open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wiessellauden

Beim **Wiessellauden**, op Englesch "Change ringing", handelt et sech ëm eng an England praktizéiert Konscht vum Klackelauden.

"D'Konscht vum Wiessellauden ass en englesche Brauch, a wéi all englesche Brauch ass et fir de Rescht vun der Welt net ze begräifen."
:Dorothy L. Sayers an hirem Roman *The nine tailors* vun 1934. Am deem Roman spillt d'Wiessellauden eng wichteg Roll.

Andeems d'Klacken ëmmer méi héich gezu ginn, woubäi d'Klackeseel nëmmen op enger Säit gezu gëtt, kënnt et sou wäit, datt d'Klacken op der Kopp (*rung up*) am Gläichgewiicht stinn. Dat ass den Ausgankspunkt vum Wiessellauden. Fir d'Klack eppes klenges iwwer de Gläichgewiichtspunkt ze halen (*stay and slider*) muss d'Klack bei all Zéien um Seel e bësse méi wéi een tour maachen. Wann da wierklech gelaut gëtt, däerf de Wee vun der Klack bei all Seelzéien genee eng voll Ëmdréieung sinn bis zeréck an d'Gläichgewiichtslag. Wann all Klacken a Stellung bruecht gi sinn, ass d'Gelauds prett (*in peal*).

## Um Spaweck
*Genee Beschreiwung op Däitsch mat villen Eenzelheeten
Muggle

**Muggle** ass en Numm aus der Serie vum Harry Potter vun der brittescher Schrëftstellerin J.K. Rowling.
Sou nennen Zauberer déi, déi keng magesch Fäegkeeten besetzënen.

## An anere Sproochen
Alabama (Homonymie)

D'Wuert **Alabama** bezeechent:

* e Bundesstaat an den USA: Alabama
* eng Flott vu Schëffer vun der Navy: USS Alabama
* e nordamerikaneschen Indianerstamm: Alabama (Vollek)
* eng Stad an den USA, New York: Alabama (Stad)
* e Floss: Alabama (Floss)
* eng Universitéit: Universitéit vun Alabama
Arizona

Den **Arizona** ass e Bundesstaat vun den USA am Südweste vun den USA.

## Geschicht
Den Arizona ass de 14. Februar 1912 en Deel vun den USA ginn.

## Geographie

De Staat läit am Südweste vun den USA a grenzt am Süden u Mexiko, am Südwesten u Kalifornien, am Nordwesten un den Nevada, am Norden un de Utah, am Nordosten un de Colorado an am Osten un New Mexico.

### Gréisst Stied

## Demographie

## Kuckt och
* Grand Canyon
## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum Staat Arizona
Arkansas

**Arkansas** ass e Bundesstaat am Süde vun den USA.

## Geschicht
Den *Territory of Arkansas* ass 1836 an d'Unioun vun den USA opgeholl ginn.
## Geographie
Arkansas läit am Südoste vun den USA a grenzt u Louisiana am Süden, Texas am Südwesten, Oklahoma am Westen, Missouri am Norden, an Tennessee a Mississippi am Osten. De Mississippi River markéiert de gréisten Deel vun der ëstlecher Grenz.

### Gréisst Stied
Den 1. Juli 2004 waren déi gréisst Stied den Awunnerzuelen no:
* Little Rock - 184.081
* Fort Smith - 81.849
* Fayetteville - 64.190
* North Little Rock - 59.474
* Jonesboro - 58.799
* Springdale - 55.971
* Pine Bluff - 53.419
* Conway - 50.358
* Rogers - 44.885
* Hot Springs - 37.245
* Jacksonville - 30.600
* Texarkana - 29.494
* West Memphis - 28.117
* Bentonville - 27.765
* Russellville - 25.179
* Benton - 24.695
* Paragould - 23.397
* Sherwood - 22.564
* El Dorado - 20.682
* Van Buren - 20.637
* Searcy - 20.429

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum Staat Arkansas
Eisebunnsstreck Ettelbréck-Waasserbëlleg

De Bau vun der **Eisebunnsstreck Ettelbréck-Waasserbëlleg**, och nach ënner dem Numm *Sauerstreck* bekannt, an zwar wéinst hirem Tracé laanscht d'Sauer, geet zeréck op eng Konventioun tëscht dem lëtzebuergesche Staat an der *[[Société anonyme des chemins de fer des bassins houillers du Hainaut]]* vum 14. Dezember 1868 respektiv dem 27. Februar 1869, déi an engem Gesetz vum 19. Mäerz 1869 festgehale gouf.

Wéi dunn den 10. Mee 1869 d*'[[Compagnie des chemins de fer Prince-Henri]]* (PH) gegrënnt gouf, krut si d'Rechter an d'Flichte vun der belscher Gesellschaft iwwerdroen, déi mat Aktionär war, an 49.375 Aktië vun am Ganze 50.000 an hirem Besëtz hat. Déi éischt Gesellschaft vum *Prënz* wéi se am Volleksmond genannt gouf, huet d'Sauerlinn grad sou wéi de Rescht vun hirem Streckennetz bis 1877 exploitéiert. Wéinst Finanzschwieregkeete gouf se du liquidéiert an hir Geschäfter goufe vun der *[[Société anonyme luxembourgeoise des chemins de fer et minières Prince-Henri]]* (och PH gekierzt) där hir Statuten den 28. Oktober 1877 duerch en Arrêté Royal grand-ducal approuvéiert goufen.
 
D'Streck déi tëscht 1873 an 1874 gebaut gouf war am Ufank 53,85&nbsp;km laang, an 1891 koum nach d'Streck vu Waasserbëlleg op Gréiwemaacher mat enger Längt vu 6,16 Kilometer dobäi. Deen Deel war dem *PH* den 30. Januar 1890 aus der Konzessioun vun de Kantonalstrecken iwwerdroe ginn.

An der Zäit vun der däitscher Occupatioun (1940-1945) gouf d'Streck vun der Reichsbahn exploitéiert, déi och bei Steenem en Uschloss un déi däitsch Sauerdallbunn gebaut hat.

Vun 1946 u gouf d'Streck vun der CFL bedriwwen.

Well d'Sauerstreck sech am Laf vun der Zäit als onwirtschaftlech erwisen huet, gouf se no an no zougemaach: de 4 Mäerz 1963 den Deel Iechternach - Waasserbëlleg an de 27. Mee 1964 vun Dikrech - Iechternach. Se gouf duerch en Autobusservice ersat, deen haut aus den RGTR-Linne 500 (Ettelbréck - Dikrech - Iechternach) a 485 (Iechternach - Waasserbëlleg - Gréiwemaacher) besteet.

Iwwer e groussen Deel vun der fréierer Zuchstreck tëscht Reisduerf a Waasserbëlleg féiert d'Vëlospist PC3 och *Piste des trois rivières* genannt.

## Betribschronologie

* Ettelbréck - Dikrech (GL) 4,34&nbsp;km laang, a Betrib zanter 16.11.1862
* Dikrech - Iechternach (PH) 27,25&nbsp;km laang, a Betrib (08.12.1873 - 27.05.1964)
* Iechternach - Waasserbëlleg (PH) 22,26&nbsp;km laang, a Betrib (20.05.1874 - 04.03.1963)
* Waasserbëlleg - Gréiwemaacher (PH) 6,16&nbsp;km laang, a Betrib (25.11.1891 - 04.03.1963)
*1904 krut Weilerbacher Schmelz en Uschloss un d'Streck, deen awer vun 1919 un, nom Austrëtt aus dem däitschen Zollveräin net méi rentabel war.
* Am Zweete Weltkrich hat den däitsche Besatzer zu Steenem e kuerzliewegen Uschloss un déi däitsch Sauertalbahn gebaut dee mat der Steenemer Eisebunnsbréck iwwer d'Sauer gefouert huet.

