Mykenesch Kultur

D**'Mykenesch Kultur** war eng hellenesch Kultur am Spéithelladikum um Enn vun der Bronzezäit. Den Numm kënnt vun der Stad Mykene, déi um Peloponnes louch.

D'Mykenesch Kultur gouf um Enn vum 19. Joerhonnert duerch d'Ausgruewunge vum Heinrich Schliemann zu Mykene (1874) an Tiryns (1886) bekannt. Dësen huet geduecht, hien hätt d'Welt aus den Epe vum Homer, der *[[Ilias]]* an der *[[Odyssee]]* fonnt. An engem Graf zu Mykene huet hien eng gëlle Mask fonnt, déi hie "Mask vum Agamemnon" genannt huet. Och e Palais deen zu Pylos ausgegruewe ginn ass, huet den Numm "Palais vum Nestor". Eréischt d'Ausgruewunge vum Sir Arthus Evans hunn der mykenescher Welt eng eegen Autonomie vis-à-vis vun der minoescher Kultur ginn, déi chronologesch virdru läit.

Bei Ausgruewungen zu Knossos op Kreta huet den Evans Dausende vun Tountafele fonnt, déi duerch en Accident beim Brand vum Palais ëm 1450 v. Chr. gebak goufen. Hien huet dës Schrëft Linearschrëft B genannt, well si senger Meenung no méi wäit entwéckelt war, wéi d'Linearschrëft A. 1952 konnt d'Linearschrëft B vum Michael Ventris an den John Chadwick entschlësselt an als fréi Form vum Griicheschen entziffert ginn. Dat huet d'mykenesch Zivilisatioun vun der Protogeschicht an d'Geschicht katapultéiert, an hir d'Plaz an der Bronzezäit vun der Egäis ginn.

Allerdéngs bleiwen d'Tafelen a Linearschrëft B eng begrenzte Quell. Zesumme mat den Inskriptiounen op de Vase kënnt e Korpus vu knapps 5000 Texter eraus. Am Géigesaz dozou goufen am Orient Honnerte vu sumereschen an akkadeschen Tafele fonnt. Déi meescht Texter sinn ausserdeem zimmlech kuerz a meeschtens vun administrativer Natur, wéi zum Beispill Inventairen, déi net fir Archivzwecker bestëmmt waren. Allerdéngs bidden dës Tafelen och en objektive Bléck op d'mykenesch Welt ouni kinneklech Propaganda.

## Chronologie

D'Chronologie vun der mykenescher Kultur gouf vum schweedeschen Archeolog Arne Furumark no der Typologie vun den Objeten déi fonnt goufen an der Stratigraphie vun den Ausgruewungsplazen opgestallt. Och wann dës Chronologie kritiséiert gëtt, sou gëtt si dach weider benotzt. Fir dës Period gëtt de Begrëff Spéithelladikum (SH) benotzt.

D'Phas *SH I* ass gläichzesetze mat der Transitioun tëscht Mëttelhelladikum a Spéithelladikum. De kulturelle Charakter vun der mykenescher Zivilsatioun huet sech an dëser Period opgebaut.

An der Phas *SH II* koum et zu enger Steigerung vun den archeologesche Sitten. Um Enn vun dëser Period goufen d'minoesch Palaise vu Knossos, Phaistos, Malia a Kato Zakros zerstéiert. Nëmme Knossos gouf op en Neits bewunnt, an huet mykenesch Zich ugeholl. Et gëtt ugeholl datt de Palais vu "Mykener", déi Kreta eruewert hunn, okkupéiert gouf, an déi hei un d'Muecht komm sinn. D'Archiver a Linearschrëft B vu Pylos stamen ongeféier aus der Phas *SH II B*.

An der Phas *SH III* huet sech mykenesch Zivilisatioun weider verbreet. Ausser Kreta gouf et elo och op aneren Inselen an der Egäis, wéi zum Beispill op de Kykladen an zu Rhodos mykenesch Sitten, a souguer bis a Klengasien sinn d'Mykener gereest. Mykenesch Objete goufen am ganze Mëttelmierraum, an Zentraleuropa an op de Britteschen Insele fonnt. Mykenesch Stied goufen op Zypern an am Levante gegrënnt.

Um griichesche Festland goufen d'Palais-Festungen, d**Tholoï'', ëmmer méi monumental. Fir d'Period ''SH III B1'' beweisen d'Schätz déi zu [[Mykene]] an [[Orchomenos]] fonnt goufen, datt d'mykenesch Herrscher zimmlech räich waren. Dës Period war och den Héichpunkt vun der mykenescher Zivilisatioun. D'Archiver vu Knossos stame wuel aus der Phas ''SH III B'' (zirka [[1250 v. Chr.]]).

