open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hillary Clinton

D**'Hillary Diane Rodham Clinton**, gebuer de 26. Oktober 1947 zu Chicago am Illinois, ass eng US-amerikanesch Politikerin a Juristin. Si war vun 2009 bis 2013 amerikanesch Ausseministesch, vun 2001 bis 2009 Senateurin vun New York, vun 1993 bis 2001 (wéi hire Mann Bill Clinton President war) First Lady vun den USA, a Kandidatin vun der Demokratescher Partei bei de Presidentschaftswalen 2016.

## Karriär
D'Clinton ass zu Park Ridge an der Banlieue vu Chicago opgewuess a krut 1973 en Diplom am Droit vun der Yale University. Nodeems si als Rechtsberoderin am Kongress geschafft huet, ass si an Arkansas geplënnert wou si 1975 de Bill Clinton bestuet huet. 1977 huet si d'Organisatioun *Arkansas Advocates for Children and Families* matgegrënnt an ass 1978 den éischte weibleche Chef vun der *Legal Services Corporation* ginn, an och den éischte weibleche Partner am renomméierten Affekotecabinet *Rose Law Firm*. Als First Lady vun Arkansas (1979-1981 an 1983-1992) huet si eng Task Force geleet, där hir Recommandatioune gehollef hunn den ëffentleche Schoulsecteur vun Arkansas ze reforméieren.

Wéi hire Mann zum President gewielt ginn ass huet d'Clinton sech fir Chancëgläichheet tëscht Männer a Fraen an d'Reform vum Gesondheetssecteur agesat. Well hiert Bestietnes de Skandal ëm dem Bill Clinton seng Affär mam Monica Lewinsky iwwerstoen huet, huet hir Roll als First Lady d'ëffentlech Meenung polariséiert. 2000 ass si als éischt weiblech Senateurin vum Staat New York gewielt ginn. 2006 gouf hiert Mandat erneiert. 2008 huet si hir Kandidatur als Presidentschaftskandidatin vun den Demokraten agereecht mä géint de spéideren amerikanesche President Barack Obama verluer.

Vun 2009 bis 2013 war si Ausseministesch an der Obama-Regierung. An där Funktioun huet si op d'Arabescht Fréijoer reagéiert a sech ënner anerem fir e Militärasaz a Libyen agesat. Si huet gehollef, d'diplomatesch Isolatioun an international Sanktioune géint den Iran z'organiséieren, fir dem Land sengem Atomprogramm en Enn ze setzen. Nom Enn vum Obama sengem éischte Mandat huet si hire Posten opginn an e fënneft Buch geschriwwen.

2016 huet si nees als Presidentschaftskandidatin bei de Virwale vun den Demokrate matgemaach, déi si och gewonnen huet. Als Vizepresidentschaftskandidat huet si den Tim Kaine gewielt. Si war déi éischt Fra, déi vun enger grousser US-amerikanescher Partei als Kandidatin nominéiert ginn ass. Obwuel si d'Majoritéit am populäre Vote gewonnen huet, huet si d'Wal am Electoral College an domat d'Presidentschaft un hire republikanesche Géigner Donald Trump verluer.

## Um Spaweck
Abbé Pierre

Den **Henri Antoine Grouès** (besser bekannt als **Abbé Pierre**), gebuer de 5. August 1912 zu Lyon, a gestuerwen den 22. Januar 2007 zu Paräis, war e franséische Paschtouer deen d'Organisatioun fir gutt Wierker Emmaus gegrënnt huet. Säi Pseudonym Abbé Pierre huet seng Originnen am Zweete Weltkrich, well hien an där Zäit der franséischer Resistenz gehollef huet.

## Wierker
* *Le sourire d'un ange*, 2005, Elytis
* *Testament...*, 2005, Bayard Centurion
* *La voix des hommes sans voix. Paroles de l'abbé Pierre*, 1990, De l' Atelier
* *"C'est quoi la mort? "*, 1999, Albin Michel

## Auszeechnungen
* 
* 
*  
* 
* 

## Zitater
* Et muss een net aussergewéinlech sinn, fir eppes Aussergewéinleches ze maachen.

## Filmographie
* *Abbé Pierre - E Liewe fir déi Arem* Dokumentatioun, 2000, 30 Min., e Film vum Ralph Weihermann.
* *Tage und Nächte in Paris* Dokumentatioun, 60 Min., e Film vum Georg Stefan Troller, Produktioun: SWR, WDR, Kick Film, Éischt Sendung: 1. Dezember 2004, https://web.archive.org/web/20151206030243/http://www.zelluloid.de/filme/index.php3?id=11787

## Fir ze liesen
* Albine Novarino / Marie-Colette Durix: *Préceptes de vie de l'Abbé Pierre*, 2007, Presses du Châtelet

## Um Spaweck
* Biographie a Biller.
* Emmaüs International.
* Verfilmung vu sengem Liewen
Maria Cioncan

D**'Maria Cioncan**, gebuer den 19. Juni 1977 zu Maieru a Rumänien, a gestuerwen den 21. Januar 2007 bei Plewen, Bulgarien, war eng rumänesch Liichtathleetin.

D'Maria Cioncan war 2003 rumänesch Landesmeeschterin am 800-Meter-Laf, an 2003 an 2004 war se Landesmeeschterin am 1500-Meter-Laf.

Bei den XXVIII. Olympesche Summerspiller 2004 zu Athen krut se mat hirer perséinlecher Beschtzäit, am 1500-Meter-Laf, d'Bronze Medail hanner der Brittin Kelly Holmes (Gold) an der Russin Tatjana Tomaschowa (Sëlwer). Am 800-Meter-Laf gouf se déi siwent.

Um Heemwee vun engem Trainingslager a Griicheland, ass se den 21. Januar 2007 bei engem Autosaccident déidlech verongléckt.

## Beschtleeschtungen

* 800-Meter-Laf: 1:59,44 Minutten (2004)
* 1500-Meter-Laf: 3:58,39 Minutten (2004)
* 3000-Meter-Laf: 8:57,71 Minutten (2002)

## Literatur

* Peter Matthews (Hrsg.): *Athletics 2006*, Cheltenham 2006, ISBN 1899807-34-9
François Arago

Den **Dominique-François-Jean Arago**, gebuer de 26. Februar 1786 zu Estagel bei Perpignan, a gestuerwen den 2. Oktober 1853 zu Paräis, war e franséische Physiker an Astronom.

De François Arago huet op der École Polytechnique zu Paräis studéiert. Am Joer 1805 gouf hie Sekretär am Bureau des longitudes. Ënner grousse Schwieregkeeten huet hien zesumme mam Jean-Baptiste Biot d'Meridianmiessunge vum Pierre Méchain a Spuenien ënner Optrag fäerdeg gemaach. Am Joer 1809 gouf hien zum Member vum Institut National gewielt an hält Schoul op der École Polytechnique. Am Joer 1811 huet hien nogewisen, datt och polariséiert Liicht interferéiere kann (*Polarisation colorée*, chromatesch Polarisatioun).

Den Arago war iwwerzeegt dovun, datt d'Liicht aus Transversalwelle besteet (no der sougenannter Ondulatiounstheorie). Mam Augustin Jean Fresnel huet hien 1819 d'Gesetz fonnt, no deem zwéin an engem Niveau polariséiert Strale mateneen interferéiere kënnen, zuenee vertikal polariséiert Stralen awer net.

