open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Panik am Studio 4!

**Panik am Studio 4!** ass de 5. Album aus der *[[Superjhemp]]*-Serie vum Roger Leiner a Lucien Czuga.

## Ëm wat geet et ?
E mysteriéisen *Här X* vun der *Fräiheetsfront vu Mutschebuerg* dreet domat, eng Atombomm explodéieren ze loossen, déi en am Studio 4 vun der *Villa Glouglouvigny* deponéiert huet, wann de japanesche Golfpromoteur Neemengmodi Tasskeekado net géif zu *Mutschebuerg*, engem Duerf am *Kéislek*, e Golfterrain opriichten. De Superjhemp an den Inspekter Schrobiltgen fannen zwar geschwënn den Erpresser, mä deen zielt hinnen, nëmmen de russeschen Atomphysiker Oleg Mechhannen wéisst, wéi een d'Bomm entschäerfe kéint.

De Superjhemp flitt mam Schrobiltgen fir d'éischt a Russland (wou en eng Atomzentral mat Kachkéis fléckt), an duerno op *Nudel-York*, wou de Mechhannen den Aussoe vun der Opere-Sängerin *Monsterrat Kaballet* no soll sinn. Se fannen e schliisslech beim Tournage vun engem Film iwwer dem Kolumbus seng Iwwerquierung vum Atlantik, an e verréit hinnen, wéi een d'Bomm onschiedlech mécht: einfach de Knäppchen op 'off' stellen.

Domat gëtt den Här X sech awer nach net geschloen. Hie wëll elo d'Luxusbuerger Grondwaasser mat Piffkonzentrat verknaschten.

## Kuriéises
Wéi an deenen aneren Albumen aus der Serie gëtt d'Aktualitéit aus deem Joer, deemno 1992, persifléiert: Den neien deeglechen Televisiounsprogramm vun RTL op Lëtzebuergesch, d'Accorde vu Schengen, Europa nom Zesummebroch vum Kommunismus, de 500. Anniversaire vun der Entdeckung vun Amerika, d'Weltausstellung vu Sevilla, asw.
## Kuckt och
Tony Dutreux

Den **Antoine Auguste Jean-Pierre**, genannt **Tony Dutreux**, gebuer den 3. Mee 1838 an der Stad Lëtzebuerg, och do gestuerwen de 27. Juli 1933, war e lëtzebuergeschen Ingenieur a Politiker.

Nom Secondaire am Stater Kolléisch huet hien 1859 seng Ingenieursausbildung op der École centrale des arts et manufactures zu Paräis ofgeschloss.

Den Tony Dutreux war Deputéierten an der Chamber vun 1881 bis 1886 a Member vum Stater Gemengerot vun 1881 bis 1887.

Vun him stamen d'Pläng vun der Fondation Pescatore (hie war e Grouss-Neveu vum Jean-Pierre Pescatore), fir där hire Bau fir d'éischt zu Lëtzebuerg Eisebëtong gebraucht gouf. Hien huet och d'Pläng fir d'Schlass Kockelscheier entworf, a war Conseiller bei der Konstruktioun vum *[[Cercle municipal|Cercle]]* op der Plëss d'Arem.

Hien huet un der Elektrifizéierung vun der Stad matgeschafft.

Hie war Generalkommissär fir d'Paräiser Weltausstellunge vun 1867, 1878, 1884 an 1900, a Member vu verschiddene Verwaltungsréit. Ausserdeem huet e sech ëm d'Ariichte vum Musée J.P. Pescatore (d'Kollektioun koum méi spéit an d'Villa Vauban), an ëm d'Museksliewe verdéngt gemaach.

1907 huet hie vu senger Mamm, der Élisabeth Dutreux, d'Schlass vu La Celle Saint-Cloud geierft.

## Gielercher an Éierungen

* 
* 

Als Undenken un den Tony Dutreux gouf eng Strooss zu Bouneweg d*'rue Tony Dutreux* no him benannt.

## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, S. 158
* Philippart, R., 2007. *Luxembourg. Historicisme et identité visuelle d'une capitale.* 207 S. éditions saint-paul. ISBN 978-2-87963-694-8, S. 98
* Mersch, J., 2015. *[https://anciens-athenee.lu/AAA-35.pdf Un Ancien hors norme – Tony Dutreux].* Bulletin des Anciens de l'Athénée n°35 page 50-67

## Um Spaweck
1566

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 19. Juni: James I., Kinnek vun England an Irland, als James VI. Kinnek vu Schottland.

## Gestuerwen

## Um Spaweck
1565

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* 13. September: Guillaume Farel, franséische Reformator.
* 13. Dezember: Conrad Gesner, Schwäizer Polyhistor, Dokter an Naturfuerscher.

## Um Spaweck
1567

## Evenementer

* Den James VI. gëtt Kinnek vu Schottland.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 11. Dezember: Philipp Christoph von Sötern, Bëschof vu Speyer an Äerzbëschof vun Tréier.
* Jacques Clément, Dominikaner a Mäerder vum Henri III.

## Gestuerwen
* (warscheinlech): Nicolaus Mameranus, Haffdichter a Krichsschreiwer vum Karel V..
* 17. Juni: Johannes Herold, Editeur an Historiker.

## Um Spaweck
1501

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* 21. August: François vu Bauschelt, Geeschtlechen, Bëschof an Diplomat.

## Um Spaweck
Ferdinand d'Huart

De **Ferdinand d'Huart** (genannt *Fernand* oder *Fenny*), gebuer den 13. Mäerz 1857 zu Soller, a gestuerwen de 27. Januar 1919 zu Märel (deemools Gemeng Hollerech), war e lëtzebuergesche Moler.
__TOC__

## Säi Liewen
Hien huet op der Konschtakademie vu München a Paräis studéiert. Do war hie Schüler vum franséische Moler Alexandre Cabanel (Prix de Rome:1845). Duerno huet hien an engem Pensionat, dem *Collège des Oratoriens* zu Juilly-sur-Seine, Zeechecourse ginn.

1907, nodeem dës Schoul huet misse zoumaachen, koum hien hannescht op Lëtzebuerg a gouf Zeecheprofesser am Stater Kolléisch.

Als Moler huet e sech virun allem en Numm gemaach duerch Portraite vu Membere vun der groussherzoglecher Famill a vu Blummesujeten.

Vun 1910 bis 1919 war de Ferdinand d'Huart President vum Cercle artistique de Luxembourg.

Seng Duechter, d'Adrienne d'Huart, gebuer 1892, a gestuerwen 1984, war och Molerin.

Zu Bouneweg ass d'Rue Fernand d'Huart no him benannt.

## Säi Wierk (Auswiel)

Fichier:Ferdinand d'Huart, Adolphe vu Lëtzebuerg.jpg|De Groussherzog Adolphe
Fichier:D Huart Elegante.JPG |"L'Élégante aux roses"
Fichier:Ferdinand D’Huart, Bouquet de fleurs.jpg|E Blummebouquet


## Ausstellungen (Auswiel)
* Abrëll 1919: Casino Lëtzebuerg

## Gielercher
* Chevalier de l'Ordre de la couronne de chêne
* Chevalier de l'Ordre de la couronne de Belgique

## Literatur
* APEA: “Regard sur deux siècles de création et d'éducation artistiques au Luxembourg, réalisé par l'Association des professeurs d'éducation artistique de l'enseignement secondaire et supérieur”, S. 92-93, Imprimerie Saint-Paul, 1987, ISBN 2-87963-000-2
* Friedrich, E.: *Ferdinand d'Huart, Porträt- und Blumenmaler*, Revue Nr. 52, 1979

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck

* Portrait vum Ferdinand d'Huart um Site vun der Gemeng Wanseler;
1503

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 10. Mäerz: Ferdinand I., Keeser vum Hellege Réimesche Räich (1558 bis 1564).

