open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean-Marie Kieffer

De **Jean-Marie Kieffer**, gebuer 29. September1960 zu Réimech, a gestuerwen den 8. Mäerz 2023, war e lëtzebuergesche Komponist, Organist a Lycéesprofesser.

Hien huet zu Köln op der Musikhochschule Schoulmusek, Tounsaz a Gesank, mam Haaptfach Uergel beim Prof. Dr. Ludger Lohmann, studéiert, an ausserdeem zu Bonn Theologie. Vun 1985 bis 2012 war hie Professer fir Musek a Relioun am Iechternacher Kolléisch. 2012 gouf hien als "Professeur-chargé de mission" um Ministère de l'Education Nationale zoustänneg fir Schoulentwécklung a fir d'Koordinatioun vun de kulturellen Akivitéiten am Schoulwiesen.

Donieft war hie vun 1986 bis 2014 Titularorganist vun der Iechternacher Basilika, bis datt en am Juli 2014 dat Amt un de Paul Kayser ofgetrueden huet. Hien huet och bis 2004 bal 20 Joer laang d'Uergelklass an der Iechternacher Museksschoul geleet, bis datt en och do vum Paul Kayser ersat gouf.

Am Fréijoer 2012 gouf hie President vum Verwaltungsrot vum INECC Lëtzebuerg.

Donieft war hien als Sänger, Arrangeur a Komponist gefrot:

*als Solist an als Member vun international renomméierte Vokalensembelen huet hien a villen europäesche Stied souwéi och zu New York an a Japan gesongen. Donieft huet hien en ettlech Opname fir verschidde Radios- an Tëleesstatiounen an och CD-Produktioune gemaach.
*als Arrangeur a Komponist huet en am Laf vun der Zäit fir verschidde Verlager an Ensembele geschafft.
Hie war de Papp vun der lëtzebuergescher Schauspillerin an Theaterpedagogin Julie Kieffer.

## Wichtegst Wierker

* Ultima Ora (Eng "ballad opera", 2009) fir d'Solisten, de Chouer an d'Band aus der Communautéit vum Iechternacher Lycée. Text: D. Hoffelt a J.-C. Degrell, Musek: J.-M. Kieffer a Georges Urwald. D'Opféierunge waren, wéi och bei OraLabora a Pandora, an der Basilika zu Iechternach.
* OraLabora (Text: J.-C. Degrell, 1998)
* Pandora (Text: D. Hoffelt, 2004) fir Solisten, de grousse Chouer vun der Communautéit vum Iechternacher Kolléisch an d'LCE-Big Band & Friends
* Ballo Farfallo (Text: Guy Rewenig, 2002) fir den *Ensemble vocal Berdorf*, Schoulkannerchouer an Orchester
* Eechternoach (Text: J.-C. Degrell, 1999) fir den *Ensemble Vocal du Luxembourg* mat der Militärmusek.

## Literatur
* Erasmy, Francis, 2023: Nachruf auf Jean-Marie Kieffer. In: Feliciter Nr. 66, Pfingsten 2023, S. 1.
Altréier

**Altréier** oder **op der Schanz** ass eng Uertschaft an der Gemeng Bech.
## Geschicht
D'Géigend ass warscheinlech schonn an der Jongsteenzäit (zirka 2000-1600 v.&nbsp;Chr.) bewunnt gewiescht, a virdru war et eng Maart- a Festplaz. Al Handelsweeër sinn hei duerchgaangen. Aus der Zäit ëm 430 v.&nbsp;Chr. ass en Tumulus (Grafhiwwel) erhalen..

Zu der Réimerzäit ass eng Strooss do duerchgaangen, eng Niewestreck vun de Verbindunge Reims-Tréier-Köln respektiv Tréier-Tongeren. Et gouf ë.&nbsp;a. tëscht 50 an 250 n. Chr. en Atelier, dee Figuren aus Toun vu réimesch-keltesche Gëtter fabrizéiert huet. 1865 goufen d'Fëllementer vun enger réimescher Maart- a Geriichtshal entdeckt, a méi spéit eng sëllege Votivtafelen, Sailen, Bijouen a Mënzen aus där Zäit. An der Mëtt vum 5. Joerhonnert gouf déi réimesch Uertschaft, mat där et zanter dem 3. Joerhonnert biergof goung, bei Invasioune vun den Hunne komplett zerstéiert. Duerno war d'Plaz joerhonnertelaang onbewunnt.

Déi haiteg Uertschaft gëtt et eréischt zanter dem 18. Joerhonnert. Dat éischt Haus huet e Mathias Comes ëm 1754 op réimesche Fëllementer baue gelooss. Et gouf den 8. Dezember 2009 op d'Zousazlëscht vun de klasséierte Monumenter agedroen.

Op der Ferraris-Kaart sinn *Auff der Schantz* just 2-3 Haiser agezeechent. Bis zu der Franséischer Revolutioun huet d'Uertschaft zu der Probstei Iechternach gehéiert. Duerno war se, zesumme mat Hemstel Deel vun der Par a fréierer Gemeng Präiteler.

Am Kadaster vun 1819 si 14 Haiser opgezeechent. 1844 gouf d'Staatsstrooss vun der Stad Lëtzebuerg op Iechternach ugeluecht, wat der Uertschaft e gewëssen Opschwong bruecht huet.

Den offiziellen Numm "Altrier" gouf fréier "Alttrier" geschriwwen. En hätt awer näischt mat Tréier ze dinn, mä kéim entweeder vun "Alt-Driesch" oder vun "Ala Trevis".

