open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Presomptioun

Eng **Presomptioun** ass e Mechanismus duerch dee vun enger bekannter Tatsaach op eng onbekannt Tatsaach geschloss gëtt.

## Am Droit

Am Droit renverséiert eng Presomptioun d'Beweislaascht: Eng Partei leet eng schwéier beweisbar onbekannt Tatsaach vun enger méi einfach beweisbarer a bekannter of, déi déi éischt als warscheinlech erschénge léisst. Déi induktiv juristesch Technik erlaabt deem, deen dovu profitéiert, amplaz vum schwéiere Beweis just déi einfach beweisbar Tatsaach nozeweisen. Dat bedeit dann, datt am Fall vun enger refragabeler Presomptioun (d.&nbsp;h. enger Presemptioun, déi widderluecht ka ginn), et un der Géigepartei ass fir nozeweisen, datt déi presuméiert onbekannte Saach net existéiert (wat dacks net einfach ass).

### Einfach Presomptioun

Eng Presomptioun gëtt *einfach* genannt wa se refragabel ass, d.&nbsp;h. wa se widderluecht a gebrach däerf ginn. Dat gëtt awer net ëmmer vum Gesetz erlaabt. E Beispill vun enger einfacher Presomptioun ass déi vun der Responsabilitéit vun den Eltere bäi engem Verschëlde vun hire mannerjärege Kanner.

### Irrefragabel Presomptioun

Eng Presomptioun ass irrefragabel wann d'Gesetz et net erlaabt de Géigebeweis unzetrieden a se sou eventuell ze briechen. Irrefragabel Presomptioune si rar a kënne just per Gesetz als solch definéiert ginn.

Hiert Zil kann et si fir Akten z'annuléieren, déi frauduléis schéngen (z.&nbsp;B. presuméiert d'Gesetz datt eng Donatioun un eng Persoun aus der noer Famill vun enger incapabler Persoun a Wierklechkeet fir dës incapabel Persoun geduecht ass - déi présuméiert Fraude annuléiert d'Donatioun an et ass net erlaabt ze beweisen datt d'Donatioun effektiv fir déi Persoun aus der noer Famill selwer war).

Hiert Zil kann et awer och sinn, fir verschidde Justizakten z'ënnerbannen (z.&nbsp;B. presuméiert d'Gesetz datt en Debiteur seng Schold bezuelt huet wann de Creancier him fräiwëlleg d'Original vum privatschrëftleche Scholdtitel ginn huet - de Creancier kann dann net méi op d'Geriicht goen a seng Sue verlaangen, souguer wann e se wierklech nach net kritt hätt).

## Kuckt och
* Présomption d'innocence
Elz

**Elz** ass eng Uertschaft an der Gemeng Réiden op der Atert.

## Geographie
D'Elz läit op enger Kopp tëscht de Sektioune Réiden op der Atert an Osper soudatt de südlechen Deen zu Réiden an den nërdlechen zu Osper gehéiert. 

## Geschicht
Tëscht 1863 an 1889 war eng Kalleksbrennerei op der Eltz.

## Kuckt och
Lannen (Réiden op der Atert)

**Lannen** ass eng Uertschaft an der Gemeng Réiden op der Atert.

## Historesches
Lannen gëtt 1083 fir d'éischt als *Lenda*, am Joer 1145 dann als *Linda* ernimmt. 

## Kuckeswäertes
* D'Kierch vu Lannen mat hirem Kierchtuerm steet zanter 1968, resp. schonn 1963, op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter als *Monument national*.
* E Bauerenhaff an der Ruedterstrooss steet zanter 1987 um *Inventaire supplémentaire* vun den Nationalmonumenter.

## Kuckt och
*Lannener Bierg
*Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Réiden op der Atert

## Um Spaweck
Nojem

**Nojem** ass eng Uertschaft an der Gemeng Réiden op der Atert.

## Kulturelles
D'Nojemer Musek huet 2006 hir 100 Joer gefeiert.

## Kuckt och
*Nojemer Bierg
*Kierch Nojem

## Um Spaweck
Osper

**Osper** ass eng Uertschaft an der Gemeng Réiden op der Atert.

## Geschicht
Am Département des Forêts war Osper Haaptuert vun engem Kanton.

## Kuckeswäertes
*D'Dekanatskierch, 1968 als *[[Lëscht vun de klasséierte Monumenter|Nationaalt Monument]]* klasséiert;
* E Gebai um Eck vun der rue Oicht an der rue Principale, 2010 als *nationaalt Monument* klasséiert;
* E Bauerenhaff an der Réidener Strooss, 1984 op d'Lëscht vum *Inventaire supplémentaire* vun den Nationalmonumenter gesat;
* 9 Lannebeem laanscht d'Nationalstrooss 23, zanter 1986 op der Lëscht vum *Inventaire supplémentaire*.

## Biller

Fichier:Osper Klack.jpg|Klack vis-à-vis vun der Kierch
Fichier:Osper Kierch Niwwel.jpg|Osper Kierch op der Nationaalstrooss 23
Fichier:Osper Rue Principale Kapell.jpg|Weekapell am Osten


## Kuckt och

## Um Spaweck

*Websäit vun der Dekantskierch Osper
Bärel

**Bärel** ass eng Uertschaft an der Gemeng Wanseler.

## Geographie
Bärel läit op engem Héichplateau westlech vun der Nationalstrooss N15 tëscht dem Schumannseck an dem Pommerlach.

## Geschicht
Bärel gouf am Dezember 1944 an am Januar 1945 wärend der Ardennenoffensiv am Zweete Weltkrich bal ganz zerstéiert. Wat zu där Zäit am Duerf geschitt ass a wéi et dozou koum, datt déi ganz Duerfgemeinschaft huet hir Uertschaft misse verloossen, huet de lëtzebuergeschen Auteur Albert Gricius an enger Erzielung festgehalen.

Fir un déi schwéier Zäit z'erënneren, gouf bei der Kierch e Monument *Duerf an der Front* an der *Kierchegaass* opgeriicht. Donieft steet e Schiferblock mat enger Erënnerungsplack un déi 90. US Infantriedivisioun. Als Erënnerung un den Duerchmarsch vun den amerikaneschen Truppen op hirem Wee fir op Baaschtnech gouf op enger Kräizung am Duerf e Kilometersteen vun der Voie de la Liberté opgeriicht.

## Literatur
* Gricius, Albert, 1991: Dorf in der Front. Bilder vom Untergang eines Öslinger Dorfes. É. Borschette, Christnach. Sankt-Paulus-Druckerei, Luxemburg, 115 S., 4. Oplo, ISBN 2-87982-019-7 [Originaleditioun: 1945]

## Biller

Fichier:Bärel Kilometersteen.jpg|Kilometerstee vun der Voie de la Liberté
Fichier:Bärel Monument 90th Inf. Div.jpg|Erënnerungsplack 90. US Infantriedivisioun
Fichier:Bärel Monument Duerf an der Front.jpg|Monument *Duerf an der Front* 


## Kuckt och
* Kierch Bärel

## Um Spaweck
Donkels

**Donkels** ass eng Uertschaft an der Gemeng Wanseler.

Donkels a Soller waren déi eenzeg Uertschaften um Territoire vum haitege Lëtzebuerg, an deene fréier Wallounesch geschwat gouf.

Duerch d'Grenzzéiung duerch den Traité vu London koum et net, wéi déi aner wallouneschsproocheg Uertschaften, un d'Provënz Lëtzebuerg, mä un de Grand-Duché. Zeien dovu sinn z.&nbsp;B. franséischsproocheg Flouernimm, wéi *Bois des Poux* oder wallouneschsproocheg Bezeechnunge vun Uertschaftsdeeler vun Donkels, wéi *[[Bohey]]*.

