Athénée de Luxembourg

Den **Athénée de Luxembourg**, och nach *De Kolléisch* oder mol *Stater Kolléisch* genannt, ass e klassesche Lycée um Campus Geesseknäppchen an der Stad Lëtzebuerg.

De *Kolléisch*, dee 1603 vun de Jesuitte gegrënnt gouf, ass déi eelst Secondaire-Schoul zu Lëtzebuerg. Bis 1964 war d'Schoul an der Ënneschtgaass nieft der Kathedral, an de Gebaier, an deenen 1973 bis 2019 Nationalbibliothéik dra war. 1964 koum de Kolléisch an en deemools neit Gebai um Geesseknäppchen.

Tëscht September 2012 an Dezember 2016 gouf d'Gebai vun 1964 renovéiert an de Kolléisch war an där Zäit an engem provisoresche Gebai um Geesseknäppchen. Am Januar 2017 huet de Schoulbetrib dunn erëm am renovéierte Gebai ugefaangen.

## Geschicht
### Collège des Jésuites (1603-1773)

Am Joer 1603 gouf de Stater Kolléisch vun de Jesuitten als *Collège des Jésuites* gegrënnt. Inspiréiert huet sech dës Grënnung un der fréierer Jesuitteschoul vun Tréier. Deemools huet déi laténgesch Sprooch eng ganz wichteg Roll am Programm oder an der Offer vum Kolléisch gespillt, besonnesch well et am 17. Joerhonnert als diplomatesch Sprooch am Gebrauch war, grad sou wéi déi wichtegst Fächer op deene groussen a renomméierten Universitéiten op Latäi gehale goufen. Et gouf och grousse Wäert op d'Konscht an op d'Philosophie geluecht, zu där och d'Physik an d'Mathematik gehéiert hunn.

De 16. Januar 1610 hunn d'Jesuitten am Kolléisch déi *[[Marianesch Sodalitéit]]* gegrënnt. Dës reliéis Brudderschaft stoung um Ufank vun der Muttergottesveréierung zu Lëtzebuerg an huet zesumme mam Pater Jacques Brocquart S.J. den 8. Dezember 1624 eng Muttergottesstatu mam Titel *[[Tréischterin am Leed]]* zur Veréierung virun d'Stadmauere gedroen.

### Collège royal (1773-1795)
Nodeem de Poopst Clément XIV. den 21. Juli 1773 de Jesuittenuerden opgehuewen hat, gouf ënner der Maria Theresia vun Éisträich aus dem Jesuittekolléisch de *Kinnekleche Kolléisch* (*Collège royal*). De Stater Klerus huet d'Roll vun de Jesuitten iwwerholl, an an de Joren duerno gouf et eng Rei vun neie Reformen. Et goufe siwe Klasse gemaach, eng Sixième, eng Cinquième, eng Quatrième, eng Troisième, eng Deuxième an eng Rhetorikklass. D'Latäi war nach ëmmer d'Haaptuleies vum Kolléisch. Mä et goufen och nei Fächer agefouert wéi Geographie, Geschicht an aner Sproochen.

### École centrale (1795-1802)
Kuerz nom Enn vum éisträichesche Regime an duerch déi franséisch Besatzung am Joer 1795, wéi och duerch d'Annexioun vum deemolegen Herzogtum Lëtzebuerg un d'Republik Frankräich am Joer 1797 gouf *d'École Centrale* (als zentral Secondairesschoul vum Département des Forêts) imposéiert. 1799 goufe speziell Richtlinne wat d'Disziplin ubelaangt agefouert, grad sou wéi datt d'Schüler tëscht eenzele Sektioune wiele konnten.

### École Secondaire (1802-1808)
Den 1. Mee 1802 ass eng nei Schoulreform ëmgesat ginn: d*Écoles centrales* goufe, jenodeem, duerch sougenannt *écoles secondaires* oder *lycées* ersat (net all Departement hat ee Lycée zegutt). Den nächste Lycée war zu Metz ugesiedelt, an déi Stater *école secondaire* war am Fong eng Filial vum Metzer Lycée.

