open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Prümzurlay

**Prümzurlay**, ass eng Uertsgemeng an der Verbandsgemeng Südeifel am Äifelkrees Béibreg-Prüm, am däitsche Bundesland Rheinland-Pfalz.

Se läit am enke Dall vun der Prüm, um Fouss vum Ferschweiler Plateau am Däitsch-Lëtzebuerger Naturpark. D'Prümer Buerg läit 40 m iwwer dem Dall um Bord vun engem Sandsteeplateau.

## Geschicht
D'Uertschaft gouf 798/802 n. Chr. eng éischt Kéier an engem Schenkungsdokument vum Klouschter Iechternach als „Prumia“ ernimmt. Et gëtt ugeholl, datt awer scho vill éischter Leit do gewunnt hunn, wéi Reschter vun enger réimescher Villa an der Géigend, wéi och vun Oppida aus der Zäit vun de Kelten, den Treverer, oder nach vu virdrun am Uertsdeel *Prümerburg*.

Nieft dem Klouschter Iechternach ass d'Geschicht vun der Uertschaft Prümzurlay och enk mat der Prümer Buerg verbonnen. 
Aus der Zäit vum fréie Mëttelalter ass ganz wéineg bekannt. Eréischt 1658 geet nees vu „Prum zur Layen“ rieds: Nom Drëssegjärege Krich huet just nach eng männlech Persoun am Duerf gewunnt.

1810 ass flossop am *Münsterwald* den Hank gerutscht, an et gouf gefaart, datt d'Waasser sech kéint stauen an dann, bei engem Duerchbroch, d'Duerf ewechrappen.

Bei der Ruin vun der Prümer Buerg gouf 1960 d'Vakanzekolonie „Feriendorf Prümerburg“ mat am Ganzen 148 Chalete gebaut. Et war dat déi éischt Vakanzekolonie vun där Zort an Däitschland.

Den Numm „Prümzurlay“ kënnt vum Floss Prüm a vum Wuert "Lay" (Lee), d'Lias-Sandsteefielse ronderëm. Schreifweise vum Numm uechtert d'Geschicht waren ë.&nbsp;a. „Proeme zur Leyen“ a "Prume sur Leyen“

## Kuckeswäertes
* D*Teufelsschlucht* um Bord vum Ferschweiler Plateau, westlech vun der Uertschaft.
* d'Ruin vun der Prümer Buerg.

## Um Spaweck

* Websäit vu Prümzurlay
* Websäit vun der Verbandsgemeng Irrel
Johny Fonck

De **Jean Fonck** oder **Johny Fonck**, oder och nach **Johnny Fonck**, gebuer den 30. November 1920 zu Beggen, a gestuerwen de 17. Juli 2008 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Foussballspiller, Liichtathleet an Olympionik.

Hien hat bis virum Zweete Weltkrich fir d'Spora Lëtzebuerg gespillt. Nom Zweete Weltkrich ass hien op Lyon geplënnert, wou en fir den FC Lyon als Mëttelfeldspiller gespillt huet, a gläichzäiteg Trainer war. Hien huet den 10. Mäerz 1940 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Hien huet Lëtzebuerg am Hürdelaf op den Olympesche Summerspiller 1952 zu Helsinki vertrueden. Hie war de Lëtzebuerger Rekordhalter am Hürdelaf iwwer 110 m (1947 - 1958), iwwer 200 m (1949 - 1960) an iwwer 400 m (1949 - 1960).

1952 bei den olympesche Spiller, huet hien de Josy Barthel betreit.

1953 huet hie sech mat der Cécile Barthel, der Schwëster vum Josy Barthel, bestuet.

## Auszeechnungen
* Chevalier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg

## Kuckt och
Prümer Buerg

D**'Prümer Buerg** (de.: *Prümerburg*) ass eng Buergruin bei Prümzurlay am Äifelkrees Béibreg-Prüm a Rheinland-Pfalz.

D'Ruin läit op engem ronn 30&nbsp;m héije Lias-Sandsteefiels iwwer dem Dall vum Floss Prüm an der südlecher Äifel.

## Geschicht
D'Buerg huet de Grofen an Herzoge vu Lëtzebuerg gehéiert. Si gouf 1337 an engem Dokument ernimmt; se ass awer warscheinlech aus dem fréien 12. Joerhonnert. De fënnefeckege Buergfrid ass aus dem 12. oder fréien 13. Joerhonnert, d'Giewelmauer vum Palais mat de Fënsteren dran ass vum 16. Joerhonnert.

D'Buerg gouf 1658 ofgebrannt.
Laurentius Petri

De **Laurentius Petri (Nericius)**, eigentlech *Lars Persson*, 1499 zu Örebro gebuer a 1573 gestuerwen, war, zesumme mat sengem eelere Brudder Olaus Petri (1493-1552) a mam Laurentius Andreae (~1470-1552), de Reformator am schweedesche Kinnekräich. De Bäinumm "Nericius" (= vun der Provënz Närke) soll hie vu sengem Nofollger, dem Äerzbëschof Laurentius Petri (Gothus), ënnerscheeden.

De Laurentius Petri gouf 1531, mat der Ënnerstëtzung vum Kinnek Gustav I. Wasa, zum Äerzbëschof vun Uppsala, deemno zum Chef vun der schweedescher Kierch gewielt. Hien huet déi nei Kierchenuerdnung erausginn, déi 1571 och an enger gedréckter Versioun editéiert gouf. Dora konnt / kann een d'Grondzich vum schweedesche *Staatskirchentum* noliesen. D'Verméige vun de Kierchegemengen ass un de Kinnek gefall, dee sou seng Muecht ganz zolitt konnt ausbauen.

Allerdéngs eréischt 1593, op enger Synod zu Uppsala, gouf de Protestantismus definitiv als Staatsrelioun vu Schweden établéiert an d'Augsburger Bekenntnes unerkannt.

Zum Schluss vum russesch-schweedesche Krich (1554-1557) huet de Kinnek Gustav I. de Laurentius Petri zum Chef vun der schweedescher Delegatioun gemaach, déi 1557 zu Nowgorod de Friddensvertrag negociéiert huet. An där Delegatioun war och de finnesche Reformator Mikael Agricola.

## Literatur
* Robert Stupperich, *Reformatorenlexikon* ; Gütersloh (Verlag Max Mohn), 1984. ISBN 3-579-00123-X
* Bengt-Thure Molander, *Radioscopie de l'Église de Suède* ; in: *Études*, Bd. 347, Dezember 1977; Ss. 671-684.
Prüm (Floss)

D**'Prüm** ass e 95&nbsp;km laange Floss an der Äifel (Rheinland-Pfalz). Si huet hir Quell an der Schneifel tëscht Ormont a Reuth op enger Héicht vu 650&nbsp;m am *Arenberger Forst*.

Si leeft duerch d'Gemengen Neuendorf, Olzheim, Niederprüm, Prüm, Watzerath, Pittenbach, Pronsfeld, Lünebach, Merlscheid, Kinzenburg, Waxweiler, Niederpierscheid, Mauel, Merkeshausen, Echtershausen, Hamm, Wiersdorf, Hermesdorf, Wißmannsdorf, Brecht, Oberweis, Bettingen, Wettlingen, Peffingen, Holsthum, Prümzurlay, Irrel a Menningen

Tëscht Prümzurlay an Irrel mécht si e klenge Waassefall, dee, jee nodeem, "Prümer Wasserfälle" oder "Irreler Wasserfälle" genannt gëtt.

