open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
NGC 908

Den **NGC 908** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Cetus. Si huet eng visuell Magnitude vun 10,2&nbsp;mag an eng Wénkelausdeenung vu 6,0'&nbsp;×&nbsp;2,6'.

Den NGC&nbsp;908 gouf den 20. September 1786 vum britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.
## Kuckt och

## Um Spaweck
* SEDS
NGC 884

De **χ Persei** (**Chi Persei**, och **NGC 884** genannt) ass e 6,1&nbsp;mag hellen oppene Stärekoup mat enger Wénkelausdehnung vun 30' am Stärebild Perseus.

De Chi Persei läit direkt nieft dem h Persei an ass mat bloussem A als schwaachen Niwwelfleck ze gesinn.

De Chi Persei gouf am Joer 130 v. Chr. vum griicheschen Astronom Hipparchos vun Nicäa entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* NGC 869 and NGC 884
* DSS Images for NGC 800 through NGC 899
* SEDS
CR335

Den **CR335** ass e Chemin repris am Kanton Klierf a geet vun der Kräizung mam CR334 bei Klierf an nërdlecher Richtung bis op d'belsch Grenz bei Leetem.

Den CR335 ass ronn 16,5&nbsp;km laang.
CR333

Den **CR333** ass e Chemin repris am Kanton Klierf a geet vun der N20 bei Allerbuer an nordëstlecher Richtung bis op d'N12 bei Ëlwen.

Den CR333 ass ronn 13,6&nbsp;km laang.
CR336

Den **CR336** ass e Chemin repris am Kanton Klierf a geet vu Wäiswampech an nordwestlecher Richtung bis op d' bei Huldang.

Den CR336 ass ronn 9,0&nbsp;km laang.
CR338

Den **CR338** ass e Chemin repris am Kanton Klierf a geet vu Bënzelt an ëstlecher Richtung bis op de belsch-däitsch-lëtzebuergeschen Dräilännereck bei Léiler.

Den CR338 ass ronn 11,1&nbsp;km laang.
Schierener Millen

D**'Schierener Millen** ass e Lieu-dit an eng fréier Millen an der Gemeng Schieren.

## Geographie
D'Schierener Millen läit zu Biertreng tëscht dem lénksen Uwänner vun der Uelzecht an dem CR345.

## Geschicht
De Millebetrib vun der fréierer Millen ass nom Zweete Weltkrich agestallt ginn an amplaz dovu gouf e Waasserkraaftwierk installéiert. Déi aner Gebaier goufe fir Wunnzwecker amenagéiert.

## Kuckt och
* Millen zu Lëtzebuerg
Abell 39

Den **Abell 39** ass e planetareschen Niwwel mat klenger Flächenhellegkeet am Stärebild Hercules. Et gëtt ugeholl, datt den Niwwel ronn 6800 Liichtjoer vun der Äerd a 4600 Liichtjoer vum galaktesche Plang ewech ass. En huet eng bal sphäresch Geometrie.

Seng Bezeechnung ergëtt sech aus dem Vermierk vum George Ogden Abell am *[[Abell-Katalog|Abell Catalog of Planetary Nebulae]]* aus dem Joer 1966.

## Zentralstär
Den Zentralstär vum Niwwel läit ëm ongeféier 2&Prime; (zirka 0,1 Liichtjoer) westlech vum Zentrum. Et geet ee bei der Mass vum Zentralstär vun 0,6&nbsp;M<sub>☉</sub> aus, wärend déi ausgestousse Matière vum Niwwel eng Mass vun 0,6&nbsp;M☉ huet.
## Kuckt och

## Um Spaweck
* Bild vum George Jacoby et al.
Universitéitsobservatoire vu Jena

Den **Universitéitsobservatoire vu Jena** oder och **Astrophysikalisches Institut und Universitäts-Sternwarte Jena** (AIU Jena) ass en Observatoire vun der Friedrich-Schiller-Universitéit Jena an der Stad Jena.

Am Optrag vum Herzog Karl August vu Sachsen-Weimar-Eisenach hat de Johann Wolfgang von Goethe en Observatoire am Stadgebitt vu Jena ariichte gelooss. Den éischten Direkter war de Karl Dietrich von Münchow (1778–1836). Dat éischt Gebai vum Observatoire war en Ubau un d'Haus vum Friedrich Schiller. 1889 gouf en Neibau op engem Nopeschgrondstéck opgeriicht.

Zu den Direktere vum Observatoire hu bekannt Wëssenschaftler wéi den Ernst Abbe (1877 bis 1900), den Heinrich Vogt (1929 bis 1933) an den Heinrich Friedrich Siedentopf (1933 bis 1945), gehéiert.

Zanter 1962 bedreift d'Astrophysikalescht Institut eng Filial zu Großschwabhausen eng ronn 10&nbsp;km westlech vu Jena. An engem Bësch op engem Héichplateau läit d'Observatiounsstatioun a bitt fir mëtteleuropäesch Verhältnesser relativ gutt Bedingunge fir d'optesch Astronomie, déi an der Stad duerch d'Liichtverschmotzung net méi gutt ass. De gréissten Teleskop ass e Spigelteleskop mat engem Haaptspigelduerchmiesser vun 90&nbsp;cm, dee sech an eng Schmidt-Kamera mat enger Apertur vu 60&nbsp;cm ëmbaue léisst. Doru kënnen CCD-Kameraen, Glasfaser-Spektrometeren a Photon-Counting-Kameraen ugeschloss ginn. Zanter 2006 ginn nees all Owend Observatioune gemaach.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Jena Observatorium
NGC 4458

Den **NGC 4458** ass eng elliptesch Galaxie am Stärebild Virgo. Si ass ongeféier 53 Millioune Liichtjoer vun der Äerd ewech.

Den NGC&nbsp;4458 gouf den 12. Abrëll 1784 vum dàitsch-britteschen Astronom Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt.
## Kuckt och

## Um Spaweck

* Hubble-Weltraumteleskop
NGC 4536

Den **NGC 4536** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Virgo an ass ongeféier 55 Millioune Liichtjoer vun der Äerd ewech. Den NGC&nbsp;4536 gouf de 24. Januar 1784 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.


 NGC 4536 I FUV g2006.jpg|UV-Foto, opgeholl vum GALEX
 NGC 4536SST.jpg|IR-Foto, opgeholl vum Spitzer-Weltraumteleskop


## Kuckt och

## Um Spaweck
* NOAO
* SEDS
Messier 68

De **Messier 68** (och als *NGC 4590* bezeechent) ass e +9,67&nbsp;mag helle Kugelstärekoup mat enger Wénkelausdehnung vun 11,0' am Stärebild Hydra.
Hien ass wéinst senger schwaacher Hellegkeet a senger südlecher Positioun a Mëtteleuropa schwéier z'observéieren.
## Kuckt och
Mister Science

De **Mister Science** ass e Personnage deen 2009 vum Fonds national de la recherche an d'Liewe geruff gouf, fir d'Wëssenschaften an d'Lëtzebuerger Fuerschung an de Medie méi populär ze maachen. Op der Tëlee souwéi um Radio gëtt hie vum Diplom-Cheemiker Joseph Rodesch verkierpert.

Den Tëlee- a Radiostudio vum Mister Science ass an der aler Sandweiler Gare.

## Medienoptrëtter
### Take Off Science Challenge Show

Zanter Januar 2023 ass de Mister Science als wëssenschaftleche Coach an der Take Off Show aktiv, an dat un der Säit vum Lucie Zeches (Biologin a Science Communicator beim FNR) an dem Olivier Catani (Moderator op RTL). 

### Wëssenschaftsreportage op [[RTL Radio Lëtzebuerg]]

All zweet Woch e Reportage iwwer wéi vill Fuerschung an eisem Alldag stécht. All Artikelen sinn op der Websäit science.lu ze fannen,

### Pisa Wëssensmagazin op [[RTL Télé Lëtzebuerg]]

Am Kader vum Pisa-Wëssensmagazin op RTL mécht de Mister Science en Experiment zum Theema vun der Sendung.

