open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ieper

**Ieper** (de: *Ypern*, fr: *Ypres*) ass eng Stad an der Provënz Westflandern, am sougenannte Westhoek. Zu der Gemeng Ieper gehéieren och nach d'Uertschafte Boezinge, Brielen, Dikkebus, Elverdinge, Hollebeke, Sint-Jan, Vlamertinge, Voormezele, Zillebeke a Zuidschote.

## Geschicht
De Balduin II. de Plakkapp (879–918) huet zu Ieper, dat zu der Grofschaft Flandern gehéiert huet, géint Attacke vun den Normannen eng Festungsmauer baue gelooss.
Am spéide Mëttelalter huet Ieper mat Gent a Brugge zu de bedeitendste Stied vu Flandern gehéiert. Stëfter aus Ieper goufen a ganz Europa gehandelt. 1559 bis 1801 war Ieper e Bëschofssëtz.

Wärend dem Éischte Weltkrich war Iepern praktesch déi ganzen Zäit staark ëmkämpft. D'Alliéiert, besonnesch d'Truppe vum britteschen Empire, hunn d'Stad bis zum Enn verdeedegt. Iwwer eng Véierels Millioun vun hinne sinn do leie bliwwen. Um Enn vum Krich war d'Stad bal komplett zerstéiert. Nodeem d'Iddi, d'Ruinen als e Mémorial stoen ze loossen, verworf gi war, gouf se an de Joerzéngten duerno mat Hëllef vu Suen, déi Däitschland nom Krich huet misse bezuelen, no historesche Virbiller nees opgebaut.

Ronderëm Ieper sinn eng 170 Zaldotekierfechter, an den Tourismus am Zesummenhang mat den Evenementer vum 1. Weltkrich spillt eng wichteg Roll an der Stad.

## Kuckeswäertes

* *Maartplaz*, mat de Biergerhaiser ronderëm.
* d**Lakenhallen'' ('"Duchhalen") eent vun de gréissten net-reliéise gotesche Gebaier an Europa, mat sengem 70 Meter héije [[Beffroi]], deen zum UNESCO- [[Weltierwen|Weltierwe]] gehéiert.
*d**Sint-Marties-Kathedral*, Sëtz vum fréiere Bistum Ieper (1561 bis 1801).
* d'Krichsmonument *Menenpoort''.
* Al Festung a Schützegrief aus dem Éischte Weltkrich.

## Galerie

 Fichier:Belgie ieper lakenhal nacht.jpg|d'Duchhalen
 Fichier:Ruïne, 1919, Ieper.jpg|Iepern 1919
 Fichier:Belgie ieper menenpoort nacht.jpg|Menenpoort


## Um Spaweck

* Offiziell Internetpräsenz
Polhéicht

Ënner **Polhéicht** versteet een den Héichtewénkel vum Himmelsnordpol iwwer dem mathemateschen Horizont vum jeeweilegen Observatiounspunkt.

D'Polhéicht bestëmmt dobäi de senkrechte Wénkelofstand tëscht Horizont an Himmelsnordpol an ass identesch mat der astronomescher Breet (approximativ = geographesch Breet) vum Observatiounspunkt. Den Himmelsnordpol ass no beim Polarstär an ass den Duerchstousspunkt vun der verlängerter Äerdachs mat der Himmelskugel.

D**'Equatorhéicht** ass entspriechend d'Héicht vum Himmelsequator zum Horizont a berechent sech aus der Polhéicht zu: *90° minus Polhéicht*.

D'Polhéicht ass e wichtege Wäert fir d'korrekt Ausriichte vun der equatorialer Montéierung vun engem astronomeschen Teleskop a fir déi genee Richtungsbestëmmung mam Polaris-Azimut.

## Kuckt och

* Poldistanz
Polaris-Azimut

Als **Polaris-Azimut** gëtt d'astro-geodetesch Richtungsbestëmmung (Azimut) vun engem terrestreschen Zil mat Hëllef vum Polarstär bezeechent.

D'Method gehéiert zu de geneesten Azimut-Methode vun der Geodetescher Astronomie, obschonn d'Virgangsweis am Prinzip einfach ass:
* Uviséiere vum Vermiessungspunkt (et sollt e Wäitpunkt op enger minimaler Distanz vu 5&nbsp;km sinn)
* Uviséiere vum Polarstär a Kreeslag I, Ofliese vum Deelkrees a vun der Auerzäit
* Ëmsetze vum Theodolit
* Uviséiere vum Polarstär a Kreeslag II asw.
* Uviséiere vum Vermiessungspunkt a Kreeslag II.

Mat dem Standpunkt vum Observateur geographesch Koordinaten an den Auerzäite beim Uviséiere vun de Stäre léisst sech deenen hiren Azimut berechnen, aus där um Theodolit gemoossener Richtungsdifferenz den terrestreschen Azimut.

Déi wichtegst Uwendunge vun der Method, déi a ronn 10 Minutten eng Prezisioun am Beräich vun ±1" gëtt, sinn
* d'Orientéierung vu Vermiessungsnetzer no astronomesch Nord
* d'Bestëmmung vun der Loutofweechungs-Komponent Ost-West
* d'Miessung vun Laplace-Azimuten.
## Kuckt och
Deltgen

**Deltgen** ass e Familljennumm, dee virun allem zu Lëtzebuerg virkënnt.

Dem Luxemburger Familiennamenatlas no wier en etymologesch op *Dell* zeréckzeféieren, wat "Kaul", "Téitsch" bedeit, an, op eng Persoun iwwerdroen, "Een dee 'getéitscht', d.&nbsp;h. 'net ganz hell' ass".

Et ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* (Renatus) "René" (Heinrich) Deltgen (1909, Esch-Uelzecht - 1979, Köln), e lëtzebuergesche Schauspiller
* Rob Deltgen (º&nbsp; 1950, Wolz), e lëtzebuergesche Fotograf an zanter 1998 Genealogie-Fuerscher
Anthropomorphismus

Mat **Anthropomorphismus** (griich. ἄνϑρωπος *anthropos* 'Mënsch' a μορφή *morphē* 'Form, Gestalt') bezeechent een, wa mënschlech Proprietéiten op Déieren, Gëtter, Naturgewalten oder Änleches iwwerdroe ginn ("Vermënschlechung"). D'mënschlech Proprietéite kënne sech souwuel op d'Ausgesinn wéi op de Komportement bezéien.

## Reliounen

A ville Relioune ginn de Gëtter mënschlech Erscheinungsformen oder Eegenschaften zougeschriwwen, sou der chrëschtlechen, hinduistescher, germanescher, griichescher, keltescher a réimescher Mythologie.

Schonn den anticken Dichter Xenophanes huet an engem Gedicht geschriwwen, datt d'Mënsche sech d'Gëtter no hirem eegene Virbild virstellen (An däitscher Iwwersetzung):

„*Stumpfe Nasen und schwarz; so sind Äthiopias Götter*,
*Blauäugig aber und blond: so sehn ihre Götter die Thraker*,
*Aber die Rinder und Rosse und Löwen, hätten sie Hände*,
*Hände wie Menschen zum Zeichnen, zum Malen, ein Bildwerk zu formen*,
*Dann würden die Rosse die Götter gleich Rossen, die Rinder gleich Rindern*
*Malen, und deren Gestalten, die Formen der göttlichen Körper*,
*Nach ihrem eigenen Bilde erschaffen: ein jedes nach seinem.*“

## Anthropomorph Déierefiguren

Anthropomorphismus ass en heefegt Stilmëttel an der Literatur. Besonnesch a Fabelen an a Kannerbicher, huelen Déieren d'(dacks stereotyp) Charakteristike vu Mënschen un, sou z.&nbsp;B. am Michel Rodange sengem *[[Reenert]]*, deen um Goethe sengem *Reinecke Fuchs* baséiert.

Och vill Bande-dessinées- oder Dessins-animés-Figure sinn anthropomorph Déieren, wéi d'Micky Maus, de Kermit, de Bugs Bunny, Donald Duck oder de SpongeBob.