== Wie waren d'Mykener ? ==

Zanter der Entschlësselung vun den Tafelen a [[Linearschrëft B]] ass gewosst, datt dat Vollek, wat "Mykener" genannt gëtt, [[Griicheland|Griiche]] waren. Keng geschriwwe Quell vun engem mykenesche Site verréid eis, wéi sech dëst Vollek selwer genannt huet. No der ''[[Ilias]]'', déi Griichen dacks [[Achaier]] nennt, an andeems een och d'[[Hethiter]] mat abezitt, déi vun engem [[Ahhiyawa]] schwätzen, wollt een de Mykener den Numm Achaier ginn. Mä d'Hethiter-Argument ass nach laang net vun alle Fuerscher akzeptéiert, a wat den [[Homer]] ugeet, sou kann d'Wuert "Achaier" bei him verschidde Bedeitungen hunn.

D'[[Linguistik|linguistesch]] Analys vun den Texter a [[Linearschrëft B]] bréngt d'mykenesch Sprooch no u griichesch Dialekter vu spéideren Zäiten erun, mä éischter dem [[Ionien|ioneschen]], dem [[Attika|atteschen]] an dem [[Aioler|ailoeschen]] wéi den achaieschen Dialekter a klassescher Zäit. Sou géifen déi éischt vum mykeneschen hierkommen, déi zweet wieren zwar mam mykenesche verwandt, mä géifen zu enger Grupp gehéieren, déi scho verschidde vun de Mykener an der [[Bronzezäit]] war.

D'linguistesch Fro, déi sech op e Verglach mat de Sprooche vun de follgende Periode baséiert, geet awer sécherlech net duer, fir d'Mykener kloer z'identifizéieren. Näischt beweist, datt dës Mykener eng eenzeg [[Ethnie|ethnesch]] a linguistesch Communautéit waren, an et ass méi probabel, an hinnen eng Sammlung vu Vëlker ze gesinn, déi hirersäits d'Virfahre vun den Achaier, Ionier asw. waren.

D'mykenesch Gesellschaft schéngt an zwou Gruppe vu fräie Männer opgedeelt gewiescht ze sinn: den Entourage vum Kinnek, dee sech ëm d'Administratioun am Palais gekëmmert huet, an d'Vollek, den ''da-mo'', deen an de Gemenge gewunnt huet. Dëst Vollek an de Gemenge gouf vu kinneklechen Agenten encadréiert, huet missen Aarbechte leeschten, a Steieren un de Palais bezuelen.

Déi, déi am Palais geschafft hunn, waren dacks héich Fonctionnairen, déi wuel déi grouss Haiser, déi ronderëm d'Palaise fonnt goufen, bewunnt hunn. Et gouf awer och aner Persounen, déi duerch hire Beruff zwar un de Palais gebonne waren, awer net onbedéngt méi räich wéi d'Membere vum ''da-mo'' waren: Handwierker, Baueren, evtl. Händler. Ganz um Enn vun der sozialer Leeder stoungen d'[[Sklaverei am ale Griicheland|Sklaven]], ''do-e-ro'' (männl.) an ''do-e-ra'' (weibl.). An den Texter geet nëmme vun deene Leit riets, déi vir de Palais geschafft hunn.

== Politesch Organisatioun ==

Well et keng direkt Quelle ginn, kann déi generell politesch Organisatioun vun der mykenescher Welt net sécher gewosst sinn. Dem [[Homer]] no war [[Griicheland]] a verschidde Staaten ënnerdeelt, déi hien an der ''[[Ilias]]'' ernimmt: [[Mykene]], [[Pylos]] an [[Orchomenos]], déi och duerch d'[[Archeologie]] bekannt sinn, mä vläicht och [[Sparta]] oder [[Ithaka]]. D'Archeologie kann dëst awer net confirméieren. Nëmmen d'Staate vu [[Pylos]] a [[Knossos]] si kloer duerch Texter a [[Linearschrëft B]] attestéiert. Deemno ass net gewoss, wat den dominante politeschen Zentrum vun der [[Argolis]] war: [[Mykene]], [[Tiryns]] oder [[Argos]] ? Wat war mat [[Athen]], [[Gla]] a [[Iolkos]] ? 