## Weider Aktiounen
### Fouer Science

Op der traditioneller Schueberfouer erkläert de Mister Science unhand vu Comics, déi vum Andy Genen gemoolt goufen, d'Wëssenschaft vun der Fouer an allem wat dozou gehéiert.

### Animateur scientifique Formatioun

Pro Joer ginn 3 Formatiouns-Weekender beim Service national de la jeunesse ugebuede fir Jonker vu 17 Joer un. D'Thematike si ganz verschidden a beschäftege sech mat wëssenschaftlechen Animatiounen.

## Um Spaweck
* Fonds National de la Recherche
* Mister Science um Eldo
* RTL Erfinder vun der Woch 
* RTL Pisa Wëssensmagazin
* Fouer Science Broschür
* Take Off Show
Omnibus

En **Omnibus** (vu laténgesch *omnibus* - "fir jiddwereen"), kuerz **Bus**, ass e grousst Stroossegefier fir den Transport vu ville Persounen.

## Kuckt och
* Omnibus (Kutsch)
* Autobus

## Um Spaweck
William Alfred Fowler

De **William Alfred** ("**Willy**") **Fowler**, gebuer den 9. August 1911 zu Pittsburgh, Pennsylvania, a gestuerwen de 14. Mäerz 1995 zu Pasadena (Kalifornien), war en US-amerikaneschen Astrophysiker.

De Fowler huet säi Physikstudium op der Ohio State University (Bachelor als Physik-Ingenieur 1933) ugefaangen. 1936 krut hien am California Institute of Technology (Caltech) säin Doktorat an der Kärphysik. Seng Dissertatioun huet Kärreaktioune vu Protone mat liichten Elementer behandelt, déi fir d'Energiehierstellung a Stäre mat Hëllef vum CNO-Zyklus wichteg sinn.

Hie war bis u säi Liewensenn am W.K. Kellog Radiation Laboratory am CalTech. Seng bedeitendst Aarbecht,
*Synthesis of the Elements in Stars*, zesumme mat der Margaret Burbidge, dem Geoffrey Burbidge am Fred Hoyle, gouf 1957 publizéiert. Déi dora vertrueden Theorie ass no den Ufanksbuschtawe vun de Verfaassernimm bekannt als *B2FH-Theorie*. Den Artikel erkläert d'Schafen an d'Verdeele vun de cheemeschen Elementer, d'Nukleosynthees, duerch Kärreaktiounen a Stären (mat Ausnam vun den allerliichtsten, déi am Urknall geformt goufen).

1939 gouf de Fowler Assistant Professer, 1942 Associate Professer an 1946 Professer am Caltech. 1970 gouf hien do Institute Professer. Vun 1985 un, war hie Professer Emeritus. 1954/55 an 1961/62 war hien als Guggenheim Fellow op der Universitéit Cambridge. 1966 war hie Gaaschtprofesser am Massachusetts Institute of Technology an 1963 op der University of Washington.

De Fowler krut 1983 den Nobelpräis fir Physik fir seng theoreetesch an experimentell Studien iwwer d'Kärreaktiounen, déi d'Verdeelung vun de cheemeschen Elementer am Universum bestëmmen.

De Fowler ass zu Lima opgewuess, engem Eisenbunnsknuet, wou et och d'LIMA Locomotive Works gëtt. Wärend sengem ganze Liewe war hie vun dampgedriwwene Lokomotive begeeschtert an ass mat de leschten Damplocke wéi den Transsib, gereest. Fir säi 60. Gebuertsdag krut hie vu Kolleegen a fréiere Studenten eng Modelllokomotiv geschenkt.

## Éierungen
* 1963: Henry Norris Russell Lectureship vun der American Astronomical Society
* 1965: Barnard-Medail
* 1974: National Medal of Science
* 1978: Eddington Medail
* 1979: Bruce Medal
* 1983: Nobelpräis fir Physik

Hie war zanter 1956 Member vun der National Academy of Sciences (wou hie vun 1971 bis 1974 President vum Secteur Physik war) an zanter 1946 Fellow vun der American Physical Society. Do war hien 1976 President.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* W. A. Fowler: ''Radioactive elements of a low atomic number'', Dissertatioun.
*  Kuerz Autobiographie
*  Noruff op der Websäit vum CalTech
* Biographie op aip.org
Fluchhafen Nürnberg

De **Fluchhafen Nürnberg** („**Albrecht Dürer Airport Nürnberg**“) ass en internationale Fluchhafen nërdlech vun Nürnberg. De Fluchhafen Nürnberg ass (no Passagéier) statistesch op Plaz zéng vun de wichtegste Fluchhäfen an Däitschland an op Plaz 87 an Europa. Hien ass d'Dréikräiz vun der zweetgréisster Fluchgesellschaft an Däitschland, der Air Berlin.

## Fluchgesellschaften déi zu Nürnberg vertruede sinn

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vum Fluchhafen
Elga Sorbas

D**'Elga Sorbas**, gebuer den 8. Januar 1945 zu Windecken, a gestuerwen den 28. Abrëll 2018 zu Berlin, war eng däitsch Schauspillerin.

## Filmer
* 1969: *[[Katzelmacher]]*, vum Rainer Werner Fassbinder
* 1970: *Mädchen... nur mit Gewalt*, vum Roger Fritz
* 1970: *[[Der amerikanische Soldat]]*, vum Rainer Werner Fassbinder
* 1970: *Rote Sonne*, vum Rudolf Thome
* 1970: *Die Niklashauser Fart*, vum Rainer Werner Fassbinder a Michael Fengler
* 1971: *Seine Majestät Gustav Krause*, vum Günter Gräwert (TV)
* 1971: *Pioniere in Ingolstad*, vum Rainer Werner Fassbinder (TV)
* 1971: *[[Rio das Mortes]]*, vum Rainer Werner Fassbinder
* 1971: *[[Händler der vier Jahreszeiten]]*, vum Rainer Werner Fassbinder
* 1973: *Little Mother*, vum Radley Metzger
* 1973: *Pan*, vum George Moorse
* 1977: *Aufforderung zum Tanz*, vum Peter F. Bringmann (TV)
* 1978: *Das Doppelleben des Wilfried E.*, vum Wolfgang Storch (TV)]
* 1980: *...und raus bist du*, vum Peter Schulze-Rohr (TV)

## Um Spaweck
Wilhelm Wien

De **Wilhelm Carl Werner Otto Fritz Franz Wien**, gebuer den 13. Januar 1864 zu Gaffken bei Fischhausen, dem haitege Primorsk an Ostpreisen, a gestuerwen den 30. August 1928 zu München, war en däitsche Physiker. Hien hat virun allem d'Gesetzméissegkeete vun der thermescher Stralung erfuerscht a krut 1911 dofir den Nobelpräis fir Physik.

## Liewen
De Wien gouf als Jong vum Ritterguttsbesëtzer Carl Wien gebuer. 1866 ass seng Famill op Drachstein, zu Rastenburg an Ostpreise geplënnert. 1879 goung hien zu Rastenburg an d'Schoul. Hien hat awer de Kolléisch wéinst schlechte Leeschtunge missen ënnerbriechen, mä krut dunn eng Privatléier. Vun 1880–1882 ass hien dann nees an de Kolléisch gaangen, déi Kéier zu Königsberg. Am Joer 1882 studéiert hien op der Universitéit Göttingen an op der Universitéit Berlin.

Vun 1883–1885 huet hien am Laboratoire vum Hermann von Helmholtz geschafft a krut säin Doktertitel am Joer 1886. Vun 1889 u war hien als Assistent beim von Helmholtz op der Physikalesch Technescher Reichsanstalt beschäftegt an huet sech dunn 1892 op der Universitéit Berlin habilitéiert.

