open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Peter Del Monte

De **Peter Del Monte**, gebuer den 29. Juli 1943 zu San Francisco, a gestuerwen den 31. Mee 2021 zu Roum, war en italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.

## Filmographie
### als Regisseur
* 1969: *[[Fuoricampo]]* - Haaptacteuren: Bruno Cattaneo, Nicole Tessier
* 1975: *[[Irene, Irene]]* - Haaptacteuren: Alain Cuny, Olimpia Carlisi
* 1980: *[[L'altra donna]]* - Haaptacteuren: Francesca De Sapio, Edmund Purdom, Marisa Merlini
* 1981: *[[Piso pisello]]* - Haaptacteuren: Luca Porro, Fabio Peraboni
* 1982: *[[Invitation au voyage]]* - Haaptacteuren: Laurent Malet, Mario Adorf, Aurore Clément
* 1985: *[[Piccoli fuochi]]* - Haaptacteuren: Dino Jaksic, Valeria Golino
* 1987: *[[Giulia & Giulia]]* - Haaptacteuren: Kathleen Turner, Gabriel Byrne, Sting
* 1975: *[[Etoile]]* - Haaptacteuren: Jennifer Connelly, Gary McCleery, Laurent Terzieff
* 1990: *[[Tracce di vita amorosa]]* - Haaptacteuren: Valeria Golino, Chiara Caselli, Walter Chiari
* 1996: *[[Compagna di viaggio]]* - Haaptacteuren: Michel Piccoli, Asia Argento, Lino Capolicchio
* 1998: *[[La ballata dei lavavetri]]* - Haaptacteuren: Aleksander Mincer, Kim Rossi Stuart, Agata Buzek
* 2000: *[[Controvento]]* - Haaptacteuren: Margherita Buy, Ennio Fantastichini, Valeria Golino
* 2007: *[[Nelle tue mani]]* - Haaptacteuren: Kasia Smutniak, Marco Foschi
* 2014: *[[Nessuno mi pettina bene come il vento]]* - Haaptacteuren: Laura Morante, Denisa Andreea Savin, Jacopo Olmo Antinori

## Um Spaweck
Buddy Van Horn

De **Wayne (''Buddy'') Van Horn**, gebuer den 20. August 1929 zu Los Angeles, an och do den 11. Mee 2021 gestuerwen, war en US-amerikanesche Cascadeur a Filmregisseur.

Hie war derfir bekannt fir den Dubbel vum Guy Williams, Gregory Peck, Lee Marvin a besonnesch vum Clint Eastwood gewiescht ze sinn. 

## Um Spaweck
Wilhelm von Preußen

De **Friedrich Wilhelm Victor August Ernst, Kronprinz des Deutschen Reiches und von Preußen**, vun 1919 u **Wilhelm Prinz von Preußen**, gebuer de 6. Mee 1882 am Marmerpalais zu Potsdam, a gestuerwen den 20. Juli 1951 zu Hechingen, war, soulaang säi Papp, de Wilhelm II., Keeser vum Däitsche Keeserräich war, dat heescht vun 1888 bis zum Ofschafe vun der Monarchie an der Novemberrevolutioun vun 1918, Krounprënz vu Preisen a vum Däitsche Keeserräich. Wéi säi Papp Wilhelm II. 1941 gestuerwen ass, gouf hie Chef vum Haus Hohenzollern.

## Liewen
De Wilhelm war den éischte Jong vum preisesche Prënz Friedrich Wilhelm, deen am Dräikeeserjoer 1888 als Wilhelm II. däitsche Keeser gouf, a vun der Auguste Viktoria von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg. Hien huet vun 1901 bis 1903 op der Universitéit Bonn Staats- a Verwaltungsrecht an Droit studéiert. 1905 huet hie sech mat der Cecilie vu Mecklenburg-Schwerin bestuet.

Am Éischte Weltkrich war hien nominell Kommandant vun der 5.&nbsp;Arméi, ë.&nbsp;a. an der Schluecht vu Verdun. D'Soen haten iwwerdeems, op Uerder vu sengem Papp, d'Cheffe vum État-major, de Generol Konstantin Schmidt von Knobelsdorf an no 1916 de Walther Freiherr von Lüttwitz.

Am Muechtkampf, deen ëm 1917 tëscht der Militärspëtzt ronderëm de Paul von Hindenburg an den Erich Ludendorff engersäits, an der Räichsregierung anerersäits ausgebrach war, huet hie sech op d'Säit vum Militär gestallt, an domat d'Regierung, an d'Positioun vu sengem Papp, geschwächt.

No der Novemberrevolution 1918 ass hie wéi säi Papp an den Exil an Holland gaangen, wou en op der Insel Wieringen am Paschtoueschhaus ënnerkoum. 1923 goung en zeréck an Däitschland. Kuerz drop ass e mat der Famill an d'Schlass Oels an Nidderschlesie wunne gaangen. Iwwerdeems stoung et schlecht ëm säi Stot; hien hat en ettlech Affären a seng Fra huet gedronk.

1930 gouf de Wilhelm Member vum *[[Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten|Stahlhelm]]* am Hoffes, d'Monarchie géif nees agefouert ginn, an den Hitler huet bis 1933 déi Ambitioune fir sech ausgenotzt, fir seng Ënnerstëtzung ze kréien, a senge politesche Géigner ze schueden.

Nodeems d'Nazien un d'Muecht koumen, gouf de Wilhelm Member vun der *[[Sturmabteilung|Motor-SA]]* déi 1934 en Deel vum *Nationalsozialistische Kraftfahrkorps* (NSKK) gouf. 

Hien huet ëffentlech d'Regierung gelueft a verdeedegt, ma de Goebbels huet an him just ee gesinn dee probéiert, sech bäizeschmieren.

No der *[[Nacht der Langen Messer]]*, (29. Juni 1934) huet de Wilhelm agesinn, datt e besser hätt, sech kleng ze halen, wat hien a seng Famill dann och gemaach hunn.

## Um Spaweck
Poul Schlüter

De **Poul Holmskov Schlüter**, gebuer den 3. Abrëll 1929 zu Tønder, a gestuerwen de 27. Mee 2021, war en dänesche Politiker vun der Konservativer Vollekspartei. Hie war vun 1982 bis 1993 Ministerpresident vun Dänemark.

Hie war vunn 1964 bis 1994 Deputéierten am Folketing. Vun 1994 bis 1999 war e Member vum Europäesche Parlament, an dabäi vun 1994 bis 1997 deem säi Vizepresident.

## Um Spaweck
Naturkatastrophen zu Lëtzebuerg

## Stierm

### Orkaner

### Tornadoen

## Iwwerschwemmungen

* 14.-15. Juli 2021: Zu Lëtzebuerg, wéi och ë.&nbsp;a. am Oste vun der Belsch, an an Däitschland, kënnt et no laangem Schloreen zu staarken Iwwerschwemmunge virun allem op der Uelzecht an op der Ënnersauer, souwéi där hiren Nieweflëss.
*31.Mee - 01. Juni 2018: Virun allem am Lieu-dit Mëllerdall, am Dall vun der Schwaarzer Iernz, souwéi der Halerbaach, kënnt et no Deeg laangem Schloreen zu Iwwerschwemmungen. Verschidde Strecken si Méint laang gespaart.
*22. Juli 2016: An de Gemenge Fiels, Ärenzdall an Reisduerf kënnt et no kuerzem Schloreen owes zu méi staarken Iwwerschwemmungen laanscht d'Wäiss Iernz.Tëscht Iermsdref a Reisduerf ginn e puer Brécke staark beschiedegt.
* 1993, Februar an Dezember
* ...

## Äerdbiewen

## Quellen

__INDEXIEREN__
Gottfried Böhm

De **Gottfried Böhm**, gebuer den 23. Januar 1920 zu Offenbach am Main, a gestuerwen den 9. Juni 2021 zu Köln war en däitschen Architekt a Sculpteur. Hie gëllt als ee vun de bedeitenden Architekte vum 20. Joerhonnert; verschidde vu sengen Entwërf - skulptural Bauten aus Bëtong, Stol a Glas gëllen als „Architektur-Ikonen des 20. Jahrhunderts“

Dem Böhm säin éischten eegestännege Bau war d'Kölner Kapell St. Kolumba. Seng wuel bekanntste Konstruktioun ass D'Kathedral Notre-Dame vun Neviges. 1986 gouf hien als éischten däitschen Architekt mam renomméierte Pritzker-Präis ausgezeechent.

