open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eurovision Song Contest 1999

De **44. Eurovision Song Contest** war den 29. Mee 1999 an Israel. Organiséiert gouf d'Eurovisioun dat Joer am *International Convention Centre* zu Jerusalem. Presentateure waren de Yigal Ravid, d'Dafna Dekel an d'Sigal Shahamon. D'Dafna Dekel war 1992 als Interpretin fir Israel ugetrueden.

Fir d'Zuel vun de Länner ze reduzéiere sinn d'Plaze vun de leschte 5 Joer gekuckt ginn an déi mat de mannste Punkte hu missen e Joer Paus maachen. Betraff vun dëser Reegel ware Finnland, Griicheland, d'Republik Mazedonien, Rumänien an d'Schwäiz. Lëtzebuerg huet scho wéi déi fënnef Joer virdrun fräiwëlleg drop verzicht fir matzemaachen. Och Italien, Ungarn a Russland hu fräiwëlleg net matgemaach. Am Ganze waren 23 Länner dobäi.

Verschidden Interprete ware scho virdrun emol eng Kéier dobäi, d'Doris Dragović fir Kroatien 1986 (fir Jugoslawien) an d'Darja Švajger fir Slowenien 1995.

Nodeem Norwege sech dat Joer virdrun (1998) beschwéiert hat, se hätte Problemer gehat fir Sponsoren ze fannen, ass zur besserer Finanzéierung d*'Big-4* Reegel agefouert ginn, wat praktesch bedeit, datt déi véier Länner Däitschland, Groussbritannien, Frankräich a Spuenien ëmmer matmaachen däerfen, egal wéi se déi Jore virdrun ofgeschnidden hunn.

Eng weider Ännerung gouf et, wat d'Sprooch vun de Lidder ubelaangt. Vun deem Joer u war et nees erlaabt, d'Sprooch fräi ze wielen. Bis dohi war nëmmen déi offiziell Sprooch (oder eng vun den offizielle Sproochen) vum jeeweilege Land erlaabt.

Vun deem Joer u war och d'Begleedung vun den Interpreten duerch en Orchester net méi obligatoresch. An Israel ass dofir decidéiert ginn, keen Orchester virzegesinn. D'Begleetmusek ass vun engem Band komm, d'Interpreten hunn awer live gesongen.

D'Reegel fir d'Ofstëmmung ass d'selwecht bliwwe wéi déi Jore virdrun, allerdéngs ass an de meeschte Länner den Televoting duerch d'Spectateure benotzt gi fir ofzestëmme mat Ausnam vun der Tierkei, Bosnien an Herzegowina, Irland a Litauen, wou nach eng Jury d'Ofstëmmung gemaach huet. All Land huet duerch d'Ofstëmmung 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 an 1 Punkt un déi zéng bescht Lidder verginn. D'Resultater si per Telefon op Jerusalem matgedeelt ginn.

Déi éischt Plaz krut d'Vertriederin vu Schweden, d'Charlotte Nilsson mat 17 Punkte Virsprong virum Selma Björnsdóttir (Island). Déi drëtt Plaz krut d'Grupp Sürpriz, déi fir Däitschland ugetruede war.

Fir Schweden war et déi véiert Kéier datt et de Grand Prix gewonnen hat.

## Klassement

Déi rout markéiert Länner hunn am Joer drop (2000) wéinst hirem schlechte 5-Jores-Duerchschnëtt missen aussetzen.

## Um Spaweck

* Eurovision.tv
* Eurovision.de
* diggiloo.net
Josy Welter (S.à r.l.)

D**'Josy Welter S.à r.l.** ass eng Gesellschaft, déi zanter 1921 um Roude Pëtz an der Stad Lëtzebuerg e Geschäft féiert fir alles, wat ëm de Gaart an Hausdéieren dréint.

Zanter 2006 gëtt et och nach zwee weider Josy-Welter-Geschäfter zu Lëtzebuerg, eent an der Belle Etoile zu Bartreng an eent um Houwald, nieft dem Cactus-Hobby.

D'Josy Welter S.à r.l. huet hir Originnen an engem éischten Handel fir Gaardematerial, deen et schonn zanter 1863 zu Walfer gouf. Am Zentrum vu Walfer gëtt et eng Rue Josy-Welter, se erënnert un de Resistenzler Josy Welter (Père), deen am Februar 1943 am KZ Natzweiler ëmbruecht gouf.

1949 huet de Josy Welter (1924-2012) d'Direktioun vun der Gesellschaft iwwerholl.

## Um Spaweck
* Websäit vun der Josy Welter S.à r.l.
Kanéil

**Kanéil** (fr. *cannelle* - "Réierchen") ass e Gewierz aus der gedréchenter Schuel vu Kanéilsbeem, absënns vum Ceylon-Kanéilsbam (*Cinnamomum verum*). E kënnt hautdesdaags haaptsächlech aus China, Indonesien, a (mat faméiser Qualitéit) Sri Lanka.

E gëtt entweeder als Staangen, als zesummegerullt Schuelen, oder gemuel als typesche bronge Polver verkaaft.

De Kanéil schonn zanter der Antiquitéit bekannt, déi al Egypter hunn e fir d'Abalsaméierung gebraucht, e gëtt en och an der Bibel a vum Herodot ernimmt. Am Mëttelalter koum en och bis an Nordeuropa, wou en eent vun den absënns deiere Gewierzer gouf.

Hautdesdaags fënnt ee Kanéil ënner anerem am Glouswäin an an Äppelflueden (besonnesch an Däitschland an an Éisträich).

## Kuckt och
* Kanéilsueleg
Adolf von Baeyer

De **Johann Friedrich Wilhelm Adolf Baeyer**, gebuer den 31. Oktober 1835 zu Berlin, a gestuerwen den 20. August 1917 zu Starnberg, war en däitsche Cheemiker. 1885 gouf hien zu sengem 50. Gebuertsdag an den Adelstand gehuewen, a gëtt zanterhier **(Ritter) Adolf von Baeyer** genannt. 1905 krut hien den Nobelpräis an der Chimie.

## Liewen
Als Jong vum preisesche Generolleitnant Johann Jacob Baeyer war hie Schüler vum Bunsen a vum Kekulé. Seng vill wëssenschaftlech Erfolleger hunn d'Land zwar industriell no vir bruecht, dat huet hien awer net zu engem räiche Mann gemaach.

Hie war vun 1872 bis 1875 Professer op der Stroossbuerger Uni éier hien op München gewiesselt huet an do dem Justus von Liebig säin Nofollger gouf.

## Wëssenschaftlech Aarbecht
De Baeyer, dee seng Versich meeschtens a Reagenzglieser gemaach huet, ass duerch d'Synthees vu Faarfstoffer wéi Phtalein (Phenolphtalein, Fluorescein), Anthraquinon, (Alizarin), Indigo, Isatin a Rhodamin bekannt ginn.

Am Joer 1899 hunn de Baeyer a säi "Privatassistent", de Victor Villiger, entdeckt datt een Oxidant, deen den Heinrich Caro fonnt hat, et erméiglecht, datt e Keton sech an en Ester ëmwandelt.

Beim Oxidant handelt et sech ëm de Kaliumperoxymonosulfat.

De Baeyer an de Villiger hunn och den éischten Derivat aus der Famill vun de Peroxycarbonsaieren, d'Peroxybenzoesaier preparéiert.

## Éierungen
Nom Baeyer an dem Villiger ass eng Reaktioun genannt ginn déi si awer ni selwer gemaach hunn, d'Baeyer-Villiger-Oxidatioun.

