open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Green Bank-Observatoire

D**'Green-Bank-Observatoire** ass eng zum Deel staatlech gefërdert Fuerschungs- an Entwécklungsorganisatioun fir Radioastronomie mat Sëtz zu *[[Green Bank]]* am US-Bundesstaat West Virginia.

D'Haaptinstrument vum Green-Bank-Observatoire ass den **Robert C. Byrd Green-Bank-Teleskop** (**GBT**). En ass mat 100 × 110 Meter Duerchmiesser de gréisste voll beweeglechte Radioteleskop vun der Welt.

Mam Betribsufank huet en no 29 Joer den däitschen Radioteleskop Effelsberg vun der Spëtz aus der Rankinglëscht verdrängt. De GBT läit an der National Radio Quiet Zon, an där de Betrib vun de meeschte Quelle vu Radiowelle streng reglementéiert resp. verbueden ass. Am Noberäich sinn nëmmen Dieselgefierer erlaabt, well déi keng Zündkäerzen hunn a sou keng elektromagnéitesch Stéierunge verursaachen.

Den Observatoire gouf bis den 30. September 2016 vum National Radio Astronomy Observatory (NRAO), mat Haaptsëtz zu Charlottesville, Virginia, bedriwwen. Zanter dem 1. Oktober 2016 ass de Green-Bank-Observatoire keen Deel méi vun NRAO, mä en eegestännegen Observatoire (*Green Bank Observatory*). D'Finanzéierung geschitt zwar nach zum gréissten Deel staatlech, awer elo och en Deel iwwer privat Projete. De gréisste private Projet ass am Ament den Breakthrough Listen, deen no Signaler vun enger eventueller technescher Zivilisatiounen am All sicht. Zanter Januar 2016 ginn 20 Prozent vun der Observatiounszäit vum GBT fir Breakthrough Listen agesat.

Am November 1961 war am Green-Bank-Observatoire déi éischt SETI-Konferenz vu Wëssenschaftler aus verschiddene Sparten. Do gouf iwwer méiglecht Liewen am All an d'Sich dono diskutéiert. E Resultat vun dësem Treffen ass déi sougenannt Drake-Equatioun.

## 300-Fouss-Radioteleskop

An de Joren 1961 an 1962 gouf zu Green Bank en 300-Fouss (90 Meter) grousse Radioteleskop opgeriicht. Dee gouf am Ufank vun den 1970er Jore mat enger verbesserter Uewerfläch an engem ofgeschiermte Kontrollraum ageriicht. Wéinst d'Versoe vun engem konstruktiven Element war deen Teleskop 1988 zesummegebrach. Als Ersatz gouf den uewe genannte Robert C. Byrd Green-Bank-Teleskop opgeriicht.

## Weider Radioteleskopen
Nieft dem *Green-Bank-Teleskop* gëtt et um Terrain vum Observatoire nach en ettlech weider al Radioteleskopen, déi zum Deel nach fir wëssenschaftlech Projeten oder fir Ausbildungszwecker benotzt ginn. Ausserdeem gëtt et en neie Gäschtezentrum mat Ausstellungen zum Theema Radioastronomie an iwwer d'Geschicht vun der Standplaz Green Bank. Zum Observatoire gehéiert eng Fligerlandebunn.
* 140-Foot-Teleskop
* 20-Meter-Teleskop
* 40-Foot-Teleskop
* 45-Foot-Teleskop
* Tatel-Teleskop (85 Foot)
* Green Bank Interferometer, mat dräi 85-Fouss-Teleskopen, dorënner zwéi beweeglecher op Rieder.

## Kuckt och

* Observatoire

## Um Spaweck

*  Green Bank Observatory (offiziell Säit)
Jules Steichen

De **Jules Steichen**, gebuer de 7. Juni 1902 zu Audun-le-Tiche, a gestuerwen de 4. August 1977 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergesche Boxer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

## Kuckt och
Pitty Tolar

De **Pierre** ("**Pitty**")  **Tolar**, gebuer 1898, a gestuerwen den 10. Februar 1927 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergeschen Elektriker, Turner an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

## Kuckt och
Avegno (Ligurien)

**Avegno** ass eng Uertschaft a Gemeng an Italien an der Provënz Genua.

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Gemeng
Parkes-Observatoire

De **Parkes-Observatoire** ass e Radio-Observatoire an Australien. Et steet op enger Héicht vun 392&nbsp;m an ass 20&nbsp;km vu Parkes, New South Wales ewech. E gouf virun allem bekannt duerch d'Iwwerdroe vun der éischter Moundlandung.

D'Haaptinstrument ass de Parkes-Radioteleskop, dee mat 64&nbsp;Meter Antennenduerchmiesser laang de gréisste beweeglechen Teleskop vu senger Aart op der südlecher Hemisphär war. E gouf 1961 gebaut a bis haut ass dëst Instrument dauernd am Asaz. E gouf an de leschte Jore mat engem glate Metall ausgekleet fir och Mikrowellen am Zentimeter- a Millimeterberäich z'erfaassen.

Den Teleskop gëtt mat Hëllef vun enger azimutaler Montéierung ausgeriicht. Dobäi gëtt et duerch e klengen Teleskop an der selwechter Struktur geleet, deen awer eng parallaktesch Montéierung huet. Déi béid gi beim Verfollege vun engem astronomeschen Objet dynamesch mat engem Laser-System matenee verbonnen.

D'Emfängerkabinn, am Fokus vun der Parabolschossel, gëtt vun dräi Striewen a 27&nbsp;Meter Héicht gehalen. Si huet verschidde Moossinstrumenter fir Radio- a Mikrowellen, déi fir d'Ënnersichen an de Fokus geriicht kënne ginn.

Den Observatoire ass en Deel vum Australia Telescope National Facility, engem Netz vu Radioteleskopen. Zimmlech dacks schafft en zesumme mat dem Australia Telescope Compact Array zu Narrabri a mat enger eenzeler Antenn vu Mopra, no dem Verfare vun der Very Long Baseline Interferometry.

Wärend dem Apollo-Programm vun der NASA huet de Radioteleskop och fir d'Kommunikatioun a fir Telemetrie gedéngt, wann de Mound nëmmen op der australescher Säit vun der Äerd ze gesi war, wann déi eigentlech NASA Buedemstatioun Honeysuckle Creek technesch Problemer soll hunn.

Aner Aufgabe vum Radioteleskop waren a sinn: distanzsensitiv Sich no Waasserstoff als Indikator fir Galaxien (HIPASS-Projet) an Aarbechte fir de SETI-Projet.

## Kuckt och

* Lëscht vu Radioteleskopen

## Um Spaweck

* Websäit vum Parkes-Observatoire
Vk.com

**vk.com**, d**'VK**, bis 2012 **VKontakte** (ВКонтакте - *A Verbindung/Kontakt*), ass en online Kontaktnetzwierk, dat besonnesch a Russland, bei der russeschsproocheger Diaspora an a verschiddene fréiere Sowjetrepublike populär ass. D'VK gläicht an Design a Funktionalitéit dem US-Rival Facebook, mä offréiert méi intuitiv Navigatiounsmenüer, an d'Integratioun vun der Torrent Filesharing Technologie erlaabt d'Eropluede vu méi grousse Fichieren.

D'Netzwierk gouf offiziell am Oktober 2006 vun de Bridder Pawel an Nikolai Durow lancéiert a louch 2010 mat iwwer 100 Millioune registréierte Benotzer op der fënnefter Plaz vun de meeschtbesichten Internetsäiten a Russland.

