Fësch

D**'Fësch** (Pisces) si Wierbeldéieren déi ausschliisslech oder bal ausschliisslech am Waasser liewen, mat Kimen ootmen, a keng Tetrapoden (Landwierbeldéieren) sinn.

Mat iwwer 33.300 Aarte stellen d**Fësch'' méi wéi d'Hallschent vun den haut liewende Wierbeldéieren.

An der traditioneller [[Systematik (Biologie)|Systematik]] ginn d'Fësch als eege Grupp gefouert. Well si awer keng ''natierlech'' Déieregrupp bilden, gi si an der moderner, [[phylogeneetescher Systematik]], där hir Grondlagen an den 1950er a 1960er Joren ausgeschafft goufen, net méi als eege Grupp gefouert. D'Grënn dofir sinn:

* eng Rëtsch Fësch wéi d'[[Longefësch]] an d'[[Quasteflosser]], si méi no Famill mat den Tetrapoden (den [[Amphibien]], [[Reptiller]], [[Mamendéieren]] a [[Vigel]]) wéi mat allen anere Fësch (wéi z.&nbsp;B. den [[Hai]]en, [[Frell]]en, asw.).
* D'Fësch si keng [[monophyletesch]], mä eng [[paraphyletesch]] Grupp, d.&nbsp;h. si bilden eng Grupp déi **net all** Nokommen aus enger gemeinsamer Stammaart ëmfaasst. (Fir aus de 'Fësch' eng monophyletesch Grupp ze maachen, missten **all*' aner Wierbeldéieren, also och z.&nbsp;B. d'Mamendéieren, zu de Fësch gerechent ginn).

Aus reng praktesche Grënn an och am alldeegleche Sproochgebrauch gëtt dacks de Begrëff Fësch bäibehalen, awer a wëssenschaftlechen Texter da meeschtens tëscht Gänseféisercher gesat.

== Liewensraum ==
Fësch fënnt een am [[Séisswaasser]] an am [[Mier]].

== Beschreiwung ==
Si hunn e stroumlinnefërmege Kapp a Kierper mat enger [[schläim]]eger a glater Haut. Hir [[Floss]]e si mat knachegen a knorpelege Flossestrale gestäipt. Iwwer d'Kimen huele si Sauerstoff aus dem Waasser op. No der Kierperform an dem Kierperbau ënnerscheet een dräi grouss Gruppen: déi ouni [[Fësch ouni Kifer|Kifer]], d'[[Knorpelfësch]] an d'[[Schankefësch]].

== Wirtschaftlech Bedeitung a Menacen ==

A wirtschaftlecher Hisiicht bedeitend ass d'Fëscherei, mä och den Handel mat Zirfësch. Déi zwéi kënnen awer d'Fëschbestänn bedreeën. Weider Gefore fir d'Fësch si Schuedstoffbelaaschtung, Flossverbauung, Erwäermung an Ausdréchnen.

== Ecotoxicologesch Bedeitung ==

D'Fësch sinn der Waasserqualitéit (Sauerstoffkonzentratioun, [[pH-Wäert]], Temperatur, geléisten natierlech an anthropogene Matièren) iwwer hir Kimen direkt ausgesat a reagéieren dowéinst empfindlech op d'Verschmotzung. Se sinn dofir och wäit verbreet Test- a [[Monitoring]]-Aarten a wëssenschaftlech Modellorganismen an der [[Ecotoxicologie]].

== Kuckt och ==

* [[Lëscht vun de Fësch zu Lëtzebuerg]]

== Bibliographie ==
* Boulénger, G.-A., 1909. *Catalogue des Poissons du Congo du Musée d'Histoire Naturelle du Luxembourg. Faune du Sankuru à Kondué*. [https://web.archive.org/web/20070920225451/http://snl.lu/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/snl/liste_details&nb=19 Bull. Soc. Nat. luxemb. 19]: 189-202.
* [[Ernest Feltgen|Feltgen, Ernest]], 1902. *Vademecum des Luxemburger Fischereiliebhabers*. 148 S., P. Worré-Mertens, Luxemburg.
* [[Victor Ferrant|Ferrant, Victor]], 1915. Faune du Grand-Duché de Luxembourg, première partie: Poissons. [https://web.archive.org/web/20070809042305/http://snl.lu/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/snl/liste_details&nb=25.1 Bull. Soc. Nat. luxemb. 25.1]: 436-515.
* [[Alphonse de la Fontaine|Fontaine, Alphonse-Joseph de la]], 1872. *La description des poissons observés dans le pays de Luxembourg*. Faune du pays de Luxembourg ou manuel de zoologie, vol. 5. 89 + V p., Bück, Luxembourg.
* Krier, A., M. Lauff, G. Molitor & [[Mady Molitor|A.M.M. Molitor]], 1992. *La récupération des poissons lors de la vidange du lac de barrage d'Esch-sur-Sûre en 1991. Aspects physico-chimiques et biologiques*. [https://web.archive.org/web/20070920225746/http://snl.lu/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/snl/liste_details&nb=93 Bull. Soc. Nat. luxemb. 93]: 71-82.
* Lauff, Max, 1986. *Vergleichende Studie der Salmonidenpopulationen (Salmo trutta f. fario und Thymallus thymallus) der Sauer und der Attert*. Unveröff. Studie im Auftrag des Umweltministeriums des Grossherzogtums Luxemburg, 55 S., Luxemburg.
* Lauff, Max, 1991. *Potentielle Laichplätze und Jungfischhabitate für Langdistanz-Wanderfische im Einzugsgebiet der Sauer*. Studie im Auftrag der Gewässer- und Forstverwaltung, 73 S., Luxemburg.
* Molitor, M., R. Schauls & G. Zangerlé, 1985. Ons Fësch an hire Liewensraum. Emwelterzéiung an der Schoul. Musée d'histoire naturelle, Centre écologique Hollenfels & Administration des eaux et forêts (Hrsg.). 65 S., Luxembourg.
* Pelz, G. R., 1991. *Lebensraum und Fischfauna der Grenzgewässer Mosel, Sauer, Our*. 276 S. Advanced-Biology-Verl.Ges., Köln.
* Troschel, H.J. & G. Bartl, 1998. *Fische in Luxemburg. Kartierung der Fische, Neunaugen und Flusskrebse des Grossherzogtums Luxemburg (Rote Liste der Fische, Neunaugen und Flusskrebse)*. 168 S., Administration des eaux et forêts (Hrsg.), Mamer, Graphic Press.
* Zangerlé, Gilbert, 1980. *Les poissons des eaux courantes du Grand-Duché de Luxembourg''. Institut grand-ducal de Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques, Archives N.S. 39 (1979-1980): 55-70.

## Um Spaweck