## Geschicht
#### Donkelsser Wollef
Den "Donkelsser Wollef" war e Schéifer vu Briech, deen uganks vum 19. Joerhonnert an der Donkelsser Géigend Kierf verkaaft, an de Leit Geschichten iwwer déi sëllege Wëllef erzielt huet, déi en doutgemaach hätt, a fir déi Geschichten Iesse geheescht huet. Hie war mat engem Wollefspelz gekleet, dofir säin Numm. Duerch dëst markant Optriede war en iwwerall an deem Streech bekannt, soudatt et zum Ausdrock "*Bekannt wéi den Donkelsser Wollef*" koum.
## Literatur
* Alain Atten, *Le wallon frontalier de [[Donkels|Doncols]]-[[Soller|Sonlez]]*; in: Beiträge zur luxemburgischen Sprach-und Vokskunde; Nr. XV; Lëtzebuerg, 1980; erausgi vum Institut grand-ducal, Section de Linguistique, de Folklore et de Toponymie.

## Kuckt och
* Parkierch vun Donkels

## Um Spaweck
Soller

**Soller** (wa: *Sonlé*, fr: *Sonlez*) ass eng Uertschaft an der Gemeng Wanseler.
## Geschicht
Soller an Donkels waren déi eenzeg Uertschaften um Territoire vum haitege Lëtzebuerg, an deene fréier wallounesch geschwat gouf. Duerch d'Grenzzéiung duerch den Traité vu London koum et net, wéi déi aner wallouneschsproocheg Uertschaften, un d'Provënz Lëtzebuerg, mä un de Grand-Duché. Haut zeien déi franséischsproocheg Flouernimm dovun.

Wärend der Ardennenoffensiv si bei Kämpf den 11. Januar 1945 an der Géigend vu Soller 16 amerikanesch Zaldote vum 357. Infantrieregiment gefall. Eng Plack op der Kierfechtsmauer erënnert un déi gefalen Zaldoten.

## Bekannt Leit vu Soller
* Jean-Baptiste Determe
* Ferdinand d'Huart
* Demy Schlechter
## Kuckt och
* Nikloskapell vu Soller

## Um Spaweck

* Wou der Däiwel ass...? Soller: Nico Muller, Ein „Lidderhannes“ aus Soller war einst Kaiserin Maria Theresias Beichtvater, wort.lu [€], 07.12.2025, gekuckt den 07.12.2025
Schleef (Wanseler)

D**'Schleef** ass e Lieu-dit an der Gemeng Wanseler, op der Grenz mat der Gemeng Wëntger.

An der Schleef gëtt et e Café-Restaurant an niewendrun d'Ateliere vun der Gemeng. Um haitege Vëloswee leien d'Produktiounshal vun der Kooperativ Téi vum Séi an eng Beienziichterei.

## Geographie
D'Schleef läit op enger Héicht vun 365 m, um CR309 tëscht Donkels an Déierbech am Dall vun der Wolz.

## Ursprong vum Numm
Den Numm *Schleef* kënnt vum mëttelhoudäitschen „slîfe“, dat esouvill wéi Schläifmillen heescht.

## Geschicht
Zweemol an der Geschicht hat d'Schleef eng gewësse Bedeitung kritt. Déi éischt Kéier, beim Bau vun der Eisebunnslinn tëscht Wolz an der belscher Grenz an déi aner Kéier an der Ardennenoffensiv.

D'Liewen an der Schleef huet sech scho wärend dem Bau vun der Eisebunnsstreck g'ännert, well Baumaterial do stockéiert gouf a well an der Schleef ugefaange gouf fir den Tunnel a Richtung Benonchamps ze gruewen.

Nodeems d'Streck den 1. Juli 1888 opgaange war, war séier kloer, datt se wirtschaftlech gënschteg Auswierkung fir d'Schleef hätt. Déi éischt Spuere vun engem Café an der Schleef ginn och op d'Zäit ëm 1888 zeréck. Sengerzäit war de Wiert e gewësse Pierre Stoffel-Pauly vu Grëmmelescht. De Café ass méi spéit vum Constant Bache vu Donkels iwwerholl ginn, nodeems dee 1919 sech mam Stoffel senger Niess, der Lucie Boever bestuet hat.

Et gouf och driwwer diskutéiert fir an der Gare vun der Schleef en Telegraphebüro opzemaachen, gradewéi fir Postverbindunge bis op Rammerech.

Fir eng besser Ubannung un d'Eisebunn ze garantéieren, goufen d'Stroosse Schleef – Donkels a Schleef – Grëmmelescht gebaut. Do dernieft ass nach eng Marchandisen-Hal an der Schleef gebaut ginn, déi awer net laang a Betrib blouf.

Den 30. August 1944 gouf d'Streck vu belschen a lëtzebuergesche Resistenzler blockéiert an ass doropshi bis den 21. Januar 1946 zou bliwwen.

1954 gouf an der Schleef d'Faarwefabrick Embecolor vun de Bridder André an Henri Mousel zesumme mat der Marie-Louise Bache an dem Norbert Bache gegrënnt. An der fréierer Produktiounshal ass hautdesdaags de Gemengenatelier vun der Wanseler Gemeng installéiert.

De leschten Zuch op der Streck Wolz-Schëmpech ass den 23. September 1967 gefuer. Hautzedaags leeft d'Vëlospist vun der Wolz iwwer déi fréier Zuchstreck.

## Biller

Winseler, Schleef-Gare (101).jpg|D'Gebai vun der fréierer Gare.
Verluere Plaz Schleefmillen 3 (126839145).jpeg|Déi fréier Schleefmillen op der Wolz, südëstlech vun der Schleef, virun der Renovatioun.
Winseler, Schleef (107).jpg|De Vëloswee a Richtung Wanseler.
Winseler, Schleef (108).jpg|De Café-Restaurant…
Winseler, Schleef (109).jpg|d'Kooperativ Téi vum Séi…
Winseler, Schleef (110).jpg|an eng Beienziichterei.


## Kuckt och

## Um Spaweck
Näertrech

**Näertrech** (lokal: **Näertrich**) ass eng Uertschaft an der Gemeng Wanseler.

## Geographie
D'Uertschaft läit um CR329 tëscht Nidderwolz a Grëmmelescht, op enger Héicht vun ca. 450 Meter.
## Kuckt och
* Kierch Näertrech
* Fluchfeld vun Näertrech

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wanseler
Monemvasia

**Monemvasia** oder **Monemvassia** (Griichesch: Μονεμβασία), och **Malvasy**, ass eng vun Touristenuertschaft a Griicheland. Si läit op engem Fiels virun der Küst am Südoste vun der Hallefinsel Pelopponnes.

## Etymologie
Hiren Numm verdankt dës Klengstad hirer Lag: *monem embasia* = eenzegen Zougang. Well dës befestegt Stad sou schwéier eruewert konnt ginn, ass si bis zur griichescher Onofhängegkeet als d*'[[Gibraltar]] vum Osten* betruecht ginn. *Monemvasia* huet och dem Malvasier, e roude Wäin, dee vun do aus exportéiert gouf, säin Numm ginn.

## Lag
Monemvasia läit laanscht Mier op der Südost-Säit, um Fouss vun engem Fiels vun zirka 300 Meter Héicht, 1,8&nbsp;km Längt a 600 Meter Breet. D'Uertschaft besteet aus zwéin Deeler: der mëttelalterlecher Ënnerstad, déi vu Maueren ëmginn ass, an der Zitadell uewen um Fiels, déi nëmmen iwwer een eenzege Wee zougänglech ass. 
D'Zitadell ass zanter den 1920er Joren net méi bewunnt.