Zu Lëtzebuerg gëtt et zwee Gebaier vun him: De Sëtz vun der Deutsche Bank Luxembourg um Kierchbierg an e Verwaltungsgebai am Schlassgaart zu Esch-Uelzecht, dat fir déi deemoleg Arbed gebaut gouf.

### Biller

Fichier:Neviges Mariendom.jpg|Kathedral Maria Friddenskinnigin zu Neviges 
Fichier:Saarlouis St. Ludwig (Innenraum und Mayer-Orgel) (16).jpg|Plaffong an der Parkierch St. Ludwig zu Saarlouis 
Fichier:Rathaus-bensberg-einfahrt.jpg|Stadhaus vu Bensberg
Fichier:Chorweiler-seeberg boehm-siedlung 20090215.jpg|Wunnquartier zu Köln-Chorweiler
Fichier:Ulm Marktplatz.jpg|Ulmer Stadbibliothéik
Fichier:Wdr-arkaden koeln.jpg| WDR-Arkaden (mam Elisabeth Böhm a Peter Böhm), 1991–1998
Fichier:Hans-Otto-Theater4.jpg|Hans-Otto-Theater zu Potsdam, 1995–2006
Fichier:Technoport Schlassgoart, Esch-Alzette2.JPG|Gebai am Schlassgoart zu Esch-Uelzecht


## Literatur
* *Gottfried Böhm. Vorträge, Bauten, Projekte.* Herausgegeben von Svetlozar Raèv. Krämer, Stuttgart 1988, ISBN 3-7828-1604-8.
* *Gottfried Böhm. Deutsche Bank Luxemburg.* Herausgegeben von der Deutschen Bank Luxemburg 1992
* *Gottfried Böhm. Bauten und Projekte. Auszug aus den Jahren 1985–2000* Wasmuth, Tübingen, Berlin 2001, ISBN 3-8030-0610-4.
* Veronika Darius: *Der Architekt Gottfried Böhm. Bauten der sechziger Jahre.* Beton, Düsseldorf 1988 (Baumeisterforum).
* Peer Kantzow: *Chancen der Stadtreparatur? G. Böhms WDR-Arkaden im städtebaulichen Umfeld.* Müller, Saarbrücken 2008, ISBN 978-3-639-06177-2.
* Stefanie Lieb und Hartmut Junker: *Sakralbauten der Architektenfamilie Böhm.* Schnell & Steiner, Regensburg 2019, ISBN 978-3-7954-3347-5.
* Wolfgang Voigt (Hrsg.): *Gottfried Böhm.* Katalogbuch zur Ausstellung *Felsen aus Beton und Glas. Die Architektur Gottfried Böhms* im Deutschen Architekturmuseum. JOVIS Verlag Berlin 2006, ISBN 978-3-936314-19-9.
* *Der Architekt Gottfried Böhm. Zeichnungen und Modelle.* Rheinland-Verlag, Köln 1992, ISBN 3-7927-1299-7
* Ulrich Weisner (Hrsg.): *Zusammenhänge. Der Architekt Gottfried Böhm.* Katalogbuch zur Ausstellung in der Kunsthalle Bielefeld 25. November 1984 bis 13. Januar 1985

## Um Spaweck
Fatzeg Dänn

D**'Fatzeg Dänn** (*Pinus sylvestris*) ass eng Aart an der Gattung Kiferen, vun den Nolholzplanzen aus der Famill vun de Pinaceae.

## Verbreedung a Rassen
Vun den indegeene Bamaarten an Europa huet d'Fatzeg Dänn wéinst hirem groussen Upassungsverméigen u klimatesch Géigesätz a well se keng grouss Ufuerderungen un de Buedem stellt, déi gréisst Fläch eruewert. Hiert natierlecht Gebitt reecht vun Norditalie bis an den Norde vun de skandinavesche Länner a vun de Vogese bis a Sibirien. Hiert Haaptgebitt ass de kontinentalen Osten, am Westen um Bord vum Atlantik feelt se. Bekannt Rasse sinn d'südwestdäitsch Kifer aus dem Déifland, déi éischter e kromme Stamm huet, méi veräschtelt ass an eng breet Kroun huet, souwéi déi norddäitsch déi meeschten e riichte, schlanke Stamm huet. D'Kifer aus den Héichte vun de Mëttelbierger ass schlank mat rengen Äscht a mat enger spatzer Kroun déi éischter där vun de Fiichte gläicht.

## Uspréch
D'Fatzeg Dänn ka sech gutt dem Klima upassen. Se wiisst grad sou gutt am mëlle wéi am raue Klima, ass net empfindlech géint d'Hëtzt a brauch net géint de Frascht geschützt ze ginn. Am allgemenge brauche se vill Liicht, just déi nordesch Rassen an déi aus de Bierger verdroen an der Jugend e liichte Schierm wann den Ënnergrond frësch genuch ass. Se brauch net vill Fiichtegkeet am Buedem, an huet ze héich Loftfiichtegkeet net gär. Se verdréit versaiert, basenaarm Biedem sou gutt wéi dréche karbonräicher. Wann de Buedem ze räich ass, da gëtt Qualitéit vum Holz net sou gutt, well se ze grouss Joresréng an ze graff Äscht mécht. Déi bescht Leeschtungen huet se op schwaachleemegem bis leemegem Sand, ouni Ortsteen, wa se kann un d'Grondwaasser kommen.

## Verhalen am Bestand

## Ausgesinn
Richard R. Ernst

De **Richard Robert Ernst**, gebuer de 14. August 1933 zu Winterthur, an och do de 4. Juni 2021 gestuerwen, war e Schwäizer Cheemiker. Hien huet 1991 den Nobelpräis fir Chimie kritt.

No sengem Chimiesstudium op der ETH Zürich, dat en 1962 mat enger Dissertatioun iwwer d'Theema *Kernresonanz-Spektroskopie mit stochastischen Hochfrequenzfeldern* ofgeschloss huet, huet de Richard R. Ernst bei der Firma Varian Associates zu Palo Alto, a Kalifornien geschafft, wou en d'magnéitesch Kärspinresonanz (NMR)-Fourierspektroskopie, d'Rauschentkopplung a weider Methoden entwéckelt huet. 1968 goung en hannescht op d'ETH Zürich an huet do eng Fuerschungsgrupp an der NMR-Spektroskopie opgebaut. Hien huet d'Entwécklung vun der medezinescher Magnéitresonanz-Tomographie stimuléiert. Fir seng Avancen an der Entwécklung vun der héichopgeléister magnéitescher Kärresonanz-Spektroskopie (NMR) krut en 1991 den Nobelpräis fir Chimie. 1998 ass en emeritéiert.

## Literatur
* Richard R. Ernst: *Nobelpreisträger aus Winterthur. Autobiografie in Zusammenarbeit mit Matthias Meili*. Hier und Jetzt, Verlag für Kultur und Geschichte, Baden 2020, ISBN 978-3-03919-501-5.
* Jakob Bächtold: ''Der ganz gewöhnliche Nobelpreisträger.'' In: *Tages-Anzeiger*, 9. Juni 2021 (Noruff)

## Kuckt och
* Lëscht vu Cheemiker
* Lëscht vun de Laureate vum Nobelpräis fir Chimie

## Um Spaweck

* Perséinlech Websäit vum Richard R. Ernst
* De Richard R. Ernst op der Websäit vun der ETH Zürich
* Richard R. Ernst bei nobelprize.org
* Matthias Meili: ''Er verkroch sich in seinem Labor, tauchte Wochen später wieder auf – und strahlte: Die Geschichte eines Nobelpreisträgers aus Winterthur.'' In: *NZZ am Sonntag*, 23. Mee 2020.
Samuel Benchetrit

De **Samuel Benchetrit**, gebuer de 26. Juni 1973 zu Champigny-sur-Marne, ass e franséische Filmregisseur, Dréibuchauteur, Schauspiller a Schrëftsteller.