## Kuckt och
*Baeyer-Prouf
*Baeyer-Spannung

## Um Spaweck
* Biographie vum Baeyer
Observatoire Piera

Den **Observatoire Piera** (katalounesch *Observatori Astronomic de Piera*; engl. *Piera Observatory*; ass en Observatoire zu Piera an der katalaounescher Provënz Barcelona. E gëtt vum katalouneschen Astronom Joan Guarro geleet an gehéiert zesumme mam Observatoire Ametlla de Mar an dem Observatoire vu Mallorca zum *Unicorn Project* an der *[[Minor Planet Astrometry]]*.

## Literatur
* Lutz D. Schmadel (2003). *Dictionary of Minor Planet Names*. ISBN 3-540-00238-3.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Websäit vum Observatoire
Moja besumnaja semja!

**Moja besumnaja semja!** (Моя безумная семья! - "Meng wansinneg Famill!") ass e russesche Kaméidisfilm aus dem Joer 2011. En ass de 5. Januar 2012 an de Kinoen ugelaf.

## Wourëms geet et am Film?

De Konstantin hat ni Chance mat senge Frëndinnen, spéitstens wann e se senger Famill virgestallt huet war et aus. Säi Papp ass e spleenegen Naturwëssenschaftler, seng Mamm Karate-Coach, seng Schwëster virlaut a géint d'Bestueden, an dann ass do nach säi Bopa deen ni e verständlecht Wuert schwätzt.

Wéi en du mam Viktoria zesumme war an et Eescht sollt gi mam Bestueden, do sollten d'Eltere vun deene jonke Bräitjeleit sech kenneléieren. Eng Horrorvirstellung fir de Kostja, deen alt nees en Enn vun enger Bezéiung komme gesinn huet. Mä säi Kolleeg Stas huet eng Iddi: firwat net Schauspiller engagéieren, déi fir een Dag seng Elteren duerstelle sollen? Sou gouf et dann och gemaach, just datt déi erausgesichte Schauspiller bal nach méi Onwees dreiwe wéi déi richteg Elteren et selwer fäerdegbruecht hätten...

## Soss
Et ass de Regiedebüt vum Renat Dawletjarow.

De Film gouf zu Lëtzebuerg am Kader vun der drëtter Editioun vum russesche Filmfestival Go Russia an der Stater Cinemathéik gewisen, a Presenz vun der Rosfilm-Presidentin Tatjana Woronezkaja an der Schauspillerin Larissa Udowitschenko.

## Um Spaweck
* Den Trailer vum Film
Von Baeyer (Moundkrater)

De Moundkrater **Von Baeyer** ass e klengen Aschlagkrater op der viischter Äerdmoundsäit um Südpol vum Äerdmound westlech vum Krater Amundsen an ëstlech vum Krater Scott.

2009 ass de Krater nom däitsche Cheemiker Adolf von Baeyer benannt ginn.
Johann Jacob Baeyer

De **Johann Jacob Baeyer**, gebuer de 5. November 1794 zu Müggelheim bei Berlin, a gestuerwen den 10. September 1885 zu Berlin, war en däitsche Geodet a Generol. Hie war de Papp vum Adolf von Baeyer.

Vun 1813 bis 1815 war hie bei de Preisen an der Infanterie, wou en zum Offizéier an duerno zum Läitnant befërdert gouf. En ass dunn op Koblenz an eng Krichsschoul gaangen, wou e sech intensiv mat der Topographie beschäftegt huet.

Vun 1831 bis 1836 huet hie mam Friedrich Wilhelm Bessel Miessungen an Ostpreise bis zur Ostséiküst gemaach. Vun 1837 bis 1847 huet hie Miessunge vu Berlin bis zur Nordséiküst gemaach.

1861 huet hie virgeschloe ganz Mëtteleuropa ze vermoossen. Doropshin hu sech all Staate vun Europa (bis op England) gëeenegt fir Europa ze vermoossen. Hien huet dat ganzt koordinéiert. Wéinst sengem Asaz gouf hien zum President vun der neigegrënnter International Association of Geodesy, vun där hien och Grënnungsmember war, gewielt.

## Literatur
* Ernst Buschmann: *Aus Leben und Werk von Johann Jacob Baeyer*. Nachrichten aus dem Karten- und Vermessungswesen, Band 112, Institut für Angewandte Geodäsie, Berlin, 1994.
* Karl Reicheneder: *„Gedenkstein für J.J.Baeyer“*. in Zeitschrift für Vermessungswesen (zfv), Nr. 11/1962, S. 456.
* Wolfgang Dick: *„Zur Vorgeschichte der Mitteleuropäischen Gradmessung“*. Beiträge zum J.J. Baeyer-Symposium, Berlin-Köpenick, 5.–6. November 1994, Deutsche Geodätische Kommission, Reihe E, Band 25, 1996, Frankfurt a.M.
* Herbert Pieper: *„Johann Jacob Baeyer“*. Beiträge zum J.J. Baeyer-Symposium, Berlin-Köpenick, 5.–6. November 1994, Deutsche Geodätische Kommission, Reihe E, Band 25, 1996, Frankfurt a.M.
* Joachim Höpfner: ''Johann Jacob Baeyer – ein hervorragender Geodät des 19. Jahrhunderts'' (PDF; 7&nbsp;MB). Vortrag auf der Tagung zu Fragen der wissenschaftlichen Geodäsie anlässlich des Beginns der Arbeiten zur „Mitteleuropäischen Gradmessung“ vor 150 Jahren; Berlin, 14. September 2012.

## Um Spaweck

* ''vollstännegt Register vum Baeyer senge Publikatioune '' (PDF; 19&nbsp;kB)
* Publikatioun vum J. J. von Baeyer am Astrophysics Data System
* Th. Albrecht: ''Todes-Anzeige.'' Astronomische Nachrichten, Bd. 112 (1885), S. 377. (Noruff op de J. J. Baeyer)
* baeyer.net – Biographie a weider Informatiounen
Victor Villiger

De **Victor Villiger**, gebuer den 1. September 1868 zu Cham an der Schwäiz, a gestuerwen den 10. Juni 1934 zu Ludwigshafen an Däitschland, war en däitsche Cheemiker.

Hien huet op der Universitéit vu Genf studéiert, no senger Diplomaarbecht ass en dunn awer op d'Universitéit vu München gaange wou e mam Adolf von Baeyer zesummegeschafft huet. Am Joer 1899 hunn déi Zwéin entdeckt datt een Oxydant, deen den Heinrich Caro fonnt hat, et erméiglecht, datt e Keton sech an en Ester ëmwandelt. Beim Oxydant handelt et sech ëm de Kaliumperoxymonosulfat (KHSO5).

## Éierungen
Nom Villiger an dem Baeyer ass eng Reaktioun genannt ginn déi si awer ni selwer gemaach hunn, d'Baeyer-Villiger-Oxidatioun.
Sergio Pininfarina

De **Sergio Pininfarina**, gebuer als **Sergio Farina** den 8. September 1926 zu Turin, an och do gestuerwen den 3. Juli 2012, war en italieeneschen Autosdesigner a Senator op Liewenszäit.

De Pininfarina ass virun allem bekannt fir den Design vun enger Rëtsch vu Modelle vu Ferrari. 1961 gouf de Familljennumm vu Farina op Pininfarina geännert, sou wéi d'Firma och schonn housch. Nom Doud vu sengem Papp, dem Battista "Pinin" Farina, 1966, gouf de Pininfarina Generaldirekter vu *Carrozze Pininfarina*.

Tëscht 1979 an 1988 war de Pininfarina als Member vun der italieenescher Liberaler Partei Member vum Europäesche Parlament. Den 23. September 2005 gouf e vum italiensche President Carlo Azeglio Ciampi (zesumme mam Giorgio Napolitano) zum Senator op Liewenszäit ernannt.

