Fritz Lang

De **Fritz Lang**, gebuer als *Friedrich Christian Anton Lang* de 5. Dezember 1890 zu Wien, a gestuerwen den 2. August 1976 zu Beverly Hills, Kalifornien, war en éisträichesch-US amerikanesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Schauspiller.
 
De Fritz Lang war de Jong vum Architekt Anton Lang an deem senger Fra Paula Schlesinger. 1907 huet de Fritz Lang mat engem Bauingenieursstudium ugefaange fir duerno 1908 op d*'Akademie der bildenden Künste Wien* ze wiesselen. 1916 ass hien erëm op Wien zeréckkomm nodeem hien am Krich verwonnt gi war. Do huet hien als Dréibuchauteur fir de Filmregisseur Joe May geschafft.

Am Joer 1919 huet de Lang mat *Halbblut* säin éischte Film als Regisseur gedréint, aner bekannt Stommfilmer vun him sinn *[[Dr. Mabuse, der Spieler]]* (1921/1922), *[[Die Nibelungen]]* (1924) a *[[Metropolis]]* (1927).

*[[M (Film 1931)|M]]* (1931) ass dem Lang säin éischten Tounfilm mam Peter Lorre an der Haaptroll. De Personnage vum Dr. Mabuse daucht dann am Joer 1933 erëm op am Film *[[Das Testament des Dr. Mabuse (Film 1933)|Das Testament des Dr. Mabuse]] *. De Film gouf an Däitschland vum *Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda* verbueden.

Wéinst dem Naziregime huet de Fritz Lang Däitschland verlooss an ass a Frankräich an den Exil gaangen. Do huet hien dann nach de Film *[[Liliom]]* (1934) mam Charles Boyer gedréint. Duerno ass hien an d'USA emigréiert.
 
Mat *[[Fury]]* (1936) huet de Lang säin éischte Film an den USA gedréint, mam Spencer Tracy an der Haaptroll. Am Ufank vun den 1940 Jore huet hien e puer Anti-Nazi-Filmer wéi *Man Hunt* (1941), *Hangmen Also Die* (1943) a *Ministry of Fear* (1944) realiséiert.

Duerno huet hien nieft engem Krichsfilm *Americain Guerrilla in Philippines* (1950), engem Western *Rancho Notorious* mat der Marlene Dietrich an engem Abenteuerfilm *Moonfleet* haaptsächlech Melodramen a Filmer vum Genre Film noir wéi * Scarlet Street* (1945), *The Blue Gardenia* (1953) a *[[The Big Heat]]* (1953) gedréint.
 
1956 koum de Fritz Lang erëm zeréck an Europa an huet do nach e Film an 2 Deeler gedréint: *[[Der Tiger von Eschnapur (1959)|Der Tiger von Eschnapur]]* an *[[Das indische Grabmal (Film 1959)|Das indische Grabmal]]*. Als leschte Film koum den Dr. Mabuse nach eng Kéier un d'Rei mat *[[Die 1000 Augen des Dr. Mabuse]]*.

1964 huet hien am Film *[[Le mépris]]* vum Jean-Luc Godard d'Roll vun engem Filmregisseur gespillt. Haaptacteure waren d'Brigitte Bardot an de Michel Piccoli.

## Filmer
### als Dréibuchauteur
* 1917: *Die Peitsche*, vum Adolf Gärtner
* 1917: *Die Hochzeit im Exzentric-Club*, vum Joe May
* 1917: *Hilde Warren und der Tod*, vum Joe May
* 1919: *Die Rache ist mein*, vum Alwin Neuß
* 1919: *Bettler GmbH*, vum Alwin Neuß
* 1919: *Wolkenbau und Flimmerstern* vum Josef Coenen a Wolfgang Geiger
* 1919: *Totentanz*, Regie: Otto Rippert
* 1919: *Lilith und Ly*, vum Erich Kober
* 1919: *Die Pest in Florenz*, vum Otto Rippert
* 1919: *Die Frau mit den Orchideen*, vum Otto Rippert
* 1920: *Die Herrin der Welt* - Deel 8 - Die Rache der Maud Fergusson, vum Joe May
* 1921: *Hazard*, vum Frederik Larsen
* 1921: *[[Das indische Grabmal (1921)|Das indische Grabmal erster Teil - Die Sendung des Yoghi]] *, vum Joe May
* 1921: *[[Das indische Grabmal (1921)|Das indische Grabmal zweiterTeil - Der Tiger von Eschnapur]] *, vum Joe May