Am Joer 1820 huet hien d'Magnéitiséierung vum Eisen (Stolnol) duerch e Leeder duerch dee Stroum fléisst gemierkt. 1824 huet hien d'Experiment gemaach, bei deem eng fräi rotéierbar Magnéitnol iwwer eng Kofferscheif déi rotéiert, schwieft, an duerch d'Rotatioun vun der Scheif och a Beweegung gesat gëtt. De Michael Faraday huet e puer Joer méi spéit nogewisen, datt et sech dobäi ëm d'Induktioun handelt. Den Arago huet dee Phenomeen *Rotatiounsmagnéitismus* genannt. Et war och deen éischte Versuch, deen de Wierbelstroum noweise konnt.

Zanter 1830 war den Arago Direkter vum Paräisser Observatoire an huet do all modern Méiglechkeete vun der Astronomie an der Physik ausgenotzt. Als éischten huet hien d'Szintillatioun agefouert, vun de Stären op Interferenzen an der Atmosphär vun der Äerd zeréck, déi wéinst der Loftbeweegung entstinn.

Den Arago ass mat sengem Numm um Eiffeltuerm veréiwegt, kuckt: 72 Nimm um Eiffeltuerm.

## Wierker

* Dominique Arago: *Œuvres complètes*. – Paris: Baudry/Gide 1854–1862 (Hrsg.: J. A. Barral)

## Literatur
* Maurice Daumas: *Arago, 1786-1853*. – Paris: Belin, 1987; ISBN 2701111226
* François Sarda: *Les Arago. François et les autres*. – Paris: Tallandier, 2002; ISBN 284734005X (mit einem Vorwort von Emmanuel Le Roy Ladurie)

## Um Spaweck

*  François Arago (Format Flash)
*  Puissance réfractive et dispersion des liquides
*  Le bulletin de la Société des amis de la Bibliothèque de Polytechnique consacré à Arago (mai 1989)
NGC 278

Den **NGC 278** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Cassiopeia.

## Entdeckung
D'Galaxie NGC 278 gouf den 11. Dezember 1786 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.

## Um Spaweck
* Amateurastronomische Aufnahme
* DSS Images for NGC 200 through NGC 299
* SEDS
* NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE

## Kuckt och
Lincoln City FC

**Lincoln City FC** (Spëtznumm *The Imps*) ass en englesche Foussballveräin vu Lincoln am Lincolnshire. Déi 1. Härenekipp spillt an der Saison 2008/09 an der Football League Two, der véierthéchster Spillklass am englesche Liga System. De Veräi spillt seng Heemspiller am Sincil Bank Stadion.

De Veräi gouf 1884 gegrënnt a si sinn 1891 fir d'éischt professionell ginn. An der Saison 1901/02 ware si an der *Second Division*, deemools der zweethéchster Spillklass, op der 5. Plaz wat hir héchste Positioun am englesche Foussball war. 1887, 1890 an 1902 stounge si an der Aachtelsfinall vum FA Cup, wat bis ewell hir bescht Performance bedeit.

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vu Lincoln City FC
Wycombe Wanderers FC

**Wycombe Wanderers FC** (Spëtznimm *The Blues* an *The Chairboys*) ass en englesche Foussballveräin vun High Wycombe am Buckinghamshire. Déi 1. Härenekipp spillt an der Saison 2008/09 an der Football League Two, der véierthéchster Spillklass am englesche Liga System. De Veräi spillt seng Heemspiller am Adams Park Stadion.

De Veräi gouf 1887 gegrënnt a si sinn 1891 fir d'éischt professionell ginn. Vun der Saison 1993/1994 u ware si 11 Saisone laang an der *Division Two*, deemools der drëtthéchster Spillklass, ier se erëm hu missen ofsteigen op hiren haitegen Niveau. 2001 stounge si an der Halleffinall vum FA Cup, wat bis ewell hir bescht Performance bedeit.

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vu Wycombe Wanderers FC
Radioteleskop Effelsberg

De **Radioteleskop Effelsberg** steet an den Ahrbierger an Nordrhein-Westfalen (Däitschland).

## Geographie
De Radioteleskop ass am Krees Euskirchen, am Dall vun der *Effelsberger Baach*, ronn 1 km nordëstlech vun Effelsberg. 
Do steet en op 315 m Héicht westlech vum *Hühnerberg*. D'Fëllementer, mat dem Bëtongswierk dat den Teleskop dréit,sinn déif am Fiels verankert. Den Teleskop dréint am horizontale Plang op enger Schinn déi en Duerchmiesser vu 64 Meter huet, an op 319 Meter läit. D'Konstruktion, déi de Reflekter dréit, ass 50 Meter héich.

Iwwer en 13&nbsp;km laange Spadséierwee de *Radioteleskopwanderweg* kënnt ee vum Zentrum vu Bad-Münstereifel, mat Depart bei der Jesuittekierch, zu Fouss op d'Parkplaz beim Teleskop. Vun do un ass en 800 Meter laange Léierpad ugeluecht, de *Planetenwanderweg*, mat Informatiounsschëlter iwwer d'Planéiten an iwwer eis Sonn. D'Enn vum Wee ass beim Modell vun eiser Sonn beim Informatiounshaische vum Radioteleskop.


Fichier:DS7 6911-012 Sonne.jpg|Sonn
Fichier:DS7 6912-013 Merkur.jpg|Merkur
Fichier:DS7 6913-014 Venus.jpg|Venus
Fichier:DS7 6914-015 Erde.jpg|Äerd
Fichier:DS7 6915-016 Mars.jpg|Mars
Fichier:DS7 6916-017 Jupiter.jpg|Jupiter
Fichier:DS7 6917-018 Saturn.jpg|Saturn
Fichier:DS7 6918-019 Uranus.jpg|Uranus
Fichier:DS7 6919-020 Neptun.jpg|Neptun
Fichier:DS7 6920-021 Pluto.jpg|Pluto


## Den Teleskop
Den 100-Meter-Radioteleskop gehéiert zum Max-Planck-Institut fir Radioastronomie vu Bonn. E gouf tëscht 1968 an '71 gebaut an den 1. August 1972 a Betrib geholl. Knapps 30 Joer laang war et dee gréisste Radioteleskop vun der Welt, dee sech horizontal, an 12 Minutten ëm 360 Grad, a vertikal a 6 Minutten ëm 90 Grad beweege kann, bis am Joer 2000 de Green-Bank-Teleskop mat enger Reflekterfläch vu 7.854 m² zu Green Bank, West Virginia (USA) a Betrib geholl gouf.

## Kuckt och

* Radioastronomie
* Lëscht vu Radioteleskopen

## Um Spaweck

* Den 100-m-Radioteleskop Effelsberg op der Websäit vum Max-Planck-Institut für Radioastronomie 
* Webcam vum Max-Planck-Instituts fir Radioastronomie
* Allgemeng Informatioune
* Dokumentarfilm zum Bau vum Teleskop
NGC 4314

Den **NGC 4314** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Coma Berenices, déi ronn 40 Millioune Liichtjoer vun der Äerd ewech ass. Am Kär vun der NGC&nbsp;4314 ass e Rank vu ronn 1000 Liichtjoer Radius vu ganz jonken, ronn 5 Millioune Joer ale Stären. Z'erkennen un der bloer Faarf op dem Bild vum Hubble.