Am Januar 2009 huet de Site fir d'éischt Kéier méi Visiteure verzeechent wéi säin Haaptkonkurrent a Russland, Odnoklassniki. Anescht wéi déi leschtgenannte Säit riicht VK sech un e liicht méi jugendlecht Publikum, huet en Interface deen a 67 Sproochen iwwersat ass, a bitt d'Méiglechkeet nieft Audio– och Videodateien eropzelueden.

D*'[[Limited liability company|LLC]] V Kontakte* gouf den 19. Januar 2007 gegrënnt mat als Associéen dem Wjatscheslaw Mirilaschwili (60 %), dem Pawel Durow (20 %), dem Michail Mirilaschwili (10 %) an dem Lew Lewijew (10 %). An der Tëschenzäit gëtt d'Gesellschaft zu 100 % vun der BVI-Offshore-Firma *Doraview Limited* gehalen, där hir Aktionärslëscht net ëffentlech ass, mä vun där duerch eng Ausso vun der Mail.Ru Group, déi och un Odnoklassniki bedeelegt ass, gewosst ass datt si 39,9 % vun den Aktië besëtzt, a JP Morgan mengt ze wëssen, datt 12% beim Pawel Durow, 8% beim Lew Lewijew a 40% bei der Famill Mirilaschwili verbliwwe wieren. Am Abrëll 2013 huet United Capital Partners 48% vun de VK-Aktie vum Lew Lewijew an der Famill Mirilaschwili fir zesummen 1,12 Milliarden US-Dollar kaaft. 2014 huet de Grënner Pawel Durow seng 12% un den Iwan Tawrin verkaaft, Generaldirekter vum russesche Mobilfunkprovider MegaFon, soudatt elo 52% an den Hänn vun Alischer Usmanow a Konsorten vu mail.ru an 48% beim Ilja Schtscherbowitsch vu UCP sinn.

## Um Spaweck

* Websäit vu VK.com
Barriär (Eisebunn)

Als **Barriär** bezeechent ee bei der Eisebunn déi technesch Installatiounen déi op där Plaz sinn, wou eng Eisebunnslinn en anere Verkéierswee kräizt.

Ëmgangssproochlech gëtt déi Kräizung selwer als Barriär bezeechent. Am Fachjargon schwätzt ee vun engem *passage à niveau* , gekierzt PN. Zu Lëtzebuerg gouf et am Juni 2017 am Ganzen nach 129 Barriären, zwee Joer duerno der just nach 117. Aus Sécherheetsgrënn sollen no an no ëmmer méi Barriäre mat Iwwer- oder Ënnerféierungen ersat ginn.

## Allgemenges
* Zu Lëtzebuerg gëtt et haut bal keng Iwwergäng méi, bei deene keng Barriären de Passage ofsécheren.

## Signalisatioun
### Op der Stroossesäit
D'Signalisatioun viru Barriären ass genee am Code de la route definéiert.

Wann et eng Barriär ass, déi mat Barriären am eigentleche Sënn ekipéiert ass, gëtt se mam Verkéiersschëld A, 25 ugekënnegt, op deem e stiliséierten Zonk gezeechent ass. Dat kann een och nach mam agedäitschten Term vun enger *bewaachter Barriär* (oder *Gleisiwwergank*) ëmschreiwen.

Wann et eng Barriär ass, déi nëmme Warnanlagen huet, da gëtt dat mam Schëld A, 26 symboliséiert op deem eng elektresch Automotrice ze gesinn ass. Bis 2012 gouf dat Schëld ënner der Nummer A, 27a gefouert an hat d'Symbol vun enger Damplokomotiv drop.

Fir dem Automobilist ze weise wéi wäit et nach bis bei d'Barriär ass, stinn a gläichbleiwendem Ofstand vun der Barriär dräi Schëlter mat dräi, zwéin, respektiv engem Stréch. Bei Weeër a Stroosse mat wéineg Trafic, ginn déi Schëlter fir gewéinlech ewechgelooss.

Wa bei enger onbewaachter Barriär keng rout Luuchten déi blénken, do sinn, a wann och kee „STOP“-Schëld do ass, da weist en Andreaskräiz drop hin, datt een direkt vun de Schinnen eroffuere muss wann en Zuch gefuer kënnt.

Bei der Barriär selwer stinn een oder e puer Pottoe mat zwou roude Luuchten. Wann en Zuch kënnt, blénken déi ofwiesselend a ginn eréischt aus wann den Zuch laanscht ass.

Op zweegleisege Strecke steet och nach e Schëld wat drop opmierksam mécht datt een Zuch en anere verstoppe kann.


Luxembourg road sign diagram A 25 (2018).svg|Warnschëld A,25 bei enger Barriär déi mat Barriären am eigentleche Sënn ekipéiert ass.
Schëld A 27 a.gif|Warnschëld A,27 bei enger, wéi ee seet, onbewaachter Barriär. (Al Versioun, virun 2012).
Luxembourg road sign diagram A 26 (2018).svg|Warnschëld A,26 bei enger, wéi ee seet, onbewaachter Barriär. (Nei Versioun, vun 2012 un).
Luxembourg road sign diagram A 27 a (2018).svg|Schëld A, 27a bei 3/3 vun der Distanz.
Luxembourg road sign diagram A 27 b (2018).svg|Schëld A, 27b bei 2/3 vun der Distanz.
Luxembourg road sign diagram A 27 c (2018).svg|Schëld A, 27c bei 1/3 vun der Distanz.
Andreaskräiz.png|En Andreaskräiz bei enger onbewaachter Barriär ouni rout Luuchten an ouni STOP-Schëld.


### Op der Eisebunnssäit

## Kuckt och
* Lëscht vun de Barriären um Lëtzebuerger Zuchreseau

## Um Spaweck

* Websäit vum ''International Level Crossing Awareness Day''
Avegno

Den Numm **Avegno** bezeechent:

* eng italieenesch Gemeng an der Provënz Genua: Avegno (Ligurien),
* eng fréier Schwäizer Gemeng am Kanton Tessin: Avegno (Tessin).
Gare de l'Est (Paräis)

D**'Gare de l'Est** vu Paräis ass eng vu 7 Haaptgare vun der franséischer Haaptstad.
Si gouf de 5. Juli 1849 ageweit a war zanterhier den Ausgangspunkt vun Zich a Richtung Ost-Frankräich a Mëtteleuropa.

## Geschicht
D'Gare de l'Est gouf vun der Compagnie de Paris à Strasbourg no Pläng vum Architekt François Duquesney opgeriicht an hat am Ufank den Numm *Embarcardère de Strasbourg*. 1854 kruet se hiren haitegen Numm, nodeem d'Compagnie de l'Est d'Gestioun iwwerholl hat an de Reseau iwwer Stroossbuerg op Mulhouse verlängert gouf.

1885, 1900 (Vergréisserung vu 5 op 16 Gleiser) an tëscht 1924 an 1931 gouf s'op hiren haitege Volume ausgebaut. Vun der éischter Gare ass haut nach just déi lénks Entrée erhalen, an och nach net am Original. Se gouf bei der Vergréisserung vun 1924-1931 ënner der Leedung vum Albert Descubes ewechgerappt, an duerno nees d'selwecht opgriicht.

Vum 4. Oktober 1883 un ass den Orient-Express vun der Gare fortgefuer.

## Uschlëss
; SNCF
* Paräis - Stroossbuerg 
* Paräis - Mulhouse 
; Paräisser Metro
*  Linn 4 
*  Linn 5 
*  Linn 7

## Destinatiounen

*Reims
*Nanzeg
*Metz
*Bar-le-Duc
*Lëtzebuerg
*Stroossbuerg
*Frankfurt am Main
*Basel
*Stuttgart
*München
*Zürich
*Chur

## Um Spaweck

* D'Gare de l'Est op der Websäit vun der SNCF
Gare d'Austerlitz

D**'Gare d'Austerlitz** vu Paräis ass eng vu 7 Haaptgare vun der franséischer Haaptstad.
Si gouf den 20. September 1840 ageweit a war zanterhier den Ausgangspunkt vun Zich a Richtung Süd-Frankräich an op d'Ibeeresch Hallefinsel.

