open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Josiane Weber

D**'Josiane Weber**, gebuer 1957, ass eng lëtzebuergesch Germanistin an Historikerin.

No hire Secondairesstudien am Lycée Hubert-Clément vun Esch (1976; C moderne), huet d'Josiane Weber op der Universitéit vun Tréier Germanistik a Geschicht studéiert. Am Kader vun hirem Stage fir Professer am Secondaire ze ginn huet si 1986 eng Aarbecht iwwer d'Receptioun vun der däitscher Literatur zu Lëtzebuerg tëscht 1815 an der Mëtt vum 19. Joerhonnert verdeedegt.

D'Josiane Weber war bis zu hirer Pensioun Professesch an der École de commerce et de gestion an der Stad Lëtzebuerg, an - zanter 2007 - wëssenschaftlech Mataarbechterin am Centre national de littérature (CNL) zu Miersch.

2011 huet d'Josiane Weber eng Dokterthees op der Universitéit vun Tréier iwwer d'Theema *Familien der Oberschicht in Luxemburg (1850-1900): Elitenbildung und Lebenswelten* verdeedegt. Dës koum 2013 als Buch eraus. 2019 huet si eng Biographie iwwer d'Groussherzogin Marie-Adélaïde vu Lëtzebuerg publizéiert.

D'Josiane Weber ass mam Gast Mannes bestuet a wunnt an der Stad Lëtzebuerg.

## Publikatiounen & Konferenzen (Auswiel)
* *Feministisches und antifeministisches Denken während der französischen Revolution*; in: ''Ré-création'', Nr. 4 (*Spécial Révolution*); Dikrech (éditions APESS), 1988; Ss. 103-145. 
* *Zensur im Vormärz (1815 - 1848). Literatur und Presse in Luxemburg unter der Vormundschaft des Deutschen Bundes*. Lëtzebuerg 1998 (mam Gast Mannes)
* *Politik - Literatur – Industrie. * Miersch 2011 (mam Germaine Goetzinger an dem Pierre Marson)
* *Familien der Oberschicht in Luxemburg (1850-1900): Elitenbildung und Lebenswelten. * Tréier 2011
* *Politische Eliten in Luxemburg - Die Rekrutierung der Minister in der zweiten Hälfte des 19. Jahrhunderts* ; in: *forum*, Nr. 314, Januar 2012; Ss. 21-24 (ill., Bibliogr.).
* *Den Emmanuel Servais an d'Fro vun der nationaler Onofhängegkeet* ; Virtrag, gehalen am CNL (Miersch), de 15. Februar 2012.
* *Familien der Oberschicht in Luxemburg – Elitenbildung und Lebenswelten 1850-1900.* Éditions Binsfeld, 2013, 608 S., ISBN 978-2-87954-264-5.
* *Großherzogin Marie Adelheid von Luxemburg. Eine politische Biographie.* Lëtzebuerg: Editions Guy Binsfeld, 2019, 620 S., ISBN 978-99959-42-60-1.

## Um Spaweck
Dorsum (Planetologie)

**Dorsum** (Plural *Dorsa*, aus lat. *Dorsum* = Réck) ass e Begrëff vun der Astrogeologie fir d'Bezeechnung vun Uewerflächestrukture vu Planéiten, Mounden oder Asteroiden. E bezeechent héich réckaarteg Strukturen, ass awer keen eigentlechen astrogeologesche Begrëff, dat heescht, e seet näischt iwwer d'Genesis vun där sou bezeechenter Struktur aus. E bekannt Beispill ass de Schiaparelli Dorsum um Mars.

## Benennungen
Fir d'Benennung vun Dorsa gëtt et follgend Konventioune vun der IAU:
* Merkur: Verstuerwe Wëssenschaftler, déi zu der Merkurfuerschung bäigedroen hunn
* Venus: Himmelsgëtter
* Äerdmound: Geowëssenschaftler; kuckt Lëscht vu Bierger um Äerdmound
* Mars: Keng eenheetlech Benennungsmethod
* Asteroiden 
** (243) Ida: Mataarbechter vum Galileo Projet 
** (433) Eros: Wëssenschaftler, déi zu der Erfuerschung vum Eros bäigedroen hunn
** (4) Vesta: Wëssenschaftler, déi zu der Erfuerschung vun der Vesta bäigedroen hunn

## Kuckt och
Dorsum

**Dorsum** (vum lat.. *Dorsum* = *Réck*) huet follgend Bedeitunge:

* wëssenschaftlech Bezeechnung fir de Réck
* Dorsum (Planetologie), héichréckaarteg Struktur op engem Planéit oder Mound
* eng aner Bezeechnung vum Stär Theta Capricorni
Bernoulli (Moundkrater)

De **Bernoulli** ass en Aschlagkrater am nordëstleche Quadrant vum Äerdmound. Hie läit südlech vum Moundkrater Messala an ëstlech vum Krater Geminus.

De Rand vum *Bernoulli* ass bis op liicht Abuchte laanscht den Ëmfang bal kreesfërmeg. An der südlecher Kratermauer existéiert eng Däll, déi op eng dräieck Bucht vum Kraterrand féiert. De Kraterrand ass op der Ostsäit am héchsten a geet do bis op 4000 Meter erop. An der Mëtt vum Kraterbuedem ass en Zentralbierg.

## [[Niewekrater]]en

## Um Spaweck
* De Krater Bernoulli am "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon"
* Moundkaart Nr 28: De Krater Bernoulli läit ënne lénks
Quadrant (Koordinaten)

De **Quadrant** (*Véirel*) ass een Ofschnëtt vun engem Plang dee vun zwou Koordinatenachse begrenzt gëtt, woubäi d'Punkten op de Grenzachsen an der Reegel zu kengem Quadrant gehéieren.

No de Konventioune gëtt den éischte Quadrant riets uewe gezeechent. An engem Kartesesche Koordinatesystem gi se géint den Auerzäresënn mat I, II, III, IV resp. 1, 2, 3, 4 bezeechent. E Punkt am éischte Quadrant huet dann all Kéier positiv Koordinaten.

Et sinn awer och aner Andeelunge gebräichlech.

## Bezuch op d'Trigonometrie
An der Trigonometrie hänken d'Virzeeche vun de Wénkelfunktioune *[[Sinus]]*, *[[Sinus a Cosinus|Cosinus]]*, *[[Tangens]]* resp. *[[Cotangens]]* an hir 360°-Perioden dovun of, bis a wéi eng Quadranten de Wénkel sech prolongéiert:

All trigonometresch Wénkelfunktioune huet an *zwéi Quadrante* dat selwecht Virzeechen. Dofir ass dat Urbild vum Wäert enger trigonometrescher Funktioun, z.&nbsp;B. vum Sinus *méideiteg*.
Well \sin \alpha  kann aus engem Wénkel α am 3. oder 4. Quadrant, also π&nbsp;<&nbsp;α&nbsp;<&nbsp;2&nbsp;•&nbsp;π&nbsp;respektiv.&nbsp;180°&nbsp;<&nbsp;α&nbsp;<&nbsp;360° resultéieren.

Eng *Quadrantentabell* –&nbsp;resp. eng entspriechend *Offro* an engem PC-Programm&nbsp;– ass an der Geodesie oder Navigatioun ëmmer noutwendeg, fir aus Koordinate vun zwéi Punkte d'Richtung (den Azimut, de Kurs) ze berechnen.

