open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gare Bréissel-Luxembourg

D**'Gare de Bruxelles-Luxembourg** ass eng vun den eelste Garen an Europa. Si steet am Quartier Léopold zu Ixelles an der Haaptstadregioun Bréissel a gouf den 23. August 1854 ageweit. Am Ufank war si bekannt ënner dem Numm ***Gare du Quartier-Léopold*** als Undenken un de Kinnek Léopold I. deen een Deel vun de Käschte beim Bau gedroen hat.

Well se nëmmen 150 Meter vum Europaparlement ewech ass, gouf se beim Bau vum Parlament komplett renovéiert. De gréissten Deel vun der Gare ass ënnerierdesch, just hir Fassad, déi klasséiert ass, blouf stoen.

Et ass eng vun den Haaptstatiounen op der Streck Bréissel-Namur.

Virun der Gare ass d'Place du Luxembourg mat dem John-Cockerill Monument.

## Um Spaweck
* Gare de Bruxelles-Luxembourg (LX)
* Déi eelst Gare vu Bréissel, der Belsch an Europa.
Verbindung Nord-Midi

D**'Verbindung Nord-Midi** (Linn 0) ass eng deelweis ënnerierdesch Eisebunnsverbindung am Zentrum vu Bréissel. Si verbënnt d'Gare du Nord mat der Gare du Midi. Si huet 6 Gleiser, déi nëmme vu Persounenzich befuer ginn.

Mat 1.200 Zich am Dag ass et déi meescht befueren Eisebunnslinn an Europa.

Hir Halte sinn:
* D'Gare Bréissel-Central
* D'Halt vu Bruxelles-Chapelle
* D'Halt vu Bruxelles-Congrès. An deem Gebai stinn och d'Maschinne fir Loft aus dem Tunnel ze zéien.
 
Si war scho virum Éischte Weltkrich geplangt, gouf awer eréischt 1952 fäerdeg, an de Kinnek Baudouin huet se de 5. Oktober dat Joer opgemaach.

## Urbanistesches
Den Tracé vun der Gare geet queesch duerch d'historesch Alstad vu Bréissel. Honnerte vun Haiser sinn ofgerappt ginn, fir kënnen den Tunnel ze bauen; an d'Plaz koume breet Boulevarden an administrativ Gebaier. Eréischt zanter den 1990er Jore gëtt dru geschafft, fir d'Zirkulatioun vun de Foussgänger tëscht der sou an zwee gedeelter Uewer- an Ënnerstad nees méi flësseg ze maachen.

## D'Gare am Film
* *[[Les marches du palais]]* vum Samy Szlingerbaum, 1982
Rousekranzbasilika vu Fátima

D**'Rousekranzbasilika** vu Fátima (op Portugisesch *Basílica de Nossa Senhora do Rosário de Fátima*) gouf tëscht 1928 a 1953 gebaut. Si steet zu Fátima a Portugal.

Si ass am wäisse Kallekstee gebaut an hiren Tuerm ass 65 Meter héich.

Si krut den Titel Basilika am Joer 1954 vum Poopst Pius XII..

An der Basilika stinn en ettlech Altär eng Hellewull Statuen an eng monumental Uergel. Schéi Konschtwierker sinn déi faarweg Fënsteren an d'Wandmolereien déi de Kräizwee duerstellen.

An der Pilgerzäit tëscht Mee an Oktober kommen dacks méi wéi 100.000 Pilger den Dag an d'Basilika.

## Kuckt och

* Fátima
* Lúcia dos Santos
Edmond Lux

Den **Edmond Lux**, gebuer den 18. Juni 1916 zu Ierpeldeng bei Ettelbréck, a gestuerwen den 21. September 2004 zu Ettelbréck, war e lëtzebuergeschen Zeecheprofesser a Moler, Sculpteur a Grafiker.

## Säi Liewen
Den Edmond Lux gouf als eelste Jong vum Schräinermeeschter Pierre Lux zu Ierpeldeng gebuer an huet bis zu sengem Doud a sengem Heemechtsduerf gelieft a geschafft.

No senger Première am Dikrecher Kolléisch 1935 huet hien op der Technischen Hochschule zu München, op der Académie royale des beaux-arts zu Antwerpen a duerno op der École nationale supérieure des arts décoratifs an op der École Estienne zu Paräis Konscht studéiert.

Seng éischt Plaz krut den Edmond Lux 1939 an der Stater Industrieschoul an ass, nodeems hien am Februar 1941 de Proffenexamen bestanen hat, am Kolléisch ugestallt ginn. Well hien awer net *linientreu* war, gouf hie wéinst senger nazifeindlecher Haltung op Oochen an de Kaiser-Karls-Gymnasium „strofversat“. Seng offiziell Ernennung als Konschtprofesser am Kolléisch war eréischt 1945, se gouf awer réckwierkend op de Mäerz 1943 datéiert. Kuerz drop koum an den Dikrecher Kolléisch, wou hie bis zu senger Pensioun 1981 *Éducation artistique et esthétique* enseignéiert huet.

Den Edmond Lux war mat der Charlotte Gruber vun Ettelbréck bestuet; d'Koppel hat 2 Kanner.

## Seng Wierker (Auswiel)
* 1964: *Monument aux Morts* um Ierpeldenger Kierfecht als Erënnerung un d'Refractairen an d'Zivilaffer aus der Gemeng.
*1972: Klëppelkrichmonument beim Nikloskierfecht an der Stad Lëtzebuerg.
*1974: Tak mam Schetzel, Schetzel-Grott am Gréngewald.
*1985: Mariefigur aus Bronze. Vun der Mrs O’Connell-Reiff vu Chicago op Wonsch vun hirer Mamm gestëft. D'Madame Reiff gouf 1865 zu Ierpeldeng gebuer an ass méi spéit an Amerika ausgewandert.
*1986: D'Morgue um Ierpeldenger Kierfecht.
*1991: D'„Blot Kräiz“ mam Sonnegesank vum Hl. Franz vun Assisi.
*1995: Denkmal am Park vum Ierpeldenger Glasschlass, zu Éiere vun der Grande-Duchesse Charlotte.
*1997: Monument aus Steen a Bronze, zu Éiere vum Paschtouer Alphonse Lutgen.

## Literatur
* Association des Professeurs d'Éducation Artistique de l'Enseignement Secondaire et Supérieur (APEA): *Regard sur deux siècles de création et d'éducation artistique au Luxembourg*, Luxembourg 1987, Imprimerie Saint-Paul

## Um Spaweck

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Spannen

D'Wuert **Spannen** huet verschidde Bedeitungen:
* D'Verb spannen, gemengt d'Fabrikatioun vun engem Fuedem aus Faseren, op der Hand (Spannrad) oder maschinell an der Duchindustrie,
* De Substantiv Spannen, Pluriel vun enger *Spann*, en Déier aus der Klass vun den Spannendéieren,
* D'Verb spannen, als Form vun engem irrealisteschen Denken.
Spannen (Fuedem)

Ënner **Spanne** versteet een d'Fabrikatioun vun engem Fuedem aus Faseren.
## Explikatioun vum Prozess
Am Laf vun der Zäit huet de Prozess vum Spanne sech staark verännert an nei Formen ugeholl. Dat huet dozou gefouert, datt d*'Spannen* haut dräierlee Bedeitunge kritt huet:

* Ënner Spannen ass dacks de *ganze Prozess* vun der Fabrikatioun vu Garen aus eenzele Fasere gemengt. Dat begräift d'Rengegen, d'Mëschen, d'Fabrikatioun an d'Opspulle vum Gar.
* Als Spanne gëtt awer och den *Deelprozess* vum Verzéien a Verdréie vu Fasere bezeechent. Beim Spannen op der Hand kënnen d'Fasere quasi direkt mam Spannrad gesponne ginn, beim maschinelle Spanne mussen d'Fasere schonn an engem Strank geriicht gi sinn.
* Historesch bedéngt gëtt dobäi och d'Fabrikatioun vu syntheeteschen oder naturähnleche Faseren durch d'Auspresse vu flëssegem Konschtstoff aus Düsen als Spanne bezeechent. Op Däitsch gëtt da vum *Schmelz-*, *Nass-* oder *Trockenspinnen* geschwat, jee nodeem, wéi de Konschtstoff verflëssegt ginn ass.