## Eisebunnsstrecken
* Paräis - Bordeaux 
* Quai-d'Orsay - Paräis-Austerlitz
* RER-Linn C 
### Korrespondenzen

**[[Paräisser Metro]]**:  Linn 5 -  Linn 10

## Geschicht
D'Gare d'Austerlitz ass den 20. September 1840 als Paräisser Endstatioun vun de Strecke vun der Eisebunnsgesellschaft Paris-Orléans ageweit ginn.

## Destinatiounen

*Orléans
*Toulouse
*Cerbère
*Irún
*Madrid
*Barcelona
*Nice(Lunéa)
Jean-Pierre Weber

De **Jean-Pierre Weber**, gebuer den 31. Dezember 1899 zu Esch-Uelzecht, an do gestuerwen de 15. Mäerz 1967, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

Tëscht dem 15. Januar 1922 am 11. Abrëll 1926 huet de Jean-Pierre Weber 5-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 2 Goler geschoss.

## Kuckt och
Australia Telescope Compact Array

Den **Australia Telescope Compact Array** (**ATCA**) ass e Radiointerferometer fir astronomesch Observatioune mat Standplaz no bei Narrabri, Australien.

Den ATCA besteet aus sechs Radioteleskope mat jee 22 m Antennenduerchmiesser, déi op verschiddene Statioune mat bis zu maximal 6&nbsp;km Distanz an ost-westlecher Richtung opgestallt kënne ginn. Seng Standplaz, de Paul-Wild-Observatoire, läit ronn 30&nbsp;km westlech vun Narrabri an ongeféier 500&nbsp;km nordwestlech vu Sydney an enger Héicht vun 234&nbsp;m. Den ATCA besëtzt Empfänger fir Radiowellelängte tëscht 20&nbsp;cm an 3&nbsp;mm. Zesumme mat dem grousse Radioteleskop vum Parkes-Observatoire an engem weidere Radioteleskop zu Mopra gëtt den ATCA och fir Very Long Baseline Interferometry gebraucht.

Den ATCA ass zurzäit de leeschtungsbeschte Radiointerferometer op der südlecher Äerdhallefkugel. Zesumme mat aneren australesche Radioteleskopen ass den ATCA Deel vun der Australia Telescope National Facility (ATNF) a gëtt vun der australescher Wëssenschaftsorganisatioun CSIRO bedriwwen.

## Um Spaweck
* Offiziell ATCA-Websäit 
* Offiziell ATNF-Websäit
Casella

Den Numm **Casella** bezeechent:

eng Gemeng:
* eng italieenesch Gemeng an der Provënz Genua: Casella (Ligurien),

Persounen:
* en italieenesche Komponist, Museker a Musekskritiker: Alfredo Casella (1883–1947), 
* en argentinesche Komponist: Enrique Mario Casella (1891–1948),
* en italieenesche Sculpteur a Stuckateur: Fedele Casella (1522-1547),
* en US-amerikanesche Schauspiller: Max Casella (1967-),
* en italieenesche Sculpteur, Stuckateur a Sëlwerschmatt: Scipione Casella (1543-1553),
* e Participant beim Hitler-Ludendorff-Putsch: Theodor Casella (1900–1923).

## Kuckt och
* Cassella
Large Millimeter Telescope

De **Large Millimeter Telescope** (LMT), op Spuenesch **Gran Telescopio Milimétrico** (GTM), ass e grousst Radioteleskop fir Millimeterwellen op der 4.580 Meter héijer Spëtzt vum fréiere Vulkan Sierra Negra am Bundesstaat Puebla a Mexiko. E gouf offiziell den 22. November 2006 ageweit a war zu där Zäit dat gréisst Teleskop fir den uviséierte Wellelängteberäich vun 0,85 bis 4 Millimeter.

D'Standplaz vum LMT ass ronn 250 Kilometer ëstlech vu Mexiko-Stad, an Noperschaft vum Vulkan Citlaltépetl (Pico de Orizaba), dem héchste Bierg vu Mexiko, a bitt am Wanter Siichtbedingunge wéi an der Antarktis. An der klorer Loft bei mëttlerer Wandvitessë vun ënner 5 Meter pro Sekonn gëtt d'Ausriichtgenauegkeet vun der Antenn besser wéi eng Bousekonn. Et huet eng gutt Siicht nom Nord- wéi och zum Südhimmel.

D'Parabolantenn huet en Duerchmiesser vu 50 Meter, eng Fläch vun 2000 Quadratmeter a besteet aus 187 grousse Reflekteren. Si weit 2.500 Tonnen a rout op engem 540 Kubikmeter grousse Bëtongssockel. Käschtepunkt waren 115 Milliounen US-Dollar respektiv iwwer 90 Milliounen Euro. Den Entworf vum Teleskop staamt vun der MT Aerospace AG zu Mainz, haaptsächlech vum däitschen Ingenieur Hans Kärcher. Den LMT gëtt vum mexikaneschen Instituto Nacional de Astrofísica, Óptica y Electrónica an der US-amerikanescher University of Massachusetts bedriwwen.

No der Bauzäit zanter 1997 ginn no der Aweiung an offizieller Ouverture nach knapps zwee weider Joer gebraucht, fir d'Deelreflekteren ze positionéieren, ze justéieren an nozebesseren. D'Haaptaufgab ass zanter 2008 d'Erfuerschung vun der Genesis vu groussraimege Strukture kuerz nom Urknall, vun Infraroutgalaxien am fréien Universum a vu Stäregebuertsgebidder. Déi vill Asazméiglechkeeten hunn ënner anerem d'Ënnersich vun der Zesummesetzung vu Koméiten an der Atmosphär vu Planéiten zum Zil.

## Um Spaweck

*  Homepage des LMT
*  MegaLithos: 50-Meter-Radioteleskop a Mexiko
Susanoo

De **Susanoo** no Mikoto, och **Susanowo** genannt, ass am Shinto de Kami (Gott) vum Wand a vum Mier an ass de Brudder vun der Sonnegëttin Amaterasu a vum Moundgott Tsukuyomi no Mikoto.

De Susanoo ass d'Kand vum Izanagi a koum op Welt nodeem dee sech no engem Besuch an der Ënnerwelt de Knascht vu senger Nues ofgebotzt huet. Aner Versiounen an der japanescher Mythologie behaapten datt hien zesumme mat der Amaterasu an dem Tsukuyomi nom Doud vu senger Mamm op Welt koum.

Mat sengem Schwäert Totsuka-no-Tsurugi huet hien de Risendraach Yamata no Orochi zerstéckelt, a wéi hien de Schwanz zerschneide wollt, krut säi Schwäert eng Téitsch. Wou hien de Schwanz opgeschnidden huet fënnt hien e Schwäert, dat Kusanagi-no-tsurugi genannt gëtt.
Hie schenkt dëst Schwäert, och "Grashallemschneider" genannt, senger Schwëster Amaterasu.

## Um Spaweck
Yamata no Orochi

De **Yamata no Orochi** ass en Draach oder och eng Schlaang aus der Shinto Mythologie. Der Iwwersetzung vum Karl Florenz no heescht säin Numm "Aachtgespléckte Schlaang".