## Anthropomorph Maschinnen

En ettlech Leit attribuéiere Maschinne mënschlech Proprietéiten, z.&nbsp;B. andeems se hirem Auto en Numm ginn, oder mat em schwätzen, wann e fiert. An der Fiktioun gouf dat z.&nbsp;B. bei anthropomorphen Autoen a Filmer oder Televisiounsserien iwwerholl, wéi déi vum Käfer *Herbie*, dem *K.I.T.T.* an *Knight Rider*, de Personnagen am Pixar-Film *Cars*, asw. Dozou kann een och Roboteren oder Computeren zielen, déi duerch eegent Denken handelen.

## Literatur
* Hermsdorf, Daniel: *Filmbild und Körperwelt. Anthropomorphismus in Naturphilosophie, Ästhetik und Medientheorie der Moderne*. Königshausen & Neumann, Würzburg 2011, ISBN 978-3-8260-4462-5. Verlagsinfo
* Bruno Roy: *La belle et / est la bête. Aspects du bestiaire féminin au moyen âge.* In Renate Baader (Hrsg.): *Das Frauenbild im literarischen Frankreich. Vom Mittelalter bis zur Gegenwart.* Reihe: Wege der Forschung, 611. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1988, ISBN 3-534-08616-3, , S.&nbsp;38–51 (in Französisch).

## Um Spaweck

* Meyers Großes Konversations-Lexikon. 6.&nbsp;Auflage 1905–1909, S.&nbsp;571. zeno.org
NGC 1856

Den **NGC 1856** ass en oppene jonke masseräiche Stärekoup, deen engem Kugelstärekoup gläicht ("blue globular cluster"), an der grousser magellanescher Wollek am Stärebild Dorado. Säin Alter gëtt op ronn 80 Millioune Joer geschat. Den Objet gouf 1826 vum James Dunlop mat engem 9-Zoll-Reflekter entdeckt.

## Kuckt och
Eisebunnsstreck Torhout-Ieper

D**'Eisebunnslinn 63 Torhout-Ieper** war eng Eisebunnslinn vun der Société nationale des chemins de fer belges (SNCB). Si war ronn 32&nbsp;km laang an huet Torhout mat Ieper verbonnen, an der Verlängerung vun der Linn 62 vun Oostende op Torhout.

Stied op der Streck waren Torhout, Kortemark, Staden, Langemark-Poelkapelle an Ieper.

D'Streck vun Oostende op Torhout gouf de 15. August 1873 a Betrib geholl. 1949 gouf mam Persounentransport tëscht Thorout a Kortemark opgehalen an 1955 op der Streck vu Kortemark op Ieper.

Haut ass de gréissten Deel vun der Streck e Vëloswee.

## Um Spaweck
Eenelter Kapell

D**'Eenelter Kapell** ass eng Kapell op der Gewan vun der fréierer Uertschaft Eenelter bei Recken an der Gemeng Miersch, déi dem helllegen Donatus an dem hellegen Theobald geweit ass.

Si gouf den 2. Abrëll 2021 als nationaalt Monument klasséiert.

## Geographie
Zirka 70 m vun der Kräizung vum CR105C (rue Principale) mat der N8 (route d'Arlon) zu Recken féiert en zirka 1,1&nbsp;km laange Wee bausse vun der Uertschaft bis bei d'Eenelter Kapell. D'Kapell läit op enger Héicht vun 263 m, zirka 40 m méi héich wéi d'Uertschaft.

## Geschicht
D'Kapell gouf warscheinlech schonn a fréichrëschtlecher Zäit gebaut. 1039 huet e Klausener, den Hellegen Theobald vu Provins, op Eenelter gelieft. D'Eenelter Kapell gouf 1180 fir d'éischt an engem Dokument ernimmt an hat deemools schonn d'Maartrecht; den Eenelter Maart (um 15. September) ass deemno ee vun den eelste Mäert zu Lëtzebuerg.

1751 gouf eng nei Kapell ageweit. 1799 gouf ënner der Franséischer Revolutioun de Mobiliar versteet, d'Kapell war zu deem Zäitpunkt scho verfall. De 5. Mee 1802 gouf op Ufro vum Prefekt a vum deemolge Mierscher *Maire-adjoint* Simon Neuens de Maart op Miersch verluecht.

1897 gouf eng nei Kapell gebaut, déi dem hellegen Donatus an hellegen Theobald geweit gouf.

1997 gouf se fir d'lescht restauréiert.

Zanter 2008 gëtt den Eenelter Maart, nees vum Dëschtennisclub DT Recken/Miersch als Konschthandwierksmaart am Duerfzentrum vu Recken organiséiert.

## Opschrëft a Chronogramm

Iwwert der Paart steet agravéiert:

"SS TheobaLDI aC DonatI aVXILIIs fVLCVra InnoXIa ReCeDVunt"
Mat der Hëllef vun den hellegen Theobald an Donatus kommen déi onerschëpflech Stäipen zeréck.

"Sacellum hoc fundatum saeculo XII  evcusum XVIII tandem restauratum 1897"
Dës am 12. Joerhonnert gegrënnt Kapell gouf am 18. Joerhonnert ageweit a schliisslech 1897 restauréiert

De Chronogramm ergëtt d'Joreszuel 1997. Deemno ass dës Opschrëft wuel och net méi al.
## Kuckt och
* Menhir vu Recken, no bei der Kapell
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* D'Eenelter Kapell op der Websäit vun der Gemeng Miersch
* Video op Youtube aus der Serie: Kierchen a Kapellen zu Lëtzebuerg iwwer d'Eenelter Kapell
Monument aux morts Miersch

De **Monument aux morts zu [[Miersch]]** ass e Monument, dat un déi Doudeg aus dem Zweete Weltkrich erënnert.

Et steet virun der Parkierch a gouf de 6. Mee 1951 ageweit. D'Pläng ware vum Henri Luja, Entreprener war den Nic. Decker.

Op enger Granitstafel steet geschriwwen:


:D'Mierscher Hémecht hire Kanner
:de' am Kazett, an der Deportatio'n
:als Zaldot an Arbechter
:fir Letzeburg hirt Liewen gin hun
:1940 1945


Op zwou weidere Granitstafele riets a lénks sinn d'Nimm vun den Affer agravéiert.

## Kuckt och
* Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich
* Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg
DEM L 106

**DEM L 106** oder **DEM 106** ass eng Superblos an der grousser Magellanescher Wollek. An der Blos ass den *N30B*, e Stäregebuertsgebitt a Reflexiounsniwwel.

D'Bezeechnung vum Objet staamt vun der Davies-Elliott-Meaburn-Duerchmusterung aus den 1970er-Joren, den L steet fir déi Grouss Magellanesch Wollek (L = *Large*).
## Kuckt och

## Um Spaweck
*Dem DEM L 106 op Space images.com
Dagestan

D**'Republik Dagestan** (Russesch Республика Дагестан / *Respublika Dagestan*) ass eng russesch Republik am Nordkaukasus. Si ass 1991 aus der Dagestanescher ASSR ervirgaangen. Den Numm bedeit "Biergland" an den Turksproochen.

## Geographie

Den Dagestan besteet am Norden aus flaacher Stepp an am Süden aus héije Bierger, déi d'Grenz mam Aserbaidjan a Georgie bilden. Hei läit och dee südlechste Punkt vun der Russescher Federatioun. Am Osten ass eng laang Küst um Kaspesche Mier. Nopeschfederatiounssujete sinn am Westen Tschetschenien an am Norde Kalmückien an d'Regioun Stawropol. Déi wichtegst Flëss sinn den Terek, de Sulak an de Samur.

## Bevëlkerung

Am Dagestan liewe méi wéi 30 Vëlker op enkem Raum zesummen. Et ass déi am heterogenst russesch Republik, wat virun allem dorop zeréckzeféieren ass datt d'Bierglandschaft Reesen a Kommunikatioun erschwéiert, a kulturell ëmmer nach d'Clanwiese primordial ass. Déi nëmmen 100.000 Russe si just nach eng kleng Minoritéit an der ronn 3 Milliounen Awunner Republik (Stand 2010). Trotzdeem ass Russesch ëmmer nach d'Amtssprooch, déi och als Verkéierssprooch tëscht den Ethnien déngt. De Groussdeel vun der Bevëlkerung ass vun islameschem Glawen (haaptsächlech sunittesch). Anescht wéi an aneren Deeler vun der Russescher Federatioun wiisst d'Populatioun am Dagestan rapid.

