open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jiří Menzel

Den **Jiří Menzel**, gebuer den 23. Februar 1938 zu Prag (deemools Tschechoslowakei), an och do gestuerwen de 5. September 2020, war en tschechesche Filmregisseur a Schauspiller. 

## Filmographie
### Kino
#### als Regisseur
* 1960: *Domy z panelu* - (Kuerzfilm)
* 1961: *Zurnal FAMU - První obcasník* - (Kuerzfilm)
* 1963: *Umřel nám pan Foerster* - (Kuerzfilm)
* 1965: *Perličky na dnĕ* - Episod : *Smrt pana Baltazara* - Haaptacteuren: Pavla Marsálková, Ferdinand Kruta
* 1965: *Koncert 65* - (Kuerzfilm)
* 1966: *Zločin v dívčí škole* - Episod : *Zlocin v dívcí skole* - Haaptacteuren: Pavla Marsálková, Jirí Kodet
* 1966: *Ostře sledované vlaky* - Haaptacteuren: Václav Neckář, Vlastimil Brodský
* 1968: *Zločin v šantánu* - Haaptacteuren: Jiří Suchý, Jiří Šlitr
* 1968 : *Rozmarné léto* - Haaptacteuren: Rudolf Hrusínský, Vlastimil Brodský
* 1969: *Skřivánci na niti* - Haaptacteuren: Rudolf Hrušínský, Vlastimil Brodský  
* 1974: *Promeny krajiny* - (Kuerzfilm)
* 1974: *Kdo hledá zlaté dno* - Haaptacteuren: Jan Hrusínský, Jana Giergielová
* 1976: *Na samotě u lesa* - (Kuerzfilm)
* 1978: *Báječní muži s klikou* - Haaptacteuren: Rudolf Hrusínský, Vladimír Menšík
* 1981: *Postřižiny* - Haaptacteuren: Magda Vášáryová, Jaromír Hanzlík
* 1984: *Slavnosti sněženek* - Haaptacteuren: Rudolf Hrusínský, Jaromír Hanzlík
* 1985 *Vesničko má, středisková* - Haaptacteuren: János Bán, Marián Labuda
* 1986: *Die Schokoladenschnüffler* - Haaptacteuren: Rolf Knie, Susanne Uhlen, Karl Heinz Vosgerau
* 1989: *Konec starých časů* - Haaptacteuren: Josef Abrhám, Marián Labuda :
* 1991: *Žebrácká opera* - Haaptacteuren: Josef Abrhám, Mahulena Bocanová
* 1994: *Život a neobyčejná dobrodružství vojáka Ivana Čonkina* - Haaptacteuren: Guennadi Nazarov, Zoya Bouriak
* 2002: *Ten Minutes Older: The Cello* - Episod: *One Moment* 
* 2006: *Obsluhoval jsem anglického krále* - Haaptacteuren: Ivan Barnev, Julia Jentsch
* 2013: *Donšajni* - Haaptacteuren: Jan Hartl, Libuše Šafránková

## Um Spaweck
Lynn Frank

D**'Lynn Frank**, gebuer de 6. Mee 1986, ass eng lëtzebuergesch Affekotin a Member vum Staatsrot.

Si ass op Zivil-, Handels-, Aarbechts- a Strofrecht spezialiséiert.

Si gouf de 7. Mee 2025 an de Staatsrot ernannt, wou si d'Lydie Lorang ersat huet. De 15. Mee 2025 gouf si do vereedegt.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Membere vum Lëtzebuerger Staatsrot
Georges Kohn

De **Georges Kohn**, gebuer den 18. Mee 1960, ass e lëtzebuergesche Jurist a Member vum Staatsrot.

Hien ass Vizepresident vum Conseil arbitral vun der Sozialversécherung.

Hie gouf de 25. November 2024 als Member vum Staatsrot nominéiert, fir de Christophe Schiltz z'ersetzen, a gouf den 2. Dezember 2024 an där Funktioun vereedegt.
Emmanuelle Laborit

D**'Emmanuelle Laborit**, gebuer den 18. Oktober 1971 zu Paräis, ass eng franséisch Schauspillerin a Schrëftstellerin. Si ass daf op d'Welt komm. 

## Filmographie
### als Schauspillerin
#### Kino
* 1995: *El techo del mundo* - Regie: Felipe Vega - Haaptacteuren: Santiago Ramos, Nathalie Cardone - (als Marie)
* 1996: *Jenseits der Stille* - Regie: Caroline Link - Haaptacteuren: Sylvie Testud, Matthias Habich - (als Kai)
* 1997: *1587* - Regie: Yann Samuell - (Kuerzfilm )
* 1997: *[[Marianna Ucria]]* - Regie: Roberto Faenza - Haaptacteuren: Laura Morante, Philippe Noiret - (als Marianna Ucrìa)
* 1997: *Un air si pur...* - Regie: Yves Angelo - Haaptacteuren: Fabrice Luchini, André Dussollier - (als Mathilde)
* 2000: *[[Retour à la vie (Film 2000)|Retour à la vie]]* - Regie: Pascal Baeumler - Haaptacteuren: Alain Bashung, Marisa Berenson - (als Louise)
* 2000: *Marie-Line* - Regie: Mehdi Charef - Haaptacteuren: Muriel Robin, Valérie Stroh - (als Inspekter)
* 2001: *Stille Liebe* - Regie: Christoph Schaub - Haaptacteuren: Lars Otterstedt, Renate Becker - (als Antonia)
* 2002: *11'09"01 - September 11* - Episod: *France*- Regie: Claude Lelouch - Haaptacteuren: Jérôme Horry - (als Elle)
* 2013: *Avec nos yeux* - Regie: Marion Aldighieri - Haaptacteuren: Chantal Liennel, Clémentine Yelnik 
* 2023: *Anna et l'assassin* - Regie: Alessandro Gazzara - (Kuerzfilm )
### Televisioun
* 1994: *3000 scénarios contre un virus* - (TV-Film) - Episod: *I love you* - Regie: Fernand Moszkowicz - (Kuerzfilm )
* 1996: *Le propre de l'homme* - (TV-Film) - Regie: Marc Rivière - Haaptacteuren: Jean Dalric, Jean-François Balmer - (als Marie)
* 2001: *L'ami Fritz* - (TV-Film) - Regie: Jean-Louis Lorenzi - Haaptacteuren: Jean-Philippe Écoffey, Claire Borotra - (als Pauline)

## Um Spaweck
Rob Jetten

De **Rob Arnoldus Adrianus Jetten**, gebuer de 25. Mäerz 1987 zu Veghel, ass en hollännesche Politiker (D66). Hien ass zanter Februar 2026 Ministerpresident vun Holland.

Hien ass och zanter dem 12. August 2023 President vun der lénksliberaler Partei D66 an zanter dem 6. Dezember 2023 Member vun der Zweeter Chamber vun de Generalstaaten. 

Vum 10. Januar 2022 bis den 2. Juli 2024 war hie Minister fir Klima an Energie an der Regierung Rutte V an am éischte Semester 2024  och Vizepremier. Virdru  war hie vun 2017 bis 2022 Member vun der Zweeter Chamber. Vun 2010 bis 2017 war hie Gemengeconseiller zu Nijmegen.

Bei den Neiwale fir d'hollännescht Parlament am Oktober 2025 war hie Spëtzekandidat vun D66, déi mat 26 vun 150 Sëtzer déi meescht Stëmme krut. Den 23. Februar 2026 gouf hien als Ministerpresident vereedegt.

Hien ass dee jéngste Ministerpresident an der Geschicht vun Holland. 

## Um Spaweck
Léon Faber

De **Léon Faber**, gebuer de 17. Juli 1947, a gestuerwen den 23. Februar 2026, war e lëtzebuergesche Lokalpolitiker.

Hie war zanter 1994 Member vum Gemengerot vun der Gemeng Houschent, fir d'éischt als Schäffen an du vun 1997 un als Conseiller. Vum 1. Januar 2000 bis den 31. Dezember 2011 war hie Buergermeeschter vun der Gemeng Houschent, déi deen Dag drop mat de Gemengen Housen a Konstem zu der Gemeng Parc Housen fusionéiert ass.