## Originne vum Numm ''Op der Schanz''

An der Zäit vum Drëssegjärege Krich huet de Generol Jean de Beck Schanzen opkéipe gelooss als Verdeedegung géint d'Truppe vum Turenne. Zanterhier gëtt et de Flouer- a spéideren Uertschaftsnumm *Op der Schanz*.

...

## Literatur
* Evy Friedrich: "Römersiedlung und Tumulus von Altrier". In: *Revue. Letzeburger Illustre'ert* Nr. 30, 1979, S.26-29.
* Franziska Dövener, ''Altrier revisited - Zum Nachleben einer römischen Siedlung'' ; in: Hémecht 62, 1, 2010, S. 5-30.

## Kuckt och
* Kierch Altréier

## Um Spaweck

* Claude Faber, Flouernimm - Op der Schanz op 100komma7.lu de 16. August 2020, gekuckt de 17. August 2020

Fichier:Waassertuerm Altréier.JPG|Waassertuerm
Fichier:Kirche Altrier 01.jpg|De Kierchtuerm
Kuebebuer

**Kuebebuer** ass eng Uertschaft an der Gemeng Bech. Se läit nërdlech vun der N11 a westlech vum Bësch „Marscherwald“, um Bord vun der Gemeng Konsdref, op enger Héicht vun ca. 380 m (NG-L).

Ausser iwwer Feld- oder Vicinalweeër ass d'Uertschaft nëmmen iwwer den CR365A vun der N11 aus z'erreechen.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Kräizenhéicht

**Kräizenhéicht** (um Stroosseschëld als *Kräeizenhicht* gezeechent) ass e Lieu-dit an der Kadastersektioun „Heeschbreg a Schanz“ vun der Gemeng Bech. E läit nërdlech vun der N11, um CR365A a Richtung Kuebebuer, op enger Héicht vu knapps 400 m.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Rippeg

**Rippeg** ass eng Uertschaft an der Gemeng Bech. Se läit nërdlech vum CR129, tëscht Beidler an Hemstel op enger Héicht vun zirka 282 m iwwer N.N.

Zu Rippeg war fréier eng Halt vum Chareli; duerch d'Duerf fléisst d'Laangbaach.

## Geschicht
Eng éischt Kéier daucht d'Uertschaft als *Repinge(n)* a Quellen aus dem 14. Joerhonnert op. Weider ass net vill Historesches gewosst; op der Ferraris-Kaart vun ëm 1775 ass en dicht bebauten Duerfkär z'erkennen.

## Kuckt och
* Kapell vu Rippeg

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Bech
Zëtteg

**Zëtteg** ass eng Uertschaft an der Gemeng Bech.
## Geschicht
Wéi d'Bridder Regimbert an Erwin am Joer 817 hir Ierfschaft dem Klouschter Iechternach vermaacht hunn, goung eng éischt Kéier an enger iwwerliwwerter Quell rieds vun *Zuttinge*. Am 14. Joerhonnert housch d'Uertschaft *Zuttingen*. Op der Ferraris-Kaart vun ëm 1775 ass se als *Zetting* agedroen.
## Kuckeswäertes
E Wunnhaus op Nr. 5 an der Duerfstrooss, zum Deel am Renaissance-Stil gebaut, ass zanter 2007 op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter als *Nationalmonument* klasséiert.
## Galerie
Zittig, 5 Duerfstrooss 01.jpg|Dat klasséiert Haus an der Duerfstrooss
Kapelle_Zittig_02.jpg|D'Kapell vun Zëtteg

## Literatur
* Evy Friedrich: "Zittig". In: *Revue. Letzeburger Illustre'ert* Nr.4, 1972, S.26-29.

## Kuckt och
* Kapell vun Zëtteg

## Um Spaweck
Hitten

**Hitten**, am Luxemburger Wörterbuch och als *Hëtten* ze fannen, ass eng Uertschaft an der Gemeng Biekerech am Kanton Réiden.

## Geographie
Hitte läit um Zesummefloss vun der *Mollbaach* an der *Millebaach*, aus deenen hanner Hitten d'Näerdener Baach entsteet.

## Historesches
No de Schrëftstécker gëtt Hitten 1236 fir d'éischt genannt. Réimesch Mënzen aus der Zäit vun den *30 Tyrannen* (ëm 260 no Christus), déi an der Ëmgéigend vum Duerf fonnt goufen, beweisen datt zu Hitten awer scho laang virdru Mënsche gelieft hunn.

Den Numm *Hüttingen* geet op dat däitscht Wuert *Hütten* zeréck.

## Verkéier
Hitten ass un d'Stroossennetz ugeschloss duerch d'Nationalstrooss N24 (*Areler Strooss*) déi vun Dikrech op Arel féiert.

## Kuckeswäertes
* D'Kapell vun Hitten vu 1714
* De renovéierte Wäschbuer vun Hitten aus dem Joer 1892.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Biekerech
Huewel

**Huewel** ass eng Uertschaft an der Gemeng Biekerech a gehéiert mat Schweech an Ielwen zum sougenannte *Schweecherdall*

Duerch Huewel leeft d*'[[Huewelerbaach]]* déi, nodeem se duerch Schweech gelaf ass, hiren Numm a Schweebech ännert.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Gemeng Biekerech
Liewel

**Liewel** (lokal: **Leewel**) ass eng Uertschaft an der Gemeng Biekerech. Zu Liewel gëtt et eng Kapell an 20 Haiser dovu si 5 grouss al Bauerenhäff an eng al Millen.