## Kuckeswäertes

Wat den Touristen opfält, sinn déi schmuel Gässele mat glatem Pavé. Si si knubbeleg, mä romantesch, wéi a fréieren Zäiten. Wann et och näischt ass fir Damme mat héijen Talleken, dann ass et trotz allem eng Uertschaft mat villem touristesche Charme. Op d'Iesele mat hire schwéiere Laaschte muss een oppassen. Charakteristesch ass och, datt meeschtens zu Monemvasia e kräftege Wand bléist.

De griicheschen Dichter Yannis Ritsos staamt vu Monemvasia, a läit do begruewen.

Monemvasia2.JPG|Den Zentrum vu Monemvasia
Monemvasiaiesel.jpg|Iesele mat schwéiere Laaschten
Monemvasiaeng.jpg|Nëmmen enk Gässelen
Monemvasia Ansicht.jpg|Vue op den ënneschten Deel vun der Uertschaft vun der Zitadell erof gesinn
Monemvasiafiels.jpg|Hanner dësem Fiels läit Monemvasia

## Um Spaweck
Räichel

**Räichel** ass eng Uertschaft an der Gemeng Réiden op der Atert, am Atertdall. Kuerz viru Räichel op der Sektiounsgrenz mat Nidderpallen leeft d'Pall an d'Atert.
## Geographie
Räichel läit op enger Héicht vun 258 Meter, op der Kräizung vun der N22 mat der N23 an der N12, an um nordëstleche Wutz vun der Gemeng Réiden op der Atert. Vu Räichel kënnt een op Nidderpallen iwwer den CR106C.

## Kuckeswäertes
*De Bauerenhaff op der No 1 vun der *rue de la Montée* gouf 1989 an den Zousazinventaire vun den nationale Monumenter ageschriwwen, an d'Kierch vu Räichel 2001.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Grëmmelescht

**Grëmmelescht** (lokal: **Grëmelischt**) ass eng Uertschaft an der Gemeng Wanseler.

## Grëmmeleschter
Déi Grëmmeleschter si fréier d'Spazéierbengele genannt ginn, déi zu Grëmmelescht fir d'éischt vum Schéifer Joseph Mellang, dee vu Knapphouschent gestaamt huet, aus riicht gewuessenem Louholz gemaach goufen an deen dofir e spezielle Produktiounsprozess entwéckelt hat. Et waren zu där Zäit déi beschte Bengelen déi am Land ze kréie waren. De Mellang huet sech spéider zu Donkels en Haus kaaft an am Alter ass en op Paräis bei seng Duechter geplënnert. D'Haus zu Donkels hat den Numm "A Schéifesch" kritt. D'Haus ass verkaaft ginn, awer d'Spadséierbengele sinn och duerno nach zu Donkels vum Constant Braquet an de Bridder Determe gemaach ginn. An den 1930er Joren haten d'Bridder Determe souguer e Stand op der Internationaler Foire um Lampertsbierg. Eng Commande fir 15.000 Stéck, déi en Englänner maache wollt, konnten se awer aus Capacitéitsgrënn net unhuelen. De Braquet huet och Aangelen aus Eechenholz produzéiert.

## Kuckt och
* Kierch Grëmmelescht

## Um Spaweck

* Um Site vun der Gemeng Wanseler: Rétrospective historique Grümelscheid, archivéiert
Ierseng

**Ierseng** ass eng Uertschaft an der Gemeng Bous-Waldbriedemes. Virun der Fusioun mat der Gemeng Bous louch Ierseng an der Gemeng Waldbriedemes.

Zesumme mat Trënteng a Réid gehéiert se zur Sektioun B *Trintingerthal*

## Geographie
Ierseng läit zesumme mat Trënteng a Réid am Trëntengerdall, och nach Kiischtendall genannt.

## Kuckeswäertes
* D'Kapell um Klausbierg

## Kuckt och

## Um Spaweck
Trënteng

**Trënteng** ass eng Uertschaft an der Gemeng Bous-Waldbriedemes. Virun der Fusioun, den 1. September 2023, louch Trënteng an der Gemeng Waldbriedemes, där hire Chef-lieu et war.

Zesumme mat Ierseng a Réid gehéiert se zur Sektioun B *Trintingerthal*. 
## Kuckeswäertes
* D'Kierch vun Trënteng
* Déi historesch Dalstein & Haerpfer Uergel
* D'Kapell um Klausbierg

## Kuckt och

## Um Spaweck

*Websäit vun der Trëntenger Musek
Jany Holt

D**'Jany Holt** (*Ekaterina Rouxandra Vladesco-Olt*), gebuer den 13. Mee 1909 zu Bukarest a Rumänien, a gestuerwen de 26. Oktober 2005 am Alter vu 94 Joer zu Neuilly-sur-Seine a Frankräich, war eng franséisch Schauspillerin.

Jany Holt huet hir Filmcarrière am Joer 1931 ugefaangen. Si huet a Filmer vu ganz grousse Regisseure wéi Abel Gance, Marcel L'Herbier, Robert Bresson a René Clément matgespillt.

## Filmographie (Auswiel)
### Kino
* 1931: *[[Un homme en habit]]* - Regie: René Guissart
* 1935: *[[Le domino vert]]* - Regie: Henri Decoin an Herbert Selpin
* 1936: *[[Un grand amour de Beethoven]]* - Regie: Abel Gance
* 1936: *[[Courrier Sud]]* - Regie: Pierre Billon
* 1936: *[[Le Golem]]* - Regie: Julien Duvivier
* 1936: *[[Les bas-fonds]]* - Regie: Jean Renoir
* 1937: *[[Troika sur la piste blanche]]* - Regie: Jean Dréville
* 1937: *[[L'alibi]]* - Regie: Pierre Chenal
* 1938: *[[La piste du sud]]* - Regie: Pierre Billon
* 1938: *[[Le paradis de Satan]]* - Regie: Félix Gandéra
* 1938: *[[La tragédie impériale]]* - Regie: Marcel L'Herbier
* 1938: *[[La maison du Maltais]]* - Regie: Pierre Chenal
* 1942: *[[Andorra ou les hommes d'Airain]]* - Regie: Émile Couzinet
* 1943: *[[Dr. Terror's House of Horrors]]* - Regie: James M. Totman (Sketch: *The Monster of Stone*)
* 1943: *[[Le baron fantôme]]* - Regie: Serge de Poligny
* 1943: *[[Les anges du péché]]* - Regie: Robert Bresson
* 1945: *[[Farandole (Film)|Farandole]]* - Regie: André Zwoboda
* 1945: *[[La fiancée des ténèbres]]* - Regie: Serge de Poligny
* 1946: *[[Mission spéciale]]* - Regie: Maurice de Canonge
* 1946: *[[Le pays sans étoiles]]* - Regie: Georges Lacombe
* 1947: *[[Contre-enquête]]* - Regie: Jean Faurez
* 1947: *[[Rumeurs]]* - Regie: Jacques Daroy
* 1947: *[[Non coupable]]* - Regie: Henri Decoin
* 1949: *[[L'échafaud peut attendre]]* - Regie: Albert Valentin
* 1949: *[[Docteur Laennec]]* - Regie: Maurice Cloche
* 1949: *[[Mademoiselle de la Ferte]]* - Regie: Roger Dallier a Georges Lacombe
* 1950: *[[Le furet (Film 1950)|Le furet]]* - Regie: Raymond Leboursier
* 1952: *[[The Green Glove]]* - Regie: Rudolph Maté
* 1956: *[[Gervaise (Film)|Gervaise]]* - Regie: René Clément
* 1956: *[[Les insoumises]]* - Regie: René Gaveau
* 1968: *[[Le grabuge]]* - Regie: Édouard Luntz
* 1971: *[[A Time for Loving]]* - Regie: Christopher Miles
* 1977: *[[Die linkshändige Frau]]* - Regie: Peter Handke
* 1985: *[[Target]]* - Regie: Arthur Penn
* 1987: *[[Saxo]]* - Regie: Ariel Zeitoun
* 1988: *[[La passerelle]]* - Regie: Jean-Claude Sussfeld
* 1993: *[[Roulez jeunesse!]]* - Regie: Jacques Fansten
* 1993: *[[Métisse (Film)|Métisse]]* - Regie: Mathieu Kassovitz
* 1995: *[[Noir comme le souvenir]]* - Regie: Jean-Pierre Mocky

