open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joseph Nouveau

De **Joseph Nouveau**, gebuer de 17. Januar 1883 an der Stad Lëtzebuerg, och do gestuerwen den 31. Dezember 1946, war e lëtzebuergeschen Architekt.

## Wierker
* *[[Hôtel de Paris (Stad Lëtzebuerg)|Hôtel de Paris]]* (1909-1912) op der Paräisser Plaz zu Lëtzebuerg-Gare
* Norbert-Metz-Klinick zu Lëtzebuerg-Eech (zesumme mam Léon Muller)
* d'Haus fir den Dr Delvaux zu Lëtzebuerg-Gare
* d'Haus *Heldenstein* op Nr. 91 an der Uelzechtstrooss zu Esch
* d'Villa Heldenstein, 1927, an der Stad Lëtzebuerg, zesumme mam Léon Muller
* Mausoleum vun de franséischen Zaldoten um Nikloskierfecht zu Lëtzebuerg-Lampertsbierg (zesumme mat dem Léon Muller)
* Sanatorium zu Veianen (zesumme mat dem Léon Muller)

## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, Ss. 182-183
* Philippart, R., 2007. *Luxembourg. Historicisme et identité visuelle d'une capitale.* 207 S. éditions saint-paul. ISBN 978-2-87963-694-8, S. 118
* Lorang, Antoinette, 1988, *Plateau Bourbon und Avenue de la Liberté: Späthistoristische Architektur in Luxemburg.* Vol. CIII, PSH, S. 302
Sascha Wagener

De **Sascha Wagener**, gebuer de 16. Juni 1977 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 13. Mäerz 2011 zu Lahr, war e lëtzebuergesche Politikwëssenschaftler, Politiker a Publizist, deen zanter 1999 an Däitschland politesch aktiv war.

Hien huet sech fréi a Studentebeweegungen an an de Jugendsektioune vu Parteien engagéiert (KPL, duerno LSAP). Wärend sengem Studium an Däitschland gouf hie Member vun der Partei Die Linke, fir déi en e puer Joer am *Kreistag* (Gemengerot) vum Landkreis Sächsische Schweiz Osterzgebirge souz an 2009 Kandidat bei de Wale fir d'Europäescht Parlament war.

Hien ass bei engem Accident, wou e vun engem Zuch ugestouss gouf, leie bliwwen.

## Noruff
* André Hoffmann & Dan Kersch: *Nachruf: Zum Tod von Sascha Wagener.* In: Tageblatt 2011, Nr. 174 (28. Juli), S. 16.

## Um Spaweck
* Die Linke. Sascha Wagener.
Waring Brothers

**Waring Brothers** war eng brittesch Baufirma, déi op d'Konstruktioun vun Eisebunnsbauwierker spezialiséiert war.

Si gouf 1841 vun de Bridder Charles Waring, Henry Waring a William Waring zu York gegrënnt.

Nodeems den Charles Waring 1865 als Deputéierten an d'Politik gaangen ass, koumen duerno net méi vill Commanden eran, soudatt d'Firma wéi et schéngt an de fréien 1870er Joren opgeléist gouf.

## Realisatiounen
Waring Bothers huet ë.&nbsp;a. gebaut:

### International

* D**Dorset Central Railway'' (gouf 1858 fäerdeg)
* D'Eisebunnslinn [[Eisebunnsstreck Colombo–Badulla|Colombo-Badulla]] am [[Sri Lanka]] (gouf 1864 fäerdeg)
* D**Pernambuco*, *Recife* an d'[[San Francisco]] Eisebunnen (goufen 1860 fäerdeg)
* Eng Eisebunnsstreck op [[Sizilien]] (gouf 1862 fäerdeg)
* D'[[Indien|Ostindesch]] Eisebunn (gouf 1862 fäerdeg)
* D*'Bristol Port Railway* (gouf 1863 fäerdeg)
* D'[[Honduras|Honduranesch]] Eisebunn (gouf 1870 fäerdeg)
* D'Zentraleisebunn am [[Uruguay]] (gouf 1871 fäerdeg)
* D*'Central do Brasil* Eisebunn zu [[Rio de Janeiro]] (1884)
* D'[[Gare St Pancras]] zu [[London]] (ausser dem Daach).

=== Zu Lëtzebuerg ===
* D'[[Al Bréck]]
* De [[Clausener Viaduc]]
* De [[Pafendaller Viaduc]]

== Um Spaweck ==
* [http://www.industrie.lu/waringfreres.html D'Aktivitéite vun der Firma *'Waring Brothers* zu Lëtzebuerg op *industrie.lu'']
Léon Muller (Architekt)

De **Léon Muller**, gebuer den 11. Mäerz 1885 zu Monnerech, a gestuerwen den 30. Mäerz 1959 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Architekt.

## Wierker
* Norbert-Metz-Klinick zu Lëtzebuerg-Eech (zesumme mat dem Joseph Nouveau) 
* Hôtel de Paris op der Gare an der Stad Lëtzebuerg (zesumme mam Joseph Nouveau)
* Mausoleum vun de franséischen Zaldoten um Nikloskierfecht zu Lëtzebuerg-Lampertsbierg (zesumme mat dem Joseph Nouveau)
* d'Villa Heldenstein, 1927, an der Stad Lëtzebuerg, zesumme mam Joseph Nouveau
* Sanatorium zu Veianen (zesumme mat dem Joseph Nouveau) 
* Ëmännerung a Vergréisserung vum Postgebai (1950) an der Uewerstad

## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, Ss. 183-184
Léon Muller

Den Numm **Léon Muller** droen e puer Leit:
* de lëtzebuergeschen Architekt Léon Muller (1885-1959)
* den Zoolog Léon Muller

## Kuckt och
* Leo Müller
Isidore Engler

Den **Isidore Engler**, gebuer den 31. Oktober 1888 zu Bous bei Réimech, a gestuerwen den 20. Juni 1962 zu Bad Ems, war e lëtzebuergeschen Architekt.

Als Stadarchitekt vun Esch war hien den Nofollger vum Paul Wigreux an de Virgänger vum Robert van Hulle.

## Wierker
* Spidol (1925-1930) zu Esch-Uelzecht, zesumme mam Ingenieur Ruppel vun Hamburg
* Den Ëmbau vum Escher Schluechthaus an den 1920er Joren, elo d'Kulturfabrik
* Stadhaus zu Esch-Uelzecht
* *Bains municipaux* zu Esch-Uelzecht
* Primärschoul *Brouch* zu Esch-Uelzecht
* Kierch zu Esch-Lalleng

## Gielercher
* 

## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, Ss. 188-189
## Um Spaweck
Julien Rémont

De **Julien-Etienne Rémont**, gebuer den 13. November 1800 zu Léck, an och do gestuerwen den 12. Mäerz 1883, war e belschen Architekt.

## Säi Liewen
De Rémont huet vun 1820 bis 1824 op der Académie royale des beaux-arts zu Léck studéiert. De 6. Juli 1824 huet hien d'Marie-Anne Clepers (1801-1885) bestuet an d'Koppel krut néng Jongen an zwee Meedercher.

Säin éischte grouss Succès war, wéi hien 1827 de Concours gewonnen huet, fir zu Lëtzebuerg en neit Stadhaus ze bauen.