1896 gouf hien Dozent um Léierstull vum Adolf Wüllner op der RWTH Aachen a gouf 1899 als uerdentleche Professer op d'Universitéit Gießen beruff, huet awer schonn 1900 d'Nofolleg vum Wilhelm Conrad Röntgen op der Würzburger Universitéit ugetrueden. Enn 1919 goung hien op München, fir nees d'Nofolleg vum Röntgen unzetrieden. De Wien ass 1928 mat 64 Joer gestuerwen.

No him genannt gouf de Willy-Wien-Laboratoire vun der PTB um Terrain vun der WISTA zu Berlin-Adlershof.

Säi Koseng Max Wien (1866–1938) war ee vun de Pionéier vun der Héichfrequenztechnik. Dem Wilhelm Wien säi Jong Karl Wien gouf bekannt als Extrem-Alpinist.

## Wierken
De Wien entwéckelt 1893/94 d'Verrécklungsgesetz, an 1896 d'Stralungsgesetz. 1900 vertrëtt de Wien d'Opfaassung, datt all d'physikalesch Prozesser vun elektromagnéitescher Natur sinn an d'Mass vun engem Kierper komplett aus senger elektromagnéitescher Energie mat m=\frac 43\cdot\frac{E}{c^2} berechebar ass, wat e wichtege Schrëtt a Richtung vun der Equivalenz vu Mass an Energie war. Als iwwerzeegten Unhänger vun engem elektromagnéitesche Weltbild setzt sech de Wien och intensiv mat de Problemer vun den deemolegen Äethertheorien auserneen an entwéckelt 1904 *Differentialequatioune vun der Elektrodynamik vu beweegte Kierper*. Hien zielt dofir zu de Virleefer vun der spezieller Relativitéitstheorie.

1911 krut de Wilhelm Wien den Nobelpräis an der Physik fir d'Aarbechten iwwer d'Wäermtstralung.

## Weider Éierungen
* Dee vum Wien entwéckelte Vitessfilter gëtt och *Wienfilter* genannt.
* E Marskrater ass nom Wien benannt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Wilhelm Wien: E Réckbléck (1930)
Nicolas Flener

Den **Nicolas Flener**, gebuer de 15. Juni 1879 zu Mamer, a gestuerwen den 23. Abrëll 1968 an dem selwechten Duerf, war en Eisebunner, deen donieft och als Auteur vu lokalhistoreschen Artikelen am Luxemburger Wort an am Lëtzeburger Sonndesblad geschafft huet. Hien huet och e puer Theaterstécker geschriwwen.

Hie war de Papp vum Auteur Willy Flener.

Zu Mamer dréit eng Strooss dem Nicolas Flener säin Numm.

## Um Spaweck
Den N. Flener op dem Luxemburger Autorenlexikon
Fluchhafe Lukla

De **Fluchhafe Lukla**, mam offiziellen Numm **Tenzing-Hillary Airport**, am Nepal, ass en Altiport fir STOL-Fligeren. Mam Fliger ass Lukla an 30 Minutten vu Kathmandu aus  z'erreechen. D'Uertschaft Lukla ass den Ausgangspunkt fir de Mount Everest Trek.

## Geschicht
D'Landebunn ass 1964 ënner der Opsiicht vum Sir Edmund Hillary gebaut ginn.

## Fluchgesellschaften

## Besonnesches
Déi 457 m laang Landebunn huet eng 12 % Dispositioun. Dat bedeit d'Fligere musse biergop landen, a biergof starten.

## Geforen
Den Tenzing-Hillary Airport ass e geféierleche Fluchhafen. Déi onstabil Meteo, déi 12 % Dispositioun, déi kuerz Landebunn, keng Méiglechkeet fir duerchzestarten an d'Gebitt ronderëm maachen de Fluchhafe sou geféierlech.

## Galerie

Aircraft lands at VNLK.jpg
Anflug auf Lukla.jpg| 
Nepali airport Solu.jpg| 
RK 0602 00811 LuklaAnflug.jpg| 
TwinOtter Lukla.jpg| 
Lukla 1999 a.jpg| 
Lukla Airport lounge.JPG| 
Fichier:Tenzing-Hillary Airport (Lukla) Taxiing DHC-Twin Otters (Tara Air).ogv


## Um Spaweck
61 Cygni

Den **61 Cygni** ass en Duebelstär am Stärebild Cygnus. 61&nbsp;Cygni ass eelef Liichtjoer vun eiser Sonn ewech a gehéiert domat zu den 20 sonnennächste Fixstären. E ka scho mat enger Spektiv an Eenzelstären opgeléist ginn.

Den Haaptstär huet eng visuell Magnitude vu +5,21&nbsp;mag a gehéiert zu der Spektralklass K5 V. Seng Bezeechnung a verschiddene Stärekatalogen ass HR 8085 an HD 201091.

De +6,03&nbsp;mag helle Begleetstär gehéiert zu der Spektralklass K7 V. Seng Bezeechnunge sinn HD&nbsp;201092 a BD&nbsp;+38°&nbsp;4344.

Den 61&nbsp;Cygni war deen éischte Fixstär, deem seng Distanz direkt duerch d'Bestëmmung vu senger Parallax gemooss gouf, an zwar an de Joren 1837 an 1838 vum Astronom Friedrich Wilhelm Bessel um Observatoire Königsberg. De Bessel hat sengerzäit berechent, „daß von diesem Sterne das Licht zu uns erst in 9¼ Jahren gelangt“. (Zitéiert nom Humboldt, Kosmos, S. 43, Eichborn-Edition 2004).

Seng Parallax ass 0,3″, de Bessel hat seng kleng Distanz wéinst der grousser Eegebeweegung vun iwwer 5″ pro Joer schonn ugeholl (kuckt och Schnellleefer).

## Kuckt och

## Um Spaweck
* 61 Cygni an d'Fixstäreparallax
Deep Space 1

D**'Deep Space 1** (oder kuerz DS1) war eng US-amerikanesch Raumsond, déi am Joer 1998 fir Erfuerschung vun engem Asteroid an engem Koméit gestart gouf. DS1 war déi éischt Missioun am Kader vum "New Millennium Program" fir d'Fuerschung no neien Technologien.

## Missioun
Am Kader vun der Missioun Deep Space 1 (op lëtz.: déiwe Raum) sollten haaptsächlech nei Technologien – ganz besonnesch en Xenon-Ionenundriff – ausprobéiert ginn. Als Zilobjet war den Asteroid Braille (Katalogbezeechnung: 1992&nbsp;KD1) ausgewielt ginn. Bei der Missioun war och Däitschland bedeelegt.

Den Numm vun der Sond hat d'NASA wéinst de getesten Technologie fir Déif-Raum-Missiounen erausgesicht.

## Verlaf
* Deep Space 1 war de 24. Oktober 1998 op enger Delta-II-Drorakéit gestart ginn.
* Den Asteroid (9969) Braille gouf vun der Sond den 29.&nbsp;Juli 1999 op nëmme&nbsp;26&nbsp;km Distanz passéiert. Et konnte vill Donneeën empfaange ginn, awer duerch eng falsch Ausriichtung vun der Kamera nëmme wéineg Biller aus grousser Distanz.
* Well nach Reaktiounsmass am Ionenundriff war, ass d'Sond den 22.&nbsp;September 2001 op enger Distanz vun 2200&nbsp;km laanscht de Koméit 19P/Borrelly geflunn. Déi Kéier konnten net nëmmen Donneeën, mä och vill Biller gewonne ginn.
* Den 18. Dezember 2001 gouf de3n Deep Space 1 ofgeschalt.