## Gestuerwen
* 18. August: Alexander VI. Borgia, Poopst.

## Um Spaweck
1506

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* Johannes Sleidanus, Diplomat, Chroniker an Historiker.

## Gestuerwen
* 20. Mee: Christoph Kolumbus, Séifuerer an Entdecker.
* 25. September: Felipe I. vu Kastilien, genannt *de Schéinen*.

## Um Spaweck
1507

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* François Richardot, franséischen Theolog a Bëschof.

## Gestuerwen
* 30. Januar: Erhart Küng, däitschen Architekt.

## Um Spaweck
1509

## Evenementer
* 30. Juni: E Feier, dat 5-6 Deeg brennt, zestéiert eng 180 Haiser, dorënner d'Méchelskierch, an der Stad Lëtzebuerg.
* 21. Abrëll: Den Henry VIII. gëtt Kinnek vun England.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
*  ëm 1509: Mikael Agricola, finneschen Humanist, Theolog a Kierche-Reformator.
*  ëm 1509: Fernão Mendes Pinto, portugiseschen Entdeckungsreesenden a Schrëftsteller.
*   Conrad Haas, éisträochesche Militärtechniker a Rakéitepionéier.
* 10. Juli: Jean Calvin, franséisch-Schwäizer Kierche-Reformator.

## Gestuerwen
*13. November: Nicolas de Rutter, lëtzebuergesche Geeschtlechen an Diplomat.

## Um Spaweck
1511

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* Pierre Viret, Schwäizer Theolog a Reformateur.

## Gestuerwen

## Um Spaweck
1512

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
*5. Mäerz: Gerhard Mercator, flämesch-däitsche Kartograph.

## Gestuerwen
* 22. Februar: Amerigo Vespucci, italieeneschen Händler a Séifuerer *(Amerika gouf no him genannt)*.

## Um Spaweck
1513

## Evenementer

* Den James V. gëtt Kinnek vu Schottland.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* John Knox, schottesche Geeschtlechen a protestantesche Reformator.

## Gestuerwen

## Um Spaweck
Eugène Hettinger

Den **Eugène Hettinger**, besser bekannt als **Hercule Hettinger**, gebuer de 17. Dezember 1875 zu Ëtteng, a gestuerwen am November 1923, war Schouster zu Rëmeleng an en aktiven Turner, dee sech en Numm als Lëtzebuerger Kraaftmënsch gemaach huet.

Hien huet seng Kraaft mat där vum John Grün gemooss. Sou huet hien z.&nbsp;B. e Mann op sengem Vëlo mat nëmmen enger Hand an d'Luucht gehuewen.
Sacavém

**Sacavém** ass eng Stad a Portugal, Gemeng Loures, just e puer Kilometer vu Lissabon ewech. Sacavém huet eng Fläch vun 3,82&nbsp;km2 an eng Populatioun vun ongeféier 18.000 Awunner (Stand 2001). Sacavém ass de 4. Dezember 1927 offiziell en Duerf ginn, an de 4. Juli 1997 an de Rang vun enger Stad erhuewe ginn.

Sacavém ass besonnesch wéinst senge Keramike bekannt.

## Um Spaweck
Eben Moglen

Den **Eben Moglen**, gebuer den 13. Juli 1956, ass Professer an der Columbia Law School.

Hie beréit d'Free Software Foundation an ass ee vun de wichtegsten Auteure vun der GNU General Public License.

De Moglen vertrëtt d'Opfaassung, datt fräi Software eng wichteg Viraussetzung fir eng méi demokratesch a fräi Gesellschaft duerstellt, well mer vun techneschem Geschier ëmginn an ofhängeg sinn. Nëmme wann d'Kontroll op dës Technik duerch fräi Software alle Leit opsteet, sou de Moglen, dann ass och eng Verdeelung vun der Muecht méiglech.

Hien ass Grënner a President vum am Februar 2005 gegrënnte Software Freedom Law Center.

## Um Spaweck

* Dem Eben Moglen seng Homepage op der Columbia University
* Freedom Now - dem Moglen säi Blog
Juri Michailowitsch Lujkow

De **Juri Michailowitsch Lujkow** (*Юрий Михайлович Лужков*), gebuer den 21. September 1936 zu Moskau, a gestuerwen den 10. Dezember 2019 zu München war e russesche Politiker.

Hie war Deputéierten am Ieweschte Sowjet an duerno Member vun der Moskauer Stadverwaltung, déi en zum Schluss presidéiert huet. Vum 6. Juni 1992 bis den 28. September 2010 war hien dunn ieweschte Buergermeeschter vu Moskau.

Säin Haaptschwéierpunkt war den Encouragement vum Geschäfts- an Entreprenersgeescht an der Stad. Ënner him huet déi russesch Haaptstad e grouss Bauboom erlieft.

## Perséinleches

Säi Papp, de Michail Andrejewitch Lujkow, war e Bëschaarbechter, deen an den 1930er Jore vun engem klengen Duerf aus dem Oblast Twer op Moskau geplënnert ass. Seng Mamm Anna Petrowna kënnt aus der Republik Baschkirien.

Vun 1953 bis 1958 huet de Lujkow op der Moskauer Héichschoul fir Ueleg- a Gasindustrie studéiert. 1958 huet e seng éischt Fra, d'Marina Baschilowa bestuet an huet mat hir zwee Kanner kritt, de Michail an den Aleksandr. Vun 1958 bis 1964 huet hien als Chercheur um Moskauer Institut fir Wëssenschaftlech Recherche u Plastiker geschafft. Hie gouf 1968 Memmber vun der Kommunistescher Partei vun der Sowjetunioun (KPSU). Déi 20 Joer duerno huet hien un Automatiséierungsinitiativen a verschiddene Secteure vun der cheemescher Industrie geschafft. Sou war hien ë.&nbsp;a. véier Joer laang Abteilungsleeder am Ministère fir cheemesch Industrie vun der UdSSR.

Seng Fra Baschilowa ass 1989 u Liewerkriibs verscheet. De Lujkow huet sech 1991 eng zweet Kéier bestuet, mat der Jelena Baturina, an huet mat hir zwee Meedercher kritt, d'Aljona (* 1992) an d'Olga (* 1994).

## Um Spaweck

* Offiziell pro-Lujkow Säit
* Inoffiziell anti-Lujkow Säit
Ton Koopman

Den **Ton Koopman**, gebuer den 2. Oktober 1944 zu Zwolle an Holland, ass en hollänneschen Dirigent, Organist an Cembalist.

De Koopman huet Musikologie zu Amsterdam studéiert. 1979 huet en den Amsterdam Baroque Orchestra gegrënnt, an 1992 den Amsterdam Baroque Choir. De Koopman këmmert sech haaptsächlech ëm Barockmusek an ass e strikte Verdeedeger vun der historescher Opféierungspraxis.

## Den "Exklusivvertrag"
Am September 1993 hat den Ton Koopman en Exklusivvertrag mat *Warner Music International* ofgeschloss, deen him sollt garantéieren, dem Bach säi ganzt Uergelwierk op TELDEC a seng sämtlech Kantaten op ERATO anzespillen. Tëscht 1995 an dem Juli 1999 gouf d'Uergelweirk agespillt. Zum Ofschloss vun der Kantateneditioun mam *Amsterdam Baroque Orchestra & Choir* bei Warner ass net méi komm, well Warner aus Käschtegrënn de Vertrag gekënnegt huet. Zanter dem Januar 2003 ass nees garantéiert, datt déi Kantaten, déi nach feele vun engem gewëssen *Antoine Marchand* (!) beim hollännesche Plackelabel Challenge Classics op CD wäerten erauskommen. Och déi *al* Kantatenopname kommen nach bei Challeng eraus, soudatt 2006 dem Koopman/Marchand seng Editioun komplett ze kréien ass.