Zu Holsthum gëtt si duerch d'Enz an zu Irrel duerch d'Nims gefiddert. E bësse méi wäit, zu Minden leeft d'Prüm an d'Sauer.

## Um Spaweck
Aachtchen (Homonymie)

* Ëmgangssproochlech fir d'Ziffer Aacht (8)
* Am Kaartespill: Schëppen-, Kräizer-, Rauten-, Häerzeraachtchen
* Aachtchen: e Kaffiskichelchen a Form vun enger **Aacht**
* Fir e Rad dat wënsch ass: En huet eng **Aachtchen** am viischte Rad.
Jules Gales

De **Julien Gales** genannt **Jules**, gebuer den 13. Juli 1924 zu Bech-Maacher, a gestuerwen den 22. Mee 1988 zu Réimech, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hie stoung bei der Spora ënner Vertrag an huet an der Stiermerpositioun gespillt, wou en dräi Joer hannereneen (1949, 1950 an 1951) déi meescht Goler an der Foussball Nationaldivisioun geschoss huet.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London an 1952 zu Helsinki vertrueden.

Tëscht dem 2. Mee 1948 am 20. Juli 1952 huet de Jules Gales a 26 Matcher 11 Goler fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp geschoss.

## Kuckt och
Fernand Guth

De **Fernand Guth**, gebuer den 3. Mee 1926 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 23. August 1977, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1952 zu Helsinki vertrueden.

Tëscht dem 24. Mee 1947 am 6. Mee 1953 huet hie 35-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Johny Jaminet

De **Jean "Johny" Jaminet**, gebuer de 25. Abrëll 1930 zu Esch-Uelzecht, an do gestuerwen den 11. September 1999, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1952 zu Helsinki vertrueden.

Tëscht dem 15. Juni am 26. November 1952 huet hie siwemol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Jey Kugeler

De **Jey Kugeler**, gebuer den 18. Abrëll 1910 zu Schëffleng, a gestuerwen de 25. Mäerz 1983 zu Déifferdeng, war e lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1936 zu Berlin, 1948 zu London an 1952 zu Helsinki vertrueden.

## Kuckt och
Ferd Lahur

De Fernand, genannt **Ferd** oder **Ferdy Lahur**, gebuer den 28. Mäerz 1929 zu Nidderkuer, a gestuerwen den 23. Mäerz 2019, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1952 zu Helsinki vertrueden.

Tëscht dem 13. Mäerz 1949 am 11. November 1959 huet de Ferdy Lahur 28-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Hie war de Brudder vum Emile Lahur.

## Auszeechnungen
* Chevalier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg

## Kuckt och
Roland Licker

De **Roland Licker**, gebuer den 3. Februar 1932 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen de 6. Januar 1974, war e lëtzebuergesche Kanut an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1952 zu Helsinki vertrueden.

## Kuckt och
Bernd Eichinger

De **Bernd Eichinger**, gebuer den 11. Abrëll 1949 zu Neuburg an der Donau, a gestuerwen de 24. Januar 2011 zu Los Angeles, war en däitsche Filmproduzent, -regisseur an Dréibuchauteur.

Nom Studium op der Film- an Tëleehéichschoul zu München huet hien 1979 Parte vun der Produktiouns- an Distributiounsfirma *Constantin FIlm* iwwerholl a gouf hiren Directeur exécutif. Hie blouf dat bis 2005. Hien huet an e puer FIlmer selwer Regie gefouert, ass awer virun allem bekannt als Produzent vun ë.&nbsp;a. Literaturverfilmungen, dacks an internationale Koproduktiounen, wéi *[[Der Name der Rose]], Die unendliche Geschichte, Wir Kinder vom Bahnhof Zoo, Das Parfum, Das Geisterhaus,* asw.

Aner bekannt Filmer vun him sinn *Der bewegte Mann, Der Untergang* an *Der Baader-Meinhof-Komplex.*

## Kuckt och
*Lëscht vu Filmregisseuren

## Um Spaweck
Terracotta-Arméi

**Terracotta-Arméi** ass d'Berzeechnung vun 9.099 maansgroussen Terracotta-Figuren, déi dem éischte Keeser vu China dem Qín Shǐhuángdì (221-214 v.&nbsp;Chr.), mat an d'Graf gi goufen.Se gouf 1974 entdeckt an an de Joren duerno ausgegruewen. Se ass tëscht dem Bierg Li an der haideger Stad Xi'an.

De Site ass vun der Unesco als Weltierwe klasséiert.

## Um Spaweck
Aly Knepper

Den **Aly Knepper**, gebuer den 11. Mäerz 1940 zu Iechternach, ass e fréiere lëtzebuergesche Schéisser an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1960 zu Roum vertrueden.

## Kuckt och
Eugène Hanck

Den **Eugène Hanck**, gebuer den 1. Februar 1928 zu Atert, a gestuerwen den 13. November 2013 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Kanut an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1952 zu Helsinki vertrueden.

## Auszeechnungen
* Chevalier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg

## Kuckt och
François Magnani

De **François Magnani**, gebuer de 7. Juni 1928 zu Schëffleng, an do gestuerwen de 5. Mäerz 1998, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik, an huet an der Golkipppositioun beim FC Schëffleng gespillt.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London an op den Olympesche Summerspiller 1952 zu Helsinki vertrueden.

Tëscht dem 21. November 1948 am 15. Abrëll 1951 huet de François Magnani aachtmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

## Palmarès
Mam FC Schëffleng huet hien an der Saison 1951/52 de Championstitel gewonnen, an 1960 gouf an der Finall vun der Coupe de Luxembourg vun der Stade Diddeleng 3-0 geklappt.

## Kuckt och
François Muller

De **François Muller** oder **Menn Muller**, och heiansdo als *Müller* ernimmt, gebuer den 23. Februar 1927 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 17. September 1999, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1952 zu Helsinki vertrueden.

Tëscht dem 13. Mäerz 1949 am 9. Oktober 1955 huet de Menn Muller an 29 Matcher 12 Goler fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp geschoss.

## Kuckt och
Bruno Mattiussi

De **Bruno Mattiussi**, gebuer de 26. August 1926 zu Diddeleng, a gestuerwen den 23. Juni 1981 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergesche Boxer an der Super-Welterklass an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1952 zu Helsinki vertrueden.

## Kuckt och
Anderssen-Erëffnung

D**'Anderssen-Erëffnung** ass eng Erëffnung vum Schachspill. Se zielt zu den Zouene Spiller an ass an den ECO-Coden ënner dem Schlëssel A00 klassifizéiert.

D'Anderssen-Erëffnung fänkt mam Zuch **1. a3** un.

## Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen
An der Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen ass d'Anderssen-Erëffnung ënner dem Schlëssel A00 klassifizéiert.
* A00: Onreegelméisseg Ufankszich

## Kuckt och
* Schachnotatioun
Michel Reuter

De **Michel Reuter**, gebuer de 24. November 1929 zu Keel, a gestuerwen de 6. Oktober 2008 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1952 zu Helsinki vertrueden.

Tëscht dem 19. Mäerz 1950 am 17. Juni 1959 huet de Michel Reuter 21-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 1 Gol geschoss.