Hie war vun 1997 bis 2003 mat der Schauspillerin Marie Trintignant bestuet. 2018 huet hie sech der Sängerin a Schauspillerin Vanessa Paradis bestuet.

## Wierker

### Literatur
* 2000 : *Récit d'un branleur*, Roman
* 2005 : *Les Chroniques de l'Asphalte*, Roman, tome 1
* 2007 : *Les Chroniques de l'Asphalte*, Roman, tome 2
* 2009 : *[[Le Cœur en dehors]]*, Roman
* 2010 : *Les Chroniques de l'Asphalte*, Roman, tome 3
* 2015 : *Chien*, Roman
* 2016 : *La nuit avec ma femme*

### Theater
* 2001 : *Comédie sur un quai de gare*
* 2005 : *Moins deux*

## Filmographie
### als Regisseur
* 1989 : *To go mad* - (Kuerzfilm)
* 1995: *Saint Valentin* - (Kuerzfilm)
* 2000: *Nouvelle de la tour L* - (Kuerzfilm)
* 2003: *[[Janis et John]]*
* 2008: *[[J'ai toujours rêvé d'être un gangster]]*
* 2011: *[[Chez Gino]]*
* 2014: *[[Un voyage]]*
* 2015: *[[Asphalte (Film 2015)|Asphalte]]*
* 2018: *[[Chien (Film)|Chien]]*
* 2021: *[[Cette musique ne joue pour personne]]*

## Um Spaweck
Will Ferrell

De **Will Ferrell**, gebuer als *John William Ferrell* de 16. Juli 1967 zu Irvine a Kalifornien, ass en US-amerikanesche Schauspiller und Filmproduzent.

## Filmographie
### Kino
#### als Schauspiller

* 1995: *[[Criminal Hearts]]* - Regie: Dave Payne 
* 1997: *[[Man Seeking Woman]]* - Regie: Jim Milio 
* 1997: *[[Mystery]]* - Regie: Jay Roach 
* 1998: *[[The Thin Pink Line]]* - Regie: Joe Dietl, Michael Irpino 
* 1998: *[[A Night at the Roxbury]]* - Regie: John Fortenberry 
* 1999: *[[The Suburbans]]* - Regie: Donal Lardner Ward 
* 1999: *[[Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]* - Regie: Jay Roach 
* 1999: *[[Dick]]* - Regie: Andrew Fleming 
* 1999: *[[Superstar (Film 1999)|Superstar]]* - Regie: Bruce McCulloch 
* 2000: *[[Drowning Mona]]* - Regie: Nick Gomez 
* 2000: *[[The Ladies Man]]* - Regie: Reginald Hudlin 
* 2001: *[[Jay and Silent Bob Strike Back]]* - Regie: Kevin Smith 
* 2001: *[[Zoolander]]* - Regie: Ben Stiller 
* 2002: *[[Boat Trip]]* - Regie: Mort Nathan 
* 2003: *[[Old School]]* - Regie: Todd Phillips 
* 2003: *[[Elf]]* - Regie: Jon Favreau 
* 2004: *[[Starsky and Hutch (Film)|Starsky and Hutch]]* - Regie: Todd Phillips 
* 2004: *[[Melinda and Melinda]]* - Regie: Woody Allen 
* 2005: *[[The Wendell Baker Story]]* - Regie: Andrew Wilson, Luke Wilson 
* 2005: *[[Kicking and Screaming]]* - Regie: Jesse Dylan 
* 2005 *[[Bewitched]]* - Regie: Nora Ephron 
* 2005: *[[Wedding Crashers]]* - Regie: David Dobkin 
* 2005: *[[Winter Passing]]* - Regie: Adam Rapp Corbit
* 2005: *[[The Producers (Film 2005)|The Producers]]* - Regie: Susan Stroman 
* 2006: *[[Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby]]* - Regie: Adam McKay 
* 2006: *[[Stranger than Fiction]]* - Regie: Marc Forster 
* 2007: *[[Blades of Glory]]* - Regie: Josh Gordon, Will Speck 
* 2007: *[[The Procedure]]* - Regie: Adam McKay 
* 2007: *[[Good Cop, Baby Cop]]* - Regie: Adam McKay 
* 2007: *[[The Landlord (Film 2007)|The Landlord]]* - Regie: Adam McKay
* 2008: *[[Semi-pro]]* - Regie: Kent Alterman 
* 2008: *[[Step Brothers]]* - Regie: Adam McKay
* 2009: *[[Land of the Lost]]* - Regie: Brad Silberling 
* 2009: *[[The Goods: Live Hard, Sell Hard]]* - Regie: Neal Brennan 
* 2010: *[[The Other Guys]]* - Regie: Adam McKay 
* 2010: *[[Everything Must Go]]* - Regie: Dan Rush 
* 2012: *[[Casa de mi padre]]* de Matt Piedmont 
* 2012: *[[The Campaign]]* - Regie: Jay Roach 
* 2013: *[[Anchorman 2: The Legend Continues]]* - Regie: Adam McKay 
* 2015: *[[Get Hard]]* - Regie: Etan Cohen 
* 2015: *[[Daddy's Home]]* - Regie: Sean Anders 
* 2016: *[[Zoolander 2]]* - Regie: Ben Stiller 
* 2017: *[[The House]]* - Regie: Andrew Jay Cohen 
* 2017: *[[Daddy's Home 2]]* - Regie: Sean Anders 
* 2018: *[[Zeroville]]* - Regie: James Franco 
* 2018: *[[Between Two Ferns: The Movie]]* - Regie: Scott Aukerman
* 2019 : *[[Downhill (Film 2019)|Downhill]]* - Regie: Nat Faxon, Jim Rash 
* 2020: *[[Eurovision Song Contest: The Story of Fire Saga]]* - Regie: David Dobkin 

## Um Spaweck
Marc Forster

De **Marc Forster**, gebuer de 27. Januar 1969 zu Illertissen an Däitschland, ass en däitsch-Schwäizer Filmregisseur, Filmproduzent an Dréibuchauteur.

Säi gréisste Publikumserfolleg hat hie mam James Bond Film *[[Quantum of Solace]]* mam Daniel Craig als Bond.

## Filmographie
* 2001: *[[Everything Put Together]]* - Haaptacteuren: Radha Mitchell, Megan Mullally
* 2001: *[[Monster’s Ball]]* - Haaptacteuren: Billy Bob Thornton, Halle Berry
* 2004: *[[Finding Neverland]]* - Haaptacteuren: Johnny Depp, Kate Winslet, Julie Christie
* 2005: *[[Stay (Film)|Stay]]* - Haaptacteuren: Ewan McGregor, Ryan Gosling, Naomi Watts
* 2006: *[[Stranger than Fiction]]* - Haaptacteuren: Will Ferrell, Maggie Gyllenhaal, Dustin Hoffman
* 2007: *[[The Kite Runner]]* - Haaptacteuren: Khalid Abdalla, Atossa Leoni
* 2008: *[[Quantum of Solace]]* - Haaptacteuren: Daniel Craig, Olga Kurylenko, Mathieu Amalric
* 2009: *LX Forty* - (Kuerzfilm)
* 2011: *[[Machine Gun Preacher]]* - Haaptacteuren: Gerard Butler, Michelle Monaghan
* 2013: *[[World War Z]]* - Haaptacteuren: Brad Pitt, Mireille Enos
* 2016: *[[All I See Is You]]* - Haaptacteuren: Blake Lively, Jason Clarke
* 2018: *[[Christopher Robin (Film)|Christopher Robin]]* - Haaptacteuren: Ewan McGregor, Hayley Atwell

## Um Spaweck
Ei-ichi Negishi

Den **Ei-ichi Negishi** (Japanesch: 根岸 英一, *Negishi Eiichi*), gebuer de 14. Juli 1935 zu Shinkyō/Xīnjīng, Mandschukuo (haut: Changchun, Jilin, Volleksrepublik China), a gestuerwen de 6. Juni 2021 zu Indianapolis, am Indiana, war e japanesche Cheemiker.