Et ass eng vun den äermste Republicke vun der Russescher Federatioun, obwuel se sech an den 2000er Jore relativ erkritt huet, an elo an der Moyenne op e pro-Kapp-Akommes vun engen ëmgerechent 3200$ pro Joer kënnt (Stand 2010). Et muss een dozou soen, datt et eng ganz kleng Minoritéit vu ganz Räiche gëtt, eng komplett ënnerproportional vertrueden a limitéiert Mëttelklass (4000$ pro Kapp a Joer, Stand 2012), a carrément 56 % vun der Bevëlkerung déi ënner der Aarmutsgrenz liewen.

## Stied

Am russesche Verglach gëtt et am Dagestan e relativ klengen Undeel vun der Bevëlkerung deen a Stied lieft (43 %). Déi gréisst Stied sinn:

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Republik Dagestan 
* Offiziell Säit vun der Tourismusagentur  
* Noriichteportal fir d'Republik  
* Informatiounssäit iwwer d'Republik, mat engem Forum etc.
Réimesch Villa zu Miersch

D**'Réimesch Villa vu Miersch** ass eng *Villa rustica* aus der Réimerzäit, vun där ëm 1905/1906 um Flouer *Mies* zu Miersch en Deel fräigeluecht gouf.

## Geschicht
Et gëtt ugeholl, datt d'Villa engem réimeschen Offizéier gehéiert huet, dee se fir seng Déngschter an der Arméi geschenkt kritt hat. Ëm 400 hunn d'Réimer sech no an no aus der Géigend verzunn, an d'Franken, déi nokoumen, hu sech léiwer am Dall ugesidelt, soudatt d'Villa verfall ass. De Flouernumm *Mies* kéim vu mansus (manere) = Haff, Haus, Duerf.

### Entdeckung
Wéi beim Plouen um Flouer op *Mies* ëmmer nees Zillen a Schierbelen zum Virschäi koumen, huet de Staatsarchitekt Karl Arendt 1905/1906 Deeler vun enger Villa rustica fräigeluecht. Besonnesch vum Hypokaustum - dem ënnerierdesche Waarmloft-Heizungssystem - goufe gutt erhalen Deeler fonnt. Och Brochstécker vun engem schwaarz-wäisse Mosaikbelag goufen ausgegruewen, sou wéi och Fragmenter vu Wandmolereien, Mënzen, Spéngelen, Réng, asw.. Fir déi Ausgruewunge viru weiderer Zerstéierung ze protegéieren huet de Charles Arendt e Gebai driwwer baue gelooss. Wéi sech spéider erausgestallt huet war dat iwwer dem lénkse Fligel vun der Villa.

1966 gouf op "Mies" d'Infrastruktur fir en neie Wunnquartier ugeluecht. Dobäi ass, net wäit vun der Villa ewech, eng laang Mauer fräigeluecht ginn. Well dobäi och Reschter vu Waasserkanäl fonnt goufen, gëtt ugeholl, datt déi d'Reschter vun engem Baseng, vläicht engem Schwammbaseng, sinn. De Basseng hat eng Gréisst vu 75,6 m Längt a 6,5 m Breet a konnt e Waasservolume vun 385 m3faassen. E war mat Leemschichten ofgedicht.

Mat Sondéierungsaarbechten ass och versicht ginn d'total Gréisst vun der Villa festzestellen. Et sinn nach e puer Grondmaueren an e Keller fonnt ginn an d'Dimensioune vun der Villa ginn op 200 × 60 m geschat. Se hat op d'mannst zwéi Raim déi mat engem Hypokaustum gehëtzt goufen.

Den 29. Oktober 1969 gouf d'Plaz mat den Iwwerreschter vun der Villa op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter als Nationaalt Monument agedroen.

## Literatur
* Thill, Gérard, 1967: Nouvelles découvertes autour d'une villa romaine à Mersch. Hémecht, 19, 477-489.
* Matthias Paulke, Jean Krier, und Raymond Waringo. Archäologischer Rundgang durch Luxemburg. Luxembourg: Centre national de recherches archéologiques, 2019. Print. ISBN 978-2-87985-535-6, S. 96-97

## Kuckt och
* Lëscht vun den Ausgruewungen an archeologesche Plazen zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Miersch

## Um Spaweck
NWA 7034

Den **NWA 7034** ass e planetare Steemeteorit, dee mat grousser Warscheinlechkeet vum Planéit Mars staamt. Et ass den zweeteeltste bekannte Marsmeteorit. Hien huet den héchste Waassergehalt vun alle Marsmeteoritten an ass den éischte Meteorit vun enger neier Marsmeteorittegrupp déi "Marsmeteorit (Basaltesch Brekzie)" genannt gëtt.

## Fondplaz  an Numm
De Meteorit gouf an der Sahara fonnt, eng genee Plaz ze soen ass awer net méiglech. 2011 gouf de Meteorit vun engem Geschäftsmann a Marokko kaf. Duerno krut e Sammler vun der Universitéit New Mexico de Steen. Wéi fir all Meteoritten, wou déi genee Fondplaz  net bekannt ass, besteet den Numm aus der geographescher Regioun (Nordwestafrika) an enger fortlafender Nummer. Säi Spëtznumm ass *Black Beauty*.

## Beschreiwung
Den NWA 7034 ass vum Meteorittentyp hier en Achondrit. Et ass eng vulkanesch Brekzie mat enger porphyroklastescher Struktur. Déi gréisst Klaste bestinn aus Pyroxen (Pigeonit an Augit) an Plagioklas (Andesin) a kënne bis 5&nbsp;mm Duerchmiesser erreechen. Donieft trieden och Chlorapatit, Chromit, Illmenit, Magnetit, Alkalifeldspat a Pyrit op. Et gëtt och Klasten aus haarde Glasuren. D'Grondmass besteet aus rengkäregem Plagioklas, Pyroxen, verschiddenen Oxiden a Spuere vun Eisesulfiden.
 
Den héije Waasserundeel kéint en Hinwäis drop sinn, datt déi fréi Ozeane vum Mars nach existéiert hunn wéi d'Gestengs vum Meteorit geformt gouf.

## Klassifikatioun
Wier de Meteorit en terrestrescht Gestengs, géif hien als Basaltbrekzie klassifizéiert ginn. Datt de Meteorit vum Mars staamt, war virun allem duerch dat passend Eisen/Mangan-Verhältnes ersiichtlech, hien huet awer a keng vun deenen dräi Gruppe vun de SNC-Meteoritten (Shergotite, Nakhlite a Chassignite) gepasst an och net bei ALH 84001. Hie gouf dofir bis Januar 2013 als ongruppéierte planetaren Achondrit klassifizéiert, bis d'"Meteoritical Society" d'Gruppéierung als "Marsmeteorit (Basaltesch Brekzie)" akzeptéiert huet.
 
D'Eisen/Mangan-Verhältnes ass en Hinwäis fir eng Bezéiung zum Planéit Mars. Géint dës Bezéiung schwätzt d'Sauerstoffisotopeverhältnes. Déi Ofwäichung kéint awer duerch Metasomatos oder Prozesser wärend der Impaktbrekzéierung zustan kommen. Sou kéint e Meteorit mat engem aneren Isotopeverhältnes d'Kuuscht vum Mars kontaminéiert hunn.

## Kuckt och
Arendt

**Arendt** ass e Familljennumm.

En ass ofgeleet vun *Arnd*, der verkierzter Form vum Virnumm Arnold.