### als Regisseur
#### Filmer an Däitschland
* 1919: *Halbblut* (gëllt ass verluer)
* 1919: *Der Herr der Liebe* (gëllt ass verluer)
* 1919: *Die Spinnen, 1. Teil - Der goldene See*
* 1919: *Harakiri*
* 1919: *Die Spinnen, 2. Teil - Das Brillantenschiff*
* 1920: *Das wandernde Bild*
* 1921: *Kämpfende Herzen* oder *Die Vier um die Frau*
* 1921: * [[Der müde Tod]] *, mam Lil Dagover an Hans Sternberg 
* 1922: *[[Dr. Mabuse, der Spieler - Ein Bild der Zeit]] *, mam Rudolf Klein-Rogge a Paul Richter
* 1924: *[[Die Nibelungen: Siegfried (1924)|Die Nibelungen: Siegfried]]*, mam Paul Richter 
* 1924: *[[Die Nibelungen: Kriemhilds Rache (1924)|Die Nibelungen: Kriemhilds Rache]] *, mam Margarete Schön an Theodor Loos
* 1927: * [[Metropolis]]*, mam Gustav Fröhlich, Fritz Rasp a Brigitte Helm
* 1928: *[[Spione]]*, mam Rudolf Klein-Rogge a Willy Fritsch
* 1929: *Frau im Mond*, mam Klaus Pohl a Willy Fritsch
* 1931: *[[M (Film 1931)|M]] *, mam Peter Lorre a Gustaf Gründgens
* 1933: *[[Das Testament des Dr. Mabuse (Film 1933)|Das Testament des Dr. Mabuse]]*, mam Rudolf Klein-Rogge a Gustav Diessl
* 1959: *[[Der Tiger von Eschnapur (1959)|Der Tiger von Eschnapur]]*, mam Debra Paget, Paul Hubschmid a René Deltgen
* 1959: *[[Das indische Grabmal (Film 1959)|Das indische Grabmal]]*, mam Debra Paget a Sabine Bethmann
* 1960: *[[Die 1000 Augen des Dr. Mabuse]]*, mam Dawn Addams a Peter van Eyck

#### Film a Frankräich
* 1933: *[[Le testament du Dr. Mabuse (Film 1933)|Le testament du Dr. Mabuse]]*, mam Rudolf Klein-Rogge an Thomy Bourdelle
* 1934: *Liliom*, mam Charles Boyer a Madeleine Ozeray

#### Filmer an den USA
* 1936: *[[Fury]]*, mam Sylvia Sidney a Spencer Tracy
* 1937: *[[You Only Live Once]]*, mam Sylvia Sidney an Henry Fonda
* 1938: *You and Me*, mam Sylvia Sidney an George Raft
* 1940: *The Return of Frank James*, mam Henry Fonda an Gene Tierney
* 1941: *[[Western Union]]*, mam Robert Young a Randolph Scott
* 1941: *[[Man Hunt]]*, mam Walter Pidgeon an Joan Bennett
* 1943: *[[Hangmen Also Die!]]*, mam Hans Heinrich von Twardowski a Brian Donlevy
* 1944: *[[Ministry of Fear]]*, mam Ray Milland a Marjorie Reynolds
* 1944: *The Woman in the Window*, mam Edward G. Robinson an Joan Bennett
* 1945: *[[Scarlet Street]]*, mam Edward G. Robinson an Joan Bennett
* 1946: *Cloak and Dagger*, mam Gary Cooper a Lilli Palmer
* 1948: *Secret Beyond the Door*, mam Joan Bennett a Michael Redgrave
* 1949: *[[House by the River]]*, mam Louis Hayward an Jane Wyatt
* 1950: *American Guerilla in the Philippines*, mam Tyrone Power a Micheline Presle
* 1952: *[[Rancho Notorious]]*, mam Marlene Dietrich an Arthur Kennedy
* 1952: *[[Clash by Night]]*, mam Barbara Stanwyck a Robert Ryan
* 1953: *[[The Blue Gardenia]]*, mam Anne Baxter a Richard Conte
* 1953: *[[The Big Heat]]*, mam Glenn Ford a Gloria Grahame
* 1954: *Human Desire*, mam Glenn Ford a Broderick Crawford
* 1955: *[[Moonfleet (Film 1955)|Moonfleet]]*, mam Stewart Granger an George Sanders
* 1955: *[[While the City Sleeps]]*, mam Dana Andrews a Rhonda Fleming
* 1956: *Beyond a Reasonable Doubt*, mam Dana Andrews an Joan Fontaine