An den [[Hethiter|hethitesche]] Quelle geet vun engem "Kinnek vun [[Ahhiyawa]] » riets, deen de selwechte soll si wéi de "Kinnek vun den [[Achaier]]". An der ''[[Ilias]]'' ass de Kinnek vun den Achaier keen anere wéi de Kinnek vu [[Mykene]], den [[Agamemnon]]. Mä näischt beweist, datt dës Ahhiyawa och Achaier waren, an d'Lokalisatioun vun hirem Räich bleift ëmstridden: [[Klengasien]], [[Rhodos]], [[Griicheland|Kontinentalgriicheland]] ? Wa verschidde Fuerscher sech op d'hethitesch an homeresch Quelle beruffe wëllen, fir aus dem mykenesche Griicheland eng Konfederatioun vu Staaten ze maachen, déi duerch e Kinnek, ''primus inter pares'', wuel de Kinnek vu Mykene, dominéiert goufen, sou gëtt et heifir bis haut keng Beweiser.

Op méi klengem Plang wësse mir allerdéngs besser Bescheed iwwer d'intern Organistatioun vun zwee Kinnekräicher, [[Pylos]] a [[Knossos]]. Mä och hei ass nach laang net alles gewosst.

De Staat schéngt e [[Monarchie|Kinnekräich]] gewiescht ze sinn, dat vun engem Kinnek, dem ''wa-na-ka'' (ϝάναξ / ''wánax'') dirigéiert ginn ass, an dee wuel eng militäresch, juristesch a reliéis Roll hat. Dëse ka mam [[homer]]eschen ἄναξ / ''anax'' identifizéiert ginn, dem "gëttlechen Här", dem "Meeschter vum Haus". An den Affertexter gëtt de Begrëff néngmol ernimmt, wat drop hindeit, datt d'Herrscher vu Pylos a Knossos e Kult kruten. Mä, wéi beim Homer, kann de Begrëff och eng Gottheet bezeechnen.

Ënner dem Kinnek stoung de ''ra-wa-ke-ta'' (''lawagetas''), wuel de Chef vun der Arméi. Allebéid hate si eegent Land, wat ''te-me-no'' (τέμενος / ''témenos'') genannt gouf. Aner Würdendréier waren d''te-re-ta'' (''telestai''), déi an den Texter als Landbesëtzer ernimmt ginn. Si hate vläicht och eng reliéis Funktioun. D''e-qe-ta'' (''equetai''), waren den Entourage vum Kinnek. Dës ware Krieger.

Nieft de Membere vum Haff waren nach aner Dignitaire fir déi lokal Administratioun vum Territoire zoustänneg. D'Kinnekräich vu [[Pylos]] war an zwou grouss Provënzen ënnerdeelt, d''De-we-ra ka-ra-i-ja'', déi no Provënz ronderëm Pylos, an d''Pe-ra-ko-ra-i-ja'', déi méi wäit ewech ronderëm d'Stad ''Re-u-ko-to-ro'' louch. Weiderhi war d'Kinnekräich a 16 Distriker an a Gemengen ënnerdeelt. Fir dës Distrikter z'administréieren, huet de Kinnek e ''ko-re-te'' (''koreter'', « Gouverneur ») an e ''pro-ko-re-te'' (''prokoreter'', « Sous-Gouverneur ») ernimmt. En ''do-mo-ko-ro'' (''damokoros'', « dee sech ëm den Damos këmmert »), huet sech ëm d'Gemengen, d**da-mo* (wuertwiertlech « Vëlker », δῆμος / *dễmos*) gekëmmert, an e *pa-si-re-u* (βασιλεύς / *basileús*) hat och eng Charge op Gemengenniveau, déi awer net genee preziséiert ass. Et schéngt wéi wann hien eng Versammlung vun den Eeleren, *ke-ro-si-ja* (γερουσία / *gerousía*), dirigéiert hätt. Et ass interessant ze gesinn, datt bei de klassesche Griichen, de *Basileus* de Kinnek war, wéi wann tëscht dem Verfall vun der mykenescher Gesellschaft an der klassescher Zäit nëmmen de Gemengefonctionnaire als héchst Autoritéit iwwer d'Generatiounen iwwerlieft hätt.

== Wirtschaft ==

D'Organisatioun vun der [[Ekonomie|Wirtschaft]] an de mykenesche Kinnekräicher schéngt an zwee gedeelt gewiescht ze sinn: Eng éischt Grupp huet am Orbit vum Palais geschafft, wärend eng aner fir sech selwer geschafft huet. Dëst passt och bei d'sozial Organisatioun. Dëst huet natierlech déi Leit, déi fir de Palais geschafft hunn, net dovun ofgehalen, och hiren eegene Geschäfter nozegoen.