## Garen

Gare Diekirch.jpg|D'Gare vun Dikrech
Gare Rouspert.jpg|D'Gare vu Rouspert 2010
Gardshaischen Sauerstreck.jpg|Gardshaischen
Méischdrefer Gare.jpg|Méischdrëffer Gare
Wasserbillig BW 2011-09-03 16-29-38.JPG|Waasserbëlleger Gare


## Um Spaweck
*D'Sauerstreck op rail.lu
Alabama

**Alabama** ass e Bundesstaat vun den USA, deen zu de Südstaate gerechent gëtt.

## Geschicht
Den Numm *Alabama* ass op den Indianer-Stamm vun den Alibamu aus der Muskogee-Sproochefamill zeréckzeféieren. *Alibamu* heescht *Hei wunne mer*. Alabama huet de Bäinumm *Cotton State* an *Heart of Dixie*.

## Geographie
### Situatioun
Alabama ass mat 135 293&nbsp;km² vun der Fläch hier gesinn op der 29. Plaz vun den US-Bundesstaaten. Am Norde stéisst Alabama un Tennessee, am Osten un Georgia, am Westen u Mississippi an am Südosten u Florida.

Ronderëm Montgomery a Selma ass e besonnesch fruchtbaren, donkelen ugeschwemmte Buedem. Dee gréissten Deel vum Staat ass vu Bëscher beluecht. Am Süde läit de Golf vu Mexiko an deen den Alabama-Floss leeft. Den Alabama ass a 67 Landkreesser (Countys) ënnerdeelt.

### Bierger an Däller
Am Nordosten zitt sech d'Biergkette vun den Apalachen vu Westen no Osten. Tëscht dem Coosa-Floss an der Stad Auburn leien d'Piedmont-Hiwwelen, en héicht Flaachland mat roudem Leembuedem, dee räich un Eisen ass.

### Gréisst Stied
* Birmingham (233.149)
* Montgomery (200.983)
* Mobile (192.759)
* Huntsville (164.146)

*All Awunnerzuelen um Stand vum 1. Juli 2004*

## Politik
Alabama ass ee vun de ganz konservative Staaten am Süde vun den USA. Méi wéi honnert Joer laang gouf et hei eng staark demokratesch Traditioun. D'Aféierung vun den Zivilrechter huet d'Situatioun awer ëmgedréint, als éischt an den 1960er Joren um nationale Niveau an zanter den 1990er Joren och um lokalen Niveau. Am Januar 2003 ass de Republikaner Robert R. Riley Gouverneur vum Staat Alabama ginn.

## Demographie
Mat ronn 4.530.000 Awunner, déi an 2.014.536 Stéit wunnen, ass Alabama bei den US-Bundesstaaten op der 23. Plaz. 71,1&nbsp;% Wäisser liewe mat 26&nbsp;% Schwaarzen, 1,7&nbsp;% Hispanics, 0,7&nbsp;% Asiaten an 0,5 Prozent Indianer zesummen.

## Um Spaweck

* Déi offiziell Websäit vum US-Bundesstaat Alabama
* Websäit vum Bureau of Tourism & Travel
* County-Kaarten
* Staatsarchive vun Alabama
* Vollekszieleungs-Statistik iwwer Alabama
Wisconsin

De **Wisconsin** ass e Bundesstaat am Norde vun den USA.

## Geschicht
De Wisconsin ass zanter dem 29. Mee 1848 den 30. Bundesstaat vun den USA.

## Geographie
De Wisconsin grenzt am Norden un de *Lake Superior*, de Floss Montreal an u Michigan, am Osten un de Michigan-Séi, am Süden un Illinois an am Westen un Iowa a Minnesota an e besteet aus 72 *Counties*.

### Gréisst Stied
* Milwaukee,
* Madison, 
* Green Bay, 
* Kenosha, 
* Racine, 
* Appleton,
* Oshkosh, 
* Eau Claire.

## Um Spaweck
* Staat Wisconsin
Wisconsin (Homonymie)

D'Wuert **Wisconsin** bezeechent:

* e Bundesstaat an den USA: Wisconsin
* e Floss: Wisconsin (Floss)
* eng Universitéit: Wisconsin (Universitéit)
Perm

D'Wuert **Perm** bezeechent:

* eng russesch Groussstad beim Ural: Perm (Stad),
* e russesche Krai am selwechte Gebitt: Regioun Perm,
* déi jéngst Period am Äerdaltertum: Perm (Geologie).
Perm (Geologie)

D'Period **Perm** ass déi lescht Period aus dem Äerdaltertum. No hir kënnt d'Period Trias aus dem Äerdmëttelalter. Virun hir war d'Period Karbon.

Si ass an dräi Epochen agedeelt: Loping, Guadalup an Cisural an huet virun ongeféier 299 Millioune Joer ugefaangen a bis virun 251 Millioune Joer gedauert.

## Wichteg Déieren a Planzen aus där Zäit
D'Reptiller hunn d'Pangea eruewert a goufen déi Wierbeldéieregrupp déi d'Welt dominéiert huet.

Beim gréisste Massestierwen si bal 95 Prozent vun all den Aarten am Mier ausgestuerwen.

* Ursaurier (*[[Pareiasaurus]]*)
* Lurch (*[[Diplocaulus]]*)
* *[[Dimetrodon]]*
* Urreptil (*[[Seymuria]]*)
* Kazeschwanz

## Geologie

Bal déi ganz Landfläch huet sech zum Kontinent Pangea zesummegeschloss an eng riseg Wüst ass an der Mëtt vum Superkontinent entstanen. Un de Ränner war en tropescht Klima mat vill Reen.

## Kuckt och
* Geologesch Zäitskala

## Um Spaweck
Lëscht vun de Gemengen aus der autonomer Gemeinschaft Madrid

Dës **Lëscht vun de Gemengen aus der [[Autonom Gemeinschaft Madrid|autonomer Gemeinschaft Madrid]]** ass en Deel vun de .
Madrid

**Madrid** ass d'Haaptstad vu Spuenien. Se huet  an ass domat – no Berlin – déi zweetgréisst Stad an der Europäescher Unioun.

## Verwaltungsbezierker
D*'Distritos* vu Madrid sinn:

* 1. Centro
* 2. Arganzuela
* 3. Retiro
* 4. Salamanca
* 5. Chamartín
* 6. Tetuán
* 7. Chamberí
* 8. Fuencarral-El Prado
* 9. Moncloa-Aravaca 
* 10. Latina
* 11. Carabanchel
* 12. Usera
* 13. Puente de Vallecas
* 14. Moratalaz
* 15. Ciudad Lineal
* 16. Hortaleza
* 17. Villaverde
* 18. Villa de Vallecas
* 19. Vicálvaro
* 20. San Blas
* 21. Barajas

## Kultur a Kuckeswäertes
### Plazen a Stroossen
* Puerta del Sol
* Plaza de Oriente
* Plaza Mayor
* Plaza de España
* Paseo del Prado
* Calle Goya

### Monumenter a Gebaier
* Kinnekspalais *(Palacio Real)*
* Kathedral La Almudena
* Fuente de Neptuno
* Puerta de Alcalá
* Puerta de Toledo
* Palacio de El Pardo
* Torrespaña
* Torres Blancas
* Torre Picasso

### Muséeën
* De Prado (Musée)
* Den Thyssen-Bornemisza (Musée)
* De Musée vun der Kinnegin Sofia 
* Den nationalen archeologesche Musée

### Parken
* Palacio de Cristal de la Arganzuela 
* Parque del Retiro 
* Real Jardín Botánico

## Populatioun

## Kuckt och
* Lëscht vun de Gemengen aus der autonomer Gemeinschaft Madrid
* Lëscht vun de spuenesche Groussstied

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Stad Madrid
La Acebeda

**La Acebeda** ass eng Gemeng an der autonomer Gemeinschaft Madrid an der Provënz Madrid a Spuenien.

D'Gemeng La Acebeda huet 51 Awunner op enger Fläch vun 22&nbsp;km².

