open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Johnny Glesener

Den **Johnny Glesener**, gebuer de 5. Abrëll 1914 zu Wolz, a gestuerwen den 19. Mäerz 1989, war en erfollegräiche lëtzebuergesche Pianist an Arrangeur. Niewebäi huet hien och Gittar, Vibraphon, Akkordeon a Kontrabass gespillt. Hie gëllt als ee vun de Pionéier vun der Lëtzebuerger Jazzmusek.

Hien huet an de professionellen Danzorchestere vum Andy Felten a vum Tommy Dallimore gespillt.

Am Ausland huet hien ufanks der 1950er Jore mat senger Band ënner anerem bekannt Sänger a Sängerinne wéi Les Soeurs Etienne, Vico Torriani oder Suzy Solidor begleet.

International bekannt gouf hien als Museker an Arrangeur an de verschiddenen Ensemble vu Radio Lëtzebuerg, virun allem duerch seng deeglech Live-Sendung *Piano Moods by Johnny Glesener* (1944-1948).

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Museker

## Quellen
*Spautz, Roger: *Luxemburgs Pioniere der leichten Muse*, RTL Edition, Luxembourg 1983.
James Cronin

Den **James Watson Cronin**, gebuer den 29. September 1931 zu Chicago, a gestuerwen de 25. August 2016 zu Saint Paul, am Minnesota, war en US-amerikanesche Physiker an Nobelpräisdréier.

Hien huet op der University of Chicago, promovéiert, wou en 1971 Professer gouf. Virdrun huet hien, vun 1958 bis 1971 op der Universitéit Princeton enseignéiert.

Dem Cronin säi Fuerschungsgebitt war den Zerfall vun Hyperonen an d'produzéiere vu Myon. Hien huet déi Total Wierkungssektioun vun der Pion-Proton-Verspreedung bestëmmt an d'Fonkekummer vervollstännegt.

Méi spéit huet hien de Cronin-Effekt erfuerscht, an och, am Pierre-Auger-Observatorium, déi kosmesch Stralung.

Hie war zënter 1967 Member vun der American Academy of Arts and Sciences an zënter 1970 vun der National Academy of Sciences. 1980 krut de Cronin zesumme mam Val Fitch de Physik-Nobelpräis.

## Um Spaweck
Efim Schachmeister

De **Chaim "Efim" Schachmeister**, gebuer den 22. Juli 1894 zu Kiew, a gestuerwen de 6. Oktober 1944 zu Buenos Aires, mam richtegen Numm *Efim Chaissowsky*, war e russesche Violonist an Dirigent vun Danzorchesteren. Op Schallplacken huet en och alt d'Pseudonymmer *Sascha Elmo* an *Joan Florescu* gebraucht.

Den Efim Schachmeister war de Jong vu jiddesch-rumäneschen Elteren. Hie goung vun 1910 bis 1913 op de Sternsche Conservatoire zu Berlin An huet ëm 1915 bei der *Zigeuner-Kapelle Popescu* matgespillt. Zënter 1923 war hien de Chef-Dirigent. 1924 goung en op Tournée duerch Däitschland, a vun 1925 hat hien Engagementer a verschiddenen Nobel-Danzsäll wéi de *Barberina*, de *Palais de Danse* an de *Pavillon Mascotte*. Vun där Zäit un huet hien och Placken opgeholl. Hie krut vun der Deutsche Grammophon den Éierentitel *König aller Tanzgeiger*. Hien huet ufanks éischter Ragtime-änlech Musek gespillt, déi spéider ëmmer méi an Richtung Jazz goungen. Op senger Gei huet hien en eegene Stil gespillt, eng Mëschung aus *[[Delta Blues|Mississippi-Blues]]*- an osteuropäeschem Schtetl-Stil.

Wéi d'Nationalsozialisten 1933 un d'Muecht koumen, ass de Schachmeister, deen als Judd an als Jazzmuseker keng Zukunft méi an Däitschland gesouch, fir d'éischt an d'Belsch ausgewandert, an ass ufanks geleeëntlech fir Gaaschtoptrëtter op Lëtzebuerg komm. Vun Oktober 1934 un hat hie fest Engagementer zu Lëtzebuerg: fir d'Wantersaison am Hotel Alfa an der Stad, a vun Abrëll bis Enn September am Kurhotel zu Munneref, wou en de Leeder vum Kurorchester war.. 1938 gouf de Emile Boeres als Kurorchesterchef nominéiert., mä dat selwecht Joer ass den Efim Schachmeister an Argentinien emigréiert.

Hie konnt do awer net u säi fréiere Succès uknëppen; en ass am Alter vu 50 Joer zu Buenos Aires gestuerwen.

## Literatur
* Klaus Krüger: *Fox auf 78*. Zeitschrift, München/Dietramszell, 2003.
* Horst H. Lange: *Jazz in Deutschland*. Berlin (Colloquium), 1966 u.ö.
* Rainer E. Lotz: *German Ragtime and Prehistory of Jazz – Volume 1: The Sound Documents*. London (Storyville), 1985.
* Rainer E. Lotz: *Diskografie der deutschen Tanzmusik - Band 8*. Bonn (Lotz), 2003.
* Rainer E. Lotz: *Deutsche Hot-Discographie. Cake Walk, Ragtime, Hot Dance & Jazz - ein Handbuch*. Bonn (Lotz), 2006 ISBN 3-9810248-1-8.
* Horst H. J. Bergmeier, Rainer E. Lotz: *Der Jazz in Deutschland. Vom Cakewalk zum Jazz.* - Begleitbuch zur CD-Box Bear Family Records BCD 16909 CP, 2007, 26261-X).
* Jürgen Wölfer: *Jazz in Deutschland – Das Lexikon. Alle Musiker und Plattenfirmen von 1920 bis heute.* Hannibal Verlag: Höfen 2008, ISBN 978-3-85445-274-4.

## Um Spaweck

* Dossier iwwer de Efim Schachmeister op grammophon-platten.de
Gare Houwald

D**'Gare Houwald** ass eng Gare vun der Lëtzebuerger Eisebunn an en Deel vum Pôle d'échange Houwald. Se läit um Houwald an der Gemeng Hesper, op der Limitt mat der Stad Lëtzebuerg.

Se gehéiert zu follgende Linne vum CFL-Zuchreseau:

* Lëtzebuerg - Diddenuewen - Metz
* Ëlwen - Lëtzebuerg - Esch-Uelzecht - Rodange
* Lëtzebuerg - Esch-Uelzecht - Rodange.
Vun der Gare Houwald aus huet een Uschloss un de Park-and-Ride Lëtzebuerg-Süd. Bei der Gare gëtt e eng Bikebox fir säi Vëlo ënnerdaach ze stellen.

Den Accès fir op d'Iwwerféierung fir de Quai ze wiesselen ass behënnertegerecht amenagéiert.

## Geschicht
2016 hunn d'Aarbechten mam Bau vum éischte (vun am Ganzen zwéin) Quaien ugefaangen. Den 10. Dezember 2017 gouf se zäitgläich mat der Gare Pafendall-Kierchbierg an deem éischten Deelstéck vum Tram, opgemaach.

Am Januar 2024 hunn d'Bauaarbechte fir den zweete Quai ugefaangen, sou datt dräi Joer dono d'Zich vun Esch op deem stallhale kënnen, iwwerdeems d'Zich aus Frankräich, wann dann déi nei Linn op Beetebuerg a Betrib ass, um 'ale' Quai stallhalen, an esou déi zwou Strecke komplett vun enee getrennt sinn, wat ë.&nbsp;a. verhënnert, datt Stéierungen op enger Linn op déi aner iwwerdroe ginn. Och de Ballast an d'Gleiser goufen 2024 dofir op 6&nbsp;km ersat. Dësen zweete Quai goung de 15. September 2025 op.