## Um Spaweck

* Aussergewéinlech gutt dokumentéiert offiziell Websäit
Plastic Bertrand

**Plastic Bertrand** ass de Kënschtlernumm vum belschen New-Wave-Museker **Roger Jouret**, deen de 24. Februar 1958 zu Bréissel gebuer gouf.

De Jouret huet seng musikalesch Carrière ugefaangen als Batteur vun der belscher Punkband Hubble Bubble, déi 1974 hiren eenzegen Album *Hubble Bubble* bei Barclay erausbruecht huet. De Succès huet sech a Grenze gehalen. Mä zesumme mat sengem Produzent a sengem Lidderschreiwer Lou Deprijck huet en 1977 den New-Wave-Klassiker *[[Ça plane pour moi]]* opgeholl, deen net eleng an Europa e volle Succès gouf.

Duerno huet hien nach erëmexperimentéiert mat Disko, Bubblegum Pop, Rap a Reggae.

1987 ass de Plastic Bertrand beim Grand Prix Eurovision zu Bréissel mat dem Lidd "Amour, Amour" fir Lëtzebuerg gestart, mat deem hien zweetleschte gouf. Doropshi war et eng Zäit méi roueg, mä 2002 huet hie sech mam Album *Ultraterrestre* zeréckgemellt.

## Discographie
### Albumen
* 1978 AN1 (Sire Records)
* 1979 J'te Fais Un Plan (RKM)
* 1980 L'Album (Attic Records)
* 1981 Plastiquez Vos Baffles (Attic Records)
* 1981 Grands Success/Greatest Hits (Attic Records)
* 1983 Chat Va (Attic Records)
* 1988 Pix (Attic Records)
* 1994 Suite Diagonale (Attic Records)
* 2002 Ultraterrestre (RM Records)
* 2008 Live from Cologne (Universal Records)

### Singelen
* 1975 New Promotion/You'll Be The One
* 1977 Ca Plane Pour Moi/Pogo Pogo
* 1978 Bambino/Le Petit Tortillard
* 1978 Super Cool/Affection
* 1978 Sha La La La Lee/Naif Song
* 1978 Tout Petit La Planete/C'est Le Rock'N'Roll
* 1979 Tout Petit La Planete/J'te Fais Un Plan/Hit 87
* 1979 Sentimentale Moi/Quais Quais Quais Quais
* 1979 Le Monde Est Merveilleux/J'te Fais Un Plan
* 1979 Sans Amour/Plastic Boy
* 1979 Telephone A Telephone Mon Bijou/Stop Ou Encore
* 1980 Telephone A Telephone Mon Bijou/Kangourou Kangourou
* 1981 Hula Hoop/Amoureux Fou De Toi
* 1981 Jaques Cousteau/Paradis
* 1981 La Star A Pecole/Baby Doll/Coeur D'acier
* 1982 L'amour Ok/New York/Coeur D'acier/Stop Ou Encore
* 1982 Duo Avec Nathalie
* 1983 Arret D'autobus/Mon Nez, Mon Nez
* 1983 Chat/Fou Des Fifties
* 1983 Major Tom/Miss Italie
* 1983 Gueule D'amour/Down Town
* 1985 Asterix Est La/Le Secret Du Druide (aus dem Film Asterix-Sieg über Cäsar)
* 1986 Le L'jure/La Fille Du Premier Rang
* 1986 Let's Slow Again/Toujours Plus Haut
* 1987 Amour Amour
* 1988 Demente A La Menthe
* 1989 Slave To The Beat/Plastiiic Acid Mix
* 1990 Sex Tabou
* 1991 House Machine/Club Control feat. Plastic Bertrand
* 1994 Les Joueurs De Tchik Tchik
* 2002 Play Boy/Canape
* 2003 Plastcubration/Tous, Touchez-vous
* 2008 Ca plane pour moi, The BossHoss feat. Plastic Bertrand

## Um Spaweck
* Dem Plastic Bertrand seng offiziell Websäit
Ouagadougou

**Ouagadougou** ass d'Haaptstad vun der Republik Burkina Faso (viraals Obervolta) a Westafrika. Ouagadougou ass mat zirka 1,5 Milliounen Awunner déi gréisst Stad am Land an dat wirtschaftlecht an administratiivt Zentrum. Et ass Regierungssëtz vum nominell muechtlose Mogho Naaba, dem Keeser vun de Mossi.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun Ouagadougou
* Universitéit vun Ouagadougou
* Artikel iwwer Ouaga: "Dat Duerf fir matzehuelen"
Bujumbura

**Bujumbura** war bis Januar 2019 d'Haaptstad vum ostafrikanesche Staat Burundi an hat 2009 ongeféier 370.000 Awunner. D'Stad läit um Tanganjikaséi an ass déi gréisst Stad vum Burundi a säi verwaltungstechneschen und wirtschaftlechen Zentrum.

No engem Vott am Parlament am Dezember 2018 gouf Gitega, déi historesch Haaptstad, rëm zur offizieller Haaptstad vum Burundi. 

## Geschicht
Bujumbura ass aus engem klengen Duerf erausgewuess, nodeem et 1889 e Militärposten am deemolegen Däitsch-Ostafrika gouf. Nom Zweete Weltkrich gouf et zum Verwaltungszentrum vum belsche Vëlkerbond-Mandat iwwer Ruanda-Urundi. D'Stad gouf vun *Usumbura* a *Bujumbura* ëmbenannt, wéi de Burundi 1962 onofhängeg gouf.

Zanter der Onofhängegkeet war Bujumbura d'Plaz vu ville Kämpf tëscht den zwou gréissten ethnesche Gruppe vum Land, wobäi d'Hutu-Miliz géint d'Tutsi-dominéiert Arméi vum Burundi gekämpft huet.

## Ekonomie

Bujumbura produzéiert ë.&nbsp;a. Zement, Textilien a Seef. D'Stad huet dee gréisste (Bannen-)Hafe vum Burundi a verschëfft iwwer den Tanganjikaséi e groussen Deel vum Haaptexportprodukt vum Land, Kaffi, grad sou wéi Kotteng, Pelzer an Zënnerz.

## Um Spaweck

* Universitéit zu Bujumbura
Vandalismus

Ënner **Vandalismus** versteet een allgemeng eng blann Zerstéierungswut. Et gëtt tëscht e puer Varianten ënnerscheet:

* Vandalismus am Sënn vun enger *Kraaftmeierei* aus *"jugendlechem Frousënn oder Ausgeloossenheet"* (Kleinschmidt 1875), z.&nbsp;B. d'Gebrauche vun Denkmäler als Zilscheif (Sphinx vu Gizeh; Reiderstatu vum Regisole op der Doumplaz vu Pavia; dem Leonardo da Vinci säi Reiderbild vum Ludovico il Moro zu Mailand, etc.);

* Dote vun iergeleetenen Eenzelgänger opgrond vun enger Psychopathie oder engem iergeleetene Sendungsbewosstsinn, z.&nbsp;B. dem Herostratos seng Brandstëftung (356 v. Chr.); d'Zerstéierung vum *Höllensturz* vum Rubens zu München (26. Februar 1959) oder vum *Jakobsegens* vum Rembrandt zu Kassel (7. Oktober 1977); Beschiedegung vun der Statu vum David vum Michelangelo; den Déifstall vun der Mona Lisa aus dem Louvre (21. August 1911); etc.