No senger Verbannung aus den Elyséeë klëmmt de Susanoo op Tori-kami erof an trëfft no enger Zäit um Floss Hi op eng al Koppel déi kräischt, mat hirem Kand an der Mëtt. De Mann erzielt dem Susanoo datt hien am Fong aacht Diechter hat. Mä eng aachtkäppeg Riseschlaang ass all Joer komm an huet eng vu sengen Diechter giess. An dee Moment wier elo erëm Zäit wou d'Schlaang zeréckkéim. De Papp versprécht dem Susanoo säi Meedche wann de Susanoo et vun der Schlaang rette géif.

Doropshin entwéckelt de Susanoo e Plang: d'Koppel soll aachtmol gebraute Sake man an en Zonk mat aacht Diere bauen. Bäi all Dier sollen aacht Gesteller zesummegebonne ginn. Op déi soll de Sake an engem Behälter dropgestallt ginn. Wéi d'Schlaang koum huet se mat all hire Käpp aus all Behälter gedronk an ass voll an en déiwe Schlof gefall. Doropshin huet de Susanoo all hir Käpp ofgeschloen a beim Mëttelsten ass den Hi-Floss rout ginn. Beim zerschneide vum mëttelste Schwanz krut säi Schwäert eng Téitsch. Wéi hien dee Schwanz opgeschnidden huet, huet hien d'Schwäert Kusanagi fonnt.

## Um Spaweck
Buddhismus

De **Buddhismus** ass eng Léiertraditioun a Relioun an huet jee no Quellen 230-500 Milliounen Unhänger, an ass domat nom Chrëschtentum, dem Islam an dem Hinduismus, déi véiertgréisste Relioun op der Welt.

## Iwwerbléck

De Buddhismus ass virun allem a Süd-, Südost- an Ostasie verbreet. Ongeféier e Véirel vun de Buddhiste lieft a China. D'Buddhiste beruffe sech op d'Léiere vum Siddhartha Gautama, deen an Nordindie gelieft huet. Hie gëtt als "historesche Buddha" bezeechent, fir datt e vun de mythesche Buddha-Gestalte kann ënnerscheet ginn, déi net historesch beluecht sinn.

"Buddha" ass en Éierentitel, dee sech op en Erliefnes bezitt dat als Bodhi bezeechent gëtt. Domat ass gemengt datt no der buddhistescher Léier eng fundamental a befräient Asiicht an d'Grondbedingunge vun allem Liewen, déi sech aus dem Iwwerwanne vum leedvollen Dosinn ergëtt. D'Zil vun der buddhistescher Liewenspraxis ass et, déi Erliichtung an Erkenntnes z'erfueren, nom Virbild vum historesche Buddha. Si soll net an engem vun deenen zwéin Extremer, der Askees oder dem Hedonismus gelieft ginn, mä et soll villméi e Mëttelwee fonnt ginn. D'Prinzipie vum Nobelen aachtdeelege Pad sollen hëllefen, dee Mëttelwee ze fannen.

## Entwécklung
De Buddhismus ass am Subkontinent Indien duerch de Siddhartha Gautama entstanen. Den Iwwerliwwerungen no huet hien am Alter vu 35 Joer duerch en Erliefnes vum "Erwächen" eng Rëtsch vun Erliefnesser gehat, déi et him erméiglecht hunn déi buddhistesch Léier a véier eedel Wourechten ze formuléieren an e Wee aus dem Leiden erauszefannen. Am Laf vun der Zäit hu sech dräi verschidde spirituell Weeër entwéckelt, *[[Yâna]]* (Gefier op Sanskrit) genannt: Hînayâna, dat klengt Gefier a Mahâyâna, dat grousst Gefier, vun deem dat diamantent Gefier Vajrayâna ausgeet.

## Buddhismus zu Lëtzebuerg

De Buddhismus huet ugefaange sech an den 1990er Joren zu Lëtzebuerg z'entwéckelen. Déi Entwécklung ass duerch d'Grënnung vun Zentren entstanen, déi sech op den tibeetesche Buddhismus Nyingmapa (mat dem Dzogchen) an de Buddhismus Zen konzentréieren. 1997 ass den éischten Zenter zu Lëtzebuerg, den *Dzogchen Center Lëtzebuerg*, ënner dem Afloss vun 10 buddhistesche Laien entstanen. Do gëtt den tibeetesch-buddhistesche Glawe praktizéiert sou wéi Konferenzen an technesch Stage wéi de Showa-do ofgehalen. De Lama Jigmé Namgyal, Student vum Khenpo Jigme Phuntsok, huet de Centre Culturel Tibétain gegrënnt a léiert an der Nyingmapa Traditioun. Donieft ass och déi buddhistesch Laiebeweegung Sōka Gakkai zu Lëtzebuerg vertrueden.

## Um Spaweck
* Dzogchen Center Lëtzebuerg Centre bouddhiste tibétain Dzogchen Shedrup Darje Ling
* Zen Lëtzebuerg Groupe Zen Luxembourg (Association Zen Internationale)
* Buddhistesch SGI-Lux Sōka Gakkai Luxembourg
*Centre Culturel Tibétain Luxembourg
Giambattista Donati

Den **Giambattista Donati** (och **Giovanni Battista Donati**), gebuer de 16. Dezember 1826 zu Pisa, a gestuerwen den 19. September 1873 zu Florenz, war en italieeneschen Astronom.

Den Donati huet no sengem Studium op der Universitéit vu Pisa seng wëssenschaftlech Lafbunn 1852 als prakteschen Astronom am Observatoire zu Florenz ënner der Leedung vum Giovanni Battista Amici ugefaangen. 1864 ass hien den Nofollger vum Amici ginn. Den Donati entdeckt tëscht de Joren 1854 a 1864 sechs Koméiten, dorënner 1858 deen no him genannten Donati-Koméit (C/1858 L1). De Koméit hat een iwwergrousse Schwanz, deen den hallwen Himmel ageholl huet. Et war den hellste Koméit vum 19. Joerhonnert. Déi total Sonnendäischtert vum Joer 1860 huet hien a Spuenien observéiert.

Hien huet d'Regierung iwwerzeegt, en neien Observatoire um Hiwwel vun Arcetri bei Florenz opzeriichten, deen tëscht 1860 an 1872 gebaut gouf.

.

Den Donati huet sech och mam Fénkele vun de Fixstäre beschäftegt, mat der irregulärer Stralebriechung, mat de Stärespektren a mat der Theorie vum Polarliicht. Hien ass den 19. September 1873 un enger Epidemie gestuerwen.

Den Asteroid (16682) Donati gouf no him genannt.
## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Kuerzbiographie
*  B. Hetherington: ''Giovanni Battista Donati, 1826 - 1873.'' Journal of the British Astronomical Association, Vol. 83 (1973), p.&nbsp;461. (Kuerzbiographie)
* Publikatioun vum G.B. Donati am Astrophysics Data System
* Noruff fir den G.B. Donati am Astrophysics Data System
*  A Brief History of the Observatory. Arcetri Astrophysical Observatory
Operatioun Greenhouse

**Operatioun Greenhouse** war déi fënneft US-amerikanesch Kärwaffentestserie an déi zweet am Joer 1951. D'Tester waren um Eniwetok-Atoll an de sougenannte Pacific Proving Grounds, an et goufe véier eenzel Tester gemaach.
Tanach

Den **Tanach**, déi hellegst Schrëft am Juddentum, ass déi hebräesch Bibel (gr. τα βιβλια - Bicher). Se besteet aus dräi Haaptdeeler: Tora, Nevi’m a Ketuvim, deenen hir Ufanksbuschtawen den Akronym "Tanakh" erginn. Den Tanach gouf ëm dat 10. Joerhonnert viru Christus an 22 oder 24 Bicher agedeelt a kanoniséiert.
 