## Entdeckung
D'Galaxie NGC 4314 gouf den 13. Mäerz 1785 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och
* Index-Katalog
* Messier-Katalog
* NGC-Katalog

## Um Spaweck
* Hubble Space Telescope
* GoBlack
* Astronomy Picture of the Day
* DSS Images for NGC 4300 through NGC 4399
* SEDS
* NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
Balkespiralgalaxie

Eng **Balkespiralgalaxie**, oder kuerz **Balkegalaxie** genannt, ass eng Spiralgalaxie mat engem méi oder manner riichte Band vun helle Stären. Dëse „Balke“ reecht vum Galaxienzentrum bis an ënnerschiddlech Distanzen, an e puer Fäll souguer bis bal un de Rand. D'Spiraläerm gi vun de Balkenenner aus.

Den Edwin Hubble huet dës Aarte vu Spiralgalaxien als „SB“ (englesch *„Spiral Barred“*) agestuuft, an huet si ënnerdeelt an Ënnerklassen no der Ausprägung vun de Balken an hire Spiraläerm:

* SBa-Galaxien hunn e grousse balkefërmege Kär, d'Spiraläerm si bal rankfërmeg zou.
* SBb-Galaxien hu méi staark betounten Äerm a méi e schwaache Kär 
* SBc-Galaxien hunn S-fërmeg Äerm, déi nëmme liicht gekrëmmt sinn. Si hu kee Kär awer eng zentral Verdéckung.

Spéider koum eng véiert Kategorie derbäi:

* SBm-Galaxië sinn Zwerg-Balkespiralgalaxien. Och déi grouss Magellanesch Wollek gehéiert no neiste Fuerschunge wéi et schéngt zu dëser Grupp.

Balkespiralgalaxië gëtt et zimmlech heefeg. Fuerschunge weisen, datt bis zu 2/3 vun alle Spiralgalaxien eng Balkestruktur opweisen. D'Mëllechstrooss ass och eng Balkespiralgalaxie.

De Beräich vum Balke stellt eng aktiv Stäregebuertsplaz duer. Dobäi fléisst Gas, aus deem sech d'Stären zesummesetzen, vun de Spiraläerm a Richtung Zentrum vun der Galaxie.

D'Balkestruktur ass méiglecherweis d'Resultat vun enger Dichtheetswell, déi sech radial vum Galaxienzentrum ausbreet, an d'Ëmlafbunne vun deene bannenzege Stäre beaflosst.
Méiglecherweis baut sech d'Struktur awer op duerch géigesäiteg gravitativ Stéierunge vu Galaxien.

Et gëtt ugeholl, datt Balkespiralen nëmmen e Virgängerstadium an der Entwécklung vu Galaxien duerstellen. D'Balkespirale forme sech am Laf vun der Zäit zu „reguläre“ Spiralgalaxien aus.

## Kuckt och

* Galaxie
* Mëllechstrooss

## Um Spaweck
Edwin Hubble

Den **Edwin Powell Hubble**, gebuer den 20. November 1889 zu Marshfield, Missouri, a gestuerwen den 28. September 1953 zu San Marino, Kalifornien, war en US-amerikaneschen Astronom.

## Liewen a Wierk

Den Hubble huet Physik an Astronomie zu Chicago, a Rechtswëssenschaften zu Oxford studéiert.

Nodeem hie schonn 1912 als Student um Flagstaff-Observatoire éischt Experienze mat der Relativvitess vun zwee Stäresystemer gemaach hat, konnt hien 1923 am Mount Wilson-Observatoire noweisen, datt den Andromedaniwwel M31 wäit baussenzeg vun eiser Mëllechstrooss läit. D'Resultater vu sengen Observatiounen a Berechnungen, *Cepheids in Spiral Nebulae*, leet hien zum Joresenn 1924/25 der Joressëtzung vun der US-amerikanescher Astronomevereenegung AAS vir, wou si den 1. Januar 1925 publik gemaach ginn.

Opgrond vun der raimlecher Verdeelung vun anere Galaxien, souwéi vun hiren, am Spektrum nowäisbare Routverrécklungen, ergëtt sech dem Hubble säi bekanntste Bäitrag zu der Astronomie: *D'Entdeckung vun der Weltraum-Expansioun.*

Den Hubble entdeckt, datt d'Spektre vu verschiddene Galaxien net zu gläichen Deeler an dat Rout oder an dat Blot verréckelt sinn, awer, datt et méi routverréckelt Spektre gëtt. Aus dem Dopplereffekt léisst sech dofir ofleeden, datt sech bal all observéiert Galaxië vun eis distanzéieren. Domat net genuch, den Hubble entdeckt och en direkte proportionellen Zesummenhank tëscht der Routverrécklung an der Distanz vun der observéierter Galaxie, wat bedeit, datt sech eng Galaxie, wat se méi wäit vun ons ewech ass, si sech méi séier vun eis fortbeweegt. Aus dësen Observatioune leet hien d'Expansioun vum Universum of, déi spéider mat dem Urknallmodell erkläert konnt ginn.

D'Gréisst, déi déi Expansioun beschreift, gëtt him zu Éieren Hubble-Konstant genannt. Si ass no aktuelle Miessunge vum WMAP am Joer 2003 71±4&nbsp;km/s pro Megaparsec (1 Mpc ~ 3 Millioune Liichtjoer).

Den Hubble hat och d'Hubble-Sequenz, e morphologescht Uerdnungsschema fir Galaxien entwéckelt.

## Éierungen
* D'Hubble-Weltraumteleskop (HST) gouf och no him genannt. Duerch vun der Äerdatmosphär ongestéiert Observatiounsméiglechkeete kënne seng CCD-Sensoren déi klengst Detailer vu Planéiten a Stäresystemer ophuelen.
* Den Asteroid 2069 ass no him benannt.
* E Krater um Äerdmound ass och no him benannt.

## Literatur
* Alexander S. Sharov, Igor D. Novikov: *Edwin Hubble. Der Mann, der den Urknall entdeckte.* Basel, 1994, ISBN 3-7643-5008-3

## Kuckt och

* Hubble-Weltraumteleskop

## Um Spaweck

*  Chr. Pinter: Rekordjäger im Nebelreich
*  ''Edwin Hubble und die Hubblekonstante''
*  Projetaarbecht um Carl-Zeiss-Gymnasiums zu Jena/Thüringen)
*  Biographie de Edwin Hubble
*  Edwin Hubble bio - Written by Allan Sandage
Grimsby Town FC

**Grimsby Town FC** (Spëtznumm *The Mariners*) ass en englesche Foussballveräi vu Grimsby am Nordost Lincolnshire. Déi 1. Härenekipp spillt an der Saison 2008/09 an der Football League Two, der véierthéchster Spillklass am englesche Liga System. De Veräi spillt seng Heemspiller am Blundell Park Stadion zu Cleethorpe.

De Veräi gouf 1878 gegrënnt. 1935 ware si op der 5. Plaz an der *Division One*, deemools der héchster Spillklass am englesche Foussball, wat déi bescht Plaz an hirer Geschicht bedeit. 1936 an 1939 stounge si an der Halleffinall vum FA Cup, wat bis ewell hir bescht Performance bedeit.

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vu Grimsby Town FC
Walsall FC

**Walsall FC** (Spëtznumm: *The Saddlers*) ass en englesche Foussballveräi vu Walsall an de West Midlands. Déi 1. Härenekipp spillt an der Saison 2008/09 an der Football League One, der drëtthéchster Spillklass am englesche Liga System. De Veräi spillt seng Heemspiller am Bescott Stadium.

