open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Peppeng

**Peppeng** ass eng Uertschaft an der Gemeng Réiser.

## Geographie
Peppeng ass déi südlechst Uertschaft an der Gemeng Réiser. Se läit op enger Héicht tëscht zirka 265 an 295 m. Nopeschuertschafte si Léiweng am Nordwesten, Krautem am Nordosten, Helleng am Südosten a Beetebuerg am Südwesten.

## Geschicht
Am Januar 1974 sinn um Käitzebierg (Keitzenberg) bei Peppeng Siedlungsreschter aus der spéider Bronzezäit (11. Jh. viru Chr.) fonnt ginn.

Zu Peppeng sinn och Iwwerreschter vun engem Gebai, mat engem 'Praefurnium', aus gallo-réimescher Zäit erhalen. Dat Gebai gouf zimlech sécher 275 oder 276 n. Chr., deemno an der Zäit vun de germaneschen Afäll, zerstéiert.

Am *Genoeserbusch* goufen 2003-2005 Iwwerreschter vun enger Schmelzanlag aus dem 13./14. Joerhonnert fräigeluecht an ausgewäert.

## Verkéiersubannung
Wichtegst Stroosseverbindung ass den CR132, dee vu Beetebuerg op Peppeng kënnt. Et ass déi Peppenger Haaptstrooss (*rue de Crauthem*) a geet dann a Richtung Krautem weider. Den CR159 mécht d'Verbindung mat Léiweng.

## Literatur
* -ty-, *Peppingen - Archäologische Reise in die Zeit der Urnenfelder-Kultur: Die Ergebnisse der Ausgrabungen auf dem Keitzenberg liegen vor*; in: *Luxemburger Wort*, Ausgab vum 2. September 1982 (1 Photo).
* Pierre Back (Text) & Pit Hamen (Fotoen), *Roeserbann*; (Ed.Gérard Klopp), 2015; 220 S. (ill.). - Een Iwwerbléck iwwert d'Gemeng Réiser an hir siwen Uertschaften. ISBN 2-911992-68-7
* Norbert Quintus, *Peppingen - Beiträge zur Geschichte eines alten Dorfes (Kurzausgabe 1985)*, op Basis vun engem Dokumentarband, deen 1982 verëffentlecht gi war; in: *Peppéng a säin Dëschtennis*, 1985; Ss. 7 - 86 (räich illustréiert). 
* Michael Overbeck, *Genoeserbusch - Zu den Wurzeln der Eisenindustrie in Luxemburg*; erausgi fir de "Musée rural et des calèches" vu Peppeng, 2008; 128 S., ill.; bibliographesch Donnéeën op de Ss. 124-127.
*Waringo, R., *Urnenfelderzeitliche Siedlungsüberreste bei Peppingen-Keitzenberg*. Bericht über die Grabung 1974-75 mit einem Beitrag von Fernand Spier. (SD aus: Publications de la Section Historique de l'Institut Gr.-D. de Luxembourg. Vol. 94.)

## Kuckeswäertes
* Baueremusée zu Peppeng
* Kutschemusée zu Peppeng
* Musée Métallurgie Ancienne
* Benediktinerinneklouschter zu Peppeng, zënter 1875.
* Kierch vu Peppeng

## Kuckt och
*Alex Federspil
*

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Réiser
* Syvicol
Krautem

**Krautem** ass eng Uertschaft an der Gemeng Réiser.

## Fir ze liesen
*Brix, Nicole: *Das Schloss von Crauthem* in: *100 Joer Harmonie municipale Réiserbann: 1905 - 1995* - Réiser: Harmonie municipale ; [2006]. - Säiten 101-198

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Gemeng Réiser
* Syvicol
* Offiziell Säit vun der Réiserbänner Musek
* De Bëschléierpad zu Krautem
Marc Spautz

De **Marc Spautz**, gebuer den 10. Abrëll 1963 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Politiker (CSV). Hien ass zanter dem 11. Dezember 2025 Aarbechtsminister an der Regierung Frieden-Bettel.

## Karriär
De Marc Spautz huet am Lycée technique d'Esch-sur-Alzette an am Lycée technique privé Émile Metz eng Ausbildung als Mecanicien gemaach a vun 1978 un an deem Beruff geschafft. 1984-1985 huet hie bei der WSA geschafft, vun 1985-1989 bei der Cegedel. Zu där Zäit huet hie sech gewerkschaftlech engagéiert. 1990-1996 war hie Gewerkschaftssekretär vum LCGB, 1996-1998 Vizegeneralsekretär an 1998-2009 Generalsekretär.

Zanter 1981 ass de Marc Spautz Member vun der CSV. 1994-2013 war hien, an zanter 2017 ass hien nees, am Schëfflenger Gemengerot, 2000-2005, 2011-2013 an nees zanter 2017 als Schäffen.

2004 gouf hien eng éischt Kéier an d'Chamber gewielt a bei deene vun 2009, vun 2013, vun 2018 a vun 2023 erëmgewielt.

Vum 14. November 2009 bis den 10. Mäerz 2012 war hie Generalsekretär vu senger Partei.

Vum Oktober 2011 bis den November 2013 war hie Fraktiounschef vun der CSV an der Chamber, als Nofollger vum verstuerwene Lucien Thiel.

Den 30. Abrëll 2013 huet hie säi Parlamentsmandat néiergeluecht a gouf als neie Minister an der Regierung Juncker-Asselborn II vereedegt, zoustänneg fir Familljen- an Integratiounspolitik, fir Kooperatioun an humanitär Hëllef an d'Bezéiunge mam Parlament, fir déi bis dohin d'Marie-Josée Jacobs, resp. d'Octavie Modert responsabel waren. Déi Regierung gouf schonn am Dezember 2013 vun der Regierung Bettel-Schneider ofgeléist.

De Marc Spautz war vu Februar 2014 bis Januar 2019, President vun der CSV.

Den 11. Dezember 2025 huet hie säi Chambermandat opginn, fir neien Aarbechtsminister an der Regierung Frieden-Bettel ze ginn, nodeems de Georges Mischo vun deem Mandat zeréckgetruede war.

De Marc Spautz ass de Jong vum Jean Spautz.

## Gielercher
* 

## Um Spaweck
*Websäit vun der Chamber
Hueschtert (Nidderaanwen)

**Hueschtert** ass eng Uertschaft an der Gemeng Nidderaanwen.

## Kuckeswäertes
* d'Kierch vun Hueschtert
* d'Kapell um Kierfecht, zanter dem 27. Dezember 1976 als Nationaalt Monument klasséiert;
* déi Bemierkenswäert Lann beim Kierfecht.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Nidderaanwen
Senneng

**Senneng** ass eng Uertschaft an der Gemeng Nidderaanwen.

## D'Kierch
D'Kierch steet genee op der Grenz tëscht den Uertschaften Nidderaanwen a Senneng an ass fir d'Awunner vun den zwou Uertschafte geduecht. Well d'Kierch an der Bistumsverwaltung ënner Nidderaanwen gefouert gëtt, ass se hei ënner Kierch Nidderaanwen ze fannen.

## Kuckt och
* Sennenger Schlass

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Nidderaanwen
* Syvicol
* Websäit vun de "Geschichtsfrënn vun der Gemeng Nidderaanwen"
* Scouten aus der Gemeng Nidderaanwen
Stafelter

De **Stafelter** ass e Lieu-dit mat dräi Haiser an der Gemeng Nidderaanwen, direkt op der Grenz mat der Gemeng Steesel. E läit op enger Héicht vu 406 Meter op der Kräizung vun dräi Stroossen, dem CR125, dem CR126 an dem CR119. Den Autobunnstunnel Stafelter leeft op e puer Meter nordëstlech vun den Haiser duerch.