Hie krut 2010 zesumme mam Richard F. Heck an dem Akira Suzuki fir seng Negishi-Kupplung den Nobelpräis fir Chimie.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Laureate vum Nobelpräis fir Chimie
* Lëscht vu Cheemiker

## Um Spaweck

* Fiche bei der Purdue University]
Libuše Šafránková

D**'Libuše Šafránková**, gebuer de 7. Juni 1953 zu Brno, an der deemoleger Tschechoslowakei, a gestuerwen den 9. Juni 2021 zu Prag, war eng tschechesch Schauspillerin. Si gouf international bekannt mat hirer Titelroll am Märchefilm *Tři oříšky pro Popelku* (op Däitsch: "Drei Haselnüsse für Aschenbrödel") vum Antonín Moskalyk, dee joerzéngtelaang ëm Chrëschtdag op der däitscher Tëlee gewise gouf a gëtt. Si huet nach an enger 80 anere Filmer an Tëleesfilmer matgespillt, dorënner *[[Sarajevski atentat]]* mam Christopher Plummer a Maximilian Schell a *[[Kolya]]* (1996), deen den Oscar fir de beschte Film an enger anerer Sprooch wéi Englesch krut.

Si ass u Longekriibs gestuerwen.

## Filmographie (Auswiel)

* 1971: Die Großmutter (*Babička*), (TV)
* 1972: Rodeo
* 1973: Bakaláři – První pohled (TV)
* 1973: *Přijela k nám pouť*
* 1973: *Tři oříšky pro Popelku*
* 1974: *Jak utopit doktora Mráčka*
* 1975: *Sarajevski atentat*
* 1975: *Můj brácha má prima bráchu*
* 1975: *Vivat Benovsky*
* 1976: *Malá mořská víla*
* 1976: *Paleta lásky*
* 1976: *O Terezce a paní Madam* (TV)
* 1978: *Brácha za všechny peníze*
* 1978: *Princ a Večernice*
* 1979: *Jak je důležité míti Filipa*
* 1980: *Vrchní, prchni!*
* 1980: *Triptych o láske,* (TV)
* 1981: *Křtiny*
* 1982: *Třetí princ*
* 1982: *Svatební cesta do Jiljí*
* 1983: *Jára Cimrman, ležící, spící*
* 1983: *Sůl nad zlato*
* 1983: *Slavnosti sněženek*
* 1985: *Vesničko má, středisková*
* 1986: *Zlá krev*
* 1987: *Zuřivý reportér*
* 1988: *Cirkus Humberto*
* 1989: *Člověk proti zkáze* (TV)
* 1989: *Moře je modré*
* 1991: *Žebrácká opera*
* 1991: *Obecná škola*
* 1992: *Náhrdelník* (TV)
* 1993: *Nesmrtelná teta*
* 1996: *[[Kolya]]* 
* 1997: *Báječná léta pod psa*
* 1997: *Dr. Munory a jiní lidé* (TV)
* 1999: *Všichni moji blízcí*
* 1999: *Návrat ztraceného ráje*
* 2001: *Elixír a Halíbela* (TV)
* 2001: *Četnické humoresky*
* 2001: *ELFilm*
* 2003: *Stará láska nerezaví* (TV)
* 2004: *Falesné obvinení* (TV)
* 2006: *Psí kus* (TV)
* 2006: *Náves* (Episod: Policejní smyfonie) (TV)
* 2007: *Anglická rapsodie*
* 2011: *Micimutr*
* 2013: *Donšajni*
* 2013: *Prijde letos Jezisek?*
* 2014: *ak jsme hráli čáru*
* 2017: *Sám doma s [[Donald Trump|Donaldem Trumpem]]*
* 2018: * Princ Mamánek*
* 2020: *Osudové lásky* (TV-Serie)

## Um Spaweck

* ''Libuše Šafránková'' bei kinobox.cz
The Sting

**The Sting** ass en US-amerikanesche Film vum George Roy Hill aus dem Joer 1973 mam Paul Newman a mam Robert Redford an den Haaptrollen.
## Ëm wat geet et am Film?
Den Johnny Hooker an den Henry Gondorff räche sech mat engem raffinéierten Trick um Mafia Boss Doyle Lonnegan, deen e Frënd vum Johnny ermuert huet… 
## Um Spaweck
Poulet au vinaigre

**Poulet au vinaigre** ass e franséische Film vum Claude Chabrol aus dem Joer 1985 nom Roman *Une mort en trop* vum Dominique Roulet.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Inspekter Lavardin muss an enger klenger Stad an der Normandie verschidde lusch Affären ënnersichen…

## Um Spaweck
Ulrike Bail

D**'Ulrike Bail**, gebuer den 28. Mee 1960 zu Metzingen, ass eng däitsch Theologin a Schrëftstellerin.

Si huet op der Universitéit Tübingen evangeelesch Theologie a Germanistik studéiert, an dono an der *Württembergischen Landeskirche* hiert Vikariat gemaach. 1997 huet si op der Universitéit Bochum an evangeelescher Theologie promovéiert, an och do 2003 habilitéiert. Am selwechte Joer gouf si zu Bochum Privatdozentin fir dat Aalt Testament. 2004 huet si feministesch Theologie an theologesch Fraefuerschung op der Humboldt-Universität zu Berlin enseignéiert.

Si lieft zanter 2005 zu Lëtzebuerg.

D'Ulrike Bail huet Texter an Artikelen iwwer theologesch Theeme publizéiert. Zanter den 2010er Jore schreift si och Gedichter. Dës goufen ë. a. an *[[Les Cahiers luxembourgeois]]* oder am *Jahrbuch der Lyrik* publizéiert.

2011 koum hiren éischte Gedichtsband, *wundklee streut aus.47 gedichte über theodora* eraus.

## Auszeechnungen
2020 krut si den éischte Präis am nationale Literaturconcours fir *statt einer ankunft*. 2011 an 2015 hat si bei deem Concours allkéiers den 2. Präis kritt.

Fir de Gedichtsband *wie fiele faden tief*, deen 2020 publizéiert gouf, krut si 2021 de Servais-Präis.

## Um Spaweck
Michelin

**Michelin** ass eng franséisch Firma mat Sëtz zu Clermont-Ferrand an der Auvergne. Si féiert weltwäit an der Pneueproduktioun.

Hir Produkter si fir all Typ vu Gefierer geduecht: Autoen, Camionen, Zweerieder, Fligeren, Déifbau a landwirtschaftlech Maschinnen. Et ass eng multinational Firma déi vum CAC 40 opgezielt ass, déi industriell a 17 Länner etabléiert ass an 125.400 Leit beschäftegt.

## Um Spaweck

* Michelin
Geliebte weiße Maus

**Geliebte weiße Maus** ass en däitsche Film vum Gottfried Kolditz aus dem Joer 1964.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Helene muss all Dag mat hirem Scooter iwwer eng Kräizung fueren op där de Polizist Fritz de Verkéier reegelt. Si huet sech an de flotte Polizist verkuckt a weess awer net datt de Fritz och en A op si geworf huet…

## Um Spaweck
Kammerwald

De **Kammerwald** ass e Bësch an Däitschland a Rheinland-Pfalz, nërdlech vu Ruet op der Our, an de Gemenge Ruet a Bauler deen tëscht 1949 an 1959 vu Lëtzebuerg annexéiert war.

## Virgeschicht
No der Néierlag vun Nazi-Däitschland am zweete Weltkrich goufen et Stëmmen, déi eng Erweiderung vu Lëtzebuerg an den däitschen Territoire era gefuerdert hunn, als Reparatioune wéinst dem Krich. Dës Stëmmunge si virun allem aus dem Riets-Nationalisteschen Eck vum politesche Spektrum komm. Sou huet d*'[[Letzeburger Nationalunio'n]]* méifach hir Fuederungen no enger Extensioun vum Lëtzebuerger Staatsgebitt bis un d'Saar däitlech gemaach.