## Auszeechnungen
* Chevalier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Promotioun 2008)

## Kuckt och
Jos Roller (Foussballspiller)

De **Joseph  Roller**, oder **Josy Roller**, gebuer den 21. August 1929 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen de 4. Januar 1988 zu Déifferdeng, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1952 zu Helsinki vertrueden.

Tëscht dem 16. Abrëll 1950 am 16. Oktober 1955 huet de Jos Roller 17-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 4 Goler geschoss.

## Kuckt och
Hugenotten

**Hugenotte** goufen déi franséisch Protestanten tëscht 1559 an der Franséischer Revolutioun genannt.

A Frankräich ass an der éischter Hallschent vum 16. Joerhonnert eng Reformbeweegung entstanen, déi duerch den Humanismus an duerch dem Martin Luther seng fréi Schrëfte beaflosst gouf. D'Unhänger vun dëse protestantesche Gruppe goufe "Luthériens" genannt. Mä duerch dat perséinlecht Beméie vum Genfer Reformator Jean Calvin, dee Fransous war a seng Léier op Franséisch verbreet huet, hu se sech am Laf vun der Zäit der Schwäizer Reformatioun ugeschloss. Nom Virbild vun der Schwäizer Reformatioun hu sech déi franséisch Protestanten an autonome Gemengen organiséiert, déi sech 1559 zu Paräis, an der éischter Nationalsynod, zur franséischer reforméierter Kierch, mat enger allgemenger Kierchenuerdnung a mat engem gemeinsame Glawensbekenntnes, vereenegt hunn. Vun deem Moment un, si si als Hugenotte bezeechent ginn, warscheinlech nom Begrëff "Eidgenossen", dee quasi ee Synonym fir "Schwäizer" gi war: "Eidgenossen" > "iguenots" > "huguenots".

## Literatur
* Francis Higman, *La diffusion de la Réforme en France (1520-1562)* ; Genf (Cerf; *Coll. Faculté de Théologie*, Nr. 17), 1992; 288 Säiten. ISBN 2-8309-0697-7
* Albert Autin, *L'échec de la Réforme en France au XVIe siècle - Contribution à l'histoire du sentiment religieux* ; Paräis (Armand Colin), 1918; 286 Säiten.
* François Bayrou, *Ils portaient l'écharpe blanche - L'aventure des premiers réformés, des guerres de religion à l'Édit de Nantes, de la Révocation à la Révolution* ; Paräis (Grasset), 1998; 360 Säiten. ISBN 2-246-55981-2
* Georges Casalis, *Protestantisme* ; Paräis (Larousse, *Encyclopoche Larousse*), 1976. ISBN 2-03-001006-5
* Dietmar Persch, etc., *Kleines Lexikon der Reformation - Themen, Personen, Begriffe* ; München (DTV), 1983. ISBN 3-423-03260-X

## Kuckt och
* Ulrich Zwingli
* Guillaume Farel
* Pierre Viret
* Edikt vun Nantes
* Richelieu
* Widderruff vum Edikt vun Nantes
* Hugenottekräiz

## Um Spaweck
Roby Schaeffer

De **Roby Schaeffer** oder **Robert Schaeffer**, gebuer de 7. November 1930 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen den 23. Abrëll 2014 zu Liberty am Missouri, war e lëtzebuergesche Liichtathleet an Diplomat.

## Säi Liewen
No senger Première a sengem Studium zu Paräis op der École des hautes études commerciales huet hie post-universitär Studien op der University of Kansas gemaach. Zanterhier huet hien zu Kansas City gelieft. Hie war zanter 1972 Honorarkonsul vu Lëtzebuerg zu Kansas City. Hien huet ënner anerem dozou bäigedroen, datt verschidde Gemengen zu Lëtzebuerg Partnerstied vu Liberty oder North Kansas City sinn. Hie war President vun der *Luxembourg Heritage Society* déi d'Lëtzebuerger Kultur an den USA verbreet huet.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1952 zu Helsinki vertrueden, wou hien an der 4x400 Meter Staffel zesumme mam Gérard Rasquin, Fred Hammer a Jean Hamilius de lëtzebuergesche Landesrekord (bis 1998) gelaf ass. An den 200 Meter hat hien och laang Zäit de Rekord.

Hie war bestuet an hat zwee Kanner.
## Auszeechnungen
* 
* 
## Kuckt och

## Um Spaweck
* Biographie mat Foto vum Robert Schaeffer op der Websäit vum lëtzebuergeschen Ausseministère
Si Paris nous était conté

** Si Paris nous était conté ** ass e franséische Film vum Sacha Guitry aus dem Joer 1956.

## Ëm wat geet et am Film?
De Sacha Guitry erzielt op seng Manéier d'Geschicht vu Paräis.

## Um Spaweck
Metty Scheitler

De **Metty Scheitler** oder **Mathias Scheitler**, gebuer den 1. August 1915 zu Esch-Uelzecht a gestuerwen den 10. September 1972 zu Nidderkuer, war e lëtzebuergesche Ringer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1936 zu Berlin an 1952 zu Helsinki vertrueden.

## Kuckt och
Fabiola (Film 1949)

** Fabiola ** ass en italieenesch-franséische Film vum Alessandro Blasetti aus dem Joer 1949.

## Ëm wat geet et am Film?
De jonke Gallier Ruhal, dee Chrëscht ass verléift sech an d'Fabiola, d'Meedche vun engem réimesche Senator …
Steve Jobs

De **Steve Jobs**, gebuer de 24. Februar 1955 zu San Francisco, a gestuerwen de 5. Oktober 2011 zu Palo Alto, war de Grënner an *CEO* vun der Elektronik-Firma Apple Inc.

Hie war eng vun deene bekanntste Persounen aus der Computerindustrie. Zesumme mam Steve Wozniak a mam Roland Wayne hat hien 1978 Apple gegrënnt an hat mam "Apple II" gehollef, den Heemcomputer um Maart z'etabléieren.

Säi Verméige gouf am September 2011 vum Wirtschaftsmagazin *[[Forbes (Zäitschrëft)|Forbes]]* op 7 Milliarden US-Dollar geschat.

## Um Spaweck
John Barry

Den **John Barry** OBE, gebuer den 3. November 1933 zu York, England, fir richteg *John Barry Prendergast*, a gestuerwen den 30. Januar 2011 zu Glen Cove, war en englesche Filmkomponist an Arrangeur.

Hie war virun allem fir d'Soundtracke vun der James-Bondserie bekannt, ë.&nbsp;a. vu *[[Goldfinger]], [[Diamonds Are Forever]], [[Moonraker]], [[The Man with the Golden Gun]], [[A View to a Kill]] an [[The Living Daylights]].*

Hie krut fënnefmol en Oscar, zweemol fir *[[Born Free]]* (1966) awer och fir d'Musek am *[[The Lion in Winter (Film 1968)|The Lion in Winter]]* (1968), *[[Out of Africa]]* (1985) an *[[Dances with Wolves (Film)|Dances with Wolves]]* (1990).

A senger 40 Joer laanger Karriär huet hien eng 100 Theeme geschriwwen, dorënner d'Musek fir de Film *[[Midnight Cowboy]]* oder de Generique vun der Televisiounsserie *The Persuaders!* (*Amicalement Vôtre*).