## Um Spaweck
Chipiona

**Chipiona** ass eng Stad a Südspuenien. Si gehéiert zur Provënz Cádiz an der Regioun Andalusien a läit op där Plaz wou de Floss Guadalquivir an den Atlantik leeft. D'Joer iwwer liewen zirka 15.000 Awunner do, am Summer kommen awer nach Zéngdausende vun Touristen derbäi.

## Kuckeswäertes
* *Faro de Chipiona*: den eelste Liichttuerm a Spuenien, an drëtteelsten an Europa.
* *La Cruz del Mar*
* *Santuario de Ntra. Sra. de Regla*

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun Chipiona
Wladimir Wladimirowitsch Putin

De **Wladimir Wladimirowitsch Putin** (*Владимир Владимирович Путин*), gebuer de 7. Oktober 1952 zu Leningrad (haut: *Sankt Péitersbuerg*), ass e russesche Politiker. Hien ass zanter dem 7. Mee 2012 President vun der Russescher Federatioun.

Scho vum 31. Dezember 1999 bis de 7. Mee 2008 hat hien dat Amt.

Den 8. Mee 2008 gouf hie vun der Duma als Premierminister vu Russland bestätegt (bis Mäerz 2012). En hat déi Funktioun och scho virdru vum 16. August bis zum 31. Dezember 1999.

1983 huet de Wladimir Putin d'Stewardess a spéider Schouljoffer Ljudmila Schkrebnewa bestuet, mat där hien zwou Duechteren huet: d'Maria (* 1985 zu Leningrad) an d'Jekaterina (* 1986 zu Dresden). 2013 huet d'Koppel bekanntginn, datt se sech getrennt huet, 2014 si se gescheet ginn.

## Um Spaweck

* Säit vum Putin sengen Ënnerstëtzer 
* Säit vum Putin senge Kritiker 
* De Putin a seng Judo Aktivitéiten
Guadalquivir

De **Guadalquivir** ass mat enger Längt vu 602&nbsp;km ee vun deene längste Flëss a Spuenien. En entspréngt an der Sierra de Cazorla a leeft bei Sanlúcar de Barrameda an de Golf vu Cádiz.
Säin Numm ass vum arabesche Wuert *Wadi al-Kabir* - "Grousse Floss" ofgeleet. An der Antiquitéit hat de Floss de laténgeschen Numm *Baetis* (och: *Betis*).

Um Guadalquivir leien d'Stied Córdoba a Sevilla. Bis Sevilla ass de Floss och fir Héichmierschëffer schëffbar.

Wichtegst Nieweflëss si Genil, Guadalbullón a Guadiana Menor.

## Um Spaweck
Latäin

Als **Latäin** (lat. *lingua Latina)* bezeechent een déi Sprooch, déi ursprénglech vum Volleksstamm vun de Latiner geschwat gouf, déi och der Regioun Latium mat Roum als Zentrum hiren Numm ginn hunn. Latäin gehéiert domat zu den italesche Sproochen, déi zu den Centum-Sprooche gehéieren, déi hirersäits zur indogermanescher resp. indoeuropäescher Sproochfamill gezielt ginn. Dat Laténgescht stellt d'Grondlag fir all haiteg romanesch Sproochen duer.

## Grammaire
Kuckt den Artikel **[[Laténgesch Grammaire]]**.

## Bekannt Auteuren, déi op Latäin geschriwwen hunn
* Titus Livius (59 v. Chr. bis 17 n. Chr.)
* Marcus Porcius Cato (243 v. Chr. bis 149 v. Chr.)
* Marcus Tullius Cicero (106 v. Chr. bis 43 v. Chr.)
* Gaius Julius Caesar (100 v. Chr. bis 44 v. Chr.)
* Publius Ovidius Naso (43 v. Chr. bis 17 n. Chr.)
* Augustinus (354 bis 430)
* Publius Vergilius Maro (70 v.&nbsp;Chr. bis 19 v.&nbsp;Chr.)

## Latäin an der Schoul zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg huet een zum Schluss vun der Septième d'orientation, dem éischte Joer am Enseignement secondaire, d'Méiglechkeet tëscht der klassescher Orientatioun (Latäin + Englesch vu 5e un) an der moderner Orientatioun (Englesch + nach eng aner lieweg Sprooch vun 3e un) ze wielen. An den éischten dräi Joer Latäin gëtt haaptsächlech Grammaire a Vocabulaire gemaach, mä och scho vill iwwersat. No der 3e kann ee, wann ee wëll, nach viru maache mam Latäin. An den zwee leschte Lycéesjore gi bal nëmme méi Texter vun de groussen Auteuren (Cicero, Tacitus, Seneca...) iwwersat, a Grammaire sou gutt wéi keng méi gemaach. Beim Iwwersetze kritt een natierlech d'Réimesch Geschicht a Kultur méi no bruecht.

## Virdeeler vum Latäin an eiser Zäit
Wann ee Latäin léiert, gëtt engem domat och automatesch am Franséische gehollef, sou wéi an den anere romanesche Sproochen. Dacks kann een och erausfannen, wat e Wuert heescht, ouni Dictionnaire, mä mat Hëllef vun der Etymologie.

## Bicher zum Theema
* Gason a Lambert: *Invitation au latin 4e, d'Enée à César*
* Gason a Lambert: *Invitation au latin 3e, de César à Marc Aurèle*

## Kuckt och
* Réimesch Zuelen

## Um Spaweck

* Laténgesch Versioun vum Wikipedia
* Projet "Latein auf Stein" aus dem Kolléisch
* Spadséierwee laanscht laténgesch Opschrëften duerch d'Stad Lëtzebuerg
* PARVVM VERBORVM NOVATORVM LÉXICVM
Théophile Steffen

Den **Théophile Steffen**, gebuer de 6. Dezember 1921 zu Näertrech, a gestuerwen den 8. Abrëll 2021 zu Scheedel, war e lëtzebuergesche Moler an Zwangsrekrutéierten.

Hien huet op der Konschtakademie vun Tréier studéiert.

Tëscht 1959 an 1961 war hie Member vum Cercle artistique de Luxembourg (CAL). Den Théophile Steffen ass bekannt wéinst senge Landschaftsbiller an Zeechnungen. Hien huet haaptsächlech Biller vun der Sauer a vum Éislek gemoolt. Vun 1962 un hat hien och ëmmer erëm Ausstellungen a verschiddene Lëtzebuerger Galerien, besonnesch an der Galerie Bradtké an der Stad wou hien eng 30 Joer laang, bis 1990, eng Dosen Eenzelausstellungen hat.

Hie war och jorelaang Member vum ARC Kënschtlerkrees, vu wéini un ass net genee hannerluecht. Hie war awer schonn derbäi wéi d'Associatioun 1993 fir d'éischt als asbl gefouert gouf. Bis 2004 war hien do Member a gouf am Januar 2020 vum ARC nach eng Kéier ageluede fir seng Biller ze weisen. Dat war an der Schungfabrik zu Téiteng. Et sollt seng lescht Ausstellung sinn.

## Um Spaweck
Wesley Snipes

De **Wesley Snipes**, gebuer den 31. Juli 1962 zu Orlando a Florida, ass en US-amerikanesche Schauspiller. Hien ass warscheinlech am meeschte bekannt ginn duerch seng Roll als Vampirkiller an der *[[Blade (Film)|Blade]]* Filmtrilogie.

De Wesley Snipes ass am Süde vun der New Yorker Bronx, bei senger Mamm, opgewuess. An der High School of performing Arts, New York, huet hien Danz, Gesang a Schauspillerei geléiert. An der State University of New York huet hien nieft Ekonomie och Theaterkonscht geléiert. An dëser Klass waren nëmme véier Afro-amerikaner.