## Kuckt och
* Arkusfunktioun
* Richtungsmiessung
* Eenheetskrees
* Orthant
* Oktant
Quadrant

Mat **Quadrant** bezeechent een:

* Quadrant (Koordinaten), an der Geometrie deen duerch zwou Koordinatenachse begrenzten Ofschnëtt vun engem Niveau,
* Quadrant (Astronomie), en astronomescht Instrument fir Positiounsbestëmmung vu Stäre,
* Quadrant AG, e Schwäizer Produzent vun thermoplasteschem Material,
* Quadrant-Konferenz, déi éischt Konferenz vu Québec wärend dem Zweete Weltkrich,
* d'Opdeelung vum Gebëss an der Zännmedizin, kuckt Zännschema.
Messala (Moundkrater)

De **Messala** ass e groussen Aschlagkrater um nordëstleche Rand vun der viischter Äerdmoundsäit.
Hie läit nordëstlech vum Geminus a südlech vum Moundkrater Schumacher. De Kraterrampli ass staark erodéiert.

De Krater gouf 1935 vun der IAU offiziell nom jiddeschen Astronom an Astrolog Māšā'allāh Ibn-Aṯarī genannt.

## [[Niewekrater]]en
Nicol Williamson

Den **Nicol Williamson**, gebuer de 14. September 1938 zu Hamilton a Schottland, a gestuerwen de 16. Dezember 2011 zu Amsterdam, war e schottesche Schauspiller.

## Filmer
### Kino
* 1956: *The iron petticoat* vum Ralph Thomas mam Bob Hope a Katharine Hepburn
* 1968: *The Bofors Gun* vum Jack Gold mam Ian Holm an David Warner
* 1968: *Inadmissible Evidence* vum Anthony Page mam Eleanor Fazan an Jill Bennett
* 1969: *The Reckoning* vum Jack Gold mam Ann Bell 
* 1969: *[[Laughter in the Dark]]* vum Tony Richardson mam Anna Karina a Jean-Claude Drouot
* 1969: *[[Hamlet (Film, 1969)|Hamlet]]* vum Tony Richardson mam Anthony Hopkins a Marianne Faithfull 
* 1972: *The Jerusalem File* vum John Flynn mam Daria Halprin an Donald Pleasence
* 1972: *Le moine* vum Ado Kyrou mam Franco Nero an Nathalie Delon
* 1975: *The Wilby Conspiracy* vum Ralph Nelson mam Sidney Poitier a Michael Caine
* 1976: *[[Robin and Marian]]* vum Richard Lester mam Sean Connery an Audrey Hepburn
* 1976: *The Seven-Per-Cent Solution* vum Herbert Ross mam Alan Arkin a Vanessa Redgrave
* 1977: *The Goodbye Girl* vum Herbert Ross mam Richard Dreyfuss a Marsha Mason
* 1978: *The Cheap Detective* vum Robert Moore mam Peter Falk an Ann-Margret
* 1979: *The Human Factor* vum Otto Preminger mam Richard Attenborough an John Gielgud
* 1981: *[[Excalibur (Film, 1981)|Excalibur]]* vum John Boorman mam Helen Mirren an Nicholas Clay
* 1981: *[[Venom (Film 1981)|Venom]]* vum Piers Haggard mam Klaus Kinski, Sarah Miles an Oliver Reed
* 1982: *I'm Dancing as Fast as I Can* vum Jack Hofsis mam Jill Clayburgh an Dianne Wiest
* 1985: *Return to Oz* vum Walter Murch mam Jean Marsh a Piper Laurie
* 1987: *Black Widow* vum Bob Rafelson mam Debra Winger an Theresa Russell
* 1990: *The Exorcist III* vum William Peter Blatty mam George C. Scott a Brad Dourif
* 1993: *The Hour of the Pig* vum Leslie Megahey mam Colin Firth an Ian Holm
* 1996: *The Wind in the Willows* vum Terry Jones mam Steve Coogan an Eric Idle
* 1997: *Spawn* vum Mark A.Z. Dippé mam Michael Jai White a Martin Sheen

## Um Spaweck
Gordon J. Garradd

De **Gordon John Garradd**, gebuer am Joer 1959, ass en australesche Fotograf, Astronom an Asteroidenentdecker.

Tëscht 1993 an 2000 huet hien 29 Asteroiden entdeckt. Doriwwer eraus sti véier Novaen an der Grousser Magellanescher Wollek a 16 Koméiten op senger Entdeckerlëscht.

Hien huet a verschiddenen astronomeschen Instituter an den USA an an Australien geschafft. Zur Zäit schafft hien am Siding Spring Observatoire, wou hien Observatioune vun Äerdnoen Objete mécht.

Den Asteroid (5066) Garradd gouf no him genannt.

## Literatur
*  Lutz D. Schmadel: *Dictionary of Minor Planet Names*. 5th ed. Springer, Berlin 2003, ISBN 3-540-00238-3 Virusiicht bei Google Book Search

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Websäit vum Gordon J. Garradd
Jean Scrigna

De **Jean Scrigna**, gebuer den 20. Juli 1947, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 23. Oktober 1966 an de 17. Abrëll 1968 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Pierre Langer

De **Pierre Langer**, gebuer de 15. August 1945, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 31. Mäerz an den 1. Mee 1968 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Albert Graff

Den **Albert Graff**, gebuer den 1. Oktober 1956, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 12. November 1975 an den 10. November 1976 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Gastronomie

D**'Gastronomie** (gr. γαστήρ gastēr „Bauch“ a gr. νόμος nomos „Gesetz“) ass en Deelberäich vun der Horesca, deen d'Restauranten an d'Bistroten ëmfaasst.
Marcel Theis

De **Marcel Theis**, gebuer den 9. Februar 1940, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 10. an den 13. Abrëll 1960 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 1 Gol geschoss.
Jérémie Peiffer

De **Jérémie Peiffer**, gebuer de 7. Abrëll 1980, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 8. an den 12. September 2007 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Hien huet vun 1998 bis 2000 fir d'Jeunesse Esch a duerno bis 2006 fir de Progrès Nidderkuer gespillt. Dunn ass hie bei de Lokalrival FC Déifferdeng 03 gewiesselt, wou hie bis 2009 blouf. Vun 2009 un huet hie fir d'Fola Esch gespillt, ier hien um Enn vun der Saison 2013/14 seng Foussballschung un den Nol gehaang huet.
German Stepanowitsch Titow

De **German Stepanowitsch Titow** (russesch Герман Степанович Титов), gebuer den 11. September 1935 a gestuerwen den 20. September 2000, war nom Juri Gagarin den 2. sowjetesche Kosmonaut.

Vum 6. op de 7. August 1961 ass en am Raumschëff Wostok 2 17 Tier ëm d'Äerd geflunn. Hien hält mat sengen deemolegen 25 Joer an 11 Méint bis haut de Rekord als jéngste Mënsch am Weltraum.

## Um Spaweck
Buzz Aldrin

De **Buzz Aldrin**, gebuer als Edwin Eugene Aldrin jr. den 20. Januar 1930 zu Glen Ridge am New Jersey, ass en US-amerikaneschen Astronaut. Hien ass beim Gemini programm a beim Apolloprogramm matgeflunn a war den 2. Mënsch um Mound.

## Moundlandung
Véier Deeg nom Start vun der Apollo 11 de 16. Juli 1969, den 20. Juli um 20:17 UTC ass d'Landemodul "Eagle" op der Moundsurface am Mare Tranquillitatis ukomm. Den 21. Juli um 2:56 UTC ass den Neil Armstrong aus dem Landemodul erausgeklommen an huet als éischte Mënsch e Fouss op en aneren Himmelskierper gesat. Den Aldrin koum him 19 Minutten drop no.

Déi zwéin hunn en amerikanesche Fändel opgestallt, Moundgestengprouwe gesammelt a wëssenschaftlech Instrumenter opgeriicht. De ganzen Aussebordasaz gouf gefilmt an deelweis live iwwer Tëlee op d'Äerd iwwerdroen.