## Resultater
Deep Space 1 war an technescher Hisiicht e vollen Erfolleg, de Ionenundriff hat sech bewäert. Och a wëssenschaftlecher Hisiicht konnt Deep Space 1 ettleches fir sech verbuchen, dorënner déi éischt Miessung vun engem Asteroidemagnéitfeld beim Braille.

## Kuckt och

* Lëscht vun onbemannte Raumfaartmissiounen
* SMART-1

## Um Spaweck

*  NASA DS1 Missions-Homepage
* Deep Space 1
* Deep Space 1: D'Enn vun enger (erfollegräicher) Odyssee
Claude Schmit (Regisseur)

De **Claude Schmit**, gebuer den 11. Juli 1947 zu Wolz, ass e lëtzebuergeschen Acteur, Theaterregisseur, Auteur a pensionéierte Lycéesprofesser.

Hien ass virun allem bekannt als Regisseur vun enger Rëtsch Theaterstécker a franséischer Sprooch fir den TOL, an Émissiounen iwwer Reesen an d'Philosophie um radio 100,7.

## Formatioun a Karriär
De Claude Schmit huet Philosophie an Däitschland an a Frankräich an duerno Theaterwëssenschafte studéiert.

Vun 1986 bis 1988 huet hien d*'Jeunesses théatrales* geleet.

Bis zu senger Pensioun huet de Claude Schmit Philosophie a Franséisch am Stater Kolléisch enseignéiert.

Hien ass zanter 1993 fräie Mataarbechter vum Radio 100,7, wou hien (Stand 2012) déi philosophesch Emissioun *Usiichten* animéiert.

2012 huet hie säin éischte Roman (*La tristesse du Hibou*) publizéiert. 2014 krut e fir säin zweete Roman *Emile: Un enfant des Lumières* den 1. Präis beim Nationale Literaturconcours.

## Publikatiounen (Auswiel)
* * Nietzsche, mon ami*. 2025: Les impliqués Éditeur, Paris, 323 S., ISBN 979-10-428-0869-3
* *Yeshuah, Une vie de Jésus après sa Crucifixion*. 2023: Éditions Phi, ISBN 978-2-919818-18-1
* *Les Fleurs du Mâle,* 2021, Éditions Phi, ISBN 978-2-919791-75-0
* *Parfum de chasteté*. 2020: Éditions Phi, Zolver, ISBN 978-2-919791-20-0.
* *La tristesse du Hibou*. 2012: Éditions Phi, Déifferdeng, 506 S.
* *Emile: Un enfant des Lumières*. 2014: Éditions Phi, ISBN 978-99959-37-04-1.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller¨
* Concours littéraire national 2014

## Um Spaweck
* *La tristesse du Hibou* op der Websäit vun den Éditions Phi http://www.editionsphi.lu/index.php?page=shop.product_details&flypage=flypage.tpl&product_id=508&category_id=21&option=com_virtuemart&Itemid=53
New Millennium Program

Den **New Millennium Program** (**NMP**, lëtz. *Neit-Joerdausend-Programm*) ass zanter 1995 en Entwécklungsprogramm vun der NASA, am Kader vun deem Raumfaarttechnologië fir dat neit Joerdausend gepréift solle ginn. D'Missioune vum Programm dénge primär der Technologieerprouwung an nëmme sekundär der Fërderung vu wëssenschaftlechen Usiichten. Den New Millienium Program gëtt vum Jet Propulsion Laboratory organiséiert.

Ufanks waren d'Missiounen an d'Gruppen **Deep Space** (DS) fir interplanetar Missiounen an **Earth orbiting** (EO) fir Missiounen am Äerdorbit ënnerdeelt. No enger Reorganisatioun vum Programm goufen all weider Missiounen als **Space Technology** (ST) bezeechent.

## Missiounen
Follgend Missioune stinn um New Millennium Program:

**Gestart:**
* Deep Space 1 - eng Raumsond fir e Ionenundriff ze préifen - Start de 24. Oktober 1998 mat enger Delta-II-Rakéit - D'Missioun war erfollegräich.
* Deep Space 2 - zwou Penetrator-Sonde fir d'Marserfuerschung - Start den 3. Januar 1998 mat enger Delta-II-Rakéit zesumme mat der Marssond Mars Polar Lander - Missioun net gelongen.
* EO-1(Earth Observing-1) - e Satellit fir en neien Äerdobservatiounssensor ze préifen, de Advanced Land Imager (ALI)- Start war den 21. November 2000 mat enger Delta-II-Rakéit.
* ST-6ASE - Experiment fir d'autonom Aufgabenerfëllung vu Satellitten - Software-Experiment, dat mat dem EO-1-Satellit ausgefouert gouf.
* Space Technology 5 (NCT - Nanosat Constellation Trailblazer) - Test vum Formatiounsfluch vun dräi Klengstsatellitten - Erfolgräiche Start mat enger Pegasus-XL-Rakéit den 22. Mäerz 2006.
* ST-6ISC - Experimentelle Stäresensor an TacSat-2 - Start de 16. Dezember 2006 mat enger Minotaur-1-Rakéit.

**Agestallt:**
* EO-2 (SPARCLE) - Laserinstrument fir Atmosphärefuerschung - aus Budgetsgrënn 1998 agestallt.
* ST-3 (fréier DS-3) - Duebelsatellit fir d'Teste vun interferometresche Stärobservatiounstechniken - aus Budgetsgrënn zum Labor-Experiment reduzéiert.
* ST-4 (Champollion, fréier DS-4) - Missioun fir d'Fuerschung vu Koméiten - aus Budgetgrënn 1999 agestallt.
* EO-3 (GIFTS) - Geostationäert Instrument fir Wiederobservatioun – gouf agestallt.
* ST-8 – Tester vu verschiddenen Technologien (Computersystemer, Konstruktiounsstrukture fir Solarzellen, Mastelementer fir Sonnesegelen ë.&nbsp;a., Wäerm-Kontroll-System) - de Start op enger Pegasus-XL war fir den 28. Februar 2009 geplangt. An der Tëschenzäit agestallt.

**Geplangt:**
* ST-7 - Ausprobéiere vun Technologië fir d'Laser Interferometer Space Antenna (LISA) Missioun - Start fir 2014 geplangt.

## Kuckt och

weider NASA-Programmer:
* Discovery-Programm
* New-Frontiers-Programm
* Earth Observing System
* Mars-Scout-Programm
* Centennial Challenges Programm

## Um Spaweck

*  NMP Websäit vun der NASA
George E. Smith

De **George Elwood Smith**, gebuer den 10. Mee 1930 zu White Plains a gestuerwen den 28. Mee 2025, war en US-amerikanesche Physiker a Materfinder vum Charge-Coupled Device (CCD).

De Smith hat vun 1959 bis 1986 bei de Bell Laboratories geschafft, wou hien d'Erfuerschung vun neiaartege Laser an Hallefleeder-Bauelementer intensivéiert huet.

Am Joer 1969 hat hien zesumme mam Willard Boyle den Charge-Coupled Device (CCD) erfonnt. Dofir kruten déi zwéin am Joer 1973 d*'Franklin Instituts Stuart Ballantine-Medail*.

2009, krut de Smith dann zesumme mam Willard Boyle, den Nobelpräis fir Physik fir hir Erfindung vum CCD.

De George E. Smith ass och Funkamateur a säin US-Ruffzeechen ass AA2EJ.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Biographie op der Websäit vun der National Academy of Engineering
*  Biographie
Merlin (Dreifwierk)

D**'Merlin-Rakéitendreifwierk** gëtt an de Falcon-Rakéite vun der Firma SpaceX agesat an ass eng Eegenentwécklung. Den Dreifstoff ass e Gemësch aus flëssegem Sauerstoff (LOX) an dem Rakéitendreifstoff RP-1. Den éischten Test vun engem komplette Merlin-1-Dreifwierk war no zwee Joer Entwécklungszäit am Juni 2004.

