Hipparcos

Den **Hipparcos** (**''Hi**gh **P**recision **Par**allax **Co**llecting **S**atellite*) ass e [[Satellit (Raumfaart)|Satellit]] fir Zwecker vun der [[Astrometrie]]. Säin Numm ass och eng [[Reverenz]] un de [[Griicheland|griicheschen]] [[Astronom]] [[Hipparchos vun Nicäa]].

Den Hipparcos gouf den [[8. August]] [[1989]] vun [[Arianespace]] u Bord vun enger [[Ariane 4|Ariane 44LP]] fir d'[[European Space Agency|europäesch Weltraumorganisatioun]], zesumme mam [[Däitschland|däitschen]] Televisiounsatellit [[TV-SAT|TV-SAT 2]], an de [[GTO-Transferbunn|Geotransfer-Orbit]] (GTO) gestart.

Allerdéngs huet de [[MARGE II]]-[[Apogeumsmotor]] vum Hipparcos net gezünt, an de Satellit blouf op senger GTO-Ëmlafbunn tëscht 223 an 35.652&nbsp;km Héicht. Sou konnt hien net, wéi geplangt, an d'[[geostationär Ëmlafbunn]] kommen an där hien en Netz vu ronn 120.000 [[Stär]]e mat enger bis elo onbekannter Prezisioun vermiesse sollt.

D'Wëssenschaftler hunn doropshin en neien Observatiounsprogramm fir den Hipparcos entwéckelt, deen et him erlaabt, seng Missioun och am GTO erfollegräich an engem verlängerte Moossprogramm duerchzeféieren. Virdru, gouf dem Hipparcos seng [[Ëmlafbunn]] mat den [[Hydrazin]]-Korrekturtriebwierker liicht op eng Ëmlafhéicht tëscht 526 a 35.900&nbsp;km Héicht ugehuewen, fir datt am [[Perigeum]] d'Bremsung duerch d'[[Atmosphär vun der Äerd|Reschtatmosphär]] net méi stéiere soll
Bis zu sengem Betriebsenn am Juni [[1993]] huet hie seng Missioun souguer besser ofgeschloss, wéi ufanks geplangt war.

Am Ganzen huet de Satellit iwwer 1 Millioun Stäreplaze bestëmmt, 118.000 dovu mat [[Koordinaten]] a Beweegungen an enger Wénkelgenauegkeet, déi engem Golfball um [[New York City|New Yorker]] [[Empire State Building]] entsprécht, vun [[Europa (Kontinent)|Europa]] aus gesinn. D'Hipparcos-Daten (300 [[Byte|Gigabyte]]) hu schonn am Joer vun hirer Publikatioun Stoff fir Honnerten Aufsätz vu méi wéi 1.000 Astronome geliwwert.

Fir déi genee Bestëmmung vun de Stärepositioune war am Hipparcos e [[Spigelteleskop]] mat 29&nbsp;cm Spigelduerchmiesser an 1,4 m [[Brennwäit]] agebaut; mat Hëllef vun engem zousätzlechem Spigel goufe gläichzäiteg zwou Himmelsregiounen am Ofstand vun 58° duergestallt. An der Brennebene gouf e Gitter (8,2&nbsp;μm Linnenofstand; entsprécht 1,2 [[Bousekonn|"]]) placéiert, duerch dat bei der lueser Dréiung vum Satellit d'Stärenhellegkeet periodesch moduléiert gouf; dat duerchgeloossent Liicht gouf gemooss. Fir d'Miessunge vum Haaptkatalog gouf eng *image dissector tube*, eng Spezialform vun engem [[Photomultiplier]] mat astellbarem "Bléckfeld" gebraucht; domat gouf all Kéier nëmmen e Stär erfaasst, aner Stären, deenen hiert Liicht och op dat Gitter gefall ass, konnten ausgeblent ginn. Aus der Hellegkeetsmodulatioun konnten d'Stärepositiounen zueneen an Dréirichtung bestëmmt ginn; fir déi schlussendlech Positiounsdate ware komplex [[Ausgläichungsrechnung]]en an den Uschloss u Positiounsdate vun äerdgebonnen [[Astronomeschen Observatoire|Observatoire]]n noutwendeg.