### als Schauspiller
* 1964: *[[Le mépris]]*, vum Jean-Luc Godard mam Brigitte Bardot, Michel Piccoli an Jack Palance

## Bicher
* Moullet, Luc: *Fritz Lang.* Paräis: Seghers, 1963
* Peter Bogdanovich: *Fritz Lang in America.* London: Studio Vista, 1967
* Lotte Eisner: *Fritz Lang*. London, 1976
* Ott, Frederick W.: *The Films of Fritz Lang.* Secaucus, NJ: Citadel, 1979
* Maibohm, Ludwig: *Fritz Lang*. (Heyne Filmbibliothek, Band 32). München: Heyne, 1981, ISBN 3-453-86034-9
* Kaplan, E. Ann: *Fritz Lang. A Guide to References and Resources.* Boston: K.G. Hall, 1981
* Dürrenmatt, Dieter: *Fritz Lang. Leben und Werk.* Basel: Museum des Films Basel, 1982
* Humphries, Reynold: *Fritz Lang: cinéaste américain.* Paris: Albatros, 1982
* Horak, Jan-Christopher: *Anti-Nazi-Filme der deutschsprachigen Emigration von Hollywood 1939-1945.* Münster: Maks, 1984
* Töteberg, Michael: *Fritz Lang*. (Rowohlts Monographien). Reinbek bei Hamburg: Rowohlt, 1985
* Cornelius Schnauber: *Fritz Lang in Hollywood. Unvollendete Memoiren*. Wien, München, Zürich: Europaverlag, 1986, ISBN 3-203-50953-9
* Schütze, Larissa: *Fritz Lang im Exil: Filmkunst im Schatten der Politik*. München: Meidenbauer, 2006, ISBN 3-89975-587-1
* Gehler, Fred / Kasten, Ullrich: *Fritz Lang - Die Stimme von Metropolis*. Berlin: Henschel, 1990, ISBN 3-362-00522-5
* Sturm, Georges: *Fritz Lang. films, textes, références.* Nancy: Presses universitaires Nancy, 1990
* Eisenschitz, Bernard / Bertetto, Paolo: *Fritz Lang. La mise en scène.* Paris: Cinémathèque Française, 1993
* McGilligan, Patrick: *Fritz Lang. The Nature of the Beast.* New York, NY: Faber and Faber, 1997
* Hoeppner, Klaus (Red.): *Fritz Lang. Filmblätter. Filmografie. Bibliografie*, Filmheft, Nr. 6, Berlin: Filmmuseum Berlin - Deutsche Kinemathek, 2001
* Maik Bozza & Michael Herrmann (Hg.): Schattenbilder - Lichtgestalten. Das Kino von Fritz Lang und F.W. Murnau. Filmstudien. Hrsg. v. M. Bozza u. M. Herrmann. Bielefeld 2009.
* Howard A. Rodman: Langopolis; Roman; Berlin, Quadriga 1990.

## Um Spaweck