## Um Spaweck
* "D’Gemeng Parc Housen trauert ëm den Här Léon Faber, Éierebuergermeeschter vun der fréierer Gemeng Houschent." Noruff op hosingen.lu, 24.02.2026.
Didier Martiny

Den **Didier Martiny**, gebuer den 2. Dezember 1951, ass e franséischeFilmregisseur. 

## Filmographie
### Kino
* 1983: *Jusqu'à la nuit* - Haaptacteuren: Pierre Arditi, Patrice Kerbrat, Yasmina Reza
* 1986: *Le goûter chez Niels* - (Kuerzfilm)
* 1992: *À demain*- Haaptacteuren: Jeanne Moreau, François Cluzet, François Perrot
* 2000: *[[Le pique-nique de Lulu Kreutz]]*- Haaptacteuren: Philippe Noiret, Carole Bouquet, Stéphane Audran

## Um Spaweck
Haakon vun Norwegen

Den **Haakon Magnus vun Norwegen**, gebuer den 20. Juli 1973 zu Oslo, ass den norwegesche Krounprënz. Hien ass de Jong vum Kinnek Harald V. an der Kinnigin Sonja.

De 25. August 2001 huet hie sech mat der Mette-Marit Tjessem Høiby bestuet; si hunn zesummen zwee Kanner.

## Um Spaweck
Philippe Blasband

De **Philippe Blasband**, gebuer de 26. Juli 1964 zu Teheran am Iran, ass e belsche Filmregisseur a Schrëftsteller. 

## Filmographie
### als Regisseur
* 1992: *WC* - (Kuerzfilm)
* 1998: *Doucement* - (Kuerzfilm)
* 1998: *Cha-cha-cha* - (Kuerzfilm)
* 2001: *Mireille et Lucien* - (Kuerzfilm)
* 2002: *[[Un honnête commerçant]]* - Haaptacteuren: Benoît Verhaert, Philippe Noiret, Yolande Moreau
* 2007: *La couleur des mots* - Haaptacteuren: Mathilde Larivière, Aylin Yay, Benoît Verhaert
* 2008: *[[Coquelicots (Film)|Coquelicots]]* - Haaptacteuren: Laurent Capelluto, Didier De Neck, Véronique Dumont
* 2009: *[[Maternelle (Film 2009)|Maternelle]]* - Haaptacteuren: Benoît Vandorslaer, Florence Roux Eyre, Benoît Verhaert

## Literarescht Wierk
### Romaner
* *De cendres et de fumées*, Gallimard, 1990 
* *L'effet-cathédrale*, Gallimard, 1994 
* *Max et Minnie*, Gallimard, 1996 
* *Le livre des Rabinovitch*, Le Castor Astral, 1998 
* *Johnny Bruxelles*, Grasset, 2005 
* *Soit dit entre nous, écrire m'emmerde*, Le Castor Astral, 2013

## Um Spaweck
Benoît Verhaert

De Schauspiller **Benoît Verhaert**, ass den 12. Abrëll 1964 gebuer.

## Filmographie
### Kino
* 1997: * Anouk et les autres* - Regie: Alexandra Milgrom - (Kuerzfilm)
* 2000: *Thomas est amoureux* - Regie: Pierre-Paul Renders - Haaptacteuren: Aylin Yay, Magali Pinglaut - (als Thomas Thomas)
* 2002: *[[Un honnête commerçant]]* - Regie: Philippe Blasband - Haaptacteuren: Philippe Noiret, Yolande Moreau - (als Hubert Verkamen)
* 2002: *Mamaman* - Regie: Iao Lethem - (Kuerzfilm)
* 2003: *Any Way the Wind Blows* - Regie: Tom Barman - Haaptacteuren: Frank Vercruyssen, Matthias Schoenaerts
* 2004: *Wild Side* - Regie: Sébastien Lifshitz - Haaptacteuren: Stéphanie Michelini, Yasmine Belmadi 
* 2004: *Né un 14 février* - Regie: Michaël Bier - (Kuerzfilm)
* 2004: *La fiancée de Saint-Nicolas* - Regie: Alice De Vestele - (Kuerzfilm)
* 2005: *La couleur des mots* - Regie: Philippe Blasband - Haaptacteuren: Aylin Yay, Serge Demoulin - (als Jérôme)
* 2006: *Comme tout le monde* - Regie: Pierre-Paul Renders - Haaptacteuren: Khalid Maadour, Caroline Dhavernas - (als Fabrice)
* 2007: *Le crabe* - Regie: Christophe Hermans, Xavier Seron - (Kuerzfilm)
* 200: *La chasse aux truffes* - Regie: André Buytaers - (Kuerzfilm)
* 2009: *Diamant 13* - Regie: Gilles Béhat - Haaptacteuren: Gérard Depardieu, Asia Argento, Patrick Hastert - (als Diplomat)
* 2009: *[[Maternelle (Film 2009)|Maternelle]]*- Regie: Philippe Blasband - Haaptacteuren: Benoît Vandorslaer, Florence Roux Eyre
* 2011: *Bloody Eyes* - Regie: Joachim Olender - (Kuerzfilm)
* 2014: *Tous les chats sont gris*- Regie: Savina Dellicour - Haaptacteuren: Bouli Lanners, Manon Capelle - (als Ralph)
* 2016: *Les survivants*- Regie: Luc Jabon - Haaptacteuren: Sophie Maréchal, Aude-Laurence Clermont Biver - (als Roger)
* 2023: *Amal*- Regie: Jawad Rhalib - Haaptacteuren: Lubna Azabal, Fabrizio Rongione - (als Roger)
* 2024: *Tigres et hyènes*- Regie: Jérémie Guez - Haaptacteuren: Sofiane Zermani, Vincent Perez 

## Um Spaweck
Aserbaidjandesch Sozialistesch Sowjetrepublik

D**'Aserbaidjanesch Sozialistesch Sowjetrepublik** (kuerz **AsSSR**, respektiv op Aserbaidjanesch *Азәрбайҹан Совет Сосиалист Республикасы*) war eng Uniounsrepublik vun der Sowjetunioun an Asien, déi de facto vum 28. Abrëll 1920 an de jure vum 22. Dezember 1922 bis zum 29. November 1991 bestanen huet.

Den 5. Februar 1991 gouf si kuerz virun der Onofhängegkeet a **Republik [[Aserbaidjan]]** ëmgenannt.

## Geschicht

Virgänger vun der Sowjetrepublik war d'Demokratesch Republik Aserbaidjan.

D'Aserbaidjanesch SSR war en Deel vun der Transkaukasescher SSR.

Den 28. Abrëll 1920 ass d'Rout Arméi an Aserbaidjan amarschéiert. Doropshin huet Russland d'Aserbaidjanesch Sozialistesch Republik ausgeruff, an Aserbaidjan gouf als eng Sowjetrepublik an d'Sowjetunioun agegliddert.

Den 1. Dezember 1982 gouf den Asteroid (2698) Azerbajdzhan no der Sowjetrepublik genannt.

## Geographie

D'AsSSR hat déi selwecht Fläch wéi den Aserbaidjan haut.

## Um Spaweck
António José Seguro

Den **António José Martins Seguro**, gebuer den 11. Mäerz 1962 zu Penamacor, ass e portugisesche Politiker (Partido Socialista). Hien ass zanter dem 9. Mäerz 2026 President vu Portugal.

Hien huet eng Lizenz an Internationale Bezéiungen an huet bis zu senger Wal zum President op der Autonomer Universitéit Lissabon Coursë gehalen. 

Vun 1990 bis 1994 war de Seguro Generalsekretär vun der *Juventude Socialista*, der Jugendorganisatioun vun de portugisesche Sozialisten. Vun 1991 bis 1999 a vun 2001 bis 2026 war hien Deputéierten an der Assembleia da República, dem portugisesche Parlament. Vun 1999 bis 2001 war hie Member vum Europäesche Parlament. Ausserdeem hat hie verschidde Funktiounen an der Regierung vum Antonio Guterres.