D'Linn 1 vum Stater Tram hält zanter dem 7. Juli 2024 op sengem Wee bei de Stadion direkt iwwer der Gare. Dofir gouf uganks 2021 mam Bau vun enger neier Bréck ugefaangen. Do dernieft gouf nach eng Busgare amenagéiert, fir sou e kamouden Iwwergang tëscht den eenzelen Transportmëttelen z'erméiglechen. Dëse Pôle d'échange goung mam éischte Gleis vum Tram a Betrib. Den zweete Gleis gouf zesumme mat der restlecher Bréck fäerdeg.

Och den Neibau vum Lycée technique du centre soll wéinst dem gudden Uschloss nieft d'Gare kommen; e soll bis 2027 fäerdeg sinn.

## Zuelen
An den éischten 11 Méint, an deene se a Betrib war, goufen am Ganzen 185.743 Passagéier do gezielt.

## Zich déi an der Gare halen
(Stand: Mäerz 2025)

#### Aller

#### Retour
Jeeweils an der entgéintgesater Richtung wéi an der Tabell uewendriwwer.

## Biller

Fichier:Howald, halte CFL (1).jpg
Fichier:Howald, halte CFL (2).jpg
Fichier:Howald, halte CFL (4).jpg
Fichier:Howald, halte CFL (7).jpg
Fichier:Hesperange, Howald Gare tram stop (101).jpg
File:Gare Howald construction works 2024-08 ---1.jpg|Bau vun der 2. Hallschecht vun der Bréck iwwer d'Gare, vum 2. Quai, an Uluecht vun neie Gleiser an der Summervakanz 2024.


## Kuckt och
* CFL-Zuchreseau
* Lëscht vun den CFL-Garen
* Houwald

## Um Spaweck

* Aktuell Departen an der 
* Praktesch Informatiounen iwwer d'Gare op der CFL-Websäit
Tommy Dallimore

Den **Tommy Dallimore**, gebuer de 7. Februar 1907 zu London a gestuerwen am Februar 1976 an der Stad Lëtzebuerg, war en engleschen Trompettist, dee mat zu de Pionéier vun der Lëtzebuerger Jazzmusek gezielt gëtt.

Hien ass 1934 mam rumänesch-jiddeschen Orchesterchef Efim Schachmeister iwwer d' Belsch op Lëtzebuerg koum, an deem sengem Orchester e bis 1938 jeeweils d'Wantersaison am Hotel Alfa an d'Summersaison am Kurhotel zu Munneref gespillt huet. Zu Munneref huet hie seng spéider Fra Félicie Schuster kennegeléiert.

Wéi de Schachmeister 1938 a Latäinamerika ausgewandert ass, ass den Dallimore zu Lëtzebuerg bliwwen. Wärend der Zäit vun der Däitscher Besatzung hat hie, well en Englänner war, Spillverbuet a stoung ënner Arrest, mä no der Befreiung huet hie säin eegenen Orchester gegrënnt a mat groussem Succès Danzmusek fir d'amerikanesch Zaldote-Basen an der Ëmgéigend an um Radio gespillt. Dono huet hien iwwer 10 Joer laang Danzmusek am Pôle Nord gespillt. Am Haaptberuff war hie Reesender fir Kannerspillsaachen.

An engem Noruff gouf hien als "*un bonhomme jovial, farfelu au sens agréable du terme, un peu excentrique, certainement pittoresque, marqué par la vie d'artiste*", beschriwwen.

Hie läit zu Munneref begruewen.
Elektrostal

**Elektrostal** (op Russesch: Электросталь) ass eng Stad am Oblast Moskau am Zentralrussesche Federatiounskrees a Russland. Se läit eng 52&nbsp;km ëstlech vun der Stad Moskau.

Et ass de Verwaltungszentrum vum Stadkrees Elektrostal. Si huet  Awunner (Stand ). D'Stad huet eng Fläch vun zirka 50&nbsp;km².

Elektrostal gouf am Joer 1916 als Uertschaft **Satischje** (Затишье) gegrënnt. Am Joer 1928 gouf op Elektrostal ëmbenannt an 1938 krut et d'Stadrechter.

## Um Spaweck
Marc Riboud

De **Marc Riboud**, gebuer de 24. Juni 1923 zu Lyon, a gestuerwen den 30. August 2016, war e franséische Fotograf a Member vun der Fotosagence Magnum Photos.

Nom Zweete Weltkrich, wou hie vun 1943 bis 1945 Member vun der Résistance war, huet de Marc Riboud vun 1945 bis 1948 Maschinnebau studéiert an dunn als Ingenieur zu Lyon geschafft. E puer Joer drop huet hien awer decidéiert, als fräie Fotograf ze schaffen a goung 1952 op Paräis. Do huet en d'Fotosjournaliste Robert Capa an Henri Cartier-Bresson kenne geléiert a sech der Fotosagence Magnum ugeschloss, déi déi zwéi kuerz virdru gegrënnt haten. Vun 1954 un huet de Riboud zu London gelieft a geschafft. 1955 gouf hie Vollmember bei Magnum an huet an de Joren dono eng Serie vu Fotosexpeditionen an Asie gemaach. 1957 huet hie China ënnert dem Mao-Regime fotografesch dokumentéiert. An de Joren dono huet hie Reportagen iwwer d'Befreiungskricher an Algerien an an aneren afrikanesche Länner, d'Sowjetunioun, Nord- a Südvietnam, ma och iwwer Paräis a soss Stied, gemaach.

Vun 1959 bis 1973 war hie Vizepresident, vun der europäescher Branche vu *Magnum* 1975 gouf en hire President. Vun 1980 huet hie just nach sporadesch als fotografesche Mataarbechter fir d'Agence geschafft.

Fir säi fotografescht Wierk krut de Riboud eng Hellewull Präisser, dorënner den *Overseas Press Club Award*. Seng Biller sinn a villen Ausstellungen doruechter ze gesinn, dorënner am Musée National d'Art Moderne zu Paräis.

Zu senge bekanntste Biller zielen déi vun engem Usträicher um Eiffeltuerm a vun enger jonker Fra mat enger Blumm, déi Zaldote vis-à-vis steet, 1967 op enger Friddensmanif zu Washington.

## Publikatiounen
* *Portfolio*. Knesebeck Verlag, Berlin 2001, ISBN 3-89660-082-6.
* *Meine Bilder sind Notizen*. Reporter ohne Grenzen, Berlin 1998, ISBN 3-9803729-3-6.
* mamJean Daniel a Ruth Sharman: *Marc Riboud in China.* Harry N. Abrams, 1997, ISBN 0-8109-4430-8 (englisch).

## Um Spaweck
* MAGNUM Photos
Vera Molnar (Schauspillerin)

D**'Vera Molnar**, gebuer als *Vera Kment* de 5. Oktober 1923 zu Frankfurt am Main, a gestuerwen de 16. Mäerz 1986 zu Roum, war eng däitsch Schauspillerin.

## Filmographie
* 1949: *[[Höllische Liebe]]* - Regie: Géza von Cziffra - Haaptacteuren: Elfie Mayerhofer, Hans Holt
* 1949: *[[Gefährliche Gäste]]* - Regie: Géza von Cziffra - Haaptacteuren: Wolf Albach-Retty, Paul Kemp
* 1950: *[[Gabriela]]* - Regie: Géza von Cziffra - Haaptacteuren: Zarah Leander, Carl Raddatz
* 1950: *[[Der Mann, der sich selber sucht]]* - Regie: Géza von Cziffra - Haaptacteuren: Wolf Albach-Retty, Karl Schönböck
* 1950: *[[Die Dritte von rechts]]* - Regie: Géza von Cziffra - Haaptacteuren: Peter van Eyck, Grethe Weiser
* 1951: *[[A Tale of Five Cities]]* - Regie: Romolo Marcellini, Emil E. Reinert, Wolfgang Staudte, Montgomery Tully, Géza von Cziffra
* 1951: *[[Mein Freund, der Dieb]]* - Regie: Helmut Weiss - Haaptacteuren: Hans Söhnker, Hardy Krüger
* 1952: *[[Der bunte Traum]]* - Regie: Géza von Cziffra - Haaptacteuren: Josef Meinrad, Walter Giller
* 1952: *[[Melodie immortali - Mascagni]]* - Regie: Giacomo Gentilomo - Haaptacteuren: Pierre Cressoy, Carla Del Poggio
* 1953: *[[Der Vetter aus Dingsda (Film 1953)|Der Vetter aus Dingsda]]* - Regie: Karl Anton - Haaptacteuren: Gerhard Riedmann, Grethe Weiser
* 1954: *[[Dov' è la libertà...?]]* - Regie: Roberto Rossellini - Haaptacteuren: Totò
* 1954: *[[Das Bekenntnis der Ina Kahr]]* - Regie: Georg Wilhelm Pabst - Haaptacteuren: Curd Jürgens, Elisabeth Müller
* 1958: *[[Zwei Herzen im Mai]]* - Regie: Géza von Bolváry - Haaptacteuren: Dieter Borsche, Kristina Söderbaum