Déi Uspréch goufen ënner anerem domat begrënnt, well d'Herzogtum Lëtzebuerg déi Gebidder nom Wiener Kongress 1815 huet missen u Preisen oftrieden, an datt Lëtzebuerg dowéinst en historeschen Usproch op déi Gebidder hätt. An deem Kontext gouf och vun enger "Desannexioun" geschwat, gemengt ass déi vun Däitschland.

Déi deemoleg Lëtzebuerger Regierung huet manner ambitiéis Pläng an d'A gefaast, déi eng Grenzännerung vun nëmme 5 – 10&nbsp;km no Oste virgesinn hunn. Dës Virschléi goufen an de Joren 1946 an 1947 den Alliéierten ënnerbreet, goufen awer net accordéiert. Déi waren nëmme bereet, fir kleng Grenzännerunge zougonschte vu Lëtzebuerg matzedroen.

## Annexioun
Den 23. Abrëll 1949 um Mëtteg huet déi franséisch Verwaltung an Däitschland de Kammerwald mat der Uertschaft Ruet an dem Neischeierhaff per Veruerdnung u Lëtzebuerg ofgetrueden.

Den 11. Juni 1959 huet Lëtzebuerg per Vertrag op d'Gebittsuspréch am Kammerwald verzicht. Als Géigeleeschtung huet d'Bundesrepublik Däitschland 58,3 Millioune Mark u Lëtzebuerg ausbezuelt.

Den 1. Oktober 1959 gouf de Grenzverlaf erëm op dee vu virun 1949 zeréckgesat.

## Literatur
* Volker Bingenheimer, Morgan Kuntzmann: "Luxemburger Annexionspläne: Neues Land im Osten." wort.lu, 25.07.2020.
Saint-Gobain

**Saint-Gobain** ass eng franséisch Firma, déi op d'Produktioun, d'Transformatioun an d'Verdeelung vu Material am Bau- an Industriesecteur spezialiséiert ass.

Si gouf 1665 vum franséische Staatsmann Jean-Baptiste Colbert (1619-1683) ënner dem Numm *Manufacture royale des glaces* gegrënnt an huet Spigele produzéiert. 2021 war Saint-Gobain weltwäit a 70 Länner aktiv an hat 167.000 Mataarbechter.

Zënter 2019 läit de Sëtz vun der Firma zu Courbevoie am Quartier La Défense, bei Paräis..

## Um Spaweck
Hilbach

**Hilbach** war eng Uertschaft an der Gemeng Miersch.

Hilbach an den **Hilbacherhaff** louche vis-à-vis vun Essen, ëstlech vun der Uelzecht. Am Joer 1900 hunn zesummen 18 Leit do gelieft.

Béid Plaze sinn nom Éischte Weltkrich verschwonnen. Haut erënnert just nach de Flouernumm *Helbicherhéicht* drun.

## Kuckt och
Patton-Bréck (Ettelbréck)

D**'Patton-Bréck zu Ettelbréck** ass eng Stroossebréck, déi d'Nationalstrooss 7 iwwer d'Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Ëlwen an iwwer d'Sauer féiert. Si gouf nom US-amerikanesche Generol George S. Patton genannt, deen och op der Plaz nieft der Bréck um Square Patton geéiert gëtt.

Déi haiteg Bréck gouf de 26. Mäerz 2021 a Betrib geholl an ersetzt eng Bréck vun 1952, déi och Patton-Bréck genannt gouf, an direkt niewendru stoung, an déi gläich ofgerappt gouf, nodeems se net méi gebraucht gouf.

## Geschicht
### Déi fréier Sauerbrécken
Schonn an der Antiquitéit goufen et beim haitegen Ettelbréck hëlze Brécken iwwer Sauer, Uelzecht a Waark, déi periodesch duerch Héichwaasser ewechgerappt goufen an dann erneiert hu misse ginn. An der Réimerzäit gouf eng éischt stenge Bréck gebaut. 1631 gouf déi deemoleg Bréck aus Steng an Holz gefléckt. 20 Joer drop hunn d'Awunner missen 200 Foueren Hasteng liwweren, fir d'Bréck z'erneieren. Ëm d'Mëtt vum 18. Joerhonnert gouf alt nees eng neie stenge Bréck mat 5 Béi gebaut.

An der Ardennenoffensiv, am Wanter 1944-45, gouf d'Sauerbréck, wéi déi aner Brécken zu Ettelbréck, staark beschiedegt, zwéi Béi ware gesprengt ginn. 1946 gouf d'Bréck mat Eisendunne provisoresch gefléckt, an am September 1951 hunn d'Aarbechten un enger neier Bréck, e bësse méi flossof, ugefaangen.

### Déi éischt Patton-Bréck (1952)
Dës nei Bréck gouf de 14. August 1952 a Betrib geholl. Si war 100 m laang a 14 m breet. Si hat 5 Béi a war aus Bëtong, dee ronderëm d'Peiler an d'Béi mat Hasteng verkleet war. Dës Hasteng aus Sandsteen koumen aus 6 verschiddene Steekaulen (Gilsdref, Iernzen, Bettenduerf, Déiljen, Iechternach a Bollendorf) an haten doduerch verschidde Faarwen. Deen Deel iwwer de Schinne war 6,80 m héich a bestoung aus 8 stole Këschtendunnen.

Hiren Numm "Patton-Bréck" krut s'an den 1950er Joren.

2001 gouf déi Bréck fir 3,7 Milliounen Euro sanéiert, woufir extra eng Baileys-Noutbréck huet misse fir d'Dauer vun den Aarbechten opgeriicht ginn.

An den 2010er Jore gouf däitlech, datt d'Bréck dem Verkéier, deen ëmmer méi grouss gouf, net méi gewuess war. Dofir gouf decidéiert, d'Bréck duerch eng nei z'ersetzen.

D'Bréck vun 1952 gouf vun Abrëll bis Enn Mee 2021 ofgerappt, nodeems déi nei Bréck fir de Verkéier opgaange war.

### Déi zweet Patton-Bréck (2021)
Déi nei Patton Bréck ass am Ganzen 177 m laang a 17 m breet, woumat uewendrop Plaz ass fir 3 Fuerspueren (dovun eng fir Busser) an e Passage fir Foussgänger a Vëlosfuerer.

## Literatur
* Annette Schmit-Thiering: "Ettelbrück: Abschied von einem Wahrzeichen." wort.lu, 10.03.2021.

## Um Spaweck

* Video iwwer d'Stolkonstruktioun vun der Bréck am Schantjen. Victor Buyck Steel Construction; op youtube.com.
Zahneschhaff

Den **Zahneschhaff**, och alt *Zaneschhaff*, ass e Lieu-dit an der Gemeng Noumer. Zum Lieu-dit gehéieren de Bauerenhaff mam selwechten Numm (fréier: Haff Hoffmann) an de Buerghaff niewendrun.

Bis op d'mannst an d'1940er Joren, war d'Plaz ënnert dem Numm *Beesten* bekannt.

## Geographie
Den Zahneschhaff läit um CR123 tëscht Kruuchten a Colmer, op enger Héicht vun 211 Meter, ronn 100 Meter vum rietsen Uwänner vun der Uelzecht ewech. Laanscht den Zahneschhaff leeft d'Mëtschbaach déi an der Griecht tëscht dem Buerghaff an dem Schleederhaff erofkënnt, an 250 Meter vum Zahneschhaff ewech an d'Uelzecht leeft.

## Kuckt och

* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Noumer

## Um Spaweck
Fligermonument an der Roschheck

D**'Fligermonument an der Roschheck** ass e Monument op der , beim Flouer *Roschheck*, tëscht dem Keeler Poteau an dem Welteschgronn. D'Monument erënnert un den Doud vun zwéi Britten, déi do ëm d'Liewe koumen, well hire Fliger erofgefall ass.

## Geschicht
Den 18. Juli 1952 koum et an der Géigend vum Keeler Poteau zu engem trageschen Accident. En zweemotoregen ziville Fliger vun enger englescher Firma fir Loftopname war ënnerwee fir op Klagenfurt wéi en am Flouer *Krakaul*, an der Géigend vun der haiteger N33 erofgefall ass. D'Maschinn, déi bal vertikal vum Himmel gefall ass, huet eng Eech ëmgerappt an ass a Stécker gefuer.