Gesponne ginn all Faseren: Planzefasere wéi Kotteng, syntheetesch Fasere wéi PET, Fasere vun Déiere wéi Woll, a fréier souguer mënschlech Hoer oder mineralesch Fasere wéi Asbest.

D'Produkt beim Spanne gëtt Gar genannt. Den Ausdrock *Fuedem* gëtt meeschtens hei net gebraucht. Déi wichtegst Kennzeeche vum gesponnene Gar sinn, nieft der gebrauchter Faser, d'Gewiicht jee Längt (Fäinheet) an d'Festegkeet vum Gar. Prinzipiell muss een dovun ausgoen datt e Gar, wann et méi reng ass, och méi deier ass. D'Qualitéit vum Gar bestëmmt och d'Qualitéit vum fabrizéierten Duch oder Stoff.

## Kuckt och
* Spannrad
## Um Spaweck
Spannrad

E **Spannrad** ass e Geschier mat engem Rad dee mat enger Pedall oder enger Kierb un d'Dréie bruecht gëtt fir z.&nbsp;B. Woll, Fluess oder aner Zorte Fiberen ze spannen.

## Um Spaweck
Basilika vum Hellegen Häerz zu Bréissel

D**'Basilika vum Hellegen Häerz zu Bréissel** steet um Plateau zu Koekelberg, enger vun den 19 selbstännege Gemenge vun der Haaptstadregioun Bréissel.

## De laangen Ulaf
De Léopold I. hat sech schonn dermat beschäftegt, op de Koekelberg, dee Bréissel dominéiert, seng Residenz opriichten ze loossen. Dozou ass et awer zu senge Liefzäite net méi komm. De Léopold II. wollt op der selwechter Plaz eng Zort Pantheon baue loossen, op dee groussaarteg Alleeë sollten zougoen. Dorun erënneren haut nach d'"Avenue des Gloires nationales" an d'"Avenue du Panthéon". Dee Projet war der kathoulescher Bourgeoisie, déi zu där Zäit um Rudder war, net reliéis genuch.

Do huet et sech erginn, datt de belsche Kinnek 1902 de Schantje vun der Basilika vum Hellegen Häerz zu Paräis um Hiwwel vu Montmartre besicht hat, an op d'Iddi koum, fir de 75. Joresdag vun der belscher Onofhängkeet, um Koekelbierg nach méi eng grouss Nationalkierch bauen ze loossen.

De Projet vum Architekt Pierre Langerock vu Louvain, deen eng neogotesch Kathedral virgesinn hat, gouf vun enger Jury ugeholl an den 12. Oktober 1905 huet de Kinnek de Grondstee geluecht. Well déi Käschten alles an de Schiet gestallt hunn, dat disponibel war, huet de Kinnek sech bereet erkläert aus senger Privatkassett bäizedroen. De Koffer, dee fir de Kuppeldaach benotzt gouf, staamt aus dem Kinnek sengem private Besëtz dem Belsche Kongo. 1909 ass de Kinnek gestuerwen, a vun der Kierch war nach net vill ze gesinn.

## De laange Schantjen
Nodeem d'kathoulesch Kierch an der Belsch opgeruff hat, fir Donen ze maachen, konnt mam Schantje lues a lues weidergefuer ginn. Den Éischte Weltkrich huet dat Ganzt awer nees gestoppt. No de Pläng vum Albert Van Huffel, dee sech en neo-byzantinesche Still afale gelooss hat, dee vu Bauhaus-Elementer duerchwuess war, gouf 1926 nees mam Baue weidergemaach.

## Um Spaweck

* http://www.basilicakoekelberg.be/documents/home.xml?lang=fr
* Satellitefoto vun der Gemeng Koekelberg
Pont de Fragnée

De **Pont de Fragnée** ass eng Bréck zu Léck déi iwwer d'Meuse geet, just op der Plaz wou d'Ourthe an d'Meuse leeft a wou d'Derivatioun vun hir fortgeet. Déi aner Bréck, déi hei iwwer d'Ourthe geet, an u si stéisst ass de Pont de Fétinne.

D'Bréck gouf tëscht 1901 an 1904 fir d'Universalausstellung vun 1905 an dem selwechte Konstruktiounsstil wéi de Pont Alexandre-III vu Paräis gebaut. D'Technesch Konzeptioun ass vum Ingenieur Emile Jacquemin an d'Dekoratioun vum Architekt Paul Demany an d'Skulpture si vum wallounesche Sculpteur Victor Rousseau.

Op all Uwänner stinn an der Opfahrt fir op d'Bréck zwou Sailen aus *Petit granit*. Op der Spëtz dovu stinn déi sougenannt *Renommées*. Dat si bronze
Skulpturen, mat Gold iwwerzunn, déi en Engel mat Flilleken duerstellen, deen an eng Trompett bléist.

Wéi déi belsch Arméi d'Bréck am Mee 1940 an d'Luucht gejot hat, ware glécklecherweis d'Sailen net beschiedegt ginn an d'Engele konnten erofgeholl ginn a goufen de Krich iwwer verstoppt.

Laanscht den Trëttoir leeft en ciseléiert Fer forgés Gelänner. All Element besteet aus 28 Deeler an engem grousse Medaillon. Déi Medaillone weisen ofwiesselnd e Gesiicht vun engem Mann an enger Fra. Um Fouss vun all Entréessail steet eng allegoresch Skulptur, an aacht Tritone verdeele sech op déi véier Spëtze vun de Flosspilieren an op véier Sockelen an der Entrée op den zwou Säite vun der Bréck. Déi Tritone waren 1940 beim Sprenge vun der Bréck, bis op een, an d'Meuse gefall, wou se eréischt 1959 nees erausgefëscht goufen

## Chronologie
* 1901: D'Fëllementer gi gemaach.
* 1902: Déi éischt Fondatiounskëscht gëtt am Floss gesat.
* 1903: D'Gesellschaft John Cockerill kritt den Zouschlag fir d'Metallstruktur fir de Präis vu 667.940 Frang.
* 1904: D'Bréck geet a Betrib.
* 1940: D'Bréck gëtt op Uerder vum Ministère de la Défense nationale an d'Luucht gejot.
* 1946: D'Bréck gëtt erëm d'selwecht opgeriicht wéi virdrun, just d'Breet vun der Fuerbunn gëtt op 17,2 m vergréissert.
* 1948: De Verkéier rullt erëm.
* 1959: Statue kommen erëm op hir Plaz.
* 14. Mäerz 1994: de Pont de Fragnée, de Pont de Fétinne an de Square Gramme ginn als Monumenter vum *Patrimoine wallon* klasséiert. De Pont de Fragnée gouf doberbäi als *Patrimoine exceptionnel* klasséiert.

## Kuckt och

*Pont de Liège
*Pont de Fétinne
*Pont Gramme

## Um Spaweck
Pont de Fétinne

De **Pont de Fétinne** ass eng Bréck iwwer d'Ourthe zu Léck. Si stéisst un de Pont de Fragnée deen iwwer d'Meuse geet. Si läit e puer honnert Meter virun der Mëndung vun der Ourthe an d'Meuse an tëscht dem Pont Gramme an dem Pont de Namur.

D'Bréck gouf tëscht 1901 an 1904, am Kader vun der Universalausstellung zu Léck, gebaut.

Et ass eng stole Boubréck déi aus zesummegenitte Fachwierkträgere besteet. Widderlageren an d'Schlass hu Gelenker fir Beweegunge vun der Bréck ze kompenséieren.

De 14. Mäerz 1994 gouf de Pont de Fétinne als Monument an d*'Liste des biens classés de la Province de Liège* opgeholl, zesumme mat dem *Square Gramme*, an dem Pont de Fragnée.
## Nopeschbrécken
*Pont de Namur
*Pont Gramme
*Pont de Fragnée
*Pont de Liège
Pont Gramme

De **Pont Gramme** ass eng Dunnebréck fir Autoen zu Léck am Quartier Fétinne iwwer d'Ourthe just um Zesummefloss vun dëser mat der Meuse. Si läit e bëssleche méi déif wéi de Pont de Fétinne an huet als éischte Noper de Pont de Fragnée. Si mécht Verbindung tëscht dem *Quai [[Michel Gloesener|Gloesener]]* an dem *Quai Mativa* a si dréit d'Nationale 90.