Wärend engem Joer (1836) war de Rémont Professer op der *Académie* zu Léck a vun 1837 bis zu sengem Doud, Architekt vun der Stad Léck.
## Wierker
* D'Stater Stadhaus um Knuedler
*vun 1837 un: Vergréisserunge vun der Universitéit Léck
*1839-1840: Botanesche Gaart Léck
*1849: Opbau vum Drénkwaasser-Leitungsnetz zu Léck, an och zu Ostende an an anere Stied
*1854: Sprangbuer Muttergottes mat Kand
*1857-1861: Ausbau vun der Lécker Oper
*1862: Pläng vum Parc de la Boverie, zu Léck
*1867: Renovéierung vum Theate vun Namouer
*1877-1879: Entrée Bonbonnière (fréiere Stadtheater), Maastricht (zesumme mam WJ Brender)
*1879: Villa Wyckerveld, Maastricht (zesumme mat sengem Jong Denis Joseph Rémont)
*1883: Société Momus, Vrijthof, Maastricht

## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, S. 152

## Um Spaweck

* Graf vum Julien-Etienne Rémont op ''lescimetieres.com''
Juri Alexejewitsch Gagarin

De **Juri Alexejewitsch Gagarin**, op Russesch Юрий Алексеевич Гагарин *Jurij Alekseevič Gagarin*, gebuer den 9. Mäerz 1934 zu Kluschino bei Gjatsk an der Sowjetunioun, a gestuerwen de 27. Mäerz 1968 bei Nowosjolowo am Rajon Kirschatsch, Oblast Wladimir, Russesch SFSR, war e sowjetesche Kosmonaut.

Den 12. Abrëll 1961 ass hie mat der Wostok 1 (russesch: Восток-1 fir *Osten-1*) iwwer 100 Kilometer iwwer d'Äerduerwerfläch geflunn a war domat deen éischte Mënsch am Weltraum.


Fichier:The Soviet Union 1964 CPA 3014 stamp (Space Exploration. Gagarin and Vostok 1).jpg|
Fichier:1976 4569.jpg|
Fichier:Postage stamp - 75th Anniversary of the Birth of Yuri Gagarin.jpg|
Fichier:Stamp of Azerbaijan 595.jpg|
Fichier:RR5514-0005R 10 рублей биметалл 2001 40 лет полета Гагарина реверс.png|
Fichier:RR5714-0010R.png|
Fichier:RR5220-0010R.png|
Fichier:2011. Stamp of Belarus 07-2011-03-28-m.jpg|


## Um Spaweck
Senso

**Senso** ass en italieenesche Film vum Luchino Visconti aus dem Joer 1954.

## Ëm wat geet et am Film?
Am Joer 1866 zu Venedeg verléift d'Livia Serpieri (Alida Valli) sech an en éisträicheschen Offizéier (Farley Granger)...

## Um Spaweck
*De Film op DVD Beaver
Le notti bianche (Film 1957)

**Le notti bianche** ass e franséisch-italieenesche Film vum Luchino Visconti aus dem Joer 1957.

## Ëm wat geet et am Film?
E jonke Mann, de Mario (Marcello Mastroianni), begéint nuets op enger Bréck enger jonker Fra (Maria Schell) déi kräischt...

## Um Spaweck
* De Film op DVD Beaver
Rocco e i suoi fratelli

**Rocco e i suoi fratelli** ass en italieenesche Film vum Luchino Visconti aus dem Joer 1960.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Wittfra Rosaria Parondi (Katina Paxinou) kënnt mat hirer Famill op Mailand a versicht sech do mat hire 5 Jongen duerchzeschloen...

## Um Spaweck
* De Film op DVD Beaver
Jean Warken

De **Jean Warken**, gebuer den 11. August 1885 zu Menster, a gestuerwen de 24. Dezember 1927 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Architekt.

No senge Secondairesstudien an der Stater Handwierkerschoul ass de Jean Warken op Léiwen gaange fir Architektur ze studéieren.

## Wierker
* *Hotel Molitor* (ëm 1913) zu Lëtzebuerg-Gare
* Ciné Marivaux zu Lëtzebuerg-Gare
* Kiosk (1920-1922) zu Lëtzebuerg-Bouneweg
* *Haus Sinner* an der Uewerstad vun der Stad Lëtzebuerg
* *Hortulux* zu Boufer
* *Caves Bernard-Massard* zu Gréiwemaacher
* Gemengenhaus zu Rued-Sir

HS20 Maison Sinner-2.JPG|Haus Sinner, Lëtzebuerg
MarGeb1.JPG|De fréiere Kino *Marivaux* (2005)
Luxembourg, kiosque place du Parc (3).JPG|Kiosk zu Bouneweg (2015)


## Gielercher
* 

## Um Spaweck

## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, S. 164
* Lorang, Antoinette, 1988, *Plateau Bourbon und Avenue de la Liberté: Späthistoristische Architektur in Luxemburg.* Vol. CIII, PSH, S. 307
Munitioun

Als **Munitioun** bezeechent een am Allgemengen all dat Material, dat vu Worf- oder Feierwaffe verschoss ka ginn.

D'Munitioun kann am grousse Ganzen an dräi Haaptkategorien agedeelt ginn:

*Kartuschemunitioun: Besteet aus zwéi getrennten Deeler, déi separat geluede ginn, d'Geschoss an en Deel, deen aus dem Zünd- an Dreifmëttel besteet.
*Patrounemunitioun: Déi dräi Bestanddeeler Geschoss, Zünder an Dreifmëttel sinn an der sougenannter Patroun zesummegefaasst.
*Rakéitemunitioun: D'Dréifmëttel ass am Geschoss agebaut a verbrennt an der Zäit, wou d'Geschoss flitt.

## Um Spaweck
Sitcom

Eng **Sitcom** (Ofkierzung vu *situation comedy*) ass e Comedies-Genre, dee sech iwwer méi Episoden erstreckt, déi gewéinlech op der selwechter, alldeeglecher Plaz spillen (eng Stuff, eng Aarbechtsplaz, ...) an an deenen e puer Haaptpersonnagen (Famill, Frënn, Aarbechtskolleegen, ...) den haarde Kär duerstellen. Den Humor besteet aus Witzen, déi an den Dialogen agebaut sinn. Heiansdo gi Sitcome virun engem Publikum opgeholl, oder et gëtt Laache vum Band agespillt. Déi éischt Sitcome sinn am Radio opgefouert ginn; hautdesdaags gëtt et se bal nëmme méi op der Televisioun.

## Sitcom zu Lëtzebuerg
D'Radiosemissioun "Um Staminet" vum Pir Kremer kéint een no der Definitioun uewendriwwer als déi éischt Sitcom zu Lëtzebuerg ugesinn.

2010 huet RTL Télé Lëtzebuerg (mat Ënnerstëtzung vum Lëtzebuerger Filmfong) en Appel à propositions gemaach, Konzepter vu Sitcomen oder Soapen anzereechen, déi se produzéiere wéilten. 7 Produktiounssocietéiten hunn doropshin am Ganzen 10 Projeten agereecht. Dovu goufen der 3 preselektionéiert vum Jury, an deem 2 Vertrieder vum Filmfong an 2 Vertrieder vun RTL waren. Gewonnen hunn *[[ex aequo]]* de Projet *[[Weemseesdet]]* vun Deal Productions (Désirée Nosbusch an Alexandra Hoesdorff-Rosen) a *[[Comeback (Sitcom)|Comeback]]*, vu Lucil Film (Bernard Michaux).