D'Aarbechter vum Arbedshaff (*[[Roschhecker Haff]]*) deen net wäit ewech war, hunn e Knuppert héieren a sinn op d'Plaz vum Accident gelaf. Fir déi zwéi Mann Besatzung – de Pilot an e Fotograf – koum all Hëllef ze spéit.

D'Ursaach, wéinst där de Fliger erofgefall ass, konnt ni gekläert ginn.

Den 30. Juni 1957 gouf e Monument zu Éiere vun deenen Zwéin ageweit. Et besteet aus enger einfacher Grafplack op där e Kräiz a follgenden Text agravéiert ass:

## Um Spaweck
The Presidio

**The Presidio** ass en US-amerikanesche Film vum Peter Hyams aus dem Joer 1988.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt d'Opklärung vun engem Muerd an enger US-amerikanescher Kasär.

## Um Spaweck
Le juge et l'assassin

**Le juge et l'assassin** ass e franséische Film vum Bertrand Tavernier aus dem Joer 1976.

## Ëm wat geet et am Film?
De Riichter Rousseau versicht am Joer 1893 ze beweisen datt de Sergeant Joseph Bouvier e gesichte Massemäerder ass…

## Um Spaweck
Ned Beatty

Den **Ned Beatty**, gebuer se 6. Juli 1937 zu Louisville, a gestuerwen den 13. Juni 2021 zu Los Angeles a Kalifornien, war en US-amerikanesche Schauspiller.

Hien huet an iwwer 150 Kinos- an TV-Filmer matgespillt. Hie krut Rollen a Filmer vu bedeitende Regisseure wéi John Boorman, John Huston, Robert Altman, Alan J. Pakula, Sidney Lumet, Steven Spielberg a Bertrand Tavernier.
## Filmographie
### Kino (Auswiel)
* 1972: *[[Deliverance (Film 1972)|Deliverance]]* - Regie: John Boorman - Haaptacteuren: Jon Voight, Burt Reynolds 
* 1972: *[[The Life and Times of Judge Roy Bean]]* - Regie: John Huston - Haaptacteuren: Paul Newman, Anthony Perkins 
* 1973: *[[The Thief Who Came to Dinner]]* - Regie: Bud Yorkin - Haaptacteuren: Ryan O'Neal, Jacqueline Bisset 
* 1973: *[[The Last American Hero]]* - Regie: Lamont Johnson - Haaptacteuren: Jeff Bridges, Valerie Perrine
* 1975: *[[W.W. and the Dixie Dancekings]]* - Regie: John G. Avildsen - Haaptacteuren: Burt Reynolds, Conny Van Dyke 
* 1975: *[[Nashville (Film 1975)|Nashville]]* - Regie: Robert Altman - Haaptacteuren: Keith Carradine, Geraldine Chaplin 
* 1976: *[[All the President's Men]]* - Regie: Alan J. Pakula - Haaptacteuren: Dustin Hoffman, Robert Redford 
* 1976: *[[Network]]* - Regie: Sidney Lumet - Haaptacteuren: Faye Dunaway, William Holden 
* 1976: *[[Silver Streak]]* - Regie: Arthur Hiller - Haaptacteuren: Gene Wilder, Jill Clayburgh 
* 1977: *[[Exorcist II: The Heretic]]* - Regie: John Boorman - Haaptacteuren: Linda Blair, Richard Burton
* 1978: *[[Superman (Film)|Superman]]* - Regie: Richard Donner - Haaptacteuren: Marlon Brando, Christopher Reeve 
* 1979: *[[Wise Blood (Film)|Wise Blood]]* - Regie: John Huston - Haaptacteuren: Brad Dourif, Harry Dean Stanton
* 1979: *[[1941 (Film)|1941]]* - Regie: Steven Spielberg - Haaptacteuren: Dan Aykroyd, Christopher Lee 
* 1980: *[[Superman 2]]* - Regie: Richard Lester - Haaptacteuren: Gene Hackman, Christopher Reeve
* 1982: *[[The Toy]]* - Regie: Richard Donner - Haaptacteuren: Christopher Reeve, Jackie Gleason 
* 1987: *[[The Trouble with Spies]]* - Regie: Burt Kennedy - Haaptacteuren: Donald Sutherland, Ruth Gordon
* 1989: *[[Tennessee Nights]]* - Regie: Nicolas Gessner - Haaptacteuren: Julian Sands, Rod Steiger 
* 1991: *[[Captain America (Film 1991)|Captain America]]* - Regie: Albert Pyun - Haaptacteuren: Matt Salinger, Ronny Cox 
* 1998: *[[He Got Game (Film)|He Got Game]]* - Regie: Spike Lee - Haaptacteuren: Denzel Washington, Milla Jovovich 
* 1999: *[[Cookie's Fortune]]* - Regie: Robert Altman - Haaptacteuren: Glenn Close, Julianne Moore
* 2007: *[[The Walker]]* - Regie: Paul Schrader - Haaptacteuren: Woody Harrelson, Kristin Scott Thomas 
* 2008: *[[Charlie Wilson's War]]* - Regie: Mike Nichols - Haaptacteuren: Tom Hanks, Julia Roberts 
* 2009: *[[In the Electric Mist]]* - Regie: Bertrand Tavernier - Haaptacteuren: Tommy Lee Jones, John Goodman 
* 2010: *[[The Killer Inside Me]]* - Regie: Michael Winterbottom - Haaptacteuren: Casey Affleck, Kate Hudson 
* 2013: *[[Baggage Claim]]* - Regie: David E. Talbert - Haaptacteuren: Paula Patton, Derek Luke

## Um Spaweck
Wéi (Bett)

Eng **Wéi** ass e Bett fir e Puppelchen. Meeschtens steet se op zwou ofgeronnte Schinnen oder se ass bannen engem Rumm opgehaange, fir datt een d'Kand doranner an de Schlof klunschele kann.

Et seet een och „*Do huet meng Wéi gestanen*“, wann ee wëll soen, datt een éierens gebuer oder opgewuess ass.
Wéi

De Begrëff huet follgend Bedeitungen:
* d**'[[Wéi (Bett)|Wéi]]**, e Bett fir Puppelcher 
* de **[[Péng|Wéi]]**, e Synonym fir Péng oder Schmäerz

## Kuckt och
* Wéien
Gardy Granass

D**'Gardy Granass** oder och *Gardy Granaß*, gebuer als *Hildegard Erika Charlotte Granass* de 7. Januar 1930 zu Berlin, ass eng däitsch Schauspillerin.

Si huet am Kino mat Ausnam vu *[[Si tous les gars du monde]]* vum Christian-Jaque haaptsächlech an däitsche Kaméidisfilmer matgespillt.