Den Numm krut d'Bréck als Erënnerung un de belschen Erfinder Zénobe Théophile Gramme.
Maarkgrofschaft

Eng **Maarkgrofschaft**, aus dem Alhéichdäitsche "marcha" - *"Grenz"* (fr: marche oder marquisat, dt: Markgrafschaft), war an der karolengescher an ottonescher Zäit eng speziell Form vu Grofschaft, déi vun engem Maarkgrof (fr: marquis) regéiert gouf.

Maarkgrofschafte goufe laanscht de Grenze vun engem Räich ugeluecht an hir Herrscher waren de Kinneke meeschtens als direkt Vasallen ënnerstallt.

Beispiller vu mëttelalterleche Maarkgrofschafte sinn: Namouer (vun ~1190 un), Arel, Flandern, Burgund oder och Éisträich.
Pont Kennedy

D**'Kennedybréck zu [[Léck]]** ass eng Bréck iwwer d'Meuse. Si verbënnt den Zentrum vu Léck mat dem Quartier *Longdoz*. Et ass déi drëtt Bréck op där Plaz.

Déi éischt Bréck gouf 1836 gebaut an de 27. Januar 1837 ageweit. Dës Bréck huet net laang gelieft, schonn no 5 Méint ass ee vun de Béi an e Koup gefall.

Du gouf tëscht 1841 an 1843 eng nei Bréck gebaut déi du *Pont Neuf* oder och ***Pont de la Boverie*** genannt gouf. Dës Bréck ass iwwer d'Meuse gaangen, an iwwer een Arem vun der Ourthe. Déizäit war de lénksen Uwänner scho ganz verbaut, um rietsen Uwänner gouf et just e Clubhaus vu Wassersportsfrënn. Dat ass och bis haut bestoe bliwwen als Cluhaus vum *Nautica*.

Den Éischte Weltkrich hat d'Bréck iwwerlieft, awer am Zweete gouf se an d'Luucht gesprengt, an 1946 gouf eng provisoresch Bréck installéiert. Déi huet hiren Déngscht 12 Joer laang gemaach.

Eng nei Bréck gouf eréischt 1958 ugefaange mat bauen, a si ass 1960 ageweit ginn. No dem Attentat op den amerikanesche President Kennedy krut d'Bréck deem säin Numm.

D'Bréck ass a Cantileverbauweis aus virgespaantem Bëtong opgeriicht ginn, a se steet op zwéi Flosspilieren. Se huet eng Längt vun 120 Meter, an d'Breet vun der Dunn variéiert tëscht 23,7 a 40 Meter.

Et ass eng Bréck déi vill befuer ass, net manner wéi 15.000 Gefierer passéieren se all Dag.

## Hir Nopeschbrécken

*Pont de Longdoz um rietsen Uwänner iwwer d'Dérivatioun.
*Pont Albert 1er flossop
*Pont des Arches a Passerelle Saucy flossof.

## Kuckt och
*Lëscht vun de Brécken zu Léck
Wesertalspär

D**'Wesertalspär** bei Eupen (fr: **Barrage de la Vesdre** oder och nach **Barrage d'Eupen**) ass dee gréissten Drénkwaasserreservoir an der Belsch. Et ass och eng Touristenattraktioun am däitsch-belschen Naturpark Héicht Venn.

Mat dem Bau vun der Staumauer gouf 1936 ugefaangen, a si gouf 1950 ageweit.

De Stauséi gëtt vun zwou Baache beliwwert: der Weser an der Getz déi am Fong am Stauséi zesummelafen. D'Mauer selwer steet um Laf vun der Weser. Dës Stauanlag gouf haaptsächlech opgeriicht fir d'Drénkwaasser an der Géigend ze garantéieren a fir d'Weeser ze regléieren a sou ëmmer genuch Waasser fir d'Industrie flossof prett ze hunn.

## Technesch Daten

* Waasserfläch: 126 ha bei Vollstau
* Faassungsverméigen: 25 Millioune m³
* Anzochsgebitt: 10.595 ha
* Héicht vun der Mauer: 66 m inklusiv Fëllement 
* Héicht vun der Kroun: 362 m 
* Längt vun der Kroun: 410 m
* Max. Héichwaasserstand: 361 m

D'Staumauer ass eng Gewiichtsstaumauer.

## Waasserversuergung an der Géigend

All Dag produzéiert d'Weesertalspär 82.500m³ Drénkwaasser, a beliwwert domat d'Géigend vun Herve, d'Faubourge vu Léck an d'Stad Spa. Dat fäerdegt Drénkwaasser gëtt an enger grousser ënnerierdescher Zëttär gespäichert. Duerch den onreegelméissege Nidderschlag an dem héije Venn muss ëmmer eng Mindestquantitéit gestaut bleiwe fir Qualitéit vum Waasser ze garantéieren. Bei Héichwaasser kënne bis zu 230 m3/s iwwerlafegelooss ginn.

## Tourismus

Bei der Talspär ass ee Restaurant mat enger Terrass, en Aussiichtstuerm, eng Spillplaz fir d'Kanner a vill Trëppelpied. Tafelen op engem Léierpad erkläre wéi d'Drénkwaasser gemaach gëtt.

## Kuckt och

*Weser

## Um Spaweck
Borne

**Borne** ass eng Uertschaft a Gemeng am Oste vun Holland an der Provënz Overijssel mat ronn 23.000 Awunner an der Uertschaft a ronn 25.000 Awunner an der Gemeng (2023).

## Uertschaften an der Gemeng
*Borne
*Hertme
*Zenderen

## Kuckeswäertes
*Protestantesch Kierch
*Bussemakershuis
*Mariakapell an dem Koppelsbrink

## Um Spaweck

* Gemeng Borne
* Statistik vun der Gemeng Borne
Argentinosaurus

Den **Argentinosaurus** ass eng Dinosauriergattung aus der Uerdnung vun den Echsebeckesaurier (*Saurischia*).

D'Argentinosaurier hunn am Zäitalter vun der Kräid, virun 110 - 95 Millioune Joer, gelieft.

En hat e Gewiicht vun 100 Tonnen a war 8 m héich a 45 m laang. En ass op véier Féiss gaangen an hat déck säilenaarteg Been, Huelraim an de Réckewierbelen a kleng Loftkummeren an de Schanken, déi d'Gewicht méi kleng gehalen hunn, ouni eppes un der Stabilitéit z'änneren.

Et war e Planzefrësser an nieft dem Seismosaurus dat längst a warscheinlech och dat schwéierst Landdéier dat jee gelieft huet.

Fondplaze vu Fossilie sinn an Argentinien.
## Um Spaweck
Vullebeckesaurier

D**'Vullebeckesaurier** sinn nieft den Echsebeckesaurier eng vun deenen zwou Uerdnunge vun den Dinosaurier (Dinosauria).

Zu hinne gehéiere Gattunge wéi *[[Euoplocephalus]]*, *[[Pachycephalosaurus]]* a *[[Parasaurolophus]]*.

## Um Spaweck
Echsebeckesaurier

D**'Echsebeckesaurier** sinn nieft de Vullebeckesaurier eng vun deenen zwou Uerdnunge vun den Dinosaurier (Dinosauria).