## Geographie

Liewel läit am Dall vun der Pall an engem Dräieck dee vun den Nationalstroossen N 24 an N 22, an dem CR301 gemaach gëtt, an tëscht Uewerpallen a Biekerech. Zu Lëtzebuerg stéisst et nach un d'Gewan vun Ell a vu Kolpech an op der Belscher Säit am Süde läit op der Kopp Giisch.

Liewel läit zum gréissten Deel um Lëtzebuerger Sandsteen a just den Deel op Ell zou mam *Stiefeschbësch* huet méi schwéier Biedem.

Den héchste Punkt vu Liewel läit beim *Geessebierg* no bei der Quell vun der Merelbaach op enger Héicht vun 300 m, a seng déifst Plaz ass op 276 m an der *Grousswiss*.

## Kuckt och
* Kapell vu Liewel

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Gemeng Biekerech
Heeschbreg

**Heeschbreg** ass eng Uertschaft an der Gemeng Bech, déi virun allem duerch d'Heeschbreger Bildchen bekannt ass.

## Geographie
Heeschbreg läit nërdlech vun der Schanz, an engem klengen Dall, duerch dat den Heeschbreger Wee leeft. D'Haiser sinn net laanscht Strooss, mä riets a lénks dovun, zum Deel e bëssen den Hang erop.

## Geschicht
D'Géigend ëm Heeschbreg war schonn an der Bronzezäit bewunnt: An den 1960er Jore gouf beim Heeschbreger Bildchen eng stengen Aaxt aus där Zäit fonnt.

Um Flouer *Kaasselt* (deen op dat Laténgescht *castellum* zeréckgeet) si Reschter vun enger bal 300 m laanger gallo-réimescher Befestegungsanlag ze fannen. Dës gouf warscheinlech am 3.-4. Joerhonnert gebaut, wéi d'Germaneniwwerfäll an der Géigend zougeholl hunn. 1976-1977 gouf dës archeologesch ënnersicht.

Op der Ferraris-Kaart vun ëm 1775 sinn zu *Hirsbourg* zwee méi grouss Häff an ee méi e klengt Wiesen ze gesinn. Op der Kadasterkaart vun 1819 sinn nieft der Kapell 5 Häff agedroen.

## Kuckeswäertes
* D'Heeschbreger Bildchen an enger joerhonnertenaler Eech ass eng bekannt Pilgerplaz bei d'Muttergottes. Et ass zanter 2004 op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter als *Nationalmonument* klasséiert.
## Galerie

Fichier:BildchenHeesch.JPG|d'Heeschbreger Bildchen
Fichier:KapHesch12.JPG|d'Kapell zu Heeschbreg


## Kuckt och
* Kapell vun Heeschbreg

## Um Spaweck

* Wou der Däiwel ass...? Heeschbrech: Annemarie De Broer, „Das Bildchen ist wohl das Bekannteste hier in Hersberg“, wort.lu [€], 23.02.2025, gekuckt den 28.10.2025
Schweech

**Schweech** ass eng Uertschaft an der Gemeng Biekerech.
Schweech gehéiert mat Huewel an Ielwen zum sougenannte *Schweecherdall*.

Duerch Schweech leeft d'Huewelerbaach, an d'Hasselbaach mécht op enger Längt vu ronn 250 Meter d'Grenz mat Iener.

## Geschicht
Am Mëttelalter waren zu Schweech eng Meierei an en eegent Geriicht etabléiert; domat war et dat wichtegst Duerf an der Géigend. 

An der Zäit huet tëscht Schweech an Iener e klengt Kuelebrennerduerf mam Numm *Waasserbaach* existéiert, an deem ënner anerem eng Seeërei stoung. 

## Kuckeswäertes
*D'Kapell vu Schweech um Nordhang vun der *[[Kräizerbuch]]*.
*Den ale Wäschbuer vu Schweech an der Sortie vum Duerf op der Strooss an Direktioun Iener (CR301).
## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Biekerech
Gau

E **Gau** ass eng Ënnerdeelung bannent engem Land, dacks eng Provënz. Dësen däitsche Begrëff gouf virun allem am Mëttelalter gebraucht, a spéider vum Nazi-Regime fir seng Zwecker instrumentaliséiert.

## Gauen am Mëttelalter

Bei de Germane war e Gau eng politesch Siidlungsgemeinschaft déi landschaftlech zesummengehaangen huet a vun natierleche Grenze bestëmmt gouf, déi awer nach keng Verwaltungsandeelung vum Räich war.

Am Fränkesche war e Gau dunn e politesch-geographeschen Deel vun engem Vollek, bal sou wéi e *Pagus* am Laténgeschen oder e *Shire* am Engleschen. Am Karolengerräich am 9. an 10. Joerhonnert war et eng administrativ Ënnerdeelung, déi spéider dacks eng Grofschaft gouf. E Grof war uganks just e genannte Gouverneur, mä deen Titel ass lues a lues ierflech ginn an de Grof gouf e Vasall.

## Gauen ënner dem Nazi-Regime
D'NSDAP huet Däitschland fir d'éischt an 33 an duerno an 43 Bezierker opgedeelt, déi **Gaue** genannt goufen.

D'Gauen hunn de Reichstag-Walkreesser entsprach.

