open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kierch Houschent

D**'Kierch zu Houschent** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Parc Our Saint-Nicolas, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Parc Housen gehéiert.

D'Kierch ass den hellege Schutzengele geweit, deenen hiert Fest den 2. Oktober gefeiert gëtt. Niewepatréiner sinn den hellegen Celsus an den hellegen Antonius.

D'Kierch steet op der Kräizung vum Lisseneck mat dem Burewee, nieft dem fréiere Gemengenhaus.

Zur fréierer Par Houschent huet ausser der Parkierch vun Houschent och nach d'Kapell an der Houschter Déckt gehéiert. D'Kierch vun Houschent huet 3 Klacken déi am Schlagtoun Fa Mib an Do och genannt f" es" c" lauden

## Geschicht
1560 gouf eng Kapell zu Houschent fir d'éischt an Dokumenter ernimmt. 1808 ass Houschent eng eegestänneg Par ginn.
Déi aktuell Kierch ass vun 1831. Eng Plack mat dësem Datum ass ënnen op der Westsäit vum Kierchtuerm ubruecht. 1870 gouf d'Kierch nach vergréissert. 1933 goufe gréisser Restauratiounsaarbechte gemaach. Dobäi ass se vum bekannte Kierchemoler Nicolas Brücher vun Elleng nei bemoolt ginn. Well se am Zweete Weltkrich staark beschiedegt gi war, gouf se 1947 nees nei opgebaut.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Housen-Houschent
* D'Kierch vun Houschent op der Websäit vum Parverband Housen-Houschent
* D'Fënstere vun der Kierch zu Houschent op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''


Kirche Hoscheid 02.jpg|D'Kierch vu Weste gesinn
Kirche Hoscheid 04.jpg|D'Kierch vun Oste gesinn
Kirche Hoscheid 03.jpg|Den Agank
Nicolas Ferring

Den **Nicolas Ferring**, gebuer den 13. Juli 1901 zu Tandel, a gestuerwen 1981, war e lëtzebuergesche Bauer, Resistenzler a Politiker (CSV).

Hie gouf bei de Chamberwale vum 30. Mee 1954 fir d'éischt als Deputéierten an d'Chamber gewielt a bei de Chamberwale vum 1. Februar 1959 geneesou wéi bei de Chamberwale vum 7. Juni 1964 erëmgewielt.
Tomas Tranströmer

Den **Tomas Gösta Tranströmer**, gebuer de 15. Abrëll 1931 zu Stockholm an och do gestuerwen de 26. Mäerz 2015, war e schweedesche Lyriker.

2011krut hien den Nobelpräis fir Literatur. Säi Gesamtwierk besteet aus zwielef Gedichtbänn, déi zesumme manner wéi 500 Säiten hunn.

Markant u senge Gedichter ass, datt hie Sproochbiller sou vill wéi méiglech verdicht huet.
Hie steet an der Traditioun vum Paul Valéry senger Poésie pure an dem Prinzip vum „l'art pour l'art“ no.

Den Tranströmer ass deen am meeschten iwwersate skandinaveschen Dichter vum 20. Joerhonnert, hie gouf an iwwer 50 Sproochen iwwersat. 1965 huet d'Nelly Sachs, déi selwer dat Joer drop den Nobelpräis krut, eng Auswiel vu senge Gedichter op Däitsch iwwerdroen.

## Wierker
### Originaleditiounen
* *17 dikter.* Bonnier, Stockholm 1954.
* *Hemligheter på vägen.* Bonnier, Stockholm 1958.
* *Den halvfärdiga himlen.* Bonnier, Stockholm 1962.
* *Klanger och spår.* Bonnier, Stockholm 1966.
* *Mörkerseende.* Författarforlaget, Göteborg 1970.
* *Stigar.* Författarforlaget, Göteborg 1973, ISBN 91-7054-110-8.
* *Östersjöar.* Bonnier, Stockholm 1974, ISBN 91-0-039367-3.
* *Sanningsbarriären.* Bonnier, Stockholm 1978, ISBN 91-0-043684-4.
* *Det vilda torget.* Bonnier, Stockholm 1983, ISBN 91-0-046048-6.
* *För levande och döda.* Bonnier, Stockholm 1989, ISBN 91-0-047672-2.
* *Minnena ser mig* [Autobiographie]. Bonnier, Stockholm 1993, ISBN 91-0-055716-1.
* *Sorgegondolen.* Bonnier, Stockholm 1996, ISBN 91-0-056232-7.
* *Air Mail. Brev 1964–1990.* Brevväxling mellan Tomas Tranströmer och Robert Bly, Bonnier, Stockholm 2001, ISBN 91-0-057384-1.
* *Fängelse. Nio haikudikter från Hällby ungdomsfängelse (1959).* Edition Edda, Uppsala 2001, ISBN 91-89352-10-6.
* *Den stora gåtan.* Bonnier, Stockholm 2004, ISBN 91-0-010310-1.
* Jonas Ellerström (Hrsg.): *Tomas Tranströmers ungdomsdikter.* Ellerström, Lund 2011, ISBN 978-91-7247-261-7.

## Um Spaweck

* Verlags-Websäit
Alex Werné

Den **Alex Werné**, gebuer de 7. Dezember 1891 zu Uewerpallen a gestuerwen de 16. Juni 1980, war e lëtzebuergesche Geometer, Resistenzler, Gewerkschaftler a Politiker (CSV).

Hie war vun 1925 bis 1956 President vun der FEP.

Vun 1929 bis 1955 war hie President vun der Chambre des employés privés.

Vun 1957 bis 1967 war hie Member vum Gemengerot vun der Gemeng Esch-Uelzecht.

Bei de Chamberwale vum 30. Mee 1954 gouf hien als Deputéierten an d'Chamber gewielt an huet säi Mandat bis 1959 behal.
Le Mans (Film)

**Le Mans** ass en US-amerikanesche Film vum Lee H. Katzin aus dem Joer 1971.

## Ëm wat geet et am Film?
De Michel Delaney (Steve McQueen) fiert no sengem schwéieren Accident bei deem en anere Pilot ëm d'Liewe koum, erëm d'Course vun de 24-Stonne vu Le Mans mat.

## Um Spaweck
* De Film op DVDBeaver
Georges Hurt

De **Georges Hurt**, gebuer de 4. Januar 1922 zu Biwer, a gestuerwen den 20. November 1997, war e lëtzebuergesche Resistenzler, Staatsbeamten (Cantonnier) a Politiker (LSAP a (Sozialdemokratesch Partei).

Nom Doud vum Othon Decker ass de Georges Hurt 1963 als Deputéierten an d'Chamber nogeréckelt. Hie gouf bei de Chamberwale vum 7. Juni 1964, de Chamberwale vum 15. Dezember 1968 op der Lëscht vun de Sozialisten a bei de Chamberwale vum 26. Mee 1974 op der Lëscht vun de Sozial-Demokraten erëmgewielt.

Bei de Gemengewale vum Oktober 1957 gouf hien an de Gemengerot vun der Gemeng Biwer gewielt a war vun 1957 bis 1982 Member vun dësem Gemengerot an hie war vun 1964 bis 1982 Buergermeeschter vun der Gemeng Biwer.

## Gielercher
*
Ryan's Daughter

** Ryan's Daughter** ass e brittesche Film vum David Lean aus dem Joer 1970.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film spillt sech an Irland am Joer 1916 of. D'Rosy (Sarah Miles), d'Meedche vum Thomas Ryan (Leo McKern), dem Wiirt vu Kirrary, verléift sech an hire fréiere Schoulmeeschter (Robert Mitchum). Déi zwee bestuede sech. Awer d'Rosy ass net zefridden an hirem Bestietnes. Wéi dunn och nach e jonken engleschen Offizéier de Randolph Doryans (Christopher Jones) d'Garnisoun am Duerf iwwerhëlt, verléift d'Rosy sech an de Randolph…

## Um Spaweck
* De Film op DVDclassic
Michel Ewen

De **Michel Ewen**, gebuer de 24. Mee 1902 zu Wolz a gestuerwen den 28. Mäerz 1974 am Alter vun 72 Joer, war e lëtzebuergesche Resistenzler a Politiker (LSAP).