## Kuckt och
* Moundlandung
## Gielercher
*
## Um Spaweck
Marion Mitterhammer

D**'Marion Mitterhammer**, gebuer den 8. August 1965 zu Bruck an der Mur, Steiermark, ass eng éisträichesch Schauspillerin.

D'Marion Mitterhammer huet Schauspillerei op der *Universität für Musik und darstellende Kunst Graz* zu Graz studéiert.

Si ass mat dem däitsche Filmregiseur a Kameramann Hans-Günther Bücking bestuet.

## Filmer (Auswiel)
### Kino
* 1994: *Rosen aus Jericho*, vum Hans-Peter Heinzl mam Franz Buchrieser an Erika Pluhar
* 1995: *Die Frau des Anwaltes*, vum Wolfram Paulus 
* 2002: *Verrückt nach Paris*, vum Pago Bahlke mam Martin Lüttge an Aglaia Szyszkowitz
* 2003: *Böse Zellen*, vum Barbara Albert 
* 2006: *Klimt*, vum Raoul Ruiz mam John Malkovich a Veronica Ferres
* 2006: *Pingpong*, vum Matthias Luthardt 
* 2007: *Der geköpfte Hahn*, vum Radu Gabrea 
* 2008: *[[La frontière de l'aube]]*, vum Philippe Garrel mam Louis Garrel a Laura Smet
* 2011: *Die Vaterlosen*, vum Marie Kreutzer 
* 2011: *Die Tänzerin - Lebe deinen Traum*, vum Hans-Günther Bücking mam Julie Engelbrecht a Max von Thun

## Um Spaweck
Lützen

**Lützen** ass eng däitsch Uertschaft am Land Sachsen-Anhalt, 18&nbsp;km südwestlech vu Leipzig.

2006 huet Lützen 3629 Awunner gezielt.

## Geschicht
Zu Lützen, oder nobäi, waren zwou grouss Schluechten:
* 1632: d'Schweden, déi schonn eng Zäitchen op der Säit vum protestantesche Lager an den Drëssegjärege Krich agegraff haten, hunn d'Schluecht géint dem Keeser seng Truppen sou gutt wéi gewonnen, awer hire Kinnek, de Gustav II. Adolf, ass gefall, a Schweden huet sech aus dem Krich erausgezunn. 
* 1813: dem Napoleon seng Fransousen, déi grad Russland hate misse verloosse, schloen d'Russen an d'Preisen an d'Flucht, kënnen awer Leipzig net zeréckhuelen.

## Geschicht

## Um Spaweck
Bianchini (Moundkrater)

De **Bianchini** ass en Aschlagkrater op der nordwestlecher viischter Moundsäit, westlech vum Montes Jura, um Nordrand vum Sinus Iridum.
De Krater ass kaum erodéiert an huet en Zentralbierg.
De Krater gouf 1935 vun der IAU offiziell nom italieeneschen Astronom Francesco Bianchini genannt.

## [[Niewekrater]]en

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr. 11: De Bianchini läit ënnen an der Mëtt
Les mystères de Paris (Film 1962)

**Les mystères de Paris** ass e franséisch-italieenesche Film vum franséische Filmregisseur André Hunebelle aus dem Joer 1962. 
## Ëm wat geet et am Film?
De Marquis Rodolphe de Sombrueil hëlleft enger Wittfra hiert Meedche dat entfouert ginn ass, erëmzefannen.

## Um Spaweck
Philippe Dürrer

De **Philippe Dürrer**, gebuer de 17. Mäerz 1986, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 30. Mäerz an den 8. Juni 2005 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Hien ass de Jong vum Jean-Marie Dürrer, Foussballtrainer vun der Jugendekipp vum FC UNA Stroossen.
Méfiez-vous, mesdames

**Méfiez-vous, mesdames** ass e franséische Film vum franséische Filmregisseur André Hunebelle aus dem Joer 1963 nom engem Roman vum Ange Bastiani.

## Ëm wat geet et am Film?
Duerch d'Hedwige war den Affekot Charles Rouvier (Paul Meurisse) an de Prisong komm. Eraus aus dem Prisong hëlt hie Revanche...

## Um Spaweck
Francesco Bianchini

De **Francesco Bianchini** (laténgesch Blanchinius), gebuer den 13. Dezember 1662 zu Verona, a gestuerwen den 2. Mäerz 1729 zu Roum, war en italieenesche Philosoph, Astronom an Archeolog.

De Bianchini huet fir d'Kurie ënner véier Peepst geschafft, an och als Sekretär vun der Kommissioun fir d'Verbesserung vum Kalenner.

Hien huet zu Verona am Jesuitekolléisch geléiert, a vu 1680 un huet hien zu Padua Theologie, Philosophie, Mathematik a Physik an zu Roum vu 1684 un réimesch Archeologie studéiert. De Poopst Alexander VIII. huet hien ënnerstëtzt, an de Clemens XI. hat hien zum Kommissiounssekretär vun der Kalennerverbesserung ernannt. Seng Heemechtsstad Verona huet him an der Kathedral vu Verona e Marmermonument opgeriicht. Seng Biographie gouf vum Mazzaloni (Verona 1735) geschriwwen.

Hien huet vill Bicher publizéiert, inklusiv eng Universalgeschicht d*'Istoria universale* an d'Wierk *Hesperi et Phosphori nova phaenomena sive observationes circa planetam Veneris*, an deem hien eng Rotatiounsperiod vun der Venus ofgeleet hat. Haut wësse mer, datt dat wéinst der staarker Wollekendecke vun der Venus onméiglech ass. Hien hat och un der Parallax vun der Venus geschafft, a Miessunge vun der Prezessioun gemaach.

Als Deel vu senge Beméiungen, d'Genauegkeet vum Kalenner ze verbesseren, hat de Bianchini e puer wichteg Mëtteglinnen opgezeechent, déi hie fir d'Positiounsberechnung vun Sonn an anere Stäre gebraucht huet. Déi bemierkenswäertst sinn an der Kathedral vu *San Petronio* zu Bologna an an der Basilika vu *Santa Maria degli Angeli en dei Martiri* zu Roum.

Krateren um Mars an um Äerdmound goufen no him genannt.

## Wierker
* *Storia universale, provata co' monumenti, e figurata co' simboli degli antichi* Rom 1697 u. 1747
* *De vitis romanorum pontificum a Petro Apost. ad Nicolaum I.* Rom 1718-35, 4 Bde
* *Hesperi et Phosphori nova phaenomena sive observationes circa planetam Veneris* Rom 1728
* De Calendario et Cyclo Caesaris (1703)
* Camera Ed Inscrizioni Sepulcrali De' Liberti, Servi, ed Ufficiali della Casa di * * Augusto Scoperte nella Via Appia, ed illustrate Con le Annotazioni (Rome, 1727)
* Astronomicae et Geographicae Observationes Selectae 1737
* Del Palazzo de Cesari Opera Postuma (Verona, 1738)
* De Tribus Generibus Instrumentorum Musicae Veterum Organicae (Rom, 1742)
* Opuscula Varia 1754.


Bianchini, Francesco – Hesperi et Phosphori nova phaenomena, 1728 – BEIC 13224.jpg|*Hesperi et Phosphori nova phaenomena*, 1728


## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Catholic Encyclopedia
*  Kuerzbeschreiwung Hesperi et Phosphori nova phaenomena… 
* Bianchinis Globus der Venus, 1727. Musée fir Astronomie *Museo della Specola,* Bologna
Gérard Geisbusch

De **Gérard "Jerry"** **Geisbusch**, gebuer de 4. Mee 1988, ass e fréiere lëtzebuergesch-norwegesche Foussballspiller.