Wéi Lëtzebuerg mat an d'Däitscht Räich sollt agebonne ginn, gouf aus dem Gau Koblenz-Trier de Gau Moselland. Gauleiter vum *Gau Moselland* war de Gustav Simon.

## Kuckt och
* Allgäu
* Gauleiter

## Um Spaweck
* Begrëffsgeschicht vum ''Gau'' am Historesche Lexikon vu Bayern
* Entwécklung vun deenen eenzelen NSDAP-Gauen (op Däitsch)
La Voix du Luxembourg

***La Voix du Luxembourg*** war eng franséischsproocheg Lëtzebuerger Dageszeitung, déi bei den *[[Saint-Paul Luxembourg|Éditions Saint-Paul]]* vum 2. Oktober 2001 bis den 30. September 2011 erauskomm ass.

Ënner deem Numm gouf et scho vun 1972 bis 1978, an dann erëm vun 1999 un, e Supplément am *[[Luxemburger Wort]]*.

Déi kleng frankophon Redaktioun ass mat där vum franséische Point24 zesummegeluecht an och dat franséischt *Wort.lu* gëtt vun hinne gemaach. Nodeem d**Voix'' opgehalen huet, sollten de Point24 an d'Internetsäit ausgebaut ginn. ''De Point24'' huet et allerdéngs just e gutt Joer méi laang gepackt.

==Zuelen==
===Oplo===
Verkaaft Oplo, wéi se vum ''Centre d'information des médias'' vu Bréissel begleewegt gouf:



===Lieserstatitik===
[[2005]]/[[2006]] hunn, der Statistik vum ''TNS ILRES PLURIMEDIA'' no, duerchschnëttlech 6,8 % vun der Lëtzebuerger Bevëlkerung iwwer 15 Joer d**Voix* gelies. 2006/2007 waren et der 6,50 %; 2007/2008 6,60 % an 2008/2009 5,10 %. D'Zuele fir 2010 goufen net public gemaach. 2011 waren et 6,20 %.

===Pressehëllef===
[[2011]] huet d*'Voix'' 488 357 € staatlech Pressehëllef kritt.

## Um Spaweck
* Wort.lu op Franséisch

## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg
Le Quotidien

***Le Quotidien*** ass eng franséischsproocheg Lëtzebuerger Dageszeitung, déi zanter dem 14. November 2001 bei der *[[Lumédia]] SA* erauskënnt.

*Lumédia* gehéiert zu jee 50 % den *[[Editpress|Éditions Editpress]]* an dem *[[Le Républicain lorrain|Républicain lorrain]]*. De *Républicain lorrain* hat virdru jorelaang eng Lokaleditioun fir Lëtzebuerg erausginn. Mat där gouf opgehal, wéi de Quotidien bis erauskoum.

Chefredakter ass zanter August 2019 de Chris Mathieu. Hien huet d'Plaz vum Fabien Grasser iwwerholl, deen d'Redaktioun vun 2010 u geleet huet. Do virdru war de Jean-Marie Martini de Chefredakter.

Am November 2010 huet sech de *Quotidien* een neie Look zougeluecht an nei Rubricken agefouert.

## Zuelen
### Oplo
Verkaaft Oplo, wéi se vum *Centre d'information des médias* vu Bréissel begleewegt gouf:

### Lieserstatistik
2005/2006 hunn, der Statistik vum *TNS ILRES PLURIMEDIA* no, duerchschnëttlech 7,1 % vun der Lëtzebuerger Bevëlkerung iwwer 15 Joer de *Quotidien* gelies. 2006/2007 waren et der 7,30%; 2007/2008 7,10 % an 2008/2009 7,30 %. D'Zuele fir 2009/2010 goufe bis op Weideres net public gemaach.

Der TNS-ILRES Plurimedia Etude 2017.I no hunn tëscht Februar 2016 a Februar 2017 (mat Ausnam vun der Summervakanz) an der Moyenne all Dag 24.400 Leit iwwer 15 Joer de *Quotidie*n gelies (5,1 % vun der Wunnbevëlkerung).

### Pressehëllef
2011 huet de *Quotidien* 1 230 289 € staatlech Pressehëllef kritt.

## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg
## Um Spaweck

* www.lequotidien.lu
Le Jeudi

***Le Jeudi*** war eng lëtzebuergesch Wochenzeitung a franséischer Sprooch, déi vum 17. Abrëll 1997 bis de 6. Juni 2019, wéi den Numm et seet, donneschdes bei den *[[Editpress|Éditions Editpress]]* erauskomm ass. Den Ënnertitel war: "*L'hebdomadaire luxembourgeois en français*".

## Zuelen
### Oplo
Verkaaften Oplo, wéi se vum *Centre d'information des médias* vu Bréissel beglaubegt gouf:

### Lieserstatistik
2005/2006 hunn, der Statistik vum *TNS ILRES PLURIMEDIA* no, duerchschnëttlech 7,20 % vun der Lëtzebuerger Bevëlkerung iwwer 15 Joer bannent enger Woch de *Jeudi* gelies. 2006/2007 waren dat der 7,70%; 2007/2008 8,10% an 2008/2009 7,10%. D'Zuele fir 2009/2010 goufe bis op Weideres net public gemaach.

Der TNS-ILRES Plurimedia Etude 2017.I no hunn tëscht Februar 2016 a Februar 2017 (mat Ausnam vun der Summervakanz) an der Moyenne all Woch 24.600 Leit iwwer 15 Joer de Jeudi gelies (5,1 % vun der Wunnbevëlkerung).