## Um Spaweck
*  Filmportal.de
Mëttlere Westen

De **Mëttlere Westen** (engl.: *Midwest*) ass eng Regioun am Zentrum an am Norde vun den USA. Dem US-amerikaneschen Amt fir Statistik no besteet en aus 12 Bundesstaaten: Illinois, Indiana, Iowa, Kansas, Michigan, Minnesota, Missouri, Nebraska, North Dakota, Ohio, South Dakota, a Wisconsin.

Chicago ass d'Stad mat de meeschten Awunner vum Mëttlere Westen (a gläcihzäiteg op Plaz 3 vun de Stied mat de meeschten Awunner an den USA). Aner grouss Stied sinn Indianapolis, Columbus, Detroit, Milwaukee, Kansas City, Omaha, Minneapolis, Cleveland, Wichita a St. Louis.

Wirtschaftlech charakteriséiert sech d'Regioun duerch e Gläichgewiicht tëscht Schwéierindustrie a Landwirtschaft. Finanzzerwisser an aner Déngschtleeschtungen, zum Beispill an der Medezin, ginn och ëmmer méi wichteg. 
## Um Spaweck
Sophie Colquhoun

D**'Sophie Colquhoun** ass eng brittesch Filmschauspillerin. Si huet hir Filmcarrière 2010 ugefaangen.

D'Colquhoun gouf mat hirer Roll als *Bonnie* am Film *[[Captain America: The First Avenger]]* (2011), mat Rollen als *Cynthia* an der Televisiounsserie *[[Plebs]]* (2013-14) an als *Gemma Kensington* an der Televisiounsserie *[[The Royals (Televisiounsserie)|The Royals]]* (2015), an och mat anere Rollen a Filmer bekannt.

## Filmographie (Auswiel)
* 2011: *[[Captain America: The First Avenger]]*
* 2011: *[[The Inbetweeners Movie]]*
* 2013-14: *[[Plebs]]* (Tëleesserie, 14 Episoden)
* 2015: *Freak of Nurture*
* 2015: *[[Anti-Social (Film)|Anti-Social]]*
* 2015: *[[The Royals (Televisiounsserie)|The Royals]]* (Tëleesserie, 7 Episoden)

## Um Spaweck
Shinji Tōdō

De **Shinji Tōdō** (op Japanesch: 藤堂新二 / とうどう しんじ), gebuer den 1. Mäerz 1955 als **Kenichi Mochizuki** (望月 賢一 / もちづき けんいち) an der Prefektur Kanagawa, ass e japanesche Schauspiller. Hien huet seng Karriär 1978 ugefaangen. Den Tōdō ass och heiansdo als **Hiromitsu Kayama** an als **Kōsuke Kayama** (香山 浩介) ernimmt.

Hie gouf mat senger Roll als "japanesche" *[[Spider-Man]] (Takuya Yamashiro)* an der Televisiounsserie *[[Supaidāman]]* (1978-79) bekannt.

## Filmographie (Auswiel)
* 1978-79: *[[Supaidāman]]* (Tëleesserie, all Episoden)
* 1980: *[[Denshi Sentai Denjiman: The Movie]]*
* 1980-81: *[[Denshi Sentai Denjiman]]* (Tëleesserie, all Episoden)
* 1983: *[[Keiji monogatari 2 - Ringo no uta]]*
* 2008: *[[Seifuku sabaigāru I]]*

## Um Spaweck
* Fiche op K☆SIDE
Elektrostal (Homonymie)

De Begrëff **Elektrostal** bezeechent:
* eng russesch Stad am Oblast Moskau: Elektrostal,
* e Stolwierk an der Stad mam selwechten Numm: Stolwierk Elektrostal,
* d'Gare an der Stad mam selwechten Numm: Gare Elektrostal.
Great Plains

D**'Great Plains** sinn eng Regioun am Zentrum vun den USA a vu Kanada. Et handelt sech ëm e Flaachland mat Prairien am Oste vun de Rocky Mountains. D'amerikanesch Bundestaaten New Mexico, Texas, Oklahoma, Colorado, Kansas, Nebraska, Wyoming, Montana, South Dakota, North Dakota, an d'kanadesch Provënze Saskatchewan an Alberta leien deelweis an de Great Plains.

D'Regioun ass bekannt fir hir extensiv Véizuucht an d'Landwirtschaft.

## Um Spaweck
Gilli (Rapper)

**Gilli** ass de Pseudonym vun engem dänesche Rapper, deen als *Kian Rosenberg Larsson* de 27. Juni 1992 zu Rødovre bei Kopenhagen gebuer gouf. Hie gouf als Schauspiller a senger Haaptroll am Film *Ækte vare* engem méi grousse Public bekannt an huet doduerch seng Rapkarriär lancéiert.

Hien ass ee vun den erfollegräichsten dänesche Rapperen. Vill vu senger Lidder stounge wochelaang un der Spëtzt vun den dänesche Singlecharts, dorënner *C'est la vie* (2015) a *Tidligt op* (2016) *Vai amor* (2019) a *La danza* (2020).

## Discographie

### Studiosalbum

### [[Extended Play|EP]]

### Singelen
Auswiel u Singelen, déi vum Gilli eleng oder a Kollaboratioun mat anere Kënschtler verëffentlecht gouf, mat den Placéierungen an den dänesche Singlecharts.

* 2012: *Små børn* - #34
* 2015: *C'est la vie*  - #1
* 2016: *Tidligt op* - #1
* 2016: *Adios*  - #20
* 2016: *Helwa* - #2
* 2017: *"La varrio (El Barrio)* - #4
* 2017: *Habibi Aiwa* - #2
* 2017: *Rica*  - #2
* 2017: *Langsom* - #1
* 2018: *Tranquillo* - #1
* 2018: *Mon p'tit loup* - #5
* 2018: *Frero* - #7
* 2018: *Mi Lulu* - #4
* 2018: *Kolde nætter* - #1
* 2019: *Planer*  - #3
* 2019: *All In*  - #4
* 2019: *Vai amor* - #1
* 2019: *London Town*  - #2
* 2019: *Verden vender*  - #1
* 2019: *Back to Business*  - #2
* 2020: *La danza*  - #1
* 2020: *Napoli*  - #4
* 2020: *L.U.V.* - #1
* 2020: *Snik snak* - #1
* 2020: *3Style* - #2
* 2021: *Wawa*  - #3
* 2021: *No Love*  - #3
* 2021: *Kærlighed* - #1
* 2021: *Hajde*  - #3
* 2021: *Ibiza*  - #1
* 2022: *Avantgarde*  -
Atlas (Biergketten)

**Atlas** (op Arabesch: *جبال الأطلس*) ass de Sammelbegrëff vun enger Rei vun héije Biergmassiver am Nordweste vun Afrika. En erstreckt sech iwwer ongeféier 2.400&nbsp;km a Marokko, Algerien an Tunesien. Den héchste Punkt, de *Jbel Toubkal* am Zentrum vu Marokko, huet eng Héicht vu 4.167 m. Den Atlas ass eng Barriär tëscht de fiichte Küstegebidder um Atlantik an um Mëttelmier am Nordoste vum Kontinent an der dréchener Sahara. D'Bevëlkerung ass haaptsächlech berberesch.