## Autoen, déi vun him gezeechent goufen
* Alfa Romeo 164
* Bentley Azure
* Ferrari F40 als Haapt-Designer
* Ferrari 288 GTO
* Ferrari 612 Scaglietti mam Frank Stephenson
* Ferrari P4/5
* Fiat 124
* Peugeot 306
* Peugeot 406 coupé

## Um Spaweck
* Biographie op pininfarina.it
Malteeseruerden

De **Malteeseruerden**, a laanger Form op Franséisch **Ordre souverain militaire hospitalier de Saint-Jean de Jérusalem, de Rhodes et de Malte**, meeschtens einfach *Ordre de Malte* genannt, ass e kathoulesche Laienuerden.

D'Ziler vum Uerde sinn d'Verdeedegung vum Glawen an d'Hëllef fir déi Aarm (op Laténgesch: Tuitio Fidei et Obsequium Pauperum).

Den Uerden, deen an iwwer 120 Länner Vertriedungen huet, ass virun allem aktiv an der medezinescher Hëllef, sou besonnesch an der Behandlung vun der Lepra. Seng Memberen intervenéieren och an der Hëllef no Naturkatastrophen uechtert d'Welt.

De Sëtz vum Malteeseruerden ass zu Roum am *Palais magistral*, deen de Statut vun der Extraterritorialitéit huet.

## De Malteeseruerden zu Lëtzebuerg
1967 huet de Malteeseruerde sech zu Lëtzebuerg etabléiert.

Enn Juni 2012 huet den Äerzbëschof Jean-Claude Hollerich an der Krypta vun der Kathedral an der Stad Lëtzebuerg en neie Fändel vum Malteeserhëllefsdéngscht ageweit.

## Kuckt och
* Konstantinuerden

## Um Spaweck
* Ordre de Malte Luxembourg
Eurovision Song Contest 2000

De **45. Eurovision Song Contest** war den 13. Mee 2000 a Schweden. Organiséiert gouf d'Eurovisioun dat Joer an der *Globenarena* zu Stockholm. Presentateure waren d'Kattis Ahlström an den Anders Ludin.

Fir d'Zuel vun de Länner ze reduzéiere sinn d'Plaze vun de leschte 5 Joer gekuckt ginn an déi mat de mannste Punkte hu missen e Joer Paus maachen. Betraff vun dëser Reegel ware Polen, Portugal, Slowenien, Litauen a Bosnien an Herzegowina. Lëtzebuerg huet scho wéi déi 6 Joer virdru fräiwëlleg drop verzicht fir matzemaachen. Och Italien, Ungarn, Griicheland an d'Slowakei hu fräiwëlleg net matgemaach. Lettland ass nei derbäikomm. Am Ganze ware 24 Länner derbäi.

Verschidden Interprete hate scho virdrun eng Kéier matgemaach, den Alexandros Panayi (Deel vu Voice) fir Zypern 1995, de Serafín Zubiri fir Spuenien 1992 an de Roger Pontare fir Schweden 1994.

D'Reegel fir d'Ofstëmmung ass d'selwecht bliwwe wéi déi Jore virdrun, allerdéngs ass an de meeschte Länner den Televoting duerch d'Spectateure benotzt gi fir ofzestëmme mat Ausnam vu Russland, der Republik Mazedonien, der Tierkei a Rumänien, wou nach eng Jury d'Ofstëmmung gemaach huet. Holland huet wéinst enger Feierkatastroph zu Enschede d'Iwwerdroung ofgebrach an huet fir d'Ofstëmmung dunn op eng Jury zeréckgegraff. All Land huet duerch d'Ofstëmmung 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 an 1 Punkt un déi zéng bescht Lidder verginn. D'Resultater si per Telefon op Stockholm matgedeelt ginn.

Déi éischt Plaz krut d'Vertrieder vun Dänemark, d'Olsen Brothers mat 40 Punkte Virsprong virun der Alsou (Russland). Déi drëtt Plaz krut d'Grupp Brainstorm, déi fir Lettland ugetruede war.

Fir Dänemark war et déi zweet Kéier datt et de Grand Prix gewonnen hat.

Fir déi éischt Kéier ass och eng CD mat alle Lidder vum Grand Prix verëffentlecht ginn.

## Klassement

Déi rout markéiert Länner hunn am Joer drop (2001) wéinst hirem schlechte 5-Jores-Duerchschnëtt missen aussetzen.

## Um Spaweck

* Eurovision.tv
* Eurovision.de
* diggiloo.net
Eurovision Song Contest 2001

De **46. Eurovision Song Contest** war den 12. Mee 2001 an Dänemark. Dat Joert gouf d'Eurovisioun am Parken-Stadion zu Kopenhagen organiséiert. Presentateure waren d'Natasja Crone an de Søren Pilmark.

Fir d'Zuel vun de Länner ze reduzéiere sinn d'Plaze vun de leschte 5 Joer gekuckt ginn an déi mat de mannste Punkte hu missen e Joer Paus maachen. Betraff vun där Reegel waren d'Republik Mazedonien, Zypern, d'Schwäiz, Éisträich, Rumänien, d'Belsch a Finnland. Lëtzebuerg huet scho wéi déi 7 Joer virdru fräiwëlleg drop verzicht fir matzemaachen. Och Italien, Ungarn an d'Slowakei hu fräiwëlleg net matgemaach. Am Ganze waren 23 Länner dobäi.

D'Reegel fir d'Ofstëmmung ass d'selwecht bliwwe wéi déi Jore virdrun, allerdéngs ass an de meeschte Länner den Televoting duerch d'Spectateure benotzt gi fir ofzestëmmen, mat Ausnam vu Bosnien an Herzegowina, Tierkei a Russland, wou nach eng Jury d'Ofstëmmung gemaach huet. Et ass nach eng fakultativ nei Méiglechkeet agefouert ginn fir ofzestëmmen, nämlech 50 % duerch Televoting a 50 % duerch eng Jury. Allerdéngs hunn nëmme Kroatien, Griicheland a Malta déi nei Méiglechkeet benotzt. All Land huet duerch d'Ofstëmmung 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 an 1 Punkt un déi zéng bescht Lidder verginn. D'Resultater si per Telefon op Kopenhagen matgedeelt ginn.

Déi éischt Plaz kruten d'Vertrieder vun Estland, den Tanel Padar, Dave Benton an 2XL mat 21 Punkte Virsprong virum Grupp Rollo & King (Dänemark). Déi drëtt Plaz krut d'Grupp Antique, déi fir Griicheland ugetruede war.

Fir Estland war et déi éischt Kéier datt et de Grand Prix gewonnen hat.

## Klassement

Déi rout markéiert Länner hunn am Joer drop (2002) wéinst hirem schlechte 5-Jores-Duerchschnëtt missen aussetzen. Lettland huet 2002 nëmmen däerfe matmaachen, well Portugal net matgemaach huet.

## Um Spaweck

* Eurovision.tv
* Eurovision.de
* diggiloo.net
Andrew Garfield

Den **Andrew Garfield**, gebuer den 20. August 1983 zu Los Angeles, Kalifornien, ass e brittesch-US-amerikanesche Schauspiller.

## Filmographie
* 2007: *Boy A*
* 2007: *Lions for Lambs*
* 2008: *The Other Boleyn Girl*
* 2009: *Red Riding*
* 2009: *The Imaginarium of Doctor Parnassus*
* 2009: Air (Kuerzfilm)
* 2010: I'm Here (Kuerzfilm)
* 2010: *Never Let Me Go*
* 2010: *[[The Social Network]]*
* 2012: *[[The Amazing Spider-Man (2012)|The Amazing Spider-Man]]*

## Um Spaweck
Carinaniwwel

De **Carinaniwwel** (**[[New General Catalogue|NGC]] 3372**), och **Eta-Carinae-Niwwel**, ass en Emissiounsniwwel am Stärebild Carina. Hien huet eng visuell Magnitude vu +3,00&nbsp;mag an en Duerchmiesser vun 120 Bouminutten. Den Niwwel ass eng vun de gréissten HII-Regiounen vun eiser Galaxie a läit op enger Distanz vu ronn 6.500 bis 10.000 Liichtjoer vun eiser Äerd ewech. Hien ass iwwer 200-300 Liichtjoer grouss.

