Liewen (Aarbecht, Verwaltung, Justiz, Hexerei, asw.) a fir d'Kultur interesséiert, besonnesch an den Dierfer Menster, Ouljen a Betzder.

Hien huet awer och méi oder manner laang biographesch Skizze vu Geeschtleche publizéiert, sou z.&nbsp;B. vum Iechternacher Abt Robert von Monreal (1506-1539) oder vum Paschtouer (ë. a. vu Fréiseng) Laurentius Asselborn, dee sech fir d'Reformatioun interesséiert huet an dofir an d'Laberente geroden ass.

## Publikatiounen (Auswiel)
* (Mam Michel Pauly a mam Jean Schroeder editéiert), Band XI [vum Urkunden- und Quellenbuch (...)]: *Die Urkunden Graf Johanns des Blinden (1310-1346), Teil 1: Die Urkunden aus Luxemburger Archivbeständen*; Lëtzebuerg (CLUDEM), 1997; 155 Säiten; *Teil 2* = Bd. 22 vun de Publikatioune vum CLUDEM, Lëtzebuerg 2009.
* (Mam Pol Schiltz), *Robert von Monreal, Abt und Herr in Echternach (1506-1539)*; Tréier (Kliomedia), 2016.
* (Mam Pol Schiltz a mam Pierre Kauthen editéiert), *Gottfried von Apremont, Abt und Herr in Echternach (1539-1562). Urkunden- und Quellenbuch*; Willibrordus-Bauverein, Iechternach & Tréier (Verlag für Geschichte und Kultur), 2022; 626 Säiten. 
* *Charivari - Das Landleben in Luxemburg 1500-1800* (eng posthum Sammlung vun Artikelen, beaarbecht an erausgi vun den Häre Gusty Braun, Pol Schiltz a Jeannot Waringo); [Lëtzebuerg] (Drock: Imprimerie Centrale), 2023 (1. Oplo); 290 Säiten. ISBN 978-99959-0-910-9 - Op der S. 288 fënnt een eng Lëscht vum Al Estgen senge villen Artikelen, Studien a gréisser Publikatiounen, déi am Laf vun der Zäit erauskomm sinn.
Mimar Sinan

De **Sinan** oder **Sinān**, gebuer ëm 1490 warscheinlech zu Ağırnas bei Kayseri a Kappadokien a gestuerwen de 17. Juli 1588 zu Istanbul, war de bedeitendsten osmaneschen Architekt zu der Zäit vun de Sultane Selim I., Süleyman I., Selim II. a Murad III.

Säi vollen Numm war warscheinlech **Yusuf Sinan** (oder **Sinanüddin**) **bin Abdullah** (oder **Abdülmennan, Abdurrahman, Abdülkerim**). Allgemeng bekannt war e mam gekierzten  Numm **Mimar Sinan** („den Architekt Sinan“).

D'Wierk vum Sinan, deen och als Bauingenieur an Urbanist geschafft huet, gëllt als Héichpunkt vun der klassescher osmanescher Architektur. E puer vu senge Moscheeë ginn ënner de Konschthistoriker als déi perfektst aus der pre-industrieller Zäit ugesinn.

## Bauwierker
Et gëtt fënnef Autobiographien oder Relevéen an deene sengen Aarbechten opgezielt sinn: 
*Teẕkiretüʾl-Ebniye, Tuḥfetüʾl-Miʿmārīn, Adsız Risale, Risāletüʾl-Miʿmāriyye* an *Ik Ben Heel Benieuwd Naar Jouw Mening Laat Het Me Weten In*. An deenen Dokumenter, déi vum Sinan selwer sinn, ass net just säi Wierk opgelëscht, mä och Wierker bei deenen hien d'Verantwortung vun der Renovatioun iwwerholl hat, wéi z.&nbsp;B. déi Fielsendoum zu Jerusalem.

Am Ganze ginn am Verzeechnes 471 bis 477 Bauwierker ernimmt vun deenen der 29 net z'iwwerpréiwe sinn, der 172 –&nbsp;meeschtens Strukturen aus Holz – wéinst Feier, Äerdbiewen, asw. zerstéiert goufen an der 49 komplett ëmgebaut goufen, sou datt dem Sinan seng Bausubstanz kaum méi existéiert. 23 vu senge Baute besti just nach als Ruin iwwerdeems der 204 nach als Original bestinn(Stand: 1985).

## Um Spaweck
Nicolas Jacoby

Den **Nicolas Jacoby**, gebuer de 4. Dezember 1878 zu Branebuerg a gestuerwen den 18. Februar 1960 zu Bouneweg, war e lëtzebuergesche Schräiner, Gewerkschaftler a Politiker.

## De Politiker
Bei de Konstitutivwale vun 1918 gouf den Nicolas Jacoby eng éischt Kéier als Deputéierten an d'Chamber gewielt. Dono war hie vun 1918 bis 1925, an nees vun 1928 bis 1940 Deputéierten. Nom Krich krut hien 1945 als fréieren Deputéierten eng Nominatioun an d'Assemblée consultative vun 1945. Hie gouf dono nach eng Kéier vun 1945 bis 1951 an d'Chamber gewielt. Bei de partielle Chamberwale vum 3. Juni 1951 gouf hien net méi erëmgewielt.

## Gielercher
* 
* 
* 
* Commandeur dans l'ordre du Dévouement National 
* Médaille en or du Mérite Civique
* Médaille de Reconnaissance de la ville de Metz
* Médaille en or Pro Ecclesia et Fontifice
Camille Welter

De **Camille Welter**, gebuer ... a gestuerwen de 6. November 1959 zu Miersch am Alter vu 65 Joer, war e lëtzebuergesche Politiker (CSV).

1945 gouf krut hien eng Nominatioun an d'Assemblée consultative vun 1945.

Bei de Chamberwale vum 21. Oktober 1945 gouf hien als Deputéierten an d'Chamber gewielt an huet säin Deputéiertemandat bis 1959 behalen.

## Gielercher

*