### Collège municipal (1808-1814)
Am Kolléisch ass d'Latäin erëm méi wichteg ginn, an d'Sciencen hunn ofgeholl an déi al Organisatioun vun de Klassen ass erëm agefouert ginn. Well d'Schoul vun do un dem Buergermeeschter ënnerstoung, gouf am Joer 1808 aus dem Kolléisch de *Collège municipal*, och mol *Collège communal* genannt. D'Griichesch Sprooch ass nei agefouert ginn. D'Schouljore goufen op fënnef Joer verkierzt.

### Mittelschule für Jungen oder Gymnasium (1814/15...)

Mam Ënnergang vum Napoleonesche Räich gouf den Département des Forêts provisoresch an d'Generalgouvernement Mëttel- an Nidderrhäin integréiert. An der Stater Festung souzen d'Hessen, spéider d'Preisen, an de *Collège municipal* gouf eng Secondairesschoul no däitschem Modell (*Mittelschule* oder *Gymnasium*).

### Athénée royal grand-ducal (1817-1890)

Um Wiener Kongress 1815, wou Europa nei organiséiert gouf, koum et zur Personalunioun tëscht Lëtzebuerg an Holland, d.&nbsp;h. den hollännesche Kinnek gouf Groussherzog vu Lëtzebuerg. 1817 ass aus dem *Gymnasium* den *Athénée royal grand-ducal* ginn. Vun do un ass eng zousätzlech *classe philosophique* agefouert ginn, no deene 6 gewinnte Lycéesjoren. An där Klass hu sech zwéi Professeren ëm d'Schüler gekëmmert; deen ee war op d'Logik an op d'Metaphysik, deen aneren op d'Physik an d'Mathematik spezialiséiert. 1817 gouf och an all Klassesall d'Tafel ("une table peinte en noir") agefouert. Am Joer 1824 koum eng nei Sektioun dobäi, d**section industrielle''. D'Schüler konnten nieft dem Latäin an dem Algriicheschen och Fächer wéi Naturwëssenschaften oder modern Sprooche wielen. Vum Joer [[1825]] un, wou Lëtzebuerg zanter [[1815]] zum [[Däitsche Bond]] gehéiert huet, gouf déi [[däitsch|däitsch Sprooch]] erëm obligatoresch am Kolléisch. Bis [[1831]] war och déi [[hollännesch|hollännesch Sprooch]] obligatoresch, duerno, bis [[1839]], war se fakultativ. [[1835]] ass e Projet vun enger neier Schoul lancéiert ginn. Et ass en neit Gebai un de Kolléisch ugebaut ginn. Den 2. Mee 1836 krut de Professer Trausch d'Erlabnes fir e [[Pensionat]] am Gebai vum Kolléisch opzemaachen.

====Reform Friedemann====
De [[Friedrich Traugott Friedemann]], ageluede vum Kinnek Grand-Duc, koum [[1836]] op Lëtzebuerg, fir de lëtzebuergesche Schoulsystem un den däitschen ze bannen. D'grouss Vakanz, wéi och d'Schoulfächer selwer sollten op den däitsche Schoulsystem ofgestëmmt ginn. Déi Reform huet sech allerdéngs just op de Kolléisch bezunn. Deemools goung et dunn drëms, de franséische Schoulsystem duerch deen däitschen z'ersetzen. Mat där Reform wollte si d'Studenten ausschliisslech op Universitéite vum Däitsche Bond bréngen. Ausserdeem sollt den Athénée Royal eng sougenannte ''section moderne'' ubidden, och nach ''section réale'' genannt. Déi Reform war ënner anerem och zoustänneg fir déi pedagogesch Reform.

====Reform vun 1848====
D'Gesetz vum 23. Juli [[1848]] huet laang de Lëtzebuerger Enseignement dirigéiert. Den Athénée huet bestanen aus de ''"cours supérieurs"'', déi erëm agefouert goufen, mat de Fächer Medezin, Physik a Mathematik, dem ''Gymnasium'', dee méi op de Mënsch an déi moralesch Wäerter ausgeriicht war an der ''Industrieschoul'' mat Coursen iwwer d'Industrie an d'Ekonomie. Als pedagogesch Erneierung gëtt [[1888]] d'Klassebuch agefouert.