Leit mat deem Numm sinn oder waren:

* Charles Arendt (1825-1910, och "Karl" Arendt), e lëtzebuergeschen Architekt, Historiker an Auteur; 
* Ernest Arendt (1855-1949), lëtzebuergesche Riichter a Vizepresident vum Staatsrot;
* Ernest Arendt (1916-2003), lëtzebuergeschen Affekot a President vum Staatsrot;
* Frank Arendt (1967), lëtzebuergesche Basketballspiller.
* Gebhardt Georg Arendt (1925-2013), bekannt als Eddi Arent, en däitsche Schauspiller;
* Georges Arendt (1920-2014), lëtzebuergesche Fechter, Olympionik a Banker;
* Guy Arendt (1954), e lëtzebuergesche Jurist a Politiker; 
* Hannah Arendt (1906-1975), eng däitsch-US-amerikanesch politesch Theoreetikerin a Publizistin;
* Nancy Arendt (1969), eng lëtzebuergesch Politikerin a fréier Sportlerin.
* Nicolas Arendt (1813 - 1887), e lëtzebuergesche Friddensriichter a Politiker (1850er Joren).

## Kuckt och
* Arend
* Arendt & Medernach
Eugène Rodenbourg

Den **Eugène Rodenbourg**, gebuer den 18. September 1895, a gestuerwen den 1. Oktober 1975 zu Metz, war e lëtzebuergesche Magistrat.

Hie gouf den 28. Abrëll 1947 als Member vum Staatsrot nominéiert. Den 1. Juli 1969 gouf hie Vizepresident vun där Institutioun an ass dat bliwwe bis zu senger Demissioun aus dem Staatsrot den 31. Oktober 1972.

Hie war och Riichter um Europäesche Geriichtshaff fir Mënscherechter.

## Gielercher
* 
*
Rouschthaff

**Rouschthaff** ass e Lieu-dit an der Gemeng Miersch.
## Geographie
De Rouschthaff läit en hallwe Kilometer ëstlech vum Zentrum vu Miesdref laanscht d'Rouschtbaach, déi nobäi am Rouschtgronn entspréngt.

## Kuckt och
Recken-Barrière

**Recken-Barrière** oder **Reckener Barrière** ass e Lieu-dit an der Gemeng Miersch.
## Geographie
Recken-Barrière läit un der Nationalstrooss 8, tëscht Recken a Bruch.

## Kuckt och
Fënsterdallerhaff

De **Fënsterdallerhaff** oder einfach de **Fënsterdall** ass en Haff a Lieu-dit an der Gemeng Miersch.
## Geographie
De Fënsterdallerhaff läit um westleche Bord vun der Gemeng Miersch, südëstlech vum Gréiweknapp, net wäit ewech vum CR115. E läit op enger Héicht vu ronn 285 m, un der Quell vun der Wëllerbaach.

## Kuckt och
Héngerhaff

Den **Héngerhaff** (oder **Hingerhaff**) ass en Haff a Lieu-dit an der Gemeng Miersch.
## Geographie
Den Héngerhaff läit westlech vu Pëtten, an engem Hank nërdlech vun der Wëllerbaach, wou déi vun der Hingerbaach, déi vu lénks kënnt, gefiddert gëtt.

## Kuckt och
Méchelstuerm (Miersch)

De **Méchelstuerm** oder **Alen Tuerm** zu **Miersch** ass de fréiere Klackentuerm vun der Méchelskierch, vun där de Rescht am 19. Joerhonnert ofgerappt gouf. Den Tuerm, mat engem barocken Daach an Ënneform, steet vis-à-vis vum Mierscher Schlass.

E gouf de 6. Dezember 2023 als nationale Kultupatrimoine klasséiert.

## Beschreiwung
Den Tuerm ass 7&nbsp;x&nbsp;7&nbsp;m breet a 40&nbsp;m héich, wouvun den Ënnendaach eleng 10&nbsp;m ausmécht. Dobäi kënnt nach eng 4&nbsp;m héich Wiederstaang.

Iwwer der Entréespaart steet an enger Nisch eng Statu vum Äerzengel Méchel, deen den Draachdout mécht.

## Geschicht
Den Tuerm gouf 1707 gebaut, nodeem am Juli 1706 e Feier den hëlzene Klackentuerm vu virdrun zerstéiert hat. E krut e barocke Virbau. Iwwer der Entréespaart ass e Wope vum Grof Johann Friederich vun Elter agemeesselt, Barong vu Vogelsang, Här vu Bartreng, Tiercelet, Fiels, Hiefnech a Miersch, deen och Gouverneur a Generalkapitän vum Herzogtum Lëtzebuerg an der Grofschaft Chiny war. Op Säin Uerder hi war den Tuerm gebaut ginn. Entreprener war de Johann Mitterecker "*königlicher Zimmermann der Stadt und Festung Luxemburg*".

Et koumen zwou Klacken an den Tuerm, déi vun der Abtei Sankt Maximin Tréier gestëft gi waren. Dës goufe 1798, ënner der Franséischer Revolutioun, zerstéiert, an de Joren duerno awer nees ersat.

Am 19. Joerhonnert war d'Méchelskierch baufälleg ginn, soudatt decidéiert gouf, eng nei ze bauen. No 10 Joer laangem Gestreits, wou déi nei Kierch sollt opgeriicht ginn, konnt dës 1850 ageweit ginn. An der Tëschenzäit sollt déi al ofgerappt ginn. Datt den Tuerm haut nach do steet, ass der Anna Palowna, der Fra vum Kinnek-Groussherzog Wëllem II. ze verdanken, déi den Tuerm bei hirem Besuch 1844 zu Miersch un d'Kierchtierm aus hirer Heemecht erënnert soll hunn, an déi doropshin d'Gemengeconseillere gebieden huet, e stoen ze loossen.

Wéi d'Kierch ofgerappt gouf, goufe verschidde Versatzstécker an den Tuerm agebaut, ë.&nbsp;a.vu gotesche Fënsteren, fir d'Lach vum Kiercheschëff anzerummen, a Grafplacken aus dem 16. Joerhonnert (ë. a. déi vum Ernst Fock von Hübingen, Här vu Recken). An den 1980er Joren, wéi den Tuerm restauréiert gouf, goufen dës Elementer erausgeholl an aneschtwous ausgestallt.

Säit 1997 gëtt et op der Plaz beim Méchelstuerm eng grouss Draache-Skulptur mat Waasserspill vum Kënschtler Paul Eyschen. Symboliséiert duergestallt gesäit een den Zesummefloss vun Äisch, Mamer an Uelzecht, souwéi den Dall vun de Siwe Schlässer (7 Zacken am Draach sengem Kamp). Och Wope goufen an d'Skulptur integréiert.
Kapell Biereng

Déi al **Kapell vu Biereng** ass eng fréier kathoulesch Kapell zu Biereng bei Miersch. Si steet am Duerfkär um Eck vun der Wenzelsstrooss mat der Ettelbrécker Strooss (CR123) net wäit vun där neier Kierch.

## Geschicht
D'Bierenger Kapell gouf 1715 gebaut.

Ëm 1900 war se ze kleng, an et gouf decidéiert, eng nei ze bauen. Déi al Kapell gouf awer net ofgerappt an ass 1988 restauréiert ginn.

Si gouf de 24. Juli 1984 als Zousazinventaire op d'Lëscht vun de klasséierte Monumenter agedroen. Si déngt hautesdaags als *Pool-Room*.

## Kuckt och
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Miersch
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
Hunnebuer

Den **Hunnebuer** ass e Lieu-dit tëscht Recken an dem Mariendall, an der Gemeng Miersch. 
## Geographie
Den Hunnebuer läit am Äischdall, op enger Héicht vun 238 m, an enger Flossschleef, laanscht den CR105, tëscht dem *Reckenerwald* an dem *Mierscherwald*.

Zum Hunnebuer gehéiert och eng Ausfluchs– a Picknicksplaz ronn 400 m. nordëstlech vum Lieu-dit, déi Säit der Äisch. An de Fielse sinn e puer natierlech Quellen, déi uganks vum 20. Joerhonnert gefaast goufen. Se fidderen dräi Weieren, ier d'Baach dann no ronn 250 Meter an d'Äisch leeft.

Am Flouer gëtt et och dräi Hielen: d'*Harespelsspéck* (20&nbsp;m déif a 35&nbsp;m laang), d'*Stëbslach* (1&nbsp;m déif an 10&nbsp;m laang) an d*'Wichtelcherslee* (0&nbsp;m déif a 26&nbsp;m laang).