## Varianten
### Merlin 1A
Déi éischt Generatioun 1A vum Dreifwierk gouf ablativ gekillt. D'Dreifwierk gouf bei all de Flich vun de Falcon-1-Rakéiten agesat. Den éischte Fluch vum 24. Mäerz 2006 war kuerz nom Start duerch eng Fuite vun enger Dreifstoffleitung feelgeschloen. Beim zweete Fluch vum 21. Mäerz 2007 huet alles funktionéiert.

### Merlin 1B
Eng Tëscheversioun 1B koum ni zu engem Asaz.

### Merlin 1C

Déi drëtt Generatioun 1C koum beim drëtte Fluch vum 6. August 2008 zum Asaz. D'Killung gouf elo mam d'Dreifstoff gemaach. Déi zousätzlech Dreifstoffreschter an der Killschläif hunn dann zu engem Feeler bei der Stufentrennung gefouert, well beim Ofschalten vum Dreifwierk de Reschtschub méi lues ofgefall war, wéi et erwaart gouf an déi uschléissend Trennsprengung ze fréi erfollegt war. Dorophin kollidéierten déi béid Stufen, an d'Uwerstuf gouf beschiedegt.

Bei de nächste Flich vun der Falcon 1 gouf d'Problem behuewen.

### Merlin 1D
Fir d'Falcon Heavy an eng verbessert Versioun vu Falcon 9 gouf dat weider am Schub vergréissert Merlin 1D entwéckelt.

## Leeschtungskennzuelen

## Kuckt och

* Kestrel (Rakéitendreifwierk)
* Vulcain

## Um Spaweck

* Bernd Leitenberger: D'Merlin Dreifwierk
Süden

**Süden** oder **Süd** ass eng Haapthimmelsrichtung, déi vun iwwerall op der Äerd op de Südpol weist. Och op den anere Planéiten aus eisem Sonnesystem gëtt et d'Himmelsrichtung Süden, an och do weist si op de Südpol. Si gëtt fir d'Navigatioun a fir d'Angab vun de Koordinaten gebraucht.

## Urspronk vum Wuert an aner Nimm
Süden entstaamt engem algermanesche Richtungsadverb *sunþa* "no Süden", den "ü" gëtt et eréischt zanter dem 12.&nbsp;Joerhonnert.
 
Süden heescht och:
* *Meridies* "Mëtt vum Dag", heimat gëtt den héchste Sonnestand vum Dag bezeechent, kuckt och Meridian (Astronomie) an Meridian (Geographie), meridional Zon, an dat franséischt Wuert *midi*, wat och Süden heescht (*Midi de la France, Gare du midi*)
* *[[Mesembria (Mythologie)|Mesembria]]*, réimesch Hore vum Mëtteg
* a China steet den Äerdzwäig vum Päerd (午 *wǔ*) an d'Trigramm Feier (離 *lí*) symbolesch fir d'Himmelsrichtung Süden.

## Definitiounen
De Begrëff Süd oder Süden (Ofkierzung **S**) bezeechnet eng Bissectrice tëscht Ost (90 Grad) a West (270 Grad). D'Sonn ass um 12:00 Auer (Lokalzäit) op der Nordhallefkugel ongeféier am Süden. Dofir léisst sech op der Nordhallefkugel mat enger Analogauer bei Sonnesiicht de Süde bestëmmen, andeems een de Stonnenzäer op d'Sonn riicht. De Südpol ass dann ongeféier op der Verlängerung vun der Wénkelhalschent vum Stonnenzär an der 12 (bei Normalzäit).

D'Nole vum Kompass si mat hire Spëtzen a Mëtteleuropa bal ëmmer no Norde resp. Süde geriicht. Déi eng Spëtzt vun der Magnéitnol weist op de magnetéische Südpol, deen ërtlech net honnertprozenteg mat dem geographeschen Nordpol iwwereneestëmmt. D'Phenomeen vun der Differenz tëscht geographesch Nord a magnéitesch Süd gëtt als Deklinatioun bezeechent. Fir déi genee Bestëmmung vun der Deklinatioun an domat fir d'Berechnung vun der Differenz gebraucht een entspriechend Donneeën op topographesche Kaarten oder d'hëlt ee Spezialkaarten iwwer d'Magnéitfeld (Isoklinen-Kaarten) dobäi.

An der haiteg verbreetster Method vun der Kartographie nom Mercator ass de Süden um ënneschte Blatrand vun der Kaart.

## Kuckt och
* Norden
* Westen
* Osten
* Himmelsrichtung
* Kompass
* Navigatioun
Rotterdam

**Rotterdam** ass no Amsterdam déi zweetgréisst Stad vun Holland an huet verkéierstechnesch eng ganz grouss Bedeitung, doduerch datt se de gréissten Hafe vun Europa (drëttgréisste vun der Welt, no Shanghai a Singapur) huet. D'Stad selwer huet ronn 600.000 Awunner, D'Gemeng rond 664.000 Awunner (2023), an der Metropolregioun wunnen der awer ongeféier 1,2 Milliounen (2006). An der Moyenne läit d'Stad zwéi Meter ënner dem Mieresspigel.

Nieft Amsterdam an Den Haag ass Rotterdam e kulturellen Zentrum vun Holland. Rotterdam huet eng Universitéit, verschidde Fachhéichschoulen, eng Musekshéichschoul an eng Konschtakademie. Et ass d'féierend Industrie- an Handelsstad vun Holland. Besonnesch opfälleg ass d'Wollekekrazertsilhouette vu Rotterdam, déi sech an de leschten zwanzeg Joren entwéckelt huet.

Rotterdam läit an der Provënz Südholland. D'Stad gehéiert zum Ballungsraum Randstad, an ass zum gréissten Deel duerch Däicher geschützt.

## Geschicht

Rotterdamm gouf 1940 beim Bombardement vun der däitscher Wehrmacht zu groussen Deeler zerstéiert.

## Biller

Rotterdam Erasmusbrug Kop van Zuid 20050928 40201-2.JPG|Neie Staddeel *Kop van Zuid*
Rotterdam 20050518 7637.jpg|Loftbild vum Hafen
Rotterdam, Laurenskerk, na bombardement van mei 1940.jpg|Rotterdam no der Zerstéierung vum 14. Mee 1940


## Kuckeswäertes
* Erasmusbréck
* Musée Boijmans van Beuningen
* Witte de With, Musée
* Stadhaus
* Weltmusée Rotterdam

## Um Spaweck

* Gemeng Rotterdam
* Statistik vun der Gemeng Rotterdam
Wäissert

De **Wäissert** war bis an d'éischt Véierel vum 20. Joerhonnert d'Bezeechnung fir en Händler an Handwierker, deen de Kallek geliwwert huet fir d'Haiser ze *wäissen*, an deenen, déi net woussten domat ëmzegoen, beim Ustrach gehollef huet. Hien huet sech bei senge Reesen uechtert d'Land no de Kiermesse geriicht, well et Brauch war d'Haiser kuerz virun der Kiermes frësch erauszebotzen.

Ee vun de leschte Wäisserte war de Misch Meyers (1876-1927), genannt de *Wäissmisch*, e gebiertegen Nojemer, dee sech zu Iechternach etabléiert hat. De Kallek krut e vun der Famill Dieschbourg, déi zu Iechternach *[[Aleft|an der Aleft]]* Kallek gebrach huet, deen dann *an der Krunn* (rue Krunn) gebrannt gouf.

E beléifte Spëtznumm fir d'Veiner Leit war *Wäisserten*.

## Kuckt och
* De Veianer Wäissert, e Kaméidistéck vum Dicks (1890).
Università degli Studi Niccolò Cusano

D**'Universitéit Niccolò Cusano** (it: *Università degli Studi Niccolò Cusano* - Unicusano), benannt nom Nikolaus vu Kues ass eng privat Universitéit zu Roum, Italien. Se gouf 2006 vum italieenesche Politiker an Entreprener Stefano Bandecchi gegrënnt.