D'Wirtschaft gouf vun de [[Schreiwer]] kontrolléiert, déi d'Entréeën an d'Sortie vun de Produitse kontrolléiert hunn, d'Aarbecht verdeelt hunn, a sech ëm d'Distributioun vun de Ratioune gekëmmert hunn. Den *du-ma-te* schéngt eng Zort vun Intendant gewiescht ze sinn, deen ee Beräich vun der Wirtschaft iwwerwaacht huet.

=== Akerbau ===

D'Land vun de Kinnekräicher vu [[Pylos]] a [[Knossos]] war an zwee gedeelt: de *ki-ti-me-na*, den Territoire vum Palais, an de *ke-ke-me-na*, den Territoire vun der Gemeng, dee vu sougenannte *ka-ma-na-e-we* kultivéiert ginn ass, déi wuel aus dem *da-mo* koumen. D'Lännereie vum Palais sinn déi, déi an den Texter ze fanne sinn. Een Deel dovu war den *te-me-no* vum *wa-ka-na* a vum *ra-wa-ge-ta*. Den aneren Deel, *o-na-te-re*, huet de Membere vun der Administratioun vum Palais gehéiert. Dëse konnten dëse bebaue loosse vu Sklaven, oder och vu fräie Leit, déi si un d'Land gebonnen hunn.

D'Akerbauproduktioun vun dëse Kinnekräicher ass an der traditioneller "[[Mëttelmier]]-Trilogie" bliwwen: Kar, Olivebeem, Wäin. D'ugebaute Käre waren de [[Weess]] a [[Geescht (Fruucht)|Geescht]]. Ausserdeem goufen [[Olivebam|Olivebeem]] ugeplanzt fir [[Olivenueleg]] ze produzéieren. Dësen Ueleg gouf awer net onbedéngt fir d'Ernierung benotzt, mä éischter fir d'Kierperfleg an de [[Parfum]]. Och [[Wäin]] gouf ugebaut. Niewebäi gouf et [[Léngen]] fir d'Kleeder a [[Sesam]] fir den Ueleg, souwéi verschidde Friichtebeem wéi de [[Figen|Figebam]].

D'Véizucht gouf duerch d'[[Schof]] an d'[[Geess]]en dominéiert. D'[[Kou|Kéi]] an d'[[Schwäin]] ware méi rar. D'[[Päerd]] goufe geziicht, fir d'Krichsween ze zéien.

=== Handwierk ===

D'Organisatioun vum Handwierk ass virun allem am Palaiskader bekannt. D'Archiver vu [[Pylos]] weisen op eng spezialiséiert Aarbecht hin, all Aarbechter huet zu enger preziser Kategorie gehéiert an hat eng spezifesch Plaz an den Etappe vun der Produktioun, besonnesch an der [[Textilindustrie]].

D'[[Textilindustrie]] war ee vun den Haaptsekteure vun der mykenescher [[Ekonomie]]. D'Tafele vu [[Knossos]] weisen eng ganz Produktiounsketten, vun de [[Schof]] bis zum Stockage vum fäerdege Produit an de Geschäfter vum Palais. Fir de Palais vu [[Pylos]] hunn eng ronn 550 Aarbechter an der Textilindustrie geschafft. Zu Knossos waren et der bal 900. 15 Spezialiséierungen an der Textilveraarbechtung konnten identifizéiert ginn. No der [[Woll]] gouf [[Léngen]] am meeschte benotzt.

Och d'[[Metall]]industrie konnt zu Pylos attestéiert ginn, wou 400 Aarbechter agestallt goufen. De Quellen no gouf d'Metall ënner hinne verdeelt, fir datt si hir Aarbecht maachen, an der Moyenne 3,5&nbsp;kg [[Bronze]] pro Atelier. Wéi si bezuelt goufen ass allerdéngs net bekannt. Op den Distributiounslëschte vun de Ratioune feelen d'Metallaarbechter komplett. Zu Knossos schwätze verschidden Tafele vun enger Schwäertproduktioun, ouni awer op eng richteg Metallindustrie hinzedeiten.

D'Industrie vun der [[Parfumerie]] konnt och nogewise ginn. D'Tafele schwätze vum Hierstelle vu parfuméiertem Ueleg: [[Rous]], [[Salbei]] asw. Duerch d'[[Archeologie]] ass ausserdeem gewosst, datt d'Palaisen och nach aner Handwierker haten: e [[Goldschmatt]], Handwierker déi [[Elfebeen]] verschafft hunn, a [[Keramik]]-Atelieren. Och Olivenueleg gouf produzéiert. Verschidde Beräicher hunn hir Produiten och exportéiert.