Déi bekanntst Biergketten am Atlas sinn den Héijen Atlas, den Tellatlas, de Mëttleren Atlas, den Antiatlas de Saharaatlas an de Rif.
 
## Um Spaweck
Kongo (Floss)

De **Kongo** ass e Floss an Zentralafrika. En ass ronn 4.700&nbsp;km laang an domat den aachtlängste Floss op der Welt. Dem Offloss no ass et nom Amazonas den zweete Floss weltwäit.

Déi héchst Quell läit bei Lualaba op 1.540 m.

En huet en hydrographesche Baseng vun iwwer 4 Millioune Quadratmeter, dee gréisstendeels an der Demokratescher Republik Kongo läit.

#### Biller


Fichier:Congo maluku.jpg|De Kongo an der Géigend vu Kinshasa
Fichier:Aerial view of the Congo River near Kisangani.jpg|De Kongo bei Kisangani
Fichier:Matadi.jpg|De Kongo bei Matadi

## Um Spaweck
Gene Wilder

Den **Gene Wilder**, gebuer den 11. Juni 1933 zu Milwaukee am Wisconsin als *Jerome Silberman*, a gestuerwen den 29. August 2016 zu Stamford, am Connecticut, war en US-amerikanesche Schauspiller, Komiker, Auteur a Regisseur. Besonnesch an den 1970er- an 1980er- Jore gouf hien zu de beléifste Komediante vun Hollywood gezielt.

Den Gene Wilder huet seng Schauspillercarrière an den 1960er Jore beim Theater ugefaangen. 1967 hat en a *[[Bonnie and Clyde (Film)|Bonnie and Clyde]]* eng Nieweroll. Bekannt gouf en duerch dräi Filmer vum Mel Brooks: deem säi Filmdebut *[[The Producers]]*; *[[Young Frankenstein]]*, an deem en d'Haaptroll als "Doctor Fronkensteen" hat, an d'Western *[[Blazing Saddles]]*.

1971 huet hien de Willy Wonka a *[[Willy Wonka & the Chocolate Factory]]* gespillt, an en hat dat Joer drop am Woody Allen sengem *[[Everything you allways wanted to know about Sex]]* eng Roll als Schofs-Amant. Tëscht 1976 an 1991 huet hie mat sengem Co-Star Richard Pryor véier Kaméidistécker gedréint, déi grousse Succès haten, dorënner *Silver Streak*.

Tëscht 1975 an 1986 huet hie selwer als Regisseur an Auteur 5 Kaméidisfilmer dirigéiert, dorënner *[[The Adventure of Sherlock Holmes' Smarter Brother]]* (1975), *[[The Worlds Greatest Lover]]* (1977) a *[[Woman in Red]]* (1984, e Remake vun *Un éléphant ça trompe énormément*). De leschtgenannte war säi gréisste Succès.

Vun 1993 bis 2003 ass de Wilder just nach an Tëleesfilmer a -serien opgetrueden.

Hien huet och 5 Bicher geschriwwen, dorënner *Gilda's Disease* iwwer seng Fra Gilda Radner, déi 1989 u Kriibs gestuerwe war, seng Memoiren (*Kiss Me Like a Stranger*), Kuerzgeschichten an ee Roman.

## Filmographie (Auswiel)
* 1967: *[[Bonnie and Clyde (Film)|Bonnie and Clyde]]* vum Arthur Penn
* 1968: *[[The Producers]]* vum Mel Brooks
* 1970: *[[Start the Revolution Without Me]]* vum Bud Yorkin
* 1971: *[[Willy Wonka and the Chocolate Factory]]* vum Mel Stuart
* 1972: *[[Everything You Always Wanted to Know About Sex * But Were Afraid to Ask]]* vum Woody Allen
* 1974: *[[Blazing Saddles]]* vum Mel Brooks
* 1974: *[[Young Frankenstein]]* vum Mel Brooks
* 1974: *[[The Little Prince (Film 1974)|The Little Prince]]* vum Stanley Donen
* 1974: *[[Rhinocéros (Film)|Rhinocéros]]* vum Tom O'Horgan
* 1975: *[[The Adventure of Sherlock Holmes' Smarter Brother]]* (och Regie) 
* 1976: *[[Silver Streak]]* vum Arthur Hiller
* 1977: *[[The World's Greatest Lover]]* (och Regie)
* 1979: *[[The Frisco Kid]]* vum Robert Aldrich
* 1980: *[[Sunday Lovers]]* vum Bryan Forbes
* 1980: *[[Stir Crazy]]* vum Sidney Poitier
* 1982: *[[Hanky Panky]]* vum Sidney Poitier
* 1984: *[[The Woman in Red]]* (och Regie)
* 1986: *[[Haunted Honeymoon]]* (och Regie)
* |1989: *[[See No Evil, Hear No Evil]]* vum Arthur Hiller
* 1990: *[[Funny About Love]]* vum Leonard Nimoy
* 1991: *[[Another You (Film)|Another You]]* vum Maurice Phillips
* 1999: *Alice in Wonderland* (Tëleesfilm) vum Nick Willing

## Um Spaweck
Ljuberzy

**Ljuberzy** (op Russesch: Люберцы) ass eng Stad am Oblast Moskau am Zentralrussesche Federatiounskrees a Russland. Se läit nieft der Stad Moskau.

Et ass de Verwaltungszentrum vum Distrikt Ljuberzy. Si huet  Awunner (Stand ). D'Stad huet eng Fläch vun zirka 13&nbsp;km².

Ljuberzy gouf am Joer 1621 als Duerf **Liberizy-Nasarowo** (Либерицы-Назарово) fir d'alleréischt ernimmt.

## Um Spaweck
Stjopanowo (Oblast Moskau)

**Stjopanowo** (op Russesch: Стёпаново), oder **Stepanowo** (ru: Степаново) ass en Duerf am Stadkrees Elektrostal am Oblast Moskau a Russland. Et läit eng 8&nbsp;km südlech vun Elektrostal.

Et ass de Verwaltungszentrum vum Duerfkrees Stjopanowo. D'Duerf huet  Awunner (Stand ).

Stjopanowo gouf am 19. Joerhonnert fir d'alleréischt ernimmt.

## Um Spaweck
Raymond-Joseph Loenertz

De **Raymond-Joseph Loenertz**, gebuer den 10. Juni 1900 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 31. August 1976 zu Paräis a Frankräich, war e lëtzebuergeschen Dominikaner, Kierchenhistoriker a Byzantinist.

An der Byzantinistik huet hie mam Benediktinerpater Johannes Maria Hoeck am Klouschter Ettal an am Klouschter Scheyern zesummegeschafft. Hien huet un zwéi vun den eelef Bänn vun der *Studia Patristica et Byzantina* matgeschafft, déi do tëscht 1953 an 1965 ënner der Direktioun vum Franz Dölger a vum Josef Maria Hoeck entstanen ass. Mam Hoeck huet hien eng Etude iwwer den Nikolaos vun Otranto publizéiert, deen den Abt vum Klouschter San Nicola di Casole war. Zesumme mam Peter Schreiner huet hien och d'Geschicht vun der venezianescher Famill Ghisi ausgeschafft. Des Weideren huet hien d'Bréiwer vum byzantineschen Theolog Demetrios Kydones editéiert.