Zu hinne gehéieren Aarte wéi den Tyrannosaurus rex an d'Gattunge Struthiomimus, Spinosaurus, Microraptor an Argentinosaurus.
Weser

**Weser** fënnt een a follgende Begrëffer erëm:

## Nimm vu Flëss
* E Floss an Däitschland: Weser
* En däitsch-belsche Floss an der Provënz Léck: Weser

## Aner an zesummegesat Nimm

* Operatioun Weserübung, den Tarnnumm vun der däitscher Arméi fir am Zweete Weltkrich Dänemark an Norwegen ze iwwerfaalen.
* Weserbergland, eng hiwweleg Géigend bei der Weser
* Weser-Ems, e Regierungsbezirk a Niddersachsen
* Weser Flugzeugbau GmbH, e Fligerconstructeur
* Wesermarsch, e Landkrees an Niddersachsen
* Weserstadion, e Sportsstadion zu Bremen
Briseis-Talspär

D**'Briseis-Talspär**, no engem Päerd genannt, dat 1876 de *Melbourne Cup* gewonnen hat, (*Briseis dam* oder *Cascade dam*) an Tasmanien, Australien huet de 4. Abrëll 1929 no schwéierem Reen de Geescht opginn. D'Flutwell ass iwwer déi australesch Stad Derby ewechgerannt an huet 11 (oder 14) Mënschen d'Liewe kascht.
Malpasset

D'Staumauer vu **Malpasset** war eng Boustaumauer am Dall vum Reyran bei Fréjus op der Côte d'Azur a Südfrankräich, am Departement Var, déi den 2. Dezember 1959 zusammegebrach ass. Durch d'Flutwell koume 421 Mënschen ëm d'Liewen. Jee no Quelle variéiert dës Zuel (361, 400, 423, 429 oder 510).

De Schued louch, ëmgerechent, ëm déi 60 Milliounen Euro.

## Um Spaweck
*La catastrophe de Malpasseten 1959 (op Franséisch)
*Cracking of Dams
*Structurae: Talsperre Malpasset
*Biller a Situatiounsplang
*Geschicht vun der Katastroph op Englesch
*Geschicht vun der Katastroph op Franséisch
*hazardcards
Wigerich vun Ardennen

De Wigerich vun Ardennen (och als **Wigerich vu Loutrengen** bekannt) († zirka 922) war Pfalzgrof vu Loutrengen, Grof vum Ardennen- a Bidgau, an en hat och d'Groferechter zu Tréier.

## Famill

De Wigerich war mat der Gräfin Kunigunde vu Verdun, Kandskand vum Kinnek Louis II. vu Frankräich bestuet. Zesummen hate si op d'mannst sechs Kanner:

*Friedrich I. (zirka 942, † 978) Grof vu Bar an Herzog vun Uewer-Lotharingen (Lothringen (fr: Lorraine)).
*Adalbert (Adalbero) (zirka 926, † 962) Bëschof vu Metz.
*Giselbert († 964) Grof am Ardennegau.
*Siegbert.
*Gozelo († zirka 942) Grof am Bidgau.
*Siegfried I. (922, † 998) Grof vu Lëtzebuerg.
Heinrich VI. vu Lëtzebuerg

Den **Heinrich VI.**, gebuer 1250, a gestuerwen de 5. Juni 1288 zu Worringen, war vun 1281 bis 1288 Grof vu Lëtzebuerg.

Den Heinrich war ee vun den Haaptpersonnagen am Limburgeschen Ierfkrich an ass 1288 mat sengem Brudder Walram Grof vu Ligny a sengen Hallefbridder Heinrich Här vun Houffalize a Baudouin an der Schluecht vu Worringen bei Köln gefall.

Den Heinrich VI. war mat der Beatrix vun Avesnes bestuet, a si haten op d'mannst fënnef Kanner:

*Heinrich VII. (1264, † 1313) Grof vu Lëtzebuerg a Keeser vum Hellege Réimesche Räich.
*Walram († 1311) Seigneur vun Dourlers, Thirimont an Consorre.
*Félicité († 1336) bestuet mam Jang-Tristan Grof vu Louvain.
*Baudouin (1285, † 1354) Äerzbëschof vun Tréier.
*Margret († 1336), Nonn, zu Lille a spéider am Mariendall.

## Um Spaweck
Weser (Floss)

D**'Weser** ass ee Stroum an no dem Main deen zweetlängste Floss an Däitschland deen nëmmen op däitschem Terrain leeft. Déi aner grouss Flëss déi méi laang sinn, Donau, Rhäin, Elbe, Oder a Musel hunn hir Quell oder Mëndung net an Däitschland.

D'Weser leeft duerch Hessen, Nordrhein-Westfalen, Niddersachsen a Bremen a mécht deelweis d'Grenz tëscht Hessen an Niedersachsen, Niedersachsen an Nordrhein-Westfalen an op engem kuerze Stéck och tëscht Bremen an Niedersachsen. 
Mat der Werra ass déi 452 Kilometer laang Weser 744 Kilometer laang.

D'Weser entsteet aus dem Zesummefloss vun der Werra an der Fulda, bei Hann. Münden.

## Um Spaweck
Weser / Vesdre

D**'Weser** (fr: **Vesdre**) ass ee ronn 60&nbsp;km laange belsch-däitschen Zoufloss vun der Ourthe.

## De Laf vun der Weser
D'Weser entsteet aus dem Zesummefloss vun e puer klenge Baachen ouni Numm déi hir Quell op dem *Imgenbroicher Venn* (am Naturschutzgebitt Héicht Venn) op enger Héicht vu ronn 600 m hunn. Dës Baache lafen an enger Griecht um *Konzer Venn* zesummen op enger Héicht vu 550 m a vun do un ass et d'Weser. No zwielefhonnert Meter gëtt eng Partie an e Kanal geleet, deen an de *Steinbach* leeft, fi méi spéit erëm an d'Weser ze kommen.

Dëse gouf tëscht 1960 a 1962 ugeluecht fir datt d'Waasser vun der Weser bakteriologesch méi propper soll bleiwen. Dat Waasser wat net an dee Kanal ofgeleet gëtt, leeft dem ale Baachbett no a Richtung Däitschland fir bei der Grenzmaark N° 836 iwwer d'Grenz ze goen. Hei leeft se duerch d'Uertschaft Roetgen fir no 1.800 m erëm bei der Maark 881 op déi belsch Grenz ze kommen. Vun do un bis bei d'Mark 867 mécht si d'Grenz op enger Längt vun 1000 m tëscht deenen zwee Länner. Vu do leeft se weider no Südwesten a kritt da gläich hiren éischten Niewefloss, den *Eschbach* fir dann no zwéi km op enger Héicht vun 360 m an de Stauséi vun der Wesertalspär ze lafen.

Do kënnt vu lénks de *Getzbach* (fr:Ghete) dran. Aus dem Séi eraus leeft se no Weste fir no 3,5&nbsp;km op Eupen ze kommen, wou se an der *Unterstadt* Gesellschaft kritt vun der Hill (fr:Helle). Duerno kënnt s'op Goé, wou d'Gileppe draleeft an dann dréint se no Norde fir op Limbourg ze kommen. Do mécht si eng Kéier, a Limbourg läit an dëser Schleef.

No 6 Kilometer Gekréngels an engem schmuelen Dall kënnt si dann op Verviers. An der Tëschenzäit ass nach vu riets de *ruisseau de Villers * dragelaf. Soubal si aus Verviers eraus ass, dréint se no Süden a kritt gläich drop vu riets de *ruisseau de Fiérain* derbäi.

Da leeft si erëm no Westen a Richtung Pepinster wou se vu lénks nach vun der *Hoëgne* gefiddert gëtt. Da geet et weider iwwer Trooz, Chaudfontaine a Vaux-sous-Chèvremont fir zu Chênée viru Léck an d'Ourthe ze lafen.

## Geschicht

Dat kallekaaremt Waasser vun der Weser war e grousse Virdeel fir d'Textilindustrie, déi sech am Ufank vum 17. Joerhonnert an hirem Dall niddergeloss hat an déi ganz Géigend zu Wuelstand bruecht huet. Am Ufank waren och déi Talspären an der ganzer Géigend nëmmen als Wasserreservoir fir d'Textilindustrie geduecht.

Et ass eréischt zanter de 1960er Joren, datt dat Waasser aus dem Héije Venn, dat bakteriologesch ganz propper ass, als Drénkwaasser verschafft gëtt.

### Nieweflëss
* Eschbach
** Steinbach
* Getzbach (Ghete)
* Hill (Helle)
** Soor
* Gileppe
* Hoëgne
** Statte
* Ruisseau de Villers
* Ruisseau de Mosbeux
* Ri de Vaux
* Magne

## Kuckt och
* Gileppetalspär 
* Wesertalspär
* Talspär vu Robertville

## Um Spaweck
Heinrich VII. vu Lëtzebuerg

Den **Heinrich VII.** oder **Henri VII.**, gebuer ëm 1275, a gestuerwen de 24. August 1313 zu Buonconvento bei Siena, war vun 1288 bis 1309 Grof vu Lëtzebuerg a vun 1308 bis 1313 Kinnek a Keeser vum Hellege Réimesche Räich.