=== Athénée grand-ducal (1890-1940) ===
Am Kader vun dëse Reformen an de Joren [[1892]] bis [[1908]] gëtt d'Industrieschoul vum Kolléisch getrennt. [[1908]] kritt d**École industrielle et commerciale* e neit Gebai um [[Lampertsbierg]], den haitege [[Lycée de garçons de Luxembourg|Stater Jongelycée]]. Den *enseignement gymnasial* gëtt op siwe Joer verlängert.

[[Dikrech]] an [[Iechternach]] hunn an der zweeter Hallschent vum 19. Joerhonnert e "Progymnase" kënnen opmaachen, déi ënner der Supervisioun vum Kolléischsdirekter stoungen, bis se selbstänneg Lycéeë goufen. Hei läit d'Ursaach, firwat och vum [[Lycée classique de Diekirch|Dikrecher]] an [[Lycée classique d'Echternach|Iechternacher Kolléisch]] geschwat gëtt.

===Athenaeum (1940-1945)===

Ënner den [[Nazi]]en an hirer Politik vun der *"Gleichschaltung"* gouf de Kolléisch an *Athenaeum* ëmgedeeft a gouf e *Gymnasium mit Oberschule für Jungen*. D*'"cours supérieurs"* goufen ofgeschaaft. Et koum doriwwer eraus zu enger ganzer Rëtsch vu Virschrëften: de Verbuet vun der [[Franséisch|franséischer Sprooch]], den Ausschloss vun alle jiddesche Studenten, d'Verflichtung fir all Professeren, dem [[Volksdeutsche Bewegung|VdB]] unzegehéieren, d'Versetzung vu Professeren an Däitschland, den Drock op all Studenten, der [[Hitlerjugend]] bäizetrieden asw.

Vill Professeren a Studenten hu sech dëse Virschrëfte widdersat. Wéi den [[21. Oktober]] [[1940]] d'Nazien d'[[Gëlle Fra]] mat engem Dampwalz ëmgerappt hunn, do hunn e puer honnert Studenten aus dem Kolléisch, dee jo just vis-à-vis war, haart géint d'Ofrappe protestéiert. Vill vun hinne goufe verhaft a brutal vun der [[Gestapo]] zerklappt. Den Direkter Joseph Wagener gouf [[1941]] vun der *däitscher Zivilverwaltung* aus dem Déngscht entlooss. Um Enn vum Krich war de Bluttzoll vum Kolléisch ganz héich: 2 Professeren, de [[Lucien Bentz]] an den [[Émile Lefort (Resistenzler)|Émile Lefort]], a 76 Studente si fir d'Fräiheet vum Lëtzebuerger Land gestuerwen.

=== Athénée de Luxembourg ===
Nom [[Zweete Weltkrich|Krich]] gouf de Kolléisch dunn erëm *Athénée Grand-Ducal*, spéiderhi meeschtens einfach *Athénée de Luxembourg* genannt. Zanter [[1964]] ass de Kolléisch net méi am Stadzentrum, mä um [[Geesseknäppchen]]. An der Stad erënnert haut nach d'[[Rue de l'Ancien-Athénée]] un de fréiere Standuert vum Kolléisch.

=== Gebai niewent der Kathedral ===
Nodeems ď'Nationalbibliothéik aus dem Gebai op de Kierchbierg geplënnert ass, stoung ď'Gebai eidel.

D'Iddi fir eng Nationalgalerie doran anzeriichten, déi Enn 2019 vum Staatsminister Xavier Bettel virgeschloe gi war, gouf am August 2021 nees verworf. An de fréiere Gebailechkeete vum Kolléisch wäerten ewell 3 Chambere vum [[Bezierksgeriicht (Lëtzebuerg)|Stater Bezierksgeriicht]] siegéieren. Um Niveau vum Parvis respektiv dem Bannenhaff wäerten awer och Restauranten an Raimlechkeete fir kulturell Evenementer amenagéiert ginn. Op Demande vum Educatiounsministère soll an dëse Reim och eng permanent Ausstellung iwwert d'Lëtzebuerger Sprooch entstoen.