=== Handel ===

Den Handel feelt gréisstendeels an de Quellen. Sou ass zum Beispill net gewosst, wat mat parfuméierten Ueleg geschitt ass, nodeem en zu [[Pylos]] stockéiert gouf. Grouss Tounkréi mat Ueleg goufen zu [[Theben (Griicheland)|Theben]] a [[Böotien]] erëmfonnt. Op dëse Kréi goufen Inskriptiounen a [[Linearschrëft B]] fonnt, déi gesot hunn, wou d'Kréi hierkomm sinn, nämlech vu [[Kreta]]. Op de kreteschen Tafele steet awer kee Wuert iwwer d'Exportatioun vun Ueleg. Iwwer d'Textilindustrie gëtt et och nëmme wéineg Informatiounen. Et ass gewosst datt d'[[Minoesch Kultur|Minoer]] hir Stëfter an [[Egypten]] exportéiert hunn, sou kann ugeholl ginn datt d'Mykener dat selwecht gemaach hunn. Si hu warscheinlech d'Erfarunge vun de Minoer fir sech benotzt, grad sou wéi vill Handelsweeër. Obschonn d'Quelle feelen, kann een awer dovun ausgoen, datt verschidden Industrien och exportéiert hunn, well hir Produktioun méi héich war, wéi an de Stied selwer gebraucht gouf.

Wat d'Exportatioun vu mykenesche Produite baussent [[Griicheland]] ugeet, sou kann hei och d'[[Archeologie]] hëllefen. Vill Vase goufen an der [[Egäescht Mier|Egäis]], an [[Anatolien]], am [[Levante]], an [[Egypten]] mä och méi westlech op [[Sizilien]] a souguer an [[Europa (Kontinent)|Zentraleuropa]] bis a [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannie]] fonnt. D'Circulatioun vu mykenesche Produkter ka wéinst klengen Tountafelen, de Virgänger vun eise modernen Etiketten, novollzu ginn, . Op dëse klengen Tafelen ass e Sigel an eng Ideogramm mam Objet ze gesinn, deelweis goufen och nach aner Informatiounen notéiert: Qualitéit, Hierkonft, Destinatioun asw.

55 vun dësen "Etikette" goufen [[1982]] zu [[Theben]] fonnt, si haten alleguer en Ideogramm vun enger [[Kou]]. Sou konnt de Wee vum Véi rekonstituéiert ginn: si koumen aus ganz [[Böotien]] an [[Euböa]] a goufen op Thebe geschéckt, fir geaffert ze ginn. Duerch d'Etikette konnt bewise ginn, datt d'Véi net geklaut war, an och wou et hierkomm ass. Nodeem d'Véi ukomm waren, goufen d'Etikette gesammelt, an eng Compatbilitéitstafel erstallt.

== Relioun a Mythologie ==


Et ass net einfach, d'[[Relioun]] fir d'mykenesch Zivilisatioun z'identifizéieren, besonnesch bei den archeologesche Sitten, wou et komplizéiert bleift, eng Kultplaz mat Sécherheet z'identifizéieren. Nëmmen d'Affertexter ginn eis Nimm vun de Gëtter, mä erzielen näischt vun de Ritualer.

Am mykenesche Pantheon gouf et schonn eng Partie Gëtter, déi spéider och am klassesche Griicheland ze fanne waren. De [[Poseidon]] schéngt eng wichteg Plaz ageholl ze hunn, virun allem an den Texter vu [[Knossos]]. Et war wuel eng [[Chthonesch Gëtter|chthonesch Gottheet]], déi mat den [[Äerdbiewen|Ärdbiewe]] verbonne war. Et goufen och eng Partie "Damme" fonnt, *Potnia*, déi mat de Kultplazen ze dinn haten, wéi zum Beispill d'"Damme vum Labyrinth" op [[Kreta]]. Och vun enger [[Mammegottheet]] mam Numm *Diwia* geet riets. Aner Gëtter, déi identifizéiert konnte ginn waren den [[Zeus]], d'[[Hera]], den [[Ares]], den [[Hermes]], d'[[Athena]], d'[[Artemis]], den [[Dionysos]], d'[[Erinyen]] asw. Net veréiert goufen den [[Apollo (Mythologie)|Apollo]], d'[[Aphrodite]] an d'[[Demeter]] (orientalesch Gottheeten) an den [[Hephaistos]].

Fir d'mykenesch Zäit konnt kee groussen Tempel identifizéiert ginn. Verschidden Hellegtümer goufen allerdéngs fonnt, sou zum Beispill zu [[Phylakopi]], wou vill kleng Statuette fonnt goufen, déi wuel als Kado fir d'Gëtter geduecht waren.