An e puer Filmer hat hie kleng Niewerollen, huet bei verschiddene Bünestécker um Broadway matgespillt, konnt awer sechs Joer net dovu liewen. Nodeem hien dem Malcolm X seng Biographie gelies huet, ass hien zum Islam gewiesselt.

Eréischt no enger Roll als Gang-leader am Michael Jackson sengem Museksvideo *Bad*, ass hien als Schauspiller opgefall a krut seng éischt grouss Filmroll am Film Major League. De Wesley Snipes leet sech net gär op ee Stil fest, an ass och zum Spike Lee sengem Liblingsschauspiller ginn. De Wesley Snipes gehéiert haut zu deene bekanntste Schauspiller vun Hollywood, an huet och scho Regie a verschiddene Filmer geféiert.

1997 huet de Wesley Snipes de Präis Coppa Volpi als beschten Haaptduersteller am Film *One Night Stand* kritt. Am Joer 1998 huet hien e Stär um Walk of Fame krut. Am selwechte Joer huet hie säin Éierendoktorat vun der SUNY/Purchase Universitéit iwwerreecht kritt.

Iwwer säi Privatliewen ass relativ wéineg bekannt. Vun 1985 bis 1990 war hie bestuet. Hien huet och ee Kand.

Wéinst senger ganz kierperbetounter Schauspillerei zielt hien zu de wéinege bekannte schwaarzen Actionstaren.

## Filmographie

## Um Spaweck
Pascal

De Begrëff **Pascal** bezeechent:

* e männleche Virnumm: Pascal (Virnumm),
* eng physikalesch Eenheet: Pascal (Eenheet),
* eng Programméiersprooch: Pascal (Programméiersprooch),
* en Impaktkrater um Mound: Pascal (Moundkrater).
Émile Servais

Den **Émile Servais**, gebuer de 26. September 1847 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen de 24. Oktober 1928, war e lëtzebuergesche Politiker an Ingenieur. Hie war de Jong vum Emmanuel Servais (1811-1890).

No senger Ausbildung als Ingenieur, 1863-1868 an der *[[Universitéit Léck|École des arts et manufactures et des mines]]*zu Léck, war hie vun 1869 bis 1872 Direkter vun der Schmelz vun Eschweiler-Aue. Duerno war hie vun 1873 bis 1877 Direkter vun der Schmelz vu Colmar, 1877 vun der Hollerecher Schmelz a vun 1878 u vun der Weilerbacher Schmelz. Hie gouf 1877 mam Ordre de la couronne de chêne ausgezeechent.

__TOC__

Hie war och 50 Joer laang am Verwaltungsrot vun der S.A. luxembourgeoise des chemins de fer et minières Prince-Henri. 1877 gouf hie Member vun der Kommissioun vun der Weltausstellung an 1878 Regierungskommissär fir d'Weltausstellung vu Paräis.
1888 war hie Matgrënner a Gerant vun der S.A. des hauts-fourneaux de Rumelange-Ottange a méi spéit Gerant vun der Deutsch-Luxemburgische Bergwerks- und Hütten-AG, a souz am Verwaltungsrot vun enger Rëtsch industrieller Entreprisen.

Den Émile Servais war e lénks-liberale Politiker, dee sech fir d'allgemengt Walrecht a besser Konditioune vun den Aarbechter agesat huet. Hien huet zesumme mam Charles Munchen, dem Charles-André Engel a sengem Brudder, dem Charles Servais, eng Zeitung gegrënnt, déi ënner dem Titel *[[Das Echo]]* (vun 1891 un *L'Echo*) tëscht dem 18. Oktober 1890 an dem 1. Januar 1898 ufanks als Dageszeitung, zum Schluss just nach als Wochenzeitung, erauskoum.

1893 gouf en an de Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg gewielt. Hie war och vun 1893 bis 1899 Deputéierten an der Chamber.

Nom Enn vum Éischte Weltkrich war hien ee vun den Haaptleit, déi de Récktrëtt vun der Groussherzogin Marie-Adélaïde an d'Schafe vun enger Republik zu Lëtzebuerg gefuerdert hunn.

Den 9. Januar 1919 gouf de sougenannte *[[Comité de Salut Public (Lëtzebuerg)|Comité de Salut Public]]*, dee virun allem aus verschiddene lénks-liberale Politiker bestoung, gegrënnt. Den Émile Servais gouf säi President. Hie gouf dann och zum éischte President vun der *Republik Lëtzebuerg* ernannt. Well d'Republik awer ni vun der Chamber ugeholl gouf, an den Dag duerno franséisch Truppen dem republikaneschen Opstand en Enn gesat hunn, huet hien dat Amt och ni ugetrueden.

Den Émile Servais war mat der Louise Majerus (1855-1924) bestuet, der Duechter vum François Majerus, sengem Virgänger als Direkter vun der Kolmarer Schmelz. Si sinn d'Eltere vun der Marguerite Mongenast-Servais. Hien huet um Eck vum Boulevard Royal an dem haitege Boulevard Franklin D. Roosevelt eng Villa baue gelooss, déi opfälleg mat rouden Zille gebaut war.

## Gielercher
* 
* 

## Literatur
* Hiltrud Holzberger: "Fast Präsident der Republik Luxemburg: Der Weilerbacher Eisenindustrielle Emil Servais als Politiker."In: *Heimatkalender Landkreis Bitburg-Prüm 2005*, S.206-215.
## Um Spaweck
Glenn Miller

Den **Alton Glenn Miller**, gebuer den 1. Mäerz 1904 zu Clarinda am Iowa, USA, a gestuerwen de 15. Dezember 1944 iwwer der Manche, war en US-amerikaneschen Jazz-Posaunist, Bandleader, Komponist an Arrangeur.

## Säi Liewen
Seng Kandheet huet de Glenn Miller am Nebraska, Oklahoma a Colorado verbruecht. Am Highschoolorchester vu Fort Morgan huet hien Trombonn gespillt, dat huet et him erlaabt, zwee Joer laang gratis ze studéieren. No engem kuerzen Openthalt op der Universitéit vu Colorado gouf hien 1926 Member vun der *Ben Pollack Band*, déi en awer no zwee Joer erëm verlooss huet. Vun 1929 bis 1937 war de Glenn Miller onofhängegen Trombonnist beim Red Nichols, Benny Goodman, dem Ray Noble senger American Band an den Dorsey-Bridder. Mat senger éischter eegener Band huet de Miller 1937 e puer Plackenopname bei Brunswick Records an Decca Records gemaach. Mä am selwechte Joer ass d'Grupp ausenanergaangen.

Am Fréijoer 1938 koum den Duerchbroch. De Miller huet eng nei Band gegrënnt a krut e Vertrag fir dräi Méint am Glen Island Casino op Long Island. Duerch vill Radiosendunge gouf säi perséinleche "Sound" bekannt, an deem d'Klarinett de Saxophon féiert. Seng Eegekompositioun *Moonlight Serenade* gouf zu senger Erkennungsmelodie. 1939 goung et weider mat *Little Brown Jug*, sengem éischte Milliounen-Hit, *In the Mood*, 1940 *Pennsylvania 6-5000* an *Tuxedo Junction* an 1941 mat *Chattanooga-Choo-Choo* a *String of Pearls*.

1941 krut de Glenn Miller seng éischt Gëlle Plack fir säin *Chattanooga Choo Choo*. Am September 1942 huet de Miller säin Orchester verlooss, an en ass an d'Arméi gaangen. Do huet en 
d'"Army Air Force Orchestra" dirigéiert, en Orchester, dat méi jazzméisseg war wéi dem Miller seng eege Bigband.