## Geschicht

1933 huet de Ferdy Mischel den „Hunebour-Hotel” opgemaach, dee bis … bestanen huet. Hautdesdaags ass de fréieren Hotel e Wunnhaus.

## Ursprong vum Numm
Den Numm „Hunnebuer” geet op den Hunnekinnek Attila zeréck. Wéi deen op sengem Feldzuch géint d'Westréimescht Räich am Fréijoer 451 mat sengen Truppen duerch d'Gebitt vun der spéiderer Grofschaft Lëtzebuerg koum, soll en laanscht der Äisch eng Halt gemaach a seng Päerd gedränkt hunn,.

## Biller

Mersch, Hunnebuer (102).jpg|De fréieren Hotel…
Mersch, Hunnebuer (115).jpg|eng gefaast Quell…
Mersch, Hunnebuer (111).jpg|e Weier…
Mersch, Hunnebuer (108).jpg|an d'Picknicksplaz *Hunnebuer*.



Mersch, Hunnebuer (100).jpg|
Mersch, Hunnebuer (105).jpg|
Mersch, Hunnebuer (107).jpg|
Mersch, Hunnebuer (106).jpg|


## Kuckt och

## Um Spaweck
* Seechen iwwer de Klausener an d'Wichtelcher vum Hunnebuer

## Literatur
* Roger Hilbert, *Die Saga der Mamerlayen : (und näheren Umgebung: Schloss Schönfels, Hunnebour, usw.)*, In: Eist Miersch, 1993
* Roger Hilbert, *Der Hunnebour, ein bezauberndes Naturwunder*, In: Eist Miersch, 2011/2012(Wanter), S. 15-23
Hosbech

**Hosbech** ass e Lieu-dit an der Gemeng Miersch.
## Geographie
Hosbech läit op engem Hiwwel nordëstlech vu Recken.

## Kuckt och
Hans Vehrenberg

Den **Hans Vehrenberg**, gebuer de 6. Mäerz 1910 zu Emden, a gestuerwen den 2. August 1991 zu Düsseldorf, war en däitsche Steierberoder, Jurist an Amateurastronom, deen an der Astronomie duerch seng praxisorientéiert, fotografesch Stärenatlante bekannt gouf.

## Liewen
Laang Zäit hat hie säin ufanks juristesche Treugesell-Verlag geleet, an deem hie spéider seng astronomesch Bicher publizéiert hat. Wärend engem Joerzéngt war hien och Editeur vu Sterne und Weltraum an huet e Versandhandel mat astronomeschen Artikele bedriwwen.

Säin éischt astronomescht Wierk war de "Falkauer Atlas", e fotografesche Stärenatlas op 303 Blieder mat jee 12x12° Bildfeld. Hie gouf am Ufank vun den 1960er Jore mat zwéin Astrographen op dem Privatobservatoire vum Vehrenberg am Schwarzwald opgeholl an ass bis zu der 13. Stäregréissteklass gaangen. Duerch seng präisgënschteg, awer praxisgerecht Opmaachung goufe seng Stärenatlanten zimmlech populär.

1964 hat de Vehrenberg den Falkauer Atlas ëm 125 Fotoe vum Südhimmel vergréissert, déi hien um Boyden Observatoire zu Bloemfontein a Südafrika gemaach hat. Am nächste Joerzéngt koum säin "Atlas Stellarum" mat Equinoxe 1950.0 mat am Ganze 450 Kaarten eraus. Dee Katalog gouf e weltwäit verbreet Aarbechtsmëttel fir Amateur- wéi och fir Beruffsastronomen. De Katalog geet bis zu der 14. Stäregréisst.

Seng weider Wierker sinn "Mein Messier-Buch", dat hien a spéideren - och engleschen - Oploen als "Atlas der schönsten Himmelsobjekte" bezeechent hat, den "Atlas of Selected Areas", dat dräibändegt Wierk "Atlas Galaktischer Nebel" an d'"Handbuch der Sternbilder" souwéi e Mëllechstroossefotomosaik a verschidde Fachartikelen zu den Theemen Astrofotografie an Deep Sky-Objeten.

D'Wierker vum Hans Vehrenberg sinn haut an digitaler Form op DVD ze kréien, woubäi 2011 och fir d'éischt dat ganzt Fotoarchiv der Ëffentlechkeet zougänglech gemaach soll ginn. Eng Websäit iwwer seng Wierker ass am Opbau.

## Literatur
Werke von Hans Vehrenberg in digitaler Form.
* Nachruf auf Hans Vehrenberg. *Mitteilungen der Astronomischen Gesellschaft*, Band 75, 1992, S. 11/12 (Webusiicht)
* STELLARUM

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Websäit iwwer den Hans Vehrenberg
Albert Wagner

Den **Albert Wagner**, gebuer... a gestuerwen de 17. Mee 1981, war e lëtzebuergeschen Affekot.

Hie gouf de 14. Dezember 1945 als Member vum Staatsrot nominéiert an ass dat bliwwe bis zu senger Demissioun den 30. Juli 1958.
Grupp Louis Delhaize

De **Grupp Louis Delhaize** (franséisch: *Groupe Louis Delhaize*, englesch *Louis Delhaize Group*) ass eng belsch Entreprise, déi eng Rei Supermarchéë mat iwwer 1.400 Butteker a sechs Länner, dorënner Lëtzebuerg, bedreift.

## Geschicht

D'Entreprise gouf an der zweeter Hallschent vum 20. Joerhonnert vum Belsch Louis Delhaize gegrënnt. Ufank vum 20. Joerhonnert sinn déi éischt Butteker an Nord-, duerno an Ostfrankräich opgemaach ginn. Zanter den 1980er Joren ass de Grupp och zu Lëtzebuerg present.

Zum Grupp gehéieren ënner anerem *[[Cora]]*, *[[Match (Supermarché)|Match]]* a *Smatch, Discounts, Dod, Delitraiteur, Louis Delhaize, Jardineries Truffaut* an *Animalis*.

2023 huet d'Grupp Louis Delhaize d'Supermarchéë Cora, Match a Smatch zu Lëtzebuerg un déi franséisch Firma E.Leclerc verkaaft. D'Aarbechtskontrakter goufen all iwwerholl.

## Trivia

Ongeféier zur selwechter Zäit wéi de Louis Delhaize seng Entreprise gegrënnt huet, hu seng zwéi Bridder, de Jules an den Edouard Delhaize, hir eegen Entreprise (Grupp Delhaize) gegrënnt, déi och Supermarchéë bedreift.
Delhaize

Et gëtt zwou belsch Entreprise mam Numm **Delhaize**, déi Supermarchéë bedreiwen:
* Grupp Delhaize (ënner anerem *Delhaize* a *City Delhaize*)
* Grupp Louis Delhaize (ënner anerem *Cora* a *[[Match (Supermarché)|Match]]*)

## Kuckt och
* Lëscht vun de Supermarchéschaînen zu Lëtzebuerg
Chorale St. Pie X

D**'Chorale St. Pie X** ass e Gesankveräi vu Keel. E besteet aus Dammen an Hären.

Am Joer 2010 waren ongefeier 20 Sänger a Sängerinnen aktiv.

## Geschicht
1896 gouf de Männerchouer Chorale Ste Cécile gegrënnt, dee sech 1973 a *Chorale St. Pie X* ëmbenannt huet. 1985 gouf e gemëschte Chouer draus, ënner dem Dirigent Jean-Claude Thilges.