=== Begriefnesritualer ===

Zanter dem [[Spéithelladikum]] goufen d'Leit d'meeschtens ënner dem Buedem begruewen. D'Griewer waren ënner den Haiser, oder baussent de Residenzzonen op Kiefeger oder an engem [[Tumulus]] (θόλος / *thólos*). Dës Form geet bis an déi eelst Periode vun den Indoeuropäer a [[Griicheland]] zeréck, an d'Wuerzele sinn an de Balkankulture vum [[3. Joerdausend v. Chr.]] bis zu der [[Kurgankultur]] ze sichen.

D'individuell Griewer waren a Form vun enger *cista*. Am *SH I* koumen och d'Grafmiwwelen op. Am Spéithelladikum gouf et och Gemeinschaftsgriewer an der Form vun engem Rechteck. Et ass schwéier ze beweisen, op déi verschidde Griewer mat enger Hierarchisatioun vun der Gesellschaft ze dinn hunn. Um Enn vun der Period koum et ëmmer méi dacks zu [[Anäscherung]]en, an déi Praxis gouf ganz wichteg am *SH III C*.

Zu den impressionanteste Griewer vun der mykenescher Zäit zielen d'monumental kinneklech Griewer zu [[Mykene]]. Dat berüümtste Graf ass dat "vum [[Agamemnon]]" (de "Schaz vum [[Atreus]]") an der Form vun engem *Tholos*. An der Géigend leien d'Griewer vun "der [[Klytaimnestra]]" an "vum [[Aigisthos]]". Hei goufen iwwerall impressionant Schätz fonnt, déi de [[Heinrich Schliemann|Schliemann]] bei sengen Ausgrueweungen zu [[Mykene]] entdeckt huet.

== Konscht a Kultur ==


D'[[Archeologie]] huet fir d'mykenesch Zäit vill Keramikwuere fonnt, mat ganz verschiddene Stiler. D'Gréisst vun de Vase war ënnerschiddlech. D'Modeller waren am *SH III B* fir d'mykenesch Welt ganz homogeen. Zu dëser Zäit ass och d'Produktioun an d'Luucht gaangen, virun allem an der [[Argolis]], wou déi meescht Vasen hierkomm sinn, déi aus [[Griicheland]] exportéiert goufen. D'Produktioun déi fir d'Exportatioun bestëmmt war, war generell méi luxuriéis an hat gemoolten Dekore mat [[Griichesch Mythologie|mythologeschen]], Krichs- an Déieremotiver. Eng aner Zort Geschier aus [[Metall]] (virun allem [[Bronze]]) gouf op de mykenesche Site fonnt. Verschidde Vase waren och aus [[Elfebeen]] oder [[Faïence]].

Grouss Statue gouf et an der mykenescher Period net. Déi meescht Statue ware kleng a reng an aus Toun, si goufe virun allem zu [[Phylakopi]] mä och zu [[Mykene]], [[Tiryns]] an [[Asinè]] fonnt. D'Majoritéit vun dëse Statuette waren anthromorph Figuren, männlech a weiblech. Hir Bedeitung ass net sécher gekläert, mä et kann een dovun ausgoen, datt déi meescht vun dëse Statuetten als Geschenker fir d'Gëtter geduecht waren, well si op Kultplazen erëmfonnt gi sinn.

D'Molerei vun der mykenescher Zäit war staark duerch d'[[Minoesch Kultur|minoesch]] Molerei beaflosst. Verschidde Freske goufen an de mykenesche Palaisen erëmfonnt. D'Themen op dëse Freske si verschidden: [[Juegd]], Kämpf, [[Pressioun]]en, mythologesch Geschichten. Op anere Freske goufen och geometresch Motiver fonnt.

=== Architektur ===
Déi grouss mykenesch Stied waren alleguer befestegt. Si konnten op [[Akropolis|Akropoleis]] wéi [[Athen]] oder [[Tiryns]] gebaut sinn, un engem groussen Hiwwel wéi [[Mykene]] leien, oder um Mier wéi [[Gla]] a [[Pylos]]. Nieft dëse groussen Zitadelle goufen och kleng isoléiert Festunge fonnt, déi wuel fir d'militäresch Kontroll vum Territoire zoustänneg waren. D'mykenesch Mauere goufen aus grousse Bléck gebaut, déi bis zu 8 Meter Duerchmiesser konnten hunn. Dës Bléck goufen ouni Toun openaner geluecht. Den Agank zu dëse Festunge konnte monumental Paarte sinn, Rampen awer och Galerien. Aus Angscht virun engem Ugrëff haten d'Sitten och hir eege Bure fir sech am Fall vun enger Belagerung mat Waasser kënnen ze versuergen.