Non Récktrëtt vum José Sócrates gouf hien am Juli 2011 zum neie Generalsekretär vun der Partido Socialista gewielt. 2015 huet hien deen Titel missen un den António Costa ofginn, an hien huet sech einstweilen aus de aktiver Politik zeréckgezunn. 

2026 war hien du Kandidat vu senger Partei fir President vum Land ze ginn. Den 8. Februar huet hien am zweeten Tour géint den André Ventura, de President vun der rietspopulistescher Partei Chega, gewonnen.

## Um Spaweck
Stéphan Guérin-Tillié

De **Stéphan Guérin-Tillié**, gebuer den 20. Juni 1972 zu Reims, ass e franséische Schauspiller, Filmregisseur  an Dréibuchauteur. 

## Filmographie

### Kino

#### als Schauspiller
* 1995: *Dans la cour des grands* - Regie: Florence Strauss - Haaptacteuren: Natacha Amal, Sandra Speichert - (als Sorgo)
* 1997: *Quatre garçons pleins d'avenir* - Regie: Jean-Paul Lilienfeld - Haaptacteuren: Olivier Brocheriou, Olivier Sitruk - (als Axel)
* 1999: *Quand fond la neige où va le blanc?* - Regie: Jean-Michel Aubret - (Kuerzfilm)
* 1999: *J'ai fait des sandwiches pour la route* - Regie: Stéphan Guérin-Tillié - (Kuerzfilm)
* 1999: *En attendant l'an 2000* - Regie: Bruno Moulherat - (Kuerzfilm)
* 2000: *Quelques jours de trop* - Regie: Franck Guérin - (Kuerzfilm)
* 2000: *Carpe diem* - Regie: Elisabeth Aubert Schlumberger - (Kuerzfilm)
* 2001: *Heureuse* - Regie: Céline Nieszawer - (Kuerzfilm)
* 2001: *HS - Hors Service* - Regie: Jean-Paul Lilienfeld - Haaptacteuren: Lambert Wilson, François Berléand - (als Victor)
* 2002: *La sirène rouge* - Regie: Olivier Megaton - Haaptacteuren: Jean-Marc Barr, Asia Argento - (als Julian)
* 2004: *Le grand rôle* - Regie: Steve Suissa - Haaptacteuren: Stéphane Freiss, Bérénice Bejo - (als Edouard) 
* 2004: *Je m'indiffère* - Regie: Alain Rudaz, Sébastien Spitz - (Kuerzfilm)
* 2005: *[[Cavalcade (Film 2005)|Cavalcade]]* - Regie: Steve Suissa - Haaptacteuren: Titoff, Marion Cotillard - (als Mickey)
* 2007: *Le fils de l'épicier* - Regie: Éric Guirado - Haaptacteuren: Nicolas Cazalé, Clotilde Hesme - (als François)
* 2009: *La journée de la jupe* - Regie: Jean-Paul Lilienfeld - Haaptacteuren: Isabelle Adjani, Denis Podalydès - (als François)
* 2009: *Je vais te manquer* - Regie: Amanda Sthers - Haaptacteuren: Carole Bouquet, Pierre Arditi 
* 2009: *Dis-lui, toi* - Regie: Stéphanie Kalfon - (Kuerzfilm)
* 2010: *[[Tête de turc (Film 2010)|Tête de turc]]* - Regie: Pascal Elbé - Haaptacteuren: Roschdy Zem, Pascal Elbé - (als Samuel Levasseur)
* 2011: *[[Switch (Film 2011)|Switch]]* - Regie: Frédéric Schoendoerffer - Haaptacteuren: Karine Vanasse, Éric Cantona 
* 2012: *As Happy as Possible* - Regie: Widy Marché - (Kuerzfilm)
* 2013: *En solitaire* - Regie: Christophe Offenstein - Haaptacteuren: François Cluzet, Virginie Efira - 
* 2023: *Le procès Goldman* - Regie: Cédric Kahn - Haaptacteuren: Arieh Worthalter, Arthur Harari 
* 2023: *Noël Joyeux* - Regie: Clément Michel - Haaptacteuren: Danielle Fichaud, Danièle Lebrun 
#### als Regisseur
* 1999: *J'ai fait des sandwichs pour la route* - (Kuerzfilm)
* 2001: *Requiem(s)* - (Kuerzfilm)
* 2005: *[[Edy (Film)|Edy]]* - Haaptacteuren: François Berléand, Philippe Noiret, Yves Verhoeven

## Um Spaweck
Neil Sedaka

Den **Neil Sedaka**, gebuer den 13. Mäerz 1939 zu New York, a gestuerwen de 27. Februar 2026 zu Los Angeles, war en US-amerikanesche Sänger a Songschreiwer. 

Hien hat virun allem an de spéiden 1950er- a fréien 1960er-Joren eng ganz Rëtsch Hits wéi *Oh! Carol*, *Calendar Girl*, *Stupid Cupid* a *Breaking Up Is Hard to Do*. An der Mëtt vun den 1970er-Joren hat hien e Comeback mat den Nummer-eent-Hits *Laughter in the Rain* a *Bad Blood*. Als Komponist huet de Sedaka iwwer 1000 Songs fir vill aner Sänger geschriwwen (ë. a. *Is This the Way to Amarillo?* a *Love Will Keep Us Together*). Bekannt Museker wéi den Elton John, de Frank Sinatra, den Elvis Presley, d'Connie Francis, ABBA oder den Tom Jones hu mam Sedaka zesumme geschafft oder seng Lidder gecovert.

## Autobiographie
* *Laughter in the Rain: My Own Story*. New York: Putnam 1982. ISBN 0-399-12744-5.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Stroossen

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Stroossen** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Stroossen ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter no Uertschaft
### [[Stroossen]]

|}

### Quell
*

## Um Spaweck
Achs vum Widderstand

D**'Achs vum Widderstand** (en. „Axis of Resistance“) ass e politesch-militärescht Netzwierk vu Staaten an netstaatlechen Acteuren am Noen Osten, dat sech géint den Afloss vun den USA an hiren Alliéierten an der Regioun riicht. De Begrëff gëtt virun allem vun der Islamescher Republik Iran benotzt, déi als Haaptinitiator an Ënnerstëtzer vun dëser Allianz gëllt.

## Allianzpartner

### Aktuell
Zu den Haaptacteure vun der Achs zielen ënner anerem d'Hisbollah am Libanon, d'Huthi-Miliz am Jemen esouwéi verschidde schiittesch Milizen am Irak. An de leschte Joren ass och d'Hamas heefeg am Kontext vun der Achs genannt ginn.

Ënnerstëtzt gëtt d'Allianz vun Nordkorea a Venezuela.

### Fréier
Bis zum Stuerz vum Baschar al-Assad war Syrien en enke Partner vum Iran an der Achs vum Widderstand.

## Grënnung
D'Achs vum Widderstand ass an de fréien 2000er Joren als politesche Begrëff entstanen an huet sech am Kontext vum Irak-Krich an dem syresche Biergerkrich verstäerkt. Hir Ziler enthalen d'Bekämpfung vum israeeleschen an US-amerikaneschen Afloss, d'Ënnerstëtzung vu palestinensesche Gruppen souwéi d'Erhale vun enger regionaler Muechtbalance.

## Kuckt och
* Achs vum Béisen

## Um Spaweck

* D'Achs vum Widderstand op rtl.lu erkläert
Ali Chamenei

Den **Ali Chamenei** (och als **Ali Khamenei** transkribéiert; persesch: علی خامنه‌ای), gebuer den 19. Abrëll 1939 zu Maschhad, a gestuerwen den 28. Februar 2026 zu Teheran, war en iranesche Politiker a schiittesche Reliounschef. Hie war als Ieweschte Guide vun 1989 bis zu sengem Doud de politeschen a reliéise Chef vum majoritär schiitteschen Iran. De Chamenei huet d'Land als Diktator regéiert an huet déi ganz Zäit, wéi en un der Muecht war, eng totalitär Herrschaft duerchgesat. Ënner him koum et iwwer Joerzéngten zu schwéiere Verletzunge vun de Mënscherechter. Hie gouf den 28. Februar 2026 wärend der israeelesch-US-amerikanescher Attack op den Iran ëmbruecht.