Den Tanach gëtt reegelméisseg am jiddesche Gottesdéngscht um Schabbat an der Synagog fir Virliesunge gebraucht.
 
Den Tanach ass eng Sammlung vu jiddesch-reliéise Schrëften déi 250 viru Christus fäerdeg gouf an op Griichesch iwwersat gouf. Ëm d'Joer 90 huet de Flavius Josephus den Tanach an 22 Bicher agedeelt, well d'hebräescht Alphabet och 22 Buschtawen huet. Am Joer 100 gouf d'Andeelung definitiv fixéiert. 
 
Den Tanach erzielt d'Geschicht vun der Schëpfung a vum Vollek Israel iwwer en Zäitraum vun ongeféier 1300 Joer.
Hekate

D**'Hekate** ass an der griichescher Mythologie d'Gëttin vum Mound, zesumme mat der Artemis an der Selene, a vun de Schiet.

## Duerstellung
Si gëtt dacks als dräifach Gëttin duergestallt. Et gouf gesot si hätt eng guttwëlleg Säit, mä awer och datt si eng gefaart Zauberin war. Si gëtt och als Gëttin vun den Doudegen duergestallt. Si symboliséiert den neie Mound, dee bei de Griichen och fir den Doud steet.
## Anneres
* Den (100) Hekate aas en Asteroid, deen no der Hekate genannt gouf.
## Literatur
* Sarah Iles Johnston: *Hekate Soteira. A Study of Hekate’s Roles in the Chaldean Oracles and Related Literature.* Scholars Press, Atlanta (Georgia) 1990, ISBN 1-55540-426-X.
* Thomas Lautwein: *Hekate, die dunkle Göttin. Geschichte und Gegenwart.* Edition Roter Drache, Rudolstadt 2009, ISBN 978-3-939459-21-7.
* Jane Davidson Reid: The Oxford Guide to Classical Mythology in the Arts, 1300–1990s. Band 1, Oxford University Press, New York / Oxford 1993, ISBN 0-19-504998-5, S. 492 f.
* Athanassia Zografou, *Chemins d’Hécate - Portes, routes, carrefours et autres figures de l'entre-deux,* Presses universitaires de Liège, 2010

## Um Spaweck
JEC

**JEC** ass d'Ofkierzung vun:
* der Jeunesse étudiante chrétienne,
* dem Joint Economic Committee vum US Kongress,
* dem Jaguar Enthusiasts' Club.

; Kuckt och *KJEC*
* de Königsborner Jugend Äishockeyclub.
Operatioun Sandstone

D**'Operatioun Sandstone** war déi drëtt Serie vun US-amerikanesche Kärwaffentester. Déi dräi Tester vun der Serie goufen 1948 um Eniwetok-Atoll am Pazifik gemaach.
Operatioun Ranger

D**'Operatioun Ranger** war déi véiert Serie vun amerikanesche Kärwaffentester. Se huet 1951 als éischt Kärwaffentestserie um Nevada Test Site ugefaangen.
Sophie Brahe

D**'Sophie Brahe**, gebuer 1556, a gestuerwen 1643, war eng dänesch Astronomin an d'Schwëster vum Tycho Brahe.

An enger Zäit, an där d'Fraen de facto vun naturwëssenschaftleche Beruffer ausgeschloss goufen, ass et der Sophie Brahe gelongen, sech eegestänneg Kenntnesser an der Astronomie unzeeegnen. Géint all Konventioun huet si dacks mat hirem Brudder zesummegeschafft. An hirem Schlass-Observatoire vun Uranienborg huet si Himmelsobservatioune gemaach an huet och en neie Fixstärekatalog vun dausend Stäreplazen zesumegestallt.

## Literatur
* Margaret Wertheim: *Die Hosen des Pythagoras. Physik, Gott und die Frauen.* 2002, ISBN 3-492-23710-X
Gare du Nord (Paräis)

D**'Gare du Nord** vu Paräis ass eng vu 7 Haaptgare vun der franséischer Haaptstad.
Si gouf den 20. Juni 1846 als *Gare de Belgique* ageweit a war zanterhier den Ausgangspunkt vun Zich a Richtung Nord-Frankräich an Nord-Europa. Et ass déi eelst Paräisser Gare déi nach am Originalzoustand ass an eng vun den eelsten op der ganzer Welt.

Si ass haut déi europäesch Gare an där déi meescht Reesend passéieren.

## Geschicht
D'Gare du Nord ass den 20. Juni 1846 als *Gare de Belgique* gebaut ginn, a war Terminus fir all d'Zich déi Paräis aus dem Norden erreeche wollten. Ma schonn 1861 war déi *belsch Gare* un hir Limitt komm an 1864 gouf déi haiteg Gare du Nord gebaut, déi déi dräifach Capacitéit hat. Den Architekt war de Jacques Ignace Hittorff, an et war wuel deem säi schéinst Wierk. D'Fassad déi als Monument klasséiert ass, krut eng Entrée wéi en Arc de triomphe, fir d'Prosperitéit vum Zuch a seng Victoire an der Industrie an am Transport ze markéieren. Si ass mat ville Statue garnéiert, déi d'Stied duerstellen, déi vun der Gare du Nord aus z'erreche waren. Hir U-Form déi klassesch fir Kappgare vun där Zäit ass huet allerdéngs keng Vergréisserungen erlaabt. Well d'Quaien allerdéngs grouss ugeluecht waren konnten 1884 dräizéng Gleiser amplaz vun den 8 originale Gleiser ugeluecht ginn. Et war haaptsächlech de Verkéier mat der Banlieue deen d'Ursaach vun där Evolutioun war. Mä 1889 war schonn nees eng Kéier sou wäit datt huet misse vergéissert ginn. Den Interieur vun der Gare gouf ëmgebaut an am Ostfligel goufe Salle d'attenten a Postbüroen ewechgerappt fir 5 weider Gleiser Plaz ze maachen.

1993 gouf d'Gare komplett nei amenagéiert, well wéinst der Fäerdegstellung vun der LGV Nord, mat enger Explosioun vun de Passagéierzuelen am TGV- an Eurostarberäich gerechent gouf.

## Eisebunnsstreck
; SNCF
* Paräis - Lille (fr)
; RER 
*  Linn B (fr)
*  Linn D (fr)
; Paräisser Metro
*  Linn 4 (fr)
*  Linn 5 (fr)

## Trivia
D'Fassade vun der aler *belscher Gare* gouf ofgedroen an op Lille bruecht, wou ee se haut nach als Fassade vun der Gare Lille-Flandres gesi kann.

## Destinatiounen

*Lille
*Calais
*London
*Ostende
*Bréissel
*Léck
*Amsterdam
*Köln
Uraniborg

**Uraniborg** (de: „Uranienburg“) war den Observatoire vum däneschen Astronom Tycho Brahe. Et gouf tëscht 1576 a 1580 op der Insel Ven, am Øresund gebaut; d'Insel huet bis 1660 zu Dänemark gehéiert, zënterhier gehéiert se zu Schweden.

Den Tycho huet geschriwwen, datt de Grondsteen den 8. August 1576 geluecht gouf. D'Gebai gouf der Urania gewidmet, der Mus vun der Astronomie, an no hir Uraniborg genannt, d*'Schlass vun der Urania*. Um Bau hunn zäitgenëssesche Kënschtler geschafft. Baumeeschter war den Hans van Steenwinckel den Eeleren, de Sculpteur Johan Gregor van der Schardt war fir déi bauplastesch Ikonographie zoustänneg an de grousse Sprangbuer am Haus war e Wierk vum Nürnberger Georg Labenwolf.