Am Januar 2025 gouf bekannt, datt Deeler vun dësem Gebai vum Bezierksgeriicht a vun der Staatsanwaltschaft genotzt ginn. Dräi Geriichtssäll kommen hei hinner, 2 fir 50 Leit an 1 fir 20 Leit.

=== Gebai am Quartier Hollerech ===
[[1939]], wéi dat aalt Gebai nieft der Kathedral ze kleng gi war, an den Ufuerderunge vun deemools net méi entsprach huet, gouf decidéiert eng nei Schoul ze bauen. Dräi Plaze koumen a Fro: de *Quartier Heintz* hanner dem [[Konvikt]], de [[Stater Park]] vis-à-vis vum Konvikt an de Park hanner der [[Fondation Pescatore]]. Et war schliisslech déi drëtt Propose, déi zeréckbehale gouf. Den éischte symbolesche Spuetstéch gouf am November 1939 gemaach. Den Ausbroch vum [[Zweete Weltkrich]] huet de Bau vum neien Athenäum awer du verhënnert.

Schliisslech ass eréischt 1964 d'Schoul an en neit Gebai um Boulevard [[Pierre Dupong]], N°24 geplënnert. Den Architekt war de [[Pierre Grach]], zesumme mam [[Nicolas Schmit-Noesen]] a mam [[Laurent Schmit]]. Déi monumental Figur um Parvis, déi vun der Schoulcommunautéit *Datzemisch* genannt gëtt*,* ass vun der [[Nina Grach-Jascinsky]]. Modell fir d'Skulptur war den deemolege Schüler [[Henri Kraus]].

De [[6. Abrëll]] [[1964]] gouf, no der [[Ouschteren|Ouschtervakanz]], fir d'éischt do Schoul gehalen. Am Kolléisch waren déi Zäit ronn 800 Schüler an den Direkter war de [[Pierre Winter]].

1989, ënnert dem Direkter [[Henri Folmer]], sinn déi 25 Joer vum Gebai um Geesseknäppche gefeiert ginn.

1989 gouf de Sportkomplex vum Kolléisch komplett renovéiert. D'Kolléischsschwämm ass verschwonnen, doduerch konnten d'Sportssäll vergréissert ginn an d'Déift vum Schwammbasseng ass benotzt ginn, fir e grousse polyvalente Sall z'amenagéieren, deen als *Salle Folmer* bekannnt ass.

An den 2000er Joren huet sech dat Gebai zu Märel als net modern genuch erwisen, an och e puer Renovatioune goufe fälleg. Vun der Rentrée am September 2012 bis Enn 2016 war de Kolléisch an engem neie (provisoresche) Gebai am Haff vum eigentleche Kolléisch vun 1964 delokaliséiert. No der kompletter Renovatioun a Modernisatioun, tëscht 2013 an Enn 2016, ass d'Kolléischgemeinschaft den 9. Januar 2017 nees an hir eege Maueren agezunn. De 24. Abrëll 2017 gouf dat renovéiert Gebai dunn a Presenz vum Grand-Duc a vu ville wichtege Perséinlechkeete feierlech ageweit.

Vun der Rentrée 2017 un, ass de [[Lycée Michel-Rodange]] an dëser provisorescher Struktur, déi fir ronn zwanzeg Joer geduecht ass.

[[2010]] krut de Kolléisch de Statut vun enger *IB World School*. Dat bedeit, datt nieft dem Lëtzebuerger Programm och op den *Internationale Baccalaureat* virbereet gëtt.