## Wierker (Auswiel)

* *La Société des Frères Pérégrinants I: étude sur l'Orient dominicain*, Romae: ad S. Sabinae, 1937 
* *Les Recueils de lettres de [[Demetrios Kydones|Démétrius Cydonès]].* Biblioteca apostolica vaticana, 1947 
* *Athènes et Néopatras : registres et notices pour servir à l'histoire des duchés catalans (1311-1394)*, [Roma: Istituto Storico Domenicano], 1955 
* *Correspondance II, [Libri XVI-XL. Epistulae 132-450.] / Demetrius Cydonès*, Biblioteca apostolica vaticana, 1960 
* *[[Procope vum Gasa|Procopii Gazaei]] Epistolai et declamationes*, éd. avec Antoine Garzya,... ,Ettal: Buch-Kunstverlag, 1963 
* *Nikolaos-Nektarios von Otranto, Abt von Casole: Beiträge zur Geschichte der ost-westlichen Beziehungen unter Innozenz III. und Friedrich II*, éd. avec von Johannes M. Hoeck,... , Ettal: Buch-Kunstverlag, 1965
* *Les [[Ghisi]], dynastes vénitiens dans l'archipel, 1207-1390* ; avec l'aide de Peter Schreiner, Firenze: L. S. Olschki, 1975 
* *Byzantina et franco-graeca: articles parus de 1935 à 1966* ; réédités avec la collaboration de Peter Schreiner / Roma: Ed. di storia e letteratura, 1970 
* *Byzantina et franco-graeca: articles choisis parus de 1936 à 1969* ; republiés avec la collaboration de P.M. de Contenson, Enrica Follieri et Peter Schreiner, Roma: Edizioni di storia e letteratura, 1978

## Um Spaweck
Calmes

**Calmes** ass e lëtzebuergesche Familljennumm, deen op d'Uertschaft Kaalmes (Gemeng Sëll) zeréckgeet.

Am Joer 1930 hunn zu Lëtzebuerg 89 Leit esou geheescht.

Et ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Albert Calmes (1881–1967), e lëtzebuergeschen Ekonomist an Historiker.
* Carole Calmes (* 1978), eng lëtzebuergesch Schéisserin.
* Christian Calmes (1913–1995), e lëtzebuergesche Jurist an Diplomat.
* Elisabeth Calmes (* 1947), eng lëtzebuergesch-franséisch Molerin.
* Emile Calmes (* 1954), e lëtzebuergesche Politiker (DP).
Elisabeth Calmes

D**'Elisabeth Calmes**, gebuer den 30. Juli 1947 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch-franséisch Molerin.

D'Molerin lieft a schafft zu Paräis.

## Wierker

* *Face aux mystères des choses* (1993–2006)
* *Ô temps suspends ton vol* (1994–2002)
* *Aux couleurs du pays* (1995–2003)
* *Les lieux cultivent l'esprit* (1995–2003)
* *Couleurs de tant de possibles* (1998–2011)
* *Un trait de l'âme* (2001–05)
* *Portes et passages* (2002–04)
* *Des goûts et des couleurs* (2004)
* *Meandering through New York* (2008–10)
* *Itinerary-Resonance* (2012)
* *Voyage à travers la Bulgarie* (2013–14)

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
Provënzen an Territoirë vu Kanada

**[[Kanada]]** ass ee Bundesstaat, dee sech aus zéng **Provënzen** an dräi **Territoiren** zesummesetzt.

D'Provënze si relativ autonom géigeniwwer der Bundesregierung. Eng Provënz kann nëmmen duerch eng Verfassungsännerung geschaf ginn. Territoire sinn déi Deeler vum Bundesstaat Kanada, déi net zu enger Provënz gehéieren. En Territoire huet manner Kompetenze wéi eng Provënz a kann duerch en einfacht federaalt Gesetz geschaf ginn.

Kanada ass 1867 nom Zesummeleeë vun dräi Provënze vum britteschen Nordamerika als Land ervirgaang: New Brunswick, Nova Scotia an d*'Province of Canada* (déi spéider an Ontario a Québec gespléckt gouf). Progressiv sinn déi aner Provënzen an Territoiren derbäikomm an och Deel vu Kanada ginn.

## Iwwersiichtskaart

## Provënzen

## Territoiren

## Um Spaweck
Québec

De **Québec** ass eng Provënz am Oste vu Kanada.

## Geographie
D'Provënz Québec läit am ëstlechen Deel vu Kanada an ass ongeféier dräimol sou grouss wéi Frankräich oder Texas. Si ass gréisstendeels dënn besidelt. Wéinst där enormer Gréisst variéiert d'Topographie vun enger Regioun an déi aner, jee no Zesummesetzung vum Buedem, Klima a Proximitéit zum Waasser

Am Québec fënnt een eng vun de weltwäit gréisste Séisswaasserreserven. Si bedecken ronn 12% vun der Gesamtfläch. Am Ganze huet de Québec 3% vum erneierbare Séisswaasser op der Welt, mä nëmmen 0,1&nbsp;% vun der Weltbevëlkerung. Donieft gëtt et eng Hallef Millioun Séien, dorënner 30 déi méi wéi 250&nbsp;km² grouss sinn, a 4.500 Flëss déi an den Atlantik an den Arkteschen Ozean lafen

## Demographie a Sproochen
2011 hunn iwwer 7,9 Millioune Leit am Québec gewunnt. De Québec ass domat d'Provënz mat der zweetgréisster Bevëlkerung an déi eenzeg an där d'Majoritéit vun der Bevëlkerung francophone ass. Franséisch ass déi eenzeg offiziell Sprooch. 78% vun den Awunner hu Franséisch a 7,7% Englesch als Mammesprooch.

Bal d'Hallschent vun der Bevëlkerung wunnt an der Metropolregioun ëm Montréal.

## Biller

Fichier:Montreal - QC - Skyline.jpg|Vue op Montréal
Fichier:Medievale08.jpg|D**Fête de la Nouvelle-France'' an der [[Québec (Stad)|Stad Québec]]
Fichier:Quebec City Rue St-Louis 2010.jpg|D**Rue St-Louis'' zu Québec
Fichier:Maison Morisset (3).JPG|En aalt, restauréiert Haus
Fichier:Poutine.JPG|"Poutine", e bekannt Iessen aus dem Québec (Fritte mat Kéis a bronger Zooss)
Fichier:L'automne au Québec (8072471545).jpg|E Bësch am Hierscht


## Um Spaweck
* www.quebecoriginal.com (Tourismusportal)
Manitoba

De **Manitoba** ass eng Provënz am Zentrum vu Kanada.

## Geschicht
D'Regioun ass schonn zënter JoerDausende bewunnt. Am spéide 17. Joerhonnert si Pelzhändler komm an éischt Europäer hu sech niddergelooss. 1867 hunn d'Verhandlungen iwwer d'Schafe vun der Provënz Manitoba, eng bewaffent Rebellioun vum Métis-Vollek géint d'Regierung vu Kanada provozéiert. Dëse Konflikt ass als "Red River Rebellion" bekannt. 1870 dunn huet d'kanadescht Parlament de "Manitoba Act" gestëmmt deen d'Provënz Manitoba geschaf huet.

## Geographie
De Manitoba grenzt un d'kanadesch Provënzen Ontario am Osten a Saskatchewan am Westen, an d'kanadesch Territoiren Nunavut am Norden an d'Northwest Territories am Nordwesten. Un de Süde vun der Provënz grenzen d'US-Bundesstaaten North Dakota a Minnesota. Am Nordoste läit s'op der Hudson Bay.

De Lake Winnipeg ass den zéngtgréisste Séisswaasserséi op der Äerd.

## Demographie
2011 hu méi wéi 1,2 Millioune Leit an der Provënz gelieft, dovun iwwer d'Hallschent an der Regioun rondrëm d'Haaptstad Winnipeg.

## Ekonomie
D'Ekonomie vum Manitoba baséiert vill op natierleche Ressourcen. Wichteg Secteure si Landwirtschaft, Tourismus, den Energie- a Pëtrolssecteur, Biergbau a Forstwirtschaft.

## Biller

Fichier:Manitoba generalmap.png|Kaart vu Manitoba
Fichier:Two polar bears sparring.jpg|Äisbieren
Fichier:Riding mountain national park 3 - reflection.jpg|De *Riding Mountain National Park*
Fichier:Winnipeg skyline from 55 Nassau.jpg|Den Zentrum vu Winnipeg
Fichier:MTS CENTRE b.jpg|D'Multifunktiounsarena *MTS Centre* zu Winnipeg
Fichier:Churchill Seaport 1996-08-12.jpg|Den Hafe vun Churchill op der Hudson Bay


## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
Nova Scotia

**Nova Scotia** ass déi ëstlechst Provënz vu Kanada.

Se läit um Atlantik a besteet haaptsächlech aus der Hallefinsel mam selwechten Numm an der Cape Breton Island (fr.: *Île du Cap-Breton*).