No der Befreiung vu Paräis sollt d'"Army Air Force Orchestra" am Dezember 1944 do am Olympia optrieden. De Fliger, deen de Miller sollt iwwer den Äermelkanal bréngen, ass ënnerwee verluere gaangen. Säi Militärorchester gouf doropshi vu sengem Arrrangeur Jerry Gray geleet.

## CDen
Nieft Honnerte vu "Greatest Hits"-Editiounen:
**The Complete Glenn Miller and His Orchestra (1938-1942)*, RCA, op 15 CDen. Dëst ass déiselewecht Editioun, déi Mëtt der siwwenzeger Jore bei RCA/Bluebird op LP erauskoum. Et feelen zwéi Glenn Miller Titelen: *Solo Hop*, deen op Columbia publizéiert gouf, an *Every Day's A Holiday* vun deem d'Rechter bei Brunswick sinn. An der Këscht läit e Bichelche vun 141 Säiten. Am Ament (Abrëll 2007) ass déi Editioun vergraff.

## Literatur zum Theema
*George T. Simon: *Glenn Miller and His Orchestra*. Da Capo Press (1980). ISBN 0-306-80129-9

## Filmer mam Glenn Miller
**Sun Valley Serenade* (1941) Regie: H. Bruce Humberstone
**Orchestra Wives* (1942) Regie: Archie Mayo

## Film iwwer de Glenn Miller
**The Glenn Miller Story* (1952) Regie: Anthony Mann, mam James Stewart an der Titelroll.

## Um Spaweck
Lydia Mutsch

D**'Lydia Bernardine Mutsch**, gebuer de 17. August 1961 zu Diddeleng, ass eng lëtzebuergesch Politikerin (LSAP).

## Karriär
D'Lydia Mutsch huet zu Göttingen Politik a Sozialwëssenschafte studéiert (1980-1985) an duerno am Journalismus an an der Publicitéit geschafft.

1987 ass si Member vum Escher Gemengerot ginn. Vum Abrëll 2000 bis zu hirer Ernennung als Ministesch war si Buergermeeschtesch vun der Stad Esch-Uelzecht.

1989 gouf d'Lydia Mutsch op der LSAP-Lëscht am Südbezierk an d'Chamber gewielt a gouf zanterhier, bis d'Chamberwale vum 20. Oktober 2013 nach mat, allkéiers erëmgewielt.

2013 huet si op hiert Deputéiertemandat verzicht, fir vum 4. Dezember 2013 bis de 4. Dezember 2018 Ministesch fir Gesondheet a fir Chancëgläichheet an der Regierung Bettel-Schneider ze ginn.

Bei de Chamberwale vum 14. Oktober 2018 ass si de 6. Dezember fir den Dan Kersch, dee Minister gouf, 'nogeréckelt'. Si huet hiert Mandat bis un d'Enn vun der Chambersessioun 2022-23 ausgefëllt.

Si war och Member vum Benelux-Parlament a* Membre suppléant vum* Comité vun de Regiounen.

## Auszeechnungen
* 
* 

## Literatur
* Revue Nr. 43 vum 22.10.2012 (Stefan Kunzmann): *Die Bürdenträgerin*, S. 20-28

## Kuckt och
* Lëscht vun de Buergermeeschtere vun Esch-Uelzecht

## Um Spaweck

* Biographie vun der L. Mutsch op der Websäit vun der lëtzebuergescher Regierung
* Portail www.sante.lu
Clairefontaine

De Begrëff **Clairefontaine** oder **Claire Fontaine** oder **Claire-Fontaine** huet e puer Bedeitungen:

*eng kleng belsch Uertschaft hanner Äischen: Clairefontaine (Arel)
*déi fréier Zisterzienserinnenabtei, déi 1247 vun der Ermesinde gegrënnt gouf: Clairefontaine (Zisterzienserinnenabtei)
*d'Abtei Notre-Dame de Clairefontaine bei Bouillon
*déi fréier "École Apostolique" vun den Häerz-Jesu-Pateren: École apostolique vu Clairefontaine
*den haitege "Centre d'accueil - Prêtres du Sacré Coeur - Clairefontaine": Clairefontaine (Centre d'accueil)
*eng Pabeierfabréck, d'Papeterie de Clairefontaine an de Vogesen zu Étival-Clairefontaine
*eng Uertschaft am franséischen Departement Yvelines: Clairefontaine-en-Yvelines
*eng Plaz an der Stad Lëtzebuerg: Clairefontaine-Plaz
* Clairefontaine an der Gemeng Bettenduerf
* Claire Fontaine an der Gemeng Livry um Allier
* Clairefontaine e Quartier vun Deauville, mam *Hippodrome de Clairefontaine*.
* *Clairefontaine*, e lieu-dit an der Gemeng Auch.
* *Clairefontaine*, e lieu-dit an der Gemeng Pujaut.
## Kuckt och
*Clairfontaine
Tinnitus

De Begrëff **Tinnitus aurium** (lat.: "d'Schelle vum Ouer") oder kuerz **Tinnitus** bezeechent Geräischandréck, déi net duerch e Schallereegnes ausgeléist ginn.

## Definitioun

Den Tinnitus ass eng akustesch Wahrnehmung vum Mënsch, déi zusätzlech zum Schall, deen op d'Ouer wierkt, "gehéiert" gëtt. Dës Wahrnehmung berout op enger Stéirung vun der Héierfunktioun vum Mënsch. Den Héierandrock vum Tinnitus huet also näischt mat dem Schall am Perimeter ronderëm de Patient ze dinn. Déi *scheinbar* gehéiert Geräischer kënne ganz verschidde sinn. Et faasst een ënner anerem déi follgend akustesch Andréck ënner dem Begrëff Tinnitus zesummen:
* een oder e puer Brumm- oder Päiftéin
* Rauschen
* Donneren
* Zwitscheren
* Stëmmegewirr

Et gëtt net ëmmer e realt Geräisch, dat dee selwechten Héierandrock wéi den Tinnitus verursaacht.

## Ursaachen

Et si vill Ursaache bekannt, déi Tinnitus ausléise kënnen. Dozou gehéieren:
* Mëttelouererkrankunge mat Stéierung vun der Schalliwwerdroung
* net genuch Sauerstoff am banneschten Ouer
* Knalltraumata
* Virusinfektiounen
* Autoimmunerkrankungen
* Entzündunge vum Ouer
:* Otitis media
:* Otitis externa
* Ouereschmalz
* Dauchaccidenter (Dekompressiounskrankheet oder Barotrauma)
* Vergëftungen
* Nikotin- und Alkoholmëssbrauch
* Medikamenter
* staarke Kaméidi (z.&nbsp;B. an Discoen)
* Stress a Psychosomatik,
* Schlofapnoe
* Infekter vun den ieweschten Otemweeër
* En Tumor vun de Gehéiernerven (Akustikusneurinom)

Et sinn awer och schonn Tinnitusfäll ouni erkennbar medezinesch Ursaachen opgetratt. Well vill Patienten a stressege Liewensphasen a Situatiounen, an deenen et hinne psychesch schlecht geet, verstäerkt Oueregeräischer héieren, ass op d'mannst e psychosomateschen Afloss net auszeschléissen.

## Formen

Am germanophone Raum ënnerscheet een tëscht dräi Tinnitusformen, jee nom Zäitraum iwwer deen een den Tinnitus héiert:
* akuten Tinnitus (bis 3 Méint)
* subakuten Tinnitus (bis 6 Méint)
* chroneschen Tinnitus (iwwer 6 Méint)

## Therapien

Fir d'Behandlung vum Tinnitus aurium ginn déi verschiddenst Therapien ugewannt, allerdéngs konnt bis elo bei kenger Therapie eng Wierksamkeet wëssenschaftlech nogewise ginn.