==Aktivitéiten ==
Tëscht [[2008]] an [[2018]], ënner der Direktioun vum [[Joseph Salentiny]], huet de Kolléisch all Joer e Band aus der Publikatiounssérie [[annALes Athénée de Luxembourg|annALes de l'Athénée de Luxembourg]] (d'annALe vum Staadter Kolléisch) erausginn, wouran d'Schoulcommunautéit an d'Chronik vum virege Schouljoer presentéiert an och pedagogesch oder méi wëssenschaftlech oder historesch Iwwerleeunge publizéiert goufen. [[2021]], ënner der Direktioun vum [[Claude Heiser]], mee ausgeschafft vun enger Redaktiounsekipp, koum déi éischt Nummer vun enger neier Publikatioun eraus, déi ënner dem Titel [[d'Buch - La communauté scolaire et les savoirs à l'Athénée de Luxembourg]] de Schüler, de Professeren an och anere Membere vun der Kolléischsgemeinschaft am wäite Sënn d'Wuert wëll ginn. Wann dobäi d'Chronik weggefall ass, gëtt elo an all Ausgab, nieft aner Contributiounen, een Zentraltheema proposéiert zu deem sech souzesoe jidderee kann ausdrécken. Et wäert net onbedéngt all Joer eng Nummer erauskommen, mee heiansdo dierft eng Duebelnummer proposéiert ginn.

1979 gouf ënnert der Direktioun Poeker/Folmer d'F-Sektioun, d'Musikssektioun gegrënnt. *Kolléisch in Concert* (KIC) ass e Concert deen zanter 1981 all Joer wärend dräi, resp. véier Owenter an der Woch virun der [[Fuesent|Fuesvakanz]] vu Schüler, haaptsächlech vun der Musekssektioun opgefouert gëtt.

== Direkteren ==
* 1817 - 1818: [[Antoine Hartmann (Professer)|Antoine Hartmann]] (net ze verwiessele mam Ingenieur an Architekt Antoine Pierre Louis Hartmann!)
* 1818 - 1821: [[Jean-Gérard Mazuir]]
* 1821 - 1866: [[Michel Nicolas Muller]]
* 1866 - 1867: [[Jean-Pierre Michaelis]]
* 1867 - 1869: [[Nicolas Gredt]] (Direkter *faisant fonction*)
* 1869 - 1884: [[Alexandre de Colnet d'Huart]]
* 1885 - 1906: [[Nicolas Gredt]]
* 1906 - 1917: Gustave Zahn
* 1917 - 1931: François Manternach
* 1931 - 1947: Joseph Wagener
* 1947 - 1957: [[Jean-Pierre Stein]]
* 1957 - 1970: Pierre Winter
* 1970 - 1978: Joseph Heinen
* 1978 - 1981: Joseph Poeker
* 1981 - 1993: [[Henri Folmer]]
* 1993 - 2007: [[Emil Haag]]
* 2007 - 2018: [[Joseph Salentiny]]
* zanter 2018: Claude Heiser

== Literatur iwwer d'Direkteren ==
* [[Edouard Marc Kayser|Edouard Kayser]], *Les directeurs de l'Athénée depuis 1817 - Notices biographiques*; *'1. Deel** (bis 1884), in: ''annALes de l'Athénée de Luxembourg / d'annAle vum Staadter Kolléisch'', 08/2014-2015, Ss. 330-335 (ill.), Lëtzebuerg (Drock: Sankt Paulus), September 2015; **2. Deel** (bis 1957), in: ''annALes de l'Athénée (...)'', 09/2015-2016, Ss. 342-349 (ill.), August 2016; **3. Deel** (bis 2017), in: ''annALes de l'Athénée (...)'', 10/2016-2017, Ss. 466-479 (ill.; Quellenangaben). - Erweidert a verbessert **Rééditioun*' in: *De Kolléisch 2017*, Bd. I, Ss. 64-97 (ill.); Lëtzebuerg 2018 (vgl. d'Referenz *infra*, sub Literatur!).