Hie gouf bei de partielle Chamberwale vum 3. Juni 1951 fir d'éischt als Deputéierten an d'Chamber gewielt. Hie gouf bei de Chamberwale vum 30. Mee 1954, geneesou wéi bei de Chamberwale vum 1. Februar 1959 a bei de Chamberwale vum 7. Juni 1964 erëmgewielt ginn. Hien huet säi Mandat bis zum Enn vun der Legislaturperiod 1968 behal.

Hie war vun 1964 bis den August 1969 Member vum Schäfferot vun der Gemeng Dikrech a vun du bis den 31.Dezember 1969 Buergermeeschter vun der Gemeng Dikrech.
TGV 2N2

Den **TGV 2N2** (och TGV Euroduplex), ass déi drëtt a bis elo lescht Generatioun vun de franséischen Héichvitesszich TGV Duplex. 
## Geschicht

### Éischt Bestellung
Déi éischt 55 Ramme goufen 2007 als 7. Bauserie vun den TGV Duplex bei Alstom bestallt. D'Bestellung huet sech an zwee Deeler gegliddert:
* 30 TGV Euroduplex mat POS-Dreifkäpp fir de Verkéier a Frankräich, zu Lëtzebuerg, an Däischland an an der Schwäiz. Se kënne mat 3 Stroumsystemer fueren (25 kV 50&nbsp;Hz; 1,5 kV =; 15 kV 16,7&nbsp;Hz) a sinn ab Wierk mat den Zuchsécherungssystemer fir Däitschland an d'Schwäiz ausgerëscht. Déi éischt Rame stoungen 2011 fir de Reegelbetrib op der LGV Rhin-Rhône zur Verfügung.
* 25 TGV Euroduplex mat POS Dreifkäpp fir de Verkéier a Frankräich, zu Lëtzebuerg, an Däischland an an der Schwäiz. Se kënne mat 3 Stroumsystemer fueren (25 kV 50&nbsp;Hz; 1,5 kV =; 15 kV 16,7&nbsp;Hz), sinn ab Wierk allerdings net mat den Zuchsécherungssystemer fir Däitschland an d'Schwäiz ausgerëscht, déi Systemer kënnen awer optional nogerëscht ginn.

### Zweet Bestellung
Am Abrëll 2012 goufe 40 weider Ramen als 8. Bauserie vun den TGV Duplex bestallt.
TGV POS

Den **TGV POS** (POS steet fir **Paris-Ostfrankreich-Süddeutschland**), ass e Modell vun der Rei vun de franséischen TGVen. E gëtt virun allem op der LGV Est européenne agesat.

Et ass eng Dräi-System Variant vum TGV déi och op däitschen a Schwäizer Strecke fuere kann.

2012 huet d'SNCF all hir Gefierer vun där Zort der Firma Lyria iwwerdroen, enger gemeinsamer Filial vun hir an der Schwäizer Bundesbunn.
Alstom AGV

Den **AGV** fir ***Automotrice à grande vitesse***, ass en Héichvitesszuch dee vun Alstom entwéckelt a gebaut gëtt. Beim AGV sinn anescht wéi beim TGV d'Motoren iwwer de ganzen Zuch verdeelt, an net nëmme vir an hannen. D'AGVe fueren am Ament (Mäerz 2015) just an Italien.
GJ 3021

De **GJ 3021** (oder **HD 1237**) ass e Stär am Gliese-Katalog, dee wéinst senger Änlechkeet mat eiser Sonn an der Existenz vun engem Exoplanéit vu besonnescher wëssenschaftlecher Bedeitung ass. De Stär ass e Spektraltyp G6 V a läit am Stärebild Hydrus. D'Uewerflächentemperatur vum Stär ass zirka 5600 Kelvin, seng Mass ass 90 % vun der Sonnemass. Iwwer den Alter gëtt et verschidden Usiichten. Si gi jee no Bestëmmungsmethod tëscht 150 Milliounen an 8,8 Milliarde Joer notéiert. De Stär läit ronn 57,5&nbsp;Liichtjoer (17,6&nbsp;Parsec) vun eiser Sonn ewech.

## De Begleeder
Den Exoplanéit, deen de Stär ëmkreest gëtt GJ 3021 b genannt an ass warscheinlech e gasfërmege Planéit, wéi de Jupiter.

## Kuckt och
GJ 3021 b

De **GJ 3021 b**, (oder och **HD 1237 b**) ass e substellaren Objet mat enger Mass vun ongeféier 3,4 Jupitermassen an domat en Exoplanéit-Kandidat. Hie begleet de sonnenänleche Stär GJ 3021. Den Nowäis vum GJ&nbsp;3021&nbsp;b war dem Naef et&nbsp;al. mat Hëllef vun der Radialvitessmethod gelongen. De Planéit gouf de 25. Januar 2000 entdeckt.

## Bunneegenschaften

Déi grouss Hallefachs vu sengem Orbit ass ronn 0,5 Astronomesch Eenheeten, d'Bunnexzentrizitéit ass mat 0,5 relativ héich an entsprécht enger Periapsis vun 0,2 an enger Apoapsis vun 0,7 Astronomeschen Eenheeten. Iwwerdroen op d'Dimensioune vun eisem Sonnesystem géif de Kierper d'Bunne vum Merkur an der Venus schneiden. E vollstännegen Ëmlaf dauert 134 Deeg.

## Physikalesch Eegenschaften

De GJ 3021 b huet eng Mass vun 3,4 Jupitermassen (zirka 1100 Äerdmassen). Wéi an de meeschte Fäll bei Objeten, déi mam Miesse vun der Radialvitess entdeckt goufen, ass d'Bunnschréi vum Objet net bekannt. An enger publizéierter Studie am Joer 2001 gouf bei enger Auswäertung vun Donnéeë vum Astrometrie-Satellit Hipparcos eng Bunnschréi vun 12° bestëmmt, wat zur Folleg gehat hätt, datt d'Mass vum GJ&nbsp;3021&nbsp;b iwwer 16&nbsp;Jupitermasse grouss wier. Weider Analysen hunn awer gewisen, datt d'Donnéeë vum Hipparcos net gutt genuch waren, fir eng genee Bunnschréi auszerechnen.

## Literatur
* Naef et al.: *The CORALIE survey for southern extrasolar planets V. 3 new extrasolar planets.* (2001). Astronomy and Astrophysics 375 (1): 205–218. Artikel

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  GJ 3021 b – Notéiert an der *[[Extrasolar Planets Encyclopaedia|EPE]]*, vum 7.&nbsp;Oktober 2009
Éischt Marokkokris

Déi **Éischt Marokkokris**, och bekannt als *Tangerkris*, war eng Kris tëscht Frankräich an dem Däitsche Keeserräich, déi vun 1905 bis 1906 gedauert huet. Et war dëst eng vu fënnef internationale Krisen tëscht den europäesche Groussmächten, wou dës polariséierend Positiounen ageholl hunn, déi et am Réckbléck méiglech gemaach hunn, datt den Éischte Weltkrich ausbrieche konnt. Déi éischt Kris war a Marokko, wou et drëm goung, ob a wien do Kolonialmuecht kéint ginn.