*Weemseesdet* ass op Lëtzebuergesch, mat 24 Episoden à knapps 30 Minutten, déi am Hierscht-Wanter 2011-12 op RTL Télé Lëtzebuerg gewise goufen. *Comeback* ass vum 28. September 2012 bis den 22. Mäerz 2013, och a 24 Episoden, all Woch um selwechte Sender gelaf.

## Um Spaweck
* Communiqué vum Filmfong, 12. Februar 2011, op gouvernement.lu.
Narce Lutz

Den **Narce Lutz**, gebuer den 10. Februar 1925 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 11. Abrëll 1984, war e lëtzebuergeschen Architekt.

Vun 1941 bis 1943 war hie Member vun der Resistenzorganisatioun Lëtzeburger Patriote Liga.

## Wierker
* Gare vun Esch-Uelzecht (zesumme mam N. Schmit a P. Reuter)
* Gebai vum Wäibauinstitut zu Réimech
* Verschidde Primärschoulen, sou z.&nbsp;B. um Wuermer Bierg, zu Lëpschent, Näerzeng, asw.
* Gebai vun *Electro-Auto*
* Gebai vu *Probutan*
* Schéissstand zu Houschent
* Gebai fir Gendarmeriesgaragen zu Dikrech

## Gielercher
* Commandeur vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg

## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, S. 216

## Referenz an Notten
Shahrukh Khan

De **Shahrukh Khan**, op Urdu شاہ رُخ خان an op Hindi शाहरुख़ ख़ान, gebuer den 2. November 1965 zu Nei-Delhi, ass en indesche Filmschauspiller.

## Um Spaweck
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Luerenzweiler

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Luerenzweiler** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Luerenzweiler ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter no Uertschaft
### [[Aasselscheier]]

|}

### [[Blaaschent]]

|}

### [[Boufer]]

|}

### [[Hënsdref]]

|}

### [[Hielem]]

|}

### [[Kléngelscheier]]

|}

### [[Luerenzweiler]]

 
|}

### Vun der Lëscht erofgeholl

|}

### Quell
*

## Literatur
* Ministère de la Culture, Institut national du patrimoine architectural (INPA): ''Nationale Inventarisierung der Baukultur im Großherzogtum Luxemburg:  Gemeinde Lorentzweiler.'' Luxemburg 2023. ISBN 978-2-919883-52-3.

## Um Spaweck

* Règlement grand-ducal du 15 janvier 2025 portant classement (…) du patrimoine architectural de la commune de Lorentzweiler Reglement mat dem nationale Kulturierwen, deen ënnert den Nummeren 56-1 bis 56-43 an der Lëscht hei driwwer agedroen ass.
Schëffslifter vum Canal du Centre

D**'Schëffslifter vum Canal du Centre** si véier Schëffslifter um historeschen Deel vum belsche Canal du Centre déi tëscht 1888 an 1917 gebaut goufen. Si erlaben et op enger Streck vu ronn 11&nbsp;km en Héichtenënnerscheed vun am Ganze 66 Meter z'iwwerwannen. Si maachen d'Verbindung tëscht dem Baseng vun der Meuse an deem vum Escaut. Den ieweschte Schleisekanal virum Lift N°1 läit op enger Héicht vun 121,15 Meter an ass domat déi héchst Plaz vun der Schëfffaart an der Belsch.

Vun den aacht Schëffslifter déi um Enn vum 19. an Unfank 20. Joerhonnert gebaut goufen, sinn et déi eenzeg déi nach mat der Originalmaschinnerie funktionéieren.

Zanter 2002, wéi de Schëffslift vu Strépy-Thieu um neien Deel vum Canal du Centre fir Schëffer bis 1.350 Tonnen a Betrib gaangen ass, gouf den alen Deel vum Kanal, dee fir Schëffer bis 300 Tonnen ausgeluecht war, ausser Betrib gesat a gëtt nach just fir Fräizäitschëffsfaart benotzt.

No engem Accident um Lift N°1 bei deem de Lift schwéier beschiedegt gouf, war déi ganz Schëfffaart no uewe blockéiert.

Zanter Enn 2012 waren d'Reparaturen ofgeschloss. An der Tëschenzäit goufen och Revisiounen a Reparaturen un den anere Lifter gemaach.

## Fonctionnement
Déi zwéi Bace vun all Lift stinn op 2 m décken hydraulesche Pistonen a ginn duerch hir eege Schwéierkraft nom Prinzip vun enger Wo beweegt. D'Stabilisatioun an enger gewësser Positioun gëtt iwwer Ventiller regléiert déi mat de Behälteren ënner dem Piston a Verbindung stinn. Fir en Auslafe vum ieweschte Schleisebaseng, deen op der Waasserscheed verleeft, ze verhënneren ass den éischte Lift, no uewen zousätzlech mat zwou Sécherheetspaarten ekipéiert.

D'Lifter 1 a 4 hunn hir eege Maschinneraim déi direkt donieft stinn, an den 2 an 3 gi vun engem Maschinneraum aus beliwwert. D'Missioun vun där zousätzlecher Maschinnerie ass fir en ettlech Funktiounen um Lift ze garantéieren, wéi z.&nbsp;B. d'Energie ze liwwere fir d'Schleisepaarten an d'Paarte vun de Backen op an zouzemaachen.

D'Schëffslifter mat der Géigend ronderëm ginn zanter 1998 vun der Unesco zum Weltierwe gezielt.
## Soss nach

Am Gebai nieft dem Lift vun Houdeng-Goegnies ass eng permanent Ausstellung iwwer hydraulesch Lifter. Do gëtt een ë. a. gewuer wat d'Britten zu de franséischen a belsche Projete bäigedroen hunn, déi hirersäits en groussen Afloss op déi kanadesch haten.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Schëffslifter
* Lëscht vun de Weltierwen an Europa

## Um Spaweck

* D'Beschreiwung op der Websäit vun de Weltierwe bei der UNESCO
Atomkraaftwierk Cattenom

D**'Atomkraaftwierk Cattenom** ass en Atomkraaftwierk, dat an der franséischer Uertschaft Kettenuewen (op fr. *Cattenom*), no bei der lëtzebuergescher Grenz steet. D'Atomkraaftwierk ëmfaasst am Ganze véier Reaktere mat enger Leeschtung vu jee 1300 Megawatt. Et ass eent vun de gréissten Atomkraaftwierker a Frankräich an deckt 8&nbsp;% vun der Stroumproduktioun.

## Geschicht
De Bau vum éischte Reakter huet den 29. Oktober 1979 ugefaangen. En ass den 1. Abrëll 1987 a Betrib geholl ginn. Bis 1992 goufen déi aner 3 Reakteren och a Betrib geholl. Et handelt sech bei allen ëm sougenannten Drockwaasserreakteren. Gebaut goufe se vun der Firma EDF, déi se och bedreift.
 