## Geschicht

* Den Numm vum Duerf kënnt vun der Stiechpalm ("acebo" op Spuenesch), déi een dacks an a rondrëm d'Uertschaft fënnt.
* 1833 ass La Acebeda wéi vill aner Uertschaften och aus der Provënz Segovia geholl ginn an Deel vun der Autonomer Gemeinschaft Madrid ginn.
* Déi meeschten Awunner hat d'Gemeng 1889: dunn hunn 360 Leit do gewunnt.
* Joerhonnertelaang war d'Bevëlkerung ländlech gepräagt, bis am 20. Joerhonnert déi éischt Awunner a Madrid emigréiert sinn.

## Fester

Déi zwee bedeitenst Fester sinn d'"Nuestra Señora de la Virgen Blanca" am Juli an d'"Fiesta de San Miguel", d'Fest vum Schutzpatrioun vun der Gemeng, den 29. September.

## Biller

Fichier:Iglesia y campanario en La Acebeda.jpg|D'Kierch San Sebastián
Fichier:La Herrería - panoramio.jpg|D'fréiert Haus vum Schmadd 
Fichier:La Acebeda nocturna - panoramio.jpg|La Acebeda an der Nuecht
Fichier:Una calle de la Acebeda - panoramio.jpg|Eng Strooss
Fichier:Arroyo en La Acebeda (Madrid).jpg|Eng kleng Baach zu La Acebeda
Fichier:Bandera de La Acebeda.svg|Fändel vu La Acebeda


## Kuckt och
*Lëscht vun de Gemengen aus der autonomer Gemeinschaft Madrid

## Um Spaweck
Chartreuse (Likör)

**Chartreuse** heescht e Likör deen no engem Rezept vun de Kartaiserpateren aus dem massif de la grande Chartreuse bei Grenobel hiergestallt gëtt. D'Rezept kruten d'Kartaiser am Joer 1605.

Nieft e puer aner Produiten (z.&nbsp;B. Elixir Végétal a Liqueur d'Elixir) si wuel déi gréng an déi giel Chartreuse déi bekanntst Ausféierunge vun dësem Likör. Se bestinn aus Alkohol (55° fir déi gréng a 40° fir déi giel), Zocker an 130 Planzen. Nëmmen dräi Kartaiserbridder wësse wéi eng Planzen an a wéi enge Proportioune se gebraucht ginnn.

## Um Spaweck

* http://www.chartreuse.fr
Córdoba (Homonymie)

Den Numm **Córdoba** bezeechent:
* eng spuenesch Stad: Córdoba
* eng spuenesch Provënz: Provënz Córdoba
* eng argentinesch Stad: Córdoba (Argentinien)
* eng argentinesch Provënz: Provënz Córdoba (Argentinien)
* zwou mexikanesch Stiedt: Córdoba (Durango) an Córdoba (Veracruz)
* e kolumbianescht Departement: Departement Córdoba (Kolumbien)
* eng fréier Wärung vun Nicaragua Córdoba (Wärung)
* eng Autosmark vu Seat: Seat Córdoba
* e spuenesche Fürst: Gonzalo Fernández de Córdoba (1585 - 1635)
* e spuenesche General: Gonzalo Fernández de Córdoba y Aguilar (1453 - 1515)
Pan

Mat **Pan** ka gemengt sinn:

* e Personnage aus der griichescher Mythologie, kuckt: Pan (Griichesch Mythologie);
* duerno genannt,e Mound vum Saturn, kuckt: Pan (Mound);
* e Kichegeschier fir ze broden, kuckt: Pan (Kichen);
* an der Informatikersprooch e Computernetzwierk, kuckt: Personal Area Network.
* en Noutruff an der Séifaart.
Colorado (Bundesstaat)

**Colorado** ass e Bundesstaat am Zentrum vun den USA. Bekannt ass e virun allem well hei déi héchst Bierger vun de Rocky Mountains ze fanne sinn.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vum Staat Colorado
Colorado

D'Wuert **Colorado** bezeechent:

* en US-Bundesstaat: Colorado (Bundesstaat),
* e Floss am Südweste vun den USA (Colorado vum Westen): Colorado River,
* e Floss an Texas/USA (Colorado vum Osten): Colorado (Texas),
* e Floss an Argentinien: Río Colorado.
* en Héichland: Colorado-Plateau
Ajalvir

**Ajalvir** ass eng Gemeng an der autonomer Gemeinschaft Madrid an der Provënz Madrid a Spuenien.

D'Gemeng *Ajalvir* huet 2.479 Awunner op enger Fläch vun 20&nbsp;km².

## Kuckeswäertes
* D'Kierch vun der Onbefleckter Empfängnis (*Iglesia de la Purísima Concepción*) aus dem 18. Joerhonnert.
* D'Klaus *Ermita de San Roque*. 
* D'Klaus *Ermita de la Soledad*. 
## Kuckt och
* Lëscht vun de Gemengen aus der autonomer Gemeinschaft Madrid

## Um Spaweck
Georges Lentz

De **Georges Lentz**, gebuer den 22. Oktober 1965, ass e lëtzebuergesche Komponist, deen zanter 1990 an Australien lieft.

## Säi Liewen
Hien huet um Stater Conservatoire, um *Conservatoire national supérieur de Paris* an op der *Musikhochschule* vun Hannover studéiert.

Zanter 1989 schafft de Georges Lentz un engem Zyklus mam Numm *Caeli enarrant...* (D'Himmelen erzielen – Psalm 19). Seng Musek ass duerch d'Astronomie, déi wäit australesch Landschaften an d'Molereie vun den Aborigines beaflosst. 2002 gouf säi Stéck fir Orchester 'Guyuhmgan' zweet bei der *Tribune internationale des compositeurs de l'[[UNESCO]]* zu Paräis. Seng Musek gëtt uechtert Welt gespillt, sief et an der Berliner Philharmonie, am Wiener Konzerthaus, an der Wigmore Hall zu London, der Carnegie Hall vun New York, der Suntory Hall vun Tokyo oder der Oper vu Sydney, a vu bedeitenden Orchestere wéi dem BBC Symphony Orchestra London, BBC National Orchestra of Wales, Hallé Orchestra Manchester, Deutsches Symphonieorchester Berlin, Bamberger Symphoniker, Kölner Philharmoniker (Gürzenichorchester), Düsseldorfer Symphoniker, Nederlands Philharmonisch Orkest, ORF Symphonieorchester Wien, Warschauer Philharmoniker, St Louis Symphony Orchestra, Tokyo Metropolitan Symphony Orchestra, New Japan Philharmonic, Sydney Symphony, Melbourne Symphony... De Georges Lentz schreift seelen nei Kompositiounen.
 
Eng vu senge leschte Kompositiounen, 'Monh', e Concerto fir Alto fir d'Tabea Zimmermann, ass am Juli 2005 an der Philharmonie Lëtzebuerg uropgeféiert ginn, mat der Bratschistin Tabea Zimmermann an dem Orchestre philharmonique du Luxembourg ënner dem Steven Sloane. Et war eng Commande vum Iechternacher Museksfestival, dem Sydney Symphony Orchestra an dem BBC 3.

Säin neist Wierk ass eng grouss permanent Klanginstallatioun an der australescher Wüst, d'Cobar Sound Chapel (2022), zesumme mam australeschen Architekt a Pritzkerpräislaureat Glenn Murcutt.

Seng Wierker gi vun der Universal Edition, Wien verëffentlecht.

## Wichtegst Wierker
### ''Caeli enarrant...'' (1989 bis haut)

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Komponisten

## Um Spaweck
* www.georgeslentz.com
* Cobar Sound Chapel
* De Georges Lentz bei Universal Edition, Wien
Corpa

**Corpa** ass eng Gemeng an der autonomer Gemeinschaft Madrid an der Provënz Madrid a Spuenien.

D'Gemeng *Corpa* huet 444 Awunner op enger Fläch vun 26&nbsp;km², a läit op enger Héicht vun 823 m.