Déi dräi Haiser um Stafelter gehéieren zu de wéinegen Haiser déi am Gréngewald stinn. Den eelsten Hiwäis op en Haus oder Haff op dëser Plaz fënnt een an engem Dokument vun der *Administration des biens de la Cour grand-ducale Luxembourg* aus dem Joer 1889. Fréier huet do de Fierschter gewunnt, deen am Déngscht vum Groussherzog stoung, duerno war eng Wiertschaft dran an dunn nees Wunnenge fir Bëschaarbechter. Hautdesdaags gehéieren d'Gebaier dem Staat.

Den Urspronk vum Numm „Stafelter“ konnt net eendeiteg festgestallt ginn. Eng Theorie ass, datt op där Plaz e Stee louch deen d'Form vun engem Dësch hat, op deem fréier d'Rechtsverhältnesser gereegelt goufen. Dëse Steen, ( „Staffelstein“), huet der Kräizung méiglecherweis hiren Numm ginn.

Eng aner Deitungméiglechkeet ass, datt „Staf(f)el“ op de Begrëff *stapelen*, also „tässelen“ zeréckgeet; deemno wier um Stafelter e *Stapelstein* oder *Stapelplatz* gewiescht, also eng Plaz op där mat Wuere gehandelt gouf.

## Biller

Fichier:Luxembourg, Niederanven, Staffelstein-Safelter (101).jpg|Lieu-dit „Stafelter“
Fichier:Luxembourg, Niederanven, Staffelstein-Café Safelter.jpg|De fréiere „Café Stafelter“
Fichier:Stafelter.jpg|D'Gebaier virun der Renovatioun (2007)
Fichier:Luxembourg tunnel Staffelstein A7 sortie de secours.jpg|Sécherheetsausgank vum *Tunnel Stafelter* nieft de Gebaier um Stafelter.


## Literatur
Hess, Joseph, 1960. *Der Staffelstein im Grünewald*. Luxemburger Wort Nr. 308, S. 4.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Ueweraanwen

**Ueweraanwen** ass eng Uertschaft an der Gemeng Nidderaanwen.

## Kuckeswäertes
* De Feltzer Haff aus der Hallschent vun 17. Joerhonnert

## Kuckt och
* Monuments aux morts d'Affer vun 1940-1945
Waldhaff (Nidderaanwen)

De **Waldhaff** ass e Lieu-dit an der Kadastersektioun Gréngewald vun der Gemeng Nidderaanwen. E läit op enger Héicht vun ca. 416 m (NG-L).

De Waldhaff läit am Dräieck tëscht der Iechternacherstrooss  an dem CR126 deen op de Stafelter geet.

Um Waldhaff fanne mer:

* de *[[Camp Jules Dominique|Camp Militaire Waldhof]]* allgemeng als *d'Munitiounslager* bekannt.
* den Haff selwer, deen dem Staat gehéiert a wou fréier eng Besamungsstatioun war, mat Wunnenge fir d'Aarbechter déi am Bësch an an der Bamschoul schaffen. Haut huet d'Forstverwaltung eng Parti vun hire Büroen an dem Deel vun der Besamungsstatioun.
* op der Iechternacherstrooss op der Plaz *um Berger* den ale Café Waldhaff, haut e Restaurant mat Spillplaz fir Kanner, och am Besëtz vum Staat.
* do dernieft am Bësch, knapps 200 m ewech, en Arboretum wou ee vill rar Zorte Beem gesi kann.
* en Depot vun der Bauverwaltung
* d'Staatsbamschoul

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Nidderaanwen
Schrondweiler

**Schrondweiler** ass eng Uertschaft an der Gemeng Noumer.

## Geographie
Schrondweiler läit am Mëttlere Keuper.  De Buedem ëm Schrondweiler ass staark touneg. Stauwaasser féiert op ville Plazen zur Vergleyung vun de Biedem.

## Kuckt och
* Kierch Schrondweiler
* Klenge Kino

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Noumer
* Syvicol
Kruuchten

**Kruuchten** ass eng Uertschaft an der Gemeng Noumer.

## Geographie
Kruuchte läit um rietsen Uwänner vun der Uelzecht an um ënneschte Laf vun der Schrondweilerbaach.

## Kuckeswäertes
* Peschtkapell vu 1661.

## Fir ze liesen
* *Honnert Joer Kruuchtener Kierch: 1905 - 2005*, Konzept an Texter: Kellen Sr Marie-Joseph. - Cruchten: Organisatiounscomité, 2005 (Miersch: Faber).

## Kuckt och
* Kierch Kruuchten
* Gare Kruuchten

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Noumer
* Syvicol
Bommel (Esch-Sauer)

**Bommel** ass eng Uertschaft an der Gemeng Esch-Sauer. Bis Enn 2011 huet se zu der Gemeng Néngsen gehéiert, déi du mat Esch-Sauer fusionéiert huet.

## Geographie
Bommel läit bei der Uertschaft Ënsber um Stauséi Uewersauer.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Sylvie Andrich-Duval

D**'Sylvie Andrich-Duval**, gebuer den 22. August 1958 zu Diddeleng, ass eng diploméiert Psychologin a Politikerin (CSV).

Si koum den 11. Oktober 2005 eng éischt Kéier als CSV-Deputéiert an d'Chamber, wuer si 2009 an 2013 erëmgewielt gouf. Si war bis och bis am Juni 2022 Conseillère an der Gemeng Diddeleng.

Ier si Deputéiert gouf, war si Conseiller de gouvernement am Familljeministère.

## Gielercher
* 

## Um Spaweck
* Säit vum Conseil National des Femmes Luxembourgeoises
Buerfelt

De **Buerfelt** (lokal: **Burfelt**), och alt **Buergfrid**, ass e Lieu-dit an en Haff an der Gemeng Esch-Sauer.

## Geschicht
Den Numm "Buergfrid" gouf eng éischt Kéier 1252 ernimmt. Den Numm soll entweeder schonn op d'Mëttelalter zeréckgoen, wou d'Meeschtere vun Esch-Sauer hire "Buergfridden" reegelméisseg erneiert hunn, oder op d'Joer 1695, wou d'Schlass- a Buerghären aus der Ëmgéigend e Verdeedegungs- an Hëllefsbond géint friem Truppen, déi doruechter marodéiert hunn, ofgeschloss sollen hunn.

Den Haff ass aus dem 18. Joerhonnert. Wéi de Stauséi gebaut gouf, huet de Bauerebetrib opgehalen, well e groussen Deel vun de Lännereien iwwerschwemmt gouf. 1974 huet de Lëtzebuerger Staat den Haff opkaaft an doran e Verwaltungszentrum vun der *[[Natur- a Bëschverwaltung|Administration des eaux et forêts]]* installéiert. 1978 koum eng 6 ha grouss Bamschoul bäi, an 1993 gouf e *Bëschentdeckungszentrum* ageriicht.

## Buergfrid-Affär
1969 war dës ofgeleeë Plaz (deemools "Buurgfried" oder "Bourgfried" geschriwwen) Mëttel- an Ausgangspunkt vun der sougenannter *[[Buergfrid-Affär]]*, déi jorelaang héich Welle geschloen huet, an déi der Ministesch Madeleine Frieden-Kinnen hiert Amt kascht huet.