Am Atomkraaftwierk schaffen ongeféier 1.150 Persounen. Am Fall vun enger geplangter Ofschaltung wéinst Revisiounsaarbechten, wéi et am Joer 2004 eng gouf, schaffe bis zu 2.000 Persounen do.

## Sécherheet
D'Atomkraaftwierk Cattenom gëtt net als äerdbiewesécher ugesinn, well d'Ventiller am Fall vun engem Biewen net méi funktionéiere géifen.

## Teschefäll
All Joer gëtt et am Atomkraaftwierk Cattenom Tëschefäll, déi awer mat der Bezeechnung INES 0 oder 1 net weider schlëmm sinn. Bis elo gouf et 3 gréisser Teschefäll, bei deenen awer keen zu Schued koum:
* De 17. Februar 2002 ass am Reakter 1 e Ventil vun der Killung lassgaangen. Dobäi gouf et eng Fräisetzung vum primäre Killwaasser. Fir d'Ventil ze reparéieren, hunn d'Techniker misse mat enger Schutzmontur an de Containment goen (INES 1)
* De 16. Mee 2004 gouf et an engem Kabelraum vum Block 2 e Kabelbrand. De Reakter ass doropshin erofgefuer ginn, de Brand gouf no zirka 2 Stonne vun de Pompjeeë geläscht. 
* Am Dezember 2004 gouf festgestallt, datt d'Schläich vun iwwer 30 Feierläscher um ganze Site vu Cattenom sabotéiert waren. D'Gendarmerie vun Diddenuewen huet eng Enquête lancéiert an d'Feierläscher goufen ersat.

## Zukunft
D'Lafzäit vun de Reakteren 1 an 2 leeft nach bis d'Joer 2046 resp. 2047. Déi aner zwéi Reaktere wäerten an de Joren 2050 an 2051 ofgeschalt ginn.
## Um Spaweck

* Op der Websäit vun der EDF
INES-Skala

D**'INES-Skala** (*International Nuclear Event Scale*) ass eng Skala, mat där Tëschefäll an Atomzentralen, haaptsächlech Kraaftwierker, bewäert ginn. D'Skala geet vun 0 bis 7.

All Tëschefall, deen an enger Atomzentral zustan kënnt, gëtt mat dëser Skala bewäert. Dobäi gëtt et zwéi wichteg Krittären: D'Defizienz vun der Sécherheet vun der Atomzentral an d'Auswierkung vun der Radioaktivitéit (bannen a baussent der Zentral).
 
Bis haut goufen 2 Onglécker, dat vun Tschernobyl am Joer 1986 an dat vu Fukushima am Joer 2011, als Tëschefäll vum Niveau 7 aklasséiert.
Geschichten aus den Hunsrückdörfern

** Geschichten aus den Hunsrückdörfern ** ass en däitsche Film vum Edgar Reitz aus dem Joer 1981. 
## Ëm wat geet et am Film?
De Film ass an den Honsréckdierfer Woppenroth, Schlierscheid, Bundenbach, Schneppenbach, Kirschweiler, Morbach an Herrstein gedréint ginn, als Virbereedung op d'Televisiounsserie *[[Heimat - Eine deutsche Chronik]]*

## Kuckt och
* 1984: *[[Heimat - Eine deutsche Chronik]]* 
* 1992: *[[Die zweite Heimat - Chronik einer Jugend]]*
* 2004: *[[Heimat 3 – Chronik einer Zeitenwende]]*

## Um Spaweck
De Film um Site vun Heimat
Fernand Neuray

De **Fernand Neuray**, gebuer am Mee 1887 zu Étalle (Provënz Lëtzebuerg), a gestuerwen am Mäerz 1934 a Griicheland, war e belsche Journalist.

## Liewen a Wierk
1914 gouf de Fernand Neuray Chefredakter vun der kathoulesch-konservativer Zeitung *Le Vingtième Siècle*. Hien huet do mat deem bekennenden Antisemit, an 1947 verurteelten Nazikollaborateur, Abbé Norbert Wallez, zesummegeschafft.

Wärend dem Éischte Weltkrich war de Fernand Neuray zu Le Havre, no bei der belscher Exilregierung, déi sech op Sainte-Adresse zeréckgezunn hat. Do huet hie seng publizistesch Aktivitéite fortgeféiert an och mam Pierre Nothomb a mam Gaston Barbanson un den Zukunftspläng fir d'Belsch geschafft. Ënner anerem sollt de ganze Grand-Duché vun der Belsch annektéiert ginn.

Am Mäerz 1918 huet de Fernand Neuray d'Zeitung *La Nation belge* gegrënnt an duerno dirigéiert.

Hien ass 1934 wärend enger Rees a Griicheland gestuerwen a krut doheem quasi e Staatsbegriefnes organiséiert.

## Publikatiounen

## Literatur
Canal du Centre (Belsch)

De **Canal du Centre** ass e Kanal an der belscher Regioun Centre. E verbënnt de Kanal Charleroi-Bréissel mat dem Kanal Nimy-Blaton-Péronnes an ass 20,9&nbsp;km laang.

E mécht d'Verbindung tëscht dem Baseng vun der Meuse an deem vum Escaut. Den ieweschte Baseng virum Lift läit op enger Héicht vun 121,15 Meter an ass domat déi héchst Plaz vun der Schëfffaart an der Belsch. Dee Scheetbaseng ass direkt mat deem vum Kanal Charleroi-Bréissel verbonnen an déi zwéin zesummen hunn eng Längt vun iwwer 40&nbsp;km, wat ee vun de längsten an Europa ass.

Zanter dem 2. September 2002 funktionéiert um neien Deel vum Kanal de Schëffslift vu Strépy-Thieu deen den Niveausënnerscheed vun de véier ale Lifter an engem Siess kompenséiert a Schëffer mat Tonnagë bis zu 1,350&nbsp;t. an d'Luucht hieft.

Um historeschen Deel vum Kanal tëscht La Louvière an Thieu stinn déi 4 Schëffslifter vum Canal du Centre.

## Um Spaweck
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Miersch

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Miersch** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Miersch ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter no Uertschaft
### [[Biereng (Miersch)|Biereng]]

|}
#### Net méi op der Lëscht vum  Jan. 2024

|}

### [[Essen]]

|}

### [[Miersch]]

|}

### [[Miesdref]]

|}

### [[Pëtten]]

 

 

|}

### [[Recken]]

|}

### [[Rolleng (Miersch)|Rolleng]]

|}

### [[Schëndels]]

  

|}

## Nees vun der Lëscht erofgeholl

|}

|}

### Quell
* 

## Um Spaweck
Malou Faber-Hilbert

D**'Malou Faber-Hilbert**, gebuer de 4. Mäerz 1955 zu Mamer, ass eng lëtzebuergesch Léierin, Molerin an Theaterschauspillerin.

D'Malou Faber-Hilbert moolt a gravéiert zanter 1985. Virdrun huet si haaptsächlech Theater gespillt. Si ass Matgrënnerin vum *[[Théâtre ouvert Luxembourg]]* (TOL), an huet bis 1995 a verschiddene Stécker op Lëtzebuerger Büne gestanen (De Bretzert, Don Quichotte, Candide, Don Juan, Le Malentendu, Cabaret Saint Germain...).