### Televisioun
* 1961: *[[Egmont (Film)|Egmont]]*, Regie: Jean-Paul Carrère 
* 1971: *[[Adieu mes quinze ans]]*, Regie: Claude de Givray (Série)
* 1973: *[[Destins]]*, Regie: Maurice Delbez et Serge Hanin (Sketch *Chère petite madame*)
* 1974: *[[Les flocons rouges]]*, Regie: Bernard Maigrot 
* 1982: *[[Toutes griffes dehors]]*, Regie: Michel Boisrond (Serie)

## Um Spaweck
Halloween

Als **Halloween** bezeechent een e virun allem eent an Irland an an den USA traditionell gefeiert Fest an der Nuecht vum 31. Oktober op den 1. November.

Säin Urspronk huet Halloween an engem Karschnatz- an Neijoerschfest vun de Kelten, dem Samhain ("Enn vum Summer"). D'heednesch Kelten hu gemengt, un de Beréierungspunkte vun der Joreszäite wier Kontakt tëscht der Geeschterwelt an de Stierfleche méiglech, an Hexen a béis Geeschter géife versiche fir an de Kierper vun engem Déier oder enger Persoun ze fueren. Dofir huet d'Bevëlkerung freeschlech Kostümer ugedoe a grouss Feiere gemaach fir se ze verdreiwen. Esou gläicht Halloween dem Brauch vum Trauliicht.

Mat der Christianiséierung vun Europa ass dee Brauch awer no an no verluer gaangen an Allerhellegen an Allerséile sinn an d'Plaz komm. Just op der irescher Insel huet e sech nach gehalen, mat der Besonneschkeet, datt d'Leit hir Feieren an eng ausgehielegt Ribb mat drageschnëtztem Gesiicht gesat hunn (als Symbol fir d'Operstoe vun den Doudegen).

Duerch déi staark iresch Auswanderungen an d'USA ass Halloween och dohi komm, wou et och säin aktuellen Numm krut, als Verkierzung vun *All Hallow's Eve* ("Virowend vun Allerhellegen"). An den USA gouf amplaz vun der Ribb déi do méi heefeg Kalbasse geholl an d'Trauliicht vun Halloween ass zur *Jack O'Laterne* ginn. Déi US-amerikanesch Kanner spillen deen Owend *Trick or Treat* ("Spiicht oder Kaddo"): als Gespenster an Hexe verkleet gi se vun Haus zu Haus a fuerdere Suen a Séissegkeeten, soss dreeë se domat fir de Leit aus dem Haus eng ze stiichten.

Mëtt vun den 1990er Joren hunn US-amerikanesch Grousskonzerner wéi Mattel an Hasbro, fir just déi zwéin ze nennen, ugefaange massiv un d'europäesch Medien a Geschäfter erunzetriede fir hiert Konsumfest och an Europa an enger soss éischter aarmséileger Geschäftssaison wat Séissegkeeten an Dekoratiounen ugeet ze populariséieren. Dofir gesäit ee mëttlerweil och zu Lëtzebuerg vereenzelt Kanner verkleet duerch d'Stroosse goen. Mä zanter 2002 kann ee mierken datt de Budget vun de Famille fir Halloween ëmmer méi kleng gëtt, wuel wéinst der ekonomescher Situatioun, mä och wéinst engem generelle Gefill vu Rejet vun engem vun den USA reegelrecht opgezwongene Konsumrausch, besonnesch well dat europäescht Samhain awer och guer a glat näischt mat der aktueller US-amerikanescher Form vun Halloween gemeinsam huet.

## Um Spaweck
Friddensnobelpräis

De **Friddensnobelpräis** ass ee vun de fënnef Präisser déi nom testamentaresche Wëlle vum schweedeschen Industriellen an Erfinder Alfred Nobel verdeelt ginn. De Präis gëtt zanter 1901 all Joer den 10. Dezember - um Doudesdag vum Nobel - zu Oslo vum norwegeschen Nobelinstitut (*Det Norske Nobelinstitut*) verginn. Déi aner Nobelpräisser ginn dogéint vun der schweedescher Nobelstëftung zu Stockholm verdeelt. Norwegen a Schweden waren zur Zäit wou den Alfred Nobel gestuerwen ass an enger politescher Unioun. Schweden eleng huet d'Aussepolitik vun den zwee Länner bestëmmt. Den Nobel huet dofir gemengt, datt d'Gefor fir politesch Korruptioun manner grouss wier wann Norwege responsabel fir de Friddenspräis wier.

## Konditiounen

Den Alfred Nobel huet dräi Konditioune fir d'Auszeechnung festgeluecht, woubäi op d'mannst eng vum Präisdréier erfëllt gi muss:

* *Reduktioun vun den Arméien a Waffenarsenaler* 
* *Organiséiere vu Friddenskongresser*
* *Engagement fir e bessert Versteesdemech tëscht de Vëlker*

Déi zwou éischt Konditioune si relativ kloer. Déi drëtt ass dogéint méi vague formuléiert a kann doduerch och méi flexibel interpretéiert ginn. Dat erméiglecht et zum Beispill och Verdéngschter ëm d'Mënscherechter (zanter 1960) oder den Ëmweltschutz (2004) ze honoréieren.

Anescht wéi déi aner Nobelpräisser kann de Friddensnobelpräis nieft Persounen un Organisatioune vergi ginn.

## Nominatioun
Den norwegeschen Nobelpräis Comité ass zoustänneg fir d'Nominatioun vun de Laureaten. En huet fënnef Memberen déi vum norwegesche Parlament fir eng Period vu sechs Joer designéiert ginn. Wéi dacks ee ka gewielt ginn ass net festgeluecht. Den Direkter vum Nobelinstitut gëtt automatesch Sekretär, de President gëtt vum Comité selwer gewielt. Den Nobelpräis Comité ass en onofhängegt Gremium a muss sech a sengen Decisioune weeder justifiéieren nach dës kommentéieren.

Nominatioune kënnen nieft de Membere vum Comité an de fréiere Präisdréier och vun all Member vun enger Regierung oder dem Internationale Geriichtshaff zu Den Haag agereecht ginn. Professeren aus de Fachberäicher vun de Sozialwëssenschaften an de Kultur an Humanwëssenschafte kënne och Virschléi maachen.

## Laureaten
* Lëscht vun de Friddensnobelpräislaureaten

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vum norwegeschen Nobelpräis Comité
* De Friddensnobelpräis am Nobel e-musée
Paul Cézanne

De **Paul Cézanne**, gebuer den 19. Januar 1839 zu Aix-en-Provence, an do gestuerwen den 22. Oktober 1906, war e franséische Moler.
## Originnen
Säin Numm weist op dat italieenescht Duerf *Cesana* an der Regioun Piemont an Norditalien. Ëm d'Mëtt vum 17. Joerhonnert hu sech aus der Géigend vu ronderëm Turin en ettlech Leit aus dem Po-Flaachland op de Wee gemaach fir a Frankräich. Zu Briançon, net wäit vun der italieenescher Grenz, hu si sech néiergelooss an hiren Nimm e franséische Cachet ginn, "Césane" oder "Cézanne". Ee vun hinnen, de "Louis Auguste Cézanne" huet eng Huttfabréck gegrënnt an hat domat grousse finanzielle Succès. 1848 sollt e mat engem Bekannten eng Bank iwwerhuelen, déi Faillite gaange war, an domat zu engem räiche Mann ginn.