## Um Spaweck
* Site bei der ''Onmeda''
* Tinnitus-Acouphènes-Luxembourg a.s.b.l.
Niels-Henning Ørsted Pedersen

Den **Niels-Henning Ørsted Pedersen** (NHØP), gebuer de 27. Mee 1946 zu Osted an Dänemark, a gestuerwen den 19. Abrëll 2005 zu Ishøj, war en däneschen Jazz-Kontrabassist.

Nodeem den Ørsted Pedersen 6 Joer Piano geléiert hat, huet en ugefaangen, Kontrabass ze spillen.

Am Alter vu 16 Joer krut e vum Count Basie eng Offer, fir an deem sengem Orchester ze spillen. Mä hien huet sech entscheet, fir en Engagement am Kopenhagener Jazzklub *Montmartre Jazzhuset* opzetrieden a gouf Member vum dänesche Radiosorchester.

Vun der Zesummenaarbecht vum NHØP mam schweedeschen Jazz-Gittarist Ulf Wakenius huet de Label Verve e puer Placken erausginn.

## Um Spaweck
Pascal (Virnumm)

De männleche Virnumm **Pascal** kënnt aus dem romanesche Sproochraum (lat. *paschalis*) an heescht op Lëtzebuergesch iwwersat: deen, deen Ouschtere gebuer ass.

Déi weiblech Form vu Pascal ass *Pascale* oder och nach *Pasquale*.
 
## Bekannt Pascalen
* Pascal Couchepin, Schwäizer Politiker
* Jean-Pascal Delamuraz, Schwäizer Politiker
* Blaise Pascal, franséische Physiker
* Paschalis I., Poopst vun 817-824
* Paschalis II., Poopst vun 1099-1118
* Paschalis III., Géigepoopst vun 1164-1168
Virnumm

De **Virnumm** soll mathëllefen, d'Leit vuneneen z'ënnerscheeden. Bei hirer Gebuert (an/oder Kanddaf) kritt all Persoun een oder e puer Virnimm, wouvun een (heiansdo en duebelen) spéider effektiv benotzt gëtt: de Ruffnumm.

A villen, virun allem a westleche Kulturen, déngt de Virnumm dozou, fir tëscht de Membere vun enger Famill z'ënnerscheeden, am Géigesaz zum Familljennumm, deen d'Zougehéieregkeet zu enger Famill ausdrécke soll.

An deene meeschte Sprooche kënnt de Virnumm virum Familljennumm; d'Ungarn, d'Ost-Asiaten an d'Vietnameese sinn do awer d'Ausnam.

Viraals hunn d'Leit an eiser Regioun de Kanner meeschtens chrëschtlech Virnimm ginn, mä zanter den 1950er Joren hunn anglophon a romanesch Virnimm ëmmer méi u Bedeitung gewonnen. Wat fir e Virnumm schlussendlech e Kand kritt, ass also och zum groussen Deel eng Moudesaach.

## Heefegst Virnimm zu Lëtzebuerg

### 2017-2019
Tëscht 2017 an 2019 waren déi heefegst Virnimm, déi nei gebuere Kanner zu Lëtzebuerg kruten:

### 2020
Heefegst Virnimm fir d'Joer 2020:

### 2022

### 2023

## Kuckt och
* Lëtzebuergesch Virnimm

## Um Spaweck

* Les Prénom Luxembourgeois op lesprenoms.eu/luxembourg, gekuckt den 28.10.2023
Ben Heyart

De **Ben Heyart**, gebuer den 18. November 1927 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 26. Februar 2009, war e lëtzebuergesche Moler.

Hien huet e Studium op der École nationale supérieure des beaux-arts de Paris an op der Académie Julian gemaach. Duerno huet hien nach op der Académie royale des beaux-arts de Bruxelles studéiert.

Vun 1957 un war hien Zeecheprofesser an der Lycée de garçons de Luxembourg an am Kolléisch an der Stad.

De Ben Heyart war als kreative Kënschtler a ville Gebidder doheem. Hien huet net nëmme Biller gemoolt, mä och Mosaicker a Glasfënsteren entworf, wéi an der Kierch zu Steesel oder de Kräizwee an der Kierch um Belair

Seng Wierker goufen zu Lëtzebuerg an och am Ausland, wéi zu Tokyo, Paräis, Berlin an Amsterdam, an Ausstellunge gewisen.

## Auszeechnungen
* 1962 krut hien de Prix Grand-Duc Adolphe.

## Literatur
* Kayser, Lucien, 2009. *face à face: la fonction publique et l'art luxembourgeois*. Confédération générale de la fonction publique. Lëtzebuerg. ISBN 978-2-87954-212-6. (Ss. 36-38)
* Paul Maas, 2010. *Ben Heyart oder Ein Sockel für Transversalkompetenzen*. récré 25, S. 30-33.
* Marc Theis an Elisabeth Vermast, 1995. *Artistes luxembourgeois d'aujourd'hui*. 'Édition Marc Theis, Lëtzebuerg/Hannover, S. 38-39.
* Edouard Marc Kayser, *Ben Heyart et [[Pit Nicolas]], deux artistes liés à l'Athénée*; in: (kollektiv), *De Kolléisch 2017*, Festschrëft (...); Lëtzebuerg (Éditions de l'Athénée & Print Solutions), 2018; 2 Bänn; hei, Bd. I, Ss. 128-133 (ill. & Bibliogr.).

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
* Dräifaltegkeetskierch zu Walfer
* Kierch Lëtzebuerg-Belair
## Um Spaweck
* De Ben Heyart op der Websäit vu ''mediArt''
Verve Records

**Verve Records** ass en US-amerikaneschen Jazz-Plackelabel.

## D'Geschicht vu Verve Records
Nach am Zweete Weltkrich huet den Norman Granz ugefaangen, Jamsessions z'organiséieren ënner dem Begrëff Jazz at the Philharmonic. Matschnëtter dovun huet hien eng kuerz Zäit op Mercury Records erausginn. 1951 huet de Granz zwéin eege Labele gegrënnt, Clef Records an Norman Records, déi 1957 zesummegeschloe goufen a vun do u **Verve Records** geheescht hunn.

Schonn 1950 hat de Granz en Exklusivvertrag mam Charlie Parker. Dëst huet him et erlaabt, no an no Verve zu engem vun deene beschten Jazz-Katalogen opzebauen.

1961 gouf Verve fir 3 Milliounen US-Dollar un MGM verkaaft a gouf sou Deel vum Polygram-Konzern. Wéi Polygram vun Universal Music iwwerholl ginn ass, goufen all Universal Jazz Labelen op Verve iwwerdroen.

## Kënschtler, déi vu Verve publizéiert goufen

### Instrumentalisten
*Count Basie
*Kenny Burrell
*Benny Carter
*Roy Eldridge
*Duke Ellington 
*Stan Getz 
*Dizzy Gillespie
*Lionel Hampton
*Roy Hargrove
*Coleman Hawkins
*Johnny Hodges
*Illinois Jacquet
*Gene Krupa
*Gerry Mulligan
*Kid Ory 
*Charlie Parker
*Oscar Peterson 
*Bud Powell 
*Buddy Rich
*Jimmy Smith
*Art Tatum
*Ben Webster 
*Teddy Wilson 
*Lester Young

### Vokalisten
*Ella Fitzgerald
*Astrud Gilberto
*Billie Holiday
*Sally Kellerman 
*Diana Krall 
*Anita O'Day 
*Nina Simone
*Mel Tormé

## Literatur zum Theema
*Ruppli, M. / Bob Porter: *The Clef/Verve-Labels*, Westport, Connecticut, 1983
Carl Wilhelm von Nägeli

De **Carl Wilhelm von Nägeli**, gebuer de 27. Mäerz 1817 zu Kilchberg bei Zürich, a gestuerwen den 10. Mee 1891 zu München, war e Schwäizer Botaniker. Déi vun him beschriwwen "transitoresch Zytoblaste" goufe spéider als Chromosomen identifizéiert.