De Veräi gouf 1888 gegrënnt an ass 1892 fir d'éischt professionell ginn.

## Um Spaweck

 Offiziell Websäit vu Walsall FC
Jean-Marie Majerus

**Jean-Marie Majerus** ass den Numm vun:
* engem lëtzebuergesche Kënschtler: Jean-Marie Majerus (Kënschtler)
* engem lëtzebuergeschen Historiker: Jean-Marie Majerus (Historiker)
Jean Engling

De **Jean** (oder **Johann**) **Engling**, gebuer den 13. Oktober 1801 zu Chrëschtnech, a gestuerwen den 13. Mäerz 1888 um Marienhaff (haut Lampertsbierg), war e lëtzebuergeschen Theolog, Kaploun, Archeolog, Historiker, Numismatiker, Auteur a Pedagog.
__TOC__
Vun 1825 bis 1828 war hie Professer am ''Collège communal'' zu Iechternach.
Am ''Athenäum'' war hie Philosophie- an Theologie-Professer vun 1841 bis 1869.

Vun 1845 un war hien um Seminär vu Lëtzebuerg an huet do Philosophie an Theologie enseignéiert.

Vun 1853 bis 1876 a vun 1885 bis 1888 war hie President vun der "Archeologescher Gesellschaft", déi 1868 d'''Section des sciences historiques'' vum Institut royal grand-ducal gouf.

Hie war och eng gewëssen Zäit Doumhär vun der Kathedral an der Stad Lëtzebuerg.

Zu Dummeldeng krut eng Strooss *(rue Jean Engling)* den Numm vun dësem villsäitege Mann.
## D'Persoun Jean Engling

A senger *Portrait-Gallerie* schreift de Charles Arendt iwwer den Engling: *Im Privatleben war er still und zrückgezogen. Seine Devise lautete «ora et labora». Mit stoischem Gleichmut allen materiellen Genüssen, besonders jedem Luxus entsagend, mochte der bescheidene Mann bei Vielen als Sonderling gelten. Die Wenigen, die ihm näher standen, bewunderten indes seine makellose, segensreiche Eigenart, sein selbstloses Bestreben, der Menschheit nützlich zu sein mittelst rastloser Pflege der Wissenschaft und diskreter Ausübung der Charitas. - Tatsache ist, daß alles, was er durch seine nüchterne Lebensweise erübrigte, den Armen zufloß.*
## Wierk (Auswiel)

* *Geschichte des sogenannten Klöppelkrieges, quellenmäßig dargestellt*; Lëtzebuerg, Drock a Verlag vum Victor Bück, 1858.
* *Eine altchristliche Basilika zu Altrier* ; in: *Organ des Vereins f. christliche Kunst...* ; Lëtzebuerg, Nr. 7, 1867, Ss. 36-46.
* *Göthe's achttägiger Aufenthalt in Luxemburg im Oktober 1792*. Verlag P. Brück, Lëtzebuerg, 1884, 44 S..

## Literatur
* Paul Dostert, *Jean Engling 1801-1888* ; in: *400 Joer Kolléisch*, Bd. III; Lëtzebuerg, Sankt-Paulus Verlag, 2003; Ss. 265-267.
* Marcel Ewers-Bartimes, *Ein Pionier der Archäologie in Luxemburg - Zum 200. Geburtstag von Professor Jean Engling aus Christnach* ; in: *Luxemburger Wort*, Ausgab vum 13.10.2001, S. 6.
* Martin Blum, *Herr Domkapitular Johann Engling, Präsident der hist. Sektion des K.-G. Institutes zu Luxemburg, in seinem Leben und Wirken dargestellt* ; in: *Publications de la Section historique de l'Institut grand-ducal* (PSH), Bd. 15, 1899, S. 16-40.
Evo Morales

De **Juan Evo Morales Ayma**, gebuer de 26. Oktober 1959 zu Isallavi bei Orinoca am Departement Oruro a Bolivien, ass en indigene Chef vun der bolivianescher sozialistescher Partei (MAS), a vun der Beweegung fir d'Rechter vun de Cocaleros.

Hie war vum 22. Januar 2006 bis den 10. November 2019 President vu Bolivien. 2009 gouf hie mat 64% vun de Stëmmen erëmgewielt, an 2014 mat 61 Prozent. Am November 2019 ass hien, no wochelaange Protester géint hien a seng Regierung, zeréckgetrueden.

## Um Spaweck
NGC 2976

Den **NGC 2976** ass eng Spiralgalaxie, déi ronn 10 Millioune Liichtjoer vun der Äerd ewech ass. Den NGC&nbsp;2976 ass eng Begleetgalaxie vum M 81 a gehéiert zu deem nom M 81 benannte Galaxiëkoup der M81-Grupp.

## Entdeckung
D'Galaxie NGC 2976 gouf den 8. November 1801 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.

## Amateurfoto


Image:NGC2976.jpg|Amateurfoto vum NGC 2976



## Kuckt och

* NGC-Katalog

## Um Spaweck

* Spitzer Weltraumteleskop
* M81-Gruppe
* NOAO
* DSS Images for NGC 2900 through NGC 2999
* SEDS
* NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
Messier 77

De **Messier 77** (och als **NGC 1068** bezeechent) ass eng +8,90 mag hell Spiralgalaxie mat enger Gréisst vu 7,3' × 6,3' am Stärebild Cetus. Dës Galaxie vun der Hubble-Sequenz Sb ass als Radiogalaxie och nach ënner dem Numm **Cetus A** bekannt an huet en aktive Kär an hirem Zentrum. Hir Distanz ass ronn 60 Millioune Liichtjoer, soudatt M77 tatsächlech eng vun deene gréisste Spiralgalaxien am Messier-Katalog ass.

## Entdeckung
D'Galaxie Messier 77 gouf den 29. Oktober 1780 vum franséischen Astronom Pierre Méchain entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* M77 bei SEDS
Édouard Jean-Marie Stephan

Den **Édouard Jean-Marie Stephan**, gebuer den 31. August 1837, a gestuerwen den 31. Dezember 1923, war e franséischen Astronom.

Vun 1867 bis 1907 war hien Direkter um Observatoire de Marseille zu Marseille. 
Am Joer 1866 entdeckt hien d'Asteroiden Julia an Aegina. Am Joer 1877 entdeckt hien déi no him benannte Galaxiëgrupp Stephans Quintett an den NGC 6027.

De periodesche Koméit 38P/Stephan-Oterma dréit säin Numm

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Nécrologie - Journal des Observateurs, 15 février 1924
* Publikatioun vum E. Stephan am Astrophysics Data System
*  J. Bosler: ''Édouard Stephan, (1837–1923).'' Journal des Observateurs, Vol. 7 (1924), S. 9 (Noruff)
NGC 246

Den **NGC 246** ass e planetareschen Niwwel am Stärebild Cetus (Walfësch). Den NGC 246 ass ronn 1.800 Liichtjoer vun eis ewech an huet eng Wénkelausdehnung vu 4,0'&nbsp;&times;&nbsp;3,5'. D'absolut Hellegkeet läit bei +11,78&nbsp;mag, a seng visuell Magnitude ass bei +8,50&nbsp;mag.