Hien huet den 30. Januar an den 20. August 2008 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Justus Georg Westphal

De **Justus Georg Westphal**, gebuer den 18. Mäerz 1824 zu Kolborn a gestuerwen den 9. November 1859 zu Lüneburg war en däitschen Astronom a Mathematiker.

## Liewen

De Westphal huet op der Universitéit Göttingen ënner dem Carl Friedrich Gauß studéiert. De Westphal huet zu där Zäit Aarbechten am Observatoire ënnerstëtzt, awer nom Doud vum Gauß am Joer 1855 huet hie sech aus der Astronomie zeréckgezunn. Säin Nofollger gouf de Wilhelm Klinkerfues.

De Westphal ass haut nach fir d'Entdeckung vum periodesche Koméit 20D/Westphal bekannt, deen hien de 24. Juli 1852 entdeckt hat.

## Literatur
* D. K. Yeomans: ''The intermediate comets and nongravitational effects.'' In: *Astronomical Journal.* Band 91, Abrëll 1986, S. 971–973

## Um Spaweck
* NASA ADS Query for Westphal in 1800–1899
* 20D/Westphal cometography
Perrette Pradier

D**'Perrette Pradier**, gebuer als *Perrette Marie Mathilde Chevau* de 17. Abrëll 1938 zu Hanoi, a gestuerwen de 16. Januar 2013 zu Rueil-Malmaison (Hauts-de-Seine), war eng franséisch Schauspillerin a Synchronspriecherin.

## Filmer
### Kino
* 1959: *[[Les scélérats]]* vum Robert Hossein
* 1960: *La brune que voilà* vum Robert Lamoureux 
* 1960: *Les Amours de Paris* vum Jacques Poitrenaud
* 1960: *Au voleur ! ou L'affaire Nabob* vum Ralph Habib: 
* 1961: *[[Le jeu de la vérité]]* vum Robert Hossein
* 1961: *[[Les trois mousquetaires: Les ferrets de la reine]]*, vum Bernard Borderie
* 1961: *[[Les trois mousquetaires: La vengeance de Milady]]*, vum Bernard Borderie
* 1961: *La chambre ardente* vum Julien Duvivier 
* 1961: *[[Le crime ne paie pas (Film 1962)|Le crime ne paie pas]]*, Sketch « L'Homme de l'avenue » vum Gérard Oury 
* 1961: *[[Les sept péchés capitaux (Film 1962)|Les sept péchés capitaux]]*, Sketch « La colère » vum Sylvain Dhomme
* 1962: *[[Les Saintes-Nitouches]]* vum Pierre Montazel
* 1963: *Blague dans le coin* vum Maurice Labro
* 1964: *[[Des frissons partout]]* vum Raoul André 
* 1964: *Behold the Pale Horse* vum Fred Zinnemann 
* 1964: *Suzanne et les cambrioleurs* vum Jean Bacqué (Kuerzfilm)
* 1964: *L'amour à la chaîne* vum Claude de Givray
* 1965: *[[Furia à Bahia pour OSS 117]]* d'André Hunebelle: 
* 1965: *[[Estambul 65]]* vum Antonio Isasi-Isasmendi
* 1966: *Le judoka, agent secret* vum Pierre Zimmer
* 1968: *House of cards* vum John Guillermin
* 1970: *Céleste* vum Michel Gast 
* 1979: *Comme une femme* vum Christian Dura

## Um Spaweck
(21) Lutetia

Den **(21) Lutetia** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture, deen de 15. November 1852 vum Hermann Mayer Salomon Goldschmidt vu sengem Wunnengsbalkon aus entdeckt gouf. Den Numm Lutetia bezitt sech op de kelteschen Numm vu Paräis.

De Lutetia war ee vun den éischten Asteroiden, déi als M-Typ-Asteroid klassifizéiert goufen. Allerdéngs huet de Lutetia eng fir en M-Typ-Asteroid ongewéinlech niddreg Radar-Albedo.

## Raumsond Rosetta
Den 10. Juli 2010, 17:45 MESZ gouf den (21) Lutetia wärend der zweeter Passage vum Haaptasteroidenceinture vun der Raumsond Rosetta op engem Ofstand vun 3162&nbsp;km mat enger Relativvitess vu 15&nbsp;km/s passéiert. Wärend dem Laanschtfluch war den (21) Lutetia 455 Millioune&nbsp;km vun der Äerd ewech souwéi 407 Millioune&nbsp;km vun der Sonn. Den 18.10&nbsp;h gouf et eng Liveiwwerdroung vum Manöver am Kontrollzentrum ESOC vun der ESA zu Darmstadt. Éischt Biller vum Laanschtfluch louche géint 23&nbsp;h vir. (21) Lutetia war domat de gréissten Asteroid, dee Besuch vun enger Weltraummissioun erhalen hat, bis déi Raumsond Dawn am Juli 2011 an en Orbit ëm déi däitlech gréisser (4) Vesta ageschwenkt hat.

Den Asteroid gouf souwuel mat der OSIRIS-Kamera, wéi och mat dem VIRTIS-Spektrometer ënnersicht. Zwou Stonne virun dem Rendez-vous hat d'Kamera mat fotograféieren ugefaangen. Och nom Passage goufen nach Biller opgeholl.

## Resultater

Éischt Auswäertunge vun de Biller an der Nuecht vum 10. op den 11. Juli 2010 haten erginn, datt den (21) Lutetia risege Krateren huet, Graten an Äerdrutscher souwéi e puer honnert Meter grouss Fielsen, wat op eng zimmlech beweegt Geschicht hindeit.

## Aspekter

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
* Livebericht: Rosettas Vorbeiflug an Lutetia – Tickermeldungen aus dem ESA-Kontrollzentrum vun Darmstadt. Op: Raumfahrer.net. (Ofgeruff: 19. Juli 2010, 21:36 Uhr.)
*  First pre-flyby images now available!– Éischt Biller vun der Rosetta-Sond. Op: ESA rosetta blog. (Ofgeruff: 11. Juli 2010, 01:29 h.)
*  Lutetia closest approach images. – Biller vum Rendez-vous. Op: ESA rosetta blog. (Ofgeruff: 11. Juli 2010, 01:29 h.)
* Annotated map of asteroid (21) Lutetia sci.esa.int, (ofgeruff den 12. Januar 2012)
* JPL Asteroiden-Datebank (21) Lutetia
Gëlle Portal vun der Ekliptik

Dat **Gëllent Portal vun der Ekliptik** ass vun alters hier en Asterismus am Stärebild Taurus. D'Stärekonstellatioun gëtt zu béide Säite vun der Ekliptik, wéi bei engem Portal, duerch déi zwéi markant oppe Stärekéip vun de Plejaden an den Hyade geformt.

Laanscht d'Ekliptik als visuell Bunn vun der Sonn um Himmel wanderen nieft dëser och d'Planéite reegelméisseg duerch dat Portal, well hir Bunnflächen nëmmen e bësse géint Bunnfläch vun der Äerd gebéit sinn. Nëmmen d'Bunn vum Äerdmound wäicht méi staark vun hir of, soudatt de Mound d'Konstellatioun reegelméisseg och ëmleeft.

Vun ongeféier 4000 bis 1500 v. Chr. louch och de Fréijoerspunkt wärend senger Wanderung laanscht d'Ekliptik, bedéngt duerch d'Prezessioun vun der Äerdachs, am Stärebild Taurus an hat him sou eng besonnesch Bedeitung ginn.