Däitschland wollt de Fransouse weisen, datt et ewell en Acteur gi wier, mat deem ee misst rechnen. Et huet es geschéngt, wéi wa Marokko do eng gutt Geleeënheet derzou bidde géif: Am Mäerz 1905 huet de Keeser Wëllem II. zu Tanger dem Sultan vu Marokko verséchert, hie géif Marokko als onofhängeg ugesinn, sou datt jiddereeen, dee wéilt, dorënner och nei derbäi Däitschland, Handel féiere kéint. En huet weiderhi gehofft, op enger Konferenz, déi 1906 zu Algeciras war, déi aner Länner och dovun z'iwwerzeegen. Ma do huet just Éisträich-Ungarn déi däitsch Positioun ënnerstëtzt. Frankräich wollt seng privilegiéiert Stellung do net opginn, a Groussbritannien huet sech ausdrécklech hanner Frankräich gestallt. Domat war d'Hoffnung vum Keeser, datt sou d'Entente Cordiale tëschent Frankräich a Groussbritannie gebrach kéint ginn, net an Erfëllung gaangen. Den Accord vun Algeciras vun Abrëll 1906 huet nämlech um Enn festgehalen, datt Frankräich weiderhin d'Kontroll iwwer déi marokkanesch Häfen a Police behale géif.

## Ausbléck
Duerch dës Kris ass d'Rivalitéit tëscht Frankräich an Däitschland méi grouss ginn an huet dozou gefouert, datt déi zwee hir Arméie verstäerkt hunn. Well Däitschland demonstrativ seng Flott ausgebaut huet, huet Groussbritannie sech sengersäits positionéiert a mat Russland e Friddensaccord ofgeschloss. Däitschland gesouch sech doduerch "agekreest", wat d'Rüstungsspiral weider viru gedriwwen huet.

## Kuckt och
* Zweet Marokkokris
Mrk 590

Den **Mrk 590** (*Markarian 590*), fréier **NGC 863**, ass eng Spiralgalaxie vum Typ Sa am Stärebild Cetus. D'Galaxie gouf 1785 vum Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* SIMBAD Query
*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
Falklandkrich

De **Falklandkrich** (op Englesch: *Falklands War*, op Spuenesch: *Guerra de las Malvinas*), war e Krich tëscht Argentinien an dem Vereenegte Kinnekräich ëm zwee brittesch Iwwerséigebidder am Südatlantik: d'Falklandinselen an d'South Georgia a South Sandwich Islands. En huet freides, den 2. Abrëll 1982 ugefaangen, wéi Argentinien op de Falklandinselen debarquéiert ass a se besat huet (an deen Dag drop déi aner Inselen), mam Zil, hire joerzéngtelaangen Usproch op d'Inselen z'erfëllen. De 5. Abrëll huet d'brittesch Regierung, fir déi d'Inselen eng Krounkolonie waren, déi zënter 1841 hir waren, Schëffer a Fligerdréier dorower geschéckt. No enger Séischluecht hunn d'Britten hirersäits d'Insele bestat an nees ënner Kontroll bruecht.

De Konflikt huet 74 Deeg gedauert an ass de 14. Juni 1982 op en Enn gaangen. 649 argentinesch an 225 brittesch Zaldote sinn ëm d'Liewe komm, sou wéi och 3 Inselawunner.

1986 hunn d'Awunner vun de Falklandinselen an engem Referendum majoritär derfir gestëmmt, weider zu Groussbritannien ze gehéieren.

De Krich hat staark Auswierkungen op déi zwee betraffe Länner, besonnesch an Argentinien: Do koum no der Néierlag zu grousse Protester géint d'Miliärjunta, déi doropshin huet missen zerécktrieden. Am Vereenegte Kinnekräich gouf d'Regierung vun der Margaret Thatcher (Conservative Party) 1983 bei de Parlamentswalen haushéich erëmgewielt.

1989 goufen nees diplomatesch Bezéiungen tëscht dem Vereenegte Kinnekräich an Argentinien opgeholl. D'Meenungen, weem d'Insele sollte gehéieren, si weiderhin onverännert. 1994 huet Argentinien den Usproch op d'Inselen a seng Verfassung agedroen.
Gene Saks

Den **Gene Saks**, gebuer den 8. November 1921 zu New York City, a gestuerwen den 28. Mäerz 2015 zu East Hampton, war en US-amerikanesche Schauspiller, Theater- a Filmregisseur.

## Filmographie
#### als Regisseur
* 1967: *[[Barefoot in the Park]]* - Haaptacteuren: Robert Redford, Jane Fonda, Charles Boyer
* 1968: *[[The Odd Couple]]* - Haaptacteuren: Jack Lemmon, Walter Matthau 
* 1969: *[[Cactus Flower]]* - Haaptacteuren: Walter Matthau, Ingrid Bergman, Goldie Hawn 
* 1972: *[[Last of the Red Hot Lovers]]* - Haaptacteuren: Alan Arkin, Sally Kellerman, Paula Prentiss
* 1974: *[[Mame (Film 1974)|Mame]]* - Haaptacteuren: Lucille Ball, Robert Preston
* 1986: *[[Brighton Beach Memoirs]]* - Haaptacteuren: Jonathan Silverman, Blythe Danner, Lisa Waltz
* 1991: *[[Cin cin]]* - Haaptacteuren: Julie Andrews, Marcello Mastroianni, Denise Grey
* 1995: *[[Bye Bye Birdie (TV-Film)|Bye Bye Birdie]]* - Haaptacteuren: Jason Alexander, Vanessa Williams (TV)
#### als Schauspiller
#### Kino
* 1965: *[[A Thousand Clowns]]* - Regie: Fred Coe - Haaptacteuren: Jason Robards, Barbara Harris
* 1975: *[[The Prisoner of Second Avenue]]* - Regie: Melvin Frank - Haaptacteuren: Jack Lemmon, Anne Bancroft
* 1978: *[[The One and Only (Film 1978)|The One and Only]]* - Regie: Carl Reiner - Haaptacteuren: Henry Winkler, Kim Darby
* 1983: *[[Lovesick]]* - Regie: Marshall Brickman - Haaptacteuren: Dudley Moore, Elizabeth McGovern, Alec Guinness
* 1984: *[[The Goodbye People]]* - Regie: Herb Gardner - Haaptacteuren: Judd Hirsch, Martin Balsam
* 1991: *[[The Good Policeman]]* - Regie: Peter Werner - Haaptacteuren: Ron Silver, Tony Lo Bianco
* 1994: *[[Nobody's Fool]]* - Regie: Robert Benton - Haaptacteuren: Paul Newman, Jessica Tandy, Bruce Willis
* 1994: *[[I.Q.]]* - Regie: Fred Schepisi - Haaptacteuren: Tim Robbins, Meg Ryan, Walter Matthau
* 1997: *[[Deconstructing Harry]]* - Regie: Woody Allen - Haaptacteuren: Judy Davis, Tobey Maguire

## Um Spaweck
Bob Bertemes (Bommstéisser)

De **Bob Bertemes**, gebuer de 24. Mee 1993 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Bommstéisser an Diskuswerfer.

2021 huet hie bei den Olympesche Summerspiller zu Tokyo matgemaach.
## Kompetitiounen
* Bei de Spiller vun de klenge Länner 2011 am Liechtenstein huet de Bob Bertemes d'Bronzemedail am Kugelstousse gewonnen.
* Bei de Spiller vun de klenge Länner 2013 zu Lëtzebuerg koum hien nees op déi 3. Plaz a krut nach emol d'Bronzemedail am Kugelstoussen.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Haupeschkierch zu Mierschent

D**'Haupeschkierch zu Mierschent** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Parc Our Saint-Nicolas, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Pëtschent gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den hellegen Haupert, deem säi Fest den 3. November gefeiert gëtt.

D'Kierch steet zentral an der Uertschaft op der Kräizung vum CR320 (*rue de Hoscheid* a *rue de Weiler*), dem CR320A (*rue de Gralingen*) an der *rue de Wahlhausen*.