Den Heinrich VII. war mat der Margréit vu Brabant bestuet. Si haten op d'mannst dräi Kanner:

*Jang I. (1296 - 1346) Grof vu Lëtzebuerg a Kinnek vu Béimen.
*Marie (1304 - 1324) bestuet mam Kinnek Karel IV. vu Frankräich.
*Beatrix (1305 - 1319) bestuet mam Kinnek Karel-Robert vun Ungarn.

## Éierung
Fir un den Heinrich VII. z'erënneren, gouf um Lampertsbierg an der Stad Lëtzebuerg eng Strooss no him genannt: d'Rue Henri VII verbënnt d'Avenue de la Faïencerie mat der Avenue du Bois.

## Literatur
* Haag, Emil, 2011. *Henri VII <sup>*</sup>1279 <sup>†</sup>1313: le nouvel essor de la maison de Luxembourg*, In: *Une réussite originale - Le Luxembourg au fil des siècles*; Lëtzebuerg (Éditions Guy Binsfeld), 2011; 576 Säiten (ill.); ISBN 978-2-87954-235-5, Ss 104-115.
## Um Spaweck
Rompfaass

E **Rompfaass** (däitsch: *Butterfass*: franséisch: *baratte*) ass eng faassänlech Bidden (meeschtens aus Holz), an deem fréier déi ofgeschäfft Ram zu Botter gerompt gouf.

Et gouf dobäi ënnerscheet tëscht:
* engem *vertikalen Rompfaass*, engem Bäichel
* engem *horizontalem Rompaass* (Baratte normande), dat eng Kierp hat war an duerch eng Dréibeweegung d'Ram zu Botter verschafft huet.

## Kuckt och
* Botter
* Molkerei
## Um Spaweck
Talspär vu Robertville

D**'Talspär vu Robertville** (fr: *Barrage de la Warche* oder *Barrage de Robertville*) gouf tëscht 1925 an 1929 gebaut. Si steet um Laf vun der Warche an ass déi ënnescht vun zwou Talspären op dëser Baach. Déi aner ass d'Talspär vu Bütgenbach.

De Séi läit am schmuelen Dall vun der Warche, no bei Robertville, am Südoste vun der Provënz Léck an der Belsch, an ass ronn 3.500 Meter laang.

D'Mauer ass eng Gewiichtsstaumauer a si ass 57 Meter héich, an 182 Meter laang. Dat gestautent Waasser gëtt haaptsächlech benotzt fir Stroum ze maachen.

Iwwer d'Staumauer féiert d'Nationalstrooss N 681. Et gëtt och nach zwou aner Brécken iwwer de Séi, eng an der Hallschent de *[[Pont de Haelen]]* deen d'Nationale 676 dréit an eng kleng Bréck méi wäit flossopwärts (ouni Numm) tëscht den Dierfer Champagne an Outrewarche.

Ausser der Warche lafen nach e puer kleng Baachen an de Séi:

* de *Ruisseau de Quareu*
* de *Ruisseau de Ponce*
* an nach 4 kleng Baachen ouni Numm

Am Joer 2006 gouf de Barrage eidellafe gelooss fir Reparaturen ze maachen.
## An der Géigend

Net wäit ewech vum Séi vu Robertville kann een déi al Festung Reinhardstein kucke goen. Vun der Staumauer féiert een Trëppelpad dohin.
LGV Bréissel - Däitsch Grenz

D**'Héichvitess-Linn (LGV Bréissel-Köln)** ass eng Héichvitessstreck vun der SNCB zesumme mat der DB fir Héichvitesszich vu Bréissel aus un dat däitscht ICE-Netz unzebannen, fir eng direkt Verbindung tëscht de franséischen, de belschen, den hollänneschen an den däitsche Linnen ze garantéieren. Dat gouf virdru mat ICE- an Thalysverbindunge gemaach, déi awer deelweis op traditionelle Strecke gefuer sinn.

Mat dem Projet, fir deen 1.810.000.000 Euro virgesi waren, gouf 1997 ugefaangen. Kardinolpunkten op der Streck an der Belsch sinn: Bréissel, Léiwen, Léck, Hauset a Welkenraedt.

D'Streck huet eng total Längt vun 139&nbsp;km, dovu sinn 89&nbsp;km op enger komplett neier Streck (Linnen 2 an 3), a 50&nbsp;km op ale Strecken, déi moderniséiert goufen. Si ass ausgeluecht fir Vitesse bis 300&nbsp;km an der Stonn.

## Opdeelung vun de Strecken

*Bréissel - Léiwen (33&nbsp;km): Linn 36N (moderniséiert)
*Léiwen - Ans (62&nbsp;km): Linn 2 (nei)
*Ans - Léck - Chênée (14&nbsp;km): Linn 36 (moderniséiert) 
*Chênée - Welkenraedt (27&nbsp;km): Linn 3 (nei)
*Welkenraedt - däitsch Grenz (10&nbsp;km): Linn 37 (moderniséiert) 
 
## Chronologie
 
* 15. Dezember 2002: D'Stréck Léiwen - Ans geet op. 
* 2006: Bréissel - Léiwen gëtt a Betrib geholl. 
* 14. Juni 2009: D'Stréck Chênée - Walhorn geet a Betrib.

## Kuckt och
*Hammerbréck
*Bréck vun Astenet
*Tunnel vu Soumagne
*Viaduc vu Battice
*Viaduc vu José (LGV)
*Viaduc vun Herve (LGV)
*Bréck vu Vaux-sous-Chèvremeont

## Literatur
**Projet du train rapide Paris, Bruxelles, Cologne*, an "Travaux", Februar 1986, N° 607. 
*Couchard, Iwan: *Les lignes à grande vitesse dans la traversée de la Belgique. Des tranchées couvertes pour préserver le paysage*, an "Tunnels et Ouvrages Souterrains", Mee -Juni 2002, N° 171. 
*De Ridder, Jan: *Safety measures in the design of high-speed railway infrastructure in Belgium*, presentéiert um IABSE Symposium, Antwerpen 2003. 
*Dethy, Bernard: *Soil improvement for the construction of the platform for Belgian High Speed Train in urban areas*, presentéiert um IABSE Symposium, Antwerpen 2003. 
*Kogut, Janusz: *In situ vibration measurements on the high speed track L2 Brussels-Köln*, presentéiert um IABSE Symposium, Antwerpen 2003. 
*Staquet, Stéphanie: *Time-dependent behavior of a new kind of precambered prestressed bridge deck for the high speed lines in Belgium*, presentéiert um IABSE Symposium, Antwerpen 2003. 
 
## Um Spaweck
* Belscht TGVs - Netz am Oste vun der Belsch
* Websäit vun der SCNB
Wässeg

De **Wässeg** ass déi wässereg, gréngelzeg-gielzeg Flëssegkeet, déi bei der Fabrikatioun vu Kéis entsteet.

94 % vum Wässeg si Waasser, 4 bis 5 % si Mëllechzocker. De Rescht verdeelt sech op:
* Mëllechsaier
* Vitaminn B1
* Vitaminn B2, vun deem en déi gréngelzeg Faarf huet
* Vitaminn B6
* Kalzium
* Phosphor
* Kalium
* 0,6 bis 1 % Wässegprotein

Dee spezielle Goût vum Rivella, engem Schwäizer liicht spruddelegen Erfrëschungsgedrénks, kënnt vun de 35 % Wässeg, déi dra sinn.

Dee gréissten Deel vum Wässeg gëtt hautdesdaags an der Schwéngsziichtereie verschafft.

## Kuckt och
* Chabeso
Giro dell'Emilia

De **Giro dell'Emilia** ass eng Vëloscourse vun engem Dag, déi zanter 1909 an Italie gefuer gëtt.

## Gewënner

## Um Spaweck
* Websäit vum ''Giro dell' Emilia''
* De ''Giro dell' Emilia'' op der Websäit vu ''Mémoire du Cyclisme''
D'Bliedchen

D**'Bliedchen** ass en Informatiounsblat vum Syndicat d'Initiative et du Tourisme de la Commune de Kayl - Tétange (S.I.T.C.K.). Et besteet zanter Januar 1993.