De Chamenei war als Ieweschte Guide, och „Guide vun der Revolutioun“ genannt (persesch: رهبر انقلاب), déi héchst geeschtlech Instanz am Rang vun engem Ajatollah an de Commandant en Chef vun der iranescher Arméi a vun der Islamescher Republik Iran.

## Um Spaweck
Steemetzer

E **Steemetzer** oder eng **Steemetzesch** ass eng Persoun, déi en handwierkleche Beruff ausüübt an déi entweeder:
* Mauere baut, oder
* mat Natursteng schafft (meesselt, schläift, poléiert, asw.) an e formt, fir zum Beispill architektonesch Elementer oder Grafsteng ze produzéieren.

Steemetzer schaffen ënner anerem a spezialiséierte Betriber, bei Restauratiounsfirmaen, Bauentreprisen, oder an der Denkmalfleeg.

## Um Spaweck
Huthi

D**'Huthi-Rebellen** (vum arabeschen الحوثيون&lrm; *al-Ḥūṯiyyūn*) sinn eng schiittesch-politesch a militäresch Beweegung am Jemen, déi sech selwer als **Ansar Allah** (أنصار الله&lrm; *anṣār allāh*) bezeechent.

## Geschicht
D'Huthi sinn an de 1990er Joren am Norde vum Land entstanen, virun allem an der Provënz Saada, an hunn hir Wuerzelen an der zaiditescher Stréimung vum schiitteschen Islam. Den Numm „Huthi“ geet zeréck op d'Famill al-Huthi, besonnesch op de Geeschtlechen Hussein Badreddin al-Houthi, deen d'Beweegung gegrënnt huet. D'Huthi-Beweegung huet ursprénglech als reliéis a sozial Reformbeweegung ugefaangen, huet sech awer no gewaltsame Konflikter mat der jemenittescher Zentralregierung an den 2000er Joren zu enger bewaffenter Oppositiounsgrupp entwéckelt. Am Joer 2014 hunn d'Huthi-Rebellen d'Haaptstad Sanaa ënner hir Kontroll bruecht, wat zu enger Eskalatioun vum jemenittesche Biergerkrich gefouert huet. Zënter 2015 intervenéiert eng militäresch Koalitioun ënner der Féierung vu Saudi-Arabien am Konflikt. De Konflikt tëscht den Huthi, der international unerkannter jemenittescher Regierung an anere bewaffente Gruppen huet eng schwéier humanitär Kris am Jemen ausgeléist an zielt zu de gréisste Krise weltwäit am 21. Joerhonnert.

D'Huthi-Rebelle sinn en Deel vun der Achs vum Widderstand, déi vum Iran finanzéiert gëtt.

## Um Spaweck
Verbotz

**Verbotz** oder **Botz** ass e Baustoff, dee gebraucht gëtt fir d'Uewerfläch vu Wänn a Plaffongen ze beschichten. E kënnt am Bannen- an am Bausseberäich zum Asaz.

Verbotz gëtt gebraucht fir Fläche riicht ze maachen oder ze strukturéieren an déngt als Schutzschicht géint Fiichtegkeet, Beschiedegungen a meteorologesch Aflëss. Donieft verbessert spezielle Botz och d'Isolatioun (souwuel Temperatur wéi och Schall) an d'Brandschutzeegenschafte vun engem Gebai.

Den Handwierker kann de Botz manuell oder mat Hëllef vun enger Maschinn opdroen. Wann en dréchen ass, kann de Botz ugestrach ginn oder als Basis fir zousätzlech Dekoratiounsschichten déngen, zum Beispill de Plättercher oder der Tapéit.

Jee no Zweck gëtt Gips, Kallek oder Zement, oder eng Mëschung vun zwéin oder dräi vun deene Stoffer, als Bannmëttel vum Verbotz gebraucht. Dorënner ginn dann nach weider Stoffer bäigemëscht, zum Beispill Sand, Stréi oder Kork. Waasser kënnt och dobäi, fir d'Bannmëttel z'aktivéieren. Mat der Kompositioun vun der Substanz änneren och hir Eegenschaften, wéi d'Drockfestegkeet an d'Waasseropnam. 

Leem ass en traditionellt Baumaterial a gëtt och haut nach als ekologesch Alternativ zum Gips-, Kallek- oder Zementbotz agesat, besonnesch fir Leembotz.

## Kuckt och
* Spachtel: e Baustoff fir méi fein Ausgläichungsaarbechten

## Um Spaweck
Botz

**Botz** steet fir:
* Eng Substanz, déi gebraucht gëtt fir Wänn a Plaffongen ze beschichten, kuckt Verbotz.
* De Virgang vum propper maachen, kuckt Botzen.
* Eng Uertschaft an der belscher Gemeng Raeren, kuckt Botz (Raeren).
* En däitsche Familljennumm, kuckt Botz (Familljennumm).

## Kuckt och
* Botzpersonal, d'Persoun, déi berufflech botzt.
* *[[Operatioun Grouss Botz]]*, en Album aus der *[[Superjhemp]]*-Serie aus dem Joer 1996.
* Botz-en-Mauges, eng Uertschaft an der franséischer Regioun Pays de la Loire.
Kommissioun von der Leyen

Als **Kommissioun von der Leyen** bezeechent ee follgend Europäesch Kommissiounen ënner der Ursula von der Leyen (EVP):

* Kommissioun von der Leyen I, 2019–2024
* Kommissioun von der Leyen II, zanter 2024
Kommissioun Delors

Als **Kommissioun Delors** bezeechent ee follgend Europäesch Kommissiounen ënner dem Jacques Delors (PSE):

* Kommissioun Delors I (1985 bis 1989)
* Kommissioun Delors II (1989 bis 1993)
* Kommissioun Delors III (1993 bis 1995)
Kommissioun Barroso

Als **Kommissioun Barroso** bezeechent ee follgend Europäesch Kommissiounen ënner dem José Manuel Barroso (EVP):

* Kommissioun Barroso I von 2004 bis 2009
* Kommissioun Barroso II von 2010 bis 2014
Kommissioun Hallstein

Als **Kommissioun Hallstein** bezeechent ee follgend Europäesch Kommissiounen ënner dem Walter Hallstein (EVP):

* Kommissioun Hallstein I (1958 bis 1962)
* Kommissioun Hallstein II (1962 bis 1967)
Regierung Bettel

Als **Regierung Bettel** bezeechent ee follgend Regierungen zu Lëtzebuerg:
* Regierung Bettel-Schneider, alternativ *Regierung Bettel I* (2013 bis 2018)
* Regierung Bettel-Schneider/Kersch/Lenert-Braz/Bausch, alternativ *Regierung Bettel II* (2018 bis 2023)
Regierung Juncker-Asselborn

Als **Regierung Juncker-Asselborn** bezeechent ee follgend Regierungen zu Lëtzebuerg:
* Regierung Juncker-Asselborn I (2004 bis 2009)
* Regierung Juncker-Asselborn II (2009 bis 2013)
Regierung Santer-Poos

Als**Regierung Santer-Poos** bezeechent ee follgend Regierungen zu Lëtzebuerg:
* Regierung Santer-Poos I (1984 bis 1989)
* Regierung Santer-Poos II (1989 bis 1994)
* Regierung Santer-Poos III (1994 bis 1995)
Wuer

**Wueren** oder **Marchandisë** si Géigestänn oder Materialer, déi a gréissere Quantitéite produzéiert oder kaaft kënne ginn, fir se mat Gewënn weiderzeverkafen.

E Maart entsteet, wann änlech oder austauschbar Wueren ëffentlech gehandelt ginn.