D'Haaptstad ass Halifax.

## Biller

Fichier:Nova Scotia-map-2.png|Kaart vun Nova Scotia
Fichier:ArgyleStreetHalifax.jpg|Den Zentrum vun Halifax
Fichier:Kejimkujik NP Nova Scotia 2.jpg|De Kejimkujik National Park
Fichier:Digby Harbour Annapolis Basin.jpg|Den Hafe vun Digby
Fichier:View from the Bluff Trail at a northern part of the Cranberry Lake 2009.jpg|De Cranberry Lake
Fichier:Peggys Cove Harbour 01.jpg|Den Hafe vu Peggy’s Cove


## Um Spaweck
* www.novascotia.com (Offiziel Websäit)
Brasseur (Famill)

D**'Famill Brasseur** ass eng Famill zu Lëtzebuerg, déi an der zweeter Hallschecht vum 19. an uganks vum 20. Joerhonnert eng wichteg Roll an der Politik an an der Industrie gespillt huet.

Se geet op den Dierwiechter Alexis Brasseur (1775-1841) vun Esch-Uelzecht zeréck, deen 13 Kanner aus zwee Bestietnesser hat: mat der Marie-Marguerite Schneider (1771-1818) an du mat der Marie-Anne Schockmel (1794-1873).

Ënner dëse Kanner waren de Jean-Baptiste Brasseur, e Mathematiksprofesser op der Universitéit Léck; den Hubert Brasseur, e Geschichtsprofesser op der Universitéit Gent; den Dominique Brasseur, e liberale Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg, an de Pierre Brasseur, deen am Minett mat ee vun den éischte bei der Entwécklung vun der Stolindustrie war (kuckt och: Brasseurs Schmelz).

De Pierre Brasseur huet sech mat der Hélène Wurth, enger Duechter vum fréiere Minister François-Xavier Wurth-Paquet bestuet. Ënnert de 5 Kanner vun der Koppel war de Xavier Brasseur, en Affekot a sozialisteschen Deputéierten an der Chamber. De Xavier war mat der Jeanne de Saint-Hubert, der Sëschter vun der Aline Mayrisch de Saint-Hubert bestuet, a war sou dem Arbedspresident Émile Mayrisch säi Schwoer.

Den Dominique Brasseur huet sech mat senger Niess Constance Brasseur bestuet, der Duechter vu sengem Hallefbrudder Jean-Baptiste. Si hate 5 Kanner dorënner de Robert Brasseur, e Politiker an Deputéierte vun der Liberaler Liga, an den Industriellen, Schrëftsteller a Komponist Alexis "Lexi" Brasseur. 
 
D'Konsenge Xavier a Robert goufe politesch Rivalen, a verschiddene Parteien. Dobäi koum, datt d'Jeanne 1910 vum Xavier gescheet gouf an 1914, zwee Joer nom Doud vun hirem Ex-Mann, de Robert bestuet huet.

## Stammbam
Onvollstännege Stammbam vun der Escher Linn. De Familljennumm ass Brasseur, wann net anescht uginn.



## Literatur
*Jules Mersch: "Deux branches de la Famille Brasseur", in: *Biographie nationale du pays de Luxembourg* Bd. 19. Lëtzebuerg: Victor Buck, 1959

## Kuckt och
* Hotel Brasseur
USS Missouri

**USS Missouri** ass den Numm vu 4 Schëffer vun der US Navy:
*USS Missouri (1841), eng Fregatt vun 1841 verbrannt am august 1843
*USS Missouri (BB-11), e Schluechtschëff aus der *Maine-Klass* vun 1900 bis 1922.
*USS Missouri (BB-63), e Schluechtschëff vun der *Iowa- Klass* vun 1944 bis 1992.
*USS Missouri (SSN-780), en U-boot vun der *Virginia-Klass* vun 2010
Richard Cromwell

De **Richard Cromwell**, gebuer de 4. Oktober 1626 zu Huntingdon, a gestuerwen den 12. Juli 1712 zu Cheshunt, war de Jong vum Oliver Cromwell a vum 3. September 1658 bis de 25. Mee 1659 Lord Protector vun England, Schottland an Irland.

De Richard Cromwell huet sech 1649 mat der Dorothy Maijor (geb. ca. 1620) bestuet; si haten 9 Kanner, vun deenen der 4 et bis an den Erwuessenanalter gepackt hunn.

Wéi säi Papp 1659 gestuerwen ass, gouf den Oliver Cromwell, well och seng zwéi méi al Bridder schonn dout waren, zum neie Lord Protector proklaméiert. Hien hat allerdéngs weeder de Wëllen, nach d'Experienz fir sech an dëser Positioun ze halen. Wéi d'Parlament e 1659 opgefuerdert huet, säin Amt néierzeleeën, huet hien dat direkt gemaach a goung am Juli 1660 fräiwëlleg a Frankräich an den Exil.

Dat huet mat sech bruecht, datt kuerz dono de Kinnek Charles II. zeréckkoum.

Anescht wéi bei sengem Papp gouf him d'Hiriichtung vum Kinnek Charles I. net virgeworf.

1675 ass seng Fra Dorothy gestuerwen, ouni datt déi zwee sech nach eng Kéier ze gesi kritt hätten. 1680 ass hien zeréck an England gaangen, wou en zeréckgezunn bis zu sengem Doud gelieft huet.

## Kuckt och
* Englesch Revolutioun
* Commonwealth
* Protectorate
* Lëscht vun de brittesche Monarchen

## Um Spaweck
Reinhard Selten

De **Reinhard Justus Reginald Selten**, gebuer de 5. Oktober 1930 zu Breslau, a gestuerwen den 23. August 2016 zu Poznan, war en däitschen Ekonomist a Mathematiker. Hie krut 1994, zesumme mam John Nash a mam John Harsanyi de sougenannten “Nobelpräis fir d'Ekonomie” fir hir Fuerschungen iwwer d'Spilltheorie.

Hien huet op der Goethe-Universitéit zu Frankfurt am Main Mathematik studéiert an huet och do 1961 promovéiert a sech dono do habilitéiert. Vun 1969 bis 1972 huet en op der Freie Universität Berlin enseignéiert, a vun 1972 bis 1984 op der Universitéit Bielefeld. Dono goung en op d'Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität op Bonn.

## Wierker (Auswiel)
* *Bewertung von n-Personenspielen*. Dissertation vom 24. Juli 1961, Universität Frankfurt, Naturwiss. Fakultät, Frankfurt, 1961.
* *Preispolitik der Mehrproduktenunternehmung in der statischen Theorie*. Habilitationsschrift, FU Berlin. Springer, Berlin [u.a.] 1970. (Ökonometrie und Unternehmensforschung, Band 16)
* Zus. mit Werner Güth: *Macht Einigkeit stark? Spieltheoretische Analyse einer Verhandlungssituation*. Institut für Mathemat. Wirtschaftsforschung an der Univ. Bielefeld, Bielefeld 1977. (Working papers / Institute of Mathematical Economics; Nr. 58)
* Zus. mit Werner Güth: *Original oder Fälschung – Gleichgewichtsauswahl in einem Verhandlungsspiel mit unvollständiger Information*. Institut für Mathemat. Wirtschaftsforschung an der Univ. Bielefeld, Bielefeld 1982. (Working papers; Nr. 113)
* ''Die konzeptionellen Grundlagen der Spieltheorie einst und jetzt''. Bonn Graduate School of Economics, Departments of Economics, University of Bonn. Bonn Graduate School of Economics, Bonn 2001. (Bonn Econ Discussion Papers / Bonn Graduate School of Economics, Department of Economics, University of Bonn; 2001, 2)
* *Enkonduko en la teorion de lingvaj ludoj: Ĉu mi lernu Esperanton?* = *Einführung in die Theorie sprachlicher Spiele */ Reinhard Selten; Jonathan Pool. Akad. Bücherdienst, Berlin [k.a.] 1995. (*Grundlagenstudien aus Kybernetik und Geisteswissenschaft*; Band 36, 1995, [Beih.]) ISBN 3-929853-03-5.
* *Für Zweisprachigkeit in Europa/Por dulingveco en Eŭropo*, mit Helmar G. Frank, IFB Verlag Paderborn, 2005.
* *The costs of European (non)communication*, Selten, Reinhard, (Herausg.), Übers. aus dem Italienischen durch Jonathan Chaloff, Verl. Roma Esperanto Radikala Asocio.