Den John Barry war 4-mol bestuet, ë.&nbsp;a. 1965 mat der Jane Birkin, mat där hien d'Kate Barry kritt huet, eng Fotografin. 
Als lescht war en, zanter 33 Joer, mat senger Fra Laurie bestuet.

## Um Spaweck
René Schroeder

De **René Schroeder**, gebuer den 20. Dezember 1920 zu Esch-Uelzecht, an do gestuerwen den 10. Februar 2001, war e lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London an 1952 zu Helsinki vertrueden.

## Kuckt och
Léon Spartz

De **Léon Spartz**, gebuer de 27. Abrëll 1927 zu Léiler, a gestuerwen de 7. August 1997 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Tëscht dem 17. Juni 1951 am 17. Dezember 1953 huet de Léon Spartz 16-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt. Hien huet och Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1952 zu Helsinki vertrueden.

## Kuckt och
Durkin-Erëffnung

D**'Durkin-Erëffnung** ass eng Erëffnung vum Schachspill. Se zielt zu den Zouene Spiller an ass an den ECO-Coden ënner dem Schlëssel A00 klassifizéiert.

D'Durkin-Erëffnung fänkt mam follgenden Zuch un:

:**1. Sa3**

## Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen
An der Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen ass d'Durkin-Erëffnung ënner dem Schlëssel A00 klassifizéiert.
* A00: Onreegelméisseg Erëffnungen

## Kuckt och
* Schachnotatioun
Alfred Stuermer

Den **Alfred Stuermer** oder **Fred Stuermer**, gebuer de 25. Oktober 1927, a gestuerwen 2014, war e lëtzebuergesche Boxer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1952 zu Helsinki vertrueden.

## Auszeechnungen
* Chevalier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg

## Kuckt och

en]]
Jos Schummer (Sportler)

De **Joseph** ("**Jos**") **Schummer**, gebuer den 11. Dezember 1930 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen de 17. Juli 1980, war e lëtzebuergesche Ringer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1952 zu Helsinki vertrueden.

## Kuckt och
Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen

D**'Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen**, op Englesch *Encyclopaedia of Chess Openings (ECO)*, ass e Klassifikatiounssystem fir d'Erëffnungszich vun enger Schachpartie. Amplaz vun den traditionellen Nimm fir d'Erëffnunge benotzt d'Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen e Codéierungssystem, deen och an anere Schachpublikatiounen ugewannt gëtt. Et gëtt fënnef Haaptkategorien, „A“ bis „E“, déi a jeeweils honnert Ënnerkategorien agedeelt sinn.

## Kuckt och
* ECO-Coden
ECO-Coden

Mat der Bezeechnung **ECO-Coden** oder **ECO-Schlësselen**, vum engleschen **''E**ncyclopedia of **C**hess **O**penings'', gëtt een international benotzte System fir d'Systematiséierung vun den Erëffnunge vum Schachspill bezeechent.

## Gesamtiwwersiicht vun den Erëffnungen
### Haaptschlëssele vun der A-Rei

### Haaptschlëssele vun der B-Rei

### Haaptschlëssele vun der C-Rei

### Haaptschlëssele vun der D-Rei

### Haaptschlëssele vun der E-Rei

## Kuckt och
* Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen
* Schachnotatioun
Prepositioun

Eng **Prepositioun** oder **Verhältniswuert** gëtt gebraucht fir eng Plaz, e Moment, d'Aart a Weis, d'Konditioune vun enger Aktioun oder vun enger Situatioun, déi vun engem Verb ausgedréckt ginn, unzeginn.

Eng Prepositiounsgrupp gëtt vun enger Prepositioun (*Prep.*) zesumme mat enger Nummgrupp (*Ng.*) gebilt.**Beispill:** 

* Si schwätzt **mat** (*Prep.*) hirem Mann (*Ng.*)

Hanner enger Prepositioun kann awer och e Pronomen oder en Adverb stoen.**Beispiller:**
*Dir schwätzt **iwwer** (*Prep.*) si (*Pronomen*).
*Si luussen **no** (*Prep.*) hannen (*Adverb*).

## Déi verschidde Prepositiounen
D'Prepositioune kënnen an dräi Gruppen agedeelt ginn:
*Déi, déi ëmmer en Akkusativ mat sech bréngen. Dat sinn: *fir, duerch, ouni, géint, ëm, bis, laanscht.*
*Déi, déi ëmmer en Dativ mat sech bréngen. Dat sinn: *aus, mat, zanter, vun, zu, wéinst, bannent, trotz, virun* (zäitlech).
*Déi, déi kënne sief et en Dativ oder en Akkusativ mat sech bréngen. Dat sinn: *an, op, un, iwwer, ënner, hanner, tëscht, nieft, widder, bei, baussent*.

:Déi Prepositioune generéieren en Akkusativ wa s'eng Richtung, oder en Deplacement uginn.
:Se generéieren en Dativ wa s'eng Situatioun oder eng Plaz uginn.

Verschidde Prepositiounen hanner deenen e bestëmmten Artikel am Dativ kënnt, kënnen eng Kontraktioun am Masculin an Neutre, all Kéier an der Eenzuel hunn.

D'Prepositioun **zu** gefollegt vum bestëmmten Artikel am Feminin an der Eenzuel kritt déi kontraktéiert Form **zur**.
* Komm **zur** Saach!
* **Zur** Zäit vun der franséischer Revolutioun.

## Literatur

* Grammaire de la langue luxembourgeoise, Ministère de l'éducation nationale, de l'enfance et de la jeunesse, Luxembourg 2005, Nouvelle édition entièrement révisée et actualisée, Luxembourg 2020, 2e tirage, Luxembourg 2022 ISBN 978-99959-1-206-2
Jean Deitz

De **Jean Deitz**, gebuer den 23. Januar 1892 zu Klengbetten a gestuerwen de 24. November 1967 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Architekt.

## Wierker
* säin eegent Haus, an der Escher Emile-Mayrisch-Strooss, haut Escher Bibliothéik, 1930.
* Grenzerkierch (zesumme mam Christian Scholl) zu Esch-Uelzecht, 1931
* Appartementshaus Foyer (zesumme mat dem Theodor Merrill) an der Stad Lëtzebuerg, 1932
* Kierch zu Reckeng op der Mess, 1933-1934
* Kierch zu Déifferdeng-Fuussbann, 1933-1934
* Kierch zu Rolleng bei Péiteng, 1933-1935
* Vergréisserung vun der Kierch zu Nidderwolz, 1937
* Centre Louvigny (zesumme mam Robert Lentz) an der Stad Lëtzebuerg, 1962

## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, S. 189
Steichen

**Steichen** ass e Familljennumm.

1880 hunn zu Lëtzebuerg 406 Leit sou geheescht, 1930 waren et der 425 an 1981 378.

Leit mat deem Numm sinn ë.&nbsp;a.:
* Dominique Steichen, lëtzebuergesche Politiker;
* Eugène Steichen, lëtzebuergeschen Affekot an Deputéierten;
* Edward Steichen, lëtzebuergesch-US-amerikanesche Fotograf;
* Félicien Steichen, lëtzebuergesche Chirurg a Fuerscher;
* Félix Steichen, Geeschtlechen;
* Jean Steichen, lëtzebuergesche Politiker;
* Jéhan Steichen, lëtzebuergesche Journalist a Politiker;
* Joseph Steichen, lëtzebuergesche Jurist a Banquier;
* Marianne ("Butz") Steichen, lëtzebuergesch Kënschtlerin;
* René Steichen, lëtzebuergesche Politiker;
* René Steichen, lëtzebuergesche Regisseur.
Franc Rozman Stane

De **Franc Rozman**, "**Stane**" genannt, gebuer de 27. Mäerz 1911 zu Spodnje Pirniče, a gestuerwen de 7. November 1944 zu Lokve, war e sloweenesche Kommandant vun der jugoslawescher Partisanenarméi am Zweete Weltkrich.