Corpa ass ze fannen op 40° 25' 60 nërdlech an 3° 16' 00' westlech. 
## Kuckt och
* Lëscht vun de Gemengen aus der autonomer Gemeinschaft Madrid

## Um Spaweck
Uerdnungszuel

D**'Uerdnungszuel**, och nach **Atomnummer** genannt, gëtt d'Zuel vu Protonen an engem Atomkär un. Hiert Formelzeechen ass *Z*. Atomer mat der selwechter Uerdnungszuel gehéieren all zum selwechten Element an hunn domat dat selwecht Verhale bei cheemesche Reaktiounen.

Si gëtt lénks ënnen nieft dem Symbol vum Element uginn. Beispiller:
:**<sub>1</sub>**H (Waasserstoff) oder **<sub>8</sub>**O (Sauerstoff)

Well awer d'Symbol vum Element d'Uerdnungszuel souwisou eendeiteg bestëmmt, gëtt d'Uerdnungszuel an där Form relativ seelen, a wann da meeschtens nëmme bei Tabelleniwwersiichten, uginn.

## Kuckt och
* Massenzuel
* Periodesystem vun den Elementer
Autonom Gemeinschaft Madrid

D**'Autonom Gemeinschaft Madrid** (sp: *Comunidad de Madrid*) ass eng Regioun a Spuenien, déi aus der Provënz Madrid besteet, ronderëm d'Haaptstad Madrid.

## Geographie
D'autonom Gemeinschaft Madrid läit am Zentrum vu Spuenien a grenzt am Norden an Osten u Kastilien-León an am Westen u Kastilien-La Mancha.

D'Regioun vu Madrid huet eng Fläch vun 8.028&nbsp;km2 a hëlt domat 1,6&nbsp;% vu Spuenien an.

## Andeelungen
Madrid besteet just aus enger eenzeger Provënz an ass a Gemengen agedeelt.

## Geschicht
D'Provënz Madrid huet sech den 1. Mäerz 1983 zu enger autonomer Gemeinschaft konstituéiert.

## Politik
D'Presidentin vun der Regioun Madrid ass d'Isabel Díaz Ayuso (PP). 
Parlementaresch Vertriedung am spuenesche Kongress sinn 34 Sëtz an am Senat sinn et 6 Sëtz.

## Demographie
2007 gëtt et 6.081.689 Awunner, dat sinn 13,45&nbsp;% vun der Populatioun vu ganz Spuenien.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Gemengen aus der autonomer Gemeinschaft Madrid
* Autonom Gemeinschafte vu Spuenien

## Um Spaweck
Knokke-Heist

**Knokke-Heist** ass eng belsch Gemeng an der Provënz Westflandern. Si läit um Nordmier, huet schéi Plagen an Dünen, an ass net zulescht och wéinst hiren exklusive Butteker vun Touriste staark besicht. Besonnesch Knokke selwer ass den "Nec plus ultra" vum belschen Tourismus an en Unzéiungspunkt fir Leit mat Mënz.

Knokke ass ënnerdeelt an: 
* *Albertstrand* 
* *Knokke centrum* 
* *Het Zoute* 
* *[[Naturschutzgebitt Het Zwin]]* an deem 40 Milioune Joer al Haifëschzänn fonnt goufen.

## Buergermeeschtere vu Knokke-Heist
* 1971 - 1973: Eugène Mattelaer
* 1973 - 1979: Emmanuel Desutter
* 1979 - 2021: Leopold Lippens
* 2021 - haut: Piet De Groote

## Kuckt och
* Naturschutzgebitt Het Zwin
* *[[Knokke Off]]*, Televisiounsserie, déi zu Knokke spillt a gedréint gouf

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vu Knokke
* Säit vum Knokker Casino, op fr.
* Säit vum Zwin (Knokker Naturpark, op hl.
* Säit vum Vlindertuin, (''Päiperleksgaard'', op fr.)

## Fotoalbum

Fichier:Stadhuis van Knokke, Alfred Verweeplein 1, Knokke.jpg|Märei
Fichier:Knokke-Heist Visscherkapelletje.jpg|Fëscherkapell
Fichier:Grand Hôtel,Prince Baudouin, neoclassicistisch gebouw, Lippenslaan 35 Knokke.jpg|neoklassizisteschen Hotel
Fichier:Duinresidentie - Restaurant "Beaufort". Zeedijk 431, Duinbergen (8300 Knokke-Heist).jpg|Art Deco Residenz
Fichier:Knocke-Heist.jpg|Promenad
Fichier:Knokkewanter.jpg|Plage am Schnéi
Fichier:Knokkeplage7.jpg|Kabinnen op der Plage
Karlspräis

De **Karlspräis** (ursprénglech *Internationaler Karlspreis der Stadt Aachen*, zanter 1988 *Internationaler Karlspreis zu Aachen*) ass en Éierepräis a gëtt zanter 1950 an der Reegel all Joer zu Oochen fir Verdéngschter fir Europa a fir d'Europäesch Integratioun iwwerreecht. De Präis besteet aus enger Medail an engem Akt dee vun de Membere vum Direktiounskommitee ënnerschriwwen ass. Op der viischter Säit vun der Medail ass de Karel de Groussen op sengem Troun duergestallt. Op der Récksäit steet den Numm vum Laureat an en Text deen him gewidmet gouf. Bis 2007 gouf zousätzlech och nach e Geldbetrag vu 5000 Euro ausbezuelt. Zanter 2008 kënnt dëst Präisgeld awer dem Jugendkarlspräis zegutt.

## Jugendkarlspräis
Zanter 2008 gëtt vun der Karlspräis-Stëftung, zesumme mam Europäesche Parlament, den Europäesche Karlspräis fir d'Jugend verginn, deen d'europäescht Engagement vu Jugendlechen a jonken Erwuessene wierdegt a virbildlech Jugendprojeten auszeechent.

## Laureate vum Karlspräis

## Laureate vum Jugendkarlspräis

## Um Spaweck
* Site vum Karlspräis
Villavieja del Lozoya

**Villavieja** ass eng Gemeng an der autonomer Gemeinschaft Madrid an der Provënz Madrid a Spuenien.

D'Gemeng *Villavieja* huet 196 Awunner (2004) op enger Fläch vun 23,79&nbsp;km².

## Um Spaweck
Autonom Gemeinschafte vu Spuenien

Déi **autonom Gemeinschafte vu Spuenien** (comunidades autónomas ) sinn d'Regioune vu Spuenien déi an der spuenescher Constitutioun vun 1978 bestëmmt Kompetenze bei der Gesetzgebung an där hirer Ausféierung hunn. Déi variéieren awer vu Gemeinschaft zu Gemeinschaft.

Spuenie besteet aus 17 autonome Gemeinschaften an zwou autonome Stied:

* Andalusien (sp.: *Andalucía*)
* Aragonien (sp.: *Aragón*, kat.: *Aragó*)
* Asturien (sp.: *Asturias*, ast.: *Asturies*)
* Balearesch Inselen (sp.: *Islas Baleares*, kat.: *Illes Balears*)
* Baskeland (sp.:*País Vasco*, bask.: *Euskadi*)
* Extremadura
* Galicien (sp.: *Galicia*, gal.: *Galiza*)
* Kanaresch Inselen (sp.: *Islas Canarias*)
* Kantabrien (sp.: *Cantabria*)
* Kastilien-La Mancha (sp.:*Castilla-La Mancha*)
* Kastilien-León (sp.: *Castilla y León*)
* Katalounien (sp.: *Cataluña*, kat.: *Catalunya*)
* La Rioja
* Madrid (sp.: *Comunidad de Madrid*)
* Murcia (sp.: *Región de Murcia*)
* Navarra (bask.: *Nafarroa*)
* Valencia (sp.: *Comunidad Valenciana*, val.: *Comunitat Valenciana*)

Déi zwou autonom Stied sinn:
* Ceuta 
* Melilla
Andalusien

**Andalusien** *([[spuenesch|sp]]: Andalucía*) ass eng Regioun an eng autonom Gemeinschaft a Spuenien.

## Geographie
Andalusien läit am Süde vu Spuenien a grenzt am Norden u Kastilien-La Mancha an un Extremadura, am Süden un d'Mëttelmier an am Westen u Portugal. Andalusien huet eng Fläch vun 87.268 km² an hëlt domat 17,2 % vu Spuenien an. D'Haaptstad ass Sevilla.