## Literatur
* Axel Ockenfels, Abdolkarim Sadrieh (Herausgeber): *The Selten school of behavioral economics: a collection of essays in honor of Reinhard Selten*. Springer, Berlin/Heidelberg 2010, ISBN 978-3-642-13982-6.

## Um Spaweck

* Reinhard Selten – Autobiography 
* *[http://www.spiegel.de/wirtschaft/soziales/0,1518,654591,00.html Interview]* op *[[Spiegel Online]],* 12. Oktober 2009
Schazk (Russland)

**Schazk** (op Russesch: Шацк) ass eng Stad am Oblast Rjasan am Zentralrussesche Federatiounskrees a Russland. Se läit eng 160&nbsp;km ëstlech vu Rjasan.

Et ass de Verwaltungszentrum vum Distrikt Schazk. Si huet  Awunner (Stand ). D'Stad huet eng Fläch vun zirka 7&nbsp;km².

Schazk gouf am Joer 1552 (1553 ?) als Festung gegrënnt.

## Um Spaweck
Schazk

De Begrëff **Schazk** bezeechent:
* eng russesch Stad am Oblast Rjasan: Schazk (Russland),
* eng ukrainesch Uertschaft am Oblast Wolyn: Schazk (Ukrain),
* eng wäissrussesch Uertschaft (Ahraharadok) am Woblasz Minsk: Schazk (Wäissrussland).
Eric Veiga

Den **Eric Veiga**, gebuer den 18. Februar 1997 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesch-portugisesche  Foussballspiller.

Hien huet den 2. September 2016 fir d'éischt fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Pëtzerhiel

**Pëtzerhiel** ass den Numm vun engem Flouer zu Zéisseng an der Stad Lëtzebuerg. Den Numm gëtt och geholl fir de Vëlos- an Trëppelwee ze bezeechnen deen do duerch d'Gewan féiert.

## Geographie
D'Pëtzerhiel geet um Kuelebierg tëscht den Haiser 145 an 169 no Süde fort, dréit no ongeféier 200 Meter a Richtung Osten a leeft dann iwwer d*'Pëtzerkopp* bis bei den Tubisbierg.

## Biller

Fichier:Luxembourg, Pëtzerhiel (2).jpg
Fichier:Luxembourg, Pëtzerhiel (3).jpg
Fichier:Luxembourg, bancs pique-nique Petzerhiel (102).jpg


## Um Spaweck
Spas-Klepiki

**Spas-Klepiki** (op Russesch: Спас-Клепики) ass eng Stad am Oblast Rjasan am Zentralrussesche Federatiounskrees a Russland. Se läit eng 67&nbsp;km nordëstlech vu Rjasan.

Et ass de Verwaltungszentrum vum Distrikt Klepiki an ass déi klengst Stad a senger Regioun. Si huet  Awunner (Stand ). D'Stad huet eng Fläch vun zirka 16&nbsp;km².

Spas-Klepiki gouf am 16. Joerhonnert als Duerf gegrënnt. 1920 krut et d'Stadrechter.

## Um Spaweck
Düzdüm

**Düzdüm** oder **Dyzym** ass en traditionellt turkmenescht strategescht Brietspill. Et ass eng zentralasiatesch Form vum Alquerque a vun der Millchen.

Et gëtt vun zwéi Spiller op engem spezielle quadratesche Briet mat 9 oder 12 Figure gespillt.
Kristallhabitus

Ënner **Kristallhabitus** versteet een dat relatiivt Gréissteverhältnes vun eenzele Fläche vun engem Kristall zueneen an d'Form déi doraus entsteet. Am Géigesaz dozou versteet een ënner der Kristalltruecht d'Totalitéit vun de Flächen déi sech bei engem Kristall bilden.

Et ënnerscheet ee beim Habitus dräi Grondtyppen:

* Beim isometreschen Habitus ass d'Verhältnes vum Duerchmiesser zu der Längt ongeféier d'selwecht. Isometresch entwéckelt Kristaller si meeschtens ënner de Mineraler mat kubeschem Kristallsystem wéi z.&nbsp;B. beim Boleit, Diamant, Halit, Granat, Magnetit, Pyrit an Tetraedrit ze fannen.
* Kristaller mat prismateschem bis nolefërmegen Habitus sinn eendimensional gestreckt Formen, bei deenen d'Längt vum Kristall däitlech méi grouss ass wéi säin Duerchmiesser. Bekannt Mineraler mat prismateschem Kristallwuesstem sinn ënner anerem Autunit, d'Aragonitvarietéit Eisebléi, Mesolith, Millerit (*Haarkies*), Quaarz, Rutil (dacks nolefërmeg a Quarz agewuess), Stibnit (*Antimonit*) an d'Turmalinen.
* Vun engem planaren oder och tafelegen Habitus schwätzt ee bei zweedimensional ausgebilte Formen, wann z.&nbsp;B. den Duerchmiesser vum Kristall vill méi grouss ass wéi seng Längt. Meeschtens fënnt een tafeleg Kristalle ënner de Minerale vun der Glimmergrupp wéi ënner anerem dem Biotit an dem Muskovit, awer och bei Autunit, Baryt, Torbernit, Vanadinit an Wulfenit.

Benotzt ginn awer vermëscht Bezeechnunge wéi décktafeleg, bliedreg, kuerzsaileg, stompsaileg, käreg, wierfelfërmeg, radialfasereg, staangefërmeg, rhomboedresch a vill méi.


Fichier:Pyrite-166750.jpg|Wierfelfërmege Pyrit
Fichier:Fluorite-octahedron hg.jpg|Oktaedresche Fluorit
Fichier:Torbernite-120981.jpg|Dënntafelegen Torbernit
Fichier:Vanadinite, goethite 2.jpg|Décktafelege Vanadinit
Fichier:Quartz-230582.jpg|prismateschen, sailegen Dampquaarz
Fichier:Stibnite-2.jpg|nolefërmege Stibnit


## Um Spaweck
* Mineralienatlas:Habitus (Wiki)
* khulsey.com - Crystal Habit | Crystal Growth
* galleries.com - Descriptive Crystal Habits
Bulbophyllum nocturnum

D***'Bulbophyllum nocturnum*** ass eng Bléieplanzenaart aus der Gattung *[[Bulbophyllum]]* aus der Famill vun den Orchidaceae (Orchideeën). D'Aart ass endeemesch op New Britain, der zweetgréisster Insel vum Inselstaat Papua-Neiguinea.

Se gouf 2011 beschriwwen. D'Bléie ginn nëmmen nuets op, datt ganz ongewéinlech fir d'Orchideeën ass.
Golf vu Bengalen

De **Golf vu Bengalen** ass déi gréisst Mieresbucht op der Welt an den nordëstlechen Deel vum Indeschen Ozean. Graff gesinn huet en d'Form vun engem Dräieck a läit tëscht Indien am Sri Lanka am Westen, dem Bangladesch am Norden, an dem Myanmar an den indeschen Inselen Andamanen an Nikobaren am Osten. En huet eng Fläch vun ongeféier 2.173.000 Quadratkilometer.

Op sengem déifste Punkt ass de Golf vu Bengalen 4.694 Meter déif. Eng Rei grouss Flëss fléissen an de Golf, dorënner de Mahanadi, de Godavari, de Krishna, de Kaveri, de Ganges an de Brahmaputra. Wichteg Hafestied sinn Chennai, Chittagong, Kalkutta, Visakhapatnam a Yangon.