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Gesangveräiner a Chéier

## Um Spaweck
* Websäit vum Chouer
Ralf Kramp

De **Ralf Kramp**, gebuer den 29. November 1963 zu Euskirchen, ass en däitschen Auteur an Editeur.
## Bicher
### als Auteur
* *Tief unterm Laub* (1996) ISBN 978-3-934638-11-2
* *Spinner* (1997) ISBN 978-3-934638-25-9
* *Rabenschwarz* (1998) ISBN 978-3-934638-35-8
* *Der neunte Tod* (1999) ISBN 978-3-934638-44-0
* *Still und starr** (2000) ISBN 978-3-934638-51-8
* *... denn sterben muss David* (2001) ISBN 978-3-934638-82-2
* *Kurz vor Schluss* (Kuerzkrimi-Sammlung) (2001) ISBN 978-3-934638-99-0
* *Malerische Morde* (2002) ISBN 978-3-934638-59-4
* *Hart an der Grenze* (2003) ISBN 978-3-937001-00-5
* *Ein Viertelpfund Mord* (Kuerzkrimi-Sammlung)(2003) ISBN 978-3-937001-38-8
* *Das schwarze Kleeblatt 1 - Wenn Goldfinger rauskommt* (Kannerkrimi) (2004) ISBN 978-3-937001-30-2
* *Ein kaltes Haus* (2004) ISBN 978-3-937001-09-8
* *Das schwarze Kleeblatt 2 - Drei geheimnisvolle Schlüssel* (Kannerkrimi) (2005) ISBN 978-3-937001-48-7
* *Totentänzer* (2006) ISBN 978-3-937001-62-3
* *Das schwarze Kleeblatt 3 - Der doppelte Professor* (Kannerkrimi) (2008) ISBN 978-3-940077-09-7
* *Eifeler Herd ist Goldes wert* (zesumme mam Annette Hartmann) (2008)
* *Mords-Weihnacht* (zesumme mam Monica Mirelli a Carsten Sebastian Henn) (2008) ISBN 978-3-940077-38-7
* *Nacht zusammen* (Kuerzkrimi-Sammlung) (2008) ISBN 978-3-937001-89-0
* *Mords-Ostern* (zesumme mam Monica Mirelli a Carsten Sebastian Henn) (2009) ISBN 978-3-940077-57-8
* *Der blaue Knut* (Kannerbuch) (2009)
* *Mords-Muttertag* (zesumme mam Monica Mirelli a Carsten Sebastian Henn)(2010) ISBN 978-3-940077-81-3
* *Stimmen im Wald* (2010) ISBN 978-3-940077-43-1
* *Voll ins Schwarze* (Kuerzkrimisammlung) (2010) ISBN 978-3-940077-95-0
* *Mords-Geburtstag* (zesumme mam Monica Mirelli a Carsten Sebastian Henn) (2011) ISBN 978-3-942446-18-1
* *Eifel-Nacht* (Kuerzgeschichten) (2011) ISBN 978-3-942446-35-8
* *Das schwarze Kleeblatt 4 - Dem Vulkanmagier auf der Spur* (Kannerkrimi) (2012) ISBN 978-3-940077-98-1
* *Starker Abgang'' (Kuerzkrimisammlung) (2012) ISBN 978-3-942446-59-4

### als Editeur
* Abendgrauen (1999)
* Der Ferienkrimi 2000 (2000)
* Abendgrauen 2 (2001)
* Mord After Eight (2001)
* Der Tod klopft an (2001)
* Von Mord zu Mord (2001)
* Der Ferienkrimi 2001 (2001)
* Der Ferienkrimi 2002 (2002)
* Mit 66 Jahren, da fängt das Morden an (2002)
* Abendgrauen 3 (2007)
* Mordlandschaften 6 - Nordeifel Mordeifel (2010)
* Tatort Eifel 3 (2011)
Mission Control Center

Als **Mission Control Center (MCC)** ginn d'Fluchkontrollzentre fir déi bemannt an onbemannt Raumfaart bezeechent.

D'Haaptaufgabe vun engem *Mission Control Center* läien am Austausch vun den Telemetriedonnéeë mat dem jeeweilege Raumgefier an dem Oprechterhale vun der audiovisueller Kommunikatioun mat der Crew vum Start iwwer de komplette Missiounsverlaf bis zu der Landung.

Weltwäit ënnerhalen en ettlech Raumfaartagenture sou Kontrollzentren:
* CNSA a China - Beijing Aerospace Command and Control Center zu Peking
* CSA a Kanada - John H. Chapman Space Centre zu Longueuil
* DLR an Däitschland - Deutsches Raumfahrt-Kontrollzentrum zu Oberpfaffenhofen
* ESA fir Europa - Europäesche Raumfluchkontrollzentrum zu Darmstadt
* NASA an den USA - Lyndon B. Johnson Space Center zu Houston
* Roskosmos a Russland - Kontrollzentrum zu Koroljow

## Kuckt och

## Um Spaweck
LGBT

**LGBT** ass en Akronym, dee sech op déi lesbesch, lénks, bisexuell an transgender Communautéit bezitt (op Englesch: *Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender*). De Begrëff gëtt zanter den 1990er Jore benotzt an ass eng Adaptatioun vum Akronym **LGB**, dee selwer deen an den engleschsproochege Länner dacks benotzte Begrëff *gay community* (lénks Communautéit) an der zweeter Hallschent vun den 1980er Joren ersat huet, well vill Leit aus där Communautéit fonnt hunn, e géif net jiddweree representéieren op deen e sech bezitt.

Zanterhier gëtt dës Ofkierzung geleefeg benotzt fir d'Eegebezeechnung a gouf vun deene meeschten op Sexualitéit a Gender-Identitéit spezialiséierten Zentren a Medien an engleschsproochege Länner, mä awer och a villen net engleschsproochege Länner adoptéiert ginn.

Den Term LGBT soll op d'Diversitéit vun der Sexualitéit an de Gender-baséierte Kulturen hiweisen a gëtt heiansdo benotzt fir sech op jiddwereen (amplaz exklusiv nëmmen op lesbesch, lénks, bisexuell oder transgender Persounen) ze bezéien, deen net heterosexuell ass. Dofir hu sech och nach aner, manner bekannt Varianten entwéckelt, wéi **LGBTQ** (*Q* fir *queer* oder *questionning*, also fir Leit, déi sech net sécher iwwer hir sexuell Orientéierung an/oder Identitéit) sinn, **LGBTI** (*I* fir *[[Intersexualitéit]]*) an **LGBTIH** (*IH* bezitt sech op déi an Indien verbreet Hijra-Kultur vum drëtte Geschlecht).

## Um Spaweck
Mia Wasikowska

D**'Mia Wasikowska**, gebuer de 14. Oktober 1989 zu Canberra, ass eng australesch Schauspillerin.

## Filmer
### Kino
* 2006: *Suburban Mayhem*, vum Paul Goldman 
* 2006: *Eve*, vum Hannah Hilliard (Kuerzfilm)
* 2007: *Lens Love Story*, vum Sonia Whiteman (Kuerzfilm)
* 2007: *Skin*, vum Claire McCarthy (Kuerzfilm)
* 2007: *Cosette*, vum Samantha Rebillet (Kuerzfilm)
* 2007: *September*, vum Peter Carstairs 
* 2007: *Rogue*, vum Greg Mclean mam Sam Worthington 
* 2008: *I Love Sarah Jane*, vum Spencer Susser (Kuerzfilm)
* 2008: *Summer Breaks*, vum Sean Kruck (Kuerzfilm)
* 2008: *Defiance*, vum Edward Zwick mam Daniel Craig a Liev Schreiber
* 2009: *[[That Evening Sun]]*, vum Scott Teems mam Hal Holbrook 
* 2009: *Amelia*, vum Mira Nair mam Hilary Swank, Richard Gere an Ewan McGregor
* 2010: *[[The Kids Are All Right]]*, vum Lisa Cholodenko mam Julianne Moore an Annette Bening
* 2010: *Alice in Wonderland*, vum Tim Burton mam Helena Bonham Carter an Anne Hathaway
* 2011: *[[Jane Eyre (Film 2011)|Jane Eyre]]*, vum Cary Fukunaga mam Michael Fassbender a Judi Dench
* 2011: *Restless*, vum Gus Van Sant mam Henry Hopper
* 2011: *Albert Nobbs*, vum Rodrigo García mam Glenn Close 
* 2012: *[[Lawless]]*, vum John Hillcoat mam Shia LaBeouf an Jessica Chastain
* 2013: *[[Stoker]]*, vum Chan-wook Park mam Nicole Kidman
* 2013: *[[Only Lovers Left Alive]]*, vum Jim Jarmusch mam Tilda Swinton a Tom Hiddleston
* 2013: *[[Tracks]]*, vum John Curran mam Lily Pearl
* 2013: *[[The Double]]*, vum Richard Ayoade mam Jesse Eisenberg a Wallace Shawn
* 2014: *[[Maps to the Stars]]*, vum David Cronenberg mam Julianne Moore an John Cusack
* 2014: *[[Madame Bovary]]*, vum Sophie Barthes mam Ezra Miller a Paul Giamatti
* 2015: *[[Crimson Peak]]*, vum Guillermo del Toro mam Jessica Chastain a Tom Hiddleston
* 2016: *[[Alice Through the Looking Glass]]*, vum James Bobin mam Johnny Depp a Helena Bonham Carter

## Um Spaweck
Jeannot Sanavia

De **Jeannot Sanavia**, gebuer den 19. August 1962 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergesche Komponist a Kontrabassist, deen d'Filmusek vu ville lëtzebuergeschen an internationale Filmer komponéiert huet.