## Um Spaweck

## Kuckt och
*  Universitéit Niccolò Cusano
*  Universitéit Niccolò Cusano
Kierper

D'Wuert **Kierper** huet e puer Bedeitungen:

* de Mënschleche Kierper (Anthropologie) 
* an der Biologie déi materiell Gestalt vun engem Liewewiesen; kuckt Kierper (Biologie)
* an der Physik en Objet, dee Raum anhëlt an deen eng Mass huet, kuckt Kierper (Physik)
* an der Mathematik:
** an der elementarer Geometrie eng dräidimensional geometresch Figur, kuckt Kierper (Geometrie)
** an der Algebra eng algebresch Struktur, kuckt Kierper (Algeber)
Turiner Skala

D**'Turiner Skala** ass eng Method, fir identifizéiert riskant Laanschtflich vun äerdnoen Asteroiden a Koméiten an d'Wierkunge vun där am Fall vun engem Aschlag fräigesater Energie wéi och d'Warscheinlechkeet vum Aschlag onmëssverständlech an iwwereneestëmmend ze kommunizéieren. Dozou ginn déi béid Gréisste fir eng Klassifikatioun erugezunn an d'Klassen textuell erkläert.

An der Klass 0 ass de Risiko vernoléissegbar, well d'Äerd héchstwarscheinlech verfeelt gëtt oder den Objet ze kleng ass, datt et bei engem Aschlag mat grousse Schied ze rechnen ass. An der Klass 1 sinn Objete mat klenger Aschlagswarscheinlechkeet an nei entdeckt Objeten, déi zwar meeschtens no weideren Observatiounen op 0 zeréckgesat ginn. Dat gëllt och fir d'Klassen 2 bis 4 mat erhéichtem Risiko. En héije Risiko besteet an de Klasse 5 bis 7, gouf awer bis elo net entdeckt. D'Klassen 8 bis 10 sti fir sécher Evenementer mat groussem Risiko.

Anescht wéi bei der Palermo-Skala gehéiert den Zäitpunkt vum méigechen Aschlag net bei d'Klassifikatioun an, mä muss separat matgedeelt ginn. An den Texter vun de Klassen 3 bis 6 gëtt genee op déi Zäit Bezuch geholl. Fir Evenementer, déi méi wéi 100&nbsp;Joer an der Zukunft leien, ass d'Turiner Skala net ze gebrauchen.

D'Turiner Skala gouf vum Professer Richard P. Binzel (MIT) opgestallt an op enger UN-Konferenz 1995 als *Near-Earth Object Hazard Index* virgestallt. Eng iwwerschaffte Versioun gouf am Juni 1999 op der internationaler Konferenz (International Monitoring Programs for Asteroid and Comet Threat – IMPACT) zu äerdnoen Objeten zu Turin virgestallt. D'Konferenzler hunn déi iwwerschaffte Versioun ugeholl. Den Numm *Torino Scale* steet fir de Geescht vun der internationaler Kooperatioun vun dëser Konferenz am Zesummenhank mat den Ustrengungen an der Fuerschung an dem Verständnes vun de Risiken duerch äerdno Objeten (engl. *Near-Earth object*; NEO). Als Konsequenz vun der Publikatioun iwwer de Feelalarm 2003 QQ47 gouf 2005 déi Turiner Skala méi zeréckhalend formuléiert. Besonnesch gouf ënnerscheet tëscht erfuerderlecher ëffentlecher Opmierksamkeet oder nëmmen duerch Astronomen, an déi warscheinlech Réckstufung opgrond vu weideren Observatiounen gouf ernimmt.

Déi mat Klass 4 bis elo héchsten Astufung hat am Dezember 2004 fir de Laanschtfluch vum Asteroid Apophis am Joer 2029 gegollt. Kuerz drop gouf de Wäert op 0 gesat, wéi den Text zu der Klass 4 virausgesot hat. Fir spéider Laanschtflich mat dësem Objet gollt bis 2007 nach d'Stuf 1.

## Literatur
* Richard P. Binzel: *The Torino Impact Hazard Scale*. Planet. Space Sci. 48, 2000, S. 297–303.
* David Morrison et al.: *Impacts and the Public: Communicating the Nature of the Impact Hazard*. In: Michael J.S. Belton et al. (Hrg.): *Mitigation of Hazardous Comets and Asteroids*, Cambridge University Press, 2004, ISBN 0-521-82764-7, S. 353.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  NASA Säi zu der Turiner Skala
* Meldung no Aféiere vun der Turiner Skala
* Elizabeth A. Thomson (MIT News): ''Revised asteroid scale aids understanding of impact risk'', Abrëll 2005.
* Impact Risk Assessment: An Introduction
* NEODyS dynamesch aktualiséiert Lëscht mat Bewäertung och no Turiner Skala (TS)
Penetrator (Raumsond)

Als **Penetrator** gëtt eng Raumsond genannt, déi sech bei enger ongebremster Landung bis zu e puer Meter an de Buedem vun engem Himmelskierper buert fir hien z'ënnersichen. Hie hannerléisst op der Uewerfläch e Kommunikatiounsmodul. Der Begrëff ass vum laténgesche Wuertstamm *penetrare* (= andréngen, duerchdréngen) ofgeleet.

Mat dëser Technik solle méi präisgënschteg Lander d'Buedembeschaafenheet vu Planéiten, Asteroiden a Koméiten ënnersichen. Technesch fuederen dës Instrumenter eng robust Bauweis, well beim Andréngen an de Buedem Vitesse vum méidausendfache vun der Äerdvitess optrieden (z.&nbsp;B. bei Deep Space 2: 30.000&nbsp;g fir den andréngenden Deel vum Penetrator an 60.000&nbsp;g fir déi op der Uewerfläch zeréckbleiwend Kommunikatiounseenheet). Bis elo ass nach kee Penetrator bei enger Weltraummissioun erfollegräich agesat ginn. Erfollegräich Tester goufen awer schonn op eiser Äerd duerchgefouert.

## Mat Penetratoren ausgerëscht Raumsonden
### gestart
* Mars 96 – zwéi Penetratore fir Ënnersich vum Mars, de 16. November 1996 mat enger Proton-K/Block-D-2-Rakéit (Feelstart).
* Deep Space 2 – zwéi Penetratore fir Ënnersich vum Mars, den 3. Januar 1999 mat enger Delta-II-Rakéit zesumme mat der Raumsond Mars Polar Lander gestart. Kee Kontakt no der Landung.

### geplangt
* Luna-Glob – eng russesch Raumsond, mat 12 Penetratoren, fir Ënnersich vum Äerdmound. De Start ass fir 2015 geplangt.

### gestrach
* LUNAR-A – war eng japanesch Raumsond mat zwéi Penetratore fir Ënnersich vum Äerdmound, No ville Verrécklunge sollt de Start am Joer 2010 geschéien. D'Sond gouf awer 2007 gestrach.

## Literatur
* Norbert I. Kömle: *Penetrometry in the solar system.* Verl. der Österr. Akad. der Wissenschaften, Wien 2001, ISBN 3-7001-2968-8.
* Günter Kargl. et al.: *Penetrometry in the solar system II.* Austrian Acad. of Sciences Press - ÖAW, Wien 2009, ISBN 978-3-7001-6531-6.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Die Deep-Space-2-Mikrosonden
*  JPL:Deep Space 2
Penetrator

Den Ausdruck **Penetrator** (ofgeleet vum laténgesche Wuertstamm *penetrare* = andréngen, duerchdréngen) bezeechent: 
* e speziellen Typ vu Raumsonden, kuckt Penetrator (Raumsond)
* de schwéiere Metallfäil vun engem *[[Wuchtgeschoss]]*
* de Robust Nuclear Earth Penetrator, eng Atomwaff déi ënnerierdesch Ziler bekämpfe soll
* den Album "Penetrator" vum Ted Nugent
Arno Stoffels

Den **Arnold Joseph Peter** ("**Arno**") **Stoffels**, gebuer den 21. Mee 1908 zu Bouneweg an den 20. Abrëll 1976 gestuerwen an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Moler an Zeechner.