### Pressehëllef
2011 huet de *Jeudi* 327 751 € staatlech Pressehëllef kritt.

## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg
## Um Spaweck
* www.lejeudi.lu
Correio

**Correio** war eng portugiseschsproocheg Lëtzebuerger Wochenzeitung, déi vu Mäerz 1999 u bei der *Polygraphic*, enger 100-prozenteger Duechtergesellschaft un den *[[Éditions Editpress]]*, erauskoum.

De *Correio*, deen all 14 Deeg erauskoum, huet sech un déi portugiseschsproocheg Communautéit zu Lëtzebuerg geriicht.

2005/2006 haten, der Statistik vum *[[TNS ILRES|TNS ILRES PLURIMEDIA]]* no, duerchschnëttlech 3,2 % vun der Lëtzebuerger Bevëlkerung iwwer 15 Joer bannent zwou Wochen de *Correio* gelies.
 
## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* www.correio.lu (Site am Opbau).
Contacto

**Contacto** ass eng portugiseschsproocheg Lëtzebuerger Wochenzeitung.

De *Contacto* ass fir d'éischt am Januar 1970 vun den *Amizades Portugal-Luxemburgo* erausgi ginn. Am Ufank war dat eemol am Mount. Eng Zäit laang ass en a Portugal gedréckt ginn. Bis zu der Oeilletsrevolutioun a Portugal, 1974, ënnerlouch en domat der Zensurkontroll vum Estado Novo-Regime.

1987 hunn d'Editions Saint-Paul de *Contacto* iwwerholl an en all véierzéng Deeg erausginn. Zanter Mäerz 1999 kënnt all Woch eng nei Editioun eraus. Vun 1996 bis 2016 gouf se gratis verdeelt.

Vu Februar 2011 bis Enn 2012 huet d'Equipe vum Contacto un der portugiseschsproochsger Editioun vu point24 matgeschafft, enger Gratiszeitung vum Groupe Saint-Paul, déi dono agestallt gouf.

De Contacto kritt keng staatlech Pressehëllef, well en ee Krittär dovun - op Lëtzebuergesch, Däitsch an/oder Franséisch geschriwwen ze sinn - net erfëllt.

## Chefredakteren
* 1970-1987: Carlos de Pina (1970-1986) / Lucien Huss (fir d'Amitiés Portugal-Luxembourg)
* 1978 - 2016: Belmiro Narino de Campos (*Padre Belmiro*), Editorialist
*1978-1995: Emile Rossler
* 1995-2002: Gaston Roderes
*2002-2007: Marc Willière / Armand Thill, Responsabele vum Contacto bei der Direktioun vum Group Saint-Paul Luxembourg
* 1996 - 2017: José Correia, responsable vun der Redaktioun (1996-2007) an duerno Chefredakter (2007-2017)

## Zuelen
De *Contacto* hat 2004 eng Oplo vu 24.000 Exemplairen. 2005/06 hunn, enger Statistik vum *TNS ILRES PLURIMEDIA* no, duerchschnëttlech 10,7 % vun der Lëtzebuerger Bevëlkerung (déi Portugisesch versteet) iwwer 15 Joer bannent enger Woch de *Contacto* gelies. Am Joer 2012 ass d'Oplo op zirka 30-35.000 Exemplairen eropgaangen.

Der TNS-ILRES Plurimedia Etude 2017.I no hunn tëscht Februar 2016 a Februar 2017 (mat Ausnam vun der Summervakanz) an der Moyenne all Woch 54.300 Leit iwwer 15 Joer de Contacto gelies (11.3 % vun den Awunner).

## Literatur
* Suzana Lopes Cascão: "Espaço público." In: *forum* 326, Februar 2013, S.45-47.

 
## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg
## Um Spaweck
*Internetsäit vu ''Contacto''
*De Blog vu ''Contacto''
* "Nouvelle vague." *d'Lëtzebuerger Land* 17.03.2017.
Ielwen

**Ielwen** ass eng Uertschaft an der Gemeng Biekerech.

## Kuckeswäertes
* D'Päerdsmolkerei an der aler Millen, op der Nummer 5 am *Millewee*.
* D'Parkierch vun Ielwen.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Biekerech
Déiljen

**Déiljen** ass eng Uertschaft an der Gemeng Beefort am Dall vun der Sauer tëscht Wallenduerfer Bréck a Grondhaff.

## Verkéier
D'Uertschaft ass un d'Stroossennetz ugeschloss iwwer d'N10 an den CR364. Eng Stroossebréck verbënnt déi däitsch L1 mat der lëtzebuergescher N10.

Bis 1964 gouf et eng Gare zu Déiljen op der Eisebunnsstreck Ettelbréck-Waasserbëlleg.

## Kuckt och
* Kierch Déiljen
* Bréck vun Déiljen

## Um Spaweck

* Linn Grondhaff-Déiljen-Beefort
Gaspard-Gustave de Coriolis

De **Gaspard-Gustave de Coriolis**, gebuer den 21. Mee 1792 zu Paräis, a gestuerwen den 19. September 1843 zu Paräis, war e franséische Mathematiker an Ingenieur bei de "Ponts et chaussées".

De Gaspard-Gustave de Coriolis war Assistent an der École polytechnique zu Paräis.

A sengem Artikel *Sur les équations du mouvement relatif des systèmes de corps* huet hie fir d'éischt déi no him genannte Coriolis-Kraaft beschriwwen.