## Kuckeswäertes
* Bëschentdeckungszentrum Buerfelt

## Fir nozeliesen
* *Burfelt. Das Waldentdeckungszentrum*. Hg.: Forstamt Wiltz, 2000.(Dépliant).

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Syvicol
* Scoutsgrupp "St Pirmin vum Séi"
Ënsber

**Ënsber** ass eng Uertschaft an der Gemeng Esch-Sauer.

## Geographie
Ënsber läit um Stauséi Uewersauer, dee vun der Sauer gefiddert gëtt.

## Kuckeswäertes
* Kierch Ënsber

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Syvicol
* Scoutsgrupp "St Pirmin vum Séi"
Lëlz

**Lëlz** ass eng Uertschaft an der Gemeng Esch-Sauer (bis Enn 2011: fréier Gemeng Néngsen).

## Geographie
Lëlz läit un der N27 um Stauséi vun der Sauer.

## Kuckeswäertes
* Kapell vu Lëlz
* Skulpturewee

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Gemeng Esch-Sauer
* Syvicol
* Scoutsgrupp "St Pirmin vum Séi"
Uelzecht (Homonymie)

**Uelzecht** ass den Numm vun engem Lëtzebuerger Floss: *[[Uelzecht]]*.

*Well déi éischt Zeil vun der Lëtzebuerger Nationalhymn *"Wou d'Uelzecht durech d'Wisen zéit"* ass, gëtt dofir och dacks "d'Uelzecht" gesot. Kuckt heifir *[[Ons Heemecht]]*.
*"Uelzecht" ass och den Numm vun engem Escher Gesangsveräin; kuckt dofir *[[Uelzecht (Gesangveräin)]]*.

**an zesummegesate Wierder**
*Uelzechtkanal ass en Televisiounsprogramm, deen am Escher Jongelycée produzéiert gëtt.
* Uelzecht-Lycée ass den Numm vun engem Lycée zu Dummeldeng
Marie-Josée Frank

D**'Marie-Josée Frank**, gebuer den 12. Abrëll 1952 zu Iechternach, ass eng diploméiert Infirmière a Politikerin.

Si gouf 1999 op der Lëscht vun der CSV am Walbezierk Osten eng éischt Kéier als Deputéiert an d'Chamber gewielt a gouf 2004 an 2009 erëmgewielt. 2013 huet si net méi fir d'Chamberwale kandidéiert.

Vun 2000 bis 2011 war si Buergermeeschtesch vun der Gemeng Betzder.

## Politesch Mandater an der Chamber 2004-2009
* Member vun der Kommissioun fir Aker- a Wäibau zanter 03/08/2004
* Presidentin vun der Kommissioun fir d'Famill, d'Gläichberechtegung an d'Jugend zanter 03/08/2004
* Member vun der Kommissioun fir d'Gesondheet an d'Sozialsécherheet zanter 03/08/2004
* Membre vun der Lëtzebuerger Delegatioun am Conseil Interparlementaire Consultatif de Benelux zanter 03/08/2004
* Member vun der Aarbechtsgrupp *Conférence des Présidents des Commissions permanentes* zanter 27/10/2004

## Gielercher
* Commandeur vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Promotioun 2014).
Jean-Paul Schaaf

De **Jean-Paul Schaaf**, gebuer de 4. Dezember 1965 zu Ettelbréck, ass e lëtzebuergeschen Assistant social a Politiker (CSV).

Hie war vun 2004 bis 2013 Deputéierten an der Chamber (CSV) fir de Bezierk Norden, a gouf dat och nees den 13. Oktober 2020, wéi hie fir de Marco Schank nogeréckelt ass. No de Chamberwale vum 8. Oktober 2023 koum hien op en Neits den 11. Juli 2024 an dat nationaalt Parlament, wéi e fir de Christophe Hansen nogeréckelt ass.

De Jean-Paul Schaaf gouf 1994 eng éischt Kéier Member am Ettelbrécker Gemengerot an zanterdeems duer erëmgewielt. Vum Mee 2003 bis de Juni 2023 war hie Buergermeeschter vun der Gemeng Ettelbréck. Zanterhier ass hien Éischte Schäffen.

## Gielercher
* 
* Commandeur vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Promotioun 2022)

## Um Spaweck
Aasselbuer

**Aasselbuer**, *Aasselburren* bei den Awunner, ass eng Uertschaft an der Gemeng Wëntger.

## Geographie
Aasselbuer läit op engem Éisleker Plateau op enger Héicht vu ronn 470 Meter. Ronderëm d'Uertschaft ass eng fräi Gewan mat Wisen a Felder, am Süden dovun zitt sech vu Westen no Osten eng Sträif mat Bëscher an Hecken, déi um ieweschte Bord vum Hank stinn, deen op d'Aasselbuerer Millen an op den Dall vun der Trëtterbaach erof geet. Den héchste Punkt vun der Uertschaft ass mat 491 Meter en trigonometresche Punkt um Flouer *Rigdescht* op der Sektiounsgrenz mat Saassel. Den niddregste Punkt ass mat 400 Meter am Dall vun der Trëtterbaach, do wou déi den Territoire vun der Uertschaft verléisst.

## Geschicht

Zu Aasselbuer gouf et fréier d'Poststatioun vun Aasselbuer, déi eelst bekannt Poststatioun aus dem Land, vun där d'Gebai nach deelweis erhalen ass.

Aasselbuer war bis den 31. Dezember 1977 Chef-lieu vun der Gemeng Aasselbuer. Den 1. Januar 1978 gouf duerch Fusioun vun de Gemengen Aasselbuer, Béigen, Helzen an Uewerwampech déi nei Gemeng Wëntger gegrënnt, zu där d'Uertschaft Aasselbuer zanterhier gehéiert.

## Verkéier
Aasselbuer ass un d'Stroossennetz ugeschloss iwwer d'N12 tëscht Wolz an Ëlwen, an den CR334, deen op Saassel féiert, a vun deem am Dall vun der Trëtterbaach den CR373 op Boxer fortgeet.

## Kuckeswäertes
* Parkierch vun Aaasselbuer
* Déi al Millen op der Trëtterbaach
* De Biotop um Tipp vun de fréiere Leekaule laanscht d'Trëtterbaach tëscht der Éimeschbaach an der Aasselbuerer Millen.
* De fréiere Relais postal

## Kuckt och
* La traversée des pays et des âges, e belsch-lëtzebuergesche Wanderwee deen duerch Aasselbuer féiert
* Schéifermisch vun Aasselbuer

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wëntger
* Syvicol
* Fusiounsgesetz vun der neier Gemeng Wëntger: ''Loi du 31 octobre 1977 portant fusion des communes de Asselborn, Boevange/Clervaux, Hachiville et Oberwampach''
Allerbuer

**Allerbuer** (lokal: **Allerburren**) ass eng Uertschaft an der Gemeng Wëntger.

## Geographie
Allerbuer ass e klengt Bauerenduerf mat ronn enger hallwer Dosen Haiser, an déi westlechst Uertschaft an der Gemeng Wëntger. Si läit an engem Westhank dee seng héchst Plaz mat 517 Meter um Flouer *Paatzeratt* huet. Déi déifst Plaz ass am Dall vun der Wemperbaach mat ongeféier 420 Meter.

Duerch d'Uertschaft féiert d'N 20, déi vun der Féitsch op d'belsch Grenz féiert, a vun do weider iwwer déi belsch Nationalstrooss N 874 iwwer Longvilly op Baaschtnech.

## Kuckt och

* Bläiminn vun Allerbuer

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wëntger
* Syvicol
Béigen

**Béigen** ass eng Uertschaft an der Gemeng Wëntger.
## Geschicht
Bis den 31. Dezember 1977 war Béigen de Chef-lieu vun der fréierer Gemeng Béigen. 

Dës huet op den 1. Januar 1978, zesumme mat de  Gemengen Aasselbuer, Helzen an Uewerwampech, zu der neier Gemeng Wëntger fusionéiert.