De Layout an déi meescht Texter ginn zanterhier vum Jos von Graes (President vun 1984-2018) gemaach. Aktuell schaffen an der Redaktioun follgend Mataarbechter un der Lokalzeitung: Doris Parrasch-Wadlé (Presidentin vun 2018 un), Raymond Mahr, Norbert Kremer, Guy Assa a Jos v. Graes.

D'Bliedche kënnt all dräi Méint eraus. D'Veräiner an och Privatleit kënnen hir Messagë gratis publizéieren (d'Entscheedung läit a leschter Instanz beim Comité vum SITCK). Bezuelt mécht sech dat 60 Säite staarkt Informatiounsblat (Oplo zanter 2017: 4400 Stéck, duerch d'Inserenten an e Subside vun der Gemeng.

Zanter dem Joer 2014 kann een d'Bliedchen och digital op der Websäit vum S.I.T.C.K. liesen.

D'Bliedche feiert am Joer 2017 25 Joer an d'Nummer 100 kënnt am Januar 2018 eraus. Déi 100. Oplo ass mat enger Expositioun an engem Concours zu Téiteng am Centre culturel "Schungfabrik" verbonnen.

## Um Spaweck
* "D'Bliedchen" op der Websäit vum ''Syndicat d'Initiative et du Tourisme de la Commune de Kayl - Tétange''
Hellege Quirinus

De **Quirinus** (och nach **Quirinus vu Roum** oder **Quirinus vun Neuss**), an der kathoulescher Kierch als **Hellege Quirinus** bekannt, gestuerwen ëm d'Joer 115 zu Roum, war e réimeschen Tribun a Märtyrer, dee méi spéit zum Chrëschtentum bekéiert ass.

Den Numm Quirinus kënnt vum laténgesche Wuert *quiris* (Pl.: *quirites*) = Bierger.

## Liewen
Der Iwwerliwwerung no war de réimeschen Tribun Quirinus de Prisongsmeeschter vum réimesche Bëschof Alexander I., wéi deen agespaart gouf. Hie gouf zesumme mat senger Duechter Balbina wéinst de wonnerbaren Dote vum Bëschof bekéiert a gedeeft, duerno als Chrëscht verfollegt, no grujelege Foltere gekäppt an an de Katakombe vum Praetextatus op der Via Appia begruewen.

## Duerstellung
Den  huet als Attribut gemenkerhand e Schëld am néng Kugelen an/oder en Héngerdéif. Déi néng Kugele baséieren op der Interpretatioun vum laténgeschen Numm vun der Stad Neuss - *Novesia* - also vun *novem*, „néng“.

## Veréierung
Dem  säin Dag ass den 30. Abrëll.

Zënter dem 11. Joerhonnert war de Quirinus de Patréiner vun der Festung an zënter 1455 och vun der Stad Lëtzebuerg. 1666 gouf hie vun de Jesuitte mat der Tréischterin am Leed ersat.

Hien ass de Patréiner vun der Stied Neuss a Correggio (Emilia Romagna, Italien) gradewéi vun de de Ritter, Päerd a Ranner; géint Been- a Foussproblemer, Giicht, Lämung, Schwieren, Hautausschlag, Pescht, Ouerewéi, Krapp, Fistelen, Pouken a Päerdskränkten.

## Éierungen
Fir un den  z'erënneren, ass am Péitrussdall an der Stad Lëtzebuerg eng Strooss no him genannt: d*'[[Rue Saint-Quirin]]* leeft vun der *[[Tilleschgaass]]* laanscht d'Gräinskapell bis bei d'Al Bréck. 
## D'Gräinskapell zu Lëtzebuerg
D'Gräinskapell heescht och nach Quirinuskapell. So krut den Numm doduerch, datt gesot gouf, d'Reliquie vum hellege Quirinus wären ëm 1050 um Transport vu Roum op Neuss eng Nuecht an der Stad bliwwen. D'Kapell gouf doropshin zu senger Éier genannt.

Um Fouss vun der Kapell ass de Quirinus-Buer, vun deem sengem Waasser fréier gesot gouf, et kéint bei Krankheeten, déi vun Hautausschlag begleet sinn, gebraucht ginn. Als éischt gouf d'Quell beim Alexander Wiltheim 1655 ernimmt. Bei enger cheemescher Analys am Joer 1900 gouf festgestallt, datt näischt Extraes am Waasser ze fanne wier.

## Kuckt och
* Saint-Quirin, eng franséisch Gemeng am Departement Moselle
* Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen
* Kierch Bungeref
* Kierch Hengescht
* Kierch Näertrech
## Um Spaweck

* De  am ökumeenesche Lexikon vun den Hellegen
Gare Bréissel-Central

D'Gare **Bruxelles-Central**, respektiv **Brussel-Centraal** ass eng SNCB/NMBS-Gare matzen a Bréissel. Si läit op der Nord-Süd-Verbindung (6 Gleiser), an ass, mat duerchschnëttlech 140.000 Reesenden am Dag, wiertes alt bis zu 400.000 (déi op 1150 Zich verdeelt sinn), déi belsch Gare mat dem héchste Passagéieropkommen.

Si gouf vum Architekt Victor Horta entworf, deen ass awer gestuerwen, éier se fäerdeg gebaut war, an de Maxime Brunfaut huet d'Aarbechten 1952 ofgeschloss. D'Quaie sinn ënnerierdesch, wéi och d'Gleiser, soudatt ee vu baussen, ausser virun der Haaptentrée, kaum an Uecht hëlt, datt do eng Gare ass.

D'Gare huet en Uschloss mat der Metroslinn 1 a 5, do heescht se *Gare Centrale*, resp. *Centraalstation*.

## Um Spaweck
Talspär vun Nisramont

D**'Talspär vun Nisramont** (op Franséisch *Barrage de Nisramont* oder och nach *Barrage de l'Ourthe*) gouf tëscht 1953 a 1958 gebaut. Si steet um Laf vun der Ourthe net wäit ewech vu Nisramont, engem klengen Duerf bei La Roche a Wallounien an der Belsch.
 
Et ass eng Gewiichtsstaumauer aus Bëtong mat enger Héicht vu 16 Meter. D'Krounelängt vun der Mauer ass 116&nbsp;m an am Séi virdru kënnen 3.000.000&nbsp;m3 Waasser zeréckgehale ginn.

Dëst Stauwierk gëtt benotzt fir Stroum ze produzéieren a fir Héichwaasser opzefänken.

## Literatur
* Ministère Wallon de l'Équipement et des Transports: *Le Barrage de l'Ourthe*, Prospekt.
Rurtalspär Schwammenauel

D**'Rurtalspär Schwammenauel** ass an Nordrhein-Westfalen.

De *Rurstauséi*, deen zum Waasserverband Eifel-Rur gehéiert, ass no der Bleilochtalspär an Thüringen den zweetgréisste Stauséi an Däitschland.

## Geographie

D'Rurtalspär Schwammenauel ass an der Nord-Äiffel, tëscht Simmerath an Heimbach. De *Rurstauséi* ass wann e voll gestaut ass 24&nbsp;km laang. E läit an dem 2004 gegrënnten Nationalpark Eifel.

## Staudamm

De Staudamm, deen 1934 gebaut gouf, ass een opgeschottenen Damm aus Steng a Buedem. An der Mëtt huet en eng Lehmdichtung. E goung 1939 fir d'éischt a Betrib. Am Zweete Weltkrich goufen déi ënnescht Vidangeréier fir den Alliéierten d'Saach méi schwéier ze maachen, den 10. Februar 1945 gesprengt. No enger Vergréisserung 1955 gouf den Damm 1961 nach ëm 20 Meter gehéicht.

## Literatur

* Peter Franke, Wolfgang Frey: *Talsperren in der Bundesrepublik Deutschland*. DNK - DVWK 1987, ISBN 3-926520-00-0

## Um Spaweck

*Rurséi-Schëffahrt
*Seegelrevéier Rursee
*Stauanlageverzeechnes NRW
*Stauanlagen an Nordrhein-Westfalen; Landesumweltamt NRW
*Rurtalspär
*Talspären an der Eifel
Saalekaskad

D**'Saalekaskad** besteet aus fënnef Talspären a Waasserkraaftwierker um ieweschte Laf vun der Saale. Si sinn haaptsächlech do fir Stroum ze maachen, si déngen awer och fir Héichwaasser opzefänken, an als Erhuelungsgebitt. Déi ganz Kaskade ass 80&nbsp;km laang an huet een Héichtenënnerscheed vun 170 m.