Zu de Wueren ziele Produkter, déi prett fir de Konsum sinn, wéi zum Beispill Miwwel oder Elektroapparater, an och Wueren, déi nach weider verschafft kënne ginn, wéi Kären, aus deene Miel gemaach gëtt, oder Stol, deen zu Drot verschafft gëtt. 

Deemno ginn och vill Artikelen ënner Sammelbegrëffer wéi Eisewueren, Bakwueren, Deegwueren etc. bezeechent.

## Kuckt och
* Gutt
Melusina Press

***Melusina Press*** ass den Numm vun engem Verlag zu Lëtzebuerg, dee vun der *Faculté des lettres, des sciences humaines, de l'éducation et des sciences sociales* (FHSE) vun der Uni Lëtzebuerg gefouert gëtt.

Prinzipiell si seng Publikatiounen, sief dat gedréckt, online oder deelweis a Form vu réien Daten, fräi zougänglech. 

Et handelt sech dobäi virun allem ëm d'Resultater vu Fuerschungsaarbechten zu Theemen ewéi  d'Linguistik (zu Lëtzebuerg a vum Lëtzebuergeschen), Museologie, LGBTQ+, den Impakt vun der COVID-19-Pandemie zu Lëtzebuerg, d'Psychologie an d'Erzéiungswëssenschaften.

## Um Spaweck
* melusinapress.lu, Websäit vum Verlag.
Sortiment

**Sortiment** oder **Assortiment** bezeechent all d'Wueren, déi en Händler oder en Handelsbetrib, wéi zum Beispill e Buttek, op engem bestëmmten Zäitpunkt senger Konnschaft zum Verkaf ubitt. Jee no Definitioun ginn och d'Déngschtleeschtungen als Deel vum Sortiment betruecht.

Et gëtt verschidde Krittären, fir d'Dimensioun vum Sortiment ze definéieren. Esou bezeechent d'Sortimentsbreet d'Zuel vu Produktgruppen oder -kategorien, déi ugebuede ginn. En Hypermarché huet zum Beispill eng grouss Sortimentsbreet, well e Liewensmëttel, Drogeriesartikelen, Gezei, a Produkter fir de Stot a fir de Gaart verkeeft. D'Sortimentsdéift dogéint bezeechent d'Zuel vu Varianten an enger Produktgrupp. Esou kann e Buttek, deen op d'Vente vun Elektroapparater spezialiséiert ass, eng grouss Sortimentsdéift bei de Wäschmaschinnen hunn, wann e verschidde Marken, Modeller, Faarwen a Wäschtrommelgréissten ubitt.
Eluxemburgensia.lu

***eluxemburgensia.lu*** ass eng digital Plattform vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik (BnL), op där de gedréckte Patrimoine vu Lëtzebuerg online zougänglech gemaach gëtt.

Dozou gehéieren Zeitungen an Zäitschrëften, Monographien (Bicher), ma och Postkaarten, Manuskripter, Plakater, asw.

Déi eenzel Publikatioune kënnen an der Reegel am Volltext gelies an duerchsicht ginn; et kann een se no Stéchwuert, Auteur, Wierk, Datum, an Typologie duerchsichen.

D'Massendigitaliséierung vu Lëtzebuerger Publikatioune steet am Aklang mat der BnL hire gesetzleche Missiounen, wourënner och d'Aufgab ass, den Zougang zu hire Sammlunge fir sou vill wéi méiglech Leit z'erméiglechen, och duerch d'Consultatioun op Distanz mat Hëllef vun de modernsten Datentransmissiounstechnologien. D'Massendigitaliséierung gehéiert och zu den Ziler vun der Europäescher Unioun, fir de kulturellen an intellektuelle Patrimoine vun Europa online zougänglech ze maachen.

Enn 2024 gouf et op eLuxemburgensia 86 Zeitungs- an Zätschrëftentitelen, 520 Monographien, 17.421 eenzel historesch Postkaarten, 26 Manuskripter a 782 eenzel Affichen ze liesen oder ze kucken. Bei den Zeitungen an Zäitschrëfte sinn dat iwwer 1,5 Milliounen eenzel Säiten.

Zu de Zeitungen a Revuen, déi ee liesen an duerchsiche kann, zielen ë.&nbsp;a. d'*[[Luxemburger Wort]]* (disponibel vun 1848 bis 1980), d'*[[Tageblatt]]* (1913-1950), *[[d'Lëtzebuerger Land]]* (1950-2022), d'*[[Revue (Zäitschrëft)|Revue]]* (1945-2020) oder d*'[[Luxemburger Zeitung]]* (1868-1941). 

Nodeems eng Konventioun mat der Luxembourg Organization for Reproduction Rights (LuxORR) an dem European Union Intellectual Property Office (EUIPO) ofgeschloss gi war, wat Lizenzen an Auteursrechter betrëfft, huet d'BnL 2026 ugefaangen, och digitaliséiert Drocksaachen aus hirem lëtzebuergesche Fong zougänglech ze maachen, déi net am Handel ze kréie sinn, ma déi nach net am Domaine public sinn. Als éischt goufen iwwer 4.000 Titelen online gesat. Et dréit sech dobäi ëm Monographien, déi vergraff sinn, oder déi ni an den Handel koumen (Broschüren, asw.).

## Um Spaweck
* eluxemburgensia.lu, Websäit vun der BnL.
Huesenziwwi

**Huesenziwwi** ass e Plat aus Huesefleesch an enger bronger Zooss. E gëllt als klassescht Lëtzebuerger Iessen, dat wärend der Juegdsaison gekacht gëtt. Et fënnt een en awer och an den Nopeschlänner als *civet de lièvre* a Frankräich oder *Hasenpfeffer* an Däitschland.

## Zoubereedung
Éier d'Huesefleesch gekacht gëtt, muss den Hues tëscht engem an dräi Deeg bei enger killer Temperatur ofhänken, fir en duerno tëschent engem an dräi Deeg an enger Marinad aus roudem Wäin (verschidde Käch huelen och alt Bottermëllech), Geméis a Kraider anzebeezen. Da gëtt et gedréchent, a Stécker geschnidden an am Fett ugebroden. Jee no Rezept kann d'Fleesch dobäi och nach mat Cognac oder Gin flambéiert ginn. Duerno mécht een eng brong Zooss mat dem Blutt vum Hues (oder engem aneren Déier) a mat Champignonen.

## An de Kachbicher
* Maischi Tibesart, *E Maufel Lëtzebuerg: mit Maischi unterwegs in der Luxemburger Küche*, 2015, Éditions Guy Binsfeld, ISBN: 978-99959-42-02-1, Säit 198
* Tun Nosbusch, *La cuisine luxembourgeoise : "Kachen a brachen"*, 1991, Éditions Guy Binsfeld, ISBN: 3-88957-024-0, Säit 57-58
* Knab, Jos, Kieffer, Camille. *[https://persist.lu/ark:70795/pqxv7931gr/pages/63/articles/DIVL729 Ein Jäger erzählt und kocht]*. Luxemburg, Fédération des chasseurs luxembourgeois, [puis] Reka, 1994, p. 57.
Reza Pahlavi

De **Reza Pahlavi**, (Persesch:  رضا پهلوی, gebuer den 31. Oktober 1960 zu Teheran, ass en iranesche Politiker. Hien ass den eelste Jong vum fréiere Schah Mohammed Reza Pahlavi an der Keeserin Farah Pahlavi. Hie war den designéierte Krounprënz.

De Reza Pahlavi ass den Enkel vum Reza Schah Pahlavi, dem Grënner vun der Pahlavi-Dynastie. Nom Verloscht vum Troun, wéinst der Islamescher Revolution am Joer 1979, blouf de Reza Pahlavi, baussent senger Heemecht, nodeems hien den Iran scho wéinst senger Ausbildung verlooss hat. No sengen Openthalter an de Vereenegte Staate vun Amerika, Marokko an Egypten, lieft hien zanter 1984 nees an den USA.