## Kuckt och
* Kierch Béigen

## Um Spaweck

* Fusiounsgesetz vun der neier Gemeng Wëntger: ''Loi du 31 octobre 1977 portant fusion des communes de Asselborn, Boevange/Clervaux, Hachiville et Oberwampach''
Boxer

**Boxer** ass eng Uertschaft an der Gemeng Wëntger.

Virun der Gemengefusioun zur neier Gemeng Wëntger den 1. Januar 1977 huet d'Uertschaft zu der fréierer Gemeng Aasselbuer gehéiert.

## Kuckt och
* Kierch vu Boxer

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wëntger
* Wou der Däiwel ass...? Boxer: Frederik Wember, Boxhorn, ein ruhiger Ort zwischen Bächen, Fluss und Sagenwald, wort.lu [€], 18.03.2025, gekuckt den 28.10.2025

* Syvicol
Diänjen

**Diänjen**, mat de Variatiounen *Diënjen* an och *Dienjen*, ass eng Uertschaft an der Gemeng Wëntger. Mat der Nopeschuertschaft Deewelt bilt Diänjen eng Kadastersektioun.

## Geschicht
Virun der Gemengefusioun zur neier Gemeng Wëntger den 1. Januar 1977 huet d'Uertschaft zu der fréierer Gemeng Béigen gehéiert.

## Veräiner
**Pompjeeë van Diänjen-Deewelt a Lentzweiler*
*Jeunesse Doennange-Deiffelt-Lentzweiler (DDL)

## Kuckt och
* Kierch vun Diänjen
* Diänjer Millen
* Lannen zu Diänjen

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wëntger
* Syvicol
Hannerhaassel

**Hannerhaassel** ass e Lieu-dit an der Gemeng Wëntger, deen zirka 1,2&nbsp;km südwestlech vun Tratten direkt op der belscher Grenz läit.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Gemeng Wëntger
* Syvicol
Heesdref

**Heesdref** ass eng Uertschaft an der Gemeng Wëntger.

## Geographie
Heesdref läit op enger Héicht vu ronn 470 Meter (NG-L). Déi héchst Plaz an der Uertschaft ass op der Grenz mat Wëntger op der N12 mat 502 Meter, an déi déifst ass op der Albaach mat 385 Meter.

D'Uertschaft ass un de Verkéier ugeschloss iwwer d'Nationale 12, ee Wee deen op Béigen féiert, een deen op Kréindel féiert, an een deen op d'Trätter Strooss féiert.

Zu Heesdref hunn zwou Baachen hir Quell, d'Albaach an d'Dalerburen.

## Geschicht
Virun der Gemengefusioun zur neier Gemeng Wëntger den 1. Januar 1977 huet d'Uertschaft zu der fréierer Gemeng Béigen gehéiert.

## Kuckt och
* Nikloskierch zu Heesdref

## Literatur
* John Lamberty, „Fest verwurzelt mit der Scholle - Die Gemeinde Wintger blättert erneut im Geschichtsbuch ihrer Dörfer und schlägt dabei das Kapitel Heisdorf auf“, am Wort Nr. 52 vum 2. Mäerz 2018, S. 26

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wëntger
* Syvicol
Houfelt

**Houfelt** ass eng Uertschaft an der Gemeng Wëntger.

## Geschicht
Virun der Gemengefusioun zur neier Gemeng Wëntger den 1. Januar 1977 huet d'Uertschaft zu der fréierer Gemeng Helzen gehéiert.

Zu Houfelt sinn Iwwerreschter vun den Aarbechten um Meuse-Musel-Kanal ze gesinn, deen an der éischter Hallschent vum 19. Joerhonnert sollt gebaut ginn.

## Kuckt och
* Kierch vun Houfelt
* Meuse-Musel-Kanal

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wëntger
* Syvicol
* De Kanal vun Houfelt, "E Kanal, deen ni fäerdeg gebaut gouf"


Fichier:Houfelt.JPG|An der Mëtt vum Duerf
Fichier:Hoffelt road junction 2013.jpg|Stroossekräizung zu Houfelt. Hanner de Panneaue sinn Iwwerreschter vum Meuse-Musel-Kanal ze gesinn.
Maulesmillen

D**'Maulesmillen** (lokal: **Maulusmillen**) ass e Lieu-dit an der Gemeng Wëntger, deen aus engem fréiere Café, engem Camping, enger fréierer Millen an enger fréierer CFL-Halt besteet. Een Haus, déi eigentlech Millen déi nërdlech vun der Wolz läit, gehéiert zu der Gemeng Wäiswampech.

Ausser datt d'Uertschaft an zwou Gemenge läit gehéiert se an der Gemeng Wëntger zu zwou verschiddene Kadastersektiounen, an zwar zu de Sektioune Saassel a Boxer.

Virun der Gemengefusioun vum 1. Januar 1977 huet d'Uertschaft zu der fréierer Gemeng Aasselbuer gehéiert.

## Geographie
D'Maulesmille läit am Wolzdall um Zesummelaf vun der Wemperbaach op der Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Ëlwen am Dräieck Rossmillen, Saassel a Klierf. Se läit och op der Kräizung vum CR373 mam CR335.

## Kuckt och
* Millen zu Lëtzebuerg
* Gare Maulesmillen
* Fliger-Monument op der Maulesmillen
* 

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wëntger
* Syvicol
Nidderwampech

**Nidderwampech** (lokal: **Nidderwampich**; Wallounesch: *Li Ptite Ombwè*, *La Ptite Ombwè*) ass eng Uertschaft an der Gemeng Wëntger.

## Geographie
D'Uertschaft läit op enger Héicht vun ca. 418 Meter südwestlech vun Uewerwampech, westlech vu Schëmpech a knapps 2&nbsp;km ëstlech vun der Belscher Grenz. Déi noost Uertschaft an der Belsch ass Bëndelt.
## Kuckt och
* Kierch Nidderwampech

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wëntger
* Syvicol
Saassel

**Saassel** ass eng Uertschaft an der Gemeng Wëntger.

## Geographie
Saassel läit um Ënnerlaf vun der Trëtterbaach tëscht den Uertschaften Ëlwen, Aasselbuer, Boxer a Maulesmillen.

Den ieweschten Deel vun der Uertschaft gëtt *Saassel op der Knupp* genannt.
## Geschicht
Virun der Gemengefusioun zur neier Gemeng Wëntger den 1. Januar 1977 huet d'Uertschaft zu der fréierer Gemeng Aasselbuer gehéiert.

## Kuckt och
* Sentier des Passeurs
* Kapell zu Saassel

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wëntger
* Syvicol
## Biller

Fichier:Trëttenerbaach Saassel.JPG|Trëtterbaach zu Saassel
Fichier:Saassel Kapell.JPG|Kapell vu Saassel
Schëmpech

**Schëmpech** (lokal: **Schëmpich**) ass eng Uertschaft an der Gemeng Wëntger. Se ass bekannt duerch d*'[[École nationale de la Protection civile]]* déi zanter 1963 do besteet.

## Geographie
Schëmpech läit ëstlech vum CR329, op der Héicht vun Nidderwampech.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wëntger
* Syvicol
Uewerwampech

**Uewerwampech** (lokal: **Uewerwampich**; Wallounesch: *Li Grande Ombwè*, *La Grande Ombwè*) ass eng Uertschaft an der Gemeng Wëntger. 

## Geopgraphie
D'Uertschaft läit am Nordweste vu Lëtzebuerg op der belscher Grenz op enger Héicht vu ronn 400 m, am Dall vun der Wemperbaach.

Op Uewerwampech kënnt een iwwer den CR329 vun Nidderwampech a vun Déierbech aus, an iwwer de *Kiemel* vu Lingser an der Belsch.

Déi héchst Punkte vun der Uertschaft si südlech vum Duerf am Bësch *Wald* mat 502 m (ouni weidere Flouernumm) a mat 501 m op *Uessemuergen*. Déi déifst Plaz ass mat 402 m op der Grenz mat Nidderwampech am Dall vun der Wemperbaach, bei der Pompelstatioun, do wou d'Lingserbaach an d'Wemperbaach leeft.