## Seng Wierker
### Artikelen
*1832: *Sur le principe des forces vives dans les mouvements relatifs des machines*, in: *Journal de l'Ecole polytechnique*
*1835: * Sur les équations du mouvement relatif des systèmes de corps*, in: *Journal de l'Ecole polytechnique*
### Bicher
* 1829: *Du calcul de l'effet des machines, ou Considérations de l'emploi des moteurs et sur leur évaluation, pour servir d'introduction à l'étude spéciale des machines*, Paräis, Carilian-Goeury, VIII-270 Säiten, in-Quarto
* 1835: *Théorie mathématique des effets du jeu de billard*, Paräis, Carilian-Goeury, VII-174 Säiten

## Um Spaweck
* En Artikel "Understanding the Coriolis force" aus "USA today"
* "Getting Around The Coriolis Force" Kuerz Erklärung iwwer Coriolis-Kraaft
Symmachia

Eng **Symmachia** oder **Symmachie** (gr.: *συμμαχος* - "Matkämpfer, Alliéierten") war eng militäresch Allianz am ale Griicheland.

Och aner grouss antik Bündnissystemer, wéi d'Peloponnesesch Liga oder den Attesch-Delesche Séibond, ware Symmachien, an deenen déi eenzel Poleis mat der Hegemonialmuecht vum Bond (Sparta respektiv Athen) e bilaterale Vertrag geschloss haten. Allerdéngs hu sech an dëse d'Bündnissystemer d'Partner och zum Militärdéngscht verflicht, wann d'Hegemonialmuecht dëst gewënscht huet, woumat d'Allianz en offensive Charakter krut.

Am Peloponnesesche Krich koum eng Form vun der Symmachie mam Numm **Epimachie** (**Epimachia**) op, déi eigentlech nëmmen déi al Form vun der Symmachie war, an e strikten defensive Charakter hat. D'Bündnis huet nëmmen zum Bäistand verpflicht, wann en anere Bündnispartner ugegraff ginn ass.

D'epirotesch Stämm, déi sech ënner de Kinneke vun de Molosser zesummegedo haten, waren och eng Symmachie. Hegemon vun dëser Symmachie waren d'Kinneken aus der Famill vun den Aiakiden.

## Literatur zum Theema
* Ernst Baltrusch, *Symmachie und Spondai. Untersuchungen zum griechischen Völkerrecht der archaischen und klassischen Zeit (8.-5. Jahrhundert v. Chr.)*, De Gruyter, Berlin/New York, 1994. 

## Um Spaweck

*  ''Symmachie'' am Meyers Lexikon.
*  Sarah Bolmarchich, ''Thucydides 1.19.1 an the Peloponnesian League''.
*  ''Symmachie'' op Hellenica.de.
Normalnull

**Normalnull**, ofgekierzt **N.N.** oder **NN**, war vun 1879 bis 1992 den definéierten Nullniveau vun der Referenzhéicht an Däitschland.

D'Topographie zu Lëtzebuerg huet als Refenzhéicht de Peegel vun Amsterdam, an d'Héichte sinn am Relevé vum NG-L festgehalen.

## Kuckt och
* Meter iwwer Mier (Schwäiz)
* Meter iwwer Adria (Éisträich)
* A Frankräich gëtt de vertikale Referenzsystem IGN69 benotzt an en neien héichprezise Referenzsystem den NIREF ass zanter 1983 an der Maach a baséiert op de Wäerter vun 9 Peegelen.
* Et besteet och fir Europa e Projet fir e Réseau européen unifié de nivellement op d'Been ze stellen.

## Um Spaweck
* Artikel aus dem spektrumdirekt: "Wo liegt eigentlich Normalnull?"
Evald Aav

Den **Evald Aav**, gebuer de 7. Mäerz 1900 zu Tallinn an Estland, an do gestuerwen den 21. Mäerz 1939, war en estnesche Sänger, Komponist a Chouerdirigent.

## Um Spaweck
Iswestija

D**'Iswestija** (*Известия* - "Noriichten") ass eng russesch Zeitung, déi sech mat enger Oplo vun 230.000 Exemplaren un déi guttsituéiert Intelligenz a politesch Elite riicht.

Si gouf den 28. Februar (al Zäitrechnung) 1917 zu Petrograd gegrënnt, deemools als sowjetescht Regierungsblat, wéi et schéngt Géigegewiicht zur Pravda, déi als déi offiziell Stëmm vun der Kommunistescher Partei gegollt huet. Ursprénglech huet d'Iswestija d'Positioune vun de Menschewiken an de Trudowike vertrueden.

Haut ass aus hir eng analytesch Zeitung ginn, déi am staark politiséierte russesche Medieraum am rietsen Zentrum steet.

Am Summer 2005 goufe 50,2 % vun den Iswestija-Aktien un de kremlnoe Mediekonzern Gasprom-Media verkaaft.

## Um Spaweck
* Online-Versioun vun der Iswestija
Django Asül

Den **Django Asül** ass de Kënschtlernumm vum *Ugur Bagislayici* (op Tierkesch Uğur Bağışlayıcı), gebuer den 19. Abrëll 1972 zu Deggendorf an Nidderbayern. Hien ass e bayeresche Kabarettist mat tierkeschen Originnen.

Den Django Asül spillt bei sengen Optrëtter virtuos mam Géigesaz tëscht sengen Originnen a sengem echten nidderbayereschen Dialekt. Op déi Manéier ass et him méiglech, tierkesch Eegenschaften op d'Schëpp ze huelen, ouni "rassistesch" ze wierken.