Den 29. Mäerz 2023 gouf s'als nationale Kulturpatrimoine klasséiert.

Zur fréierer Par Mierschent hunn ausser der Parkierch vu Mierschent och nach d'Filialkierch vu Grooljen, d'Kapell vu Weiler an d'Kapell vun Nuechtmanescht gehéiert.

## Geschicht
D'Par Mierschent ass 1808 entstan, virdrun huet d'Uertschaft zur Par Branebuerg gehéiert. Déi haiteg Kierch gouf 1833 op der Plaz gebaut, wou virdrun déi al Kierch stoung. 1922 ass d'Sakristei ugebaut ginn. Wéinst de Beschiedegungen duerch d'Ardennenoffensiv ass d'Kierch nom Krich restauréiert ginn. 1958 gouf de Kierfecht, dee virdru nieft der Kierch war, op seng haiteg Plaz an der Weilerstrooss um Enn vum Duerf installéiert. Nieft der Kierch sinn haut nach als Undenken e puer al Grafsteng erhalen. 2005 ass d'Plaz nieft der Kierch nei amenagéiert ginn.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren

## Biller

Kirche Merscheid (Putscheid) 02.jpg|D'Kierch vu Südweste gesinn
Kirche Merscheid (Putscheid) 03.jpg|D'Kierch vun Nordweste gesinn
Kirche Merscheid (Putscheid) 04.jpg|Den Agank


## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Housen-Houschent
* D'Kierch vu Mierschent op der Websäit vum Parverband Housen-Houschent
* D'Fënstere vun der Kierch zu Mierschent op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
(1252) Celestia

Den **(1252) Celestia** ass en Asteroid vun der Haaptceinture. Den Asteroid gouf den 19. Februar 1933 vum US-amerikaneschen Astronom Fred Whipple um Harvard College Observatoire entdeckt.

Den Asteroid ass no der Mamm vum Entdecker *Celestia Whipple*, genannt.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
Julien Henx

De **Julien Henx**, gebuer den 20. Juni 1995 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Schwëmmer.
## Palmarès

## Um Spaweck
North to Alaska

**North to Alaska** ass en US-amerikanesche Film vum Henry Hathaway aus dem Joer 1960 nom Theaterstéck *Birthday Gift* vum Ladislas Fodor.

## Ëm wat geet et am Film?
De Sam McCord (John Wayne) an den George Pratt (Stewart Granger) hunn an Alaska Gold fonnt. De Sam deen zu Seattle ze dinn huet soll dem George seng Freiesch vu Seattle matbréngen. Déi huet sech awer an der Tëschenzäit bestuet. Als Ersatz engagéiert de Sam d'Angel (Capucine), eng Sängerin aus enger Bar…
## Um Spaweck
* De Film op DVDclassic
* De Film op DVDBeaver
Der Schatz der Azteken (Film)

**Der Schatz der Azteken** ass en däitsch-spuenesch-italieenesche Film vum Robert Siodmak aus dem Joer 1965 nom Roman *Waldröschen * vum Karl May.

## Ëm wat geet et am Film?
De Karl Sternau (Lex Barker) an den Andreas Hasenpfeffer (Ralf Wolter) befreien d'Karja eng entfouert Aztekeprinzessin. De Sternau verléiert an engem Duell mam Verdoja a fält eng Fiels erof, gëtt awer vun der Aztekin Karja gerett.

## Soss
D'Geschicht geet weider am Film *[[Die Pyramide des Sonnengottes (Film)|Die Pyramide des Sonnengottes]]*

## Um Spaweck
* De Film op Filmportal.de
Victor Vasarely

De **Victor Vasarely**, op Ungaresch *Vásárhelyi Győző*, gebuer den 9. Abrëll 1906 zu Pécs, a gestuerwen de 15. Mäerz 1997 zu Paräis, war e franséische Moler a Graphiker mat ungareschen Originnen.

Hie gëtt zu de Matgrënner vun der kënschtlerescher Stréimung Op-Art gezielt.

Seng Biller a Graphike sinn dacks u geometresche Formen orientéiert.

## Liewen
De Victor Vasarely huet zu Budapest op der Podolini-Volkmann Akademie studéiert. Duerno huet e beim Sándor Bortnyik op der Mühely Schoul fir Graphik Course geholl. 1930 ass en op Paräis wunne gaang, wou en tëscht 1930 an 1940 als Graphiker an der Publicitéit geschafft an haaptsächlech Posteren entworf huet.

No 1944 huet hie just nach gemoolt, an hat dat Joer seng éischt Ausstellung an der Galerie Denise René. Vun 1947 un huet hie sech ganz op konstruktiv geometresch, abstrakt Motiver konzentréiert.

An den 1950er Joren huet hie säi Programm vun der kinetescher Konscht entwéckelt, dat en am *Manifeste jaune* zu der Gruppenausstellung *Le Mouvement* explizéiert huet: D'Konschtwierk sollt e Prototyp sinn, dee *seriell reproduzéiert* soll kënne ginn.

De Victor Vasarely huet 1965 an 1967 eng ganz Rëtsch international Konschttpräisser gewonnen. 1955 bis 1972 huet hien op de véier documenta-Ausstellunge matgemaach.

Hien huet ë.&nbsp;a. de Raute-Logo vu Renault an de Welle-Logo vun RTL entworf.

1970 huet hien am Château de Gordes en eegene Musée opgemaach (1996 nees zougemaach) an 1976 d'Vasarely Foundation zu Aix-en-Provence gegrënnt. 1976 ass och a senger Gebuertsstad Pécs e Vasarely-Musée opgaangen, an 1987 een am Schlass Zichy, zu Budapest.

## Literatur
Jürgen Claus, "Eine architektonische Kunst: Victor Vasarely", in: Jürgen Claus, "Kunst heute", Rowohlt Verlag, 1965

## Um Spaweck

* Homepage vun der Fondation Vasarely, Aix-en-Provence
Nikloskapell zu Weiler

D**'Nikloskapell zu Weiler** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Parc Our Saint-Nicolas, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Pëtschent gehéiert.

De Patréiner vun der Kapell ass den hellegen Niklos, deem säi Fest de 6. Dezember gefeiert gëtt.

D'Kapell steet zentral an der Uertschaft op der Kräizung vun der Haaptstrooss, dem CR320, an der Housenerstrooss (*rue de Hosingen*). Ronderëm d'Kapell ass de Kierfecht ugeluecht.

Den 28. Oktober 2022 gouf s'als nationale Kulturpatrimoine klasséiert.

Zur fréierer Par Mierschent hunn ausser der Kapell vu Weiler och nach d'Parkierch vu Mierschent, d'Filialkierch vu Grooljen an d'Kapell vun Nuechtmanescht gehéiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Housen-Houschent
* D'Kapell vu Weiler op der Websäit vum Parverband Housen-Houschent
* D'Fënstere vun der Kapell zu Weiler op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 


Kapelle Weiler (Putscheid) 03.jpg|D'Kapell vu Südoste gesinn
Kapelle Weiler (Putscheid) 04.jpg|D'Kapell vun Nordweste gesinn
Kapelle Weiler (Putscheid) 02.jpg|Den Agank
Beasts of the Southern Wild

**Beasts of the Southern Wild** ass en US-amerikanesche Film vum Benh Zeitlin aus dem Joer 2012 nom Theaterstéck *Juicy and Delicious* vun der Lucy Alibar.

## Ëm wat geet et am Film?
Dat sechs Joer aalt Hushpuppy lieft mat sengem kranke Papp am Uert Bathtub, deen an enger suppeger Géigend a Louisiana um Golf vu Mexiko läit. Duerch a staarke Stuerm gëtt hiert Duerf zerstéiert an zum gréissten Deel vum Mier iwwerschwemmt…

## Auszeechnungen
* Sundance Film Festival 2012: Grousse Präis vun der Jury
* Festival vu Cannes 2012: Caméra d'or fir de beschten éischte Film vun engem Regisseur

## Um Spaweck
* Kritik vum R. Ebert
* De Film op der IMDb
Julie Meynen

D**'Julie Meynen**, gebuer de 15. August 1997 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Schwëmmerin.