## Kuckt och
Wolter-Teleskop

Als **Wolter-Teleskop** gëtt e Röntgenteleskop bezeechent, dat e Spigelopbau huet, wéi en 1952 vum däitsche Physiker Hans Wolter virgeschloe gouf. Dobäi gëtt d'Totalreflexioun vun der Röntgenstralung bei sträifendem Afall op Metalluewerfläch ausgenotzt.

Dëse Spigelopbau besteet aus villen aneneegeschachtelte metallesche Rotatiounsparaboloiden déi dacks nëmmen aus beschichter Folie bestinn, deene jee e Rotationshyperboloid follegt. Och Rotatiounsellipsoide ginn a Kombinatioun mat Rotatiounsparaboloide gebraucht. Dës Spigelen hunn zesummen änlech Ofbildungseegeschafte, wéi gewéinlech Teleskope am visuelle Beräich vum Liicht.

Obwuel schonn 1952 virgeschloen, hat et bis 1978 gedauert, bis dat éischt Woltertelskop fir de Röntgensatellit Einstein realiséiert konnt ginn. Grond dofir ass déi néideg extreem Genauegkeet vun den Uewerflächen, déi mussen op de Milliounstel Millimeter glat sinn.

## Type vu Wolter-Teleskopen
D'Woltertyppen I an II bestinn aus enger Kombinatioun vun engem Paraboloid- mat engem Hyperboloid-Spigelsystem. Bei engem Wolter-I-System geschitt d'Reflexioun ëmmer op de bannenzege Säite vum Spigelsystem, woubäi bei engem Wolter-II-System déi éischt Reflexioun op der bannenzeger Säit vum Paraboloidspigel an déi zweet op der baussenzeger Säit vum Hyperboloidspigel geschitt. De Röntgensatellit XMM-Newton huet dräi Wolter-I-Systemer mat jee 57 anenee geschachtelte Spigelen.

Wolter-Typ-III-Systemer spigelen d'Röntgenphotone fir d'éischt op déi baussenzeg Säit vun engem Paraboloid, déi dann op der bannenzeg Säit vum Ellipsoidspigel fokusséiert ginn.

## Literatur
* H. Wolter: *Spiegelsysteme streifenden Einfalls als abbildende Optiken für Röntgenstrahlen*, in *Annalen der Physik*, 10 (1952), S. 94–114.

## Kuckt och

* Röntgenoptik
Žarko Lukić

Den **Žarko Lukić**, gebuer den 22. Mee 1983 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller.

## Karriär
Hien huet beim Swift Hesper ugefaange Foussball ze spillen. 2004 huet hie bei den CS Péiteng gewiesselt, wou hien awer ni zum Asaz koum. No enger Saison huet hien 2007 bei den F91 Diddeleng gewiesselt, wou hien e Kontrakt bis 2010 hat. Nodeem säi Kontrakt net verlängert gouf, huet hie bei den CSO Amnéville gewiesselt. An der Saison 2010/11 ass hien op 8 Asätz komm, an huet dobäi 2 Goler geschoss. Zanter der Saison 2011/12 spillt hie bei der Jeunesse vun Esch.

Hien huet den 30. Januar an de 26. Mäerz 2008 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Groupe LGS Luxembourg - Saint Alphonse

De **Groupe Saint-Alphonse** (op Portugisesch *Agrupamento de Escuteiros de Santo Afonso*) ass e Scoutsgrupp vun de Lëtzebuerger Guiden a Scouten. D'Grupp huet hiren Numm vun der Kierch Saint-Alphonse (Paterkierch) an der Stad Lëtzebuerg, wou se hire Sëtz huet.

Et ass déi eenzeg Scoutsgrupp a portugisescher Sprooch zu Lëtzebuerg. D'Memberen hunn hir Originnen a Portugal, um Kap Verde an a Brasilien.

## Andeelung
De *Groupe Saint Alphonse Luxembourg* besteet aus véier Ënnergruppen:
* dem *Rudel* (op Portugisesch *Alcateia*); d'Membere gi *Wëllëffcher* (*Lobitos*) genannt: Jongen a Meedercher tëscht 7 an 11 Joer;
* dem Grupp *Expeditioun* (*Expedição*); d'Membere sinn d*'Av-Ex* (*Exploradores*): Jonker vun 11 bis 14 Joer;
* dem Grupp *Communautéit* (*Comunidade*); si gi *Cara-Pio* (*Pioneiros*) genannt: Jonker vu 14 bis 18 Joer; 
* dem Grupp *Clan* (*Clã*); d'Memberen heeschen *Ra-Ro* (*Caminheiros*): jonk Erwuessener vun 18 bis 22 Joer.

## Quellen
* Websäit vun der Scoutsgrupp St. Alphonse
* Facebook Säit vun der Scoutsgrupp St. Alphonse
* Websäit vun der LGS
Paul Götz

De **Paul Götz** war en däitschen Astronom.

Hien hat 1907 um Observatoire Heidelberg-Königstuhl vun der Universitéit vun Heidelberg iwwer „Ënnersich iwwer den Andromeda-Niwwel“ promovéiert. 1909 huet hien eng nei Editioun vum Himmelsatlas *Tabulae celestes* vum Richard Schurig publizéiert.

Den Asteroid (2278) Götz gouf no him genannt.
## Entdeckt Asteroiden

## Kuckt och
Sacha Rohmann

De **Sacha Rohmann**, gebuer den 3. August 1980, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller. Hien ass de Bouf vum Chico Rohmann.

Hien huet de 5. September 2001 an de 16. Oktober 2002 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
René Bauler

De **René Bauler**, gebuer de 17. September 1914 zu Bäerdref, a gestuerwen den 18. September 1987 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 27. September 1936 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Michel Bechet

De **Michel Bechet**, gebuer de 25. Februar 1964, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 9. Oktober 1982 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Eugène Becker

Den **Eugène Becker**, gebuer de 24. Februar 1884 zu Rodange, an do gestuerwen den 30. Juli 1939, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 29. Abrëll 1913 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt, zu Saint-Ouen bei Paräis, am zweeten offizielle Match vun der Nationalekipp.
Akabane-Virus

Den **Akabane-Virus** ass e Virus aus der Gattung *[[Orthobunyavirus]]*, dee bei Déieren, déi idderzen (Ruminantia), besonnesch bei Ranner, Geessen a Schof optrëtt. De Virus gouf fir d'éischt zu Akabane a Japan isoléiert, duerhir säin Numm.

De Virus gëtt duerch verschidden Aarte vu Mustiken a Gnitzen (eng Grupp vu Mécken) iwwerdroen a rifft meeschtens nëmmen eng harmlos Féiwer-Krankheet ervir. Bei trächtegen Déieren trëtt de Virus iwwer de Plazenta an de Foetus iwwer, wou e schwéier Missbildungen, besonnesch vum Nervesystem provozéiert.

Fir de Mënsch besteet keng Ustiechungsgefor, weeder duerch Kontakt mat kranken Déieren nach duerch de Konsum vu Fleesch.

De Virus gouf an Däitschland fir d'éischt an engem Laboratoire bei Schmallenberg nogewissen, woufir en dacks *Schmallenberg-Virus* an den däitsche Medie genannt gëtt.

## Zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg gouf den Akabane-Virus fir d'éischt am Februar 2012 bei engem neigebuerene Schof mat typesche Missbildungen am Éislek nogewisen.

## Kuckt och
* Blozongekrankheet, eng aner vu Mécken iwwerdroe Krankheet bei Déieren déi idderzen.

## Literatur
* (mim), 2012. *Schafe mit Schmallenberg-Virus infiziert*. Luxemburger Wort vum 21. Februar 2012, S. 16.

## Um Spaweck
* Video iwwer den Akabane-Virus
* De Virus op der Websäit vum Schwäizer ''Bundesamt für Veterinärwesen''
Guillaume Salomon

De **Guillaume (Gilly) Salomon**, gebuer de 6. November 1881 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 21. Juni 1944 zu Tel-Aviv, war e Lëtzebuerger Geschäftsmann an Hobby-Zauberer.