## Geschicht

Uewerwampech war den Haaptuert vun der Gemeng Uewerwampech, déi den 1. Januar 1977 mat aneren zu der neier Gemeng Wëntger fusionéiert huet. Bis dohi war d'Gemeng an d'Uertschaft Uewerwampech Deel vum Kanton Wolz.

## Duerfveräiner
Zu Uewerwampech sinn zwéi Veräiner: 
* de Jugendclub "Les Mousquetaires Uewerwampich"
* d'Chorale "Ste Cécile"

## Kuckt och
* Kierch Uewerwampech
* Johan Caspar de Cicignon

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wëntger
* Syvicol
* Fusiounsgesetz vun der neier Gemeng Wëntger: ''Loi du 31 octobre 1977 portant fusion des communes de Asselborn, Boevange/Clervaux, Hachiville et Oberwampach''
Klengbetten

**Klengbetten** ass eng Uertschaft an der Gemeng Stengefort.

## Geschicht
D'Uertschaft huet ursprénglech *Betten* (Bettingen) geheescht, se gouf awer 1897 op *Klengbetten* ëmgedeeft, absënns fir Verwiesselunge mat der Uertschaft Betten(g) aus der Gemeng Dippech oder nach aneren Dierfer mat selwechten Numm am noen Ausland ze verhënneren.

## Kuckeswäertes
* Zwéi bemierkenswäert Beem
** D'Eech um Viktorsbierg (rue de la Montagne)
** D'Lann an der Kolerstrooss (rue de Kahler)
* De Waassertum um Bëchel

## Kuckt och
* Kierch Klengbetten
* Gare Klengbetten

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Stengefort
* Broschür iwwer Kuckeswäertes zu Klengbetten

## Biller

Fichier:E25 Customs Belgium-Luxembourg.jpg|Grenziwwergang Klengbetten-Sterpenech
Fichier:Kleinbettingen 1939 Memorial.jpg|Monument vun der Onofhängegkeet bei der Gare
Fichier:Moulin de Kleinbettingen.jpg|Klengbettener Millen
Fichier:Äisch Dräibrécken Klengbetten.jpg|Bréck iwwer d'Äisch bei Klengbetten
Grass

**Grass** ass eng Uertschaft an der Gemeng Stengefort.

## Geographie
Grass läit op der belscher Grenz an op der Äisch op der lénkser Säit vun der fréier Atertlinn an Direktioun Koler gekuckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Stengefort
Johan Caspar de Cicignon

De **Johan Caspar de Cicignon** oder **Johan Caspar von Cicignon**, gebuer ëm 1625 zu Uewerwampech, a gestuerwe 1696 zu Fredrikstad an Norwegen, vun adelegem Geblitt, war e Generol mat lëtzebuergesche Wuerzelen, deen am Déngscht vun Dänemark stoung. Bekannt gouf hie virun allem wéinst sengen architektoneschen Aarbechten an Norwegen.

1657 gouf hien däneschen Offizéier an an de 1660er-Joren zum Kommandant vun der Festung Bergenhus an Norwegen ernannt. Zu Bergen, wéi och spéiderhin zu Fredrikstad, war hie responsabel fir de Bau an Ausbau vu militärstrategesche Festungen.

1681 ass hien op Trondheim an Norwege geschéckt gi fir dee vun engem Groussbrand total zerstéierte Stadkär nei opzebauen a brandsécher ze maachen. Dem Cicignon säi barocke Baustil markéiert nach haut d'Trondheimer Stadbild.

Nieft Trondheim war de Cicignon och responsabel fir de Stadplang vu Kongsvinger an Norwegen.

Seng lescht Joren huet de Cicignon zu Fredrikstad als Immobiliespekulant verbruecht. Hie sollt 1696 als räiche Mann stierwen.

Zu Uewerwampech, zu Gaasperech an zu Trondheim erënneren nach haut Monumenter un de Cicignon. Zu Gaasperech ass d'Strooss mat sengem Monument no him genannt.

## Literatur
*John Lamberty: *Der vergessene Vauban*, am Luxemburger Wort vum 14. Mäerz 2019, S. 33
*Norbert Thill (Text & Biller): *Oberwampach - Schlossherrschaft und Schlossbesitzer in Geschichte und Gegenwart*; in: Heimat + Mission (erausgi vun den Häerz-Jesu Patere vu Clairefontaine; Drock: Sankt-Paulus, Lëtzebuerg), Nr. 1/2, 2003; Ss. 25-44.
*Nissen, Harald: * Johan Caspar Cicignon of Oberwampach: a Luxembourg immigrant in Norway* - In: *Annuaire: vol. II des actes du XXIe congrès international des sciences généalogique et héraldique de Luxembourg* (1994) / Association luxembourgeoise de généalogie et d'héraldique = Jahrbuch / Luxemburger Gesellschaft für Genealogie und Heraldik. - 1995, Säiten 73-90, ill..
* *Cicignon zu Ehren - Oberwampach gedenkt eines grossen Sohnes*; in: Luxemburger Wort vum 30. November 1981.
* *Vauban des Nordens - Trondheim und Luxemburg erinnern an Jean Gaspard de Cicignon*; in: Luxemburger Wort vum 29. August 1981.
*Bob Frommes: *Jean Gaspard de Cicignon, seigneur de Oberwampach, 'Generalmajor', ingénieur militaire, commandant de forteresse, gouverneur, inspecteur général des fortifications danoises, chevalier du Danebrog, Vauban du nord*; Lëtzebuerg (beim Auteur), 1977; 341 Säiten (ill.).

## Biller

De Cicignon.JPG|Monument vum de Cicignon zu Uewerwampech
Gasperich - Monument JC von Cicignon.JPG|an d'Gedenkplack zu Gaasperech


## Um Spaweck
* 
* Op norwegesch
Boxer (Homonymie)

Mat **Boxer** ka gemengt sinn:

* eng Uertschaft an der Gemeng Wëntger: Boxer;
* e Sportler, dee boxt, kuckt dofir: Boxen;
* eng Hondsrass, kuckt dofir Boxer (Hondsrass).

"Boxer" steet och heiansdo als Ofkierzung fir Boxershort oder Boxermotor.
Kierch Houfelt

D**'Eligiuskierch zu Houfelt** ass eng kathoulesch Kierch an d'Parkierch vun der Par Wëntger Sainte-Famille, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Wëntger gehéiert.

De Patréiner ass den hellegen Eligius, deem säi Fest den 1. Dezember gefeiert gëtt.

D'Kierch steet zentral an der Uertschaft op der Verbindungsstrooss tëscht dem CR333 an dem CR362.

Den 12. Februar 2024 gouf proposéiert, s'als national Kulturierfschaft ze klasséieren.

## Geschicht
Well déi al Kierch vun Houfelt ze kleng war gouf an den 1950er Joren decidéiert eng nei bauen ze loossen. D'Pläng fir dës modern Kierch si vum Architekt J. P. Thill vun Dikrech. De 15. Juni 1958 gouf d'Kierch vum Bëschof Léon Lommel geweit.

Bis de 7. Mee 2017 war et eng Filialkierch vun der Par Helzen, déi zum Parverband Ëlwen, Wäiswampech, Wëntger, zu der Pastoralregioun Norden an zum Dekanat Klierf gehéiert huet. Zur fréierer Par Helzen huet ausser der Filialkierch vun Houfelt och nach d'Parkierch vun Helzen, d'Helzerklaus an d'Kapell vu Weiler gehéiert.