**[[Koordinaten]]** (Equinoxe J2000.0)
*Rektaszensioun: 0 47 04.52 
*Deklinatioun: -11° 52' 19,0"

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  http://www.skyhound.com/sh/archive/oct/NGC_246.html
James Bradley

Den **James Bradley**, gebuer am Mäerz 1693 zu Sherboren bei Cheltenham an der Grofschaft Gloucestershire an England, a gestuerwen den 13. Juli 1762 zu Chalford, war en englesche Geeschtlechen an Astronom.

Vu 1711 bis 1718 huet hien Theologie um Balliol College zu Oxford studéiert. Am Joer 1719 gëtt de Bradley Paschtouer vu Bridstow a säi Frënd Samuel Molyneux verschafft him eng Aarbechtsplaz a Wales.

Nieft der Theologie intresséiert sech de Bradley fir d'Astronomie. Éischt Observatioune féiert hien ënner Uleedung vu sengem Monni, dem Amateurastronom Reverend James Pound, an der Par Wanstead am Essex duerch. Am Joer 1718 gëtt hien als „Fellow“ an d'Royal Society opgeholl.

1721 gëtt de Bradley op d'Universitéit vun Oxford geruff, wou hien d'Savilian Chair of Astronomy iwwerhëlt. Ënner anerem huet hie Virliesungen iwwer „experimentell Philosophie“ gehalen.

Dem Bradley säi Spezialgebitt war d'Astrometrie, d'Positiounsbestëmmung vun de Stären. Bei sengen Himmelsobservatiounen, déi hien aus dem Haus vu sengem Frënd Samuel Molyneux gemaach huet, entdeckt hie 1725 am Stär Gamma Draconis de Phenomeen vun der Aberratioun vum Liicht, entstanen duerch d'Beweegung vun der Äerd ëm d'Sonn. Dëst war en éischten eendeitege Bewäis fir d'Richtegkeet vum kopernikesche Sonnesystem a gläichzäiteg Basis fir d'Berechnung vun der Liichtvitess. Déi konnt de Bradley – am Géigesaz zum Christiaan Huygens – mat enger Genauegkeet vun engem Prozent ermëttelen. Hien diskutéiert seng Resultater 1728 mat dem Edmond Halley a verëffentlecht se am Januar 1729.

Duerch exakt Miessunge vun der Ëmlafbunn vum Äerdmound iwwer 19 Joer ewech, entdeckt hien d'Nutatioun vun der Äerdachs. D'Resultater vu sengen Observatioune publizéiert hien am Joer 1748.

Hie gëtt am Joer 1742 Nofollger vum Edmond Halley als "Astronomer Royal" an Direkter vum Royal Greenwich Observatory. Ënner senger Leedung gëtt d'Instrumentarium vum Greenwicher Observatoire ëm 1.000 £ opgestockt. Am Joer 1750 gouf e Quadrant vum John Bird a Betrib geholl. Am Joer 1752 kritt de Bradley e Joresgehalt vun 250 £ vum brittesche Kinnekshaus.

Aus gesondheetleche Grënn muss hie 1761 vu sengen Ämter zerécktrieden. E plënnert op Chalford am Gloucestershire, wou hien d'Joer drop zu Skiveralls House stierft.

D'Publikatioun vum Bradley senge Stärenobservatioune kënnt wéinst Schreifrechter net virun. Eréischt an de Joren 1798 an 1805 ginn zwéi Bänn verëffentlecht. De Friedrich Wilhelm Bessel iwwerschafft dem Bradley seng Opzeechnungen an erstellt e Stärekatalog mat 3.000 Stären.

Den James Bradley gëtt als ee vun de Grënner vun der Astrometrie ugesinn an domat als ee vun de bedeitendsten Astronome vum 18. Joerhonnert.

## Wierker
* Bradley, James: *A Letter from the Reverend Mr. James Bradley Savilian Professor of Astronomy at Oxford, and F.R.S. to Dr.Edmond Halley Astronom. Reg. &c. Giving an Account of a New Discovered Motion of the Fix'd Stars.* Philosophical Transactions (1683-1775), Volume 35 (1727), pp.&nbsp;637–661 
* Hornsby/Robertson (Hrsg.): *Astronomical observations made at the observatory at Greenwich 1750-1762*. 2 Bde. Oxford (1798-1805). *Supplement* (1833)

## Kuckt och
Zickzacklinn

D'Stroossemarkéierung **Zickzacklinn** verbitt d'Stationéieren op där Plaz.

Fir gewéinlech ass déi Linn op Busarrêten ze fannen. De Code de la route zu Lëtzebuerg erlaabt et dem Stroosseverkéier, deen a Beweegung ass, iwwer déi Linn ze fueren.

Originaltext aus dem Code de la route (Modificatioun vum 23. Mee 2012), Artikel 28 1. n): 
*Les lignes en zigzag sur le côté de la chaussée; elles indiquent qu'il est interdit de stationner sur la longueur de ces lignes du côté concerné de la chaussée; à la hauteur des arrêts d'autobus, la ligne en zigzag peut être remplacée par les amorces de cette ligne, à condition que le marquage soit complété par l'inscription longitudinale «BUS».*
Jules Wilhelm

*Jules Wilhelm (1935-2020), Lokalpolitiker
*Jules Wilhelm (1908-1987), Resistenzler
*Jules Wilhelm (1866-1942), Professer, Historiker
NGC 247

Den **NGC 247** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Cetus (Walfësch). Den NGC&nbsp;247 huet eng Wénkelausdeenung vun 21,4'&nbsp;&times;&nbsp;6,9' an eng visuell Magnitude vu +8,9&nbsp;mag. D'Galaxie gehéiert zu der Lokaler Grupp der nopesch Sculptor-Grupp.

## Entdeckung
Den NGC 247 gouf 1784 vum Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* SIMBAD Query
* Artikel a Biller zu NGC 247 op wikisky.org
*  http://www.astrosurf.com/antilhue/ngc_247.htm
*  GALEX
*  Antilhue - Chile
*  NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
Albert Marth

Den **Albert Marth**, gebuer de 5. Mee 1828 zu Kolberg, Pommern, a gestuerwen de 5. August 1897 zu Heidelberg, war en däitschen Astronom a Physiker.

Am Ufank huet de Marth Theologie op der Berliner Universitéit studéiert. Säi staarken Intressi fir Mathematik an Astronomie hunn hien zu engem Astronomiestudium beim Peters zu Königsberg gefouert.

Am Joer 1853 ass hien engem Ruff vum Bishop op London nokomm, wou hien Assistent vum Hind gouf. Am Joer 1854 huet hien deem seng Nofolleg am Observatoire ugetrueden.

De Marth huet den 1. Mäerz 1854 de Klengplanéit (29) Amphitrite entdeckt.

Vun 1855 bis 1862 gouf hien Nofollger vum Rümker Assistent vum Chevallier am Durham Observatoire, Potters Bank, England. Duerno gouf hie vum William Lassell als Observator an engem Privatobservatoire op Malta engagéiert. De Marth huet ronn 600 niwweleg Objeten an der Zäit vun 1863 bis 1865 entdeckt. Bis 1883 hat hie weider kleng Ustellungen, awer haaptsächlech zu London.

Am Joer 1882 war hie mat op eng Expeditioun op de Kap vun der Gudder Hoffnung fir de Venustransit ze kucken.

Am Joer 1883 krut de Marth eng Plaz am Colonel Edward Henry Cooper's Observatoire op Markree Castle bei Sligo an Irland.

De Marth war a senge leschte Joren an Däitschland. Hien ass de 5. August 1897 zu Heidelberg u Kriibs gestuerwen.
 