## Kompetitiounen
* Bei de Spiller vun de klenge Länner 2011 a Liechtenstein huet d'Julie Meynen d'Bronzemedail an der Disziplin 200 Meter Réckeschwamme gewonnen.
* Bei de Spiller vun de klenge Länner 2013 zu Lëtzebuerg huet d'Julie Meynen 4 Medailen als Individualsportlerin gewonnen:
**Goldmedail: 50 m Fräistil, 100 m Fräistil
**Sëlwermedail: 100 m Päiperlek
**Bronzemedail: 200 m Fräistil
* Bei de Spiller vun de klenge Länner 2015 an Island huet d'Julie Meynen 4 Medailen gewonnen, 3 als Individualsportlerin an 1 an der Staffel:
**Goldmedail: 50 m Fräistil, 100 m Fräistil
**Sëlwermedail: 4 x 200 m Fräistil (Staffel)
**Bronzemedail: 100 m Réckeschwamme
* Bei den Olympesche Summerspiller zu Rio 2016 huet d'Julie Meynen dës Resultater erreecht:
** 25. vun 48 op 100m Fräistil: 55,09

Si war och bei den Olympesche Spiller zu Tokyo mat derbei.

## Kuckt och
Kierch Wuelessen

D**'Kierch zu Wuelessen** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Parc Our Saint-Nicolas, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Parc Housen gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den hellege Cornelius, deem säi Fest de 16. September gefeiert gëtt. Niewepatréiner ass den hellegen Antonius.

D'Kierch steet am Süde vun der Uertschaft op der Kräizung vum *Burebierg* (CR322B) an der Strooss *Am Duerf* (CR322A).

## Geschicht
Déi al Kierch vu Wuelessen ass am Zweete Weltkrich zerstéiert ginn, dofir gouf duerno op enger anerer Plaz eng nei gebaut. 

Well den Altor net duerch d'Dier gepasst huet, gouf d'Säitewand vun der nei gebauter Kierch erëm opgerappt, fir den Altor iwwer dee Wee eran ze kréien. E Rass an der Mauer erënnert bis haut dorun.

Déi nei Kierch gouf den 28. August 1960 vum Bëschof Léon Lommel konsekréiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Housen-Houschent
* D'Kierch vu Wuelessen op der Websäit vum Parverband Housen-Houschent
* D'Fënstere vun der Kierch zu Wuelessen op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 


Kirche Wahlhausen 01.jpg|D'Kierch vu Südweste gesinn
Kirche Wahlhausen 04.jpg|D'Kierch vun Nordweste gesinn
Kirche Wahlhausen 03.jpg|Den Agank
Helmut Dietl

Den **Helmut Dietl**, gebuer den 22. Juni 1944 zu Bad Wiessee, a gestuerwen den 30. Mäerz 2015 zu München, war en däitsche Film- an Televisiounsregisseur an Dréibuchauteur.

Hien huet ufanks bei Televisiounsserië Regie gefouert, wéi vun 1974 u bei *Münchner Geschichten*, duerno bei *Der ganz normale Wahnsinn* an, no engem Intermezzo zu Los Angeles (1979-1983), bei *Monaco Franze - Der ewige Stenz*. 1986 huet hien d'Serie aus 6 Deeler *Kir Royal* realiséiert, eng Satire op d'Mediewelt.

Ausserdeem huet hien e puer Dréibicher zesumme mat sengem Kolleeg Patrick Süskind geschriwwen.

Säin éischte Kinofilm, *[[Schtonk!]]* (1982), wou en dem *Stern* seng Blamage bei der Publikatioun vu gefälschten Hitler-Dagebicher op d'Schëpp hëlt, war e grousse Succès a gouf nominéiert fir den Oscar vum beschten net-engleschsproochege Spillfilm. 1997 koum *[[Rossini - oder die mörderische Frage, wer mit wem schlief]]* eraus, eng Parodie vun der Münchener Schicki-Micki-Zeen, och dësen e grousse Succès bei der Kritik a beim Publikum. 1999 koum säi Film *[[Late Show]]* an de Kino, deen an der Mediewelt spillt.

*[[Vom Suchen und Finden der Liebe]]*, deen 2005 erauskoum, hat manner Succès, an och *[[Zettl]]*, deen 2011 ugelaf ass huet gefloppt.

## Filmographie (Auswiel)
* 1972: *Das Jahrhundert der Chirurgen* (Tëleesserie, Dréibuch vu 6 Episoden)
* 1974: *Münchner Geschichten* (Tëleesserie, 9 Episoden, deelw. Dréibuch a Regie)
* 1979: *Der Durchdreher*, Dréibuch: Helmut Dietl (Kinoversioun *Der ganz normale Wahnsinn*)
* 1979: *Der ganz normale Wahnsinn* (Telesserie, 12 Episoden), Dréibuch: Helmut Dietl
* 1983: *Monaco Franze - Der ewige Stenz* (Telesserie, 10 Episoden), Dréibuch: Helmut Dietl a Patrick Süskind
* 1986: *Kir Royal* (Telesserie, 6 Episoden), Dréibuch: Helmut Dietl a Patrick Süskind
* 1992: *[[Schtonk!]]*, Dréibuch: Helmut Dietl an Ulrich Limmer
* 1997: *[[Rossini - oder die mörderische Frage, wer mit wem schlief]]*, Dréibuch: Helmut Dietl a Patrick Süskind
* 1999: *[[Late Show]]*, Dréibuch: Helmut Dietl a Christoph Müller
* 2005: *[[Vom Suchen und Finden der Liebe]]*, Dréibuch: Helmut Dietl a Patrick Süskind
* 2012: *[[Zettl (Film)|Zettl]]*, Dréibuch: Helmut Dietl a Benjamin von Stuckrad-Barre

## Um Spaweck
GeneSat-1

De **GeneSat-1** war e klengen Technologietestsatellit vum Ames Research Center vun der NASA.

Hie gouf de 16. Dezember 2006 mat enger Minotaur I Rakéit vun der Wallops Flight Facility aus gestart. U Bord war eng Bakteriekultur (Escherichia coli), där hir Entwécklung iwwerwaacht gouf. De Satellit ass de 4. August 2010 an der Äerdatmosphär vergloust.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Offiziell Websäit
* a list from the NASA database (gekuckt um 08:55 (UTC) de 24.10.2011)
* GeneSat-1 mission dashboard ''Santa Clara University Robotics Systems Laboratory''  (gekuckt um 08:19 de 24.10.2011)
Marshallplang

De **Marshallplang**, offiziell ***European Recovery Program*** (kuerz ***ERP***), war e Programm, mat deem d'Vereenegt Staate vun Amerika nom Zweete Weltkrich Westeuropa mat Hëllef vu Kreditter, Matière premièren, Liewensmëttel a Wueren, tëscht 1948 an 1952 ekonomesch nees op d'Been gehollef hunn.

E war 12,4-Milliarden Dollar grouss a gouf den 3. Abrëll 1948 vum Kongress vun de Vereenegte Staaten gestëmmt. De President Harry S. Truman huet en nach den Dag selwer ënnerschriwwen an a Kraaft gesat.

D'Hëllefe goufen un d'Memberstaate vun der Organisation for European Economic Co-operation (OEEC) verdeelt.

D'Iddi geet op den US-Ausseminister (1947–1949) George C. Marshall zeréck.