## Kierch vu bannen
### Fënsteren

Déi net-figurativ Fënsteren (ë.&nbsp;a. 40 m2 op der Südwand) aus Glasbëtong (*dalle de verre*) si vum Gustave Zanter, gradewéi de Kräizwee op der Nordwand, déi keng Fënsteren huet.

### Statuen
Ënner dem Duxall sti Statue vum hl. Eligius, vum hl. Antonius dem Eremit an dem hl. Jousef (déi ass vum Kënschtler H. Lachner aus Tirol). Um barocken Héichaltor steet eng weider Statu vum hl. Eligius. Op de Rokoko-Säitenaltär steet eng Consolatrix Afflictorum-Statu an eng vum hellegen Donatus.

## Klacken
Am Kierchtuerm hänken 3 Klacken déi an den Téin do diese, la a sol lauden.

## Literatur
* E. Donkel, L. Meyer, R. Staud: *Hoffelt, Dorf und seine Kirche*, 1958, St. Paul, 70 S.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vun der Par Wëntger Sainte-Famille
* D'Fënstere vun der Houfelter Kierch op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''


Kirche Hoffelt 02.jpg|D'Kierch vun Norde gesinn
Kirche Hoffelt 03.jpg|D'Kierch vu Südoste gesinn
HouChri22.JPG|Christuskapp an der Houfelter Kierch
Houalt22.JPG|Säitenaltor an der Houfelter Kierch
Kierch Helzen

D**'Kierch zu Helzen** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Wëntger Sainte-Famille, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Wëntger gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den hellege Mäerten, deem säi Fest den 11. November gefeiert gëtt.

D'Kierch steet am Weste vun Helzen um CR333A. Ronderëm d'Kierch stinn nach eng Rei al Grafsteng vum fréiere Kierfecht.

## Geschicht
D'Kierch ass vu 1775 an huet en neobarocken Tuerm, deen 1926 zesumme mat dem ënneschten Deel vum Kiercheschëff ugebaut gouf. Déi barock Miwwel stamen zum gréissten Deel aus dem Atelier Hennes vu Neuerburg a goufe vum Eberhard Hennes tëscht 1778 a 1780 gemaach. An enger extra fir deen Zweck ugebaute Säitekapell steet den Original vum Retabel aus dem 16. Joerhonnert, dee bis 1977 an der Helzerklaus stoung, dunn awer aus Sécherheetsgrënn an d'Parkierch bruecht gouf.

D'Helzener Kierch gouf den 12. November 1980 als Nationaalt Monument klasséiert.

Bis de 7. Mee 2017 war et d'Parkierch vun der Par Helzen, déi zum Parverband Ëlwen, Wäiswampech, Wëntger, zu der Pastoralregioun Norden an zum Dekanat Klierf gehéiert huet. Zur fréierer Par Helzen huet ausser der Parkierch vun Helzen och nach d'Helzerklaus, d'Kierch vun Houfelt an d'Kapell vu Weiler gehéiert.

## Klacken
D'Helzener Kierch huet 3 Klacken, déi ënner dem Schlagtoun Si, La a Fa Dièse lauden.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Wëntger

## Um Spaweck

* Websäit vun der Par Wëntger Sainte-Famille
* D'Fënstere vun der Helzener Kierch op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
* D'Uergel op der Säit vun den ''Amis de l'Orgue Diekirch''
* D'Kierch Helzen an der Facebookgrupp ''Patrimoine religieux Luxembourg - Reliéisen Ierwen Lëtzebuerg'' 


Fichier:Kirche Hachiville 02.jpg|D'Kierch vun Nordweste gesinn
Fichier:Kirche Hachiville 05.jpg|D'Kierch vun Nordoste gesinn
Fichier:Kirche Hachiville 03.jpg|Den Agank vun der Kierch
Fichier:Helzenaltar2.jpg|Altor an der Kierch vun Helzen
Fichier:Helzenretable.jpg|De Retabel am Original aus der Kierch vun Helzen
Triptychon

En **Triptychon**, aus dem Griicheschen *triptychos* (an dräi Deeler), ass eng Zesummestellung vun dräi Biller, woubäi dat mëttelst fest ugemaach ass, an déi säitlech mam Haaptbild duerch Jarnéiere verbonne sinn.

Den Triptychon ass typesch fir gotesch Altorbiller.

Berüümt Triptychen:
* *[[Guernica (Bild)]]* vum Pablo Picasso
* D'Triptychon an der Mariekierch zu Danzeg vum Hans Memling
* De Genter Altor vun de Bridder van Eyck
* *[[De Gaart vun de Glëschtereien]]* vum Hieronymus Bosch
* *[[Den Heewon]]* vum Hieronymus Bosch

Kënschtler, déi een oder méi Triptyche gemoolt hunn:
* Francis Bacon (Moler) 
* Oswald Baer
* Hieronymus Bosch 
* Otto Dix: *Der Krieg*
* Emil Nolde: *Maria Aegyptiaca* 
* Bernt Notke 
* Peter Paul Rubens: Tritptychon an der Kierch vu Mechelen 
* Eberhard Schlotter 
* Andy Warhol

## D'Triptychon an der Literatur
* Dem Max Frisch säi lescht Stéck *Triptychon*.
* Dem Felix Timmermans säi Roman vun 1924 *Triptychon vun den hellegen dräi Kinneken*.

## D'Triptychon an der Musek
* Leoš Janáček: En Triptychon mat als Haaptfigur de Grënner vun der tschechescher Republik, dem Masaryk.
* Gerhard Braun: *Tritychon*, 1983

## Literatur
* Pilz, P.: *Das Triptychon als Kompositioins- und Erzählform in der deutschen Tafelmalerei von den Anfängen bis zur Dürerzeit*, München, 1970.
* Laubenthal, Annegrit: *Paul Hindemiths Einakter-Tritychon*, Tutzing, Schneider, 1986.

## Um Spaweck
Nidderwolz

**Nidderwolz** (lokal: **Nidderwooltz**) ass e Lieu-dit an eng Kadastersektioun vun der Gemeng Wolz.

## Geographie
## Kuckeswäertes
* D'Kierch zu Nidderwolz
* Déi fréier Wandmillen

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Gemeng a Stad Wolz
Rulljen

**Rulljen** ass eng lëtzebuergesch Uertschaft an der Gemeng Wolz.

## Kuckeswäertes
* Appoloniakapell vu Rulljen

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng a Stad Wolz
Biwesch

**Biwesch** (lokal: **Biwisch**) ass eng Uertschaft an der Gemeng Ëlwen.

## Geschicht
Duerch d'Gesetz vum 20. Juli 1925 gouf d'Sektioun Biwesch vun der Gemeng Aasselbuer ofgetrennt, an ass bei d'Gemeng Ëlwen derbäikomm.

## Kuckeswäertes
* Duerch Biwesch geet den Naturléierpad *[[Fiichtgebitt Cornelysmillen#Naturléierpad|Cornelys Millen]]* an de *[[Sentier des passeurs]]*
* D'Kapell vu Biwesch

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Ëlwen
* Fotoe vu Biwesch
* Gesetz iwwer Biwesch als Sektioun vun der Gemeng Ëlwen, ''Loi du 20 juillet 1925, concernant le rattachemente la section de Biwisch à la commune de Troisvierges.''
Drénkelt

**Drénkelt** ass eng Uertschaft an der Gemeng Ëlwen.

## Geographie
Se läit nieft der  tëscht Ëlwen a Wilwerdang op enger Héicht vun zirka 480 bis 505 m. Laanscht d'Duerf leeft d'Luckeschbaach, déi spéider bei Ëlwen an d'Wolz mënt.

## Kuckt och
* Kapell vun Drénkelt

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Ëlwen
* Fotoe vun Drénkelt
Retabel

E **Retabel** ass en Altor-Opsaz, sief et mat engem oder méi Biller oder Statuegruppen.