De bekanntsten Eenzelobjet am Carina-Niwwel ass de verännerleche Stär η Carinae, deen zum oppene Koup Trumpler 16 gehéiert.

## Entdeckung

Obschonn den Niwwel en hellen Objet um Nuetshimmel ass – en ass däitlech méi grouss an och méi hell wéi den Orionniwwel – gouf e wéinst senger extreem südlecher Lag relativ spéit dokumentéiert. Eréischt an de Jore 1751-52 huet den Nicolas-Louis de Lacaille en op enger Rees op de Kap vun der Gudder Hoffnung beschriwwen. Hien notéiert den Niwwel als Lacaille III.6.

## Astronomesch Bedeitung
Den Niwwelkomplex läit am Sagittarius-Aarm vun der Mëllechstrooss. Als eng vun de gréissten HII-Regiounen vun der Galaxie stellt de Carina-Niwwel e risegt Stärgenesisgebitt duer, änlech dem Orionniwwel. Dofir huet hien divers opee Stärekéip. Dorënner de Koup Collinder 228, 232 an 234, Trumpler 14 bis 16 souwéi Bochum 10 an 11.

Déi meescht Stären am Niwwel gehéieren zu der Spektralklass O, dorënner déi éischt entdeckte Stäre vum Typ O3. Ausserdeem huet den Niwwel dräi Wolf-Rayet-Stäre vun der Klass WN.

### Objeten am Carinaniwwel

* *Trumpler 16*: en oppene Stärekoup, mat dem prominente Member η-Carinae
* *Schlëssellachniwwel*: en donkelt Fragment vum Carina-Niwwel, dat sech am Zentrum géint hell Regiounen am Hannergrond a Form vun engem Schlëssellach ofzeechent
* *[[Eta Carinae#Homunkulusniwwel|Homunkulusniwwel]]*: e bipolare Matièreausworf vun η-Carinae a Form vun zwou géigeniwwerleiende Sphären, déi de Stär ëmginn. Den Homunkulusniwwel ass den Iwwerrescht vun engem stellaren Ausbroch, deen de Stär an de 40er Jore vum 19. Joerhonnert zum zweethellste Stär gemaach hat
* *"Horse-Shoe"-Niwwel* (net ze verwiessele mat dem änlech bezeechenten Omeganiwwel): En houfeisefërmege Rank aus Material, dat vun engem eelere Matièresausworf vum Eta Carinas staamt. Den Niwwel huet eng Ausdeenung vu ronn 2 Liichtjoer.

## Kuckt och

* Eta Carinae
* Orionniwwel
* Lëscht vun diffusen Niwwelen

## Um Spaweck

* SEDS-Artikel iwwer den NGC 3372
* ["Hubble Heritage Release": Panorama-Foto vum Niwwel gemaach vum Hubble-Teleskop, publizéiert de 24. Abrëll 2007
* Virtuell Tour bei der Hubblewebsäit.org (flash)
* An Atlas of The Universe: NGC 3372 - The Eta Carinae Nebula
Margot Werner

D**'Margot Werner**, gebuer den 8. Dezember 1937 zu Salzburg, a gestuerwen den 1. Juli 2012 zu München, war eng éisträichesch Balletdänzerin, Schauspillerin a Chansonsängerin.

## Filmer
### Kino
* 1976: *Lieb Vaterland magst ruhig sein*, vum Roland Klick mam Günter Pfitzmann
* 1976: *Bomber & Paganini*, vum Nicos Perakis mam Mario Adorf an Tilo Prückner
### TV (Auswiel)
* 1975: *Die Insel der Krebse*, vum Gerhard Schmidt mam Gerd Baltus
* 1981: *Collin*, vum Peter Schulze-Rohr mam Curd Jürgens an Armin Mueller-Stahl

## Um Spaweck
Alexei Alexandrowitsch Balandin

Den **Alexei Alexandrowitsch Balandin** (*Алексей Александрович Баландин*), gebuer den 20. Dezember 1898 zu Jenisseisk a Sibirien, a gestuerwen den 22. Mee 1967 zu Moskau, war e russesche Chimist. Hie war vun 1934 Chimieprofesser op der Moskauer Universitéit a Member vun der russescher Wëssenschaftsakademie vun 1946 un.

## Liewen

Den Alexei Alexandrowitsch ass zweemol verhaft ginn a koum an de Gulag. Déi éischt Kéier 1936 obschonn hien ni politesch aktiv war. Deen Arrest huet mat engem Exil ze Orenburg geendegt. 

## Wëssenschaftlech Aarbecht

De Balandin huet wichteg Aarbechten am Beräich vun der Heterogener Katalys geleescht an dëst souwuel theoreetesch wéi och praktesch. Fir d'Katalys z'erklären huet hien e Modell agefouert an deem en Transitiounszoustand op der Uewerfläch vum Katalysater entsteet. Do bilt sech tëscht de Reagenzien e Komplex deen net stabil ass.

An Zesummenaarbecht mam Nikolai Selinski huet de Balandin och an der Petrochimie gefuerscht. Do huet hien eng katalytesch "Neibildung" vun Alkanen a Cycloalkanen zu aromatesche Kuelewaasserstoffer duerch Dehydrogenéierung entwéckelt.

## Éierungen

De Moundkrater Balandin dréit säin Numm.

## Wierker
* Multiplet Theory of Catalysis (1929)
* Chlopin W. G., Balandin A. A., Pogodin S. A., Wolfkowitsch S. I. (1945). Otscherki po istorii Akademii nauk: chimitscheskie nauki. Moskwa: Isd-wo Akademii nauk SSSR. OCLC 17748200
* Balandin A. A. (1968). Iwwersat als: Scientific selection of catalysts. Problems of kinetics and catalysis, 11. Jerusalem: Israel Program for Scientific Translations. OCLC 434180
* Balandin A. A. (1964). Catalysis and chemical kinetics. New York: Academic Press. OCLC 769314
* Balandin A. A., Klabunowski E. I. (1972). Isbrannyje trudy. Moskwa: "Nauka".

## Um Spaweck
* Biographie
Nikolai Dmitrijewitsch Selinski

Den **Nikolai Dmitrijewitsch Selinski** (op kyrillesch: Никола́й Дми́триевич Зели́нский), gebuer de 6. Februar 1861 zu Tiraspol am deemolege Fürstentum Moldawien, a gestuerwen den 31. Juli 1953 zu Moskau, war e russesche Chimist. Zanter 1929 war hie Member vun der russescher Wëssenschaftsakademie.

De Selinski huet zu Odessa studéiert, duerno ass hien op d'Universitéit vu Leipzig an op d'Universitéit vu Göttingen gaangen. Mam Viktor Meyer huet hien zu Noworossisk promovéiert (1891). Duerno war hie bis zu senger Pensioun Professer op der Universitéit vu Moskau.

## Wëssenschaftlech Aarbecht

De Selinski huet wichteg Aarbechten am Beräich vun der organescher Katalys geleescht. Hie gëllt als den Erfinder vun der Gasmask (1915) mat Aktivkuelefileter.

An Zesummenaarbecht mam Alexei Balandin huet de Selinski och an der Petrochimie gefuerscht. Do huet hien eng katalytesch "Neibildung" vun Alkanen a Cycloalkanen zu aromatesche Kuelewaasserstoffer duerch Dehydrogenéierung entwéckelt.

## Éierungen

De Moundkrater Zelinskiy dréit säin Numm.

Hie krut 1940, 1945 an 1946 de Leninuerden. 1942, 1946 an 1948 gouf hie mam Stalinpräis ausgezeechent.