Aus enger Relatioun baussent sengem Bestietnes entstaamt 1839 de Paul an 1841 dat klengt Marie, mat deenen hirer Mamm sech de Louis Auguste awer eréischt 1844 bestuet huet, nodeem hien d'Kanner unerkannt hat.

## Dem Paul Cézanne säi Liewen
De Paul Cézanne huet seng Kandheet zu Aix-en-Provence verbruecht. No e puer Joer an engem Pensionat goung en 1852 an de "Collège Bourbon". De Paul war e fläissege Schüler, mä hie war vu Klengem un e wibbelegt a sturazegt Kand, dat seng Ausgeloossenheet och am Alter ni an de Grëff krut.

Am beschten ass de Paul eens gi mam ee Joer méi jonken Émile Zola, deen op der selwechter Schoul war. Zesumme si se munnech Moler besiche gaangen, déi an der Provence gelieft hunn. Nom Collège geet de Cézanne 1859 a Coursen an der *École des Beaux-Arts* a senger Heemechtsstad. De Zola war 1858 mat senger Mamm op Paräis geplënnert, nodeem en dem Cézanne gefléift hat, nozekommen. Deen huet awer säin éischt Joer Droit fäerdeg gemaach.

## Galerie

Le Garçon au gilet rouge, par Paul Cézanne, National Gallery of Art.jpg|Le garçon au gilet rouge
La Montagne Sainte-Victoire vue de la carrière Bibémus, par Paul Cézanne.jpg|La Montagne Sainte-Victoire vue de la carrière Bibémus
Les Joueurs de cartes, par Paul Cézanne.jpg|Les joueurs de cartes
Paul Cézanne, French - The Large Bathers - Google Art Project.jpg|Les grands baigneuses
File:Nature morte aux pommes et aux oranges, par Paul Cézanne.jpg|Nature morte aux pommes et aux oranges


## Um Spaweck
Claude Conter

De **Claude Léon Paul Conter**, gebuer den 2. Abrëll 1929 an der Stad, a gestuerwen den 20. Juni 2024, war e Lëtzebuerger Literat.

No senger Primärschoulszäit zu Beggen huet de Claude Conter säi Secondaire am LGL, dem Jongelycée um Lampertsbierg gemaach. Den 3. Februar 1943 gouf e mat senger Famill deportéiert a si konnten eréischt de 24. Juni 1945 an hir Heemecht zeréckkommen.

Säin Universitéitsstudium huet hien zu Aix-en-Provence, zu Montpellier an zu Paräis gemaach. Seng Karriär als Franséischprofesser huet zu Iechternach ugefaangen. 1959 gouf en op Esch an de Jongelycée (LGE) versat, wou hie bis zu senger Pensioun 1990 enseignéiert huet. Zanter 1974 huet e parallel dozou franséisch Literaturgeschicht um Centre Universitaire ginn.

De Claude Conter war Member vun der Jury vum Servais-Präis a Vizepresident vun der Sektioun "Arts et lettres" vum Institut grand-ducal.

Hien ass net ze verwiessele mam Claude D. Conter.

## Wierk
### Journalistesches
* Tëscht 1962 an 1968 huet de Claude Conter eng Honnert "Lettres à Sophie" an "Disgressions" geschriwwen, déi an der Kultur-Bäilag vum Tageblatt, *[[Le Phare]]* publizéiert goufen.

### Bicher
* *Nuits de cristal*, Lëtzebuerg, 1949.
* *Petite pharmacopée portative*, Déifferdeng, Kollektioun "MOL" 13, 1980.
* *Lettres à Sophie - Digressions choisies, annotées et mises en page par Carlo Felten*, Dikrech, Collection "APESS" 12, 2002.

## Gielercher

* 

## Reaktiounen
* *Promenades à travers la littérature et le temps*, in: Luxemburger Wort de 7.11.2002. De Raymond Schaack iwwer dem Claude Conter säi Buch "Lettres à Sophie".

## Literatur
* Schmit, Sandra: *Claude Conter.* In: 

## Um Spaweck
* Radio 100,7 Archiv, ''Op Besuch beim Claude Conter'', Gespréich vum Claude Mangen mam Claude Conter am Dezember 2007, gelauschtert de 27. Dezember 2020
Jean-Pierre Melville

De **Jean-Pierre Melville**, gebuer als *Jean-Pierre Grumbach* den 20. Oktober 1917 zu Paräis, an och do gestuerwen 2. August 1973, war e franséische Filmregisseur, Filmproduzent a Schauspiller.

Hie war de Brudder vum franséische Resistenzler Jacques Grumbach.

## Filmer

### Regisseur
* 1945 - *[[Vingt-quatre heures de la vie d'un clown]]*, (Kuerzfilm)
* 1947 - *[[Le silence de la mer]]*, Acteuren: Howard Vernon
* 1950 - *[[Les enfants terribles]]*, Acteuren: Nicole Stéphane, Edouard Dermithe a Renée Cosima
* 1953 - *[[Quand tu liras cette lettre]]*,Acteuren: Daniel Cauchy, Juliette Gréco a Roland Lesaffre
* 1955 - *[[Bob le flambeur]]*, Acteuren: Isabelle Corey, Daniel Cauchy a Guy Decomble
* 1959 - *[[Deux hommes dans Manhattan]]*, Acteuren: Pierre Grasset, Colette Fleury a Carl Studer
* 1961 - *[[Léon Morin, prêtre (Film)|Léon Morin, prêtre]]*, Acteuren: Jean-Paul Belmondo, Emmanuelle Riva an Irène Tunc
* 1963 - *[[Le doulos]]*, Acteuren: Jean-Paul Belmondo, Serge Reggiani a Jean Desailly
* 1963 - *[[L'aîné des Ferchaux]]*, Acteuren: Jean-Paul Belmondo, Charles Vanel a Michèle Mercier,
* 1966 - *[[Le deuxième souffle]]*, Acteuren: Lino Ventura, Paul Meurisse a Raymond Pellegrin
* 1967 - *[[Le samouraï]]*, Acteuren: Alain Delon, François Périer an Nathalie Delon
* 1969 - *[[L'armée des ombres]]*, Acteuren: Lino Ventura, Paul Meurisse a Simone Signoret
* 1970 - *[[Le cercle rouge]]*, Acteuren: Alain Delon, Bourvil an Gian Maria Volonté
* 1972 - *[[Un flic]]*, Acteuren: Alain Delon, Richard Crenna a Catherine Deneuve

### Schauspiller
* 1949 - *[[Orphée]]*, Regie: Jean Cocteau
* 1957 - *[[Amour de poche]]*, Regie: Pierre Kast
* 1959 - *[[Deux hommes dans Manhattan]]*, Regie: Jean-Pierre Melville
* 1960 - *[[À bout de souffle]]*, Regie:Jean-Luc Godard
* 1963 - *[[Landru (Film 1963)|Landru]]* Regie: Claude Chabrol

## Um Spaweck
* Iwwer de Melville op "Senses of cinema"
Wiener Riserad

D**'Wiener Riserad** am Wiener Prater ass e weltbekannt Symbol vun der Stad Wien an et war eng Zäit laang dat gréisst Riserad vun der Welt.

## Geschichtleches
Bei Geleeënheet vum 50. Trounjubiläum vum Keeser Franz Joseph I. gouf 1897 um Terrain vum Prater e Riserad mat 30 Gondelen opgeriicht. Technesch verantwortlech war den engleschen Ingenieur Walter B. Basset. D'Rad sollt 1916 nees ofgerappt ginn; mä dozou ass et net komm. Well keng Suen do waren, ass et emol stoe gelooss ginn. Nom Anschluß krut de Proprietär, den Edouard Steiner, d'Riserad vun den Nazien ewechgeholl. Sechs Joer drop gouf hien am KZ Auschwitz ëmbruecht.