Uraniborg war eng Aart Fuerschungszentrum, dee Studenten aus ville Regiounen ugezunn huet. De Palais hat d'Ausrëschtung fir alchemistesch Fuerschungen. An de Gäert stounge Kraider a Blummen, déi geometresch a Mustere geplanzt waren. Ganz no dobäi louch dem Tycho säi Stjerneborg-Observatoire, deen hie baue gelooss hat, well Uraniborg net stabil genuch fir seng prezis Instrumenter war.

Mam Verloscht vun der Ënnerstëtzung vum neie Kinnek Christian IV. huet den Tycho d'Insel Ven am Joer 1597 verlooss. Uraniborg, wéi och Stjerneborg, goufe kuerz no sengem Doud zerstéiert. Stjerneborg gouf an den 1950er Joren archeologesch nees entdeckt a restauréiert. Do steet haut eng Multimediashow.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Beschreiwung
Autobomm

Eng **Autobomm** ass Sprengstoff deen an en Auto oder en anert Gefier deponéiert gouf fir en dann ze detonéiren. Si gëtt gemenkerhand gebraucht als Muerdwaff, fir Terrorismus oder Guerillakrich, a se soll entweeder d'Insasse vum Gefier oder Leit no bei der Detonatiounsplaz ëmbréngen, oder Gebaier oder aner Installatioune beschiedegen.

Autobomme si wéinst de Gefierer an deene se verstoppt si mobil a se kënnen aus relativ grousse Quantitéite Sprengstoff bestoen ouni datt se besonnesch Opmierksamkeet op sech zéie géifen. Si kënnen op eng jett Aart a Weisen aktivéiert ginn, z.&nbsp;B. duerch d'Opmaache vun der Autosdier, d'Umaache vum Motor, d'Drécke vum Gas- oder Bremspedal, oder duerch Fernzündung.


Bild:Iraq carbomb.jpg|Eng entschäerften Autobomm
Bild:Autobomm.jpg|Eng Autobomm am Ament vun hirer Detonatioun
Operatioun Buster-Jangle

D**'Operatioun Buster-Jangle** war déi sechst Serie vun US-amerikanesche Kärwaffentester. Se gouf 1951 um Nevada Test Site gemaach an huet aus 7 Tester bestanen. Se huet am Oktober 1951 ugefaangen an am November 1951 opgehalen.
Gare Montparnasse

D**'Gare Montparnasse** zu Paräis ass eng vun de siwen Haaptgaren an der franséischer Haaptstad.
Si gouf den 10. September 1840 als *Gare de l'Ouest* ageweit a war zanterhier den Ausgangspunkt vun Zich a Richtung Bretagne a fir laanscht d'atlantesch Küst.

## Geschicht

D'Gare de Montparnasse gouf um lénksen Uwänner vun der Seine gebaut fir all d'Zich déi aus der Bretagne an aus der Aquitaine koumen. Si huet zanter der Ufankszäit als Alternativ fir d'Gare d'Austerlitz gedéngt. Haut ass se den Ausgankspunkt vum TGV Atlantique.

Déi éischt Gare, deemools *Gare de l'Ouest - Rive gauche* genannt, goung 1840 a Betrib a stoung op där Plaz wou elo den Tour Montparnasse steet.

Schonn 1852 gouf eng nei, méi grouss Gare op der selwechter Plaz gebaut. Déi al Gare huet dee staarken Trafic net méi gepackt.

Dat bekanntst Evenement an der Gare Montparnasse war d'Zuchaccident vum 22. Oktober 1895. Eng Damplokomotiv mat futtisse Bremsen huet déi hënnescht Mauer vun der Kappgare duerchschloen an ass laanscht enger 10 Meter héijer Mauer hänke bliwwen.

An den 1930-er Jore gouf d'Gare nach eng Kéier vergréissert duerch en Ubau, genannt *Gare du Maine*, fir d'Zich vun de *grandes lignes*.

## Aktuell Gare
An den 1960-er Jore gouf déi aktuell Gare ronn 400 Meter méi wäit zeréck gebaut an um Terrain vun der aler Gare ass e Büros- a Geschäftszenter entstanen, mat dem 209 Meter héijen Tour Montparnasse.

1990 gëtt Gare nach eng Kéier ëmgebaut duerch d'Aféierung vum TGV Atlantique.

An der Gare gëtt et 28 Gleiser mat Quai.

Mat den TGVen an der LGV Sud-Ouest si vill Zich vun der Gare d'Austerlitz an d'Gare Montparnasse geplënnert. Montparnasse ass haut déi eenzeg Gare vun där TGVen an de Süd-Weste vu Frankräich fortfueren. Am Géigenzuch, fueren haut keng Lunéa méi vun Montparnasse fort.

## Destinatiounen

*Brest
*Rennes
*Nantes
*Bordeaux
*Lourdes
*Irùn
*Tarbes
*Toulouse
Stjerneborg

**Stjerneborg** war en Observatoire op der Insel Ven am Øresund; d'Insel huet bis 1660 zu Dänemark gehéiert, zënterhier gehéiert se zu Schweden.

Den Observatoire vum däneschen Astronom Tycho Brahe louch ënnerierdesch, zimmlech no beim Observatoire vum Palais Uraniborg. De kinnekleche Baumeeschter Hans van Steenwinckel den Eeleren huet Stjerneborg am Joer 1586 fir de Brahe gebaut.

De Brahe hat dem Observatoire de laténgeschen Numm *Stellaburgi* ginn. Den Numm bedeit *Schlass vun de Stären*. Den Observatoire war gréisstendeels ënnerierdesch ugeluecht, soudatt d'Instrumenter ënner de Sandschichten op festem Ënnergrond stoungen.

Ab der Stjerneborg ware follgend Instrumenter installéiert:

* e Quadrant mat 1,55&nbsp;m Radius an 
* eng equatorial Armillarsphär, mat där Wénkele mat bis zu enger Bouminutt Genauegkeet gemooss konnte ginn.

Déi ënnerierdesch Deeler goufen an de Joren 1950/51 ausgegruewen a méi spéit gouf eng Kuppel driwwer gebaut, an där zanterhier ëffentlech Multimedia-Virféierunge gemaach ginn.

## Literatur
* Harry Manos: *Tycho Brahe's Stjerneborg*. In: *The Physics Teacher*, Bd. 41, Nr. 8, 2003, S. 469–471.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Operatioun Tumbler-Snapper

D**'Operatioun Tumbler-Snapper** war eng Serie vun amerikanesche Kärwaffentester. Et goufe vun Abrëll bis Juni 1952 am Ganzen 8 Tester um Nevada Test Site gemaach.
Boléro

***Boléro*** ass en Orchesterstéck vum Maurice Ravel, dat am Joer 1928 komponéiert an den 22. November vum selwechte Joer fir d'éischt opgefouert gouf.

**Lauschteren**

## Um Spaweck
Operatioun Ivy

D**'Operatioun Ivy** war d'Bezeechnung fir zwéin US-amerikanesch Kärwaffentester.