## Karriär

De Jeannot Sanavia huet Musek um Escher Conservatoire, um Conservatoire royal zu Bréissel an um Conservatoire zu Maastricht geléiert. Als Museker huet de Jeannot Sanavia fir d'éischt mam Saxophon ugefaangen, an duerno mat der Kontrabass an dem Komponéieren.

Zënter 1987 komponéiert hi Musek fir Ensembelen a fir Filmer.

Hie schafft als Enseignant am Conservatoire vum Norden zu Ettelbréck.

Fir seng Musek fir de Film *[[Nuits d'Arabie]]* gouf hien 2007 bei der 3. Editioun vum Lëtzebuerger Filmpräis mam Präis fir déi bescht Filmmusek vun der Sacem ausgezeechent.

## Filmographie
* 1986: *Le jeu de l'autostop*, vum Jani Thiltges
* 1989: *[[Terre rouge (Film)|Terre rouge]]*, Documentaire vum Jani Thiltges
* 1991: *[[Le pont rouge]]*, Documentaire vun der Geneviève Mersch
* 1993: *5 Liewen*, vum Jean Kaiser
* 1995: *Sentimental Journey*, Documentaire vun der Geneviève Mersch
* 1995: *[[Edward J. Steichen (Film)|Edward J. Steichen]]*, Documentaire vum Claude Waringo
* 1996: *[[Iwwer an eriwwer]]*, Documentaire vun der Geneviève Mersch
* 1998: *[[Max & Bobo]]*, Spillfilm vum Frédéric Fonteyne
* 1998: *[[Stol (Film)|Stol]]*, Documentaire vum Claude Lahr
* 1999: *[[Philippe Schneider, de Mann mat der Kamera]]*, Documentaire vum Tom Alesch
* 1999: *[[Une liaison pornographique]]*, Spillfilm vum Frédéric Fonteyne
* 2001: *[[Ech war am Congo]]*, Documentaire vum Paul Kieffer a Marc Thiel
* 2007: *[[Nuits d'Arabie]]*, Spillfilm vum Paul Kieffer
* 2007: *[[Plein d'essence]]*, Documentaire vun der Geneviève Mersch
* 2008: *Bride Flight*, Spillfilm vum Ben Sombogaart
* 2011: *Tabu - Es ist die Seele ein Fremdes auf Erden*, Spillfilm vum Christoph Stark
* 2011: *Isabelle*, Spillfilm vum Ben Sombogaart
* 2012: *[[D'Symmetrie vum Päiperlek]]*, Spillfilm vum Paul Scheuer a Maisy Hausemer
* 2012: *Sous le figuier*, Spillfilm vun der Anne-Marie Etienne
* 2013: *Post partum*, Spillfim vun der Delphine Noels
* 2013: *Let Me Survive*, Spillfilm vum Eduardo Rossoff
* 2016: *Les survivants*, Spillfilm vum Luc Jabon
* 2017: *[[Rusty Boys]]*, Spillfilm vum Andy Bausch
* 2018: *[[Histoire(s) de femme(s)]]*, Documentaire vum Anne Schroeder
* 2019: *The Beast in the Jungle*, Spillfilm vun der Clara van Gool
* 2019: *[[Lost in the 80s]]*, Documentaire vum Andy Bausch

## Websäit
* jeannot-sanavia.lu (Offiziell Websäit)
Jean-Pierre Ledure

De **Jean-Pierre Ledure**, gebuer den 2. Februar oder 3. Februar 1795 zu Merzig op der Saar, a gestuerwen de 17. Dezember 1850 zu Munneref, war en Nottär a Politiker.

Hie war vun 1823 bis 1830 Nottär zu Altwis, wou hien d'Etüd vu sengem Papp Nicolas Ledure iwwerholl hat. Vun 1831 bis 1850 hat de Jean-Pierre Ledure seng Etüd zu Munneref, ausser 1840, wéi hien de Sëtz vu senger Etüd eng Zäit laang mat deem vum Nottär Joseph Ritter vu Gréiwemaacher senger Etüd ausgetosch hat.

Vun 1830 bis 1839 war hie Member vum Provënzialrot zu Arel.

1848 war hie Member vun der ''Assemblée constituante''.

Vun 1830 bis 1839 a vun 1844 bis 1849 war hie Buergermeeschter vun der Gemeng Munneref.
Bootes-I-Zwerggalaxie

D**'Bootes-I-Zwerggalaxie** (kuerz och **Bootes I** oder **Boo I dSph**) ass eng extreem liichtschwaach spheroidal Zwerggalaxie am Stärebild Bootes a gehéiert domat zum Ënnertyp vun den ultra schwaachen Zwerggalaxien (*Ultra faint dwarf galaxies*).

## Eegenschaften

D'Galaxie huet eng Liichtkraaft vun nëmme ronn 100.000 L<sub>☉</sub> an eng absolut Hellegkeet vu -5.8m.
Si ass nëmme ronn 197 kly ewech a schéngt duech Gezäitekräften vun eiser Mëllechstrooss verformt an auseneegerass ze ginn.

Dobäi huet se zwéi Stäreschwäifer, déi sech kräizen. Am Normalfall formen d'Gezäitekräften nëmmen ee Schwäif bei Satellittegalaxien.

Wéi déi meescht vun de sougenannten *Ultra faint dwarf Galaxien* ass déi ganz Galaxie méi liichtschwaach wéi den Eenzelstär Rigel.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* The Universe within 500,000 light-years The Satellite Galaxies (Atlas of the Universe)
* Two New Galaxies Orbiting the Milky Way (Ken Croswell) Abrëll 19, 2006
* Strange satellite galaxies revealed around Milky Way Kimm Groshong (New Scientist) 17:00 24 Abrëll 2006
* New Milky Way companions found: SDSS-II first to view two dim dwarf galaxies (SDSS) May 8, 2006
* Astronomers Find Two New Milky Way Companions (SpaceDaily) May 10, 2006
Alberto Giacometti

Den **Alberto Giacometti**, gebuer den 10. Oktober 1901 zu Borgonovo, a gestuerwen den 11. Januar 1966 zu Chur, war e Schwäizer Sculpteur a Moler.

Hie war de Jong vum post-impressionistesche Moler Giovanni Giacometti, de Brudder vum Diego Giacometti (och e Moler) en Enkel vum Moler Augusto Giacometti.

Hien huet sech zu Paräis néiergelooss an do no an no Succès kritt. Do huet hie Kontakt mat anere Moler wéi dem Joan Miró, Alexander Calder an André Masson kritt a mat de Surrealisten André Breton, Louis Aragon a Salvador Dali.

1934 hat den Giacometti seng éischt Solo-Ausstellung an der Galerie Julien Levy zu New York.

Hien huet sech 1949 mat der Annette Arm, senger Mus, bestuet. An den 1950er an 1960er Jore war seng produktiivst Period, mat Ausstellungen ë.&nbsp;a. op der Biennale zu Venedeg an zu New-York.

Am bekanntste si seng Skulpturen, laang gouereg Figuren, wouvun déi emblemateschst *L'Homme qui marche* däerft sinn, déi och zu den deierste Konschtwierker iwwerhaapt zielt.