Hien ass tierkesche Staatsbierger.

## Um Spaweck
* Websäit vum Kënschtler
* Portrait vum Kënschtler
Komsomolskaja Prawda

D**'Komsomolskaja Prawda** (*Комсомольская правда* - "dem Komsomol seng Wourecht") ass eng russesch Dageszeitung.

Si gouf 1925 vun der Komsomol-Organisatioun gegrënnt. No der Opléisung vun der Komsomol huet eng Allianz Lukoil-Rosbank d'Finanzéierung vun der Zeitung iwwerholl, déi haut op eng Oplo vun 2,5 Milliounen Exemplare kënnt. Vun demokratescher Orientéirung, ass si net nëmmen ënner dem Jonktem populär.

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Komsomolskaja Prawda
Komsomol

D**'Komsomol** (*Комсомол*) war d'Jugendorganisatioun vun der KPdSU. Den Numm ass d'Ofkierzung vu **''Ком**мунистический **со**юз **мол**одёжи* ("Kommunistesche Verband vum Jonktem").

Déi sowjetesch Massenorganisatioun gouf den [[29. Oktober]] [[1918]] mat 22.000 Membere gegrënnt. Op hirem Héichpunkt an den 1970er an den 1980er Jore waren eng 40 Millioune Jonker am Alter vu 14 bis 28 Joer *Komsomolzen*.

D'Komsomol war am Biergerkrich mat dobäi, a bei den Industrialiséierungs- a Kollektivéierungskampagnen an de spéiden 1920er an 1930er Joren.

D'Komsomol huet de Jonktem-Reesbüro *Sputnik* geleet an d'Dageszeitung *Komsomolskaja Prawda* gradewéi och d'Zäitschrëfte *Komsomolskaja Shisn* ("Komsomol-Liewen") a *Molodoj Kommunist'' ("Jonke Kommunist") erausginn.

Dem Michail Gorbatschow säi Glasnost a Perestroika hunn d'Schwächte vum Komsomol oppe geluecht, déi sech mat de Joren am Konservatismus an an der Bürokratie festgefuer huet an net méi wierklech d'Interessie vum Jonktem vertratt huet. Hiren 20. Kongress sollt hir méi eng maartorientéiert Ausriichtung ginn, mä wéinst neie strukturelle Lacunen an engem Manktem u Sënn an Interessi ass se dunn awer séier ënnergaangen.

## Um Spaweck
Perestroika

**Perestroika** (russ. *перестройка* - "Ëmbau, Ëmgestaltung") bezeechent de wirtschaftlechen a politesche Reformprozess, dee vum Michail Gorbatschow am Juni 1987 an der Sowjetunioun ageleet gouf.

De Gorbatschow wollt domat awer kee groussen Ëmstuerz woen, mä au contraire de kommunistesche Regime mat deem geplangte wirtschaftlechen Opschwonk stäipen. Doraus ass schlussendlech awer näischt ginn, a sou verwonnert et net, datt vill Russen dem Gorbatschow den definitiven Néiergank vun der sowjetescher Ekonomie an dem doropshin entstanenen Haifëschkapitalismus a Russland ulaaschten.

## Literatur
* Rau, Joke: *Perestroika. Die zweite russische Revolution.* ISBN 3-426-03961-3
* Daniel, Freidrich: *Perestoika. Der russische Wirbelsturm.* ISBN 324454698

## Kuckt och
* Glasnost
Chris Andrews

De **Chris Andrews**, gebuer de 15. Oktober 1942 zu London als *Christopher Frederick Andrews*, ass e brittesche Popsänger.

Bekannt gouf de Chris Andrews Ufanks de Sechzegerjoren, wéi hie mat senger Grupp *Chris Ravell and the Rangers* am Hamburger *[[Star-Club]]* opgetrueden ass.

Seng bekanntst Lidder sinn:
**Yesterday Man*, 1965; gouf méi wéi 10 milliounemol verkaaft
**To Whom it Concerns*, 1966
**Pretty Belinda*, 1969, en Titel, vun deem et eng Parodie vum Fausti op Däitsch gëtt

## Um Spaweck
Schaltnetzdeel

E **Schaltnetzdeel** ass eng elektronesch Schaltung, déi Agangsspannungen (meeschtens aus dem ëffentleche Stroumnetz) a klenger oder gréisser Ausgangsspannungen erof- oder eropwandelt.
Dëst geschitt dacks iwwer elektronesch Schalter (bipolar Transistoren, MOSFET, IGBT...), Induktivitéiten a Gläichriichtungselementer.

Onofhängeg vun der ugeschlossener Belaaschtung muss d'Ausgangsspannung ëmmer konstant bleiwen.

## Aarte vu Schaltnetzdeeler
Et ënnerscheet ee grondsätzlech tëscht
* Sperrwandler
* Duerchflosswandler
* Bréckewandler

## Virdeeler an Nodeeler vu Schaltnetzdeeler

### Virdeeler
Virun allem wéinst der héijer Leeschtungsdicht gi se an der Industrie agesat. Awer och an anere Geräter gi se ëmmer méi dack gebraucht, sou zum Beispill a Computer, Chargeuren oder och an der Audioelektronik.

Eng vun hire wichtegsten Eegenschaften ass hiren héije Wierkungsgrad, deen dacks iwwer 90 % leie kann (bei normalen Netzdeeler gëtt déi meescht Energie an Hëtzt ëmgewandelt, de Wierkungsgrad läit do dacks däitlech ënner 50 %). Dat erreecht ee mat elektronesche Schalter, déi eng primärsäiteg Spannung nëmmen dann iwwerdroe wa se och sekundärsäiteg gebraucht gëtt.