Dat primäert Resultat sinn also [[Positioun]]e vun de gemoossene Stären, déi zu ville Miess-Zäitpunkten ([[Epoch]]en) bestëmmt goufen. Aus Epochen déi zäitlech wäit auserneeleie kënnen [[Eegebeweegung]]en ofgeleet ginn, aus Positiounen am Ofstand vun hallwe Joren d'[[Parallax]]en an domat d'Distanze vun de Stären. Fir d'Opfanne vun de *Kandidatestären'' huet den Hipparcos scho genee Positioune gebraucht. Déi ëmfangräich Viraarbechte goufe vun äerdgebonnenen Teleskope gemaach.

Den Hipparcos war fir d'Astrometrie e bedeitende Meilesteen: Déi Plazen, Parallaxen an Eegebeweegunge vun 118.000 Stäre goufe mat enger bis dato onerreechter Prezisioun vu ronn 0,001" oder 0,001"/Joer gemooss. Si sinn am Hipparcos-Katalog verzeechent. Doriwwer eraus huet en zweet Instrument u Bord eng Millioun Stäre mat ëmmerhin nach ±0,02" vermooss, déi elo am Tycho-Katalog sinn. Dës zwee Kataloge sinn déi bescht Realisatioun vum neie Referenzkoordinatesystem um Himmel ICRF. Si erlaben elo och Amateurastronomen, mat Teleskop an Digitalkamera genee an hallefautomatesch all Himmelsobjet ze fannen.

Sou prezis Stärekoordinaten, Distanz- a Vitessdate ruffe vill Aspekter vun der Astronomie ervir. E Puer dovu sinn:

* Bessert raimlecht Bild vun der Stäreverdeelung an de Beweegungsverhältnesser
* Dynamik vun der Mëllechstrooss an hirer Ëmgéigend
* Prezis Bestëmmung vun der Stäreverdeelung entspriechend der Kombinatioun vun der Liichtkraaft an der Spektralklass am Hertzsprung-Russell-Diagramm
* Genee Basis zu der Vermiessung vun der Äerd an dem Sonnesystem
* Prezis Virausso¹ vu Stärebedeckungen duerch Planéiten a Klengplanéiten (Asteroiden).
* Basis fir héichprezis Astrometrie bis zu ganz wäite Galaxien
* Verbindung vun der optescher Koordinaten-Rumm zu deene vun der Radio-Interferometrie mat Quasaren; kuckt VLBI, Geodesie.

¹) Bis elo waren dës (schwaach) Stären net genee genuch vermooss, soudatt d'Bedeckungslinnen op der Äerd dacks ze onsécher fir mobil Miesstruppe waren. Elo léist den Tycho-Katalog dat Problem op ongeféier ±100&nbsp;m.

Den Hipparcos konnt wärend senger dräijäreger Liewensdauer och dacks Asteroiden observéieren. Si goufe mat prezise Meridiankrees-Miessungen (La Palma a Bordeaux) zu Bunnbestëmmungen kombinéiert, déi Genauegkeete vun 0,04" oder 75&nbsp;m erreechen. Weider goufe vum Satellit Hipparcos am Kader vum Tycho-Katalog och Stärenhellegkeete bestëmmt.

Als Nofollge-Projet fir den Hipparcos ass d'ESA Projet Gaia an Aarbecht. De Gaia soll 2011 gestart ginn a mat op d'mannst 40-facher Genauegkeet ronn eng Milliard Stäre vermiessen.

## Um Spaweck

*  ESA: The Hipparcos Space Astrometry Mission
*  The Hipparcos and Tycho Catalogues
*  Technesch Date vum Satellit
*  Hipparcos vun der ESA.<
*  Den HIPPARCOS-Astrometrie-Satellit
*  Stärebedeckungen duerch Asteroiden am Zäitalter vum Hipparcos
*  Le satelite d'observation Hipparcos am Journal de l'Astronomie et de l'Espace
*  GAIA - Satellit für die nächste Astronomengeneration
*  Deutscher Satellit soll die Sterne erkunden - Gute Chancen für DIVA
*  Webseite des Astronomischen Rechen-Instituts am Zentrum für Astronomie in Heidelberg