## Um Spaweck
Minière Cockerill

**Minière Cockerill** ass den haut méi geleefegen Numm vun der fréierer **Minière Kazebierg** ("Katzenberg") am Ellergronn zu Esch-Uelzecht, wou zulescht, bis an d'1970er Joren, d'Cockerill-Ougrée Minett ofgebaut huet.

Et ass déi eenzeg Minettsminière zu Lëtzebuerg, déi duerch e Pëtz z'erreeche war.

## Geschicht
D'Minière gouf tëscht 1881 an 1943 vun de Bridder Collart exploitéiert, déi eng Konzessioun vun iwwer 28 ha haten.

An der Zäit vum Zweete Weltkrich huet den däitsche Besatzer se an d**[[Gewerkschaft Lützelburg]]'' integréiert. Nom Krich huet d'Firma [[John Cockerill]] se iwwerholl a weider bedriwwen, bis se 1967 zougemaach gouf.

1986 gouf de Staat Proprietär vun der Mine. E Veräin, d**Entente Mine Cockerill'', dee sech aus fréiere Grouwenaarbechter zesummesetzt, huet an de Joren duerno den Terrain an d'Fassong bruecht an déi verschidde Gebaier renovéiert.

An engem dovun ass e klenge Musée, wou virun allem Fotoen an d'Aarbechtsgeschier vun de Grouwenaarbechter aus verschiddenen Epochen ze gesi sinn.

D'Minière Cockerill läit haut am Naturschutzgebitt Ellergronn. Vun do aus ginn 2 Wanderunge fort: eng Wanderung vun 3&nbsp;km, bei där Panneauen doriwwer informéieren, wat et ënnerwee ze gesi gëtt, an eng mam Titel "De Mënsch an de Bësch".

## Um Spaweck

* "Entente Mine Cockerill" op rail.lu - Fotoe vum Site a vum Zuchmaterial dat do ze gesinn ass.

## Quell
* "Sur les traces du passé". Broschür vum Observatoire Pro-Sud, 2009.
Draco-Zwerggalaxie

D**'Draco-Zwerggalaxie** ass eng elliptesch Zwerggalaxie, gehéiert zu der lokaler Grupp an ass e Begleeder vun der Mëllechstrooss op enger Distanz vun 280.000 Liichtjoer. D'Zuel vun de Stären an der Draco-Zwerggalaxie gëtt op ongeféier dräi Millioune geschat. Si gouf vum Albert G. Wilson um Lowell-Observatoire am Joer 1954 entdeckt. Hiren Numm leet sech vun hirer Positioun of, well s'am Stärebild Draco (Draach) steet.

D'Galaxie gouf vum Walter Baade, der Henrietta Hill Swope an dem Paul William Hodge an de Joren 1961 resp. 1964 op verännerlech Stären ënnersicht. Dobäi goufe méi wéi 260 Stären als verännerlech identifizéiert. Bis op 5 Stäre waren déi all vum Typ RR Lyrae. Fir hir Observatiounen hu si den Oschin-Schmidt Teleskop vum Palomar-Observatoire benotzt.

Nei Ënnersich vun der Draco-Zwerggalaxie hunn eng héich Vitessdispersioun bis wäit no baussen, souwéi e grousst Mass-Liicht-Verhältnes gewisen a leeën no, datt ëm d'Galaxie e groussen Halo aus donkeler Matière ass, déi d'Gréisst vum visuellen Deel iwwertreffen däerft. D'Draco-Zwerggalaxie kéint an Zukunft weider en interessante Fuerschungsobjet bleiwen a kéint Opschloss iwwer d'Natur vun donkeler Matière liwweren.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Observatioun mat Amateurmëttelen
Thomas Holtzmann

Den **Thomas Holtzmann**, gebuer den 1. Abrëll 1927 zu München, an och do de 4. Januar 2013 gestuerwen, war en däitsche Schauspiller.

## Filmer
### Kino
* 1955: *Geliebte Feindin*, vum Rolf Hansen mam Werner Hinz a Ruth Leuwerik
* 1959: *Unser Wunderland bei Nacht*, vum Reinhard Elsner, Hans Heinrich a Jürgen Roland mam Paul Esser a Monika Peitsch
* 1961: *Qui êtes-vous, Monsieur Sorge?*, vum Yves Ciampi mam Mario Adorf a Jacques Berthier
* 1962: *[[Le procès]]*, vum Orson Welles mam Anthony Perkins, Jeanne Moreau a Romy Schneider
* 1966: *[[Funeral in Berlin]]*, vum Guy Hamilton mam Michael Caine a Paul Hubschmid
* 1969: *Michael Kohlhaas - der Rebell*, vum Volker Schlöndorff mam David Warner, Michael Gothard an Anna Karina
* 1990: *Café Europa*, vum Franz Xaver Bogner mam Jacques Breuer a Barbara Auer
* 1991: *Erfolg*, vum Franz Seitz Jr. mam Bruno Ganz a Mathieu Carrière
* 1992: *[[Schtonk!]]*, vum Helmut Dietl mam Götz George a Christiane Hörbiger
* 1995: *Hades*, vum Herbert Achternbusch mam Herbert Achternbusch an Irm Hermann
* 1995: *Neue Freiheit - Keine Jobs Schönes München: Stillstand*, vum Herbert Achternbusch mam Herbert Achternbusch a Josef Bierbichler
* 1999: *[[Pünktchen und Anton (Film 1999)|Pünktchen und Anton]]*, vum Caroline Link mam Juliane Köhler an August Zirner

## Um Spaweck
James M. Buchanan

Den **James McGill Buchanan Jr.**, gebuer den 3. Oktober 1919 zu Murfreesboro, Tennessee, a gestuerwen den 9. Januar 2013 zu Blacksburg, Virginia, war en US-amerikaneschen Ekonomist a Laureat (1986) vum sougenannten “Nobelpräis fir d'Ekonomie”.

Hien huet virun allem eng Theorie vun der Ekonomie vum Staat ausgeschafft an huet als ee vun de Pionéier vun der Neier Politescher Ekonomie gegollt.

Vill vu sengen Aarbechte sinn och interdisziplinär, wéi z.&nbsp;B. déi zu der *[[Public Choice Theory]]*, déi wäit an d'Sozialwëssenschaften eragaange sinn, oder säi Buch *Limits of Liberty. Between Anarchy and Leviathan* wou e sech mat politescher Philosophie auserneesetzt, fir säin ekonomesche Liberalismus theoreetesch begrënnen ze kënnen.

## Publikatiounen (Auswiel)

* James M. Buchanan: *The Collected Works of James M. Buchanan – Volume 17 – Moral Science and Moral Order*. Indianapolis, 2001.
* James M. Buchanan: *Constitutional Economics*. Cambridge, 1991.
* James M. Buchanan: *Politische Ökonomie als Verfassungstheorie*. Zürich, 1990.
* James M. Buchanan: *Liberty, Market and State: Political Economy in the 1980s*. New York, 1986.
* James M. Buchanan: *The Reason of Rules – Constitutional Political Economy*. Indianapolis, 1985, 2000.
* James M. Buchanan: *What Should Economists Do?*. Indianapolis, 1979.
* James M. Buchanan: *Die Verfassung der Freiheit*. In: Otto Molden: *Zu den Grenzen der Freiheit*. Wien [ë.&nbsp;a.], 1977.
* James M. Buchanan: *The Limits of Liberty. Between Anchary and Leviathan*. Chicago [ë.&nbsp;a.], 1975, 1987.
* James M. Buchanan, Gordon Tullock: *The Calculus of Consent – Logical Foundations of Constitutional Democracy*. Ann Arbor, 1962, 1989.

## Literatur

* Thomas Petersen: *Individuelle Freiheit und allgemeiner Wille: Buchanans politische Ökonomie und die politische Philosophie*. Tübingen, 1996.
* Ingo Pies, Martin Leschke: *James Buchanans konstitutionelle Ökonomik*. Tübingen, 1996.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Laureate vum Präis vun der Schweedescher Räichsbank fir Ekonomie

## Um Spaweck
* Gesammelt Wierker vum James M. Buchanan Online (englesch)