Herschel-Weltraumteleskop

Den **Herschel Space Observatory**, kuerz **Herschel**, ass den Numm vun engem 3,4&nbsp;t schwéieren Infraroutweltraumteleskop. E gouf vun der europäescher Weltraumorganisatioun entwéckelt, an zesumme mam Planck-Weltraumteleskop mat enger Ariane-Rakéit de 14. Mee 2009 gestart. D'Teleskop ass op enger Ëmlafbunn ëm de Lagrangepunkt L2 vum Äerd-Sonn-System positionéiert a gouf nom Entdecker vun der Infraroutstralung, dem Wilhelm Herschel benannt.

## Plangen an Ophuele vum Betrib
De Projet gouf 1984 ënner dem Numm **F**ar **I**nfra**r**ed and **S**ubmillimetre **T**elescope (**FIRST**) gestart. Käschtepunkt ongeféier 1,1 Milliarden Euro. Den Haaptspigel huet en Duerchmiesser vun 3,5&nbsp;Meter, deen aus 12 Siliciumcarbidsegmenter bei der EADS-Astrium zu Toulouse gesintert gouf. Den Herschel hat domat de gréisste Spigel deen aus engem Stéck ass, dee bis du fir e Weltraumteleskop gebaut gouf. Den Herschel wäert also fir en ettlech Joer de Weltraumteleskop mat dem gréisste Spigel sinn an an där Eegenschaft eréischt vum James Webb Space Telescope ofgeléist ginn (viraussiichtlech 2018), dat awer en opklappbare Spigel soll hunn. E Weltraumteleskop mat méi engem groussen eendeelege Spigel ass net geplangt.

Zu den Haaptziler vum Herschel gehéieren Ënnersich vun der
* Genesis an Entwécklung vu Galaxien, besonnesch vu jonke Galaxien, déi wäit ewech sinn, déi duerch hire Stëbsgehalt haaptsächlech am wäiten Infrarout ausstralen;
* Genesis an Entwécklung vu Stären, zum Beispill duerch groussflächeg Sich no de fréiesten Entwécklungsphase vun de Stären;
* Physik a Chimie vun der interstellarer Matière;
* Objeten an eisem Sonnesystem (Koméiten a Planéitenatmosphären).

No en ettleche Verrécklunge war de Start de 14. Mee 2009 um 13:12 Auer UTC. Nom Brennschluss vun der Uewerstuf gouf um 13:38 UTC d'Herschel-Teleskop e puer Minutte virum Planck-Weltraumteleskop op enger héichelliptescher Ëmlafbunn mat enger Apogäeumhéicht vun 1.197.080&nbsp;km an enger Bunnschréi vu 6° zum Equator ausgesat. Vun deem Orbit aus gouf hien undriffsfräi bannent 60 Deeg an d'Bunn ëm de Lagrangepunkt L2 vum Äerd-Sonn-System bruecht. D'Weltraumteleskop flitt op enger 0,8-Millioune Kilometer gousser Halo-Bunn ëm dee Punkt. Deen ass, vun der Sonn aus gesinn, ongeféier 1,5&nbsp;Millioune Kilometer hanner der Äerd.

## Technik

U Bord sinn dräi Instrumenter (Kameraen a Spektrometer), déi an der wäiten infrarouden (Terahertzstralung) an am Submillimeterberäich vum elektromagnéitesche Spektrum bei Wellelängten tëscht 57 an 670&nbsp;µm schaffen. Dee Beräich ka vum Äerdbuedem aus wéinst der ageschränkter atmosphärescher Fënster net observéiert ginn.

D'Experimenter sinn:
* HIFI (Heterodyne Instrument for Far Infrared): Spektrometer mat héijer Opléisung (157–625&nbsp;µm) vum Netherlands Institute for Space Research
* PACS (Photodetector Array Camera and Spectrometer): Photometer/Spektrometer (57–210&nbsp;µm) vum Max-Planck-Institut fir extraterrestresch Physik zu Garching bei München
* SPIRE (Spectral and Photometric Image Receiver): Photometer/Spektrometer (200–670&nbsp;µm) vun der University of Wales aus Cardiff

Wéinst senger Gréisst kann den Herschel net wéi fréier Infraroutweltraumteleskopen (zum Beispill Infrared Astronomical Satellite (IRAS), Infrared Space Observatory (ISO), Spitzer-Weltraumteleskop) ganz mat flëssegem Helium gekillt ginn. Dofir gëtt säin eigentlecht Teleskop mat engem Schëld virun der Sonnestralung ofgeschiermt, soudatt et duerch Wäermtofstralung an de Weltraum passiv op ënner 90&nbsp;Kelvin (−183&nbsp;°C) ofkille kann. Nëmmen déi dräi Instrumenter gi mat flëssegem Helium gekillt, dat fir e Betrib vun op d'mannst dräi Joer duergoe soll.

## Resultater
Den 19. Juni 2009 huet d'ESA éischt Fotoe vum Weltraumteleskop publizéiert, dat zanter dem 14. Juni 2009 a Betrib ass. Si weisen d'Spiralgalaxie Messier 51, déi ronn 37 Millioune Liichtjoer vun eis ewech läit. An der Folleg erweidert Herschel d'Kenntnesser iwwer d'Genesis vun de Stären an huet och Stierm aus molekularem Gas a Galaxien nogewisen déi Wäit ewech sinn.

## Viraussiichtlecht Missiounsenn
Dem Herschel säi flëssegen Helium, dee beim Verdonste seng Detektere killt, sollt am Mäerz 2013 komplett verdonst sinn. Nei Pronostike sinn Enn Abrëll 2013 nach net bekannt.

Et ass da virgesinn, den Herschel aus senger Bunn ëm L2 ofzezéien. Den Herschel kéint dann an eng Kierfechtsbunn oder op e Kurs zum Äerdmound bruecht ginn. Mëtt 2013 kéint dann d'Weltraumteleskop - mat ongeféier 6960&nbsp;km/h - an engem Krater um Moundpol opschloen, fir datt da mat Weltraum- an ierdeschen Teleskopen, souwéi mat der Raumsond LRO, am Ausworfmaterial vum Aschlag, no Waasser an anere volatile Stoffer gesicht ka ginn.

## Technesch Daten

## Literatur
* Dietrich Lemke: *[http://www.astronomie-heute.de/artikel/911905&_z=798889 Das Weltraumteleskop Herschel vor dem Start.]* in: *[[Sterne und Weltraum]].* Heidelberg 47.2008, Nr. 1 (Jan.), S.&nbsp;36–46. 
* Martin Hechler: *[http://www.astronomie-heute.de/artikel/913160&_z=798889 Die Bahnen der Weltraumteleskope Herschel und Planck.]* In: *Sterne und Weltraum.* Heidelberg 47.2008, Nr. 1 (Jan.), S.&nbsp;48-55. 

## Kuckt och

## Um Spaweck
* ESA Broschure: BR-262 Herschel 
* Max-Planck-Institut fir Extraterrestresch Physik: Herschel Weltraumteleskop
* Herschel-PACS op der Universitéit Wien
* Astronomie.info: Herschel Infrarout-Weltraumteleskop
* Arianespace: Herschel-Planck Launch Kit (10 S., PDF)