Hie war Viraarbechter an der Händschefabréck a war mat der Rose Lieblich bestuet. 1921 huet hie mat där hiren zwéi Bridder, dem Fred an dem Idek Lieblich, d'Schonggeschäft Gilly, am Gilly-Haus, um Krautmaart an der Stad Lëtzebuerg opgemaach.

De Guillaume Salomon war och bekannt als Hobby-Zauberer an huet sech "Professeur Gilly" genannt.

Well hien a seng Fra d'Gefor fir d'Judden an Europa virausgesinn hunn, ass hien 1939 mat senger Famill an dat deemolegt Palestina geflücht. Hien ass den 21. Juni 1944 zu Tel-Aviv gestuerwen.
Jemmy Becker

De **Jean-Pierre Becker** oder **Jemmy Becker**, gebuer den 19. August 1892 oder den 10. Abrëll 1888 a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 29. Oktober 1911 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Spektrometer

E **Spektrometer** ass en Instrument dat et erméiglecht e Spektrum duerzestellen. Am Ënnerscheed zu engem Spektroskop bitt en d'Méiglechkeet, d'Spektren auszemoossen.

E Spektrum ass d'Intensitéit als Funktioun vun der Wellelängt, der Frequenz, der Energie oder – am Fall vun Elementardeelercher, Atomer oder Ionen – der Mass.
Wéinst dem Wellendeelchen-Dualismus sinn déi Gréissten dacks equivalent.

Beim optesche Spektrometer ginn d'Wellelängte vun der Stralung déi analyséiert gëtt, dacks doduerch ënnerscheet datt eng Richtungsoflenkung duerch Briechung an engem Prisma oder duerch Krëmmung an engem Gitter gemaach gëtt. Et ass och méiglech, d'Frequenzundeeler an engem Interferometer mat enger Fourieranalys ze bestëmmen (FTIR-Spektrometer).

Bei Deelchestralen an der Massespektrometrie gëtt en elektrescht (Stark-Effet) an/oder magnéitescht Feld (Lorentzkraaft) an den Zeeman-Effet fir d'Analyse gebraucht. Besonnesch bei schwéieren Deelercher kann awer och d'Fluchzäit an domat d'Vitess vun den Deelercher gemooss ginn.

En einfacht optescht Spektrometer (vergläicht d'Bild riets) huet nëmme wéineg Bestanddeeler:
* déi z'ënnersichend Liichtquell S;
* eng Spléck F1, fir eng linnefërmeg Liichtquell ze kréien;
* eng Lëns L1, déi dat divergent antriedend Liicht paralleliséiert;
* e liichtbriechend Prisma P (oder -krommt Gitter), fir déi Stralung ofzelenken, déi analyséiert soll ginn;
* eng zweet Lëns L2 um Stralaustrëtt (si mécht de Liichtpaack op den Ausgank);
* en Okular („Teleskop“), fir de Spektrum direkt mat dem A ze kucken an ze vermiessen. Alternativ kann et mat weidere Lënsen op e Schierm oder Detekter projezéiert ginn.

Fir datt den Oflenkwénkel gemooss ka ginn, sinn L2 an d'Teleskop beweeglech a sëtzen op enger Skala (kuckt Goniometer).

Fir weider optesch Spektrometere kuckt och den Artikel Optesche Spektrometer.

## Technesch Ëmsetzungen

* Optesche Spektrometer:
** Prismaspektrometer
** Gitterspektrometer
** Infraroutspektrometer, och FTIR-Spektrometer
** Arrayed-Waveguide Grating
** Littrow-Spektrometer
** Spektrograph
* Fonkespektrometer
* Atomabsorptiounsspektrometrie (AAS)
* Elektronenenergieverloschtspektroskopie (EELS)
* Fluchzäitmassespektrometer
* Magnéitspektrometer
* Massespektrometer
* Ionen-Mobilitéits-Spektrometer
* Optical Emission Spectrometer (OES)
* Spektralanalysator
* Stralungsdetektor
* Hallefleederdetekter
* Röntgenfluoreszenzanalys

## Kuckt och

* Spektroskop

## Um Spaweck

* Opbau vun engem einfache Spektrometer - Animatioun
* The Optics of Spectroscopy Tutorial
Anastacia

D**'Anastacia Lyn Newkirk**, gebuer de 17. September 1968 zu Chicago, ass eng US-amerikanesch Sängerin a Songwriterin, déi ënner hirem Virnumm **Anastacia** bekannt ass. D'Verëffentlechung vun hirem Debutalbum *Not That Kind* (2000) huet et hir erlaabt, eng weltwäit erfollegräich Karriär ze starten; nëmmen an hirem Heemechtsland ass si net bekannt.

Zu hire bekanntste Lidder zielen *I'm Outta Love* (2000), *Paid My Dues* (2001), *Left Outside Alone* (2004), *Sick and Tired* (2004) an den Duett *I Belong to You* (2006) mam Eros Ramazzotti.

## Discographie
### Albumen
* 2000: *Not That Kind*
* 2001: *Freak of Nature*
* 2004: *Anastacia*
* 2005: *Pieces of a Dream]*
* 2008: *Heavy Rotation*
* 2012: *It's a Man's World*
* 2014: *Resurrection*

### Kompilatiounen
* 2005: *Pieces of a Dream*
* 2015: *Ultimate Collection*

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Karl Wilhelm Valentiner

De **Karl Wilhelm Friedrich Johann Valentiner**, gebuer den 22. Februar 1845 zu Eckernförde, a gestuerwen den 1. Abrëll 1931 zu Berlebeck bei Detmold, war en däitschen Astronom.

## Liewen
De Valentiner huet bis 1863 d'Thomasschoul zu Leipzig besicht. No der Promotioun zum Dr. phil. huet de Valentiner 1874 un enger erfollegräicher däitscher Expeditioun fir d'Observatioun vun enger Sonnendäischtert no Tschifu (China) deelgeholl. 1875 huet hien d'Leedung vum Mannheimer Observatoire iwwerholl. Well d'Observatiounsbedingunge zu Mannheim awer ëmmer méi schlecht goufen, huet de Valentiner dozou gedrängt, den Observatoire op Karlsruhe (Volleksobservatoire Karlsruhe) ze verleeën, wat 1880 vum Groussherzog Friedrich I. von Baden genehmegt gouf. Schlussendlech gouf sech fir de Bau vun engem neien Observatoire um Königstuhl bei Heidelberg entscheet.

No der Installatioun vum „Groussherzoglechem Observatoire“ (dem haitege Landesobservatoire Heidelberg-Königstuhl) am Joer 1898 huet de Valentiner d'Sektioun fir Astrometrie iwwerholl, déi a Konkurrenz zu der astrophysikalescher Sektioun ënner dem Max Wolf stoung. 1909 ass de Valentiner emeritéiert, wourop hin déi zwou Sektiounen ënner der Leedung vum Wolf zesummegeluecht goufen.

De Valentiner war och Professer fir Astronomie un der Ruprecht-Karls-Universitéit Heidelberg.

## Wierker
* *Handwörterbuch der Astronomie in vier Bänden*, Breslau
* *Astronomische Bilder*, Leipzig, 1881
Arthur Lewin-Funcke

Den **Arthur Lewin-Funcke**, gebuer den 9. November 1866 zu Niedersedlitz bei Dresden, a gestuerwen de 16. Oktober 1937 zu Berlin, war en däitsche Sculpteur.