## Schrëften
* *Zur Entwicklungsgeschichte des Pollens bei den Phanerogamen (1842)*
* *Die neuern Algensysteme und Versuch zur Begründung eines eigenen Systems der Algen und Floriden. (1847)*
* *Die Individualität in der Natur mit vorzüglicher Berücksichtigung des Pflanzenreiches (1856)*
* *Beiträge zur Wissenschaftlichen Botanik. Zweites Heft. Die Bewegung im Pflanzenreiche. - Rechts und Links. - Ortsbewegungen der Pflanzenzellen und ihrer Theile (Strömungen). - Untersuchungen über den Flechtenthallus von Dr. [[Simon Schwendener|S. Schwendener]]. - Ueber das angebliche Vorkommen von gelöster oder formloser Stärke bei Ornithogalum. (1860)*
* *Entstehung und Begriff der Naturhistorischen Art (1865)*
* *Das Mikroskop: Theorie und Anwendung desselben (1867 mit [[Simon Schwendener]])*
* *Die niederen Pilze in ihren Beziehungen zu den Infektionskrankheiten und der Gesundheitspflege (1877)*
* *Theorie der Gärung: ein Beitrag zur Molekularphysiologie (1879)*
* *Ueber Wärmetönung bei Fermentwirkungen (1880)*
* *Mechanisch - physiologische Theorie der Abstammungslehre. Mit einem Anhang: 1. Die Schranken der naturwissenschaftlichen Erkenntnis, 2. Kräfte und Gestaltungen im molecularen Gebiet. (1884)*
Louis de Freycinet

De **Louis Claude Desaulces de Freycinet**, gebuer de 7. August 1779 zu Montélimar, a gestuerwen den 18. August 1842 zu Loriol an der Drôme, war e franséischen Entdecker.

De Freycinet ass 1793 an d'franséisch Marinn agetratt an huet 1800 den Entdeckungsreesende Kapitän Nicolas Baudin an Australien begleet. Dës éischt Entdeckungsrees huet bis 1804 gedauert. Erëm doheem, krut hien d'Joer drop als Schëffsleutnant beim Depot vun der Marinn fir Kaarten a Pläng eng fest Plaz. 1817 huet hien de Kommando vum Schëff *Uranie* iwwerholl fir ozeanographesch Fuerschungen a Studien iwwer den Äerdmagnetismus am Pazifik ze maachen. No engem Tëschestop zu Rio de Janeiro ass en ëm de Kap vun der gudder Hoffnung gefuer, huet den Norde vun Australien, d'Marianen an d'Hawai-Insele besicht. Seng Fra Rose, déi als Matrous op d'Schëff geschmuggelt gi war, krut vun hirem Mann e spezielle Kaddo. Hien huet eng vun de Samoa-Inselen no hir genannt.

Op der Heemrees huet de Louis de Freycinet säi Schëff bei de Falkland-Insele missen opginn. En huet e Walfänger kaaft, a mat deem ass en heemgefuer.

1826 gouf hie Gouverneur vun der Martinique. Mä net laang drop, 1830, huet hie sech op säi Landsëtz Loriol zeréckgezunn, wou en den 18. August 1842 gestuerwen ass.

## Nom Freycinet genannt
D'Freycinet-Hallefinsel (Tasmanien), eng Insel am Pomotu-Archipel, haut Tuamotu-Archipel, e Kap op der australescher Westküst, eng Triichtermëndung un der australescher Ostküst, an eng Planz, d'Caulerpa Freycinetti, sinn no him genannt.

## Wierker
* *Voyage de découvertes aux terres australes pendant les années 1800-4*. 4 Bänn an Atlas (2. Opl. Paräis 1824 - 1825)
* *Voyage autour du monde pendant les années 1817-20*. 13 Bänn (Paräis 1824 - 1844)

## Bicher zum Theema

* Jean-René Constant Quoy an de Joseph Paul Gaimard: *1824 Voyage autour du monde exécuté sur les corvettes de S.M. l'Uranie et la Physicienne, pendant les années 1817, 1818, 1819, et 1820*, Paräis, Pillet Aîné.
* Jacques Arago: *Voyage autour du monde sans la lettre A*, Den Arago, deen als Zeechner 1817 mat um Schëff war, huet 1853 zu Paräis en 33 Säite laangen Text an enger Broschür erausginn, an deem de Buschtaf A net gebraucht gouf.
* Rose de Freycinet: *Journal du voyage autour du monde à bord de l'Uranie (1817-1820)*, (Neidrock no der Editioun vun 1927) Paräis, Éditions du Gerfaut, 2003. (mat Illustratioune vum Arago)
Dag-Nuecht-Grenz

D**'Dag-Nuecht-Grenz**, an der Astronomie a Meteorologie och (solaren) **Terminator** genannt, ass d'Schietgrenz tëscht där duerch d'Sonn beliichter an der onbeliichter Säit vun engem Himmelskierper a besonnesch vun engem Planéit oder engem Mound. E Spectateur, deen op der Dag-Nuecht-Grenz ass, ka jee nodeem e Sonnenopgank respektiv e Sonnenënnergank beobachten. Dat heescht, d'Sonn iwwerschreit aus der Siicht vum Spectateur den Horizont. Deen Zäitraum, an deem d'Sonn grad nach net, respektiv grad net méi, ze gesinn ass, gëtt als Schummerecht bezeechent.

D'Dag-Nuecht-Grenz op engem (idealiséierte kugelfërmegen) Himmelskierper ass e kreesronne Rank op der Fläch vun der Kugel, deen den Equator zweemol schneit an deem säin Duerchmiesser dem Duerchmiesser vun der Kugel entsprécht. All Punkt um Equator ass zweemol am Dag op der Dag-Nuecht-Grenz zweemol am Dag, bei Sonnenopgank a bei Sonnenënnergank, bedéngt duerch d'Eegerotatioun vum Himmelskierper (cf. Äerdrotatioun). D'Längt vun engem Dag ass duerch dat Iwwerschreide vun der Dag-Nuecht-Grenz definéiert.

Steet d'Achs vun der Eegerotatioun vum Himmelskierper senkrecht op der Ekliptik, da verleeft d'Dag-Nuecht-Grenz ëmmer duerch déi zwéi Polen. Allerdéngs ass dat bei kengem (bekannten) Himmelskierper exakt de Fall, am Allgemengen hänkt d'Achs liicht par Rapport zur Ekliptik (cf. Schréit vun der Ekliptik). Duerch dësen Hank entsteet ëm d'Polen e Beräich, deen d'Dag-Nuecht-Grenz net all Dag iwwerschreit; d'Gréisst vun dëse Beräicher ännert sech mat der Joreszäit: zu de Sonnewenden (Solstitium) erreeche si déi maximal Ausdeenung, déi dann och d'Polarkreeser definéiert. Zu den Equinoxen (da wann den Dag sou laang ass wéi d'Nuecht) verschwannen dës Beräicher awer, d'Dag-Nuecht-Grenz schneit dann déi zwéi Polen.

## Um Spaweck