## Filmographie
### Kino
* 1949: *[[Tromba (Film)|Tromba]]* - Regie: Helmut Weiss - Haaptacteuren: René Deltgen, Gustav Knuth
* 1950: *[[Kein Engel ist so rein (Film 1950)|Kein Engel ist so rein]]* - Regie: Helmut Weiss - Haaptacteuren: Fita Benkhoff, Paul Dahlke
* 1951: *[[Heidelberger Romanze]]* - Regie: Paul Verhoeven - Haaptacteuren: Liselotte Pulver, O. W. Fischer
* 1952: *[[Ein ganz großes Kind]]* - Regie: Paul Verhoeven - Haaptacteuren: Georg Thomalla, Angelika Hauff
* 1953: *[[Praterherzen]]* - Regie: Paul Verhoeven - Haaptacteuren: Curd Jürgens, Christl Mardayn 
* 1953: *[[Hochzeit auf Reisen]]* - Regie: Paul Verhoeven - Haaptacteuren: Karlheinz Böhm, Gert Fröbe
* 1953: *[[Rote Rosen, rote Lippen, roter Wein]]* - Regie: Paul Martin - Haaptacteuren: John Van Dreelen, Lil Dagover
* 1955: *[[Si tous les gars du monde]]* - Regie: Christian-Jaque- Haaptacteuren: Jean Gaven, André Valmy
* 1955: *[[Das fröhliche Dorf]]* - Regie: Rudolf Schündler - Haaptacteuren: Hannelore Bollmann, Gerhard Riedmann
* 1955: *[[Mein Leopold]]* - Regie: Géza von Bolváry - Haaptacteuren: Paul Hörbiger, Peer Schmidt
* 1955: *[[Drei Mädels vom Rhein]]* - Regie: Georg Jacoby - Haaptacteuren: Margit Saad, Margit Saad
* 1956: *[[Tausend Melodien]]* - Regie: Hans Deppe - Haaptacteuren: Martin Benrath, Bibi Johns
* 1956: *[[Schwarzwaldmelodie]]* - Regie: Géza von Bolváry - Haaptacteuren: Erica Beer, Claus Biederstaedt
* 1956: *[[Der Mustergatte (Film 1956)|Der Mustergatte]]* - Regie: Erik Ode - Haaptacteuren: Harald Juhnke, Theo Lingen
* 1956: *[[Die Christel von der Post]]* - Regie: Karl Anton - Haaptacteuren: Hardy Krüger, Claus Biederstaedt
* 1957: *[[Hoch droben auf dem Berg]]* - Regie: Géza von Bolváry - Haaptacteuren: Gerhard Riedmann, Gunther Philipp
* 1957: *[[Die große Chance (Film 1957)|Die große Chance]]* - Regie: Hans Quest - Haaptacteuren: Walter Giller, Michael Cramer
* 1957: *[[Drei Mann auf einem Pferd]]* - Regie: Kurt Meisel - Haaptacteuren: Nadja Tiller, Theo Lingen
* 1957: *[[Frühling in Berlin]]* - Regie: Arthur Maria Rabenalt - Haaptacteuren: Sonja Ziemann, Gerhard Riedmann
* 1958: *[[Piefke, der Schrecken der Kompanie]]* - Regie: Wolfgang Wehrum - Haaptacteuren: Harald Juhnke, Hubert von Meyerinck
* 1960: *[[Mal drunter – mal drüber]]* - Regie: Helmut Weiss - Haaptacteuren: Boyd Bachmann, Peter Carsten
* 1960: *[[Wenn die Heide blüht]]* - Regie: Hans Deppe - Haaptacteuren: Joachim Hansen, Peter Carsten
* 1962: *[[Der 42. Himmel]]* - Regie: Kurt Früh - Haaptacteuren: Rudolf Platte, Waltraut Haas

## Um Spaweck
Vinci (Entreprise)

**Vinci**, fréier *Société Générale d'Entreprises* (SGE), ass déi zweetgréisst Firma op der Welt an der Konzessiouns- a Bauindustrie a beschäftegt ronn 222.400 Leit weltwäit.

D'Aktivitéite vu Vinci sinn a fënnef Geschäftszentren organiséiert: Vinci Autoroutes, Vinci Concessions, Vinci Energies, Eurovia a Vinci Construction. Am Joer 2019 war d'Firma a méi wéi 100 Länner present an hiren Ëmsaz louch bei 48,053 Milliarden Euro.

## Um Spaweck
Vinci

**Vinci** ka bedeiten:
* eng Uertschaft an Italien: Vinci (Italien)
* eng Uertschaft a Serbien: Vinci (Serbien)

* eng franséisch Entreprise: Vinci (Entreprise)

* e Familljennumm, dorënner:
** Leonardo da Vinci
Tour de France 2021

Den **Tour de France 2021** war déi 108. Editioun vum Tour de France am Cyclissem. E gouf tëscht dem 26. Juni an dem 18. Juli 2021 gefuer. Vainqueur am Generalklassement gouf den Tadej Pogačar.

De Grand-Départ war zu Brest (en hätt am Fong sollen zu Kopenhagen sinn, ma dat gouf wéinst der COVID-19-Pandemie annuléiert) an d'Arrivée ass wéi gewinnt op der Avenue des Champs-Élysées zu Paräis.

## Parcours
De Parcours war am Ganzen 3.414,4 Kilometer laang a bestoung aus 21 Etappen. Dovu waren der 8 am flaache Land, sechs mat Koppen, sechs an de Bierger, an zwou am individuelle Contre-la-montre. Den Tour huet dat Joer just een Ausfluch baussent Frankräich gemaach, nämlech an Andorra. Et goung duerch véier Biergmassiver: de Massif armoricain, de Massif central, d'Alpen an Pyrenäen..

### Etappen

## Ekippen
Et fueren 23 Ekippe mat, dorënner déi 19 mat UCI World Tour Lizenz.

## Generalklassement

## Um Spaweck
* letour.fr
Keeler Poteau

De **Keeler Poteau** (lokal: **Käler Poteau**) ass e Lieu-dit op der Grenz vun de Gemengen Esch a Keel. E läit op enger Héicht vu ronn 300 m. op der Kräizung wou vun der N31 (Esch - Keel) aus, d'N33 a Richtung Rëmeleng fortgeet.

## Kuckt och

*
* Poteau

## Um Spaweck
Munster

**Munster** steet fir:

### Toponymen
* Munster (Niedersachsen), Stad an Niedersachsen, an Däitschland
* Munster (Irland), Provënz an Irland
* Munster (Moselle), Gemeng am Departement Moselle, a Frankräich
* Munster (Haut-Rhin), Gemeng am Departement Haut-Rhin
* Munster (Südafrika), Uertschaft an der Provënz KwaZulu-Natal, a Südafrika
* Munster (Illinois), territorial Andeelung am Livingston County (Illinois), am Illinois
* Munster (Indiana), Stad am North Township, Lake County (Indiana), Metropolregioun Chicago, Indiana
* Munster (North Dakota), Eddy County (North Dakota), North Dakota
* Munster Township (Pennsylvania), Cambria County, Pennsylvania
* Munster (South Carolina)

### Soss
* Munster (Kéis) franséischce Kéis aus de Vogesen

### Kuckt och
* Münster (Homonymie)
Izeger Stee

Den **Izeger Stee** ass e Lieu-dit an der Gemeng Hesper.

Nieft der Bréck déi hei iwwer d'Uelzecht féiert, gëtt et nach e Gebai dat vum CAPEL vun der Stad Lëtzebuerg fir Fräizäitaktivitéite benotzt gëtt.

## Geographie
Den Izeger Stee läit op enger Héicht vun 260 m. laanscht d'Uelzecht, op dem CR226 tëscht dem Izeger Plateau a Bouneweg.

Laanscht d'Uwänner vun der Uelzecht leeft de Vëloswee PC1 vum Izeger Stee aus no Süden op Hesper oder no Norden op d'Gantebeensmillen.

## Geschicht
Vu jee hir war de Wee iwwert den Izeger Stee eng wichteg Verbindung tëscht Hesper an der Stad Lëtzebuerg. Och wann den Haaptverkéier hautdesdaags iwwer d'N3 leeft, so ass d'Verbindung iwwer den Izeger Stee awer nach eng vill benotzen Ofkierzung fir eng Rei Leit. Ier hei eng Bréck oder e Stee bestoung, huet wuel eng Fuert duerch d'Uelzecht gefouert.

Den 9. / 10. September 1944 gouf d'stenge Bréck vun der däitscher Arméi zerstéiert, wéi déi sech zeréck gezunn huet. Provisoresch gouf doropshin en Deel vun der zerstéierter Bréck mat Holz gefléckt.

D'Bëtongsbréck aus dem Joer 1961 ass an der Joren 2020 / 2021 komplett renovéiert ginn.

### Schwämm

Nodeems 1918 d'Schwämm vum Biisserwee am Gronn zougemaach gouf, huet de Joseph Graf um Enn vun den 1920er Joren um Izeger Stee eng „natierlech Schwämm“ opgemaach, wou d'Leit an der Uelzecht schwamme konnten. 1929 huet de Joseph Glaesener eng Wiertschaft (*Waldschenke*) op där Plaz opgemaach. E puer Joer méi spéit (1936) goufen eng Rei Ëmbauaarbechte gemaach an ë. a. eng Bëtongsmauer ronderëm d'Schwämm gebaut.