Um Äerdmound gouf de Krater Marth no him benannt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* http://www.klima-luft.de/steinicke/Artikel/marth/marth.htm
Puritec

**Puritec** ass den Numm vun engem portable Waasserdesinfectiounsystem, deen op UV-Liicht baséiert. 

Et handelt sech ëm eng Luucht, déi UV-C Liicht ausstraalt (UV mat enger ganz kuerzer Wellelängt, awer vill Energie). Dës UV-C Stralen zerstéiere Virussen, Bakteerien a Protozoairen, déi am Waasser sinn, doduerch, datt se hir ADN futti maachen.

Dëse System, dee seng Energie iwwer eng Batterie ka kréien, ass praktesch fir op Reese matgeholl ze ginn a Géigenden, wou d'Waasserqualitéit net ëmmer garantéiert ass.  

En huet och den Avantage, datt en dem Waasser keng Chemikalie muss bäiginn, fir et keimfräi ze kréien.

Fir 20 Liter Waasser ze steriliséiere geet et duer, wann d'Luucht eng Véierelsstonn am Waasser un ass.

De Produit gouf vun OSRAM, enger Ënnerfirma vu SIEMENS, entwéckelt.
NGC 7635

Den **NGC 7635** ass en Emissiounsniwwel am Stärebild Cassiopeia, deen op enger Distanz vu 7.100 Liichtjoer vun der Äerd läit. Den NGC&nbsp;7635 ass an der Géigend vum oppene Stärekoup Messier 52. Hie gëtt och ***Bubble Nebula*** genannt. Deen Numm kënnt vun enger Blos hier, déi duerch de Sonnewand vum Wolf-Rayet-Stär BD+602522 entstanen ass.

## Entdeckung
De planetareschen Niwwel NGC 7635 gouf den 3. November 1787 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Hubble Space Telescope
*  NGC 7635 ist eine galaktische H-II Region
*  https://web.archive.org/web/20090729181034/http://www.geocities.com/gaehrken3/bubble.htm De Bubble-Niwwel NGC 7635
*  GoBlack
*  Astronomie.de
*  Astronomy Picture of the Day
*  DSS Images for NGC 7600 through NGC 7699
*  SEDS
*  NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
NGC 7

Den **NGC 7** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Sculptor.

## Entdeckung
D'Galaxie NGC 7 gouf de 27. September 1834 vum britteschen Astronom John Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Artikel a Biller zu NGC 007 op wikisky.org
*  NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
NGC 9

Den **NGC 9** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Pegasus.

## Entdeckung
D'Galaxie NGC 9 gouf de 27. September 1865 vum däitsch-balteschen Astronom Otto Wilhelm von Struve entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Artikel a Biller zu NGC 009 op wikisky.org
*  NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
Cavern Club

De **Cavern Club**, deen de 16. Januar 1957 opgoung, war e legendäre Rock-'n'-Roll-Club zu Liverpool.

E war an der Mathew Street op Nummer 10. Do hu sech 1961 de Brian Epstein an d'Beatles fir d'éischt begéint.

De Club gouf vum Alan Sytner gegrënnt nodeem hien zu Paräis en d'Jazzkeller gesinn hat. Als Virbild hat en de Paräisser Keller *Le Caveau* a et war am Ufank e rengen Jazzclub. No an no sinn do Skiffle-Bands opgetratt. 1959 ass de Sytner op London geplënnert an huet de Club verkaaft. Den neie Besëtzer gouf de Ray McFall.
 
Uganks der 1960er Jore si Bluesbands a Beatgruppen am Cavern opgetrueden. Déi éischt *Beat-Nuecht* war de 25. Mee 1960, mat der Grupp Rory Storm & the Hurricanes, bei deenen de Ringo Starr Batteur war. D'Cilla Black huet deemools do an der Garderobe geschafft.

1961 haten d'Beatles hiren éischten Optrëtt am Cavern Club, nodeem si vun hirer Tournée op Hamburg erëm waren. Si sinn duerno tëscht 1961 a 1963 am Ganzen 292-mol am Cavern opgetrueden.

An de Joren duerno hu vill bekannt Bands an Interprete Concerten am Cavern Club ginn, ënner anerem The Rolling Stones, The Kinks, The Who, d'Yardbirds, den Elton John an den John Lee Hooker.

Am Mäerz 1973 gouf de Cavern Club zougemaach, a wéi de Metro zu Liverpool gebaut gouf, ass d'Gebai ofgerappt ginn.
 
En neie Cavern Club gouf duerno 1984 vum Joe Davey gebaut, an huet och dat Joer am Abrëll opgemaach.

De 4. Dezember 1999 huet de Paul McCartney am neie Cavern Club säin Album *Run Devil Run* virgestallt.

## Um Spaweck
György Kulin

De **György Kulin**, gebuer den 28. Januar 1905 zu Nagyszalonta, a gestuerwen den 22. Abrëll 1989 zu Budapest, war en ungareschen Astronom.

De Kulin huet 21 Asteroiden entdeckt an hien ass Matentdecker vum Koméit C/1942 C1 (Whipple-Bernasconi-Kulin).

## Entdeckt Asteoriden

## Kuckt och
* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
* Kulin György emlékoldal (Erinnerung an György Kulin) – Websäit fir säin 100. Gebuertsdag mat Fotoen, Videoens a.s.w. (op Ungaresch).
Feierbech

D**'Feierbech** ass eng kleng Baach am Éislek, an der Gemeng Klierf am Kanton Klierf.

Si huet hir Quellen op den Héichte bei Kaalber, tëscht dem *Haardmesbierg* an *Dackelt* op 495 m. Vun der Quell un, leeft se no Osten, bis se laanscht Kaalber ass, an dann dréint se no Südosten. Si leeft dann an enger Griecht tëscht de *Schleedkecken* a *Buergbierg* (lénks) an *Asbur* (riets) weider bis laanscht d*'Kläranlag Tëntesmillen* a vun do weider op d'Tëntesmillen wou se an d'Our leeft.

D'Feierbech ass 2.400 Meter laang.

## Fotoen

Fichier:Luxembourg Feierbech 01.jpg|D'Feierbech am Bësch iwwer der Kläranlag Tëntesmillen (Mee 2009)
Fichier:Luxembourg sewage plant Tintesmuhle 01.jpg|D'Kläranlag Tëntesmillen. Lénks d'Feierbech. De Baseng ënner der Anlag ass mat Waasserlënse bedeckt.


## Kuckt och
Neimillen

**Neimillen** ass en Numm vu Millen deen zu Lëtzebuerg heefeg virkënnt.

Meeschtens kënnt den Numm dohier, well op der Plaz wou d'Mille steet eng méi al Millen donieft stoung, an se den Numm krut fir se vun där eelerer z'ënnerscheeden.

Dacks ass och déi al Millen ewechgerappt ginn an déi nei op der selwechter Plaz opgeriicht ginn a si huet den Numm einfach kritt, well se méi nei war, ouni datt huet sollen en Ënnerscheed gemaach ginn tëscht zwou Plazen.

Da gëtt et nach Neimillen déi den Numm duerch de Besëtzer kruten, deen Neu oder Ney geheescht huet an op Lëtzebuergesch einfach "Neimillen" oder "Neis Mille" genannt goufen.

Op de Landkaarten ass op de sproochlechen Ënnerscheed net ëmmer opgepasst ginn, soudatt bal iwwerall *Neimillen* oder *Neumühle* erëmzefannen ass.