== Professeren déi am Kolléisch enseignéiert hunn ==




== Literatur ==
* *400 Joer Kolléisch*. éditions saint-paul. Véier Bänn, 2003, [http://aleph.etat.lu/F/?func=direct&doc_number=000432326&local_base=LUX01 bibnet.lu:000432326]
: Band I, ënner der Leedung vum Josy Birsens, S.J.: *Du Collège des Jésuites au Collège Municipal 1603-1815*. 287 S.
: Band II: *L'Athénée et ses Grands Anciens 1815-1993*. 477 S.
: Band III: *L'Athénée aujourd'hui et demain.* 269 S.
: Band IV: *Hommage à l'Athénée.* 314 S.
* *400 Joer Kolléisch*. éditions saint-paul. Fënnefte Band, 2004.
: Band V: *Les Festivités du Quadricentenaire de l'Athénée de Luxembourg*. 128 S.
* [[Joseph Salentiny]] (allgemeng Leedung), [[Edouard Marc Kayser|Edouard Kayser]] (Koordinatioun), etc., *De Kolléisch 2017*; Festschrëft zum Bicentenaire vum Kolléisch als "Athénée" (1817) an zur feierlecher Aweiung vum renovéierten "Neie Kolléisch" (24. Abrëll 2017); 2 Bänn (257 + 310 Säiten) an een USB-Stick; Lëtzebuerg (Éditions de l'Athénée & Print Solutions Luxembourg), September 2018. 
* [[Edouard Marc Kayser|Edouard M. Kayser]], *À l'occasion d'un bicentenaire (1817-2017): L'Athénée, établissement phare de la vie éducative et culturelle du Luxembourg*; in: [[ons stad]], Nr. 116, 2017; Ss. 36-37 (ill.).
* Association des Anciens de l'Athénée, *Kolléisch's Jongen am Krich*, Lëtzebuerg, November 2011, 570 S. ISBN 978-99959-729-0-5
* Diederich, Paul, *Athenäum 1932 - 1946, Wohnort und Schule*, Association des Anciens de l'Athénée, Mee 2001, [http://aleph.etat.lu/F/?func=direct&doc_number=000372738&local_base=LUX01 bibnet.lu:000372738]
* [[Emile Krier]], *Métamorphoses de l'Athénée, 1603 - 1989*, Athénée de Luxembourg, Lëtzebuerg, 1989, [http://aleph.etat.lu/F/?func=direct&doc_number=000075536&local_base=LUX01 bibnet.lu:00007553]
* [[Emil Haag|Haag, Emil]], *Les jésuites et leur collège: renforcement de l'identité catholique entre 1603 et 1773*; in: Émile Haag, *Une réussite originale - Le Luxembourg au fil des siècles*; Lëtzebuerg (Éditions Guy Binsfeld), 2011; 576 Säiten (ill.). ISBN 978-2-87954-235-5. - Vgl. hei d'Säiten 180-193!

== Kuckt och ==
* [[Éischt-Hëllef-Team Kolléisch]]
* [[annALes Athénée de Luxembourg|AnnALes]], d'Annale vum Kolléisch
* [[Jean Schaack#Tableaue vum Jean Schaack am Kolléisch|Tableaue vum Jean Schaack am Kolléisch]]
* [[Nina Grach-Jascinsky#Fotoen|Nina Grach-Jascinsky]], Sculptrice vun der bronze Skulptur (*Prometheus*) virum Kolléisch
* [[Secondaireschoulen zu Lëtzebuerg]]

== Um Spaweck ==

*[http://www.al.lu/ Websäit vum *Athénée de Luxembourg*] 
*[http://www.ibo.org/ International Baccalaureate® (IB)] 
*[http://158.64.21.3/400joer/pdf/athenee_400joer_gtrausch.pdf Gérard Trausch: Iwwerbléck iwwer d'Geschicht vum Kolléisch]
*[http://al.lu/index.php/81-400-joer-kolleisch Visitez le site du 400e anniversaire du "Kolléisch"] oder [http://158.64.21.3/400Joer/ *400 Joer Kolléisch'': Websäit vun de Festivitéiten]
*Loi sur l'Enseignement supérieur et moyen, du 23 juillet 1848
*Arrêté grand-ducal du 30 juin 1945 portant nouvelle dénomination des Gymnases de Luxembourg, Diekirch et Echternach
*Ruppert R. “Stater Kolléisch”. Fast wie neu - Mehrjährige Sanierung und Renovierung abgeschlossen op wort.lu, gekuckt den 8. Januar 2017 an och am Wort vum 6./7. Januar 2017 ënner dem Titel “Zurück zu den Wurzeln. Ab Montag findet der Unterricht wieder im renovierten „Kolléisch“ statt”