D'Malou Faber-Hilbert ass zanter 1997 Member vum *[[Cercle artistique de Luxembourg]]* (CAL), a vum Atelier Empreinte.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
*D'Malou Faber-Hilbert op Instagram
* Websäit vun der Malou Faber-Hilbert
* D'Malou Faber-Hilbert op cal.lu
Ferganadall

De **Ferganadall**, och **Ferghanadall** oder **Fargʻona‎dall** (uz: Farg‘ona vodiysi/Фарғона водийси, tj: Водии Фарғона/Vodiji Farƣona, ky: Фергана өрөөнү, dng: Фыйрганна Пенды, ru: Ферганская долина), ass eng fruchtbar Sank, déi tëscht de Staaten Usbekistan, Tadjikistan a Kirgisistan opgedeelt gouf. Méi wéi 11 Millioune Mënschen an domat 20% vun der Bevëlkerung vun Zentralasie liewen am Dall, dee just 300&nbsp;km laang a 70&nbsp;km breet ass.

Wéinst deene villen Nationalitéiten an neien islamesche Beweegunge koum et an der Vergaangenheet ëmmer erëm zu Onrouen.

D'Ekonomie berout haaptsächlech op Bewässerungsagrikultur (Kotteng, Räis, Uebst, Wäin), awer zum Deel och um Biergbau an der Industrie.

Déi grouss Schnéifelder a Gletscher op de Bierger ronderëm den Dall sinn d'Quelle fir d'Majoritéit vun de Flëss. De gréisste Floss vum Dall, de Syrdarja, entsteet duerch den Zesummefloss vun Naryn a Karadarja, déi allebéid aus Kirgisistan kommen. De Syrdarja fléisst a westlecher Richtung an de Kairakkum-Stauséi op tadjikeschem Territoire. Déi genannt Bewässerung vum Dall geschitt mat engem Netz vu Kanäl, déi hiert Waasser vum Syrdarja a sengen Nieweflëss kréien.

## Kuckt och
* Fergana
* Kokand
Arbre du Ténéré

Den **Arbre du Ténéré** (lb: „Bam vun der Ténéré“) ass e wichtegen Orientéierungspunkt quasi an der Mëtt vun der Ténéréwüüst am Niger. D'Plaz läit eng ronn 240&nbsp;km nordëstlech vun Agadez, op der Pist déi vun Agadez op Dirkou an op Bilma féiert. Beim Arbre du Ténéré deelt sech d'Pist an zwee, déi nërdlech Streck féiert vun do aus iwwer de Buer Achegour op Dirkou an déi südlech féiert iwwer d'Oas Fachi op Bilma dat eng ronn 40&nbsp;km am Süde vun Dirkou bei de Kouarklippe läit.

Ursprénglech war den Arbre du Ténéré eng Akazie (Vachellia tortilis subsp. raddiana), déi als isoléiertste Bam vun der Welt gegollt huet - den eenzege Bam am Ëmkrees vu 400&nbsp;km. D'Akazie gouf 1973 vun engem libesche Camionschauffer ëmgerannt a gëtt haut am Nationalmusée vum Niger an engem eegene Pavillon ausgestallt. Se gouf spéiderhin duerch eng bamänlech Metallkonstruktioun ersat, un där hiren „Äscht“ verchroomt Raddeckelen als Reflektere fir d'Chaufferen an der Nuecht ubruecht goufen.

Et war dee leschten iwwerliewende Bam vun enger Bamgrupp, déi entstanen ass, wéi d'Wüüst nach manner liewensfeindlech wéi hautdesdaags war. De Bam stoung fir vill Joerzéngten eleng. Am Wanter 1938/39 hat d'franséisch Arméi do e Pëtz gebuert, woubäi erauskoum, datt seng Wuerzelen de Grondwaasserspigel an enger Déift vun iwwer 33 Meter erreecht haten.

Dem Pëtz säi Waasser huet allerdéngs eng schlecht Qualitéit. D'Salzkarawanne benotzen déi Plaz fir z'iwwernuechten. D'Lagerplaz vun den Nomade beim Pëtz heescht Ad Azzaouagger.

## Um Spaweck
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Klierf

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Klierf** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Klierf ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter no Uertschaft
### [[Eeselbuer]]

|}

### [[Fëschbech (Hengescht)]]

|}

### [[Hengescht]]

|}

### [[Hëpperdang]]

|}

#### Annuléiert Klassement

|}

### [[Ischpelt]]

|}

### [[Kaalber]]

|}

### [[Klierf]]

|}

### [[Léiler]]

|}

### [[Munzen]]

|}

### [[Reiler]]

|}

### [[Rueder]]

|}

### [[Siwwenaler]]

|}

### [[Wäicherdang]]

|}

### Quell

## Um Spaweck
Henri Luja

De **Henri Luja**, gebuer den 21. Januar 1899 an der Stad Lëtzebuerg, och do gestuerwen de 26. Juni 1977, war e lëtzebuergesche Landschaftsarchitekt an Urbanist.

Hie war de Jong vum Architekt Antoine Luja, an de Brudder vum Biolog, Fuerscher an Entdeckungsreesende Edouard Luja.

## Wierker
* Nationalmonument vun der Onofhängegkeet (1939) - gouf 1940 ofgerappt a spéider duerch en neit ersat - bei Miersch
## Bibliographie
* Luja, Henri. *Monographie du parc public de la Ville de Luxembourg* (Dokument op der Websäit vun der ''Société des naturalistes luxembourgeois'')

## Literatur
*Anonym, 1999. *Personnagen: Henri Luja.* Lëtzebuerger Journal 1999, Nr. 121 (26./27. Juni), S. 21.
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, S. 164
Joseph Jentgen

De **Jacques Joseph Jentgen**, gebuer de 5. Abrëll 1886 an der Stad Lëtzebuerg, och do gestuerwen de 25. Juli 1945, war e lëtzebuergeschen Architekt. Studium zu Karlsruhe a München.

## Wierker
* Haus Morheng (1927) - spéider am Besëtz vun der Fortuna-Bank - zu Lëtzebuerg-Gare
* Vergréisserung vun der Kierch (1934-1935) zu Keel
* Kierch (1936-1937) zu Lëtzebuerg-Beggen
* Haus Jentgen (1926) 9,rue Schiller L-2519 Luxembourg

## Literatur
* Lorang, Antoinette, 1988, *Plateau Bourbon und Avenue de la Liberté: Späthistoristische Architektur in Luxemburg.* Vol. CIII, PSH, Ss. 300-301
Association luxembourgeoise des olympiens

D**'Association luxembourgeoise des olympiens**, ofgekierzt **ALO**, ass de lëtzebuergesche Verband vun den Olympionicken. D'Zil vun der Associatioun ass et, fir e Kader ze schafen an deem seng Memberen sech treffen, Iddien austauschen an all Aktioune maache kënnen, fir d'olympesch Iddien an d'Wäerter vum Sport am Allgemengen ze promouvéieren.

D'ALO ass de 17. November 2003 gegrënnt an den 21. Dezember 2005 als ASBL registréiert ginn. Se huet hire Sëtz an der Stad Lëtzebuerg an ass Member vum COSL.

Am Handelsregëster ass s'als « *en procédure de dissolution administrative sans liquidation* » gezeechent(Stand: Oktober 2025).