Eng ganz Rei Biller vum Arno Stoffels sinn a Privatkollektiounen. Hien huet reegelméisseg an der Galerie Beffa ausgestallt.

## Kuckt och
*Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
Messier 69

De **Messier 69** (och NGC 6637 genannt) ass e +8,31&nbsp;mag helle Kugelstärekoup mat enger Flächenausdehnung vu 7,1' am Stärebild Sagittarius. Den M69 ass a Mëtteleuropa wéinst senger südlecher Positioun net liicht z'observéieren.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* M69 bei SEDS
Miralem Pjanić

De **Miralem Pjanić**, gebuer den 2. Abrëll 1990 zu Tuzla (deemools SFR Jugoslawien), ass e Foussballspiller aus Bosnien an Herzegowina, deen och déi Lëtzebuerger Nationalitéit huet. Hie spillt zanter 2020 fir den FC Barcelona an zanter 2008 an der bosnescher Nationalmannschaft.

### Veräiner
De Miralem Pjanić ass mat senger Famill, am Ufank vun den 1990er Joren, wéinst dem Bosniekrich op Lëtzebuerg wunne komm. Hien huet 1995 beim FC Schëffleng 95 an der Jugendekipp ugefaangen, an ass 2003 an déi vum FC Metz spille gaangen. Do huet hien och vun 2007 bis 2008 an der Profi-Ekipp gespillt. 2008 ass hie bei den Olympique Lyon gewiesselt an huet vun 2011 bis 2016 fir d'AS Roma gespillt. 2016 bis 2020 war hie beim Juventus Turin, a fir d'Saison 2020/21 ass hie fir 60 Milliounen Euro bei de *Barca* gewiesselt. Dësen huet e fir d'Saison 2021-22 fir ee Joer un de Besiktas Istanbul 'verlount'.

### Lännermatcher
Bei der U17-Europameeschterschaft huet de Pjanić 2006 fir Lëtzebuerg gespillt. Zanter 2007 spillt hie fir déi bosnesch Nationalekipp.

## Um Spaweck

* De Miralem Pjanić op goal.com
Chris Philipps

De **Chris Philipps**, gebuer den 8. Mäerz 1994 zu Wolz, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller.

## Karriär

### Veräin
Am Alter vu 6 Joer huet hie beim FC Green Boys 77 Harel-Eeschpelt ugefaange mat Foussball spillen an ass 2007, no enger Saison beim FC Etzella Ettelbréck, an d'Fussballschoul vum FC Metz gewiesselt.

Am Mäerz 2013 huet hien e Profiskontrakt vu 5 Joer beim FC Metz ënnerschriwwen.

Den 21. Oktober 2013 koum hie bei der 0:3-Victoire an der Ligue 2 beim Stade Brest zu sengem éischten Asaz an der 1. Ekipp vum FC Metz, wou hien am defensive Mëttelfeld gespillt huet. An der selwechter Saison geléngt dem Chris Philipps mat Metz den Opstig aus der Ligue 2 an d'Ligue 1.

Virun der Saison 2015/16 gouf hie bei den SC Preußen Münster an déi 3. däitsch Liga ausgeléint. Do koum hie 25-mol zum Asaz. Fir d'Saison 2016/17 goung en zeréck bei säin Ausbildungsveräin op Metz, wou hien 29 Matcher gespillt huet, ier hien am Februar 2018 bei de polnesche Champion Legia Warschau gewiesselt ass. 2018 konnt hie mat sengem Veräin de Meeschtertitel an de Coupegewënn feieren.

Am Januar 2019 gouf hie vum Veräin an d'zweet Ekipp versat. Am Januar 2020, nodeems säi Vertrag bei Legia ausgelaf war, huet hie beim belschen Zweetligist Lommel SK ee Kontrakt bis de Summer 2020 mat Optioun op ee weidert Joer ënnerschriwwen. De Kontrakt gouf nom Enn vun der ofgebrachener Saison 2019/20 net verlängert.

Am November 2020 huet de Chris Philipps ee Kontrakt bis 2023 beim FC Wolz 71 aus der BGL Ligue ënnerschriwwen.

### Nationalekipp
Den 29. Februar 2012 huet hien déi éischt Kéier fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt. De 15. November 2018 huet hie bei der 0:2-Néierlag géint Wäissrussland säi 50. Lännermatch fir Lëtzebuerg gespillt.

## Erfolleger

### Veräin

* Gewënn vun der franséischer Ligue 2 2014
* Polnesche Meeschter 2018
* Polnesche Coupegewënner 2018

### Auszeechnungen

* Sportspress.lu Prix du meilleur jeune 2012
Larry Hagman

De **Larry Martin Hagman**, gebuer den 21. September 1931 zu Fort Worth, Texas, a gestuerwen den 23. November 2012 zu Dallas, Texas, war en US-amerikanesche Schauspiller.

Hie gouf fir seng Roll vum J.R. Ewing an der Televisiounssaga *[[Dallas (Televisiounsserie)|Dallas]]* (1978 bis 1991) international bekannt. Virdrun hat e Succès an der Serie * I Dream of Jeannie* (1965-1970).

Am Kino war hien ë.&nbsp;a. 1965 am Film *[[In Harm's Way]]* mam John Wayne an dem Kirk Douglas an den Haaptrollen ze gesinn, 1966 an *The Group* mam Candice Bergen an dem Hal Holbrook an 1976 an *The eagle has landed* mam Donald Sutherland an dem Michael Caine.

## Filmographie (Auswiel)
**Kino**
* 1964: *Fail-Safe*
* 1965: *[[In Harm's Way]]*
* 1966: *The Group*
* 1970: *Up in the Cellar*
* 1971: *The Hired Hand*
* 1972: *Beware! The Blob*
* 1974: *Harry and Tonto*
* 1976: *The Eagle Has Landed*
* 1976: *The Big Bus*
* 1977: *Cry for Justice*
* 1978: *Superman*
* 1981: *[[S.O.B.]]*
* 1993: *Staying Afloat*
* 1995: *Nixon*
* 1998: *Primary Colors*
** TV **
* 1973: *The Alpha Caper*
* 1974: *Sidekicks*
* 1975: *Sarah T. - Portrait of a Teenage Alcoholic*
* 1978: *The President's Mistress*
* 1978: *Last of the Good Guys*
* 1982: *Deadly Encounter*
* 1986: *Dallas: The Early Years*
* 1996: *Dallas: J.R. Returns*
* 1997: *The Third Twin*
* 1998: *Dallas: War of the Ewings*
**TV-Serien**
* 1965-1970: *I Dream of Jeannie*, 139 Episoden
* 1970-1971: *The Good Life*, 15 Episoden
* 1978-1991: *Dallas*, 356 Episoden
* 1980-1982: *Knots Landing*, 5 Episoden
* 2006: *Nip/Tuck*, 5 Episoden
* 2010: *Desperate Housewives* 2 Episoden
* 2010: *Das Traumschiff - Indian Summer* 1 Episod
* 2012: *Dallas*, 10 Episoden

## Biographien
* mam Todd Gold: *Hello Darlin': Tall (and Absolutely True) Tales About My Life.* Simon & Schuster, 2001, ISBN 0-7432-2181-8
* *Larry Hagman. Bezaubernder Bösewicht.* Bastei Lübbe, Bergisch Gladbach 2003, ISBN 3-404-61530-1

## Literatur
* Alexander Gorkow: *Larry Hagman über Amerika.* In: Alexander Gorkow & Rebecca Casati (Hrsg.): *Wieso fragen Sie das? Ungewöhnliche Gespräche mit Phil Collins, Sophia Loren, Michael Stipe, Goldie Hawn, Lou Reed, Claus Peymann, Jane Birkin u.v.a. über Sehnsucht, Ausdauer, Schweigen und Freude.* mvg-Verlag, Frankfurt 2004, ISBN 3-636-06119-4, S. 271-279

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit (englesch)
* *[http://www.tagesspiegel.de/medien-news/Medien;art290,2138961 „J.R. ist viel intelligenter als George W. Bush“],* Interview mam Joachim Huber a Barbara Nolte am *Tagesspiegel*, 20. Februar 2003
* Larry Hagman "Arschlöcher gibt es immer"; Die Zeit, 3.11.2011
Laurent Jans

De **Laurent Jans**, gebuer de 5. August 1992 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller.