## Um Spaweck
Oas

Eng **Oas** ass eng lokal Plaz an enger Wüüst, déi duerch d'Presenz vu Waasser mat Vegetatioun bewuess ass. Dëst Waasser kann ënner- oder iwwerierdesch sinn, am leschte Fall a Form vun engem Floss, engem Séi oder Weier, oder enger (arthemisescher) Quell, déi do eraus kënnt.

Gréisser Oase sinn dacks vum Mënsch besidelt, an/oder gi landwirtschaftlech genotzt.

## Um Spaweck
Albert Meyers (Resistenzler)

Den **Albert Meyers**, gebuer den 12. November 1911 zu Uewerkärjeng, a gestuerwen de 16. Februar 1969 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Bäcker a Resistenzler vun Uewerkäerjeng.

Hie war Matgrënner vun der Resistenzorganisatioun Letzeburger Ro'de Lé'w, de 15. Januar 1941 bei him doheem an der Bäckerei.

1945 gouf hien als Member vun der Assemblée consultative ernannt.
Nicolas Moes

Den **Nicolas Moes**, gebuer ..., a gestuerwen ..., war e lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Politiker (KPL) aus der Stad Lëtzebuerg.

Den Nicolas Moes war President vun der Gewerkschaft Freie Letzeburger Arbechter.

Hie war vun 1945 bis 1948, an dann nach eng Kéier bis 1951, Deputéierten an der Chamber.
Pôle d'échange Hollerech

De **Pôle d'échange Hollerech** ass e geplangte Pôle d'échange um Fouss vum Gaasperecher Bierg, op der Grenz tëscht de Quartieren Hollerech a Gaasperech vun der Stad Lëtzebuerg.

De Pôle d'échange soll follgend Transportinfrastrukture begräifen:

* Nei Eisebunnshalt Hollerech;
* Tramshalt fir déi giel (Luxexpo – Pôle d'échange West) an déi mof Linn (Fluchhafen – Bieles);
* Bushalt (AVL an RGTR).
Edmond Muller

Den **Edmond Muller**, gebuer  de 14. November 1873 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen den 11. August 1955 zu Betzder, war e lëtzebuergeschen Ingenieur a Politiker vun  Esch-Uelzecht.

Hie war de Jong vum Schmelzhär Hubert Muller an der Marie Muller-Tesch. De 25. Mee 1904 krut hien duerch Naturalisatioun déi Lëtzebuerger Nationalitéit.

Vun 1908 bis 1918 war hien Deputéierten aus dem Kanton Esch-Uelzecht an der Chamber.
Pierre Muller-Walse

De **Pierre Muller-Walse**, gebuer ..., a gestuerwen ..., war e lëtzebuergesche Geschäftsmann a Politiker vu Gréiwemaacher.

Hie war Member vum Gemengerot vu Gréiwemaacher a vun 1849 bis 1861 Buergermeeschter. Vun 1854 bis 1856 a vun 1858 bis 1863 war hien Deputéierten an der Chamber.
Mathias Neumann

De Jean **Mathias Neumann**, gebuer de 27. Dezember 1801 zu Eschduerf, a gestuerwen den 31. August 1861 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Dokter a Politiker vu Wolz.

Vun 1842 bis 1848 war hien Deputéierten an der Chamber.
Albert Meyers

**Albert Meyers** war den Numm vum:
* lëtzebuergesche Basketballspiller Albert Meyers; kuckt: Albert Meyers (Basketballspiller)
* lëtzebuergesche Resistenzler Albert Meyers; kuckt: Albert Meyers (Resistenzler)
Jules Metz

De **Jules Metz**, gebuer de 17. Mäerz 1831 zu Lëtzebuerg, a gestuerwen de 4. Januar 1870 zu Paräis, war e lëtzebuergeschen Affekot, Journalist a Politiker aus der Stad Lëtzebuerg.

Hie war de Jong vum Charles Metz, dee mat (ë.&nbsp;a.) senge Bridder Auguste an Norbert d'Société en commandite Auguste Metz & Cie gegrënnt hat, a vun där de Jules och Societär war.

Vun 1857 bis 1869 war hien Deputéierten an der Chamber. Hie war och vun 1862 bis 1865 Member vum Stater Gemengerot

## Literatur
* Jules Mersch: JULES METZ (1831 - 1870) - Biographie nationale du pays de Luxembourg: Fascicule 12 - pp. 320-325, 1963.
## Kuckt och
* Metz (Famill)
Théodore Noesen

Den **Théodore Noesen** (*Noesens Théid*), gebuer den 18. Januar 1880 zu Simmer, a gestuerwen den 23. Januar 1980 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergesche Schlässer a Politiker (Fräi Vollekspartei).

Den Théodore Noesen ass mat zéng Gesëschter zu Esch-Uelzecht opgewuess, wou säi Papp Schoulmeeschter war. 
Hien huet sech als Schlässer an der Escher Uelzechtstrooss etabléiert. Méi spéit hat hien am Buergronn eng Minière, déi e schlussendlech un d'Arbed verkaaft huet. 

1915 gouf hien an den Escher Gemengerot gewielt. Vun 1917 bis 1919 a vun 1924 bis 1925 war hien Deputéierten an der Chamber.2

## Gielercher
* 
*
Amrum (Film)

**Amrum** ass en däitsche Film vum Fatih Akin aus dem Joer 2025 nom Roman mam selwechte Numm vum Hark Bohm mam Jasper Billerbeck an der Laura Tonke an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt déi lescht Woche vum Zweete Weltkrich op der Insel Amrum aus der Siicht vum 12 Joer alen Nanning.

## Um Spaweck
Leibniz - Chronik eines verschollenen Bildes

**Leibniz - Chronik eines verschollenen Bildes** ass en däitsche Film vum Edgar Reitz an dem Anatol Schuster aus dem Joer 2025 mam Edgar Selge an der Barbara Sukowa an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Sophie Charlotte von Hannover hätt gären e Portrait vum Gottfried Wilhelm Leibniz…

## Um Spaweck
Hélène Entenich-Wivenes

D**'Hélène Entenich-Wivenes**, gebuer de 17. Abrëll 1855 zu Leideleng a gestuerwen de 16. Februar 1932 zu Zolwer, war eng lëtzebuergesch Hiewan.

Si huet sech mam Bauer Nicolas Entenich bestuet an zesumme kruten si 6 Kanner, d'Anne, de Jean, de Jean-Pierre, deen e puer Méint no senger Gebuert gestuerwen ass, d'Marguerite, d'Susanne an de Jean-Pierre.

Hire Jong de Jean Entenich war als Erfinder bekannt.

E groussen Deel vun hirem Liewen huet si zu Leideleng gelieft.

De 6. Mäerz 2026 gouf am Kader vum Internationale Fraendag, zu Leideleng eng nei kleng Strooss mat 5 Haiser, déi no hir benannt gouf,  ageweit. Domat ass dat déi éischt Strooss an der Gemeng Leideleng, déi no enger Fra benannt ass.
Tapéit

Eng **Tapéit**, heiansdo och nach **Tapisserei**, ass eng dënn Schicht Material, déi gebraucht gëtt fir d'Wänn vun de Banneraim vu Gebaier ze dekoréieren. 

Tapéit gëtt a Rulle verkaaft a mat engem spezielle Pech un der Wand fixéiert. Dee Prozess nennt een **Tapezéieren** an ass eng Alternativ zum Usträichen. De Virdeel vum Tapezéieren ass, datt d'Tapéit kleng Schied wéi Rëss oder Lächer méi einfach iwwerdeckt wéi Faarf.

Tapéite kënne aus Pabeier oder anere Planzefasere sinn, oder aus anerem Material wéi Glasfaser, Vlies, Konschtstoff, oder souguer Metall. Si existéieren a verschiddenen Ausféierungen, entweeder glat oder mat enger Strukturéierung. D*Raufasertapéit* ass e Beispill vun enger strukturéierter Pabeiertapéit, an déi kleng Holzspéin ageschafft sinn an déi doduerch eng genoppte Struktur huet.