## Kuckt och
* Hell-Volhard-Selinski-Reaktioun

## Um Spaweck
Eurovision Song Contest 2002

De **47. [[Eurovision Song Contest]]** war de 25. Mee 2002 an Estland. Organiséiert gouf d'Eurovisioun dat Joer an der *Saku Suurhall* zu Tallinn. Presentateure waren d'Annely Peebo an de Marko Matvere.

Fir d'Zuel vun de Länner ze reduzéiere sinn d'Plaze vun de leschte 5 Joer gekuckt ginn an déi mat de mannste Punkte hu missen e Joer Paus maachen. Betraff vun dëser Reegel waren Holland, Polen, Norwegen, Island an Irland. Lëtzebuerg huet scho wéi déi 8 Joer virdru fräiwëlleg drop verzicht fir matzemaachen. Och Italien, Ungarn, d'Slowakei a d'Portugal hu fräiwëlleg net matgemaach. Am Ganze ware 24 Länner dobäi.

Verschidden Interprete ware scho virdrun emol eng Kéier dobäi, de Constantinos Christoforou (Deel vum Grupp One) fir Zypern 1996 an d'Monica Anghel fir Rumämien 1996 (Qualifikatiounsronn).

Fir d'éischt Kéier stoung de Grand Prix ënner engem Motto: *A Modern Fairytale / Fairytale of Music*.

D'Reegel fir d'Ofstëmmung ass d'selwecht bliwwe wéi déi Jore virdrun. An de meeschte Länner ass den Televoting duerch d'Spectateure benotzt gi fir ofzestëmmen. An Zypern, Griicheland, Spuenien, Kroatien, Malta, Slowenien a Lithauen ass d'Method mat 50 % Televoting a 50 % Jury benotzt ginn. Bosnien an Herzegowina, d'Tierkei, Rumänien, d'Republik Mazedonien a Russland hunn eng Jury fir d'Ofstëmmung benotzt. All Land huet duerch d'Ofstëmmung 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 an 1 Punkt un déi zéng bescht Lidder verginn. D'Resultater si per Telefon op Tallinn matgedeelt ginn.

Déi éischt Plaz kruten d'Vertrieder vu Lettland, d'Marie N mat 12 Punkte Virsprong virum Ira Losco (Malta). Déi drëtt Plaz ass gedeelt ginn vun der Sahlene, déi fir Estland ugetruede war, an der Jessica Garlick, déi fir Groussbritannien ugetruede war.

Fir Lettland war et déi éischt Kéier datt et de Grand Prix gewonnen hat.

## Klassement

Déi rout markéiert Länner hunn am Joer drop (2003) wéinst hirem schlechte 5-Jores-Duerchschnëtt missen aussetzen.

## Um Spaweck

* Eurovision.tv
* Eurovision.de
* diggiloo.net
Eurovision Song Contest 2003

Den **48. [[Eurovision Song Contest]]** war de 24. Mee 2003 a Lettland. Organiséiert gouf d'Eurovisioun dat Joer an der *Saku Suurhall* zu Riga. Presentateure waren d'Marie N an de Renars Kaupers.

Fir d'Zuel vun de Länner ze reduzéiere sinn d'Plaze vun de leschte 5 Joer gekuckt ginn an déi mat de mannste Punkte hu missen e Joer Paus maachen. Betraff vun dëser Reegel waren d'Republik Mazedonien, Finnland, d'Schwäiz, Litauen an Dänemark. Lëtzebuerg huet scho wéi déi 9 Joer virdru fräiwëlleg drop verzicht fir matzemaachen. Och Italien, Ungarn, an d'Slowakei hu fräiwëlleg net matgemaach. D'Ukrain ass nei derbäikomm. Am Ganzen hu 26 Länner matgemaach. Dat war déi bis dohi gréissten Zuel u Länner déi matgemaach hunn.

D'Reegel fir d'Ofstëmmung ass d'selwecht bliwwe wéi déi Jore virdrun. An de meeschte Länner ass den Televoting duerch d'Spectateure benotzt gi fir ofzestëmmen. A Polen ass SMS benotzt ginn. Bosnien an Herzegowina, Irland a Russland hunn eng Jury fir d'Ofstëmmung benotzt. All Land huet duerch d'Ofstëmmung 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 an 1 Punkt un déi zéng bescht Lidder verginn. D'Resultater si per Telefon op Riga matgedeelt ginn.

Déi éischt Plaz krut d'Vertriederin vun der Tierkei, d'Sertab Erener mat 2 Punkte Virsprong virun Urban Trad (Belsch). Déi drëtt Plaz krut den Duo t.A.T.u., dee fir Russland ugetruede war.

Fir d'Tierkei war et déi éischt Kéier datt et de Grand Prix gewonnen hat.

## Klassement

De Gewënner an déi gréng markéiert Länner waren am Joer drop (2004) automatesch fir d'Finall qualifizéiert.

## Um Spaweck

* Eurovision.tv
* Eurovision.de
* diggiloo.net
Thill

**Thill** ass e Familljennumm. Et ass ursprénglech e Patronym, deen op de selwechte Virnumm zeréckgeet.

Zu Lëtzebuerg ass et ee vun de geleefegste Familljennimm: 
1880 hunn do 1.647 Leit sou geheescht, 1930 waren et der 1.947 an am Joer 1981 gouf et do 1.906 Leit mat deem Numm.

Leit mam Familljennumm "Thill" sinn oder waren ë.&nbsp;a.:
* Albert Thill (1883-1924), lëtzebuergeschen Architekt;
* Albert Thill (1917-1992), belsch-lëtzebuergesche Resistenzler
* Armand Thill, lëtzebuergesche Journalist;
* Armand Thill (1950-2016), lëtzebuergesche Geschichtsprofesser an Historiker;
* Claire Thill, lëtzebuergesch Schauspillerin;
* Claude Thill (1964), lëtzebuergesche Lokalpolitiker;
* Édouard Thill (...-1947), lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* Emile Thill, lëtzebuergesche Foussballspiller;
* Eric Thill (1993), lëtzebuergesche Politiker;
* Gérard Thill (1925-2025), lëtzebuergeschen Historiker;
* Isidore Thill (1903-1987), lëtzebuergesche Kinospionéier;
* Kate Thill (2002), lëtzebuergesch Foussballspillerin;
* Jacques Thill (1888-1967), lëtzebuergeschen Architekt;
* Jean Thill (1854-1937), lëtzebuergesche Geeschtlechen, Professer an Historiker;
* Jean Thill (1913-1984), lëtzebuergesche Moler, Glaskënschtler an Olympionik;
* Jean Thill (1933-2010), lëtzebuergesche Jurist;
* Jean Thill (Politiker), lëtzebuergesche Lokalpolitiker (Péiteng);
* Jean-Pierre Thill (1883-1950), lëtzebuergesche Rousenziichter a Lokalpolitiker.
* Jean-Pierre Thill (1916-1981), lëtzebuergeschen Architekt;
* Jessie Thill, lëtzebuergesch Politikerin.
* Jim Thill, besser bekannt als Skinny J, lëtzebuergesche Rapper.
* Lucien Thill (1947), lëtzebuergesche Foussballspiller;
* Marie-Pierre Trauden-Thill (1955), lëtzebuergesch Molerin an Zeechnerin;
* Malou Thill (1956...), lëtzebuergesch Powerlifterin;
* Marcel Thill (1925-1975), lëtzebuergesche Moler a Keramiker;
* Mathias Thill, lëtzebuergesche Vëlossportler;
* Mathias Thill, lëtzebuergesche Botaniker;
* Michel Thill (1913-1942), lëtzebuergesche Foussballspiller;
* Milly Thill (1930...), lëtzebuergesch Schrëftstellerin a Molerin;
* Nathalie Thill (1973), lëtzebuergesch Liichtathleetin a Foussballspillerin.
* Nicolas Thill (1885-1967), lëtzebuergeschen Archeolog, Auteur a Schoulmeeschter;
* Nicolas Thill (1909-1989), lëtzebuergeschen Apdikter, Buergermeeschter vu Réimech an Deputéierten;
* Norbert Thill (1923-2013), lëtzebuergesche Musekserzéier, Fotograf, Organist an Auteur;
* Olivier Thill (1996), lëtzebuergesche Foussballspiller;
* Robert Thill (1942-2015), lëtzebuergesche Germanist a fréiere Secondairesenseignant;
* Robert Thill (1904-1981), lëtzebuergesche Journalist an Auteur;
* Sam Thill (1986), lëtzebuergesche Volleyballspiller:
* Sébastien Thill (1993), lëtzebuergesche Foussballspiller;
* Sepp Thill (1887-1953), lëtzebuergeschen Auteur vu Gedichter;
* Serge Thill (1969), lëtzebuergesche Foussballspiller an -trainer;
* Théo Thill, lëtzebuergeschen Handballspiller;
* Tom Thill (1990), lëtzebuergesche Cyclocross- a Vëlosscoureur;
* Vincent Thill (2000), lëtzebuergesche Foussballspiller;
* Viviane Thill (1962), lëtzebuergesch Autorin a Filmkritikerin.
Federico Franco

De **Luis Federico Franco Gómez**, gebuer den 23. Juli 1962 zu Asunción, Paraguay, ass ee paraguayesche Politiker, Dokter a war vum 22. Juni 2012 bis de 15. August 2013 Staatspresident vum Paraguay.

De Franco huet op der Medezinescher Fakultéit (Facultad de Ciencias Médicas) vun der Universidad Nacional de Asunción (UNA) fir Dokter studéiert, mat Spezialisatioun an der Chirurgie an als Internist. Duerno huet hien am *Sanatorio Franco* an der Stad Fernando de la Mora, deen him a senge Bridder gehéiert, geschafft.Méi spéit hat en Direktiounsfonctiounen am *Hospital de Clinicas* an am *Hospital Nacional*.

Hien ass Member a President vun de Partido Liberal Radical Auténtico (PLRA) a war fir déi vun 1991 bis 1996 als Gemengerot.Vun 1996 bis 2001 war en Intendente vun der Stad Fernando de la Mora. 2003 bis 2007 war e Gouverneur vum Departamento Central, ass awer vun deem Posten zeréckgetrueden, wéinst senger Kandidatur bei de Walen, bei deene seng Partei dem Fernando Lugo seng Partei ënnerstëtzt hat. Si hate Succès bei der Wal; 2008 gouf de Lugo President an de Franco de Vizepresident vu Paraguay.

Nodeem de Lugo vum Parlament ofgesat gi war, gouf de Federico Franco den 22. Juni 2012 als neie Staatspresident vu Paraguay vereedegt. Am Abrëll 2013 si regulär Wale geplangt.

## Um Spaweck

* Perfil del nuevo presidente de Paraguay - Operación Presidencia  op www.montevideo.com.uy vum 22. Juni 2012, gekuckt den 22. Juni 2012
Wollekekrazert

E **Wollekekrazert** ass e besonnesch héicht Héichhaus.

Et gëtt keng offiziell Definitioun fir déi minimal Héicht vun engem Wollekekrazert, dat well d'Definitioun a Funktioun vun der Epoch a vun der Plaz variéiert. Si ginn dacks als Symbol fir wirtschaftlech Muecht a Wuesstem ugesinn. Den engleschen Numm *skyscraper* staamt aus der Marinn a bezeechent eent vun den ieweschte Seegelen op Seegelschëffer.

## Kuckt och
* Alcide-De-Gasperi-Gebai um Kierchbierg, eent vun den héchste Gebaier zu Lëtzebuerg
Eurovision Song Contest 2004

Den **49. [[Eurovision Song Contest]]** war den 12. a 15. Mee 2004 an der Tierkei. Organiséiert gouf d'Eurovisioun dat Joer am *Abdi İpekçi Arena* zu Istanbul. Presentateure waren d'Meltem Cumbul an de Korhan Abay.

Nei derbäikomm sinn Albanien, Andorra, Serbien a Montenegro a Wäissrussland. Monaco, dat 1979 fir d'lescht dobäi war, huet dëst Joer och fir d'éischt nees matgemaach. Lëtzebuerg huet scho wéi déi 10 Joer virdru fräiwëlleg drop verzicht fir matzemaachen. Och Italien, Ungarn, an d'Slowakei hu fräiwëlleg net matgemaach. Am Ganzen hu 36 Länner matgemaach. Dat war déi bis dohi gréissten Zuel u Länner déi matgemaach hunn.

Opgrond vun der grousser Zuel u Länner déi wollte matmaachen ass eng Qualifikatiounsronn (Halleffinall) agefouert ginn. 22 Länner sinn den 12. Mee géinteneen ugetratt. Déi zéng bescht hu sech fir d'Finall de 15. Mee qualifizéiert. Do si se dann op déi 14 Länner getraff déi sech am Joer virdru scho fir d'Finall qualifizéiert haten.

D'Reegel fir d'Ofstëmmung ass d'selwecht bliwwe wéi déi Jore virdrun. Dëst war dat éischt Joer wou den Televoting duerch d'Spectateure vun alle Länner benotzt ginn ass fir ofzestëmmen. All Land huet duerch d'Ofstëmmung 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 an 1 Punkt un déi zéng bescht Lidder verginn. D'Resultater si per Telefon op Istanbul matgedeelt ginn. D'Länner hunn alleguer, souwuel an der Halleffinall, wéi och an der Finall däerfen ofstëmmen. Allerdéngs ass d'Halleffinall a Frankräich, Polen a Russland net iwwerdroe ginn a konnten dofir och net ofstëmmen.

Déi éischt Plaz krut d'Vertriederin vun der Ukrain, d'Ruslana mat 17 Punkte Virsprong virum Grupp Željko Joksimović & Ad Hoc Orchestra (Serbien a Montenegro). Déi drëtt Plaz krut de Sakis Rouvas, dee fir Griicheland ugetruede war.

Fir d'Ukrain war et déi éischt Kéier datt et de Grand Prix gewonnen hat.

## Plazen an der Halleffinall
No der Qualifikatiounsronn sinn nëmmen d'Plazen 11 bis 22 bekannt gemaach ginn. Bei de Plazen 1 - 10 si keng Punkte bekannt gemaach ginn fir eng Beaflossung an der Finall ze vermeiden.

Déi Länner, déi sech net fir d'Finall qualifizéiert haten, hunn och nees 2005 misse bei der Halleffinall matmaachen.

## Plazen an der Finall

De Gewënner an déi gréng markéiert Länner waren am Joer drop (2005) automatesch fir d'Finall qualifizéiert.

## Um Spaweck

* Eurovision.tv
* Eurovision.de
* diggiloo.net
Raja Pervaiz Ashraf

De **Raja Pervez Ashraf** oder **Raja Pervaiz Ashraf** (Urdu: راجہ پرویز اشرف), gebuer de 26. Dezember 1950 zu Sanghar an der Provënz Sind, ass e pakistanesche Politiker.

Hien ass Member vun der Pakistanescher Vollekspartei. Vun 2008 bis 2011 war hie Minister fir Waasser an Energie. Zanter dem 22. Juni 2012 ass hien de Premierminister vu Pakistan.

## Um Spaweck
Medicoleak

„**Medicoleak**“ gouf 2011-2012 eng Affär zu Lëtzebuerg genannt, wou een am Ufank Onbekannte sech via een ëffentlech affichéiert Passwuert Zougang zu enger Datebank mat medezineschen Donnéeë vu Sportler verschaf hunn.

Ee Mataarbechter vum *Centre Medico-Sportif* hat eeben dat Passwuert a sengem Büro affichéiert, wou all Sportler oder soss eng Persoun déi dobanne war et gesi konnt. D'Passwuert war och den eenzege Schutz vun där *Medico*-Datebank, déi vun iwwerall am Internet aus accessibel war. All Passwuert huet och Zougang op Date vun alle Sportler erméiglecht, an net nëmmen op déi Sportler déi vum selwechten Dokter betreit gi sinn.

Déi onbekannt Persoun huet hir Decouverte fir d'éischt dem Computer Incident Response Center Luxembourg (CIRCL) matgedeelt. Nodeem keng Reaktioun koum, huet déi Persoun d'Saach och der Piratepartei matgedeelt, déi dann d'Saach un d'Press weidergeleet huet.

## Reaktioun vun de Ministeren
Kuerz nodeem d'Saach publik gi war, huet de Justizminister François Biltgen beim Parquet eng Plainte géint Onbekannt wéinst Déifstall gemaach. D'Passwierder sinn och geännert ginn. Och den Zougang zu deenen Donnéeë ass zanter Mee 2012 nëmme mat enger sougenannter 'Identification forte' mat Hëllef vun engem 'Luxtrust-Certificat méiglech.

Aner Schrëtt fir d'Sécherheet z'erhéijen, wéi z.&nbsp;B. d'Adressen ze limitéiere vu wou aus op d'Datebank kann zougegraff ginn, oder d'Donnéeë pro Dokter ze partitionéiere, si keng ënnerholl ginn.

Och de Sportminister Romain Schneider huet d'Aktioune vun den "Hacker" verdaamt, ouni sech Froen iwwer d'Manéier ze stelle wéi déi Datebank geréiert ass.

## Juristesch Suitten
Uganks Abrëll 2012 sinn am Kader vun där Affär 2 Perquisitioune gemaach ginn, eng beim Sven Clement, President vun der Piratepartei, an déi aner bei enger Persoun vum CIRCL.

De Sven Clement gouf den 18. Mäerz 2013 wéinst der *Medicoleak*-Affär ugeklot. Hien huet a senger Depositioun virop de Vol kontestéiert, awer den Accès zu Donnéeën zouginn. Him wier et drëms gaangen, eng Faille opzedecken. De 16. Oktober 2014 gouf hien um Stater Geriicht zu enger Geldstrof vu 500 Euro verurteelt.

## Um Spaweck
* medicoleak.lu
Justizkräiz (Wolz)

D**'Justizkräiz zu Wolz** ass e Justizkräiz, dat zu Wolz an der Groussgaass, no beim Wëlzer Stadhaus, steet. Et ass 5 m héich a gouf 1502 vum Gérard V. vu Wolz a vu senger Fra, der Elisabeth vu Buerschent, opriichte gelooss. Et symboliséiert d'Justiz-, Fräiheets- a Maartrecht, dat Wolz zanter dem 13. Joerhonnert hat.

Drop ze gesinn sinn d'Wope vun de Famille vu Wolz, Buerschent, Bettstein a Bellenhausen. Am 16. Joerhonnert gouf eng Muttergottesstatu op der nordëstlecher Säit dru gesat, a géint 1750-1770, nodeem Wolz vun engem Feier 1748 zerstéiert gi war, op der südwestlecher Säit eng Statu vum Bommenzinnes, déi de Wëlzer Sculpteur Nicolas Jacques gemaach huet.

An der Zäit vun der Franséischer Revolutioun an am Zweete Weltkrich gouf d'Geriichtskräiz beschiedegt, an duerno all Kéier nees restauréiert.

Als eenzegt Original-Justizkräiz am Lëtzebuerger Land gouf et de 15. Februar 1937 als nationaalt Monument klasséiert.

## Kuckt och
* Justizkräiz (Fiels)
* Justizkräiz (Iechternach)
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Wolz

## Um Spaweck
Monument aux morts Wolz

D**'Monument aux morts zu Wolz** ass e Krichsmonument, dat opgeriicht gouf, fir un déi 42 Wëlzer Jongen a Meedercher z'erënneren, déi an der Wehrmacht‬ oder am Reichsarbeitsdienst hiert Liewen hu misse loossen, an u 15 weiderer, déi vermësst blouwen.

D'Skulptur nieft dem Monument ass vun der Nina Grach-Jascinsky. Si weist e Prisonéier, deem seng Hänn um Réck gefesselt sinn. Um Monument steet:

:Woltz
:senge
:Kanner
:1940 - 1945

Et gouf den 22. Oktober 1961 a Presenz vum Ierfgroussherzog Jean vu Lëtzebuerg a senger Fra Joséphine-Charlotte ageweit.
## Quell
*Informatiounstafel beim Monument: Sentier culturel, n° 23.

## Kuckt och
* Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg
Hinode

Den **Hinode** (japanesch ひので; Sonnenopgank) ass e Weltraumteleskop, dat vun der japanescher Raumfaartagentur JAXA mat Bedeelegung vun der ESA, vun der brittescher Fuerschungsorganisatioun PPARC a vum Marshall Space Flight Center vun der NASA, ufanks ënner dem Numm **SOLAR-B** entwéckelt gouf. Mat dem Satellit sollen d'Wiesselwierkungen tëscht dem Magnéitfeld vun der Sonn an der Sonnekorona ënnersicht ginn. Hinode ass d'Nofollegmissioun vum Satellit Yohkoh (SOLAR-A), deen tëscht 1991 an 2001 operéiert hat.

Den Hinode gouf mat enger japanescher Drorakéit vum Typ M-V den 22. September 2006 um 21:36 Auer UTC vum Uchinoura Space Center op der südlecher Spëtzt vun der Insel Kyushu an den All geschoss. Den Hinode war déi lescht Notzlaascht vun dësem Rakéitentyp, well d'Produktioun vun der M-V no dësem Start agestallt gouf. Den zirka 900&nbsp;kg schwéiere Satellit gouf an engem 280 &times; 686&nbsp;km héijem Iwwerganksorbit ausgesat, deen an de Wochen nom Start mat satellitteneegenen Dreifwierker zu engem 600&nbsp;km héijen sonnesynchronen Orbit korrigéiert sollt ginn. Nom Start krut de SOLAR-B den Numm Hinode. D'Missioun war op dräi Joer ausgeluecht.

Am Februar/Mäerz 2007 huet den Hinode éischt Biller am Röntgenberäich gemaach, déi d'verwéckelt Magnéitfelder an der Korona vun der Sonn weisen. Duerch dës Fotoen konnt d'Theorie, datt duerch sou Prozesser héichenergetesche Deelercher produzéiert ginn, geséchert ginn.

## Technik
Héizou sinn am Allgemengen dräi Instrumenter ageriicht:
* SOT = **S**olar **O**ptical **T**elescope
:Dëst ass en Instrument, dat am visuelle Spektrum den Undeel vu 480 bis 640 nm auswäert an en Ausschnëtt vun der Sonn vun 175 km Kantelängt duerstellt. D'Instrument huet och e Magnéitometer/Magnéitoskop zu der Ausriichtung.
* XRT = **X**-**R**ay **T**elescope
:E Röntgenteleskop mat 10 Filteren an enger Triggerung duerch Flares (Sonneneruptiounen).
* EIS = **E**UV **I**maging **S**pectrometer
:EUV ass extreem kuerzwelleg ultraviolett Stralung, déi hei ënnersicht gëtt. *EIS* ass dat opwändegst Instrument vu *SOLAR-B*.

D'Fotoen an d'Miessunge vun allen dräi Instrumenter ginn an engem kollektive Signalprozesser zu engem totale Signal verbonnen, awer och eenzel bereetgestallt.

Spezifikatiounen:
* Mass: 900&nbsp;kg
* Gréisst: 1,6 × 1,6 × 4,0 m
* Längt vun de Solarpanelen: 10 m
* Orbit: 600&nbsp;km circular orbit (sonnesynchron)

## Internationaal Partner
* déi japanesch Weltraumorganisatioun JAXA
* déi US-amerikanesch Weltraumorganisatioun NASA, *Marshall Spaceflight Center*. Si iwwerhëlt e Käschtendeel vun 172 Milliounen US-Dollar.
* déi brittesch Fuerschungsorganisatioun PPARC
* déi europäesch Weltraumorganisatioun ESA

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Internetsäit vun der JAXA
*  Internetseite der NASA
*  Internetsäit vum PPARC
*  Internetsäit vun der ESA
*  Ausféierlechen Artikel mat Hannergrondinfoen zum Start
* Spiegel-Online: Weltraum-Teleskop hëlt d'Sonn an de Viséier
Eurovision Song Contest 2005

De **50. [[Eurovision Song Contest]]** war den 19. an 21. Mee 2005 an der Ukrain. Organiséiert gouf d'Eurovisioun dat Joer am *Sportpalast (Palats Sportu)* zu Kiew. Presentateure waren d'Marija Jefrossynina an de Pawlo Schylko (DJ Pasha). Den ukrainesche President Wiktor Juschtschenko an déi ukrainesch Premierministesch Julija Tymoschenko si bei der Finall perséinlich dobäi gewiescht.

Bulgarien a Moldawien si nei derbäikomm. Lëtzebuerg huet scho wéi déi 11 Joer virdru fräiwëlleg drop verzicht fir matzemaachen. Och Italien an d'Slowakei hu fräiwëlleg net matgemaach. Am Ganzen hunn 39 Länner matgemaach. Dat war déi bis dohi gréissten Zuel u Länner déi matgemaach hunn.

Wéinst der grousser Zuel u Länner déi wollte matmaachen ass och dëst Joer eng Qualifikatiounsronn (Halleffinall) ofgehale ginn. 25 Länner sinn den 19. Mee géinteneen ugetratt. Déi zéng bescht hu sech fir d'Finall den 21. Mee qualifizéiert. Do si se dann op déi 14 Länner getraff déi sech am Joer virdru scho fir d'Finall qualifizéiert haten (dat waren déi *Big-4*: Frankräich, Däitschland, Groussbritannien, Spuenien an déi 10 bescht aus der Finall vun 2004).

Verschidden Interprete ware scho virdrun emol eng Kéier dobäi, de Constantinos Christoforou fir Zypern 1996 an 2002 (Deel vum Grupp One), d'Elena Paparizou fir Griicheland 2001 (Deel vum Grupp Antique), d'Selma fir Island 1999 an d'Chiara fir Malta 1998.

D'Reegel fir d'Ofstëmmung ass d'selwecht bliwwe wéi déi Jore virdrun. Och dëst Joer ass den Televoting duerch d'Spectateure vun alle Länner benotzt gi fir ofzestëmmen. All Land huet duerch d'Ofstëmmung 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 an 1 Punkt un déi zéng bescht Lidder verginn. D'Resultater si per Telefon op Kiew matgedeelt ginn. D'Länner hunn alleguer, souwuel an der Halleffinall, wéi och an der Finall däerfen ofstëmmen.

Déi éischt Plaz krut d'Vertriederin vu Griicheland, d'Elena Paparizou mat 38 Punkte Virsprong virum Chiara (Malta). Déi drëtt Plaz krut d'Grupp Luminița Anghel & Sistem, déi fir Rumänien ugetruede waren.

Fir Griicheland war et déi éischt Kéier datt et de Grand Prix gewonnen hat.

## Plazen an der Halleffinall
No der Qualifikatiounsronn sinn nëmmen d'Nimm vun de Länner genannt ginn, déi an d'Finall weider komm sinn. D'Punkteverdeelung ass eréischt no der Finall bekannt gemaach gi fir eng Beaflossung an der Finall ze vermeiden.

Déi Länner, déi sech net fir d'Finall qualifizéiert haten, hunn och nees 2006 misse bei der Halleffinall matmaachen.

## Plazen an der Finall

De Gewënner an déi gréng markéiert Länner waren am Joer drop (2006) automatesch fir d'Finall qualifizéiert. Well Serbien-Montenegro sech zeréckgezunn hunn ass Kroatien nogeréckelt.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vum Eurovision Song Contest
* Däitsch Websäit vum Eurovision Song Contest
* diggiloo.net
General Eisenhower Memorial Wolz

Den **General Eisenhower Memorial zu Wolz** ass e Monument zu Wolz, um *Square Eisenhower*, hanner dem Stadhaus, dat un de Generol vun der US Army a spéideren US-President, Dwight D. Eisenhower erënnert, dee wärend dem Zweete Weltkrich, den 8. November 1944, zu Wolz war, wou en d'Genereel Cota an Davies an hirem Haaptquartéier besicht huet.

D'Monument besteet aus zwéi Steebléck aus Éisleker Steen. Op engem dovun ass e Medaillon mat engem Relief vum Eisenhower, op deem aneren d'Opschrëft:

:TO GENERAL D. EISENHOWER
:HE STAYED IN WILTZ
:8. 11. 1944

Et gouf duerch eng Schenkung vum Friedrich Léon Adler finanzéiert, engem vun de Proprietäre vun der Gierwerei Ideal, an den 11. November 1972 ageweit.

Net wäit ewech vum Monument steet nach e Monument fir un d'28. Infanterie Divisioun z'erënneren, déi op der Säit vun den Alliéierten an der Ardennenoffensiv gekämpft huet.

## Quell
*Informatiounstafel beim Monument: Sentier culturel, n° 14.

## Kuckt och
* Dwight-D.-Eisenhower-Monument (Hamm)
* Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg
Richard Brookins Gedenkplack Wolz

‬

D**'Richard Brookins Gedenkplack zu Wolz** erënnert un de Richard (Dick) Brookins (1922-2018), deen am Zweete Weltkrich G.I. an der 28th Infantry Division war.

Hien huet am Dezember 1944 fir d'Kanner vu Wolz, wou e stationéiert war, de Kleesche gespillt, a sou e bësse Freed bruecht. Spéiderhi gouf hien zum Éierebierger vun der Stad Wolz an zum Éieremember vun der *Oeuvre Saint-Nicolas* ernannt.

Den 28. November 2009 huet de Comité vun der *Oeuvre Saint-Nicolas* eng Gedenkplack, net wäit ewech vum Monument fir d'28th Infantry Division virun der Entrée vum d'Schlass, opriichte gelooss.

De Richard Brookins war nom Krich e puermol op Lëtzebuerg zeréckkomm, fir d'Lescht am Dezember 2014 um 70. Anniversaire vu sengem Optrëtt an der Roll vum Kleeschen.

De Richard Brookins ass den 12. Oktober 2018 am Alter vu 96 Joer gestuerwen.

## Literatur
Peter Lion, 2015 an 2019. *American St. Nick. The TRUE story of how a handful of American soldiers brought Christmas back to a small war-torn-town during the darkest days of WWII.* Xi+165 S. TFE Publishing, USA.´Net iwwersat.

## Kuckt och
* Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg
* George Mergenthaler, en amerikaneschen GI dee bei Eschweiler (Wolz) gefall ass.

## Um Spaweck
* Amateurfilm iwwer dem Brookins säin Optrëtt; rtl.lu via CNA; gekuckt 2021-12-06.
* Keynote speech 'Transatlantic relations at a crossroads' by President Juncker at the Centre for Strategic and International Studies (CSIS), Washington, 25 July 2018 op europa.eu. Den EU-Kommissiounspresident Juncker ernimmt de Brookins a seng Kleeschensannekdot (wann och chronologesch net korrekt: D'Ardennenoffensiv war eréischt e puer Deeg dono).