1936 goung hie als Spueniekämpfer géint franquistesch Truppe kämpfen, an huet bei den Internationale Brigaden eng militäresch Ausbildung gemaach.

1941 ass hien der jugoslawescher Resistenz bäigetrueden. Hien huet d'Steyrescht Batailloun (*Štajerski bataljon*) opgesat an domat bei verschiddene Kämpf matgemaach. 1942 gouf de Rozman Kommandant vun der Sloweenescher Partisanebrigad, an 1943 Generolleitnant vun der Sloweenescher Partisanenarméi. Hien ass un de Blesse vun enger Granat, déi beim Testen explodéiert ass, gestuerwen.

De "Kommandant Stane", wéi e genannt gouf, ass duerch e Lidd a Schoulen, déi no him genannt goufen, bekannt bliwwen.
Mëttelspill (Schach)

D**'Mëttelspill** ass déi zweet Phas vun enger Schachpartie a läit tëscht der Erëffnung an dem Endspill. Et gëtt keng kloer Trennung tëscht deenen dräi Spillphasen.

## Kuckt och
* Erëffnung
* Endspill
Joan of Paris

** Joan of Paris** ass en US-amerikanesche Film vum Robert Stevenson aus dem Joer 1942.

## Ëm wat geet et am Film?
Am Zweete Weltkrich versicht d'Jeanne 5 Zaldoten aus engem Fliger vun der Royal Air Force, deen iwwer Frankräich erofgeschoss gouf, virun den Däitschen ze retten …

## Um Spaweck

*  De Film op der IMDb
Taimanow-Variant

D**'Taimanow-Variant** ass eng Variant vun der Sizilianescher Verdeedegung vum Schachspill. Se ass an den ECO-Coden ënner de Schlëssele B44 bis B49 klassifizéiert.

D'Taimanow-Variant fänkt mat de follgenden Zich un:

:**1. e4 c5**
:**2. Sf3 e6**
:**3. d4 cxd4**
:**4. Sxd4 Sc6**

## Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen
An der Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen ass d'Taimanow-Variant ënner de Schlëssele B44 bis B49 klassifizéiert.
* B44: 1. e4 c5 2. Sf3 e6 3. d4 cxd4 4. Sxd4 Sc6
* B45: 1. e4 c5 2. Sf3 e6 3. d4 cxd4 4. Sxd4 Sc6 5. Sc3
* B46: 1. e4 c5 2. Sf3 e6 3. d4 cxd4 4. Sxd4 Sc6 5. Sc3 a6
* B47: 1. e4 c5 2. Sf3 e6 3. d4 cxd4 4. Sxd4 Sc6 5. Sc3 Dc7
* B48: 1. e4 c5 2. Sf3 e6 3. d4 cxd4 4. Sxd4 Sc6 5. Sc3 Dc7 6. Le3
* B49: 1. e4 c5 2. Sf3 e6 3. d4 cxd4 4. Sxd4 Sc6 5. Sc3 Dc7 6. Le3 a6 7. Le2

## Kuckt och
* Schachnotatioun
Camille Wagner (Foussballspiller)

De **Camille Wagner**, gebuer den 13. Abrëll 1925 zu Schëffleng, a gestuerwen de 7. Februar 2014 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London an 1952 zu Helsinki vertrueden.

Tëscht dem 27. Mäerz 1948 am 16. Januar 1955 huet de Camille Wagner an 42 Matcher 2 Goler fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp geschoss.

## Auszeechnungen
* Chevalier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg

## Kuckt och
Minden (Sauer)

**Minden**, ass eng Uertsgemeng an der Verbandsgemeng Südeifel am Äifelkrees Béibreg-Prüm, am däitsche Bundesland Rheinland-Pfalz.

Et läit op der Sauer, do wou d'Prüm draleeft, praktesch vis-à-vis vum lëtzebuergesche Steenem.

## Geschicht
Um Territoire vu Minde goufen archeologesch Saachen aus der Virgeschicht a Spuere vu Siidlungen aus der réimescher a fränkescher Zäit fonnt. Eng éischt Kéier schrëftlech ernimmt gouf et als "Munda" an enger Charte aus dem 12. Joerhonnert, an där vun enger fréiere Besëtz vum Klouschter Iechternach bei enger Millen zu *Munda* rieds geet. 1326 gouf do eng Kierch attestéiert.

Am 15. Joerhonnert war de Johan von Vinstingen, Falkenstein a Bettingen de Besëtzer vu Minden.

Bis zu der Franséischer Revolutioun huet Minden (wéi och Menningen an Irrel) zu der Par St.-Péiter-a-Pol vun Iechternach gehéiert.

Minden (Sauer) war eng Halt vun der Nims-Sauertalbahn. Haut geet iwwer den Tracé vun der fréierer Bunn e Vëloswee.

1985 gouf eng Foussgängerbréck tëscht Minden a Steenem a Betrib geholl.

## Bevëlkerung
Entwécklung vun der Zuel vun den Awunner (31. Dezember):

 Quell: Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz

## Kuckeswäertes
D'Kierch, déi am Ufank vum 12. Jh. am romanesche Stil gebaut, a 1717 vergréissert an ëmgebaut gouf. Si ass dem Hellege Sylvester geweit.
## Um Spaweck
Méizuel

D**'Méizuel** (oder **Plural**, vum lat. *(numerus) pluralis* „wat an der Méizuel steet“, ofgeleet vu lat. *plures* „hirer méi“; ofgekierzt ***pl***), ass an der Grammaire eng Bezeechnung fir en Numerus, dee "méi wéi een" ausdréckt. De Contraire ass d'Eenzuel (oder Singular).

A verschiddene Sprooche gëtt et eege Forme fir de sougenannten Dual (= wat sech op zwou Saachen oder Persoune bezitt), Trial (dräi Deeler) oder Paukal (e puer Deeler).

## Méizuel bei Artikelen
### Méizuel vun Artikelen am Lëtzebuergeschen
An der Méizuel gëtt et nëmmen ee bestëmmten Artikel fir déi dräi Genren:

## Méizuel bei Substantiver
D'Méizuel vu Substantive gëtt jee no Sprooch ënnerschiddlech gebilt.

### Méizuel am Lëtzebuergeschen
Am Lëtzebuergesche gëtt et en ettlech Manéieren, fir d'Méizuel grammatesch auszedrécken, woubäi et keng eendeiteg oder allgemeng Reegel gëtt, watfireng Form bei watfir Wierder gebraucht gëtt.