D'viischt Säit vun der Tapéit ass dacks mat engem Motiv bedréckt, dat sech entweeder ëmmer erëm iwwer déi ganz Längt vun der Tapéiterull widderhëlt, oder dat sech iwwer verschidde Rullen erstreckt. Donieft ginn et och Tapéiten, déi ugestrach kënne ginn.
Läffelsgeschier

**Läffelsgeschier**, och nach **Besteck** oder **Couverten**, bezeechent d'Geschier, dat de Mënsch beim Iesse benotzt. Dozou zielen an éischter Linn d'Forschett, d'Messer an de Läffel. Et déngt dozou, de Kontakt tëscht de Liewensmëttel an den Hänn ze vermeiden.

An Europa ass d'Läffelsgeschier bal ëmmer aus Metall; fréier zum Beispill aus Sëlwer, Aluminium, oder Messeng, haut haaptsächlech aus Edelstol. Et gëtt awer och Läffelsgeschier aus anerem Material, wéi zum Beispill Holz oder Parzeläin. 

Fir séier Moolzechten oder Geleeënheete wéi e Picknick, Grill oder e Fest existéiert och Läffelsgeschier aus Plastik, dat een no engem Gebrauch ewechgeheie kann. Méi ëmweltfrëndlech Varianten aus Holz, Bambus oder anerem Material kënnen nom Gebrauch recycléiert oder kompostéiert ginn.

## Um Spaweck
Bräi

**Bräi** ass en déckflëssege Plat op Basis vu Mëllech oder Waasser, dee mat engem anere Produit ugedéckt gëtt. Dat anert Produkt sinn dacks Kären, déi gemuel (also a Form vu Miel), zerstouss oder zerklengert goufen. Dat Ganzt gëtt dann zum Beispill mat Zocker, Sirop, Korënten oder Uebst verfeinert.

An der westlecher Welt gëtt Bräi éischter als Moiesiessen oder Dessert konsuméiert, zum Beispill den Huewerbräi (och nach ënnert den engleschen Nimm *Porridge* an *Oatmeal* bekannt). An Asien, besonnesch a China, ass de Räisbräi *Congee* wäit verbreet.

## Um Spaweck
Diva (Film)

**Diva** ass e franséische Film vum Jean-Jacques Beineix aus dem Joer 1981 mam Frédéric Andréi a mam Richard Bohringer an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De jonke Jules bewonnert d'Sängerin Cynthia Hawkins. Hien enregistréiert heemlech e Recital vun hir zu Paräis a geréit doduerch a grouss Schwieregkeeten…

## Um Spaweck
Elvire Engel

D**'Elvire Engel**, gebuer de 17. Februar 1949 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 19. August 2004, war eng lëtzebuergesch Fraendoktesch.

Si huet no hirer Première an der École privée Notre-Dame Sainte-Sophie, op der Uni zu Stroossbuerg Medezin studéiert. Nom Ofschloss vun hirer Spezialisatioun fir Gynekologin krut si 1979 d'Approbatioun, fir zu Lëtzebuerg als sollech kënnen ze praktikéieren.

Si huet matgehollef, an der Wëlzer Klinick eng Gebuertsstatioun anzeriichten.

Si huet sech och am Burkina Faso agesat, fir datt sozial benodeelegt Fraen a Kanner sollen Zougank zu Gesondheetsservicer an zu enger gudder Ausbildung kréien. Dofir huet si eng Stëftung op d'Bee gesat, d*'Fondation Dr. Elvire Engel*, déi och no hirem Doud weider aktiv ass.

## Éierungen
Fir un d'Elvire Engel z'erënneren, goufen zu Grass an zu Nouspelt, allkéiers eng Strooss no hir genannt.

## Um Spaweck
* Websäit vun der Fondation Dr. Engel
Alraune (Film 1952)

**Alraune** ass en däitsche Film vum Arthur Maria Rabenalt aus dem Joer 1952 nom Roman *Alraune. Die Geschichte eines lebenden Wesens* vum Hanns Heinz Ewers mat der Hildegard Knef a mam Erich von Stroheim an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De jonke Medezinsstudent Frank Braun verléift sech an d'Alraune, ouni ze wëssen dat d'Alraune aus engem wëssenschaftlechen Experiment vum Professer Jacob ten Brinken entstanen ass …

## Um Spaweck
Criss Cross (Film)

**Criss Cross** ass en US-amerikanesche Film vum Robert Siodmak aus dem Joer 1949 nom Roman mam selwechten Numm vum Don Tracy mam Burt Lancaster a mat der Yvonne De Carlo an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
East of Sumatra

**East of Sumatra** ass en US-amerikanesche Film vum Budd Boetticher aus dem Joer 1953 mam Jeff Chandler a mam Anthony Quinn an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Abenteuerfilm am Urwald vu Sumatra.

## Um Spaweck
Bettgedecks

**Bettgedecks** oder einfach **Gedecks** ass e Sammelbegrëff fir all déi stofte Saachen, déi eng Persoun benotzt fir sech am Bett zouzedecken oder déi se brauch fir agreabel kënnen ze schlofen. Dozou zielen d'Pillemen, d'Decken an d'Bettwäsch. Jee no Definitioun gëtt nëmmen dat iewescht Bettgeschier zum Gedecks gezielt, anerer soen datt och d'Matrass an d'Bettfiederen oder de Laterouscht derzou gehéieren. 

## Um Spaweck
Bettgezei

**Bettgezei** oder **Bettwäsch** bezeechent all d'Textilien, déi an den direkte Kontakt mam Kierper vun der Persoun, déi am Bett läit, kommen, an déi dowéinst reegelméisseg gewäsch ginn. D'Bettgezei gëtt iwwer d'Gedecks gezunn.

Zur Bettwäsch zielen d'Kappzich, déi iwwer de Pillem gezu gëtt, d'Läilech, dat iwwer d'Matrass gezu gëtt, an d'Housse, déi iwwert den Diwwi gezu gëtt.
Chilliwack

**Chilliwack** ass eng Stad am Süde vun der kanadescher Provënz Brittesch-Kolumbien an de Lower Mainlands am Fraser Valley Regional District.

## Geographie
Chilliwack läit ongeféier 100 Kilometer ëstlech vu Vancouver. D'nërdlech Grenz vun der Stad gëtt vum Fraser River gebilt. Am Süde läit de Vedder River an d'Grenz mam US-Bundesstaat Washington.

## Wirtschaft
Zousätzlech zum Tourismus besteet d'Wirtschaft vu Chilliwack aus de follgende Secteuren:

* Landwirtschaft
* Liewensmëttelveraarbechtungsindustrie
* Fabrikatiounsindustrie
* Déngschtleeschtungen

## Bildung
Et ginn am Ganzen 31 ëffentlech Schoulen zu Chilliwack, dorënner eng kathoulesch Schoul. Déi zwou gréisst Secondairesschoule sinn d'*Sardis Secondary School* an d*'Chilliwack Secondary School*, fir d'Klassen zéng bis zwielef. Do dernieft gëtt et fënnef Secondairesschoule fir d'Klasse siwe bis néng.

## Verkéier
Chilliwack läit um Trans-Canada Highway (Highway 1) deen duerch d'Stad leeft.

Dat lokaalt Fluchfeld läit um südëstleche Bord vu Chilliwack; et huet just eng Asphaltpist, déi 1.215 Meter laang ass.

## Sport

Den Äishockeyclub *Chilliwack Bruins* huet vun 2006 bis 2011 an der Western Hockey League gespillt. D'Heemspiller vum Team goufen am Prospera Centre gespillt, deen eng Kapazitéit vu 5.700 Spectateuren huet.

## Um Spaweck
Virtual International Authority File

D**'Virtual International Authority File** (**VIAF**) ass eng virtuell international Normdatei. Et ass e gemeinsame Projet vu verschiddenen Nationalbibliothéiken a Bibliothéiksverbënn, dee vum Online Computer Library Center (OCLC) bedriwwe gëtt. De Projet gouf am Joer 2003 vun der Däitscher Nationalbibliothéik (DNB) an der Bibliothéik vum US-Kongress initiéiert a funktionéiert zënter 2012.