### Andeelungen
Andalusien ass an 8 Provënzen agedeelt, déi hirersäits a 770 Gemengen agedeelt sinn.

## Geschicht
D'Regioun Andalusien ass zanter dem 11. Januar 1982 eng autonom Gemeinschaft.

## Politik
De President ass den José Antonio Griñán *(PSOE)*. 
Parlementaresch Vertriedung am spuenesche Kongress huet 62 Sëtz an am Senat sinn et der 8.

## Demographie
Am Joer 2007 ass d'Awunnerzuel 8.059.431. Domat ass Andalusien déi meescht bevëlkert Regioun a Spuenien.

## Kuckt och
* Gemenge vun Andalusien
* Autonom Gemeinschafte vu Spuenien

## Um Spaweck
Namouer

**Namouer** (fr.: *Namur*, wln.:*Nameûr*, nl.:*Namen*) ass eng Stad am wallouneschen Deel vun der Belsch an d'Haaptstad vun der Provënz Namouer. Si läit eng 65&nbsp;km südëstlich vu Bréissel, um Punkt wou d'Sambre an d'Meuse leeft. Si zielt bal 110 000 Awunner.

## Um Spaweck
Kastilien-La Mancha

**Kastilien-La Mancha** *([[spuenesch|sp]]: Castilla-La Mancha*) ass eng Regioun an eng autonom Gemeinschaft a Spuenien.

## Geographie
Kastilien-La Mancha läit am Zentrum vu Spuenien a grenzt un d'Regiounen Kastilien-León, Madrid, Aragonien, Valencia, Murcia, Andalusien an Extremadura. D'Fläch huet 79.463 km² a hëlt domat 15,7 % vu ganz Spuenien an.
D'Haaptstad vu Kastilien-La Mancha ass Toledo.

### Andeelungen
Kastilien-La Mancha ass a 5 Provënzen agedeelt, déi hirersäits a Gemengen agedeelt sinn.

## Geschicht
Kastilien-La Mancha ass zanter dem 16. August 1982 eng autonom Gemeinschaft.

## Politik
De President vu Kastilien-La Mancha ass de José María Barreda Fontes *(PSOE).* Parlementaresch Vertriedung am spuenesche Kongress sinn 20 Sëtz an am Senat sinn 22 Sëtz.

## Demographie
Am Joer 2007 ass d'Awunnerzuel op 1.977.304, dat sinn 4,37 % vun der spuenescher Populatioun.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Gemenge vu Kastilien-La Mancha
* Autonom Gemeinschafte vu Spuenien

## Um Spaweck
Lëscht vu lëtzebuergesche Planzennimm

Dës **Lëscht vu lëtzebuergesche Planzennimm** – déi nach net komplett ass – ass en Deel vun de . Se kann zortéiert ginn.

## Kuckt och

* Lëscht vu lëtzebuergeschen Nimm vun Uebst a Geméis

## Literatur
* Lezeburjesch-latein-fransesch-deitschen DIXIONÈR FUN DE PLANZEN,. In: Recueil des mémoires et des travaux publiés par la Société de Botanique du Grand-Duché de Luxembourg, unknown. Jg., nº 12 (01.01.1887), 164 S.  [Digitised by the National Library of Luxembourg] 
* , , , (1903). *[https://a-z.lu/primo-explore/fulldisplay?docid=ALEPH_LUX01000241949&context=L&vid=BIBNET&search_scope=All_content&tab=all_content&lang=fr_FR Die einheimischen Heilpflanzen : Medicinisch-pharmaceutische Flora des Luxemburger Landes.]* Luxemburg: P. Worré-Mertens.
* , (1983). Luxemburger Pflanzennamen (2., verb. u. erw. Aufl.. ed., Beiträge zur luxemburgischen Sprach- und Volkskunde Nr. 8 8 0007327). Luxembourg: Linden.

## Um Spaweck

* Wikispecies
San Fernando de Henares

** San Fernando de Henares** ass eng Gemeng an der autonomer Gemeinschaft Madrid an der Provënz Madrid a Spuenien.

D'Gemeng * San Fernando de Henares* huet 36,244 Awunner op enger Fläch vu 40&nbsp;km².

## Um Spaweck
Kastilien-León

**Kastilien-León** *([[spuenesch|sp]]: Castilla y León*) ass eng Regioun an eng autonom Gemeinschaft a Spuenien.

## Geographie
Kastilien-León läit am Norde vu Spuenien a grenzt am Norden un d'Regiounen Asturien, Kantabrien a Baskeland, am Westen u La Rioja an Aragonien, am Süden u Madrid, Kastilien-La Mancha an Extremadura an am Osten u Galicien a Portugal. D'Fläch huet 94.223 km². Kastilien-León ass domat déi gréisst Gemeinschaft a Spuenien an hëlt 18,6 % vu Spuenien an.
D'Haaptstad ass Valladolid.

### Andeelungen
Kastilien-León ass an 9 Provënzen agedeelt, déi hirersäits a Gemengen agedeelt sinn.

## Geschicht
Kastilien-León ass zanter dem 2. Mäerz 1983 eng autonom Gemeinschaft.

## Politik
De President vu Kastilien—León ass de Juan Vicente Herrera Campo (PP).
Parlamentaresch Vertriedung am spuenesche Kongress sinn 33 Sëtz an am Senat sinn 3 Sëtz.

## Demographie
Am Joer 2007 ass d'Awunnerzuel 2.528.417, dat si 5,69 % vun der spuenescher Populatioun.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Gemenge vu Kastilien-León
* Autonom Gemeinschafte vu Spuenien

## Um Spaweck
Machu Picchu

**Machu Picchu**, op enger Héicht vun 2.360 Meter op enger Biergspëtz vun den Anden iwwer dem Urubamba-Dall, ass eng gutt erhale Ruinestad vun den Inka am Peru.

Machu Picchu, 13° 10' südlech an 72° 31' westlech, gehéiert zanter 1983 zum Weltierwe vun der UNESCO.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Weltierwen (Amerika)

## Um Spaweck
Oostende

**Oostende** ass eng Uertschaft a Gemeng an der Belsch um Nordmier an der Provënz Westflandern. Si huet eng schéi Plage an en ausgebauten Hafen, wou et bis 2013 eng Färverbindung op Ramsgate, an England, gouf.

Den 1. Januar 2018 hunn do 71.332 Awunner op 37,7&nbsp;km² gelieft.

## Kuckeswäertes
* D'Oostender Muséeën:
** Musée vun der moderner Konscht(PMMK) 
** Musée des Beaux Arts 
** d'Haus vum James Ensor 
** De Musée vun der lokaler Geschicht *De Plate*
** Muséeschëff Mercator am Yachthafen

## bekannt Persoune vun Oostende
* Den Admirol Van Dyck
* James Ensor, belschen expressionistesche Moler
* Léon Spilliaert, Moler
* Lilian Baels, Zweet Fra vum Kinnek Léopold III
* Arno, flammännesche Sänger
* Kamagurka, Karrikaturist

## Kuckt och
* Mercator-Muséeschëff

## Um Spaweck
*
* Offiziell Websäit vun der Stad
* Offiziell Säit vum Casino vun Oostende
Namur

**Namur** ass:
* eng Stad an der Belsch; kuckt: Namouer.
* dovun ofgeleet e Familljennumm, mat ë.&nbsp;a. als Dréier:
** Antoine Namur (1812-1869), Historiker, Bibliothecaire, Professer am Athenäum;
** Barthélemy Namur (1728-1779), Sculpteur.
** Jean-Pierre Namur (1796-1875), Apdikter zu Iechternach;
** Joseph Namur (1823-1892), Professer zu Iechternach, Apdikter vu Formatioun;
** Joseph Charles Namur (1847-1903), Apdikter an der Stad Lëtzebuerg;
** Léon Namur (1854-1893), Apdikter zu Iechternach;
** Léon Jean Namur (1879-1937), Apdikter zu Iechternach;
** Nicolas Namur (1824-1912), Grënner vun der Confiserie-Pâtisserie Namur.
Fédération luxembourgeoise des travailleurs du livre

D**'Fédération luxembourgeoise des travailleurs du livre** (FLTL), och nach **Lëtzebuerger Buchaarbechterverband** war déi eelst Gewerkschaft zu Lëtzebuerg. Si gouf den 31. Juli 1864 vum Schrëftsetzer Peter Klein gegrënnt.