## Lëscht vun den Neimillen
*Neimillen zu Amber
*Neimillen um Grondhaff
*Neimille bei Groussbus
*Neimillen zu Iechternach
*Neimillen zu Iermsdref
*Neimillen zu Jonglënster
*Neimillen zu Käerch
*Neimillen zu Mamer
*Neimillen zu Miedernach
*Neimillen zu Péiteng
*Neimille bei Bilschdref
*Neimillen zu Sandweiler
*Neimillen zu Schëffleng
*Neimillen zu Wëntger
Vernichtungslager Chelmno

D**'Vernichtungslager Chelmno** (oder Vernichtungslager Kulmhof), war dat éischt nationalsozialistescht Vernichtungslager.

D'Lager stoung an dem deemolege Reichsgau Wartheland, virdrun an duerno e Stéck vu Polen, am Duerf Chelmno, eng 70 Kilometer nordwestlech vu Lodz am deemolege Landkrees Warthbrücken (Polnesch: "Kolo"). An engem Park beim Floss Ner stoung dat sougenannte *Schlass*.

Eigentlech huet d'Vernichtungslager Chelmno aus zwou Plaze bestanen.

## Um Spaweck
NGC 40

Den **NGC 40** ass e planetareschen Niwwel am Stärebild Cepheus. De Stär dee säi baussenzege Mantel ofgestouss huet, huet eng Temperatur vu 50000 Grad Celsius op an huet ongeféier d'Gréisst vun der Äerd. Dësen Zentralstär huet eng fir wäiss Zwergen typesch enorm héich Dicht an domat trotz dem klengen Duerchmiesser ronn 70 % Sonnemass. D'Gasen, déi ronderëm sinn, hunn eng Temperatur vun 10000 Grad Celsius. Den Alter vum NGC 40 gëtt op zirka 4.500 Joer geschat, woubäi sech seng Gaswolleken ëmmer nach mat ronn 29&nbsp;km/s ausdehnen.

## Entdeckung
De planetareschen Niwwel NGC 40 gouf de 25. November 1788 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Artikel a Biller zu NGC 040 op wikisky.org
*  Chandra
*  NOAO
*  https://web.archive.org/web/20070311004401/http://www.andreas-domenico.de/astro/pub24.html
*  GoBlack
*  NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
Otto Wilhelm von Struve

Den **Otto Wilhelm von Struve**, gebuer de 7. Mee 1819 zu Dorpat, Estland, a gestuerwen de 16. Abrëll 1905 zu Karlsruhe, war en däitsch-balteschen Astronom.

## Liewen

De Struve war de Jong vum Astronom Friedrich Georg Wilhelm Struve. Mat 15 Joer huet de Struve an der Universitéit Dorpat Astronomie studéiert. Scho wärend sengem Studium huet hien als Praktikant bei sengem Papp am Observatoire Dorpat gehollef. 1839 schléisst de Struve säi Studium mat enger Promotioun of a kritt eng Ustellung am Observatoire zu Pulkowo als *Adjoint-Astronom*. Bei senge Fuerschungen entdeckt de Struve 1841 eng nei Bestëmmung vun der Prezessiounskonstant.

Am Joer 1847 berifft de Generalstaf vun der zaristesch Arméi de Struve zum *berodenden Astronom*. Dësen Déngscht huet hie 15 Joer gemaach. Hei huet hien déi geodätesch-astronomesch Aarbechte geleet. Am Joer 1848 avancéiert de Struve zum zweeten Direkter vum Observatoire vu Pulkowo an 1856 gëtt hie Professer.

D'Akademie vun de Wëssenschaften zu Sankt Petersburg hëlt hien 1861 als Member op. Ee Joer méi spéit gëtt de Struve Nofollger vu sengem Papp a bleift bis 1889 Direkter vum Observatoire. Am Joer 1867 gëtt hien zum President vun der I.A.U. gewielt. 1887gëtt hien zum Geheimrat ernannt.

Mat 71 Joer geet den Otto Wilhelm Struve a Pensioun a wandert no Däitschland aus. Hien huet sech zu Karlsruhe niddergelooss an ass am Alter vu 86 Joer de 16. Abrëll 1905 gestuerwen.

De Struve huet 500 nei Duebelstäresystemer um nërdlechen Himmel observéiert. Hien huet dem Saturn a seng Réng ënnersicht, an huet d'Mass vum Neptun bestëmmt, an entdeckt en Uranusmound. Doriwwer eraus errechent hien Parallax vu verschiddener Fixstäre, a mécht Observatiounen iwwer d'Verännerlechkeet am Orionniwwel. Ausserdeem féiert hien e ganze Koup Observatiounen iwwer Koméiten duerch. Am Joer 1851 weist hie wärend enger Sonnendäischtert no, datt d'Protuberanzen dem Sonnekierper ugehéieren. Och bedeelegt hie sech un de Gradmiessungen, déi sech iwwer 69 Längegraden tëscht Valentia an Irland an Orsk op der asiatescher Grenz erstreckt.

Den Otto Wilhelm Struve war de Papp vum Hermann von Struve an dem Ludwig von Struve, allebéid och Astronomen. Hien ass och Grousspapp vum Astronom Otto von Struve.

## Wierker

**Übersicht der Thätigkeit der Nikolai-Hauptsternwarte wärend der ersten 25 Jahre ihres Bestehens* (Petersburg, 1865)
**Observations de Poulkowa* (Pulkowo, 1869-87, 12 Bände)

## Um Spaweck
Réibaach

D**'Réibaach** ass eng kleng Baach am Éislek op der Grenz tëscht de Gemengen Klierf a Wäiswampech am Kanton Klierf, a laanscht d'belsch Grenz um südwestlechsten Eck vun der Gemeng Burg-Reuland.

Si huet hir Quellen eng ronn 400 Meter nordëstlech vu Lausduer um Flouer *Fenn* op enger Héicht vu 475 Meter.

Si leeft vun do aus no Nordosten lénks laanscht Léiler a Richtung belsch Grenz. Eppes 2.300 Meter no der Quell kritt se vu lénks e klengen Niewefloss d*'Birkelburen* déi vu Wäiswampech erofkommen. Just op der belscher Grenz bei der Maark LB N° 53 leeft nach eng kleng Baach vu lénks dran, déi aus enger Griecht mam Numm *Weierchessäit* kënnt.

Vun do aus dréint se an engem grousse Bou no Südosten a mécht déi ganzen Zäit bis s'um Dräilännereck an d'Our leeft, d'Grenz mat der Belsch. Op deem Deel leeft nach just e Gruef, dee vu *Lotzebur* kënnt, op der rietser Säit dran.
Celsius

D'Wuert **Celsius** bezeechent:

* d'Temperatureenheet Grad Celsius
* de schweedeschen Naturfuerscher Anders Celsius (1701–1744)
* de schweedesche Botaniker, Sproochefuerscher, Runefuerscher a Paschtouer Olof Celsius den Eelsten (1670-1756)
* de Moundkrater Celsius
Grad Celsius

De **Grad Celsius** ass eng Moosseenheet vun der Temperatur. D'Celsius-Skala gouf 1742 vum schweedeschen Astronom Anders Celsius agefouert, no deem d'Eenheet 1948 och genannt ginn ass.

D'Celsius-Temperaturskala huet als Fixpunkten d'Temperature vum Gefréier- a Kachpunkt vum Waasser bei Normaldrock, d.&nbsp;h. engem Loftdrock vun 1.013,25&nbsp;hPa.