Si besteet aus véier Pompelspéicherwierker (PSW), an all Talspär ass selwer ee Späicherwierk. Déi ganz Anlag gehéiert der Vattenfall Europe Generation AG (VEAG) an ass no dem Schluchséiwierk deen zweegréissten Zesummeschloss vu Waasserkraaftwierker an Däitschland.

Si besteet aus follgende Staustufen:

*Bleilochtalspär (Ieweschte Baseng vum PSW Bleiloch)
*Talspär Burgkhammer (Ënneschte Baseng vum PSW Bleiloch) a Lafwaasserkraaftwierk mat 2 MW
*Talspär Walsburg (Ënneschte Baseng vum PSW Wisenta)
*Hohenwartetalspär (Ieweschte Baseng vum PSW Hohenwarte I)
*Talspär Eichicht (Ënneschte Baseng vum PSW Hohenwarte I an II) a Lafwaasserkraaftwierk mat 3 MW

Dozou gehéiere nach:

*Talspär Wisenta op der Wisenta (Ieweschte Baseng vum PSW Wisenta)
*Ieweschte Baseng Hohenwarte II, ee Baseng ouni natierlechen Zufloss (Ieweschte Baseng vum PSW Hohenwarte II)

## Technesch Date vun de Pompelspäicherwierker

*PSW Bleiloch: 2 Francis-Turbinnen, 80 MW, max. Falhéicht 58,5 m, gebaut 1932
*PSW Hohenwarte I: 2 Francis-Turbinnen, 63 MW, max. Falhéicht 67,9 m, gebaut 1936-1942, fäerdeg ginn 1959
*PSW Hohenwarte II: 8 Francis-Turbinnen, max. Falhéicht 314,5 m, 320 MW, gebaut 1956-1963, fäerdeg ginn 1966
*PSW Wisenta: 3,8 MW, gebaut 1933-1934
Gare Namur

D**'Gare vun Namur** ass déi gréisst Gare a Wallounien wat Passagéierzuel ugeet (méi wéi 100.000 den Dag). Den éischten Zuch an der Gare ass den 23. Oktober 1843 gefuer. Am Joer 2002 gouf se komplett renovéiert.

Si ass eng grouss Eisebunnskräizung. Et komme follgend Linnen zesummen: 125, 130, 154, 161 an 162. Fréier ass d'Linn 142 och bis op Namur komm.

D'Gare vun Namur gouf mat groussem Opwand restauréiert an den Ëmstänn vum moderne Persounentransport ugepasst. Déi ëmgebaute Gare gouf den 19.&nbsp;September 2002 offiziell dem Verkéier iwwerginn, a si ass eng vun deene modernsten um belschen Eisebunnsnetz, mat alle Facilitéite fir Leit mat reduzéierter Mobilitéit.

Déi nei Gare huet eelef Gleiser. Si si vun 1 bis 11 numeréiert wann een d'Gebai vun der Gare am Réck huet.

Op de Gleiser 1 an 2 fueren nëmme Marchandisenzich (Verbindung Athus-Meuse iwwer d'Linn 154). Déi Gleiser sinn och speziell akustesch isoléiert.

Fir datt d'Persounenzich sech net méi mat Marchandisenzich musse kräizen, gouf fir d'Linn 125 en neien Tunnel gebaut deen ënner der Linn 162 erduerch féiert. Den Tunnel gouf de 26. Februar 2007 ageweit.

#### Zich an der Gare zu Namur
*International
**Thalys: Liège-Guillemins - Namur - Paris-Nord
** InterCity D: Lille - Namur - Liège-Guillemins - Herstal
** InterCity J: Bréissel - Namur - Lëtzebuerg
** InterCity M: Bréissel - Namur - Liers | Dinant
** InterRegio n: Essen - Antwerpen - Bruxelles - Charleroi - Namur - Jambes
* Regional
** Namur - Ottignies - Wavre
** Namur - Ottignies - Louvain-la Neuve
** Namur - Ciney
** Liège-Guillemins - Namur - Tamines

Eng Autobusgare an ee gedeckte Parking sinn direkt donieft.

## Um Spaweck
Séi vu Serre-Ponçon

De **Séi vu Serre-Ponçon** ass ee kënschtleche Séi deen entstanen ass duerch de Bau vun enger Talspär op der Durance ongeféier 2&nbsp;km nodeem d'Ubaye dra gelaf ass. Mat 1,2 Milliarde m3 Waasser a mat enger Fläch vun 28,2&nbsp;km², ass et den zweetgréisste Stauséi an Europa.

Geographesch Koordinaten: 

## Gemengen ëm de Séi
* Embrun
* Savines-le-Lac
* Chorges

## Um Spaweck
Buerg vu Grangent

D**'Buerg vu Grangent** am franséischen Departement Loire steet op enger Insel am Séi vu Grangent, just ënner der Buerg vun Essalois. Et kënnt een dohi vu Saint-Just-Saint-Rambert aus iwwer d'Departementalstroossen D108 an D32.

D'Buerg gouf ëm 800 gebaut a stoung deemools op engem Fielsvirsprong eng fofzeg Meter méi héich wéi d'Loire. Dëst huet sech geännert wéi d'Talspär vu Grangent ongeféier 15&nbsp;km vu Saint-Etienne ewech, gebaut ginn ass.

Am Mëttelalter, an och nach méi spéit, gouf se méi wéi eng Kéier zerstéiert an erëm opgeriicht.

D'Buerg ass haut a Privathänn.
Michel Platini

De **Michel Platini**, gebuer den 21. Juni 1955 zu Jœuf, an der Meurthe-et-Moselle, gëllt als ee vun de beschte franséische Foussballisten. Hie krut dräimol de Ballon d'or (1983-1985) a gouf 1976 an 1977 vu France Football als franséische Foussballist vum Joer gewielt.

Zanter dem 26. Januar 2007 ass hie President vun der UEFA a Vizepresident vun der FIFA.

De Platini huet mat 10 Joer a sengem Heemechtsuert ugefaange mat Foussball spillen. 1972 huet en d'Divisioun gewiesselt a goung bei den Éischtdivisiounsclub Nanzeg spillen, a gouf mat deem Veräin 1978 franséische Coupe-Gewënner.

Duerno goung hien 1979 bei den AS Saint-Étienne, mat deem e 1981 franséische Landesmeeschter gouf.

1982 ass en op Turin bei d'Juventus geplënnert. Seng gréisst Erfolleger mat där Ekipp waren 1983 d'italienesch Coupe an 1984 a 1986 d'italienesch Meeschterschaft.

1984 huet hie mat Turin d'Europa-Coupe vun de Coupe-Gewënner gewonne mat engem 2:1 géint den FC Porto, an 1985 d'UEFA Europa-Coupe vun de Landesmeeschteren duerch een 1:0 géint Liverpool, a d'Coupe du Monde.

Hie war och dräi Joer hannerenee beschte Buteur an Italien (1983, 1984 a 1985) an d'Juventus huet hien zum beschte *Bianconero* vun allen Zäiten ernannt.

An der franséischer Nationalekipp huet hie vu Mäerz 1976 bis Abrëll 1987 gespillt, an huet an där Zäit 72 Lännerspiller gespillt. 1984 huet hien als Kapitän vun där Ekipp d'Foussball-Europameeschterschaft gewonnen a gouf och bei dëser EM beschte Buteur mat 9 Goler. Am Joer 1988 war hien och am Kader vun der kuwaitescher (Sic!!!) Foussballnationalekipp an huet eemol fir dëser Nationalekipp gespillt.

De Michel Platini war ee Mëttelfeldspiller a Fräistoussspezialist. Ënner dem Trainer Michel Hidalgo huet hien zesumme mam Alain Giresse, Jean Tigana a Luis Fernández sou staark am Mëttelfeld gespillt datt si den Numm *Carré magique* kruten.