## Veräinskarriär
Vu sengem Jugendveräin FF Norden 02, bei dem hie mat 16 Joer fir d'éischt Ekipp an der 1. Divisioun gespillt huet, ass hien 2011 bei d'Fola Esch an d'Nationaldivisioun gewiesselt, wou hien zwee Championstitele feiere konnt. 2015 ass hien an de Profiberäich bei Waasland-Beveren gewiesselt a gouf vum Luxemburger Wort als Fussballer vum Joer ausgezeechent. No 3 Saisonen an der belscher Jupiler Pro League ass hien 2018 bei den FC Metz gewiesselt. 2019 goung seng Karriär beim SC Paderborn 07 an der däitscher Bundesliga weider, 2020 beim Standard Liège. No enger Saison an der hollännescher Eredivisie bei Sparta Rotterdam ass hien 2022 bei den SV Waldhof Mannheim an déi drëtt däitsch Liga gewiesselt, ier et 2024 zréck bei de mëttlerweil ëmbenannten SK Beveren gaangen ass, wou hie säitdeem Kapitän vun der Ekipp ass.

## Nationalekippskarriär
Hien huet de 16. Oktober 2012 am Alter vun 20 Joer fir d'éischt fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt. Säit 2017 ass hien ass de Kapitän vun der Nationalekipp.

Beim 3:3 géint Madagaskar huet hien den 2. Juni 2019 säi bis ewell eenzege Gol fir d'Nationalekipp geschoss.

Säit dem 26. Mäerz 2024 ass hien de Rekordnationalspiller vu Lëtzebuerg a bréngt et op 108 Selektiounen (Stand: Februar 2025).https://www.fussball-lux.lu/Rekordnationalspieler.html

## Um Spaweck
David Turpel

Den **David "Dave" Turpel**, gebuer den 19. Oktober 1992 zu Ettelbréck, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 14. November 2012 fir d'éischt fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Seleukos vu Seleukia

De **Seleukos vu [[Seleukia-Ktesiphon|Seleukia]]**, gebuer ëm 190 v. Chr., och heiansdo: Seleukos vu Babylon, war e griicheschen Astronom vum 2. virchrëschtleche Joerhonnert. Vun him ass eng Schrëft bekannt, an där hien dat Heliozentrescht Weltbild, dat den Aristarchos vu Samos entwéckelt hat, verdeedegt huet. An der selwechter Schrëft gëtt et och eng Diskussioun vun de Gezäiten, déi, wéi hien et richteg gemierkt hat, duerch den Äerdmound ausgeléist gëtt.

## Kuckt och
Solarwind

**Solarwind**, am EcoParc um Wandhaff, ass e véierstäckegt gréngt Gebai mat Wandmillen um Daach, solarthermesche Panéilen an engem Blummegaart op der Daachterrass, mat enger Rei beplanzte Maueren, Photovoltaik an der Fassad, Geothermie an engem kanadesche Pëtz am Buedem. Et huet eng benotzbar Fläch vun 10.000 

Solarwind ass dat éischt Gebai zu Lëtzebuerg dat dräifach zertifizéiert gouf, ass an zwar no der däitscher DGNB Norm, no der franséischer HQE Norm an no der englescher BREEAM Norm.

Fir manner Energie ze verbrauche gouf de Prinzip vum Kommunikatiounsgebai (Smartbuilding) ugewannt. All d'Lokatäre ginn ugeschwat fir eng gemeinsam redundant a mutualiséiert Reseausinfrastruktur ze benotzen. Des Weidere kann all Societéit vun der mutualiséierter IP's Telefonszentral profitéieren. Dat sinn zwéi redundant Serveren déi mat dem SIP Protokoll iwwer redundant Glasfaseren un een SIP Operateur ugeschloss sinn. Iwwer déi selwecht Glasfasere hu Lokatären och Uschloss iwwer zwou verschidden Infrastrukturen un den Internet. Duerch déi mutualséiert Infrastruktur gëtt de Stroumverbrauch ëm ongeféier 30 % am Gebai par Rapport zu anere Gebaier erofgesat.
Jarkowski-Effet

De **Jarkowski-Effet** gouf ëm 1900 vum russesch-polneschen Ingenieur Iwan Ossipowitsch Jarkowski beschriwwen an no him genannt. En erkläert den Afloss vun enger schwankender Asteroidenuewerflächenerwäermung op hirem Bunnverlaf.

## Beschreiwung

D'Ursaach fir de Jarkowski-Effet läit an der ënnerschiddlech staarker Erwiermung vun den Asteroidenuewerflächen („Säiten“). D'"Nomëttegsäit" ass dobäi méi waarm wéi d'"Virmëttegsäit", well déi Lescht duerch déi virausgoend Nuecht ausgekillt ass. De Grad vun der Erwiermung an d'Stäerkt vum Effet hänken dobäi ë.&nbsp;a. nach vun der Rotatioun, der Uewerflächenbeschaaffenheet (Reflexioun resp. Albedo) an der Wäermeleetfäegkeet vum Asteroid of. Vun der waarmer Säit geet logescherweis méi Wäermestralung fort wéi vun der kaler Säit; entspriechend dem ënnerschiddleche Stralungsdrock kënnt et zu enger (niddreger) Kraaft op den Himmelskierper. Vu besonneschem Interessi ass d'Kraaftwirkung tangential zu der Ëmlafbunn, déi zu enger séierer oder lueser Vitess vum Himmelskierper féiert. Als Folleg ginn d'Bunne vun den Asteroiden, déi sech a Richtung vun hirer Fluchbunn ëm déi eegen Achs dréien (prograd), no bausse gedréckt an déi vun deenen, där hir Eegendréiung géint d'Fluchbunn (retrograd) verleeft, no banne verännert.

De Jarkowski-Effet gouf am Fall vum Asteroid Golevka bestätegt. Golevka ass e relativ onopfälleges, duerchschnëttlech groussen äerdnoen Objet vu ronn 0,5&nbsp;km Gréisst. Trotz der klenger Kraaft vum Effet gouf den Asteroid an nëmme 12&nbsp;Joer ronn 15&nbsp;km vu senger Bunn ofgedréit.

Weider Fuerschunge vun der polnescher Adam-Mickiewicz-Universitéit weisen, datt allgemeng Bunnännerunge vun Asteroiden a Richtung bannenzegt Sonnesystem net nëmmen duerch Zesummenstéiss, mä am héije Mooss duerch de Jarkowski-Effet verursaacht gëtt. 
Objeten déi hir Ëmlafbunn an der Haaptasteroidenceinture tëscht Mars a Jupiter hunn, kënnen op déi Aart a Weis en äerdnoen Objet ginn, deen d'Ëmlafbunn vun der Äerd kräizt.

## Kuckt och

* Poynting-Robertson-Effet
* Bunnstéierung
* Bunnbestëmmung
* YORP-Effet

## Um Spaweck
* Sonneliicht léisst Asteroiden driften (scienceticker.info)
* scholarpedia