## Wierker
* Portait vum Alexander Rüdell, Skulptur am Steen op der Fassad vun der Gare Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit iwwer den Arthur Lewin-Funcke
Robert Schirmer

De **Robert Schirmer**, gebuer 1850, a gestuerwen 1923, war en däitsche Sculpteur vu Berlin.

Fir d'Gare Lëtzebuerg huet hien de Modell fir d'Pavillonsportal entworf an d'Putti *Wäibau* a *Rousenzuucht* geliwwert.

## Um Spaweck
Dalton (Moundkrater)

Den **Dalton** ass en Aschlagkrater um nordwestleche Rand vun der viischter Moundsäit.
Hie läit südlech vum Krater Balboa um westleche Rand vum Oceanus Procellarum.
De Kraterrampli ass terrasséiert. En huet en Zentralbierg an et kann ee Brochstrukture gesinn.

Der Krater gouf 1964 offiziell vun der IAU nom brittesche Cheemiker John Dalton genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 37: De Krater Dalton läit ënne lénks Mëtt
Balboa (Moundkrater)

De **Balboa** ass en Aschlagkrater um nordwestleche Bord vun der viischter Moundsäit an um westleche Bord vum Oceanus Procellarum, nërdlech vum Nopeschkrater Dalton a südwestlech vum Moundktater Struve.
De Kraterrand ass staark erodéiert mat Brochrille bannen dran.
De Krater gouf 1964 vun der IAU nom spueneschen Entdecker Vasco Núñez de Balboa genannt.

## [[Niewekrater]]en

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 37: De Krater Balboa läit ënnen an der Mëtt
Claude Birenbaum

De **Claude Birenbaum**, gebuer den 21. November 1954, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 9. Mee 1980 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Schmidt-Cassegrain-Teleskop

De **Schmidt-Cassegrain-Teleskop** zielt zu de Spigelteleskopen. D'Ausféierung vum Schmidt-Cassegrain-Teleskop geet op d'Schmidt-Teleskop vum bedeitenden Optiker Bernhard Schmidt zeréck. Dobäi gëtt awer duerch e puer Kompromësser, déi aus praktesche Grënn agaange goufen, d'Leeschtungsfäegkeet vum Schmidt-Teleskop net erreecht. Duerch d'Kombinatioun vu Lënsen a Spigelen handelt et sech ëm ee katadioptresche System.

Am Tubus vum Schmidt-Cassegrain-Teleskop gëtt dat afalend Liicht vun engem sphäreschen Haaptspigel gebëndelt an op de Sekundärspigel (Sekundärspigel) zeréckgeworf. Am Ënnerscheed zum Newton-Teleskop gëtt d'Liicht vum Sekundärspigel net säitlech aus dem Tubus erausdirigéiert, mä an d'Mëtt vum Haaptspigel zeréckgeworf. Op där Plaz ass den Haaptspigel duerchgebuert, soudatt d'Liicht do aus dem Tubus eraus op d'Okular fält. De Sekundärspigel ass an der Mëtt vun enger dënner Glasscheif (Schmidt-Plack) mat enger Spigelfaassung als separat optescht Glid ugemaach. D'Aufgab vun dëser Korrektiounsplack ass et, d'sphäresch Aberratioun vum Haaptspigel ze behiewen an d'Koma vum ganze System ze miniméieren. Den Ënnerscheed zum Maksutov-Cassegrain-Teleskop läit an der Korrektiounsplack, déi beim Maksutov-Cassegrain ganz déck a gebéit ass (Meniskuslëns).

## Um Spaweck

* ''Gregory Telescope'', 37 inch Schmidt Cassegrain Teleskop

## Kuckt och
Robert-Schuman Monument

D**'Robert-Schuman Monument**, dat an der Uewerstad vun der Stad Lëtzebuerg um Boulevard Robert Schuman, virun der Rouder Bréck steet, erënnert un de franséische Politiker Robert Schuman.

Den Entworf fir d'Monument koum vum Architekt Robert Lentz.

D'Monument gouf de 24. Oktober 1966 zesumme mat der Rouder Bréck ageweit. Et besteet aus engem Bëtongssockel mat verschiddenen Opschrëften op de Säiten an aus dräi héichgestallte Greyträger, déi um ieweschten Enn sou ageschnidde sinn, datt se do sechs Spëtze weisen, déi déi sechs Grënnungsmembere vun de CECA duerstellen.

## Um Spaweck

* Robert Schuman Monument
Royal Harwood Frost

De **Royal Harwood Frost**, gebuer de 25. Februar 1879 zu Salem am Massachusetts, a gestuerwen den 11. Mee 1950 zu Shreveport am Louisiana, war en US-amerikaneschen Astronom.

Hien huet vun 1896 bis 1908 am Harvard College Observatoire als astronomeschen Assistent ënner der Leedung vum E. C. Pickering geschafft, wou en den Asteroid (505) Cava, deen no enger mythologescher Figur vun den Inka benannt ass, entdeckt huet. Hie war mat der Caroline Eliza Mayhew bestuet, an hat dräi Duechteren an zwéi Bouwen.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Biographie
Nico Bremer

Den **Nicolas "Nico" Bremer**, gebuer de 17. August 1959, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

De Bremer huet beim FC Avenir Beggen a beim RFCUL a senger Karriär gespillt. Hien huet nëmmen eemol, de 14. Mee 1980 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Gianni Di Pentima

Den **Gianni Di Pentima**, gebuer de 24. Juni 1959 zu Scafa an Italien, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 12. November 1986 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Eugène Didier

Den **Eugène Didier**, gebuer de 26. Januar 1892, a gestuerwen de 26. Oktober 1922, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 8. Februar 1914 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Helioseismologie

D**'Helioseismologie** ass e wëssenschaftleche Secteur vun der solarer Astrophysik a gläichzäiteg en interdisziplinärt Fuerschungsgebitt, dat d'Eegeschwéngung vun der Sonn analyséiert an doraus Erkenntnesser iwwer den Opbau vun hirem Kär gewënnt. De Begrëff vun der Helioseismologie ass ugeleent un *Helios* (griichesch fir Sonn) a *[[Seismologie]]* (d'Léier vun den Äerdbiewen).

De Franz-Ludwig Deubner hat bei der Sonnenuewerflächenobservatioun eng rhythmesch Beweegung mat enger Period vu ronn fënnef Minutte gemierkt, déi hien awer fir e Noféierfeeler vu sengem Teleskop gehalen hat. Den U.S.-amerikanesche Physiker Robert B. Leighton hat d'Oszillatioun bal zur selwechter Zäit gemierkt, hat awer erkannt, datt et sech ëm eng Fënnef-Minutten-Oszillatioun vun der Sonnenuewerfläch gehandelt huet. Hien huet seng Erkenntnesser am Joer 1960 publizéiert an huet domat de Grondstee fir d'Helioseismologie als neit Deelgebitt vun der Astronomie geluecht.

D'Grondperiod vun der Sonnen-Eegeschwéngung dauert ongeféier fënnef Minutten. D'Period konnt mat verschiddenen äerdbaséierten Observatiounen a mat Raumsonde wéi dem SOHO zimmlech genee gemooss ginn.

D'Analys vun den Observatiouns- resp. Schwéngungsdaten erlaabt genee Réckschlëss op verschidde physikalesch Kenngréisste vun der Sonn, zum Beispill op d'Ausbreedungsvitess vum Schall am Kär vun der Sonn. Gläichzäiteg erméiglecht d'Analys, d'Verdeelung vun Temperatur a magnéitesche Felder ënner der Sonnenuewerfläch bildlech duerzestellen.