Am Zweete Weltkrich gouf d'Riserad duerch Bombardementer bal komplett zerstéiert. Vun 1945 un gouf et erëm lues a lues opgebaut, a konnt 1947, mat der Hallschent vun de Gondelen, nees dréien.

## Technesches

D'Eisekonstruktioun huet e Gewiicht vu 430 Tonnen. D'Rad selwer weit 244 Tonnen, huet en Duerchmiesser vu 60,96 Meter an deen héchste Punkt ass 64,75 Meter iwwer dem Buedem. D'Achs eleng ass 10,78 Meter laang, 50 Zentimeter déck a weit 16,3 Tonnen. D'Vitess mat där sech d'Rad dréint ass 2,7 Kilometer an der Stonn.

## D'Riserad an de Film
Filmer an deenen d'Riserad eng Roll spillt:
**[[The Third Man]]*, Regie: Carol Reed, Acteuren: Joseph Cotten, Alida Valli an Orson Welles
**[[Das Riesenrad]]*, Regie: Géza von Radvànyi, Acteuren: Maria Schell an O. W. Fischer
## Um Spaweck
* D'Websäit vum Riserad (dräisproocheg)
Wëllem III. vun Holland

De **Willem Alexander Paul Frederik Lodewijk**, gebuer de 17. Februar 1817 zu Bréissel, a gestuerwen den 23. November 1890 op Schlass Het Loo an Holland, war vum 12. Mee 1849 bis de 14. November 1890 als **Wëllem III.** Kinnek vun Holland, Groussherzog vu Lëtzebuerg a vun 1849 bis 1867 Herzog vu Limburg.

Well 1848 an Holland an zu Lëtzebuerg eng liberal Constitutioun agefouert gi war, déi d'Rechter vum Kinnek ageschränkt hat, wollt hien ufanks op den Troun verzichten, mä säi Papp huet en iwwerzeegt kritt, dat net ze maachen.

Hie war net besonesch beléift: An Holland gouf en an engem anonym publizéierte Pamphlet "Koning Gorilla" genannt, well en e ruckelzege Liewensstil hat, ëmmer nees friem goung an d'Vollek als "Racaille" vernannt huet.

De 27. November 1856 huet hien zu Lëtzebuerg e Staatsstreech gemaach: hien huet d'Opléise vun der Chamber an eng Revisioun mat fundamentalen Ännerunge vun der liberaler Constitutioun vun 1848 ordonéiert.

1866, wéi den Däitsche Bond opgeléist gouf, wollt e Lëtzebuerg dem Napoleon III. vu Frankräich verkafen; de Bismarck, deen du mat Krich gedreet huet, krut en awer ofgehalen; Lëtzebuerg gouf als "fir ëmmer neutral" deklaréiert.

Well seng dräi Jonge mat senger éischter Fra Sophie vu Württemberg, vun deene kee bestuet war, scho virun him gestuerwe waren a well och säi Brudder, de Prënz Hari, keng Kanner hat, war kee männleche Nofollger méi do. No sengem Doud ass du seng eenzeg Duechter Wilhelmina, déi en zesumme mat senger zweeter Fra, der Emma vu Waldeck-Pyrmont hat, op den Troun vun Holland komm. Well nom Ierfpakt vu Lëtzebuerg (*[[Salescht Recht]]*) awer just männlech Nofollger op den Troun komme konnten, ass d'Groussherzogtum un ee vun enger anerer Linn vum Haus Nassau iwwergaangen, den Adolphe I. aus der Linn Nassau-Weilburg.

## Kuckt och
* Staatsstreech vun 1856

## Um Spaweck
Emmanuelle Riva

D**'Emmanuelle Riva**, gebuer de 24. Februar 1927 zu Cheniménil a Frankräich, a gestuerwen de 27. Januar 2017 zu Paräis, war eng franséisch Schauspillerin.

## Filmer (Auswiel)
* 1959: *[[Hiroshima mon amour]]*, Regie: Alain Resnais
* 1961: *[[Léon Morin, prêtre (Film)|Léon Morin, prêtre]]*, Regie: Jean-Pierre Melville
* 1962: *[[Thérèse Desqueyroux (Film 1962)|Thérèse Desqueyroux]]*, Regie: Georges Franju
* 1963: *Le ore dell'amore*, Regie: Luciano Salce
* 1965: *[[Io uccido, tu uccidi]]*, Regie: Gianni Puccini
* 1967: *[[Les risques du métier]]*, Regie: André Cayatte
* 1967: *Fruits amers*, Regie: Jacqueline Audry
* 1993: *[[Trois couleurs: Bleu]]*, Regie: Krzysztof Kieślowski
* 1998: *Vénus beauté (Institut)*, Regie: Tonie Marshall
* 2008: *Un homme et son chien*, Regie: Francis Huster
* 2008: *[[Le grand alibi (Film 2008)|Le grand alibi]]*, Regie: Pascal Bonitzer
* 2012: *[[Amour (Film 2012)|Amour]]*, Regie: Michael Haneke
* 2013: *[[Tu honoreras ta mère et ta mère]]*, Regie: Brigitte Roüan
* 2016: *[[Paris pieds nus]]*, Regie: Dominique Abel a Fiona Gordon

## Um Spaweck
Jickert

E **Jickert** ass e Mënsch, dee säin Tubak net fëmmt mä jickt.

Meeschtens waren et Männer, déi gejickt hunn. Si hunn e bëssen einfachen Tubak oder Jicktubak an de Mond gestach an drop geknat, wéi wa si Knätschgummi tëscht den Zänn hätten. Duerch dat Knaen ass e bronge Saaft am Mond entstanen, dee si dann erausgespaut hunn. Dofir stoungen zur Zäit, wéi d'Jicken a Moud war, an de Wiertschaften Dëppen an déi dee bronge Saaft konnt gespaut ginn.

## Kuckt och
* Jicktubak
Jicktubak

De **Jicktubak** war en Tubak fir ze jicken, net fir ze fëmmen. Hie war a klenge Staange gerullt. E gouf verfäinert mat verschiddenen Arome wéi Kanéil, Lakritz oder Anäis.

## Kuckt och
* Jickert

## Um Spaweck
*   Iwwer eng däitsch Jicktubaksfabréck
*  Kautabakmuseum und -manufaktur
Literaturarchiv Saar-Lor-Lux-Elsaß

D**'Literaturarchiv Saar-Lor-Lux-Elsaß** ass en Deel vun der Saarländische Universitäts- und Landesbibliothek zu Saarbrécken.

## Den Inventaire
Primär geet et dem Literaturarchiv Saar-Lor-Lux-Elsaß ëm 
*Literatur aus dem Dräilännereck: Saarland, Loutrengen, Elsass a Lëtzebuerg vun 1870 bis haut.
*Audio-Video-Medien a Form vun Toundokumenter, Bilddokumenter an alle Formater a Filmdikumenter op alle Medien.
*Schrëftstellersuccessiounen, all Form vun Autographen.

## Um Spaweck
* Websäit vum "Literaturarchiv Saar-Lor-Lux-Elsaß"
Volkswagen

**Volkswagen** ass eng däitsch Autosmark, déi hiert Haaptwierk zu Wolfsburg huet. Et ass d'Haaptmark vun der Volkswagen AG, engem vun de véier gréissten Autosfabrikanten op der Welt.

## Um Spaweck

* volkswagen.de
Un flic

**Un flic** ass e franséische Film vum Jean-Pierre Melville aus dem Joer 1972 mam Alain Delon a mam Richard Crenna an den Haaptrollen .