D'mykenesch Sitten haten och verschidden Typpe vun Haiser. Déi klengst Haiser ware quadratesch an tëscht 5 an 20 Meter breet. Hei hunn déi nidderegst sozial Schichte gewunnt. Dës Haiser haten een oder méi Säll. Méi grouss Haiser waren tëscht 20 a 35 Meter laang, hate verschidde Säll an dacks och e Bannenhaff. Si waren änlech wéi d'Palaisen organiséiert. Et ka sinn, datt hei d'Adeleg gewunnt hunn, mä dat ass ëmstridden, well d'Gebaier no beim Palais leien, kann et och sinn, datt dëst Niewegebaier waren, déi zum Palais gehéiert hunn.

Déi gréisst mykenesch Palaise goufen zu [[Mykene]], [[Tiryns]] a [[Pylos]] fonnt. Si waren den Zentrum vun der Administratioun, wat aus den Tafelen ervirgeet, déi hei fonnt goufen. Op architektoneschem Plang ware si d'Ierwe vun de [[Minoesch Kultur|minoesche]] Palaisen, awer och vun anere grousse Residenzen, déi a Griicheland am [[Spéithelladikum]] gebaut goufen. Si goufe ronderëm en Ensembel vun Häff organiséiert. Den Zentrum vum Palais war de [[Megaron]]: dëst war den Trounsall dee ronderëm e ronne Foyer opgebaut war, a wou véier Saile stoungen.

=== Bewaffnung ===


An de Schätz vun der mykenescher Zäit goufen och Waffe fonnt, zu de wichtegsten Entdeckungen zielt d'Bewaffnung vun [[Dendra]], wou de kompletten Ekipement vun engem Krieger fonnt ginn ass. Bronze Placke waren hei op Lieder gebutt, doduerch war d'Rëschtung immens schwéier, a sou gëtt dovun ausgaangen, datt dëse Krieger op engem Sträitwon suz. D'defensiv Bewaffnung déi op de mykenesche Site fonnt ginn ass, ware virun allem Helmer, dorënner och Helmer a Form vum Kapp vun engem [[Wëllschwäin]]. Zwéin Typpe vu Schëlder goufe benotzt: e Modell a Form vun enger 8 an e méi rechteckegt Schëld, wat no uewen ofgerënnt war. Dës Schëlder waren aus Holz a Lieder.



D'offensiv Waffe ware virun allem aus [[Bronze]]. Sou goufe Lanzen a Schwäerter a verschiddene Gréisste fonnt. Och Dolchen a Feiler hunn zu der Bewaffnung vun dëser Zäit gehéiert.

== Enn vun der Mykenescher Kultur ==

D'Enn vun der mykenescher Period stellt d'Fuerscher virun eng Partie Problemer, déi nach ëmmer net geléist sinn, souwuel wat d'Chronologie ugeet, wéi och d'Interpretatioun vun den Evenementer.

D'Enn vun der Phas *SH III B1* ass duerch Zerstéierunge markéiert, virun allem zu [[Mykene]]. Am *SH III B2* sinn d'Defensivanlage vun de mykenesche Stied verbessert ginn, en Zeechen dofir, datt d'Onsécherheet an d'Luucht gaangen ass. Mä dëst war keng Kriseperiod, d'[[Archeologie]] konnt weiderhi Material fannen, wat drop hindeit, datt d'Mykenesch Zivilisatioun nach ëmmer räich war. Um Enn vun dëser Period loosse sech awer vill Zerstéierunge bei de mykenesche Sitten um [[Griicheland|griichesche Festland]] noweisen.

Am *SH III C* ass d'Zuel vun de mykenesche Stied a [[Griicheland]] zeréckgaangen, deelweis ëm eng grouss Zuel jee no Regioun. Aner Site wéi [[Mykene]] oder [[Tiryns]] si weider bewunnt bliwwen, an hei goufen och nach ëmmer mykenesch Spuere fonnt, déi dozou gefouert hunn, datt den *SH III C* als een Niveau vun der mykenescher Zivilisatioun ugesi gëtt. Gläichzäiteg huet sech awer och eng nei "barbaresch" [[Keramik]] verbreet, dësen Numm krut si well si auslänneschen Eruewerer zougeschriwwe ginn ass.