## Affiliatiounen
* Comité olympique et sportif luxembourgeois (COSL)
* World Olympians Association (WOA)

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergeschen Olympionicken

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vun der ''Association luxembourgeoise des olympiens''
Oscar Belanger

Den **Oscar Edouard Belanger**, gebuer den 20. Januar 1835 zu Thivencelles bei Condé-sur-l'Escaut am franséischen Departement Nord, a gestuerwen de 5. November 1884 zu Paräis, war e franséischen Zivilingenieur.

## Wierker
Nom Oscar Belanger senge Pläng goufen tëscht ongeféier 1865 an 1880 gebaut:
### an der Stad Lëtzebuerg
* Villa Jos Neumann
* Villa Bonaventure Guillaume Pescatore
* Villa Alexandre
* Villa Mayer (méi spéit Villa Wurth, duerno Policekomissariat)
* Villa Paul Wurth-Majerus (hautesdaags Residenz vum franséischen Ambassadeur)

### iwwer Land
* Villa Loser zu Iechternach
* déi éischt Muselbréck zu Réimech
* d'''Schlässchen'' zu Boufer

## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, S. 156
* Philippart, R., 2007. *Luxembourg. Historicisme et identité visuelle d'une capitale.* 207 S. éditions saint-paul. ISBN 978-2-87963-694-8, S. 114
Bréck vu Vroenhoven

D**'Bréck vu Vroenhoven** ass eng Stroossebréck an der belscher Provënz Limburg iwwer den Albertkanal um Kilometerpunkt 22.4 tëscht den Uertschafte Vroenhoven a Wolder.

Iwwer d'Bréck féiert d'Nationale 79, déi do *Kapitein-Vlieger Glorie-Straat* heescht, fir un de Capitaine André Glorie, deen net wäit dovun, mat sengem Fairey Battle bei enger Missioun fir d'Bréck ze bombardéieren, fir den däitsche Virmarsch ze verhënneren, zu Vlijtingen erofgeschoss gouf, an ëm d'Liewe koum.

Déi haiteg Bréck ass eng 195 m laang stole Bréck a gouf tëscht 2009 an 2010 gebaut. Si ersetzt eng Boubréck aus arméiertem Bëtong aus dem Joer 1935.

Déi al Bréck hat dräi Béi, war 117 m laang an 9 Meter breet. An de Bréckepiliere ware Sprengkummeren agebaut, an d'Zündanlag war an enger Kasematt déi nieft der Bréck op der Säit vu Vroenhoven stoung. D'Kasematt déi nieft der aler Bréck stoung, sollt bestoe bleiwen. Well se awer deelweis op Fëllementer stoung, déi beim Sprenge vun der aler Bréck konnte beschiedegt ginn, huet se virun där Aktioun missen deplacéiert ginn. Dofir goufen donieft provisoresch Fëllementer ugeluecht, a se gouf iwwer Schinne mat Hëllef vun hydraulesche Pistonen do dropgedréckt. Nom Sprenge vun der Bréck, goufen déi al Fëllementer verstäerkt, an d'Kasematt gouf nees op déi al Plaz zeréckgedréckt.

Mam Bau vun der neier Bréck gouf an engems de Fläschenhals um Kanal op där Plaz eliminéiert, soudatt elo zwee Schëffer sech ënner der Bréck kräize kënnen, wat fréier net méiglech war, well déi zwéi Piliere vun der aler Boubréck ze no beienee stoungen.
## Kuckt och
* Bombardement vun den Albertkanal-Brécken
## Um Spaweck
* Billerdokumentatioun iwwer de Bau vun der neier Bréck op Structurae
* Privat Websäit iwwer den Deplacement vum Bunker
Fernand Salentiny

De **Fernand Salentiny**, gebuer den 20. Oktober 1931 zu Péiteng, a gestuerwen den 20. Mee 1991 zu Schëffleng, war e lëtzebuergesche Pedagog an Auteur vu geschichtleche Saachbicher.

## Liewen a Wierk
De Fernand Salentiny, deen zu Nanzeg Geschicht a Literatur studéiert hat, huet dem *Enseignement moyen* relativ fréi de Réck gekéiert, fir sech am däitschsproochege Raum als Beruffsauteur ze versichen.

Säin Intressegebitt war d'Geschicht, verbonne mat Exotik an Abenteur. Sou huet hien eng ganz Rëtsch vu (Jugend-)Bicher iwwer d'nordamerikanesch Indianer, iwwer d'Piraten an d'Korsaren, iwwer d'südamerikanesch Kulturen, iwwer déi grouss Navigatoren an Entdecker, asw. redigéiert a publizéiert. Seng Bicher an Artikele ware populärwëssenschaftlech a syntheetesch geschriwwen, am Virfeld awer ëmmer seriéis recherchéiert, dacks genuch och duerch Reesen op déi verschiddenst Plazen an der Welt.

Wärend enger Dose Joren huet de Fernand Salentiny och Rezensioune fir d'Kultursäite vum *[[Luxemburger Wort]]* geschriwwen. Donieft huet hie Konferenze gehalen a kommentéiert Dia-Projektioune gemaach.

De Fernand Salentiny war Member vun der Däitscher Gesellschaft fir Polarfuerschung, vun der *Geographical Society* a vum *South America Explorer Club*.

## Auszeechnungen
* 1979: wëssenschaftleche *Glaxo-Preis* fir d'Buch *6000 Jahre Naturkatastrophen* (1978 erauskomm).

## Publikatiounen (Auswiel)
* *DuMont's Lexikon der Seefahrer und Entdecker - Von Amundsen bis Zeppelin* ; Köln (DuMont Buchverlag), 1995; 316 Säiten. ISBN 3-7701-2978-4
* *Soliman der Prächtige* ; 1981.
* *Santiago! Die Zerstörung Altamerikas* ; 1980.
* *Machu Picchu - Steinernes Rätsel im Lande des Kondors* ; 1979.
* *Piraten - Eine Bilddokumentation über Schurken und Helden der Seefahrt* ; 1978.
* *Durchs Packeis zum Nordpol* ; 1977.
* *Aufstieg und Fall des portugiesischen Imperiums* ; 1977.

## Literatur
* pl., *Auf den Spuren vergangener Kulturen - Zum Tode des Sachbuch-Autors Fernand Salentiny* ; in: *Die Warte / Perspectives*, Kulturbäilag vum *Luxemburger Wort*, Ausgab vum 30. Mee 1991.
René Théry

De **René Antoine Marie Joseph Théry**, gebuer de 5. November 1869 zu Douai am franséischen Departement Nord, a gestuerwen de 17. September 1922 zu Paräis, war e franséischen Architekt.

Hien hat zu Douai, Lille a Canterbury Architektur studéiert, an duerno, tëscht 1898 an 1904 an de Vereenegte Staaten a verschiddenen Architektebureaue geschafft. E koum nees an Europa zeréck an huet sech zu Bréissel installéiert, wou en ë.&nbsp;a. Gebaier fir Assurancë-Gesellschaft *Propriétaires réunis*, d*Banque de Bruxelles, Crédit anversois* an d*'Banque de Paris et des Pays-Bas*, sou wéi och eng Rëtsch Privathaiser entworf huet.