## Biller

Fichier:VizagPort.jpg|Den Hafe vu Visakhapatnam
Fichier:Cox's Bazar boats.jpg|Eng Plage am Bangladesh
Fichier:Malabar 07-2 exercise.jpg|Krichsschëffer aus Indien, Australien, Japan, Singapur an den USA bei enger Übung am Golf vu Bengalen
Neifundland a Labrador

**Neifundland a Labrador** (engl.: *Newfoundland and Labrador*, frans.: *Terre-Neuve-et-Labrador*) ass eng Provënz am Nordoste vu Kanada. Si besteet aus der Insel Neifundland an der Regioun Labrador an huet eng Gesamtgréisst vu 405.212 Quadratkilometer.

## Geographie
D'Provënz läit am Nordoste vu Kanada a vum nordamerikanesche Kontinent. Duerch d'Mier ass si an zwou separat geographesch Entitéite gedeelt: am Weste läit de Labrador, eng grouss Regioun um Festland, an am Oste läit Neifundland, eng Insel am Atlanteschen Ozean. Vun de ronn 500.000 Awunner vun der Provënz wunnen der 92% op der Insel Neifundland. Donieft gëtt et nach 7.000 aner kleng Inselen.

## Geschicht
Spuere vu mënschlecher Besiidlung an der Regioun gëtt et zënter 9.000 Joer. Éischt Europäer op der Plaz waren d'Wikinger. De Leif Eriksson soll ëm d'Joer 1.000 mat sengem Schëff op Neifundland gelant sinn.

1583 ass Neifundland déi éischt englesch Kolonie an Nordamerika ginn. Déi haiteg Haaptstad St. John's ass eng vun den eelste Stied um Kontinent. Bis 1907 war d'Regioun eng brittesch Krounkolonie, éier se vun 1907 bis 1934 en Dominion am brittesche Räich war. Wéinst wirtschaftlechen a finanzielle Problemer ass 1934 d'Verfassung ausser Kraft gesat ginn an den Territoire ass nees zur Krounkolonie ginn. Den 22. Juli 1948 hunn an engem Referendum 52,3% vun der Bevëlkerung fir eng Confederatioun mat Kanada gestëmmt. Hallefnuecht den 31. Mäerz 1949 ass Neifundland dunn offiziell Deel vu Kanada ginn.

De 6. Dezember 2001 ass d'Verfassung geännert ginn an d'Provënz huet den Numm *Newfoundland and Labrador* ugeholl.

## Ekonomie
Am leschte Quartal vum 20. Joerhonnert war d'Provënz an enger wirtschaftlecher Rezessioun, an dat haaptsächlech nom Kollaps vun der Fëscherei vum Cabillaud an der gesamter Fëschindustrie, déi an Neifundland a Labrador wärend 500 Joer eng besonnesch grouss Roll gespillt huet. Wéinst chronescher Iwwerfëschung huet d'kanadesch Regierung an den 1990er e Moratorium op d'Fësche vum Cabillaud erlooss, wat e Rekordchômage an eng massiv Auswanderung mat sech bruecht huet.

Mat engem Boom am Secteur vun den Energien an den natierleche Ressourcen huet sech d'Wirtschaft am 21. Joerhonnert erholl. D'Bevëlkerung huet sech stabiliséiert a wiisst esouguer erëm liicht.

Landwirtschaft spillt eng relativ onbedeitend Roll, wärend den Tourismus ëmmer méi wichteg gëtt. 2015 hu 503.000 Touristen d'Provënz besicht an am Ganze 492 Millioune kanadesch Dollar ausginn.

## Biller

Fichier:StJohns Newfoundland MainStreet.jpg|Den Zentrum vun der Haaptstad St. John's
Fichier:TerraNovaOil.jpg|Eng Pëtrolplattform
Fichier:NLW GrosMorne4 tango7174.jpg|*Gros Morne National Park*
Fichier:Kings Cove Head Lighthouse.jpg|De Liichttuerm vu *Kings Cove Head*
Fichier:Gros Morne Western Brook Pond.jpg|De *Western Brook Pond*


## Um Spaweck
* www.gov.nl.ca (Offiziell Homepage)
Adam Pally

Den **Adam Saul Pally**, gebuer den 18. Mäerz 1982 zu New York City am Bundesstaat New York, ass en US-amerikanesche Schauspiller. Hien huet seng Karriär a Filmer 2007 ugefaangen.

Hie gouf mat senger Roll als *Max Blum* an der Televisiounsserie *[[Happy Endings]]* (2011-13) bekannt.

## Auszeechnungen
* 2013: Nominéierung fir de Critics' Choice Television Award fir *Best Supporting Actor in a Comedy Series*,
* 2014: Nominéierung fir de Streamy Awards.

## Filmographie (Auswiel)

* 2008: *[[Assassination of a High School President]]*
* 2009: *[[Taking Woodstock]]*
* 2009: *[[Solitary Man]]*
* 2012: *[[Frankie Go Boom]]*
* 2013: *[[A.C.O.D.]]*
* 2013: *[[Iron Man 3]]*
* 2013: *[[The To Do List]]*
* 2014: *[[Life After Beth]]*
* 2014: *[[Search Party]]*
* 2015: *[[Slow Learners]]*
* 2016: *[[Dirty Grandpa]]*
* 2016: *[[Joshy]]*
* 2016: *[[Don't Think Twice]]*
* 2016: *[[Middle School: The Worst Years of My Life]]*
* 2017: *[[Band Aid (Film)|Band Aid]]*
* 2017: *[[Shimmer Lake]]*

## Um Spaweck
Dirk Carlson

Den **Dirk Carlson**, gebuer den 1. Abrëll 1998 zu Portland am US-Bundesstaat Oregon, ass e lëtzebuergesch-amerikanesche Foussballspiller.

Hien huet den 2. September 2016 fir d'éischt fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Neifundland (Insel)

**Neifundland** (engl.: *Newfoundland*, frans.: *Terre-Neuve*) ass eng Insel am Atlanteschen Ozean am Nordoste vun Nordamerika. Si gehéiert politesch zur kanadescher Provënz Neifundland a Labrador an huet ongeféier eng Hallef Millioun Awunner op enger Fläch vun 108.860&nbsp;km².

Déi gréisst Stad ass St. John's.

25&nbsp;km südlech vun Neifundland läit dat franséischt Iwwerséigebitt Saint-Pierre a Miquelon.


Cliff side (3599712013).jpg
Churchill's cove - panoramio.jpg
Cape spear lighthouse .jpg


## Um Spaweck
Neifundland

Mat **Neufundland ** mengt een:

* D'Insel Neufundland am Nordoste vu Kanada;
* D'kanadesch Provënz Neifundland a Labrador, déi bis 2001 einfach "Neifundland" geheescht huet;
* Den Dominion Neifundland, dee vun 1907 bis 1934 zum brittesche Räich gehéiert huet.
Eschbach (Usingen)

**Eschbach** ass eng Uertschaft an der Gemeng Usingen am däitsche Bundesland Hessen. Si war fréier eng eegestänneg Gemeng am *Hochtaunuskreis*. Als Resultat vun enger Territorialreform an Hessen ass si zënter dem 1. August 1972 Deel vun Usingen.

1280 gouf d'Duerf fir d'éischt Kéier ernimmt. Deemools war et Deel vun der Grofschaft Cleeberg a gouf och nach *Aschebach* oder *Kettern-Eschbach* genannt. Bis zur Reformatioun huet Eschbach kierchlech a rechtlech zu Grävenwiesbach gehéiert. No der Reformatioun krut Eschbach seng eege Por.

Eschbach läit laanscht d'Bach mam selwechten Numm, um nërdleche Bord vum *Usinger Becken* an domat um nordëstleche Bord vum Taunus. D'Uertschaft ass vu Mëschbëscher, Felder a Wisen ëmginn. 2&nbsp;km südlech läit Usingen an 32&nbsp;km südlech läit Frankfurt am Main.

## Biller

Fichier:Eschbach, Dorfszene mit Kirche.JPG|Den Zentrum
Fichier:Alte Schule Eschbach.jpg|D'Al Schoul
Fichier:Eschbacher-Klippen-Seitenansicht.jpg|D'"Eschbacher Klippen"


## Um Spaweck