Den 9. Dezember 2005 ass d'FLTL, mat hire 500 Memberen, dem OGB-L bäigetrueden, wéi et am November 2005 op enger Generalversammlung decidéiert gi war.

D'FLTL gouf de 5. Dezember 2019 opgeléist; hire Patrimoine ass un déi nei gegrënnt ASBL Lëtzebuerger Buchaarbechter iwwergaangen.
Onofhängege Gewerkschaftsbond Lëtzebuerg

Den **Onofhängege Gewerkschaftsbond Lëtzebuerg** (OGB-L) ass, no eegenen Aussoen (2019), mat eppes iwwer 70.000 Memberen déi bei wäitem gréisst Lëtzebuerger Gewerkschaft.

En ass 1979 ervirgaangen aus dem Lëtzebuerger Aarbechter Verband (LAV) an der Fédération des employés privés (FEP). Duerno sinn d'Schoulmeeschtergewerkschaft FGIL, d'Gewerkschaft vun de Beruffschaufferen ACAL an d'Buchaarbechtergewerkschaft FLTL deem neie Verband bäigetrueden.

Den OGB-L setzt sech aus 15 Beruffssyndikater zesummen:

* Ernierung an Hotellerie 
* Zivilaviatioun
* Banken an Assurancen
* Bau, Bauhandwierk a Metallbau
* Holz, Gummi, Keramik, Chimie, Zement, Pabeier, Plastik, Textilien a Glas 
* Handel 
* Erzéiung a Wëssenschaft
* Drock, Medien a Kultur
* Gesondheet, Sozial- an Erzéiungsdéngschtleeschtungen 
* Déngschtleeschtungen an Energie
* Privat Botz-, Hygien- an Ëmweltdéngschtleeschter
* Ëffentlech Servicer
* Siderurgie a Biergbau
* Verschaffe vu Metall a Garagen
* Stroossentransport.

## Presidenten
* zanter 2019: Nora Back
* 2014 - 2019: André Roeltgen. 
* 2004 - 2014: Jean-Claude Reding
* 1979 - 2004: John Castegnaro

## Generalsekretären
* 2018 - 2019: Nora Back
* 2014 - 2018: *vakant*
* 2009 - 2014 André Roeltgen
* ...

## Kuckt och
* Gewerkschaften zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Roger Norrington

De Sir **Roger Norrington**, gebuer als *Roger Arthur Carver Norrington* de 16. Mäerz 1934 zu Oxford an England, a gestuerwen den 18. Juli 2025, war en engleschen Dirigent.

Hien huet vu Kand u Gesank a Gei geléiert. Méi spéit huet hien zu Cambridge englesch Literatur studéiert. Course fir Orchesterdirektioun huet hie beim Sir Adrian Boult kritt.

Am Joer 1962 huet hien de Schütz Choir an duerno 1978 den Orchester London Classical Players gegrënnt.

De Roger Norrington huet reegelméisseg Orchestere wéi d'Gewandhausorchester Leipzig, d'Berliner Philharmoniker, den Orchestre de la Suisse Romande dirigéiert a war och an Operenhaiser wéi an der Scala di Milano, am Teatro La Fenice zu Venedeg oder am Royal Opera House Covent Garden zu London als Dirigent ze gesinn.

Vun 1997 u war de Roger Norrington Chefdirigent vum Orchester Camerata Salzburg a vun 1998 u war en och Chefdirigent vum Radio-Sinfonieorchester Stuttgart.

Fir seng Beaarbechtung an Aspillung vun de Beethoven-Sinfonie mam Radio-Sinfonieorchester Stuttgart gouf e mam Cannes Classical Award 2004 a mam Record Geijutsu Award 2004 ausgezeechent.

## Um Spaweck

* De Roger Norrington um SWR
* De Roger Norrington op CD
Camerata Salzburg

D**'Camerata Salzburg** ass e Kammerorchester mat Sëtz zu Salzburg an Éisträich.
 
D'Camerata gouf am Joer 1952 vum Bernhard Paumgartner ënner dem Numm *Camerata Academica des Mozarteums Salzburg* gegrënnt. Den Orchester huet sech aus Schüler a Professeren aus der Salzburger Musekshéichschoul Mozarteum zesummegesat.

Nom Doud vum Paumgartner am Joer 1971 huet 1974 den Antonio Janigro d'Direktioun vun der Camerata iwwerholl.

Nofollger vum Janigro gouf am Joer 1978 de Violonist a Museksprofesser Sándor Végh. Hien huet d'Camerata bis zu sengem Doud am Joer 1997 geleet. Ënner der Leedung vum Végh ass d'Camerata e Begrëff an der Musekwelt ginn.

Neie Chefdirigent vun der Camerata gouf nom Doud vum Végh de Roger Norrington.

D'Camerata Salzburg huet eng ronn 50 Disken opgeholl.

## Um Spaweck
* Diske vun der Camerata
* Offiziell Websäit vun der Camerata
Adrian Boult

De Sir **Adrian Boult** (Adrian Cedrik Boult) (CH) gebuer den 8. Abrëll 1889 zu Chester an England, a gestuerwen den 22. Februar 1983 zu London, war en engleschen Dirigent.

## Um Spaweck
*Kuerz Biographie mat Fotoe vum Adrian Boult
Schrëftaart

Als **Schrëftaart** bezeechent een an der Typographie déi graphesch Gestaltung vun engem Zeechesaz. Schrëftaarte ginn dacks och *Font* oder *Schrëft* genannt.

Et gëtt verschidde Schrëftaarte fir gestalteresch Ënnerscheeder duerstellen ze kënnen, awer och fir déi beschtméiglech Lieserlechkeet z'erreechen an heinansdo och méiglechst vill Plaz ze spueren ouni d'Lieserlechkeet ze veschlechteren.

## Serifen
**Serifen** (op frz. *enpattements*) si kleng Strécher un den Extremitéite vun de Buschtawen. Si verbesseren d'Lieserlechkeet vun engem gedréckten Text, mä erschwéieren dat séiert Erkenne vu Wieder z.&nbsp;B. op Plakater. Sou muss jee no Situtatioun eng Schrëft mat oder ouni Serife gewielt ginn. D'Beispiller 1-3 a 6 hu Serifen, 4 a 5 hu keng.

## Kursiv
Eng kursiv Schrëft (*italic*, Beispill 2) staamt vun der Schreifschrëft of an ass (meeschtens) no riets geluecht. Am Géigesaz zu enger schréier Schrëft (*slanted*, Beispiller 3 a 5) gi verschidde Buschtawen duerch eng aner Schreifweis ersat z.&nbsp;B. den "a" an de "g".

## Proportionell Schrëft
Bei enger proportioneller Schrëft huet all Buschtaf déi selwecht Breet (Beispill 6). Fir bei besonnesch schmuele Buschtawe wéi "i" oder "l" net ze vill wäiss ze loossen, kréien déi besonnesch grouss Serifen.

## Literatur
*Schuler, Günter: *Der Typo Atlas*, 2000, Smartbooks Publishing. 524 S.

## Um Spaweck
Hoag's Objet

## Beschreiwung

Den **Hoag’s Objet** ass eng aussergewéinlech Galaxie, eng Krees-Galaxie. Jonk blo Stäre forméieren e Krees ëm e Kär aus hellen ale Stären. Dertëscht sinn nëmmen e puer vereenzelt Stären. Den Objet ass entstane wéi virun 2-3 Milliarde Joer eng kleng Galaxie riicht an eng Spiralgalaxie gefall ass.