Zu Lëtzebuerg sinn d'Pläng vum Arbedsgebai, op der Stater Gare vun him (de Sosthène Weis huet d'Bauaarbechten ausgeféiert).

## Literatur
* Lorang, Antoinette, 1988, *Plateau Bourbon und Avenue de la Liberté: Späthistoristische Architektur in Luxemburg.* Vol. CIII, PSH, Ss. 303-304
Jean Schoenberg

De **Jean Schoenberg**, gebuer de 6. September 1881 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen de 27. Dezember 1932 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Architekt.

No e puer Stagen an Ingenieurs- an Architektebüroen huet de Jean Schoenberg zu Stuttgart studéiert, ier hie säi Studium op der Académie royale des beaux-arts zu Bréissel ofgeschloss huet.

Hien ass um Nikloskierfecht um Lampertsbierg begruewen.

## Wierker
* Tuerm a Portalanlag vun der Kierch (1924) zu Ëlwen
* Vergréisserung vum Schlass zu Déifferdeng
* Vergréisserung vun der Buerg zu Huelmes
* Vergréisserung vum Schlass zu Fëschbech bei Miersch
* Fabrick a Siidlung vun der *Tannerie de cuir Idéal* zu Wolz

## Biller

Eglise Saint-André Troisvierges 02.jpg|Tuerm vun der Kierch zu Ëlwen
Differdange Castle 06.JPG|Déifferdenger Schlass
Hollenfels Castle.JPG|Buerg zu Huelmes


## Gielercher
*

## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, S. 164
* Lorang, Antoinette, 1988, *Plateau Bourbon und Avenue de la Liberté: Späthistoristische Architektur in Luxemburg.* Vol. CIII, PSH, Ss. 302-303
Léon Bouvart

De **Léon Bouvart**, gebuer den 2. Januar 1883 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 10. August 1933, war e lëtzebuergeschen Architekt.
Hien hat op der Académie des beaux-arts zu Bréissel studéiert.

## Wierker
* Confiserie Charles Weber zu Lëtzebuerg-Gare;
* Hotel Alfa op der Garer Plaz zu Lëtzebuerg-Gare;
* Victoria-Haus an der Uewerstad;
* Palais du Mobilier Bonn Frères an der Uewerstad;
* Michel-Welter-Monument um Gaalgebierg zu Esch-Uelzecht

Hotel Alfa Quartier Gare Luxembourg-ville 2011-05.jpg|Hotel Alfa
Luxembourg, Victoria House (2).JPG|Victoria House
Palais du Meuble Bonn Frères Luxembourg City 2012-04.jpg|Palais du mobilier Bonn Frères
Michel Welter Monument w.jpg|Michel-Welter-Monument Esch


## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, S. 165
* Lorang, Antoinette, 1988, *Plateau Bourbon und Avenue de la Liberté: Späthistoristische Architektur in Luxemburg.* Vol. CIII, PSH, S. 300
François Bozizé

De **François Bozizé Yangouvonda**, gebuer de 14. Oktober 1946 zu Mouila am Gabun, war vum Mäerz 2003 bis de Putsch vum Michel Djotodia, de 24. Mäerz 2013, President vun der Zentralafrikanescher Republik.

Hien ass als Leader vum Staatsstreech géint den deemolege President Ange-Félix Patassé un d'Muecht komm. No enger Iwwerganksperiod koum et 2005 zu Presidentschaftswalen, déi hien am 2. Tour gewonnen huet. Bei de Walen 2011 gouf hien op en Neits a sengem Amt confirméiert. Den 23. Mäerz 2013 gouf hie selwer ewechgeputscht.
Josef Stübben

Den **Hermann Josef Stübben**, gebuer den 10. Februar 1845 zu Hülchrath bei Düsseldorf an der preisescher Rhäinprovënz, a gestuerwen den 8. Dezember 1936 zu Frankfurt um Main, war en Architekt, Urbanist an Auteur vu Fachbicher.

Hie war *Oberbaurat* zu Köln an hat der d'Stad Lëtzebuerg Projeten (Urbaniséierungs- an Nivellementspläng souwéi Zeechnungen) proposéiert, fir de Plateau Bourbon an de Lampertsbierg z'amenagéieren.

Och fir d'Stad Esch-Uelzecht huet hie Mëtt der 1920er Joren e Plang ausgeschafft, wéi dës sech no Norden hin ausbreede kéint, fir bis zu 60.000 Awunner Plaz bidden ze kënnen.

## Literatur
* Philippart, R., 2007. *Luxembourg. Historicisme et identité visuelle d'une capitale.* 207 S. éditions saint-paul. ISBN 978-2-87963-694-8, S. 59
* Lorang, Antoinette, 1988, *Plateau Bourbon und Avenue de la Liberté: Späthistoristische Architektur in Luxemburg.* Vol. CIII, PSH, S. 303
Jasmine Braun

D**'Jasmine Braun**, gebuer den 30. Dezember 1988 zu Esch-Uelzecht, ass eng lëtzebuergesch Schrëftstellerin vu Jugendliteratur.

## Hiert Liewen
Si huet um Institut supérieur d'études et de recherches pédagogiques vun der Universitéit Lëtzebuerg studéiert, nodeem si hir Première (A-Sektioun) am Lycée Robert-Schuman um Lampertsbierg an der Stad gemaach huet.

## Hir Schrëftstellercarrière
Hir Wierker schreift si an däitscher Sprooch.

Hiert éischt Buch housch *[[Wolfsspur]]* (Verlag Op der Lay, 2006), e Roman, deen a Sibirien spillt an dat si am Alter vu 17 Joer publizéiert huet. Et handelt sech dobäi ëm Jugendliteratur fir Kanner a Jugendlecher vun 12 Joer un. Ënner dem Titel *Wolfsliebe - Tochter der Wildnis* koum et 2011 an Däitschland an an Éisträich op de Maart. Et handelt sech dobäi ëm eng iwwerschaffte Versioun vu *Wolfsspur*.

2008 koum *Zerissen* (Op der Lay) eraus, an deem et ëm e Kand geet, dat viru sengem suesüchtege Papp fortlafe muss.

## Hiert Wierk
* Braun, J. (2006). Wolfsspur : Abenteuerroman. Esch/Sauer: Op der Lay. ISBN 2-87967-134-5
* Braun, J. (2008). Zerrissen : Roman. Esch/Sauer: Op der Lay. 288 Säiten, 2008. ISBN 978-2-87967-157-4.
*Braun, J. (2011). Wolfsliebe Tochter der Wildnis (1. Aufl.. ed.) Bastei Lübbe (Baumhaus),. 208 Säiten, 2011. ISBN 978-3-8339-0049-5.
*Braun, J., & Schmit, Susy. (2014). De Ricky ass verléift... : Fir Kanner vun 3 Joer un. Luxembourg: éd. R. Schleich. ISBN 978-2-9599844-6-4
*Hausemer, G., Braun, J.... Galbats, Patrick photographe. (2009). Gréng getëppelt, blo gesträift : Texter iwwer Natur an Ëmwelt. Luxembourg: G. Binsfeld. ISBN 978-2-87954-217-1

## Kuckt och
*Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller
Dieudonné Lambrecht

Den **Dieudonné Lambrecht**, gebuer de 4. Mee 1882 an der Rue du Préay um Thier-à-Liége, an higeriicht den 18. Abrëll 1916 am Fort de la Chartreuse zu Léck, war e belsche Resistenzler am Éischte Weltkrich.