## Ëm wat geet et am Film?
Zu Saint-Jean-de-Monts gëtt eng Bank vun der Band vum Simon (Richard Crenna), engem Barbesëtzer, iwwerfall. D'Sue sollen dozou déngen, Drogen ze finanzéieren. De Kommissär Coleman (Alain Delon), deen de Simon gutt kennt, soll den Iwwerfall opklären.

De Jean-Pierre Melville leet an dësem Film, deen eng ganz komplizéiert Geschicht huet, wuel sou vill Wäert op d'Form wéi op den Inhalt.

D'Acteuren am Film si perfekt agesat. Wat nach opfält, d'Catherine Deneuve huet bal eng Stommfilmroll, si schwätzt nëmmen e puer Wuert am ganze Film.

## De Film an de Medien
*"Director Jean-Pierre Melville's final film is an interesting exercise in minimalism. The sets, while stylish and modern, are immaculate and spare, almost sterile. Melville doesn't let things like dialogue slow his characters down; it is kept to an absolute minimum, made up mostly of short, nearly monosyllabic sentences."* (DVD-Verdict)

## Um Spaweck
Deutsches Literaturarchiv Marbach

Dat däitscht Literaturarchiv am Friedrich Schiller senger Gebuertstad Marbach am Neckar am Bundesland Baden-Württemberg gouf den 12. Juli 1955 gegrënnt. Et gëtt geréiert vun der Deutsche Schillergesellschaft e. V. mat iwwer 3700 Memberen an der ganzer Welt.

Zanter Abrëll 2005 heescht dat däitscht Literaturarchiv offiziell **Deutsches Literaturarchiv Marbach**.

## Um Spaweck
* Websäit vum "Deutsches Literaturarchiv Marbach"
Stephan VI. (Poopst)

De Réimer **Stephan VI.** war Poopst vum Mee 896 bis de Juli oder August 897.

Virdru war hie Bëschof vun Anagni, enger klenger Stad an der Regioun Latium südëstlech vu Roum. Dozou war hie vu sengem zweete Virgänger Formosus ernannt ginn. Bei der Poopstwal gouf de Stephan vun der Famill Spoleto ënnerstëtzt.

De Stephan VI. ass virun allem "bekannt" ginn duerch e Prozess deen hien dem Formosus posthum gemaach huet. Op Drock vun der Spoleto-Lobby koum et zu enger ruckelzeger Saach, déi als Läichesynod an d'Geschicht agaangen ass.

## Läichesynod
Déi hallefgefault Läich vum Formosus gouf am Januar 897, nodeem se scho méi wéi néng Méint begruewe war, ausgegruewen, krut Pontifikalkleeder ugedoen a krut de Prozess gemaach. Et ass dem Poopst drëm gaangen, fir dem Formosus d'Pontifikat ofzespriechen. Duerno krut de Kadaver nees d'Kleeder ausgedoen, krut déi Fangere mat deenen de Formosus de Seege ginn hat erofgeschloen a gouf an den Tiber gehäit.

Da war dem Vollek awer e bësse staark an de Stephan gouf an de Prisong geworf. Do gouf hien am August 897 erwiergt.
## Um Spaweck
Yeomen Warders of Her Majesty's Royal Palace and Fortress the Tower of London

D**'Yeomen Warders of Her Majesty's Royal Palace and Fortress the Tower of London** ass den offiziellen Numm vun de Wiechter vum Tower vu London. Am Vollek gi se **Beefeater** genannt.

Eigentlech waren d'Yeomen Warders responsabel fir d'Krounbijouen an d'Gefaangen, déi am Tower souzen, ze bewaachen. Hautdesdaags spille se d'Roll vun Touristeguiden a si selwer sinn eng Touristenattraktioun.

Et gëtt der 36. Se mussen alleguer e Minimum vun 22 aktive Joren an der brittescher Arméi gewiescht sinn, an et do bis zum "Sergeant Major" bruecht hunn. Am normalen Déngscht droen d'Yeomen Warder eng donkelblo Uniform mat roudem Kolli. Bei Staatszeremonien oder wann de britteschen Herrscher den Tower besicht, droen d'Beefeater hir rout-gëlle Galauniform, déi där vun de Yeomen of the Guard, engem Deel vun de Bodyguarde vum Herrscher, gläichen.

All Owend, 7 Minutte virun zéng, féiert den *Chief Yeoman Warder*, d*'Ceremony of the Keys* am Tower duerch.

Wéinst dem Gunpowder Plot vum 5. November 1605 duerchsichen all Joer virun der éischter Parlamentssëtzung d'Yeomen Warders d'Kellere vum Westminster-Palais.
Schnauftubak

De **Schnauftubak** ass renggemuelen Tubak, deen duerch Erasuckelen duerch d'Nues konsuméiert gëtt. Op déi Manéier wierkt den Nikotin op déi viischt Schläimhait an der Nues, sou wéi beim Kokain.

## Geschichtleches
De Pater Romano Pane, deen de Christoph Kolumbus op senger zweeter Rees begleet hat, war deen éischten, deen de Brauch vum Tubakskonsum beschriwwen huet. A sengem Wierk "De insularium ritibus" vu 1497 ernimmt en e Kraut, dat duseleg mécht. E beschreift, datt sech d'mëttelamerikanesch Indianer e Rouer an d'Nueslächer stiechen, an dat anert Enn iwwer Tubaksblieder halen, déi brennen. E beschreift ausserdeem de Brauch, fir d'Blieder ze muelen, an de Pudder duerch d'Nues z'inhaléieren. "De Pudder ass sou staark, datt en engem de Verstand hëlt".

## De Schnauftubak an der Lëtzebuerger Sprooch
*Schnaufbécks: Eng kleng Schnauftubaksdous.
*Schnaufdëppen: En ierdene Behälter, an deem de Schnauftubak versuergt gouf.
*Schnaufnues: Een, dee Schnauftubak konsuméiert.
Dräibuer

**Dräibuer** (lokal: **Dräibur**) ass eng Uertschaft an der Gemeng Wuermer.

Se läit op der Kräizung vum CR122 mam CR146 op enger Héicht vun ca. 222 m.

Zu Dräibuer sinn haaptsächlech de Centre socio-éducatif de l'État, de Schoulkomplex Billek an d'Büroe vum Waassersyndikat SIDERE.

## Biller

Fichier:Wormeldange, Dreiborn (12).jpg|De Centre socio-éducatif de l'État,
Fichier:Wormeldange, Dreiborn (07).jpg|de Schoulkomplex
Fichier:Wormeldange, Dreiborn (06).jpg|an d'Schwämm zu Dräibuer.
Fichier:Wormeldange, Dreiborn (10).jpg|Schrëftzuch op der Mauer vun der Schoul.


## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wuermer
Wuermer Bierg

**Wuermer Bierg**, och Uewerwuermeldeng oder Uewerwuermer genannt, op Miseler: *Wormerberreg* a lokal: *Op der Hiel*, ass eng Uertschaft an der Gemeng Wuermer. Se läit zirka 60–70&nbsp;m méi héich wéi Wuermer an ass iwwer d'Berreggaass (CR122A) dermat verbonnen.

De Wuermer Bierg, ass gradewéi d'Wuermer Këppchen eng vun de sonnegste Plazen am Land.