De Schnëtzretabel aus der Helzerklaus ass e bedeitend Beispill zu Lëtzebuerg.

Weltbekannt Retabele si beispillsweis de Retabel vun Issenheim oder dee vum Genter Altor.

## Kuckt och
* Helzerklaus
* Retabel vu Rouspert

## Um Spaweck

* De Retabel vun Issenheim op der fr:Wiki
Huldang

**Huldang** ass eng Uertschaft an der Gemeng Ëlwen.

## Geographie
Huldang läit op enger Héicht vu 523 m op der Strooss vun Dikrech iwwer d'Schmëdd op Stavelot (N7). Zanter den 1970er Joren hunn do, wéinst der Grenz nobäi, eng Rëtsch Geschäfter a Bensinnsstatiounen opgemaach.

Bei Huldang fënnt een déi zwou héchst Koppen am Land: *[[Op Kneiff]]* op der Sektiounsgrenz mat Wilwerdang an d'''Buergplaz'' (lokal: *Burrigplaz*).

Tëscht Huldang a Rëmeleng gëtt et mat 82&nbsp;km déi gréisst Nord-Süd-Längt vum Lëtzebuerger Land.

Tëscht 1839 an 1919 war *[[Schmëdd (Ëlwen)|Op der Schmëdd]]* de lëtzebuergesch-belsch-preiseschen Dräilännereck.

## Geschicht

Huldang gouf an der Geschichtsschreiwung just eng Kéier ernimmt, wéi am Drëssegjärege Krich, tëscht Chrëschtdag 1647 an dem August 1648 d'Awunner sech virun den Zaldoten, déi alles geplëmmt hunn, an de Bëscher ronderëm hu misse verstoppen.

Huldang huet, wéi vill Uertschaften am Éislek, am Zweete Weltkrich an der Ardennenoffensiv béis misse leiden.

## Fotoalbum

Fichier:3LännereckSchmëtt.JPG|Den Dräilännereck ëm 1910
Fichier:Buergplaz Huldang.jpg|D'Buergplaz zu Huldang, déi zweethéchst Plaz am Land


## Kuckt och
* Kierch Huldang
* La traversée des pays et des âges, e belsch-lëtzebuergesche Wanderwee deen duerch Huldang féiert

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Ëlwen
* Fotoe vun Huldang
* Jugend vun Huldang
Kierchen

**Kierchen** (lokal: **Kirchen**) ass eng Uertschaft an der Gemeng Ëlwen.

Bis den 28. Dezember 1908 war Kierchen den Haaptuert vun der Gemeng Kierchen, déi dunn zur Gemeng Ëlwen ëmbenannt gouf.

## Verkéier
Kierchen ass un d'Stroossennetz ugeschloss iwwer den CR337.

Bis den 22. Mee 1998 hat d'Uertschaft en Uschloss un d'Eisebunnsnetz iwwer d'Gare vu Bellain.

## Kuckeswäertes
D'Méchelskierch vu Kierchen, mam Kierfecht an der Plaz niewendrun, déi zanter 1991 op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter als *Nationalmonument* klasséiert ass.

De Kierfecht vu Kierchen, op deem dräi brittesch Zaldote begruewe leien, zielt zu de Commonwealth-Griewer.

D'Lourdes-Grott bei der Kierchermillen, déi 1949 ageseent gouf.

## Biller

Vue op Kierchen-101.jpg|Vue op Kierchen
Basbellain, grotte (102).jpg|D'Lourdes-Grott

## Kuckt och
*Kierchermillen

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Gemeng Ëlwen
* Fotoe vu Kierchen
* ''Loi du 28 décembre 1908, transférant le chef-lieu de la commune de Basbellain à Troisvierges''
Wilwerdang

**Wilwerdang** ass eng Uertschaft an der Gemeng Ëlwen.

Um Lieu-dit "Op Kneiff" bei Wilwerdang läit mat 560,13 Meter déi héchst Plaz zu Lëtzebuerg. Déi zweethéchst ass mat 558,35 Meter iwwer NN d'Buergplaz zu Huldang.

## Eisebunn
Duerch Wilwerdang huet fréier d'Eisebunnsstreck Ëlwen - Sankt Vith gefouert. Eng ronn 2&nbsp;km hanner Wilwerdang an Direktioun St. Vith war d'Westportal vum 790 Meter laangen Tunnel, deem säin Ostportal eng ronn 150 Meter virun der belscher Grenz war. Den Tunnel huet ënner dem Haus *Knauf* op der Buergplaz erduerch gefouert, an ass dann eng ronn 250 m ëstlech dovun aus dem Hiwwel erauskomm.

De Wilwerdanger Tunnel gouf aus Ëmweltschutzgrënn gespaart a gëtt och net restauréiert. Beim Westportal gouf e Fliedermaus-Léierpad ageriicht.

## Kuckt och
* Kierch Wilwerdang

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Ëlwen
* Fotoe vu Wilwerdang
*Aktuell Informatiounen iwwer Wilwerdang
Beeler

**Beeler** ass eng Uertschaft an der Gemeng Wäiswampech.

## Geographie
Beeler läit am Norde vum Lëtzebuerger Land an ass eng Grenzuertschaft mat der Belsch. Seng Gewan grenzt am Westen an am Norden un déi belsch Uertschafte Malscheid a Lascheid. Ëstlech läit Leetem an am Süde Wäiswampech.

Den héchste Punkt vu Beeler ass um *Béchel* op 508 Meter wou och de Waasserbaseng steet, a seng déifst Plaz ass bei der Gossemaark LBN 63 op 395 Meter. Bei dëser Maark leeft och d'Rillerbaach an d'Belsch eriwwer, eng Niewebaach vun der Feederbaach, déi bei Stubach an d'Our leeft.

Eng Niewebaach vun der Rillerbaach, déi no bei der Grenzmaark LBN 64 entspréngt, mécht d'Grenz mat der Belsch bis zum Zesummefloss mat Rillerbaach, a vun do un als Rillerbaach bis bei d'Mark LBN 63 wou se dann an d'Belsch lafen.

D'Schibech mécht d'Grenz mat der Gewan vu Wäiswampech, an d*'Niddelburen* maachen op enger Längt vu 700 Meter d'Grenz mat Leetem.

## Soss Interessantes
Beeler ass bekannt wéinst sengem Floumaart am Mee, op deem Artisten a Sammler sech gesinn, besonnesch Amateure vun alen Trakteren.

## Biller

Weiswampach, Beiler (113).jpg|Historesch…
Weiswampach, Beiler (111).jpg|a modern Gebaier zu Beeler.


## Kuckt och
* Kierch Beeler

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wäiswampech
Bënzelt

**Bënzelt** ass eng Uertschaft an der Gemeng Wäiswampech. Se läit um CR337 tëscht Ëlwen an Holler.
## Kuckeswäertes
* Dräifaltegkeetskierch zu Bënzelt
* Muséee rural ''A Schiewesch''

## Fir ze liesen
* Johanns, Mathias: *Häuserchronik Binsfeld* / Mathias Johanns, Paul-Henri Meyers. - In: Bihob: Bulletin vam Syndicat d'intérêts Benzelt-Holler-Breidelt. - Nr. 4(2005), p.&nbsp;4-6, ill.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wäiswampech
* Websäit vum Bënzelter Musée
Breedelt

**Breedelt** (lokal: **Bréidelt**) ass eng Uertschaft an der Gemeng Wäiswampech.

## Kuckeswäertes
* Matzen an der Uertschaft steet d'Kapell vu Breedelt, déi dem hellegen Alfons geweit ass.
* Al Molkerei vis-à-vis vun der Kapell.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wäiswampech
* Wou der Däiwel ass...? Bréidelt: Frederik Wember, wort.lu [€], 11.01.2026, gekuckt de 15.01.2026
Holler

**Holler** ass eng Uertschaft an der Gemeng Wäiswampech.

## Geographie
Holler läit tëscht den Uertschafte Bënzelt a Breedelt. Vu wäitem stécht déi kleng romanesch-gotesch Kierch aus dem 12. Joerhonnert ervir. Südlech vun Holler, am Agank vun engem enke Wisendall dee vun der Wemperbaach duerchzu gëtt, läit d'Hollermille mat hirem Milleweier.