Hie war de Koseng vum Walthère Dewé, mat deem hien zesummen de Virleefer vum Spionage- a Resistenzreseau La Dame blanche op d'Been gestallt hat.

Seng Haaptmeriter waren, datt hien duerch seng Informationen de Fransousen den Dag vun der preisescher Attack op Verdun konnt soen, an déi do eng verstäerkt Resistenz konnten opbauen, an datt seng Informatiounen iwwer déi preisesch d'Truppebeweegunge wäit hanner de Linnen, d'Fransousen dozou bruecht hunn hir Offensiv an der Champagne zwéin Deeg méi fréi wéi geplangt ze lancéieren, wat substantiell zur franséischer Victoire bäigedroen hat.

## Éierungen
* Chevalier de l'ordre de Léopold avec lisières or et mise à l'ordre du jour de la nation.
*
** Officier de l'Empire britannique avec citation.
** Décoré de la Médaille de guerre
* Décoré de la Croix de guerre avec citation à l'ordre du jour du régiment.
## Um Spaweck
* Un pionnier de la Résistance, *Collection Nationale: Civisme*, Bréissel, 1952, 16 S.
Walthère Dewé

De **Walthère-Joseph-Charles Dewé**, gebuer zu Léck de 16. Juli 1880, a gestuerwen zu Bréissel de 14. Januar 1944, war e belsche Resistenzler aus dem Éischten an Zweete Weltkrich.

De Walthère Dewé war vu Beruff Ingenieur, Direkter vun den *Télégraphes et téléphones* zu Léck,an de Grënner a Chef vun zwéi grousse Spionage- a Resistenzreseauen an der Belsch, an zwar La Dame blanche vun 1916 un, an de Reseau Clarence vun 1940 un. Hie gouf 1944 bei enger Missioun vun engem däitschen Offizéier erschoss.

De Walthère Dewé war de Koseng vum Dieudonné Lambrecht, e Lécker Resistenzler am Éischte Weltkrich. Hien huet deem seng Nofolleg iwwerholl wéi deen am Abrëll 1916 vun den Däitsche festgeholl, an, an der Chartreuse zu Léck erschoss gi war.

De 16. Januar 1994, gouf um Eck vun der *Rue Walthère Dewé* an der *Rue de Fraisiers* um Thier-à-Liège e Bam geplanzt an eng Plack ageweit déi un de grousse Resistenzler erënneren. Déi Plack an de Bam hunn an der Tëschenzäit d'Plaz gewiesselt a stinn elo an der Mëtt vun engem Rond-point eng 150 Meter südlech vun der Kierch.
## Um Spaweck
* Walthère Dewé op ''FreeBelgians''
* ''Walthère Dewé: Un cœur de lion''

## Quellen
* Henri Bernard, *Un géant de la résistance: Walthère Dewé*, La Renaissance du Livre, 1971.
Andrus Ansip

Den **Andrus Ansip**, gebuer den 1. Oktober 1956 zu Tartu, ass en estnesche Politiker an zanter dem 1. November 2014 Member a Vizepresident an der Europäescher Kommissioun ënner der Presidence vum Jean-Claude Juncker, responsabel fir den Digitale Maart.

Hie war vum 13. Abrëll 2005 bis den 3. Mäerz 2014 Premierminister an Estland an zanter 2004 President vun der Reformpartei (*Reformierakond*). 2007 an 2011 gouf hine a senger Funktioun als Premier confirméiert.

Virdru war hien ënner dem Premier Juhan Parts, sengem Virgänger, vun 2004 bis 2005 Minister fir Ekonomie a Kommunikatioun.
2014 ass hien zeréckgetrueden, nodeem eng vun de Koalitiounsparteien an der Regierung duerch eng aner ersat gi war.

Den Ansip ass vun Haus aus e Cheemiker. Vun 1998 bis 2004 war hie Buergermeeschter vu senger Heemechtsstad Tartu. Virun 1991 war hien e prominente Member vun der kommunistescher Partei zu Tartu.

## Um Spaweck
Luxair Fluch 8852

Den 23. September 2003 koum eng Luxair-Maschinn um Findel vun der Pist of. Vun den 12 Leit u Bord gouf kee blesséiert.

## Oflaf vum Fluch
Eng Embraer ERJ-145 mat der Kennung *LX-LGZ* vun der Luxair ass den 23. September 2003 um 07:18 zu Wien-Schwechat mat der Fluchnummer LG8852 Direktioun Lëtzebuerg fortgeflunn. De Fluch ass bis op Lëtzebuerg normal verlaf.

## Transmissiounen tëscht dem Pilot an dem Tower zu Lëtzebuerg
Um 08:37 mellt sech de Luxair Fluch LG8852 beim Tower zu Lëtzebuerg nodeem d'Approche en dohi geschéckt hat. Den Tower gëtt der Maschinn direkt d'Landeerlabnes fir op der Pist 06 ze landen, de Wand kënnt dee Moment vun 030° mat 8 Kniet.

De Pilot bestätegt dat a freet duerno fir d'Pist via den Taxiway C (bei der Aerogare) ze verloossen. Den Tower ass averstanen.

Um 08:40 an 35 Sekonne rifft de Pilot den Tower MAYDAY, den Tower bestätegt de Message 4 Sekonne méi spéit.

## D'Landung zu Lëtzebuerg
5 Sekonnen nom Opsetze verléieren d'Piloten d'Kontroll iwwer de Fliger. D'Maschinn kënnt no 1500 m riets Richtung Bireler Gronn vun der Pist 06 of a gëtt vum Zonk gestoppt.

De Fliger gëtt evakuéiert a kee vun den 8 Passagéier ass blesséiert.

## Ursaach
Et gëtt ugeholl, datt de Fliger no riets gerullt ass, well e Rad blockéiert war.

## Um Spaweck

* FINAL REPORT ON THE ACCIDENT OF 24 SEPTEMBER 2003 IN LUXEMBOURG TO THE LUXAIR EMBRAER E145 REGISTERED LX-LGZ
Jean Prouvé

De **Jean Prouvé**, gebuer den 8. Abrëll 1901 zu Paräis, a gestuerwen den 23. Mäerz 1984 zu Nanzeg, war e franséische Konschtschmatt a Fabrikant. Als Autodidakt war hien och Architekt, Ingenieur an Designer.

## Wierker
* "Aquarium" (1958) vum *[[Casino Luxembourg]]* zu Lëtzebuerg-Uewerstad, zesumme mam Architekt René Mailliet
* Dieren, Keesen an Ausstellungsvitrinen am Agangsberäich (1939) vum *[[Ciné Marivaux]]* zu Lëtzebuerg-Gare
* d'Gare Esch-Uelzecht (1959; gouf 2014 ofgerappt).

## Literatur
* Linster, Alain (Ed.): *Jean Prouvé au Luxembourg*, Nr 5, Fondation de l'architecture et de l'ingénerie, 1998, ISBN 2-919906-02-X
* Wagener, Renée *Modernisme. Le paradox Prouvé* in: woxx Nr 919 vum 13. September 2007 (Link op den Artikel)

## Um Spaweck