Dës Temperature gi mat engem Quecksëlwerthermometer gemooss an den Deel tëscht dem Gefréierpunkt an dem Kachpunkt, an eng Skala vun 100 gläichlaangen Ofschnëtter agedeelt. Ee sou en Deel gëtt *Grad* genannt. Deemno ass de Kachpunkt bei 100 an de Gefréierpunkt bei 0 Grad.

## Formelzeeche fir thermodynamesch Temperaturen an Celsius-Temperaturen
Als Formelzeeche fir d'Celsius-Temperatur ass d'Zeechen \vartheta (seelen och \theta) (*Theta*), an no DIN 1345 vum Dezember 1993 de klengen *t* gebräichlech an normgerecht.

Falsch ass dogéint de Gebrauch vum groussen „T“.

De groussen *T* gëtt fir d'absolut Temperatur an der Kelvin-Skala gebraucht.

## Definitioun
Fir d'Zuelewäerter vun enger Celsius-Temperatur an der entspriechender thermodynamescher Temperatur gëllt follgend Bezéiung: 
:\left\{ \vartheta_{\rm Grad \, Celsius} \right\} = \left\{ T_{\rm Kelvin} \right\} - 273{,}15 

## Temperaturdifferenz

D'Temperaturdifferenz \Delta \vartheta ass den Ënnerscheed an der Temperatur vun zwéi Miesspunkten \varphi \,, déi sech an der Zäit an/oder raimlecher Positioun ënnerscheeden.

D'Zuelewäerter vun Temperatur-Differenze stëmme beim Gebrauch vun der Eenheet Kelvin oder Grad Celsius iwwereneen:

:\Delta \vartheta_{\rm Grad \, Celsius} = \Delta T_{\rm Kelvin}
:\left\{ \Delta \vartheta_{\rm Grad \, Celsius} \right\} = \left\{ \Delta T_{\rm Kelvin} \right\}

## Um Spaweck

*  Temperatur-Umrechnungen: Celsius, Fahrenheit, Kelvin, Réaumur und Rankine
Guerre de la vache

**Guerre de la vache** ass den Numm vun engem Krich, deen tëscht 1275 an 1278 ongféier 60 Dierfer am Condroz, (Belsch) betraff huet, an dee ronn 15.000 Mënscheliewe kascht huet.

Et ware Lécker, Brabänner, Lëtzebuerger, an Namourer, an dës Reiwerei verwéckelt, déi eng well se de Grof vun Namouer ënnerstetzt hunn, an déi aner well se um Prënzbëschof vu Léck senger Säit stoungen.

Déi zwéin hate sech wéinst enger Kou an d'Hoer kritt, déi zu Ciney geklaut gouf an op engem Maart zu Andenne erëmfonnt gouf.

Cyney huet deemools zum Fürstentum Léck gehéiert an Andenne zur Grofschaft Namur.

Déi geklaute Kou war awer am Fong geholl nëmmen eng bëlleg Ursaach, déi vum Herzog vu Brabant a vun de Grofe vu Lëtzebuerg an Namouer gebraucht gouf, fir géint de Bëschof vu Léck, deem Ciney zanter dem Joer 1000 gehéiert huet, kënnen ze krichen.

Tëscht Huy a Ciney gouf eng touristesch Strooss no där Streiderei genannt, d*'Route Guerre de la Vache*.
NGC 3132

Den **NGC 3132** ass e planetareschen Niwwel am Stärebild Antlia. Den NGC&nbsp;3132 huet eng Flächenausdehnung vun 1,4'&nbsp;×&nbsp;0,9' an eng visuell Magnitude vun 9,2&nbsp;mag. A munneche Publikatiounen gëtt hien, well en dem M 57 gläicht, och als **Südleche Rankniwwel** bezeechent.

## Entdeckung
De planetareschen Niwwel NGC 3132 gouf den 2. Mäerz 1835 vum britteschen Astronom John Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Hubble-Weltraumteleskop
* GoBlack
* DSS Images for NGC 3100 through NGC 3199
* SEDS
Pont de Fer

De **Pont de Fer** ass eng Eisebunnsbréck zu Huy an der Provënz Léck iwwer d'Meuse. Iwwer d'Bréck geet d'Eisebunnslinn 126 (Ciney-Statte) och nach dacks Linn Hesbaye-Condroz genannt. Si steet tëscht de Quartiere *Statte* (lénks vun der Meuse) a *Saint-Léonard* (riets), an ass d'Opfaartsramp fir an den Tunnel vum Mont Picard, den direkt um rietsen Uwänner hannendru kënnt.

D'Bréck ass awer net wéi den Numm et seet aus Eisen, si huet just den Numm vun der aler Eisebréck vun 1872, déi virdrun do stoung, behalen.

Et ass eng stenge Bréck mat 4 Béi, déi tëscht 1920 an 1924 am Bloe Stee gebaut gouf.

D'Spanwäite vun de Béi sinn: 3 x 46.8 m an 11 m.

Hir Nopeschbréck op der Eisebunnsstreck ass de Viaduc vu Chinet. D'Bréck steet um Flosskilometer 76,84 an op der Meuse ass hir Nopeschbréck no uewen d'Bréck vu Ben-Ahin an no ënnen d'Baudouinsbréck.
Temperatur (Homonymie)

D'Wuert **Temperatur** (vum lat. *temperare*) steet fir:

* Temperatur, de miessbare Wäermegrad vun engem Stoff
* absolut Temperatur, en Temperaturwäert, dee sech op den absolutten Nullpunkt bezitt. 
* Temperatur (Musek), e Stëmmungssystem
* ëmgangssproochlech fir liicht Féiwer
Ben-Ahin

**Ben-Ahin** ass eng vun den ale belsche Gemengen an der Provënz Léck.

Zanter der belscher Gemengereform vun 1977 ass Ben Ahin eng Sektioun vun der Gemeng Huy.

D'Gemeng krut den Numm duerch zwou Uertschaften déi an der Gemeng louchen: **Ben** an **Ahin**.

Am Ganzen huet Ben-Ahin aus 5 Dierfer bestanen:  
Ahin a Ben an eng grouss Parti vu Gives déi allen dräi am Dall laanscht d'Meuse leien, tëscht Huy an Andenne.
Saint-Léonard a Solières, zwee Bauerendierfer déi op den Héichte leien.
Ben-Ahin läit um rietsen Uwänner vun der Meuse a südwestlech vu Huy.

Duerch Ben-Ahin leeft de Ruisseau de Soliéres.

D'Gemeng ass un de Verkéier ugeschloss duerch d'Nationalstrooss N 90 déi vun Namur op Léck geet, an d'Nationalstrooss N 698 déi vu Huy op Ohey geet.

## Nopeschuertschaften

## Kuckt och
*Pont de Fer
*Pont Père-Pire
*Dominique Pire

## Um Spaweck
Tunnel Aessen

Den **Tunnel Aessen** ass en Autobunnstunnel op der lëtzebuergescher Autobunn A 13 op der Héicht vu Suessem.

Den Tunnel fänkt um PK 4,8 un, an ass 200 Meter laang.

E besteet aus 2 Réier a gouf 1994 fir de Verkéier opgemaach.

E läit tëscht Zolwer an den Aessen an iwwer den Tunnel geet den CR178.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Stroossentunnellen zu Lëtzebuerg