1987 huet de Platini opgehale mat Spillen, a war duerno vun 1988 bis 1992 Trainer vun der franséischer Nationalekipp.

1999 gouf hien an d'Lëscht vun de Gloires du sport opgeholl.
## Statistik
* 1972 - 1979: AS Nancy-Lorraine (175 Spiller/98 Goler, dovun 150/81 an der 1. Divisioun; 1974/75 an der 2. Divisioun)
* 1979 - 1982: AS Saint-Étienne (104/58)
* 1982 - 1987: Juventus Turin (147/68)

Fichier:Michel Platini in Wroclaw by Klearchos Kapoutsis tight crop.jpg|Michel Platini
Fichier:Wroclaw-Platini-visit.jpg|Michel Platini, Rafał Dutkiewicz, Grzegorz Lato (Wrocław, 2009).

## Um Spaweck
Fernand Koenig

De **Fernand Koenig**, gebuer de 16. Dezember 1922 op der Giewelsmillen, a gestuerwen de 5. Dezember 2003, war e lëtzebuergesche Sänger, an zwar e Bass-Bariton.

Haaptberufflech war hie Geometer an en huet um Kadaster geschafft.

## De Fernand Koenig op CD (Auswiel)
* Johann Sebastian Bach - *Solokantaten für Baß* (Bayer Music Group)
* Johann Sebastian Bach - *Matthäus-Passion* (Bayer Music Group)
* Johann Sebastian Bach - *Weltliche Kantaten* (Bayer Music Group)
* Ludwig van Beethoven – *Liebeslieder* mat der Dalia Uziel um Piano (Bayer Music Group)
* *Cimarosa giocoso* (Bayer Music Group)
* Domenico Cimarosa / Georg Philipp Telemann – *Singspiele* (Bayer Music Group)
* Laurent Menager - *Historesch Opnamen*
* Franz Schubert - *Die schöne Müllerin* mam Jörg Demus um Piano, (Bayer Music Group)
* Franz Schubert - *Die Winterreise* mat der Maria Bergmann um Piano (Bayer Music Group)
* Georg Philipp Telemann - *Der Schulmeister* (Bayer Music Group)
* *Fernand Koenig, ein Porträit* mat 9 CDen, déi fir de 75. Gebuertdag vum Kënschtler an enger "Geschenkkëscht" zesummegefaasst goufen. (Bayer Music Group)

## Filmographie
* 1989: *[[Mumm Sweet Mumm]]*, vum Paul Scheuer, Georges Fautsch a Maisy Hausemer

## Gielercher
* 

## Um Spaweck
* Michel Schroeder, ''Des trésors musicaux édités par le « Centre National de l'Audiovisuel »'', Zeitung vum Lëtzebuerger Vollek 28.01.2011.
Séi vu Vouglans

De **Séi vu Vouglans** läit am Jura ongeféier 25&nbsp;km vu Lons-le-Saunier op de Gemenge Pont-de-Poitte (flossop) a Vouglans-Menouille (flossaf).

Et ass mat 605 Millioune m³ deen zweetgréisste kënschtleche Séi (hanner Serre-Ponçon) a Frankräich.

De Séi ass beim Bau vun enger Talspär vun der EDF tëscht 1964 a 1969 entstanen.

Duerch de Séi leeft den Ain

## Detailer zum Séi
* Geographesch Koordinaten:  
* Héicht: 429 m 
* Fläch: 1600 ha 
* Längt: 30&nbsp;km 
* Breet: 300 – 800 m 
* Déift: 100 m
* Gespäichert Waasser: 605 000 000 m³ 
* Zäit fir voll ze lafen: 180 Deeg

## Um Spaweck
Talspär vu Vouglans

D**'Talspär vu Vouglans** gouf tëscht 1963 a 1969 gebaut. Si steet um Ain am Departement Jura an der Bourgogne-Franche-Comté a Frankräich.

D'Mauer vum Staudamm ass eng Boumauer oder verwëlleft Mauer aus Béton-armé. D'Späicherwierk gouf vun der EDF opgeriicht fir Stroum ze produzéieren.
 
## Technesch Daten

* Héicht vun der Mauer: 130 m 
* Stauvolumen: 605.000.000 m3 
* Längt vun der Kroun: 427.00 m 
* Breet vun der Kroun: 6.00 m 
* Breet op der Basis: 25.00 m 
* Gebaute Volumen: 535. 000 m3

## Literatur
* Chardonnet, E. Barrages du Mont-Cenis et de Vouglans, an "Travaux", Juni 1970, N° 423. 
* Guilhot, R. Projet de barrage de Vouglans, an "Travaux", Abrëll 1964, N° 353. 
* Tavernier, M. Barrage de Vouglans. Conception des ouvrages. Contrôle et auscultation du barrage et de ses appuis. Exécution des travaux, an "Travaux", August 1967, N° 390. 
 
## Um Spaweck

* Barrage de Vouglans, son histoire, sa technologie, sa gestion
Anne Kremer

D**'Anne Kremer**, gebuer de 17. Oktober 1975 zu Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Tennisspillerin an Olympionickin.

Si spillt am beschten op haardem Belag. Hir bescht Plaz an der Weltranglëscht hat se den 29. Juli 2002 mat der Nummer 18 erreecht.

Si huet hir Karriär den 12. Oktober 2014 mat engem Dubbel beim WTA-Turnéier op der Kockelscheier ofgeschloss.

2020 huet si bei engem Verkéiersaccident e Bee verluer. De 27. Juni 2024 huet si wärend der 41. Etapp vun hirem Parcours d'Olympesch Flam vun Opech op Schengen gedroen.

## Palmarès

### Titelen am Eenzel (2)

### Verluere Finallen am Eenzel (2)
* 1999: Pattaya City (géint Magdalena Maleeva)
* 2001: Budapest (géint Magdalena Maleeva)

### Titelen am Dubbel (0)
*Bis elo keen*

### Olympesch Spiller
Si huet Lëtzebuerg dräimol op den Olympesche Spiller vertrueden:

#### [[Olympesch Summerspiller 1996|Olympesche Summerspiller 1996]] zu [[Atlanta]]
Ënner 64 Konkurrentinnen aus 34 Natiounen ass si an der éischter Ronn mat 5:7, 4:6 ausgescheet

#### [[Olympesch Summerspiller 2000]] zu [[Sydney]]
Ënner 64 Konkurrentinnen aus 33 Natiounen huet si an der éischter Ronn an zwee Sätz géint d'Kroatin Iva Majoli gewonnen, an der zweeter Ronn awer an dräi Sätz géint d'Amanda Coetzer aus Südafrika verluer

#### [[Olympesch Summerspiller 2004]] zu [[Athen]]

* Eenzel: ënner 32 Konkurrentinnen aus 32 Natiounen ass si an der éischter Ronn ausgescheet
* Dubbel: ënner 32 Koppelen aus 21 Natiounen ass si an der éischter Ronn ausgescheet.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Websäit vum Anne Kremer
Géza Wertheim

De **Géza Wertheim**, gebuer den 3. Juli 1910 zu Capellen, a gestuerwen den 10. August 1979 zu Bad Dürkheim (Rheinland-Pfalz), war e lëtzebuergesche Bobfuerer, Tennisspiller an Olympionik.

Den 10. Oktober 1934 huet hien duerch Optioun déi Lëtzebuerger Nationalitéit krut.

1936 huet hie bei den Olympesche Wanterspiller 1936 zu Garmisch-Partenkirchen am Zweer-Bob mat sengem Bäifuerer Raoul Weckbecker matgemaach. Si koumen op déi 22. Plaz viru Frankräich.

Zesumme mam Gaston Wampach huet hien 1947 zu den zwéin éischten Tennisspiller gehéiert, déi Lëtzebuerg beim Davis Cup vertrueden hunn. Zu Bréissel koum et zu enger 5 - 0 Nidderlag géint d'Belsch. Hien huet bis 1957 an der lëtzebuergescher Davis Cup Ekipp gespillt.

Vun 1963 bis 1965 war hie President vun der *[[Fédération luxembourgeoise de tennis]]*.

## Um Spaweck
* Resultater vum Géza Wertheim am Davis Cup um offiziell Site vum Davis Cup