No neien Erkenntnesser ass d'Eegeschwéngung och fir déi fir d'éischt 1877 entdeckten iwwerschallschnell Plasmajets op der Sonnenuewerfläch verantwortlech. Am Reegelfall ginn d'Schallwellen am Kär vun der Sonn gebremst. Geleeëntlech kënnen déi Wellen awer och d'Uewerfläch erreechen a suerge fir en Ausworf vu Matière. De Plasma gëtt dobäi mat enger Vitess vu bis zu 80.000&nbsp;km/h bis an eng Héicht vu 5.000&nbsp;km geschleidert.

## Kuckt och

* Astroseismologie
* Seismologie
* Sonn
Jean Braquet

De **Jean Braquet**, gebuer de 6. Mee 1922, ass e fréiere lëtzebuergsche Foussballspiller.

Hien huet den 28. Juli 1946 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Joseph Helffrich

De **Joseph Helffrich**, gebuer den 12. Januar 1890 zu Mannheim, a gestuerwen de 26. Dezember 1971 zu Mannheim-Neckarau, war en däitschen Astronom, dee wéinst sengen Asteroidenentdeckunge bekannt gouf.

Hien hat op der Universitéit vun Heidelberg studéiert an hat do 1913 promovéiert a war Mataarbechter vum Landesobservatoire Heidelberg-Königstuhl.

All d'Asteroide sinn Objete vun der Haaptasteroidenceinture.

No him gouf den Asteroid (2290) Helffrich genannt.

## Literatur
* Joseph Helffrich: *Untersuchungen im Sternhaufen h Persei nach Aufnahmen mit dem Waltz-Reflektor der Heidelberger Sternwarte.* Braun, Mannheim 1913, 23 S. (Heidelberg, Naturwiss.-math. Diss. v. 17. Nov. 1913)
*  Lutz D. Schmadel: *Dictionary of Minor Planet Names*. 5th ed. Springer, Berlin 2003, ISBN 3-540-00238-3.
## Um Spaweck
*  Asteroid 2290 Helffrich
## Kuckt och
Tarzan, the Ape Man (Film 1932)

** Tarzan the Ape Man** ass en US-amerikanesche Film vum Filmregisseur W.S. Van Dyke aus dem Joer 1932 nom Roman vum Edgar Rice Burroughs. 
## Ëm wat geet et am Film?
Den James Parker (C. Aubrey Smith) a seng Duechter Jane (Maureen O'Sullivan) sinn an Afrika ënnerwee op der Juegd a stoussen am Urwald op den Tarzan (Johnny Weissmuller)...

## Um Spaweck
George Van Biesbroeck

De **George-Achille Van Biesbroeck**, spéider **George A. Van Biesbroeck**, gebuer den 21. Januar 1880 zu Gent, a gestuerwen den 23. Februar 1974, war en US-amerikaneschen Astronom deen an der Belsch als Georges-Achille Van Biesbroeck op d'Welt koum, a sech awer no der Emigratioun an d'USA George A. Van Biesbroeck genannt huet.

Hien hat de periodesche Koméit 53P/Van Biesbroeck entdeckt, geneesou wéi déi netperiodesch Koméiten C/1925 W1 (Van Biesbroeck 1) an C/1935 Q1 (Van Biesbroeck 2). Doriwwer eraus hat e 16 Asteroiden entdeckt (kuckt Këscht lénks).

Am Ufank war hien Ingenieur, huet awer dee Beruff opginn an huet bei de Staff vum kinneklechen Observatoire vun Uccle gewiesselt.

1915 war den Éischte Weltkrich an Europa. De Van Biesbroeck krut eng Invitatioun, fir um Yerkes-Observatoire am Wisconsin ze fuerschen. Well hie seng Famill konnt mathuelen, ass hien dorop an d'USA ëmgesidelt. Um Observatoire huet hien dunn um Gebitt vun Duebelstären, Koméiten, Asteroiden a verännerleche Stäre geschafft. 1945 goung hien offiziell a Pensioun, wat hien a sengen Aktivitéiten awer net gehënnert huet. 1963 wiesselt hie bei de Lunar and Planetary Laboratory op Tucson a schafft do ënner dem Gerard Kuiper weider.

## Éierungen
De Van Biesbroeck krut 1957 d'James-Craig-Watson Medail. Ausserdeem gouf den Asteroid (1781) Van Biesbroeck an e Moundkrater Van Biesbroeck no him genannt. Dee vun him entdeckte Rouden Zwerg VB 10 (Wolf&nbsp;1055&nbsp;B) gëtt heiansdo och no him *Van Briesbroeck Stär* genannt. De *[[George Van Biesbroeck Prize]]* (George-Van-Biesbroeck-Präis), deen d'American Astronomical Society vergëtt, ass och no him genannt.

## Kuckt och
5, rue de la Loge (Stad Lëtzebuerg)

D**'Haus Nummer 5 an der Rue de la Loge** an der Stad Lëtzebuerg war bal en halleft Joerdausend laang d'Zonfthaus vun de Kréimer. Zanter 1818 ass d'Fräimaurerloge *Les enfants de la concorde fortifiée* dran.

## Geschicht
D'Zonft vun de Kréimer war déi räichst Zonft an der Stad. Dat éischt Zonfthaus op där Plaz gouf tëscht 1525 a 1553 gebaut. 1684, bei der Belagerung vun der Stad vum Louis XIV. sengen Truppe gouf et komplett zerstéiert. Et huet laang gedauert, bis nees en neit Haus opgeriicht war, well nach 1775 huet d'Zonft missen e Kredit ophuelen, fir d'Bauaarbechten op en Enn ze bréngen. An der Franséischer Revolutioun goufen d'Zënft opgeléist, an d'Haus der d'Marie-Catherine Benus, der Wittfra vum Regierungsconseiller Labeye, verlount. 1797 gouf et versteet, an den neie Proprietär huet et verlount, ë.&nbsp;a. dem Paschtouer vun der Méchelskierch.

Den 1. Juli 1818 hunn de Buergermeeschter vun der Stad, de François Scheffer, an de Greffier Jean-Baptiste Gellé, d'Gebai fir d'Loge *Les Enfants de la concorde fortifiée* opkaf. Nodeem d'Haus ëmgebaut an um 2. Stack en Tempel ageriicht gi war, konnt et den 9. Januar 1820 ageweit ginn. 1866 gouf et e Feier am Haus, dat vill Schued gemaach huet. Um Enn vum 19. Joerhonnert gouf d'Haus an d'Rei gesat, a kuerz nom Éischte Weltkrich goufen d'Biller an d'Molereie restauréiert.

Am Zweete Weltkrich gouf d'Haus vun der *Zivilverwaltung* confisquéiert an d'Miwwelen doruechter verdeelt. Um Tempel gouf wéineg geännert; d'Nazien hate wëlles, nom "*Endsieg*" e Musée vun der Fräimaurerei dran anzeriichten. No der Befreiung vum Land gouf d'Ariichtung nees beienee bruecht an d'Gebai gouf den 20. Oktober 1961, zesumme mat deenen op den Nummeren 9, 7, 4, 6, 8-8b, an dem Haff vum *Îlot gastronomique* op der Lëscht vum Zousazinventaire vun de klasséierte Monumenter agedroen.

1970 gouf d'Fassad sou ëmgeännert, wéi se haut nach ass. 1972 gouf et nees e Feier am Haus, soudatt et nach eng Kéier restauréiert huet misse ginn.

## Literatur a Quell
* Simone Beck: "Von den Krämern zu den Freimaurern." In: *ons stad* Nr. 23/1986, S. 12-13.
 
## Kuckt och
* Rue de la Loge (Stad Lëtzebuerg)