Den Izeger Stee war eng beléift Plaz fir Ausflich a gouf deels „dat zweet Ostende“ genannt. Wéinst dem groussen Interessi sinn zäitweis speziell Busse vun der Stad aus op d*'Izeger Kopp* gefuer.

D'Schwämm gouf … zerguttst zougemaach.

### Camping
An der Zäit gouf et um Izeger Stee e Camping. Den Terrain ass 1988 versteet ginn.

## Kuckt och

*

## Um Spaweck
Toxonevra muliebris

***Toxonevra muliebris*** ass eng Aart vu Mécken an der Famill Pallopteridae Se gouf an Europa an an Nordamerika fonnt. D'Muster op de Flilleke vun dëser Aart ass eng markant Ënnerscheedungzeechnung.

## Taxonomie
D'Aart gouf fir d'éischt vum Moses Harris ënnert dem Numm *Musca muliebris* beschriwwen*.* Uschléissend gouf d'Aart an d'Gattung *Palloptera* gesat. Momentan gëtt se an der Gattung *[[Toxonevra]]* als *Toxonevra muliebris* gefouert. D'Aart ass och ënnert dem Numm *Toxoneura muliebris* bekannt. Allerdéngs gëllt dësen Numm als eng falsch Schreifweis vun der Gattung *Toxonevra*. Bekannt sinn och d'Synonymer *Scatophaga lobata* Fabricius, 1805 an *Toxonevra fasciata* Macquart, 1835.

## Verbreedung
D'Aart ass eenheemesch an Europa a gouf a Länner wéi Spuenien, Italien, Éisträich, Frankräich a Groussbritannien observéiert. Viru kuerzer Zäit gouf se och an Nordamerika entdeckt.

## Ekologie
D'Larve vun dëser Aart goufen ënner Bamschuele fonnt an et gouf ugeholl datt se sech vu Käferlarven ernieren. An Nordamerika goufen erwuessen Exemplare vun der Aart och a Wunnhaiser entdeckt. Dat ass héchstwarscheinlech drop zeréckzefeiere well d'Larve vum *T. mulibris* sech mat Preferenz vun de Larve vun de Kiewerleken aus der Famill vun den Dermestidae ernieren, déi an Nordamerika en heefege Schädling sinn.

## Literatur
* R. A. Cannings, J. F Gibson (2019) Toxonevra muliebris (Harris) (Diptera: Pallopteridae): a European fly new to North America

## Um Spaweck
Dräilännereck bei Léiler

Den **[[Dräilännereck]] bei [[Léiler]]** ass dee Punkt wou déi belsch, däitsch a lëtzebuergesch Grenzen zesummekommen. Et ass gläichzäiteg d'Grenz tëscht der belscher Gemeng Buerg-Reiland (Provënz Léck), der däitscher Gemeng Arzfeld (Äifelkrees Béibreg-Prüm) an der Lëtzebuerger Gemeng Klierf.

D'Réibaach mécht d'Grenz tëscht der Belsch a Lëtzebuerg.

Op der belscher Säit féiert d'Georges-Wagner-Bréck iwwer d'Our.

## Grenzmaarken

Fichier:Tripoint Belgium-Germany-Luxembourg (106).jpg|Maark op der däitscher …
Fichier:Tripoint Belgium-Germany-Luxembourg (107).jpg|belscher …
Fichier:Tripoint Belgium-Germany-Luxembourg (108).jpg|a Lëtzebuerger Säit


## Kuckt och

* Europamonument bei Ouren
*Dräilännereck bei Schengen
*Dräilännereck bei Rodange

## Um Spaweck
Kéisfuert (Wäiswampech)

De **Kéisfuert** (lokal: **Kisfurt**) ass e Lieu-dit an der Gemeng Wäiswampech.

## Geographie
De Kéisfuert läit op enger Héicht vu 446 m, westlech vum CR335, dee vu Wäiswampech op Beeler leeft.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Richard Donner

De **Richard Donner**, gebuer als *Richard Donald Schwartzberg* de 24. Abrëll 1930 zu New York City, a gestuerwen de 5. Juli 2021 zu Los Angeles, war en US-amerikanesche Filmregisseur, Filmproduzent a Schauspiller.

An de spéiden 1970er bis eran an d'1990er Joren huet hie sech en Numm gemaach mat sengen Hollywood-Blockbuster-Filmer wéi *[[The Omen]], [[Superman (Film)|Superman]], [[The Goonies]]* an d*'Lethal Weapon*-Tetralogie.

## Filmographie
### als Regisseur
#### Kino
* 1961: *[[X-15]]* - Haaptacteuren: David McLean, Charles Bronson, Brad Dexter
* 1967: *[[Salt and Pepper]]* - Haaptacteuren: Sammy Davis Jr., Peter Lawford, Michael Bates
* 1970: *[[Twinky]]* - Haaptacteuren: Charles Bronson, Susan George, Michael Craig
* 1976: *[[The Omen]]* - Haaptacteuren: Gregory Peck, Lee Remick, David Warner
* 1978: *[[Superman (Film 1978)|Superman]]* - Haaptacteuren: Christopher Reeve, Gene Hackman, Marlon Brando
* 1980: *[[Inside Moves]]* - Haaptacteuren: John Savage, David Morse
* 1982: *[[The Toy]]* - Haaptacteuren: Richard Pryor, Jackie Gleason, Ned Beatty
* 1985: *[[Ladyhawke]]* - Haaptacteuren: Matthew Broderick, Rutger Hauer, Michelle Pfeiffer
* 1985: *[[The Goonies]]* - Haaptacteuren: Sean Astin, Josh Brolin
* 1987: *[[Lethal Weapon]]* - Haaptacteuren: Mel Gibson, Danny Glover, Gary Busey
* 1989: *[[Lethal Weapon 2]]* - Haaptacteuren: Mel Gibson, Danny Glover, Joe Pesci
* 1988: *[[Scrooged]]* - Haaptacteuren: Bill Murray, Karen Allen, John Forsythe
* 1992: *[[Lethal Weapon 3]]* - Haaptacteuren: Mel Gibson, Danny Glover, Joe Pesci
* 1992: *[[Radio Flyer]]* - Haaptacteuren: Lorraine Bracco, John Heard, Elijah Wood
* 1994: *[[Maverick]]* - Haaptacteuren: Mel Gibson, Jodie Foster, James Garner
* 1995: *[[Assassins]]* - Haaptacteuren: Sylvester Stallone, Antonio Banderas, Julianne Moore
* 1997: *[[Conspiracy Theory]]* - Haaptacteuren: Mel Gibson, Julia Roberts, Patrick Stewart
* 1998: *[[Lethal Weapon 4]]* - Haaptacteuren: Mel Gibson, Danny Glover, Joe Pesci
* 2003: *[[Timeline]]* - Haaptacteuren: Paul Walker, Frances O'Connor, Gerard Butler
* 2006: *[[16 Blocks]]* - Haaptacteuren: Bruce Willis, David Morse

## Um Spaweck
TotalEnergies

**TotalEnergies**, fréier **Compagnie française des pétroles** (CFP), duerno **Total**, ass eng global Multi-Energie Firma déi Energie produzéiert a liwwert: Ueleg a Biokraaftstoff, Äerdgas a Grénggas, erneierbar Energien a Stroum. Et ass eng vun de sechs "*Supermajors*" an déi fënneft vun de sechs gréisste Firmen am Secteur weltwäit, hannert ExxonMobil, Shell, BP a Chevron, a viru ConocoPhillips. Et ass déi 1. Franséisch Firma wat den Ëmsaz am Joer 2023 ugeet.

2024 louch TotalEnergies op der 25. Plaz vun de weltwäit gréissten Entreprisen, mat engem Ëmsaz vun 212,61 Milliarden Dollar an engem Gewënn vun 21,55 Milliarden Dollar. 

Am Dezember 2022 hunn d'ONGe *Friends of the Earth*, *Survie* a véier ONGen aus dem Uganda eng Plainte géint d'Ueleggrupp Total gemaach wéinst der Violatioun vum Gesetz iwwer d'Vigilancepflicht vu grousse franséische Firmen a Saache Mënscherechter an Ëmwelt.

## TotalEnergies zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck