Vatikanobservatoire

De **Vatikanobservatoire** (it. *Specola Vaticana*) ass d'astronomesch Fuerschungs- a Bildungsinstitutioun vum Hellege Stull. Den Institutszentrum ass zu Castel Gandolfo an den Albaner Bierger südlech vu Roum. D'Fuerschungsariichtunge sinn zanter 1981 an d'University of Arizona verluecht ginn. Mat der Fuerschungsariichtung VATT (Vatican Advanced Technology Telescope) gëtt zanter 1993 um Mount Graham bei Safford am Arizona an den USA en eegenen Observatoire bedriwwen, dee mat engem 1,8-Meter-Teleskop schafft.

De Vatikaneschen Observatoire ass als Institutioun eng vun den eelste Fuerschungsplaze vun der Astronomie, där hir Geschicht mam Bau vum Wandtuerm 1578 ugefaangen huet.

## Geschicht

D'Institut gouf an der zweeter Hallschent vum 16. Joerhonnert am Kader vun der gregorianescher Kalennerreform a fir d'Iwwerpréiwe vum Kalenner vum Poopst Gregor XIII. gegrënnt. Vu 1578 un hat de Gregor XIII. de Wandtuerm opriichte gelooss an de jesuitteschen Astronomen a Mathematiker vum Collegio Romano fir déi mat der Kalennerreform verbonnen Aarbechten zur Dispositioun gestallt.

De Christophorus Clavius SJ war als Haaptmathematiker um Collegio Romano a fachlech Verantwortleche fir d'gregorianesch Kalennerreform de facto den éischten Direkter vum Observatoire, och wa keng offiziell Ernennung bekannt ass. 1612 koum no him de Christoph Grienberger SJ op de Mathematik-Léierstull um Collegio Romano an och op seng Plaz am Observatoire. Schonn ëm 1610, kuerz no der Erfindung vum Refrakter, hat hien do déi Däitsch Montéierung entwéckelt.

Am 18. Joerhonnert gouf op dem Palazzo del Collegio Romano e méi héijen a mat besseren Instrumenter ausstafféierten Tuerm gebaut, dee vu 1774 un offiziell dem Poopst säin Observatoire war. An de kommende Joerzéngten huet d'astronomesch Fuerschung ënner dem Pater Angelo Secchi en éischten Héichpunkt erreecht. De Secchi hat sech dobäi op d'Sonnefuerschung konzentréiert an hien huet als Weebereeder vun der Spektralanalys gegollt.

An der Fortsetzung vun der Traditioun gouf de 14. Mäerz 1891 mam Leo XIII. sengem Motu Proprio *Ut mysticam* en neien Observatoire um Vatikanhiwwel hanner der St.-Peter-Basilika gebaut. Dat war néideg ginn, well no der Ariichtung vum Kierchestaat duerch dat neit Kinnekräich Italien 1870 och de Palazzo del Collegio Romano agezu gouf. Den Neibau war ënner der Leedung vum Barnabitepater Francesco Denza erfollegt. Mat Personal aus verschiddene reliéisen Uerden (Barnabiter, Oratorianer, Agostinianer, Jesuitten) huet den Observatoire sech haaptsächlech un engem groussen internationale Programm fir d'Erstellung vun enger fotografescher Himmelskaart bedeelegt. Well d'Liichtverschmotzung ze grouss gouf, gouf den Institut du vum Poopst Pius XI. op Castel Gandolfo, 25&nbsp;km südëstlech vu Roum verluecht. Do huet d'Fuerschung 1930 mat zwéin neien Teleskopen an engem astrophysikalesche Laboratoire ugefaangen ë.&nbsp;a. mat enger Ariichtung fir Astrospektroskopie. 1957 koum dunn d'Installatioun vun engem wäitwénklege Schmidt-Teleskop fir d'Klassifizéierung vu Stären an hire Spektren derbäi.

Vun 1981 u gouf de Fuerschungsdeel vum Institut vun hirem Leeder George Coyne an Arizona op d'Universitéit verluecht. D**Vatican Observatory Research Group'' schafft do an engem vun de modernsten Zentre vun der [[Astronomie]], wou [[1993]] mam Opbau vum Vatican Advanced Technology Telescope ugefaange gouf. D'Institut ass och um [[Large Binocular Telescope]] an direkter Géigend vum VATT bedeelegt.



Den aktuellen Direkter ass de [[Guy Joseph Consolmagno]] SJ, deen den [[18. September]] [[2015]] de [[José Gabriel Funes]] SJ am Amt ofgeléist hat.

== Fuerschungsthemen an Observatiounsbau ==
Den Observatoire a seng Fuerschungen hu bis haut – och am Zäitalter vun de [[Teleskop#Bedeitend Teleskope|Groussteleskopen]] – e gudde Ruff. D'Haaptaarbechtsgebidder leien an der [[Astrophysik]] (ë.&nbsp;a. Expansioun vum [[Weltall]], [[Donkel Matière]], [[Donkel Energie]], [[Verännerleche Stär|Verännerlecher]], [[Nova]]-Stären, [[Planetologie]], [[Quasar]]en, [[Kugelstärekoup|Kugelstärekéip]], Acceleratioun vum [[Universum]]). E besonnesche Schwéierpunkt läit op [[Interdisziplinaritéit|interdisziplinäre]] Fuerschungen (Astronomie - [[Physik]] - Philosophie - [[Theologie]]).

Den alen Observatiounsbau vun [[1930]] zu Castel Gandolfo huet zwou [[Observatiounskuppel|Kuppelen]] („Specola“) mat en ettlechen Teleskopen aus den [[1950er]]-Joren an engem 60-cm-[[Schmidt-Teleskop|Schmidtspigel]], déi awer vereelzt sinn. Dofir bedreift den Institut d**Vatican Observatory Research Group* op der [[University of Arizona]] an zousätzleche Kooperatioune mat aneren Observatoiren, virun allem an den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]]. Fir d'[[Mëllechstrooss|galaktesch]] an d'[[Stär|Stellarastronomie]] waren a sinn e groussen [[Duebelastrograf]] an e Speziallaboratoire fir Astrophysik ganz wichteg (besonnesch fir d'Spektralanalys: kuckt [[Angelo Secchi]]).

== Wëssenschaftlech Symposien ==
Zu de ville geeschtesch- an naturwëssenschaftleche [[Symposium|Symposien]] (ë.&nbsp;a. iwwer d'[[Evolutioun]], Astrophysik, den [[Urknall]] an d'Kosmologie, [[Wëssenschaft]] a [[Relioun]]), déi vum Vatikaneschen Observatoire organiséiert goufen, hat fir d'lescht eng international Konferenz am Joer [[2006]] gezielt, mat Theemen iwwer [[Schwaarzt Lach|Schwaarz Lächer]] an [[Aktive galaktesche Kär|aktiv galaktesch Kären]].

Zanter [[1986]] sinn all zwee Joer eng intensiv [[Summerschoul]] fir Studenten, d*'Summer School in Astronomy and Astrophysics*, déi véier Wochen dauert. E gudden Deel vun de Nolauschterer kommen aus [[Entwécklungsland|Entwécklungslänner]], deenen de Vatikan och Fachkontakter vermëttelt.

Den Observatoire organiséiert all Joer international Colloquen iwwer méiglech Bezéiungen tëscht [[Theologie|theologeschen]] an [[naturwëssenschaft]]leche Gebidder, beispillsweis
* [[1987]], 300 Joer zanter dem [[Isaac Newton|Newton]] senger „Philosophiae Naturalis Principia Mathematica“, iwwer *Gotteserkenntnes duerch Physik, Philosophie an Theologie*. D'[[Konferenzband|Proceedings]] goufen – zesumme mat engem Begleetschreiwes vum Poopst [[Johannes Paul II.]] – als eng Aart [[Handbuch]] fir den [[Dialog]] tëscht Theologie a moderner Physik ugesinn.
* [[1992]] hate sech zu Castel Gandolfo 140 Referenten a siwen Aarbechtsgruppen zum Theema [[Ursprong vum Universum]] getraff. D'„[[Europäesch Gesellschaft fir d'Studium vu Wëssenschaft a Relioun]]“ huet Kongresser am Zwee-Jores-Rhythmus organiséiert. Als kompriméierte Fazit vun [[1992]] hat sech erginn, datt den Urknall net identesch mat der [[Schëpfung]] ass, awer d'Entwécklung vum Universum eng Schëpfung viraussetzt. D'kosmologesch Entwécklungstheorie steet also net am Géigesaz zum biblesche Schëpfungsbericht.

== Bekannt vatikanesch Astronomen ==
Zu de ville bekannte [[Wëssenschaftler]], déi an der [[Vatikanstad|Vatikan]] astronomesch Fuerschung bedriwwen hunn, gehéiere virun allem naturwëssenschaftlech-philosophesch gebilt [[Jesuitten]] – beispillsweis:
* [[Christophorus Clavius]], Mathematiker, féierend an der [[Kalennerrechnung]] a Moundfuerschung (no him gëtt ee vun de gréisste [[Moundkrater]] genannt),
* [[Christoph Grienberger]], Mathematiker an Astronom ([[Däitsch Montéierung]]),
* [[Angelo Secchi]], bekannte [[Sonnefuerschung|Sonnefuerscher]], deen och fir d'éischt d'[[Spektralklass]] vun de Fixstäre klassifizéiert hat,
* [[Johann Georg Hagen]], féierend an der Erfuerschung vu [[Verännerleche Stär]]en,
* [[Johan Stein]], [[Matyas Tibor]] a Walter Miller
* [[Aloisius Gatterer]] vu Wien, Autor vum éischte "Spektrocheemeschen Atlas" mat alle [[Linnespektrum|Linnespektre]] vun 73 cheemeschen Elementer ([[1949]], dräi Bänn), souwéi der „Spectrochimica Acta“ mat bis haut wichtege Molekularspektre vu 40 Metalloxiden a 45 [[UV]]-stralenden Elementer.
* [[Joseph Junkes]] (München), Matauteur vum "Spektrocheemeschen Atlas" [[1938]] 
* [[George Coyne]] (gebuer [[19. Januar]] [[1933]]), bis [[2006]] Leeder vum Vatikaneschen Observatoire an och vun der Baussekontroll an [[Arizona]], wou ë.&nbsp;a. virun zéng Joer d'Groussteleskop [[Vatican Advanced Technology Telescope|VATT]] entstoung.
* [[José Gabriel Funes]] (gebuer [[31. Januar]] [[1963]]), [[2006]] bis [[2015]] Direkter vum Vatikanobservatoire.

== Kuckt och ==


== Um Spaweck ==

*  [http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/de/altre-istituzioni/specola-vaticana.html Eintrag zur Sternwarte bei www.vaticanstate.va]
* [https://www.welt.de/wissenschaft/weltraum/article2918545/Der-Vatikan-zwischen-Astrologie-und-Astronomie.html De Vatikan tëscht Astrologie an Astronomie], Welt-Online-Interview mam José Gabriel Funes
*  [http://de.radiovaticana.va/storico/2009/09/17/vatikan_%E2%80%9Eunsere_sternwarte_ist_ort_des_dialogs%E2%80%9C/ted-317107 *Vatikan: "Eisen Observatoire ass d'Plaz vum Dialog".''] Radio Vatikan, 17. September 2009