Nieft dem Zil, der Bevëlkerung vun Länner an Europa, déi zum Deel Honger gelidden hunn, direkt ze hëllefen, hat de Plang och d'Komponenten, d'Sowjetunioun an de Kommunismus zeréckzedrängen ("Containment-Politik") an en Ofsazmaart fir d'US-amerikanesch Iwwerproduktioun ze schafen.

## Leeschtungen aus dem Marshallplang

Am Kader vum Marshallplang krute 16 europäesch Länner am Ganze ronn 12,4&nbsp;Milliarden US-Dollar; den George C. Marshall-Center geet souguer vu 16,2&nbsp;Milliarden US-Dollar aus.

Lëtzebuerg huet direkt relativ wéineg dovu profitéiert: e Kredit vun 110 Millioune Frang, e Véirel vun de Gesamtkäschten, gouf iwwer de Marshallplang finanzéiert, fir de Barrage Esch-Sauer opzeriichten. Indirekt louch den Avantage fir d'Land awer méi héich: De wirtschaftlechen Opschwong an den Nopeschlänner koum den Exporter vun der Lëtzebuerger Stolindustrie zugutt, an op aussepoliteschem Plang huet déi vun den Amerikaner gefuerdert Zesummenaarbecht tëscht den europäesche Länner et Lëtzebuerg erméiglecht, als gläichberechtegte Partner opzetrieden.

## Literatur
* Hans-Jürgen Schröder (Hrsg.) *Marshallplan und westdeutscher Wiederaufstieg: Positionen, Kontroversen*. Steiner, Stuttgart 1990, ISBN 978-3-515-05761-5, S. 254–256
* Ludolf Herbst, Werner Bührer, Hanno Sowade (Hrsg.): *Vom Marshallplan zur EWG: Die Eingliederung der Bundesrepublik Deutschland in die westliche Welt*. Institut für Zeitgeschichte, Verlag Oldenbourg, München 1990, ISBN 978-3-486-55601-8, Auswahlbibliografie S. 615–640
* Jean-Marie Kreins: "La réception du plan Marshall au Grand-Duché de Luxembourg (1947-1951)"; in: *Hémecht*, Jg. 61 (Lëtzebuerg, 2009), Heft 3, Ss. 309-343, an Heft 4, Ss. 437-465.
Manoel de Oliveira

De **Manoel Cândido Pinto de Oliveira**, gebuer den 11. Dezember 1908 zu Porto, an och do den 2. Abrëll 2015 gestuerwen, war e portugisesche Filmregisseur an Dréibuchauteur. Zënter 2001 bis zu sengem Doud war hien den eelsten nach aktive Filmregisseur vun der Welt.

1931 huet hie säin éischte Film *Douro, faina fluvial*, en Documentaire,nach ouni Toun, gedréint. *[[Aniki Bóbó]]* (1942) war säin éischte Spillfilm. Dëse war awer kee Succés, an den de Oliviera huet d'Saach si gelooss a gouf Portoproduzent am Familljebetrib.

Enn vun den 1950er Joren huet e sech nees méi fir de Kino intresséiert; zwéi Filmer, déi e gedréint hat, sinn awer net erauskomm, duerno koum en Documentaire (*O Pão*, 1959) vun him eraus. *O Acto da Primavera* huet him d'Dier fir international Festivaller opgemaach, e gouf awer a Portugal just eemol gewisen an den Oliveira koum wéinst den Dialoger kuerz an de Prisong.

An den 1970er Joren, an engem Alter, wou anerer an d'Pensioun géingen, huet hien dann zerguttst ugefaangen, Filmer ze dréinen. Et goufen hirer 30, wouvunner dee bekanntste *[[Vale Abraão]]* (1994) dierft sinn.

Fir seng Filmer krut hie Präisser ë.&nbsp;a. um Filmfestival vu Cannes, deem vu Venedeg an deem vu Montreal.

Den Oliveira huet och d'Dréibicher vu senge Filmer geschriwwen, de Schnëtt gemaach, d'Kamera gefouert a se produzéiert.

## Filmographie (Auswiel)

* 1931: *Douro, faina fluvial*
* 1942: *[[Aniki Bóbó]]*
* 1963: *O acto da primavera*
* 1972: *O passado e o presente*
* 1975: *Benilde ou a virgem mãe*
* 1979: *Amor de perdição*
* 1981: *Francisca*
* 1985: *Le soulier de satin*
* 1987: *Mon cas*
* 1988: *Os canibais*
* 1990: *Non, ou a Vã Glória de Mandar*
* 1991: *A divina comédia*
* 1992: *O dia de desespero*
* 1993: *[[Vale abraão]]*
* 1994: *A caixa*
* 1995: *Le couvent*
* 1996: *Party*
* 1997: *Viagem ao princípio do mundo*
* 1998: *Inquiétude*
* 1999: *A carta*
* 2000: *Word and Utopia*
* 2001: *Das Porto meiner Kindheit*
* 2001: *Vou para casa/Je rentre à la maison*
* 2002: *O Princípio da Incerteza*
* 2003: *Um Filme Falado*
* 2004: *O Quinto Império - Ontem Como Hoje* 
* 2006: *[[Belle toujours]]*
* 2007: *Cristóvão Colombo - O Enigma*
* 2009: *Singularidades de uma rapariga loura*
* 2010: *O estranho caso de Angélica*
* 2012: *O Gebo e a Sombra*
* 2014: *O Velho do Restelo*


## Literatur
* Yann Lardeau, Jacques Parsi, Philippe Tancelin: *Manoel de Oliveira*. Dis Voir, Paris 1996, ISBN 978-2906571044.
* Thomas Brandlmeier: *Manoel de Oliveira und das groteske Melodram.* Verbrecher Verlag, 2010, ISBN 978-3-940426-53-6.
* Francesco Saverio Nisio: *Manoel de Oliveira. Cinema, parola, politica.* Recco (Ge), Le Mani, 2010, ISBN 978-88-8012-544-0.

## Um Spaweck
Die Pyramide des Sonnengottes (Film)

**Die Pyramide des Sonnengottes** ass en däitsch-spuenesch-italieenesche Film vum Robert Siodmak aus dem Joer 1965 nom Roman *Waldröschen * vum Karl May.

## Ëm wat geet et am Film?
De Verdoja an den Alfonso Rodriganda siche nom Schaz vun den Azteken. Si fannen de Schaz an enger Hiel, awer si ginn zesumme mam Gold an der Hiel begruewen…

## Soss
*Die Pyramide des Sonnengottes * ass d'Fortsetzung vum Film *[[Der Schatz der Azteken (Film)|Der Schatz der Azteken]] * 
## Um Spaweck
* De Film op Filmportal.de
Herbert von Karajan

Den **Herbert von Karajan**, gebuer de 5. Abrëll 1908 zu Salzburg als *Heribert Ritter von Karajan*, an Éisträich offiziell *Heribert Karajan*, a gestuerwen de 16. Juli 1989 zu Anif, war en éisträicheschen Dirigent.

De Karajan zielt zu de bekanntsten a renomméiertsten Dirigente vum 20.Joerhonnert. Hien huet mat ville bekannte Symphonieorchesteren zesummegeschafft, an a ville bedeitenden Operenhaiser gewierkt.

Hien huet als Dirigent méi Stécker a Concerten opgeholl (Placken, Televisioun, Video) wéi déi meescht aner Dirigenten. Hien huet ronn 700 Wierker vu ronn 130 Komponisten opgeholl, a weltwäit goufen eng 300 Milliounen Tounsupporte mat sengem Numm verkaaft. De Musekslabel Deutsche Grammophon (DG), fir déi de Karajan vun den 1960er Joren u geschafft huet, huet bis 2008 geschat een Drëttel vun hirem Ëmsaz mat Karajan-Opname gemaach.