Ivy Mike an Ivy King goufen allebéid um Eniwetok-Atoll (Pacific Proving Grounds) am Pazifik gezünt. Ivy Mike war och déi éischt erfollegräich Waasserstoffbomm. Ivy King war déi stäerkst amerikanesch Fissiounsbomm.
Operatioun Upshot-Knothole

D**'Operatioun Upshot-Knothole** war eng Serie vun US-amerikanesche Kärwaffentester. D'Bomme goufen 1953 vu Mäerz bis Juni um Nevada Test Site gezünt.
Operatioun Anvil

D**'Operatioun Anvil** war eng Serie vun 22 US-amerikanesche Kärwaffentester. Se gouf tëscht 1975 an 1976 um Nevada Test Site gemaach.
Operatioun Castle

D**'Operatioun Castle** war eng Serie vu 7 US-amerikanesche Kärwaffentester, déi 1954 um Bikini-Atoll an am Krater vum Ivy Mike-Test um Eniwetok-Atoll (Pacific Proving Grounds) duerchgefouert gouf.
Operatioun Fulcrum

D**'Operatioun Fulcrum** war eng Serie vun 21 amerikanesche Kärwaffentester. Se gouf tëscht 1976 an 1977 um Nevada Test Site gemaach.
Operatioun Bedrock

D**'Operatioun Bedrock** war eng Serie vu 27 amerikanesche Kärwaffentester. Se gouf tëscht 1974 an 1975 um Nevada Test Site gemaach.
Mathias Weishaupt

De **Mathias Weishaupt**, gebuer den 13. Mee 1899 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen de 14. Februar 1975, war e lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden.

## Kuckt och
Camille Wolff

De **Camille Wolff**, gebuer de 15. Juni 1894 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 30. Dezember 1977, war e lëtzebuergeschen Tennisspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden, woubäi hien nom Eenzel am Tennis fir den Double-mixed, wou hien zesumme mat der Rozel Le Gallais untriede sollt, huet misse forfait erklären.

## Kuckt och
Operatioun Arbor

D**'Operatioun Arbor** war eng Serie vun 19 amerikanesche Kärwaffentester. Se gouf tëscht 1973 an 1974 um Nevada Test Site gemaach.
Michel Dechmann

De **Michel Dechmann**, gebuer de 4. November 1896 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 12. September 1957, war e lëtzebuergesche Ringer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpen vertrueden.

## Kuckt och
Operatioun Toggle

D**'Operatioun Toggle** war eng Serie vun 28 US-amerikanesche Kärwaffentester, déi tëscht 1972 an 1973 haaptsächlech um Nevada Test Site gemaach gouf. Nëmmen d*'Rio Blanco*-Tester am Kader vun der Operatioun Plowshare goufe bei Rifle am Colorado gezünt.
Operatioun Bowline

D**'Operatioun Bowline** war eng Serie vu 48 US-amerikanesche Kärwaffentester, déi tëscht 1968 an 1969 um Nevada Test Site gemaach gouf.
Operatioun Argus

D**'Operatioun Argus** war eng Serie vun 3 US-amerikanesche Kärwaffentester, déi 1958 an enger Héicht vun 200 bis 540 Kilometer iwwer dem Südatlantik gemaach gouf.
Operatioun Cornerstone

D**'Operatioun Cornerstone** war eng Serie vun 12 US-amerikanesche Kärwaffentester, déi tëscht 1988 an 1989 um Nevada Test Site gemaach gouf.
Operatioun Cresset

D**'Operatioun Cresset** war eng Serie vun 23 US-amerikanesche Kärwaffentester, déi tëscht 1977 an 1978 um Nevada Test Site gemaach gouf.
Operatioun Crossroads

D**'Operatioun Crossroads** war déi zweet Serie vun US-amerikanesche Kärwaffentester, déi am Summer 1946 um Bikini-Atoll (Pacific Proving Grounds) gemaach gouf. Et goufen zwéin Tester gemaach mat engem TNT-Equivalent vun 23 Kilotonnen.
Operatioun Dominic I an II

D**'Operatioun Dominic** war eng Serie vu 40 US-amerikanesche Kärwaffentester, déi vum 25. Abrëll bis de 4. November 1962 am Pazifik an um Nevada Test Site gemaach gouf. D'Operatioun Dominic gëtt dacks an *Dominic I* (Pazifik) an *[[Operatioun Sunbeam|Dominic II]]* (Nevada) ënnerdeelt.
Operatioun Aqueduct

D**'Operatioun Aqueduct** war eng Serie vun 11 US-amerikanesche Kärwaffentester, déi tëscht 1989 an 1990 um Nevada Test Site gemaach gouf.
Operatioun Touchstone

D**'Operatioun Touchstone** war eng Serie vu 14 US-amerikanesche Kärwaffentester, déi tëscht 1987 an 1988 um Nevada Test Site gemaach gouf.
Operatioun Emery

D**'Operatioun Emery** war eng Serie vu 16 US-amerikanesche Kärwaffentester, déi tëscht 1970 an 1971 um Nevada Test Site gemaach gouf. Wéinst dem Test vum Emery-Baneberry um Yucca Flat dee schif gaange war, hunn d'Tester misse fir 6 Méint ofgebrach ginn.
Robert Elter (Foussballspiller)

De **Robert Elter**, gebuer den 20. Abrëll 1899 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 2. Mee 1991, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik, dee bei der Spora ënner Vertrag stoung. Säi méi ale Brudder Albert war och Foussballspiller an och bei der Spora.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpen vertrueden.

Tëscht dem 28. August 1920 am 11. November 1924 huet de Robert Elter sechsmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 5 Goler geschoss.


Robert Elter (Luxembourg) marks a goal against France (11 November 1924).png|De Robert Elter wéi en 1924 e Gol wärend dem Match géint d'Fransousen (B-Ekipp) zu Paräis schéisst.


## Kuckt och
Charles Krüger

De **Charles Krüger**, gebuer den 9. Mäerz 1896 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 8. Mäerz 1990, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpen vertrueden. Dobäi huet hien den 28. August 1920 zu Bréissel säin eenzege Match fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Nevada National Security Site

Den **Nevada National Security Site** (kuerz: **NNSS**), virdrun **Nevada Test Site** an **Nevada Proving Grounds** genannt, ass e Spärgebitt nërdlech vu Las Vegas am US-amerikanesche Bundesstaat Nevada. Et ass ronn 3.500 Quadratkilometer grouss.

Um Testterrain goufe vun 1951 bis 1958 iwwer 100 uewerierdesch Kärwaffentester a vun 1962 bis 1992 iwwer 800 ënnerierdesch Atomtester gemaach.
Arthur Leesch

Den **Arthur Leesch**, gebuer den 23. Januar 1894 zu Chenoa (Illinois), a gestuerwen 1955 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Foussballspiller vun der Union Lëtzebuerg, an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpen vertrueden.

Den 28. August 1920 an den 13. Januar 1924 huet den Arthur Leesch fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Jean Massard (Foussballspiller)

De **Jean Massard**, gebuer de 17. September 1894 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 3. Februar 1930, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Tëscht dem 20. Abrëll 1913 am 28. August 1920 huet de Jean Massard dräimol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi huet hien den 8. Februar 1920 am Match géint Frankräich 4 Goler geschoss.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpen vertrueden.

## Kuckt och
Léon Metzler

Et gëtt verschidde Persounen déi **Léon [[Metzler (Familljennumm)|Metzler]]** heeschen:
* Léon Metzler (1877-1944), e lëtzebuergesche Politiker a Jurist.
* Léon Metzler (1896-1930), e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.
Edwin Salpeter

Den **Edwin Ernest Salpeter**, gebuer den 3. Dezember 1924 zu Wien, a gestuerwen de 25. November 2008 zu Ithaca an New York, war en éisträicheschen Astronom an Astrophysiker.

De Salpeter ass als Jugendlechen am Joer 1939 vun Éisträich an Australien emigréiert, wou hien op der Universitéit vu Sydney Physik a Mathematik studéiert huet. Den Doktergrad krut hien am Joer 1948 op der *[[University of Birmingham]]* an England, wou hie mam Rudolf Peierls zesummegeschafft huet. Vun 1948 u war hien op der *[[Cornell University]],* wou hien ënner anerem zesumme mam Hans Bethe iwwer Problemer vun der Quantenelektrodynamik a Kärphysik debattéiert huet an huet a ville Beräicher vun der theoreetescher Astrophysik matgeschafft. Mam Bethe huet hien d'Bethe-Salpeter-Equatioun fir gebonnen Zoustänn an der Quantefeldtheorie entwéckelt.