Déi heefegst Endunge sinn:

**-er**

**-en**

**Wierder aus anere Sproochen**

*Wierder déi aus dem Franséische kommen, kréien am Allgemengen d'Endung **-(e)n** an der Méizuel:

*Dat selwecht gëllt fir Wierder déi aus soss Sprooche kommen:

*Bei Wierder, déi aus dem Laténgeschen, dem Griicheschen, dem Italieenesche oder dem Englesche kommen, gëtt et nieft dem Drunhänke vun "-en" och d'Méiglechkeet, d'Pluralform aus deene Sproochen ze gebrauchen:

Referendum**en** oder Referend**a**, Lexikon**en** oder Lexik**a**, Lemma**en** oder Lemma**ta**, Libretto**en** oder Librett**i**, Fan**nen** oder Fan**s**,...

:Ausname vun dësen Ausname si verschidde laténgesch Wierder op "-us", bei deenen "-us" duerch "-en" *ersat* gëtt: Sg. Rhythmus; Pl. Rhythmen, an net *Rhythmussen.

Och **Ofkierzunge** kréien an der Méizuel "-en":

Asblen, GMOen, PCen,...

**Méizuel vun -in**

Weiblech Beruffs- oder Funktiounsbezeechnunge mat der Endung **-in** kréien an der Méizuel **-nen** bäi:

Verschiddener **changéieren de Vokal oder Duebellaut** an der Méizuel:

Aner Substantiver bleiwen **onverännert:**

En ettlech **changéieren e Konsonant an/oder e Vokal, an/oder kréien eng Silb méi**:

Zu gudder Lescht gëtt et nach déi, déi en ***en*** an der Eenzuel hunn, an deen an der Méizuel **verléieren:**

den Deputéierten pl = d'Deputéiert.

An natierlech gëllt och bei de Pluralformen d'Eifeler Reegel, dat heescht, datt den "-n", jee nodeem mat wat dat nächst Wuert ufänkt, ewechfält:
:

### Literatur
* Nübling,Damaris (2006): "Zur Entstehung und Struktur ungebändigter Allomorphie: Pluralbildungsverfahren im Luxemburgischen." In: Claudine Moulin, Damaris Nübling (Hgg.): *Perspektiven einer linguistischen Luxemburgistik: Studien zu Diachronie und Synchronie*. Heidelberg: Universitätsverlag Winter. ISBN 3-8253-5156-4, S. 107-125.
Moscheeën zu Bouneweg

Et gëtt zwou **Moscheeën zu Bouneweg**, 
* déi eng offiziell *Association islamique le juste milieu* op der Nummer 32, um Leschte Steiwer zu Bouneweg
* an déi aner offiziell *Association Islamique de Luxembourg (AIL) Asbl* op den Nummere 17-19 an der rue Nicolas Martha zu Bouneweg.

Si gehéieren zu de reliéise Gebaier vun der muslimescher Communautéit zu Lëtzebuerg.

## Geschicht

## Um Spaweck
* Moscheeën zu Lëtzebuerg, déi bei der Shoura affiliéiert sinn. 
* Websäit vun der Moschee le juste milieu
* Websäit vun der Islamescher Communautéit Lëtzebuerg
Moschee vun Nidderkuer

D**'Moschee vun Nidderkuer**, offiziell *Association cultuelle et culturelle islamique de l'ouest* op der Nummer 64, an der rue de l'Église zu Nidderkuer, ass eent vu fënnef reliéise Gebaier vun der muslimescher Communautéit zu Lëtzebuerg.

## Geschicht

## Um Spaweck
* Websäit vun der Islamescher Communautéit Lëtzebuerg
Moscheeën zu Wolz

Et gëtt zwou **Moscheeën zu Wolz**,
* déi eng offiziell *Centre culturel islamique du nord* op der Nummer 26, an der Näertregerstrooss, zu Wolz, 
* an déi aner offiziell *Association Islamique de Wiltz/Luxemburg ASBL* op der Nummer 39, an der Rue du Dix Septembre, zu Wolz.
Si gehéieren zu de reliéise Gebaier vun der muslimescher Communautéit zu Lëtzebuerg.

## Geschicht

## Um Spaweck
* Websäit vun der Islamescher Communautéit Lëtzebuerg
Muller

**Muller** (franziséiert Form vum däitsche *Müller* ("Mëller")) ass e Familljennumm, deen dacks virkënnt.

Zu Lëtzebuerg hunn am Joer 1880 1.766 Leit sou geheescht, 1930 waren et der 2.355 an 1981 hirer 2.486.

Leit mat sou engem Familljennumm sinn ë.&nbsp;a.:
* Charles Muller (1953), Theaterschauspiller a -regisseur;
* Edmond Muller (1873-1955), Ingenieur a Politiker;
* François Muller (1927-1999), Foussballspiller;
* Frantz Charles Muller (1942), Naturschutz-Aktivist;
* Georges Erasme Muller (1925-2010), Neurolog an Auteur;
* Gilles Muller (1983), Tennisspiller;
* Henri Muller (1912-2011), Auteur an Iwwersetzer;
* Igor Muller (1967), Judoka;
* Jean Muller (1909-1976), Resistenzler;
* Jean Muller (1979), Pianist;
* Jean-Claude Muller (1956), Linguist, Kulturwëssenschaftler;
* Jean-Pierre Muller (1910-1948), Vëlossportler;
* John Muller (1943-2002), lëtzebuergesche Lokalpolitiker;
* Joseph-Émile Muller (1911-1999), Konschtkritiker;
* Léon Muller (1885-1959), Architekt;
* Marie Muller (1985), Judoka;
* Michel Nicolas Muller (1793-1876), Geeschtlechen a Professer;
* Myriam Muller (1971), Schauspillerin;
* Nicholas Muller (1836-1917), Politiker, Member vum US-Kongress;
* Pierre Muller-Walse, Geschäftsmann a Politiker:
* Roger Muller (1937), Auteur;
* Rudy Muller (1942), Schwëmmer.

## Kuckt och
* Müller, Mueller (Homonymie).
Jos Bernard

De **Jos Bernard**, gebuer de 26. Abrëll 1924 zu Köln, a gestuerwen de 26. Januar 2020, war e lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London vertrueden.

## Auszeechnungen
* Chevalier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg

## Kuckt och
Tilleschgaass

D**'Tilleschgaass** (offiziell: *Rue Saint-Ulric*) ass eng Strooss am Gronn an der Stad Lëtzebuerg.

Si huet hiren Ufank *[[Op der Schmëdd (Stad Lëtzebuerg)|Op der Schmëdd]]* bei der Bréck, déi am Gronn iwwer d'Uelzecht féiert, wou se Uschloss un d'Montée du Grund, d'Plaetisgaass, d'Sosthène-Weis-Strooss an un d'Rue Munster huet, déi da weider an d'Tréierer Strooss féiert. D'Tilleschgaass geet da bis bei d'Bréck wou d'Péitruss an d'Uelzecht leeft a fënnt do den Uschloss un de Berliner Wee.

D'Reschter vun der fréierer Schleis, sou wéi d'Haiser vun den Nummeren 1 bis 39, goufen tëscht 1989 an 1990 als national Monumenter klasséiert.

## Geschicht
Den Odonym vun der Strooss wéi mer en haut kennen (*Ulrichstraße*, -*gasse* oder *Rue Saint-Ulric*, genannt nom Ulrich vun Augsburg) gëtt et zanter dem 11. Joerhonnert, wéi deemools d'Ulrich-Klouschter ënnerzeg vum Helleg-Geescht-Plateau gegrënnt gouf, op där Plaz wou d'Péitruss an d'Uelzecht fléisst. De Lëtzebuerger Gebrauchsnumm *Tilleschgaass* gëllt als Verstümmelung vun deem Numm.