## Geschicht
Holler ass eent vun den eelsten Dierfer aus Lëtzebuerg a gouf fir d'éischt Kéier an engem Dokument aus dem Joer 893 als *Hunlar* ernimmt. Deemools huet d'Duerf zu der Äifeler Abtei Prüm gehéiert. Et ass unzehuelen, datt schonn deemools a romanescher Zäit zu Holler eng Kierch stoung, déi vun der Abtei gebaut gouf.

## Kuckeswäertes
* Réimesch-gotesch Kierch aus dem 12. Joerhonnert, déi als Nationaalt Monument klasséiert ass;

* Restauréiert Bauerenhäiser aus dem 17. an 18. Joerhonnert.

## Bibliographie
*Berbeć, S., 1992. Approche typologique de l'architecture rurale au grand-duché de Luxembourg. Publications nationales. Ministère des affaires culturelles. 169 S. ISBN 2-87984-002-3. (Cf. Holler S. 25-40).

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wäiswampech
Leetem

**Leetem** ass eng Uertschaft an der Gemeng Wäiswampech.

## Geographie
Leetem läit am Norde vum Lëtzebuerger Land an ass eng Grenzuertschaft mat der Belsch. Seng Gewan grenzt am Osten an am Norde un déi belsch Uertschafte Lascheid, Oberhausen a Stoubach déi zur belscher Gemeng Burg-Reuland gehéieren. Westlech läit Beeler an am Südweste Wäiswampech.

## Verkéiersubannung
Wichtegst Stroosseverbindung ass den CR335, deen d'Duerf am Weste mat Beeler verbënnt an am Oste bis un d'belsch Grenz geet.

### Ëffentlechen Transport
Leetem gëtt vun der RGTR-Linn 175 ugefuer.

## Kuckt och
* Kierch Leetem

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wäiswampech
Wemperhaart

D**'Wemperhaart** (lokal och *Wämperhaart*) ass eng Uertschaft an der Gemeng Wäiswampech.

## Geographie
D'Wemperhaart läit op der Nordstrooss (N7), nordwestlech vu Wäiswampech. D'Uertschaft zitt sech iwwer e gudde Kilometer vum Flouer „an der Haart“ bis op d'Grenz mat der Belsch, wou d'N12 déi vu Wilwerdang erop kënnt, op d'N7 stéisst. Als Verlängerung vun der N12 leeft déi belsch N62 op Sankt Väit iwwerdeems d'N7 op d'Schmëdd viru geet.

De gréissten Deel vun der Uertschaft läit op enger Héicht vu 509 m am Flouer „an der Haart“ wou et eng Rei Akafszentren a Bensinnsstatioune gëtt. Dee méi klengen Deel vun der Uertschaft läit op 530 m ronderëm de Rond-point N7 / N12. Do stinn stinn e puer eenzel Haiser an och nach Butteker a Pompelstatiounen.

## Ursprong vum Numm
Den Numm *Wämperhaart* setzt sech zesummen aus *Wämper*, wéi d'Awunner vu Wäiswampech, Uewer- oder Nidderwampech genannt ginn an *Haart* (och nach *Haard*an *Hardt*), engem Bësch oder enger Héicht déi mat Bësch bewuess ass.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Wäiswampech
* Claude Faber, Flouernimm - Wemperhaart op 100komma7.lu de 5. August Juli 2020, gekuckt de 17. August 2020
Siren

**Siren** ass eng Uertschaft an der Gemeng Weiler zum Tuer.

## Infrastruktur
*1939 sinn déi dräi Uertschafte Siren, Weiler zum Tuer an Haassel un d'Waasserleitungsnetz ugeschloss ginn.

## Kuckt och
* Kierch Siren
* Bemierkenswäert Eech zu Siren
* 

## Um Spaweck

* Websäit vun der Gemeng
Chapeau-claque

E **Chapeau-claque** oder **Schappoklack** ass e klassesche schwaarzen an zylinderfërmegen Hutt, dee mat Satin iwwerzunn ass an dee sech zesummeklappe léisst.

## Kuckt och
* Hutt
* Schacko Klak (Roman)
Luanda

**Luanda** ass d'Haaptstad vum Angola.

Si huet 6.760.439 Awunner (Stand 16. Mee 2014). D'Stad huet eng Fläch vun 2418&nbsp;km².

Luanda gouf am Joer 1576 vum Paulo Dias de Novais als **São Paulo da Assumpção de Loanda** gegrënnt.

## Um Spaweck
União Nacional para a Independência Total de Angola

D**'UNITA** (op portugisesch *União Nacional para a Independência Total de Angola*) war eng angolanesch antikolonialistesch Beweegung, déi no der Onofhängegkeet vum Angola eng politesch Partei gouf.

Se gouf vum Jonas Savimbi gegrënnt an ass fir déi total Onofhängegkeet vum Angola, a géint de Jach vun alle frieme Kräften agetratt. Dofir huet s'och vun 1975, dem Dag vun der sougenannter Onofhängkeet bis 2002, als Guerilla haart gekämpft.

Den Doud vum Jonas Savimbi, deen 2002 am Gefecht erschoss gouf, huet dësem Biergerkrich eréischt een Enn gesat an en total zerstéiert Angola zeréckgelooss.
Jonas Savimbi

De **Jonas Savimbi**, gebuer 1934 an der angolanescher Provënz Bie, an am Gefecht erschoos den 22. Februar 2002, war en angolanesche Leader.

Säin ursprénglechen Numm war *Jonas Malheiro Savimbi*. Hie war de Grënner vun der UNITA, enger Organisatioun, déi fir déi total Onofhängegkeet vun Angola haart an zéi gekämpft huet, ee véirel Joerhonnert laang, bis zum Doud vum *Savimbi*.

Säi Papp war protestantesche Paschtouer. Op Grond vu senge geeschtegen Talenter huet de Jonas eng Bourse kritt, déi him et erlaabt huet, fir 1960 op Lissabon ze goen, fir do Medezin ze studéieren. Duerno ass hien an d'Schwäiz gaangen, an zwar op Lausanne, an huet do op der Universitéit politesch Wëssenschafte studéiert. A China huet hie sech duerno an der Guerillapraxis initiéiert.

## Literatur
Loiseau, Yves & de Roux, Pierre-Guillaume: *Portrait d'un révolutionnaire en général: Jonas Savimbi*, 1987, Table ronde, 276 Säiten. D'Buch baséiert op ville Gespréicher mam Savimbi, a gëtt seng Iddien a Virstellungen däitlech erëm.

## Um Spaweck
* BBC News-Artikel iwwer den Doud vum Savimbi
* BBC News-Artikel iwwer de Savimbi mat kuerzer Biographie
* E kriteschen a kompetenten Artikel iwwer de Savimbi aus der ''London Review of Books'' vum Jeremy Harding
Walisesch

**Walisesch** (wal.: *Cymraeg*) ass eng keltesch Sprooch, an zwar méi genee eng p-keltesch Sprooch, wéi och Kornesch a Bretonesch.

## Geschicht

## Geographesch Verbreedung

## Walisesch Dialekter

## Schreifweis an Aussprooch

### Walisescht Alphabet

### Grammaire

## Literatur

## Kuckt och
* Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch

## Um Spaweck