Vill Ursaache gi fir den Ënnergang vun der mykenescher Kultur an dëser Period genannt. D'natierlech Facteure wéi e [[Klima]]wandel oder [[Äerdbiewen|Äerdbiewe]] ginn haut verworf. Iwwreg bleiwen zwou grouss Theorien: Vëlkerwanderungen an intern Konflikter. D'Theorie vun de Vëlkerwanderunge beschëllegt Eruewerer, d'mykenesch Sitten zerstéiert ze hunn. Als Eruewerer ginn souwuel d'[[Dorier]] wéi och d'[[Séivëlker]] genannt. Allerdéngs ass vun den Dorier gewosst, datt si och scho virun dëser Zäit um [[Griicheland|griichesche Festland]] doheem waren, a sou ass eng "doresch Invasioun" net warscheinlech. D'Vëlkerwanderungen an sech, déi vum [[Balkan]] bis an den [[Noen Osten|Noen Oste]] gaange sinn, an déi och an den [[Egypten|egypteschen]] Inskriptiounen ernimmt ginn, déi vun Eruewerer als "[[Séivëlker]]" schwätzen, sinn eng Realitéit. Et ass och gewosst datt dës Vëlker fir vill Zerstéierungen an [[Anatolien]] an am [[Levante]] responsabel waren. D'Ernimmung vun engem Vollek mam Numm *Eqwesh* an engem egypteschen Text vum [[12. Joerhonnert v. Chr.|12. Joerhonnert]] huet d'Spezialiste spekuléiere gelooss, datt d'Mykener eventuell un dësen Invasioune bedeelegt waren. Dëst ass awer weeder sécher, nach gëtt eng Äntwert op dat, wat an der griichescher Welt geschitt ass.

Bleift déi zweet Theorie, déi d'mykenesch Zivilisatioun duerch intern sozial Konflikter ënnergoe léisst. Dës Hypothees gëtt och deelweis mat der éischter Theorie genannt, andeems nieft de sozialen Divisiounen och [[Ethnie|ethnesch Divisiounen]] derbäigezielt ginn.

Wat och ëmmer d'Ursaache waren, sécher ass, datt d'mykenesch Kultur nom *SH III C* verschwonnen ass, an d'Site vu [[Mykene]] an [[Tiryns]] op en Neits zerstéiert goufen, an u Bedeitung verluer hunn. Dëst Enn, wat op déi lescht Jore vum [[12. Joerhonnert v. Chr.|12. Joerhonnert]] datéiert gëtt, koum no engem luesen Néiergang, dee vill Jore gebraucht huet, bis d'mykenesch Zivilisatioun verschwonnen ass. Den Ufank vum [[11. Joerhonnert v. Chr.|11. Joerhonnert]] huet en neie Kontext opgemaach, dee vum Proto-geometreschen an domat dem [[geometreschen Zäitalter]], déi sougenanntn [[Däischter Zäitalteren]] an der traditioneller [[Historiographie]].

== Literatur zum Theema ==
* "Les Mycéniens. Des Grecs du II<sup>e</sup> millénaire" in: *Les Dossiers d'Archéologie*, n°&nbsp;195, 1994.
* John Chadwick, *The Mycenaean World*, Cambridge University Press, 1976. 
* John Chadwick, *Le déchiffrement du linéaire B*, Gallimard, 1972.
* John Chadwick, *Corpus of Mycenaean Inscriptions from Knossos*, 4 Bänn, Cambridge University Press, 1987–1999.
* Isabelle Ozanne, *Les Mycéniens, paysans, pillards et poètes*, Armand Colin, Paräis, 1992. 
* Jean-Claude Poursat, *La Grèce préclassique, des origines à la fin du VIe siècle*, Éd. du Seuil, Paräis, 1995. 
* René Treuil, Pascal Darque, Jean-Claude Poursat a Gilles Touchais, *Les Civilisations égéennes du Néolithique et de l'Âge du Bronze*, PUF, Paräis, 1990. 

== Um Spaweck ==

*  [http://www.clio.fr/BIBLIOTHEQUE/la_grece_mycenienne__du_mythe_a_l_histoire.asp Pascal Darcque, *La Grèce mycénienne: du mythe à l'histoire*.]
*  [http://www.metmuseum.org/toah/hd/myce/hd_myce.htm D'Mykenesch Kultur am Metropolitan Museum of Art.]
*  [https://web.archive.org/web/20111201050413/http://projectsx.dartmouth.edu/history/bronze_age/ Prehistoresch Archeologie an der Egäis.]
*  [http://www.clio.fr/BIBLIOTHEQUE/les_citadelles_myceniennes.asp Louis Godart, *Les citadelles mycéniennes''.]
*  Mykenescht Hellegtum bei Methana.