## Kuckt och
* Wendelinskapell um Wuermer Bierg

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Gemeng Wuermer
Edinburgh

**Edinburgh** ass d'Haaptstad vu Schottland. Si ass no Glasgow déi zweetgréisst schottesch Stad.

## Kuckeswäertes
### Zu Edinburgh selwer
* dat aalt Kinneksschlass
* dat neit Kinneksschlass
* d'schottescht Parlament
* d'Strooss, déi di zwee Schlässer verbënnt (engl.: *Royal Mile*)
* d**Princess Street''
* de Parc
* de militäreschen [[Military Tattoo|Tattoo]]: Opféierunge vu Militärmuseke vun iwwerall wärend dem Festival am August am Haff vum ale Schlass

=== An der Noperschaft ===
* [[Léith]], den Hafe vun Edinburgh
* d'[[Britannia]], déi fréier kinneklech Jacht am Hafe vu ''Leith''
* de [[Firth of Forth]], eng Mierspëtzt am Norde vun Edinburgh déi a Schottland ragräift

== Biller ==
<gallery perrow="5" widths="200">
Fichier:Royal Mile, Edinburgh (1) (8987799665) (2).jpg|D**Royal Mile*
Fichier:Main hall at the National Museum of Scotland.jpeg|De Foyer vum schotteschen Nationalmusée
Fichier:Arthurs seat edinburgh.jpg|Vue op d'Stad an den Hausbierg *Arthur's Seat*
Fichier:National Gallery of Scotland 2005-08-07.jpg|D'schottesch Nationalgallerie
Fichier:Scott Monument in Edinburgh.jpg|De *Scott Monument''


## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun Edinburgh
Baueremusée zu Peppeng

De **Baueremusée zu [[Peppeng]]** (Musée rural et artisanal) op Nummer 38 an der Krautemer-Strooss ass e Musée wou alles ausgestallt ass, wat fréier mam ländleche Liewen ze dinn hat.

## D'Geschicht vum Haff an ''Iewescht Meesch''
Am Joer 1840 hunn den Nikolaus Dondelinger (1818-1879) a seng Fra Katharina Hemmer (1815-1869) d'Wunnhaus gebaut an deem elo de Baueremusée dran ass. D'Scheier an d'Ställ goufen am Joer 1842 fäerdeg.

Hiert Meedche Katharina (1842-1928) hat sech mat engem Johann Hilger (1844-1922) vu Breistroff aus Frankräich bestuet.

Well hiert Meedche Maria (*1876) sech mat dem Schoulmeeschter Johann Jeitz vu Bartreng bestuet hat, ass den Haff du vu Piechter exploitéiert ginn.

Hir Duechter Justine (*1904) huet sech mat engem Apdikter vun Esch-Uelzecht, dem Alphonse Pier bestuet.

Déi lescht Ierwe vum Haff, d'Renée Pier, Wittfra vum Zänndokter Tony Theisen an de Jean-Paul Pier, Professer, hunn en am Joer 1989 un de Lëtzebuerger Staat verkaaft. Den deemolege Kulturminister Robert Krieps wollt den Haff fir kulturell Zwecker gebrauchen.

De 27. Juli 1989 gouf den Haff op d'Lëscht vum *Inventaire supplémentaire* vun de klasséierten nationale Monumenter opgeholl.

Am Joer 1999, ënner der Kulturministesch Erna Hennicot-Schoepges, ass de Baueremusée ageweit ginn.

## Wat ass am Musée ze gesinn?
* E miwwléiert Wunnhaus aus dem 19. Joerhonnert mat Bakuewen, deen nach am Gebrauch ass
* Handwierkeratelieren
* Ställ
* eng Scheier
* Maschineschäpp
* eng Bëschschmëdd aus dem Mëttelalter
* eng Schmëdd, déi nach a Betrib ass
* e Kraidergaart
* Hénger a Kanéngercher 
* an nach méi, am Ganzen 23 verschidden Ausstellungsraim

## Kuckt och
* Kutschemusée zu Peppeng
* Lëscht vu lëtzebuergesche Muséeën
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Réiser

## Um Spaweck

* Websäit vum Baueremusée vu Peppeng
Schottland

**Schottland** (Englesch / Scots: *Scotland*, Schottesch-Gälesch: *Alba*) ass eent vun de véier Länner vum Vereenegte Kinnekräich vu Groussbritannien an Nordirland. Schottland zitt sech iwwer de ganzen nërdlechen Drëttel vun der Insel Groussbritannien a grenzt am Süden un England.

## Geographie

Schottland gëtt an dräi geographesch Regiounen agedeelt. Et sinn dat vun Norden no Süden: d'Highlands, de Central Belt an d'Southern Uplands.

De Central Belt an d'Southern Uplands ginn dacks ënner dem Begrëff Lowlands zesummegegraff. *Lowlands* ass keng strikt topographesch Kategorie, mä éischter en historesch-kulturellen Terme mat deem gemenkerhand alles gemengt gëtt wat net zu den Highlands gehéiert. Déi südlech geleeën, méi liicht zougänglech *Lowlands* hu vis-à-vis vum traditionelle gäleschen Héichland méi en englesche Cachet. Dat erkläert och munnech kulturell Ënnerscheeder tëscht den zwou schottesche Regiounen.

Mat sengen 1.344 Meter ass de Ben Nevis bei Fort William net nëmmen den héchste Bierg vu Schottland, mä och vun de britteschen Inselen iwwerhaapt. Hie gehéiert zu de sougenannte Munrobierger.

Zu Schottland gehéieren och ronn 800 Inselen (130 dovu si bewunnt).
Déi gréisst Inselgruppe sinn d'bannenzeg an d'bausseg Hebriden nordwestlech vun der schottescher Küst an d'Orkneyinselen am Norden. Nordëstlech vun Orkney an nëmmen 280&nbsp;km vun de Faröer ewech, leien d'Shetlandinseln, den nërdlechsten Deel vum Vereenegte Kinnekräich.

## Bevëlkerung
D'Schotte stamen, ethnesch gesinn, vun den Angelsachsen, Kelten a Skandinavier of. Déi meescht schwätzen Englesch oder *Lowland*. Eng Minoritéit, haaptsächlech op de westlechen Inselen zu Irland zou, schwätzt nach schottesch Gälesch. Virun der Vereenegung mat England am Joer 1707 gouf Lowland Scots um Gericht an am schottesche Parlament geschwat.

Gutt zwee Drëttel vun de Schotte wunnen am Central Belt, d'Géigend tëscht de Groussstied Edinburgh a Glasgow.

## Schottesch Kierch
Vgl. John Knox!

## Ekonomie
### Wärung
A Schottland gëllt d'brittescht Pond. D*Bank of Scotland*, d*Royal Bank of Scotland*, béid zu Edinburgh, an d*'Clydesdale Bank* zu Glasgow, ginn eege schottesch Schäiner eraus. Et gëtt Schwieregkeeten, fir déi 1-Pond-Schäiner an England lass ze ginn, well et do keng 1-Pond-Schäiner gëtt.

## Kuckt och
* Schottescht Parlament

## Um Spaweck

*  scotland.org Offiziell Portalsäit vu Schottland
*  scotland.gov.uk Offiziell Websäit vun der schottescher Regierung
*  scottish.parliament.uk Offiziell Websäit vum schottesche Parlament
Kutschemusée zu Peppeng

De **Kutschemusée zu [[Peppeng]]**, (*Musée des Calèches Grande-Duchesse Charlotte*) op 21 an der Krautemer-Strooss, stellt villerlee Zorte vu Päerdskutschen aus, vum einfachen Eenachser bis zu sechs Modeller, déi dem groussherzoglechen Haff gehéiert hunn, dorënner de grousse "Gala-Coupé".

## Wat ass am Musée ze gesinn?
* Verschidde Päerdskutschen 
* Schlitter
* Kutsche vum groussherzoglechen Haff
* Päerdsgeschier
* Wallissen
* Luuchte vu Kutschen
* Biller iwwer d'historesch Entwécklung vum Kutschebau 
* E Woneratelier 
* En Atelier fir Kutschen ze flécken

## Kuckt och
* Baueremusée zu Peppeng
* Conservatoire national de véhicules historiques
* Lëscht vu lëtzebuergesche Muséeën

## Um Spaweck

* Websäit vum Kutschemusée