## Um Spaweck
Yun Hyon-seok

De **Yun Hyon-seok**, gebuer de 7. August 1984 op der Insel Incheon, haut Südkorea, a gestuerwen de 26. Abrëll 2003 zu Dongdaemun, Seoul, war e südkoreanesche LGBT-Aktivist a Schrëftsteller. Hie war och ënnert dem Numm **Yukwudang bekannt**.

2003 huet hien aus Protest géint d'Homophobie a Südkorea Selbstmuerd gemaach.

## Literatur
* Protecting sexual minorities Koreatimes 2013.08.23
* Queer Rights Activists in South Korea Step Up Efforts to Support LGBTQ Youth
## Um Spaweck
Kim Young-sam

De **Kim Young-sam** (김영삼;金泳三), gebuer den 20. Dezember 1927 als *Kin Aeishan* op der Insel Geojedo (deemools Japanescht Keeserräich, haut Südkorea), a gestuerwen den 22. November 2015 zu Seoul, war e südkoreanesche Politiker.

Wärend den 1970er a 1980er Jore war en ee vun de Leader vun der Oppositioun. 1987 huet e bei deenen éischten demokratesche Parlamentswale kandidéiert. Den 18. Dezember 1992 huet e géint de Kim Dae-jung d'Presidentewale gewonnen a war vum 25. Februar 1993 bis 25. Februar 1998 President vu Südkorea. No 32 Joren hat d'Land domat nees en Zivilist als Staatschef.

## Um Spaweck

* Kim Jongsam Memorial museum
* Kim Jongsam Memorial museum
Park Chung-hee

De **Park Chung-hee** (op Koreanesch: 박정희), gebuer 1917 am haitege Südkorea an dem deemolege Japanesche Keeserräich, a gestuerwen de 26. Oktober 1979 zu Seoul, war vun 1961 bis 1979 de Staatschef vun der Republik Korea.

Hien ass de 16. Mee 1961 als Chef vun der Militärjunta no engem Staatsstreech un d'Muecht komm. Fir d'éischt hat hien de Virsëtz vum *Ieweschte Rot fir d'National Reconstructioun*, éier hien 1963 zum éischte President vun der Drëtter Republik gewielt ginn ass. 1972 huet de Park d'Krichsrecht ausgeruff an d'Verfassung zu engem staark autoritären Dokument ëmschreiwe gelooss. Dat war den Ufank vun der Véierter Republik.

Nodeems de Park e puer Attentater iwwerlieft, dorënner zwee, déi mat Nordkorea a Verbindung bruecht ginn, gouf de Park de 26 Oktober 1979 vu sengem enke Frënd Kim Jae-kyu, dem Direkter vum südkoreanesche Geheimdéngscht, ëmbruecht. Bis haut ass net kloer, ob et sech bei deem Mord ëm eng spontan Dod handelt oder ob se geplangt war. 

De Park gëllt als kontrovers Figur am moderne Südkorea. Entweeder gëtt hien als resolute Leader ugesinn, dee fir d'Wirtschaftswonner am Land matverantwortlech war an dee gehollef huet, dat moderniséiert Korea matzegestalten; oder hie gëllt als autoritären Diktator, den all ëffentlech Oppositioun ënnerdréckt huet fir de wirtschaftleche Wuesstem op Käschte vun den ziville Fräiheeten ze prioriséieren.

2013 ass dem Park Chung-hee seng Duechter, d'Park Geun-hye, déi éischt Fra um Poste vum President vu Südkorea ginn. Den 10. Mäerz 2017 ass si wéinst illegaler Aflossnam ofgesat ginn.

## Um Spaweck
Vastitas Borealis

D**'Vastitas Borealis** (vastitas, (lat.), *Wüst*, an der IAU-Mars-Nomenklatur fir *grousst Flaachland* gebraucht; borealis, (lat.), *nërdlech*) ass déi gréisst flaach Fläch um Planéit Mars. Si ass an den nërdleche Breedegrade vum Planéit a läit ronderëm déi nërdlech Polarregioun, genannt Planum Boreum. D'Vastitas Borealis gëtt dacks och einfach als nërdlech Fläch vum Mars respektiv als Borealis-Becken bezeechent. D'Flaachland läit ongeféier 4–5&nbsp;km ënner dem duerchschnëttleche Radius vum Planéit.

Am Joer 2005 hat d'Marssond Mars Express vun der European Space Agency eng grouss Mass Waasseräis an engem Krater vun der Regioun fotograféiert. D'Ëmgéigendbedéngungen an der Regioun erméiglechen et, datt d'Waasseräis sech do stabil hale kann. Et gouf entdeckt, wéi d'Kuelendioxidäis dat driwwer louch, wärend dem Marssummer verdämpt war.

Am August 2007 hat d'NASA d'Marssond Phoenix gestart, déi de 25. Mee 2008 an der Vastitas Borealis gelant war, also wärend dem Fréisummer op der Mars-Nordhallefkugel. Et war eng stationär Sond, déi ë.&nbsp;a. Buedeprouwe geholl huet. Ënner anerem goufe verschidde Mineralstoffer, awer och Perchlorater fonnt. De Phoenix hat bis den 2. November 2008 wëssenschaftlech Donnéeë gesent. Nei Versich fir de Kontakt nees opzehueln waren 2010 feelgeschloen. E Bild weist Zeeche vu schwéiere Schied duerch Veräisung.

## Beschreiwung

Den nërdlechen Deel vun der Vastitas Borealis ass vu groussen a klengen Dünefelder bedeckt. Dat gréisst Dünefeld vum Mars, Olympia Undae, ass iwwer 1500&nbsp;km laang. Hei goufen Oflagerunge vu Gips entdeckt.

Et konnten och Moränen observéiert ginn.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Vastitas Borealis op Google Mars
* Positie ijslaag in krater op Google Mars
* Space Photos ijs op foto
* Martel, L.M.V. (July, 2003) Ancient Floodwaters and Seas on Mars. *Planetary Science Research Discoveries*. http://www.psrd.hawaii.edu/July03/MartianSea.html
Russian Satellite Communications Company

Déi **Russian Satellite Communications Company** (**RSCC**, russ.: «Космическая связь») ass de staatleche Bedreiwer vun den ziville Kommunikatiounssatellitte a Russland.

Den FGUP mat Sëtz zu Moskau gehéiert zu der Kommunikatiounsagence vu Rosswjas. Si gouf 1967 an der Sowjetunioun fir de Betrib vum Orbita-System gegrënnt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
* Beschreiwung duerch d'US-Ambassade zu Moskau (Wikileaks)
Aquatower

**Aquatower** ass den Numm vun engem Waasser- an Aussiichtstuerm an der Gemeng Bäerdref, südwestlech vun der Uertschaft a Richtung Konsdref, laanscht den CR137.

Mat 55,72 Meter ass et, no deem vu Leideleng, deen zweethéchste Waassertuerm aus dem Land. En huet 13,6 m Duerchmiesser a ka 500 Kubikmeter Drénkwaasser tëschespäicheren.

Am Tuerm féieren Trapen an och e Lift no uewen. Um 10. Stack gëtt et eng kleng Ausstellung iwwert d'Waasser an d'Geologie an um 15. ass eng Panoramaplattform. Den Tuerm kann d'ganz Joer iwwer besichtegt ginn.

Um Daach vum Tuerm steet eng Vertikalwandturbinn déi déi néideg Energie fir den Tuerm liwwere soll.

De Grondstee vum Aquatower gouf am Mee 2012 geluecht. E gouf Enn 2014 a Betrib geholl an den 2. Abrëll 2015 ageweit. En huet 6,5 Milliounen Euro kascht. Architektebüro war Schroeder & Associés, zesumme mam Romain Schmiz.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Waassertierm zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Aquatower 
* "'Aquatower' zu Bäerdref: Fir d'Drénkwaasser a fir den Tourismus." rtl.lu, 04.04.2015, 18:59:31.
NGC 671

Den **NGC 671** ass eng Spiralgalaxie, déi mer vun der Äerd aus op d'Kant gesinn. Si gehéiert zum Hubble-Typ S? a läit am Stärebild Aries op der Ekliptik. Si ass als Seyfert-2-Galaxie klassifizéiert, eng speziell Form vun aktive Galaxië mat engem hellen a kompakte Kär.