## Geschicht

Den Objet gouf 1950 vum Art Hoag entdeckt an no him benannt.

Am Ufank huet den Hoag geduecht, de Rank wir e Gravitatiounslënseneffekt. Mä méi spéit gouf festgestallt datt de Kär an de Rank dee selwechte Redshift hunn. D.&nbsp;h. Si beweege sech mat der selwechter Vitess vun der Äerd fort.

## Um Spaweck
* Eng Foto vum Hoag's Objet gemaach vum Hubble Teleskop
* Den Hoag's Objet an der "NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE"
* Den Hoag's Objet op der Hubble-Websäit
Extremadura

D**'Extremadura** *([[spuenesch|sp]]: Extremadura*) ass eng Regioun an eng autonom Gemeinschaft a Spuenien.

## Geographie
D'Extremadura läit am Weste vu Spuenien a grenzt am Norden u Kastilien-León, am Süden un Andalusien, am Osten u Kastilien-La Mancha an am Westen u Portugal. D'Extremadura huet eng Fläch vun 41.634 km² wat 8,2 % vun der totaler Fläch vu Spuenien entsprécht. D'Haaptstad ass Mérida.

### Andeelungen
D'Extremadura ass an 2 Provënzen agedeelt, déi hirersäits a Gemengen agedeelt sinn.

## Geschicht
D'Regioun Extramadura ass zanter dem 26. Februar 1983 eng autonom Gemeinschaft.

## Politik
De President ass de Guillermo Fernández Vara *(PSOE-PREx-CREx))*. 
Hir Parlementaresch Vertriedung am spuenesche Kongress huet 10 Sëtz an am Senat sinn et 2 Sëtz.

## Demographie
2007 gëtt et 1.089.990 Awunner an Extremadura, dat sinn 2,6 % vun der spuenescher Populatioun.

## Kuckt och
* Autonom Gemeinschafte vu Spuenien

## Um Spaweck
Héichtenangscht

**Héichtenangscht**, oder *Akrophobie*, ass eng iwwerdriwwen an irrational Angscht virun Héichten. Akrophobie kënnt vum Griicheschen *akron*, dat *Spëtzt* bedeit.

D'Héichtenangscht gehéiert psychiatresch gesinn zu de Psychoneurosen, a bannent deenen zu de phobeschen Neurosen, de sougenannte Phobien. Dat sinn Ängscht, déi un en Objet oder un eng Situatioun gebonne sinn. An dësem Fall sinn d'Angschtsituatiounen héich Plazen, wéi Tierm, Brécken, Balconen oder Leederen.

Anescht wéi bei der Klaustrophobie oder bei Agoraphobie loosse sech déi sozial Niewewierkunge bei der Akrophobie liicht ëmgoen. Déi Persoun, déi Problemer domat huet, kann ouni "opzefalen" Situatiounen aus dem Wee goen, wou se mat hiren Ängscht géif konfrontéiert ginn.

Geféierlech fir d'Gesondheet kann et ginn, wann e Mënsch mat Héichtenangscht onerwaart an eng Positioun geréit, déi seng Phobie ausléist. Banne Sekonne kënnen Symptomer entstoen, wéi extremt Häerzklappen. Otemnout, dronkeg ginn, Schweessen an souguer eng Panik-Attack, déi ënner Ëmstänn medezinesch behandelt musse ginn.

## Literatur
* Hoffmann, S.O.: *Die phobischen Neurosen (Phobien)*, in: *Psychoneurosen und Charakterneurosen*, in: *Psychiatrie der Gegenwart*, Band 1, Springer-Verlag Berlin Heidelberg New York Tokyo, 3. Oplo, 1986
Amphitheater (Tréier)

Dee schonn 100 n. Chr. gebauten **Amphitheater** zu Tréier net all ze wäit ewech vun de Keeserthermen steet der Gréisst no op der zéngter Plaz vun de bekanntsten Amphitheateren aus réimescher Zäit. Dës prestigiéis Anlag beweist, datt Tréier an der Réimerzäit eng räich Stad war.

Duerch déi gënschteg Lag um Fouss vum Petrisberg, konnt den Amphitheater déi natierlech Hanglag fir d'Tribünen ausnotzen an huet fir zirka 20.000 Spectateure Plaz gebueden. D'Agäng ënner de kënschtlechen opgeschotten Hiewelen, Agankspaarten a Mauere fir Spectateursreien iwwer der Arena waren aus Stee gebaut. An de Mauere si Lächer déi a Raim gi fir Mënschen an Déieren ënnerzebréngen. Eng Keeserloge a Plaze fir héich Staatsleit waren op der westlecher Hallschent ubruecht. D'Arena war zum Deel mat enger Holzkonstruktioun ënnerkellert. Warscheinlech war do eng Hiefbün.

Bis ufanks vum 5. Joerhonnert gouf deen 1986 zum Weltierwe vun der UNESCO erkläerten Amphitheater benotzt, a war en Deel vun der deemoleger Stadmauer, ier e méi spéit am Mëttelalter als Steebroch gedéngt huet.

Zanter 2002 gëtt all Joer Brot und Spiele (Brout & Spiller), de gréisste réimesche Festival vun Däitschland, am Amphitheater gehalen, a Gladiatorekämpf nogespillt.

## Um Spaweck
Gehaansdag

**Gehaansdag** ass de 24. Juni. Et ass e chrëschtleche Feierdag zum Gedenken un den hellege Jang den Deefer.

## Um Spaweck
Camauro

**Camauro** ass eng rout samete Mutz mat engem wäisse Bord aus (Hermelin-)Pelz déi zanter dem Mëttelalter vun de Peepst baussent der Liturgie gedroe gouf, net zoulescht géint d'Keelt. Bis 2005 war de Johannes XXIII. de leschte Poopst deen eng Camauro gedroen huet.

Den Numm ass eng italieenesch Variant vum laténgesche *camelaucun*, dat sengersäits vum griichesche *kamelaùchion* hierkënnt, wat *[[Berri]] aus Kaméillieder* heescht. Am mëttelalterleche Latäin housch déi Mutz *Camauru(m)*.

Den 21. Dezember 2005 huet de Benoît XVI. se nees ugedoen. D'Associatioun mam *Weihnachtsmann*, déi sech sou kuerz viru Chrëschtdag opdrängt, däerft - aus wéi enge Grënn och ëmmer - net ongewollt gewiescht sinn.

## Um Spaweck

* Alles a méi iwwer Kapen a Mutzen op 66 engleschsproochege Säiten
Porta Nigra

D**'Porta Nigra**, Symbol vun der Stad Tréier, ass déi gréisst a bescht erhale réimesch Stadpaart nërdlech vun den Alpen. D'Paart déi ëm 180 n. Chr. als nërdlechen Agank vun der Stad *Augusta Treverorum* gebaut gouf, ass 1986 op d'Lëscht vun de Weltierwe vun der UNESCO opgeholl ginn.

Réimesch Steemetzer hunn déi eenzel Sandsteebléck, déi bis zu sechs Tonne weien an aus dem noe Kylldall stamen, ouni Speis openee getiermt. Bis haut gëtt d'Porta Nigra just vum Eegegewiicht a mat Hëllef vun e puer Eiseklameren zesummegehalen. Am Mëttelalter sinn déif Lächer an d'Steng gemeesselt gi fir d'Eiseklameren ze klauen an anzeschmëlzen. Aus där Zäit staamt och den Numm *Porta Nigra*, dee vun der däischterer Faarf ofgeleet ass, déi duerch Verwitterung vum Sandsteen entstanen ass.

Datt se nach do ass verdankt Porta Nigra dem griichesche Wanderpater Simeon, dee vun 1028 un e frommt Liewen do gefouert huet. No sengem Doud 1035 gouf d'Porta zu enger Kierch ëmgebaut an ass sou erhale bliwwen. Den Napoléon huet spéider de Réimerbau nees vun de meeschte Spuere vu senger kierchlecher Vergaangenheet befreit.