Fréier war d'Tilleschgaass e wichtege Wee deen iwwer den ale Kiem vun Diddenuewen aus iwwer Bouneweg an d'Festung Lëtzebuerg gefouert huet; d'Gaass huet deemno och bis 1925 *rue de Thionville* geheescht.

Wéi am Joer 1671 aus strategesche Grënn am Gronn ëmgebaut gouf, goufen an der Tilleschgaass eng Partie Haiser ewechgerappt, an op där Plaz gouf eng Garnisounsbäckerei gebaut déi bis 1807 a Betrib war. Tëscht 1807 an 1809 gouf et komplett ëmgebaut an duerno koum e Prisong dran - dat Gebai, dat haut nach do steet. Wéi deen ze kleng gi war, gouf de Prisong an déi fréier Abtei Neimënster verluecht. An d'Gebai an der Tilleschgaass koumen noeneen eng Schongfabrick, eng Erzéiungsanstalt fir Jongen (déi sougenannt *Winnschoul*) an Déngschtwunnenge fir d'Prisongspersonal. Um Enn vum 20. Joerhonnert gouf d'Gebai am Fong renovéiert, an zanterhier si Sozialwunnengen dran.

E bekannt Haus an der Tilleschgaass ass d'Gebuertshaus vum Johann von Aldringen. Och den Ignaz Millim huet eng Zäit an der Tilleschgaass gewunnt.

Um Ufank vun der Tilleschgaass ass den Accès fir de Lift Gronn-Uewerstad, deen op den Helleg-Geescht-Plateau féiert.

## Biller

Fichier:Luxembourg Rue St Ulric.jpg|Tilleschgaass, vun der Péitrusbréck aus gekuckt, a Richtung Norden
Fichier:Rue St Ulric Grund Luxembourg City 2012-04.JPG|D'Tilleschgaass, Haiser Nr. 5 -23 (klasséiert als national Monumenter)
Fichier:Jean Aldringer Rue St Ulric Gebuertshaus.jpg|Gebuertshaus vum Jean Aldringen
Fichier:Alzette with houses in r St Ulric Luxembourg Grund 2012-04.JPG|Laanscht d'Uelzecht, d'Récksäit vun den Haiser an der Tilleschgaass
Fichier:Tilleschgaass 1-7, Grund, Luxembourg City, 2011-05.jpg|Récksäit vun den Haiser op Nummer 1-7 an der Tilleschgaass 


## Kuckt och

* Gronn-Schleis

## Um Spaweck
Jacques Seiler

De **Jacques Seiler**, gebuer de 16. Mäerz 1928 zu Paräis, an och do gestuerwen den 1. Abrëll 2004, war e franséische Schauspiller an Theaterregisseur.

Am Kino war hien haaptsächlech an Niewerollen ze gesinn, Haaptrollen huet hien am Theater gespillt.
## Filmer (Auswiel)
* 1957: *[[Sois belle et tais-toi]]* vum Marc Allégret
* 1958: *[[Le gorille vous salue bien]]* vum Bernard Borderie ;
* 1958: *[[La tête contre les murs (Film)|La tête contre les murs]]* vum Georges Franju
* 1960: *[[Sergent X]]*, vum Bernard Borderie mam Christian Marquand an Noëlle Adam
* 1960: *[[Le caïd]]* vum Bernard Borderie mam Fernandel a Marcel Bozzuffi
* 1961: *[[La dénonciation]]* vum Jacques Doniol-Valcroze
* 1961: *[[Les trois mousquetaires: Les ferrets de la reine]]*, vum Bernard Borderie
* 1961: *[[Les trois mousquetaires: La vengeance de Milady]]*, vum Bernard Borderie
* 1962: *[[Le chevalier de Pardaillan]]* vum Bernard Borderie
* 1962: *[[Les mystères de Paris (Film 1962)|Les mystères de Paris]]* vum André Hunebelle
* 1962: *[[La dénonciation]]* vum Jacques Doniol-Valcroze
* 1963: *[[Le vice et la vertu]]* vum Roger Vadim
* 1963: *[[Les bricoleurs (Film 1963)|Les bricoleurs]]* vum Jean Girault
* 1963: *[[Dragées au poivre]]* vum Jacques Baratier
* 1963: *[[À toi de faire... mignonne]]* vum Bernard Borderie mam Eddie Constantine an Elga Andersen
* 1964: *[[Le majordome]]* vum Jean Delannoy
* 1966: *[[The Night of the Generals]]* vum Anatol Litvak
* 1968: *[[Erotissimo]]* vum Gérard Pirès
* 1969: *[[La rose écorchée]]* vumClaude Mulot
* 1972: *Les fous du stade* vum Claude Zidi
* 1972: *[[L'œuf]]* vum Jean Herman - Haaptacteuren: Guy Bedos, Marie Dubois
* 1974: *Les bidasses s'en vont en guerre* vum Claude Zidi
* 1974: *[[Le jeu avec le feu]]* vum Alain Robbe-Grillet
* 1991: *[[Merci la vie]]* vum Bertrand Blier
* 1998: *J'aimerais pas crever un dimanche* vum Didier Le Pêcheur

## Um Spaweck
Léon Klares

De **Léon Klares**, gebuer den 13. November 1935 zu Selz a gestuerwen den 28. August 2024 zu Biissen, war e lëtzebuergesche Kanut an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1960 zu Roum vertrueden.

## Kuckt och
Schaus

**Schaus** ass ee Familljennumm. E kéim vum rhäineschen Dialektbegrëff fir e Geck, een, dee Geckeges oder Verrécktes mécht.

"Schaus" heeschen oder houschen ë.&nbsp;a. dës Persounen:
* Émile Schaus (1903-1994), lëtzebuergesche Schrëftsteller;
* Eugène Schaus (1915-1978), lëtzebuergesche Politiker;
* Lambert Schaus (1908-1976), lëtzebuergesche Politiker, Diplomat an EG-Kommissär;
* Léon Schaus (1905-1982), Direkter vun der Steierverwaltung a Member vum Staatsrot;
* Philippe Schaus (1962), lëtzebuergesche Manager.

## Kuckt och
* Regierung Dupong-Schaus
* Regierung Dupong-Schaus-Bodson
* Regierung Werner-Schaus II
* Regierung Werner-Schaus I
Jacques Berthier (Schauspiller)

De **Jacques Berthier**, gebuer den 10. Februar 1916 zu Paräis, a gestuerwen den 2. Abrëll 2008 zu Neuilly-sur-Seine, war e franséische Schauspiller a Filmregisseur.

Hie war och Synchronspriecher vun de Schauspiller Raymond Burr, Gregory Peck et David Niven.