D'Zil vum VIAF ass et fir eenzel national Normdateien zu enger globaler standardiséierter virtueller Normdatei ze verknëppen. D'Donnéeë ginn online ugebueden a si fir d'Fuerschung, den Datenaustausch an e gemeinsaamt Benotzen disponibel.

Och d'Lëtzebuerger Nationalbibliothéik mécht beim Projet mat.

## Literatur
* Rick Bennett, Christina Hengel-Dittrich, Edward T. O’Neill, Barbara B. Tillett: ''VIAF (Virtual International Authority File): Linking Die Deutsche Bibliothek and Library of Congress Name Authority Files.'' Projektbeschreibung für den World Library and Information Congress: 72nd IFLA General Conference and Council, 20.–24. August 2006, Seoul, Korea (englisch, PDF; 635 kB).

## Um Spaweck

* VIAF-Internetsäit
Library of Congress Control Number

D**'Library of Congress Control Number** (LCCN) och nach **Kontrollnummer vun der Bibliothéik vum US-Kongress** ass en Identifiant fir e katalogiséierten Datesaz, dee vun der Library of Congress vergi gëtt gëtt. De System gëtt zënter 1898 benotzt an ass onofhängeg vum Contenu vun engem Buch. Den LCCN däerf net mat der Library of Congress Classification (LCC) verwiesselt ginn.

An senger haiteger Form, déi 2001 agefouert gouf, besteet den Identifiant aus engem alphabetesche Prefix vun zwéi Buschtawe, dee just fir Autoritéitsdaten (Persounen a Schlësselwierder) benotzt gëtt, an hannendru véier Positioune fir d'Joer an eng sechsstelleg Ordinalzuel, woubäi d'Ordinalzuel dacks ofgekierzt a mat engem Bindestréch getrennt gëtt.

Beispiller:
* `␣␣␣92022183` (92-22183) *Knapp: Elliptic curves* (Buch)
* `␣␣2002024184` (2002-024184) *Marker: Model theory* (Buch)
* `n␣␣50036535` (n50-36535) *[[Guy Davenport]]* (Persoun)
* `n␣␣94112934` (n94-112934) *[[Barack Obama]]* (Persoun)
* `no2008168642` (no2008-168642) *United States. President (2009-: Obama)* (Persoun)
* `sh␣85092242` (sh85-92242) *Noncommutative rings* (Schlësselwuert)

## Um Spaweck
* Struktur vum LCCN
*  Sich am Katalog vun der Library of Congress
International Standard Name Identifier

Den **International Standard Name Identifier** (**ISNI**) ass e 16-stellegen Identifiant fir d'ëffentlech Identitéit vun natierlechen oder juristesche Persounen, déi am Beräich vum Mediecontenu täteg sinn, sief dat an der Kreatioun, der Produktioun, dem Management oder der Distributioun. Ënner enger ëffentlecher Identitéit versteet een den Numm, ënner där eng Entitéit ëffentlech bekannt ass. Eng Entitéit ka verschidden ëffentlech Identitéiten hunn a kann deemno och verschidden ISNI-Nummere kréien, z.&nbsp;B. am Fall vu Pseudonymmen. Ënnerschiddlech Schreifweise féieren awer net zu ënnerschiddlechen ISNI-Nummeren. Den ISNI gouf als **ISO&nbsp;27729** vun der International Organization for Standardization entwéckelt an ass zënter 2012 an enger éischter an zënter 2024 an enger revidéierter Versioun disponibel.

Déi lescht Ziffer vun enger ISNI-Nummer ass eng Kontrollziffer, déi d'Wäerter „0-9X“ unhuele kann an no der Prozedur *[[ISO/IEC 7064]], MOD 11-2* definéiert gëtt.

Beispill: ISNI 0000 0001 2281 955X ass d'ISNI-Nummer vum Albert Einstein.

## Um Spaweck

*  Homepage
The Meg

**The Meg** ass en US-amerikanesche Science-Fictionfilm vum Jon Turteltaub aus dem Joer 2018 mam Jason Statham an der Haaptroll.

D'Fortsetzung Meg 2: The Trench koum 2023 an d'Kinoen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Gemeinsam Normdatei

D**'Gemeinsam Normdatei **(de. *Gemeinsame Normdatei*), gekierzt **GND** ass eng Normdatei fir Persounen, Gesellschaften, Konferenzen, Geographika, Themen-Schlagwierder an Titele vu Wierker. Se déngt haaptsächlech fir d'Literatur an de Bibliothéiken ze katalogiséieren; se gëtt awer ëmmer méi an Archiven, Muséeën, Projeten an a Webapplikatioune benotzt. 

D'GND gëtt zesumme vun der Däitscher Nationalbibliothéik (DNB), allen däitschsproochege Bibliothéiksnetzwierker, der Zäitschrëftendatebank (ZDB) an enger Abberzuel aneren Institutiounen bedriwwen.

## Um Spaweck

* GND-Internetsäit
Meg 2: The Trench

**Meg 2: The Trench** ass en US-amerikanesche Science-Fictionfilm vum Ben Wheatley aus dem Joer 2023 mam Jason Statham an der Haaptroll.

De Virgänger Film The Meg koum 2018 an d'Kinoen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Le Chat (KI)

**Le Chat** ass e generative KI-Chatbot, dee vun der franséischer Firma Mistral AI entwéckelt an 2024 verëffentlecht gouf. Den Déngscht ass an enger Gratisversioun an an enger bezuelter Premiumversioun disponibel.

## Hannergrond

Mistral AI gouf am Abrëll 2023 vun den dräi franséische KI-Fuerscher Arthur Mensch, Guillaume Lample an Timothée Lacroix gegrënnt, déi virdru bei Google DeepMind, respektiv Meta täteg waren. D'Firma huet sech als Zil gesat, eng europäesch Alternativ zu den US-amerikanesche KI-Systemer wéi ChatGPT a Google Gemini ze entwéckelen. Mistral AI positionéiert sech als dateschutzbewosst Optioun an ass domat besonnesch fir den europäesche Maart attraktiv, wou héich Uspréch un den Dateschutz gestallt ginn.

## Entwécklung

Le Chat gouf de 26. Februar 2024 als Client-orientéierten Chatbot agefouert. De 6. Februar 2025 gouf Le Chat fir mobil Apparater mat iOS an Android lancéiert. D'App gouf an den éischte 14 Deeg eng Millioun Mol erofgelueden. Zënter Mee 2025 gëtt et och eng kommerziell Offer fir Entreprisen.

Am Januar 2025 huet Mistral AI en Accord mat der Agence France-Presse (AFP) ofgeschloss, deen et Le Chat erméiglecht, dat gesamt AFP-Archiv bis zréck an d'Joer 1983 ofzefroen.

## Funktiounen

Wéi och aner generativ KI-Chatbotten ënnerstëtzt Le Chat de Benotzer bei Aufgabe wéi dem Erstellen a Resuméiere vun Text, der Datenanalys an dem Generéiere vu Biller. E kombinéiert Wëssen, op dat e virdrun trainéiert gouf, mat enger Recherche um Internet an Echtzäit, fir aktuell a fundéiert Äntwerten ze liwweren.
Le Chat

**Le Chat** (d'Kaz op Franséisch) steet fir:
* Le Chat (KI), e KI-Chatbot;
* Le Chat, e Roman vum belschen Auteur Georges Simenon aus dem Joer 1967;
* Le Chat (Film), eng franséische Verfilmung vum Simenon sengem Buch aus dem Joer 1971;
* Le Chat (Comic), eng Bande dessinée vum Belsch Philippe Geluck;
* Le Chat, eng franséisch Mark Seef a Wäschpolver;
* Le Chat, e Lidd vun der franséischer Museksgrupp Pow-wow aus dem Joer 1992.

## Kuckt och
* Le chat et la souris