Den Objet gouf de 17. September 1885 vum Lewis A. Swift entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* SIMBAD Query
* Artikel a Biller zu NGC 671 op wikisky.org
*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
*  SEDS
Soteg

**Soteg** war eng lëtzebuergesch Entreprise, déi Äerdgas a spéider och elektresche Stroum transportéiert a verdeelt huet.

Si gouf de 5. Februar 1974 als **Société de Transport de Gaz** gegrënnt an huet 1999 dee méi kuerzen Numm "Soteg" ugeholl. 

Am Ufank huet war si Gasfournisseur zu Lëtzebuerg, méi spéit och a Frankräich. Si huet am Laf vun der Zäit och Stroumversuergung huet an hir Aktivitéiten opgeholl.

2009 (?) huet Soteg 97% vun der Saar Ferngas AG an 83 % vun der Cegedel SA iwwerholl (a spéider déi reschtlech 17% opkaf.

Déi nei Entreprise gouf an Enovos International SA ëmgenannt, d'Mammegesellschaft vun Enovos Luxembourg, Enovos Deutschland an der Creos Luxembourg (déi d'Transportnetz bedreift).
NGC 114

Den **NGC 114** ass eng lënsefërmeg Galaxie am Stärebild Cetus. Si läit ronn 185 Millioune Liichtjoer vun eisem Sonnesystem ewech an huet en Duerchmiesser vun zirka 50.000 Lj.

Den NGC 114 gouf de 27. September 1880 vum däitschen Astronom Ernst Wilhelm Leberecht Tempel entdeckt.
 
## Kuckt och

## Um Spaweck
* SIMBAD Query
* Artikel a Biller zu NGC 114 op wikisky.org
*  NASA/IPAC Extragalactic Database
NGC 115

Den **NGC 115** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Sculptor. Si ass ongeféier 80 Millioune Liichtjoer vun eisem Sonnesystem ewech an huet en Duerchmiesser vun zirka 45.000 Liichtjoer.

Den NGC 115 ass e Member vun der NGC-134-Grupp, enger Galaxiëgrupp, zu där och d'Galaxien NGC 131, NGC 134, NGC 148 an NGC 150, PGC 2000, IC 1555 a PGC 2044 gehéieren.

## Entdeckung
D'Galaxie NGC 115 gouf de 25. September 1834 vum britteschen Astronom John Frederick William Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* SIMBAD Query
* Artikel a Biller zu NGC 115 op wikisky.org
*  NASA/IPAC Extragalactic Database
Guillaume Speck

De **Guillaume (Willibrord Wilhelm) Speck**, genannt Willy oder Will, gebuer de 6. Mäerz 1907 zu Iechternach, a gestuerwen de 24. September 1992 an der Stad Lëtzebuerg am Alter vu 85 Joer, war e lëtzebuergeschen Dokter a Politiker (CSV).

## Den Dokter

De Will Speck huet zu Lëtzebuerg (Cours supérieurs), Paräis a Stroossbuerg Medezin studéiert. Am November 1932 huet hie sech zu Iechternach als Generalist etabléiert.

1947 gouf hie medezineschen Direkter vum Heliar-Institut an der Weilerbaach. Vun 1948 bis 1951 war den Dr. Speck am Rang vum Kapitän den Dokter vum lëtzebuergesche Batailloun zu Bitburg.

## De Politiker

De Will Speck gouf bei de Gemengewale vum 7. Oktober 1945 an den Iechternacher Gemengerot gewielt, deem hie vun 1946 bis 1969 ugehéiert huet.

Hie gouf bei de Chamberwale vum 21. Oktober 1945 fir d'éischt als Deputéierten an d'Chamber gewielt a gouf ëmmer nees erëmgewielt bis hien 1964 aus beruffleche Grënn decidéiert huet net méi fir en Deputéiertemandat ze kandidéieren.

De Speck war vun 1947 bis 1963 President vum Willibrordus-Bauveräin.

## D'Famill

De Will Speck huet sech den 8. Abrëll 1937 mat der Claire Wertheim bestuet. Seng Mamm war d'Marie Sibylla Mertens. Säi Papp war de Geschäftsmann Jos (Michel Joseph) Speck, deen den 28. Abrëll 1878 zu Iechternach op d'Welt koum an do de 27. Oktober 1942 gestuerwen ass.. De Jos Speck war eng länger Zäit Member vum Iechternacher Gemengerot, sief et als Conseiller oder als Schäffen.. Vun 1928 u bis zu der Opléisung vum Veräin duerch d'Preisen am Mäerz 1941 war de Jos Speck donieft President vum Willibrordus-Bauveräin.

## Publikatioun

*Speck, Will, 1960. *Heliar, das Naturistische Institut in Weilerbach*. Luxemburger Marienkalender 1961, S. 107-112.

## Literatur

*Kauthen, P., 1992. *Dem Echternacher Dr. Will Speck zum Gedenken*. Luxemburger Wort 1992-12-29, S. 9.
*Kugener, H., 2005. *Die zivilen und militärischen Ärzte und Apotheker im Großherzogtum Luxemburg.* Band 3/3 (S-Z). Luxemburg, Eigenverlag, pp.&nbsp;1343-1756, [1]-23, [1] (Speck: S. 1493-1494).
*Massard, J.A. & G. Geimer, 2015. *Le professeur Jos Hoffmann (1911-2000), pédagogue, zoologue et défenseur de la nature, membre méritant de la Société des naturalistes luxembourgeois.* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 116(2015): 321-345 (Guillaume Speck: S. 339-331).

## Gielchen
*
NGC 116

Den **NGC 116** ass eng Galaxie am Stärebild Cetus.

## Entdeckung
D'Galaxie NGC 116 gouf am Joer 1865 vum italieeneschen Astronom Gaspare Stanislao Ferrari entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* NGC/IC Projet
* SIMBAD Query
* Artikel a Biller zu NGC 116 op wikisky.org
*  NASA/IPAC Extragalactic Database
* SEDS
NGC 117

Den **NGC 117** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Cetus.
Si ass zirka 240 Millioune Liichtjoer vun eisem Sonnesystem ewech an huet en Duerchmiesser vu ronn 50.000 Liichtjoer.

## Entdeckung
D'Galaxie NGC 117 gouf den 13. September 1863 vum däitschen Astronom Albert Marth entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* NGC/IC Projet
* SIMBAD Query
* Artikel a Biller zu NGC 117 op wikisky.org
* SEDS
Nicolas Mathieu

Den **Nicolas Mathieu**, gebuer den 29. Februar 1880 zu Déierbech an do gestuerwen den 11. Mäerz 1946 am Alter vu 66 Joer, war e lëtzebuergesche Politiker.

Hie war Matgrënner vun der Onofhängeger Nationalpartei, fir déi en den 28. Mee 1922 an den 1. Mäerz 1925 an d'Chamber gewielt gouf. Dono war hie Grënner, fir d'Chamberwalen 1931, vun der Fortschrëttlech-demokratescher Partei (fr.: *Parti démocratique progressiste*) an 1937 vun der Liberaler Partei, fir déi en, am Nordbezierk, allkéiers e Sëtz an der Chamber krut.

Eng lescht Kéier krut hie bei de Chamberwale vum 21. Oktober 1945 e Mandat, dat e bis zu sengem Doud, 1946, hat.

Hie war vun 1938 bis 1946 Buergermeeschter vun der Gemeng Uewerwampech.

## Gielercher

* 
## Um Spaweck