## Filmer (Auswiel)
### als Schauspiller
*1941: *[[Le destin fabuleux de Désirée Clary]]* vum Sacha Guitry mam Sacha Guitry a Gaby Morlay
*1948: *[[La révoltée]]* vum Marcel L'Herbier mam Josette Day a Victor Francen
*1950: *Maria du bout du monde* vum Jean Stelli mam Paul Meurisse an Denise Cardi
*1953: *[[The Master of Ballantrae]]* vum William Keighley mam Errol Flynn an Anthony Steel
*1954: *[[Si Versailles m'était conté]]* vum Sacha Guitry mam Claudette Colbert, Bourvil, Jean-Louis Barrault an Danièle Delorme
*1959: *Nathalie, agent secret* vum Henri Decoin mam Martine Carol a Félix Marten
*1959: *[[Un témoin dans la ville]]*vum Édouard Molinaro mam Lino Ventura a Sandra Milo
*1960: *[[Qui êtes-vous Monsieur Sorge ?]]* vum Yves Ciampi mam Thomas Holtzmann a Mario Adorf
*1961: *[[Lemmy pour les dames]]* vum Bernard Borderie mam Eddie Constantine a Françoise Brion
*1962: *Anno 79: La distruzione di Ercolano* vum Gianfranco Parolini: mam Brad Harris a Philippe Hersent
*1967: *[[Mayerling (Film, 1968)|Mayerling]]* vum Terence Young mam Omar Sharif, Ava Gardner, Geneviève Page a Catherine Deneuve
*1975: *Il bianco, il giallo, il nero* vum Sergio Corbucci mam Giuliano Gemma, Tomás Milián an Eli Wallach
*1976: *Une femme fidèle* vum Roger Vadim mam Sylvia Kristel an Nathalie Delon
*1978: *Brigade mondaine* vum Jacques Scandelari mam Jacques Dacqmine a Marianne Comtell
### als Filmregisseur
*1960: *[[Quai Notre-Dame (Film 1960)|Quai Notre-Dame]]* mam Anouk Aimée a Jacques Dacqmine

## Um Spaweck
Yves Ciampi

Den **Yves Ciampi**, gebuer den 9. Februar 1921 zu Paräis, a gestuerwen de 5. November 1982, war e franséische Filmregisseur.

Hie war vun 1957 bis 1975 mat de japanescher Schauspillerin Keiko Kishi bestuet.

## Filmer
* 1950: *Suzanne et les brigands* mam Suzanne Flon an Antoine Balpêtré
* 1950: *Un certain monsieur* mam René Blancard a René Dary
* 1951: *[[Un grand patron]]* mam Pierre Fresnay a Jean-Claude Pascal
* 1952: *Le plus heureux des hommes* mam Fernand Gravey a Maria Mauban
* 1953: *L'esclave* mam Daniel Gélin an Eleonora Rossi Drago
* 1953: *Le guérisseur* mam Jean Marais an Danièle Delorme
* 1955: *[[Les héros sont fatigués]]* mam Yves Montand a María Félix
* 1957: *[[Typhon sur Nagasaki]]* mam Danielle Darrieux, Keiko Kishi a Jean Marais
* 1959: *Le vent se lève* mam Curd Jürgens a Mylène Demongeot
* 1960: *[[Qui êtes-vous Monsieur Sorge ?]]* mam Thomas Holtzmann a Mario Adorf
* 1962: *Liberté 1* mam Corinne Marchand a Maurice Ronet
* 1965: *[[Le ciel sur la tête]]* mam Marcel Bozzuffi a Bernard Fresson
* 1969: *À quelques jours près* mam Thalie Frugès

## Um Spaweck
Marcel Lentz

De **Marcel Lentz**, gebuer den 2. Juni 1929 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 9. Abrëll 2008, ass e fréier lëtzebuergesche Kanut an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London an 1960 zu Roum vertrueden.

## Kuckt och
Jean-Pierre Gleis

De **Jean-Pierre Gleis**, gebuer den 2. Februar 1889 zu Housen, a gestuerwen den 23. Juli 1965 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Moler an Zeechner.

No der Normalschoul, huet hien op der *Académie Julien* zu Paräis an op der *Kunstgewerbeschule* zu München studéiert.

De Jean-Pierre Gleis huet haaptsächlech Flosslandschafte vu Lëtzebuerg a Form vun Aquarellen a Fiederzeechnunge realiséiert.

## Gielercher
* 
* 

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
* Aquarell vum Jean-Pierre Gleis op der Websäit vun der Galerie Ganesha
Groupe alpin luxembourgeois

De **Groupe Alpin Luxembourgeois** (**GAL**), eng lëtzebuergesch ASBL, ass e Kloter- an Trëppelclub zu Lëtzebuerg. De Veräi gouf 1955 gegrënnt.

## Aktivitéiten
* Initiatioun an d'Kloteren
* Kloteren zu Bäerdref, an de Vogesen an an den Alpen
* Kompetitioun am Kloteren
*Alpinismus
* Randonnéeën

## Randonnéeën
Zanter de 70er Jore mécht de GAL Dagesrandonnéeë vun 33 bis 70&nbsp;km als Virbereedung op Biergtouren.

Haut organiséiert de Veräi 4 Zorte vun Dagesrandonnéeën:
* kleng Randonnéeën (ëm 20&nbsp;km) iwwer baliséiert Weeër
* grouss Randonnéeën (ëm 35&nbsp;km) méi sportlech, zum Deel iwwer net baliséiert Weeër
* Nuetstier (ëm 10&nbsp;km)
* Mega-Randonnéeën, all Joer:
** Klierf - Stad Lëtzebuerg, 65&nbsp;km
** Ëlwen - Stad Lëtzebuerg, 78&nbsp;km
** Maartel - Iechternach, 60&nbsp;km
** Stad Lëtzebuerg - Veianen, 45&nbsp;km

## Publikatioun
De Veräin huet vun … bis … véier mol am Joer d'Informatiounsblietchen *Gekloters* erausbruecht. 

## Um Spaweck
*Websäit vum GAL
Marshall-Verdeedegung

D**'Marshall-Verdeedegung** ass eng Erëffnung vum Schachspill. Se zielt zu den Zouene Spiller an ass an den ECO-Coden ënner dem Schlëssel D06 klassifizéiert.

D'Marshall-Verdeedegung fänkt mat de follgenden Zich un:

:**1. d4 d5**
:**2. c4 Sf6**

Déi selwecht Stellung kann och iwwer d'Indesch Verdeedegung 1. d4 Sf6 2. c4 d5 erreecht ginn.

## Varianten
Wäiss ka probéiere mat 3. cxd5 e Virdeel aus der schwaarzer Zuchfolleg ze gewannen oder mat 3. Sf3 oder 3. Sc3 den Iwwergang an eng Standarderëffnung ustriewen.

* No 3. Sf3 ka Schwaarz mat 3.... e6, 3.... dxc4 oder 3.... c6 an d'Ofgeleent oder an d'Ugehollent Dammegambit resp. an d'Slawesch Verdeedegung iwwergoen.
* No 3. Sc3 ka Schwaarz erëm mat 3.... e6, 3.... dxc4 oder 3.... c6 an d'Ofgeleent oder an d'Ugehollent Dammegambit resp. an d'Slawesch Verdeedegung iwwergoen. Doriwwer eraus land e mat 3.... g6 an der Grünfeld-Indescher Verdeedegung a mat 3.... Sc6 an der Tschigorin-Verdeedegung.

### 3. cxd5
* 1. d4 d5 2. c4 Sf6 3. cxd5
D'Haaptzich no 3. cxd5 sinn 3.... Sxd5 an... Dxd5. Allerdéngs ass et och méiglech mat 3.... c6 oder 3.... g6 e Bauer z'afferen.

## Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen
An der Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen ass d'Marshall-Verdeedegung ënner dem Schlëssel D06 klassifizéiert.
* D06: 1. d4 d5 2. c4

## Kuckt och
* Schachnotatioun