## Um Spaweck
SES (Entreprise)

D**'SES S.A.**, ass eng lëtzebuergesch Entreprise, déi eng Satellitteflott bedreift, iwwer déi Televisiouns- Radios- a Multimediaprogrammer, an och Telekommunikatiounsservicer direkt un d'Ennverbraucher ("Direct to Home", DTH) ausgestraalt ginn.

Si ass op der Bourse vu Lëtzebuerg an op där vu Paräis quotéiert. De Lëtzebuerger Staat ass mat 16,7 % vun de Stëmmrechter de Referenzaktionär.

Hire Sëtz huet d'SES um Schlass Betzder. President a Generaldirekter war, bis Abrëll 2014, de Romain Bausch. Tëscht 2014 an 2018 war de Karim Michel Sabbagh de CEO. Zënter 2024 ass et den Adel Al-Saleh.

## Entwécklung a Participatiounen

D'SES ass 1985 entstanen, huet an Europa den Astra-Satellittesystem entwéckelt, an ass international maassgeeblech duerch d'Acquisitioun am Joer 2000 vu 50 % vun der schweedescher NSAB (spéider SES Sirius), am Joer 2001 vu GE Americom, enger Duechter vun der General Electric, an am Joer 2006 vun New Skies Satellites gewuess, an zum haut zweetgréisste Bedreiwer vun Telekommunikatiounsatellitte weltwäit ginn.

SES stoung ursprénglech fir *S*ocieté *E*uropéenne des *S*atellites. Am Joer 2001, no der Acquisitioun vu GE Americom, ass d'Firma an SES Global ëmbenannt ginn, an zanter 2006, no der Acquisitioun vun New Skies Satellites, heescht d'Gesellschaft erëm SES.

D'Entreprise hat am September 2011 Participatiounen un de Satellittebedreiwer Ciel a Kanada, Quetzsat a Mexiko, YahLive, O3b Networks a Solaris Mobile. Solaris Mobile gouf am Januar 2014 vun der EchoStar Corporation iwwerholl.

D'SES huet och Participatiounen an Entreprisen, déi an der Satellittentechnologie schaffen, dorënner ND SatCom, SES Government Solutions, HD+, ASTRA TechCom Services, SES Platform Services an ASTRA Broadband Services.

Iwwer SES Techcom ass d'SES un engem Projet vun der ESA an der EDA bedeelegt, fir onbenannt Fligeren, sougenannt Dronen, mat Hëllef vun SES-Satellitten ze steieren.

## Satellitteflott
Mat hire 55 Satellitte (Stand Mäerz 2014) kann d'SES bal 99 % vun der Weltbevëlkerung erreechen, sief et direkt iwwer eng Parabolantenn, oder iwwer Teledistributioun. Si bedreift mëttlerweil AMC, ASTRA, NSS an SES Satellitten, déi eng 2.500 Televisiouns- a Radioprogrammer iwwerdroen, déi meescht dovun digital an 80 an HDTV.

D'Orbital-Positioune vun den Astra-Satellittesystemer sinn 19,2° Ost, 28,2° Ost, 23,5° Ost, 5° Ost an 31,5° Ost.

2023 hat d'SES méi wéi 70 Satellitten am Asaz, dat op zwou Orbitten: am Géostationnaire (36.000&nbsp;km iwwer der Äerdoberfläch) an op enger mëttlerer Héicht (op 8.000&nbsp;km).

## Resultater
2013 hat SES en Ëmsaz vun 1,862 Milliarden Euro an en Nettogewënn vu 566,5 Milliounen Euro. 

## Um Spaweck

Zu der SES-Grupp gehéieren:
* SES Astra
* SES World Skies
* SES Sirius
Réimerbréck (Tréier)

D**'Réimerbréck** zu Tréier iwwer der Musel gëllt als déi eelst réimesch Bréck nërdlech vun den Alpen an ass nach haut mat hirer Stabilitéit a Gréisst dem moderne Verkéier gewuess.

D'Bréck, déi zum Weltierwe vun der UNESCO gehéiert, gouf an dräi Phase gebaut. Den éischte Bau huet zäitgläich mat der Grënnung vun der Stad am Joer 16 v. Chr. ugefaangen, ier ëm 71 n. Chr. déi zweet Bauphas am Gaang war an hire Virgänger aus Holz ersat huet. An der Mëtt vum 2. Joerhonnert gouf déi drëtt Bauphas e puer Meter flossopwäerts lancéiert. Fënnef vun den haut siwe stengene Piliere ginn nach op d'Réimerzäit zeréck. Dës Bréckepottoen si flossopwäerts spatz geformt an déngen als Äisbriecher. Wéi bei hire Virgänger louch d'Fuerbunn op enger Holzkonstruktioun. Eréischt ënner dem Kurfürst Balduin vu Lëtzebuerg si stenge Béi entstanen. D'Kräiz um drëtte Pilier ass 1718 bei der Erneierung vun zwéi Pottoen, no Krichsawierkunge vu 1715 bäikomm. Op der rietser Säit leien zwéi vun den ursprénglech néng Pottoen an der fréierer Iwwerschwëmmungszon, déi haut zougeschott ass.

Si huet eng Gesamtlängt vun 198&nbsp;m an ass 13&nbsp;m breet. D'Bréckebéi vu lénks no riets gekuckt hu follgend Moossen: 16.48&nbsp;m - 18.40&nbsp;m -21.25&nbsp;m - 21.24&nbsp;m - 19.47&nbsp;m - 20.69&nbsp;m - 19.89&nbsp;m - 10.68&nbsp;m.

## Um Spaweck

*https://web.archive.org/web/20060522095833/http://www.markaurel.de/roemerbruecke.htm
*360º-Panoramaopnam vun der Réimerbréck
Konstantinbasilika (Tréier)

D**'Konstantinbasilika** zu Tréier, den Trounsall vum Keeser Konstantin, ass dee gréissten Eenzelraum, deen aus der Antiquitéit erhale bliwwen ass. Gebaut ufanks vum 4. Joerhonnert, wollten d'Réimer mat dësem Bauwierk d'Gréisst a d'Muecht vum Keeser ausdrécken.

Dat réimescht Gebai, dat op der Lëscht vum Weltierwe vun der UNESCO steet, ass 27,2 m breet, 33 m héich an 75 m laang. D'Raumdéift gëtt duerch optesch Raffinessen nach verdäitlecht. De Banneraum war mat Mosaicker a Statue gerëscht a gouf duerch de Marberbuedem gehëtzt. Am 5. Joerhonnert vun de Franken zerstéiert, koum Gebai spéider an de Besëtz vum Tréierer Äerzbëschof.

Am 17. Joerhonnert goufen d'Ost- an d'Südmaueren ofgebaut an de Rescht an deen neie kurfürstleche Palais integréiert, ier déi réimesch Palastaula spéider nees an den ursprénglechen Zoustand bruecht gouf.

Zanter 1856 gëtt se vun der protestantescher Kierch benotzt.
## Um Spaweck
Fanfare Sandweiler

D**'Fanfare Sandweiler** gouf de 4. Dezember 1905 gegrënnt. Den éischten Dirigent war de Militärmuseker J. A. Muller. Éischte President war den Alderich Schmitz.

An der Fanfare sinn haut eng 40 Museker.

Dirigent ass vun 2008 un de Marc Sosson. Sous-Chef ass zanter 2009 de Chris Schleck. Zanter 2018 gëtt se vum Sam Koop geleet.

De Comité besteet haut aus 8 Leit. President säit 2007 ass de Jean-Paul Roeder.

Säit 2003 huet d'Fanfare Sandweiler och eng Jugendmusek an där haut ronn 20 Musikante matspillen. Hiren éischten Dirigent war den deemolege Sous-Chef Norbert Schleck. Tëscht ???? an August 2012 gouf d'Jugendmusek vum Här Patrick Hengen geleet. Dono vu September 2012 bis Juli 2016 vum Chris Nothum an zanter September 2016 gëtt se vum Mil Muller dirigéiert.

## Kuckt och
* Sandweiler
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Harmonien a Fanfaren

## Um Spaweck
* Fanfare Sandweiler