De Salpeter huet Kärreaktiounen a Stären ënnersicht souwéi d'Entwécklung vu Stären. 1955 huet hien d'initial Massefunktioun *(Initial Mass Function, IMF)* vu Stären ofgeleet, déi beseet, a water Zueleverhältnesser Stäre mat verschiddene Massen entstinn.

Hie war mam Jakow Seldowitsch ee vun den éischten, déi 1964 Akkretiounsscheiwen ëm schwaarz Lächer als Modell fir Quasaren an aktiv Galaxië virgeschloen huet.

De Salpeter ass kuerz viru sengem 84. Gebuertsdag u Leukemie gestuerwen.

## Éierungen
* 1973 Goldmedail vun der Royal Astronomical Society 
* 1974 Henry Norris Russell Lectureship 
* 1985 Karl-Schwarzschild-Medail vun der Astronomescher Gesellschaft 
* 1987 Bruce Medail 
* 1997 Crafoord-Präis zesumme mam Fred Hoyle 
* 1999 Hans-A.-Bethe-Präis
## Kuckt och

## Um Spaweck
Hans-A.-Bethe-Präis

Den **Hans A. Bethe Präis** gëtt zanter 1998 all Joer vun der American Physical Society fir Leeschtungen an der Astrophysik, der nuklearer Astrophysik, der Kärphysik an änleche Gebidder, verginn. De Präis ass zu Éiere vum Hans Albrecht Bethe benannt ginn an ass mat 10.000 Dollar dotéiert.

## Präisdréier
* 1998 John N. Bahcall
* 1999 Edwin Salpeter
* 2000 Igal Talmi
* 2001 Gerald Brown
* 2002 Gordon Baym
* 2003 Michael Wiescher
* 2004 Wick Haxton
* 2005 Stanford E. Woosley
* 2006 Alastair Cameron
* 2007 James R. Wilson
* 2008 Friedrich-Karl Thielemann
* 2009 W. David Arnett
* 2010 Claus Rolfs
* 2011 Christopher Pethick
* 2012 Manuel Peimbert, Sylvia Torres-Peimbert
* 2013 George M. Fuller (University of California, San Diego), fir *aussergewéinkech Artikelen iwwer d'nuklearer Astrophysik, speziell seng Aarbechten iwwer d'Reaktiounsquote vu Prozesser vun der schwaacher Wiesselwierkung fir d'Stärenentwécklung an dem Stärekollaps a senger Pionéieraarbecht iwwer d'Neutrinomëschung an d'Supernovaen* (Laudatio)

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
Théodore Michel

Den **Théodore Michel**, gebuer... a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Schwëmmer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpen vertrueden.

## Kuckt och
Monotheismus

De Begrëff **Monotheismus** (gr.μόνος mónos "eleng" an θεός theós "Gott") bezeechent Reliounen bei deenen et nëmmen een eenzege Gott gëtt an unerkannt gëtt. Sou ginn déi Reliounen an de Rechtswëssenschafte vum Polytheismus a vun der Monolatrie ënnerscheet. Ënner Polytheismus versteet een eng Relioun bei där u méi wéi ee Gott gegleeft gëtt, ënner Monolatrie versteet een eng Relioun bei där u méi Gëtter gegleeft gëtt, awer nëmmen een als Haaptgott ugesi gëtt.

## Aféierung
Wann een déi verschidde Weltrelioune betruecht, da ginn d'Chrëschtentum, d'Juddentum an den Islam ëmmer als déi dräi grouss monotheistesch Reliounen duergestallt. Monotheismus ass de Begrëff fir eng Relioun déi un een eenzege Gott gleeft, mä am Chrëschtentum fanne mer Trinitéit, wëll heesche Gott gëtt als dräi verschidde Wiesen duergestallt, als Papp, Jong an hellege Geescht. D'Juddentum an den Islam hu mat dësem Gedanken eng Rei Problemer. An deenen dräi monotheistesche Relioune gleeft een nieft engem Gott och un aner himmlesch Wiesen, gemengt sinn d'Engelen. Déi sinn dem Gott awer kloer ënnergeuerdent an dofir stellt dat och kee Problem duer.

De Begrëff Monotheismus ass déi éischt Kéier am 17. Joerhonnert opgedaucht, als Géigestéck zum Begrëff Polytheismus, an dat beim engleschen Theolog a Philosoph Henry More. Am Alen Testament ginn awer och scho monotheistesch Gedanken ausgedréckt, z.&nbsp;B. am Jesaja: "Ausser där ass kee Gott" (Jes 44,6.8; 45,5; vgl. 43,11; 64,3) a mer fannen d'Fuerderung vun der elengescher Veréierung vum Gott Israel. Am Alen Testament sinn nach vill änlech Aussoen ze fannen. Wat awer kloer gëtt ass, datt d'Existenz vun engem anere Gott net per se bestridde gëtt. Dëst ass verwonnerlech well de Begrëff Monotheismus gëtt definéiert als d'Veréierung vun engem eenzege Gott a keen anere Gott existéiert.

## Um Spaweck
Pierre Viret

De **Pierre Viret**, gebuer 1511 zu Orbe, am spéidere Kanton Vaud, a gestuerwen de 4. Mee 1571 zu Orthez am Béarn, haut am Departement Pyrénées-Atlantiques (Frankräich), war e Schwäizer protestantesche Paschtouer, Theolog, reliéisen Auteur a Beroder vu verschiddene Prënzen.

De Pierre Viret, dee vill publizéiert huet (ronn fofzeg Bicher), an deementspriechend ee grousse Succès am Europa vum 16. Joerhonnert hat, war deen eenzege Reformator aus der romanescher Schwäiz (*pays romand*).

Hien huet eng Zäit als Beroder um Haff vun der Jeanne d'Albret gelieft. D'Jeanne d'Albret, Kinnigin vun Navarra, war d'Mamm vum Henri, spéidere Kinnek vun Navarra, Chef vun den Hugenotten an - mat senger Bekéierung zum Katholizismus - éischte Kinnek vu Frankräich aus dem Haus Bourbon.

### Wierk (Auswiel)
* *Disputations chrestiennes...* ; Genf (Jean Girard), 1544.
* *De la vertu et usage du ministère de la Parole de Dieu et des sacrements dépendants d'icelle* ; Genf, 1548; 337 Säiten.
* *Instruction chrestienne en la doctrine de la loi et de l'Evangile...* ; Genf (Jean Rivery), 1564. I. Band -> 91 Säiten.
* *De l'Estat de la conférence, de l'authorité, puissance...* ; Lyon (Senneton), 1565.
* *Discipline ecclésiastique en Béarn* ;

### Literatur
* G. Bavaud, *Le Réformateur Pierre Viret, sa théologie* ; Genf (Labor & Fides; Collection "Histoire & société", n° 10), 1986.
* Henri Vuilleumier, *Notre Pierre Viret* ; Lausanne (Librairie Payot & Cie), 1911; 263 Säiten.
* F.V. Massias, *Essai historique sur Pierre Viret* ; Cahors (Impr. Auguste Coueslant), 1900; 102 Säiten.
* J. Cart, *Pierre Viret le réformateur vaudois - Biographie populaire* ; Lausanne (Libr. Ls Meyer, éditeur), 1864.
## Kuckt och
* Lëscht vu Schwäizer Schrëftsteller