Schaltnetzdeeler sinn am Verglach zu normalen Netzdeeler och méi kompakt a weie bei wäitem net sou vill.

### Nodeeler
Duerch dat primärsäitegt Gläichriichtungselement kënnen Uewerwellen an d'Versuergungsnetz iwwerdroe ginn. Aus dësem Grond musse Schaltnetzdeeler mat enger Agangsleeschtung vun iwwer 50W zanter dem 1. Januar 2001 (EN 61000-3-2) eng Leeschtungsfaktorkorrektur (engl. *Power Factor Correction*) hunn.

## Grondprinzip vu Schaltnetzdeeler

Als éischt gëtt d'Netzwiesselspannung gläichgeriicht a geglätt. Duerno gëtt déi gläichgeriicht Spannung vun engem Schalttransistor mat héijer Frequenz zerhackt. Wärend der Leedphase vum Transistor gëtt Energie an der Induktivitéit gespäichert a duerno un de Verbraucher ofginn.

D'Reegelung vun der Ausgangsspannung geschitt entweeder duerch d'Verännerung vum Taaschtgrad (Verhältnes vun der Aschaltzäit zu der Periodendauer) vun der zerhackter Gläichspannung oder duerch d'Verännerung vun der Schaltfrequenz.
Déi zerhackt Gläichspannung léisst sech duerch d'Iwwersetzungsverhältnes vun der Induktivitéit belibeg héich oder déif erop- oder eroftransforméieren. 
Duerno gëtt déi Rechteckspannung, déi iwwerdroe gouf, mat enger einfacher M1-Gläichriichterschaltung gläichgeriicht an nees geglätt.

Wärend den Transistor bei linear Netzdeeler permanent leedent ass, gëtt d'Sperr- resp. d'Leedphase beim Schaltransistor an Ofhängegkeet vum momentane Wäert vun der Ausgangsspannung verännert. Mat dësem Prinzip gëtt d'Energie ouni gréisser Verloschter vum Netz un de Verbraucher iwwerdroen.

Am Bild 2. op der rietser Säit ass den Taaschtgrad fir d'Steierspannung vum Schalttransistor fir déi zwee Belaaschtungsfäll duergestallt. Den Taaschtgrad berechend sech sou: D = ti/T

## Um Spaweck
Spärwandler

E **Spärwandler** (*engl.: Flyback-Converter*) gëtt fir d'Iwwerdroe vun elektrescher Energie benotzt a gehéiert zu der Famill vun de Schaltnetzdeeler. De Spärwandler ass e Gläichspannungswandler (*DC-DC-Converter*). Seng Virdeeler leie, wéi bei alle Schaltnetzdeeler, bei der Produktioun vun enger konstanter Ausgangsspannung, déi een, wéi ee wëllt, erop- oder eroftransforméiere kann.

## Funktiounsweis

Bei de Spärwandler gëtt d'Netzwiesselspannung als éischt gläichgeriicht a glatgemaach. D'Gläichspannung gëtt duerno mat engem séieren elektronesche Schalttransistor a Stécker gehaen (bei enger Frequenz vun zirka f=20  bis 200&nbsp;kHz). Doduerch entsteet un der Spull vum Transformator eng Rechteckspannung mat engem bestëmmten Taaschtverhältnis. D'Gréisst vum Taaschtverhältnes bestëmmt d'Gréisst vun der Gläichspannung un der Sortie vum Schaltnetzdeel. D'Spärwandlerspannung gëtt dann iwwer de Wandlertransformator ëmgewandelt a duerno iwwer de sekundäre Eeweegläichriichter mat Glättungskondensator un de Laaschtwidderstand weiderginn.

### Leetphas vum Schalttransistor
Wärend der Leetphas vum Schalttransistor gëtt magnéitesch Energie am Transformator gespäichert. De Stroum an der Primärwécklung klëmmt linear erop, well d'Stroumstäerkt duerch eng Spull wéinst der Géigeninduktioun net sprongaarteg klamm kann. Well d'Sekundärwécklung géigesënneg gewéckelt ass, huet d'Anod vun der Diod negatiivt Potential: d'Diod ass gespaart. Et kann deemno sekundärsäiteg kee Stroum fléissen. Gouf de Kondensator virdrun awer opgelueden, liwwert en dem Laaschtwidderstand wärend dëser Spärphas déi noutwenneg Energie.

### Spärphas vum Schalttransistor
Wärend der Spärphase vum Schalttransistor gëtt an der Sekundärwécklung duerch den Ofbau vum Magnéitfeld eng Spannung an ëmgedréiter Richtung induzéiert. Doduerch kann d'Diod leeden. Déi am Transformator gespäichert magnéitesch Energie gëtt un de Kondensator an un de Laaschtwidderstand weiderginn.

De Stroum fléisst also wärend der Spärzäit vum Transistor an de Laaschtkrees. Well nëmmen Energie wärend der Spärphas an de Sekundärkrees weidergi gëtt, nennt een dëst Schaltnetzdeel Spärwandler.

Am Allgemenge gi Laaschtännerungen am Spärwandler duerch Frequenzännerungen an duerch Ännerunge vum Taaschtverhältnes ausgereegelt.

## Um Spaweck
Russesch

**Russesch** (russ.: *русский язык*) ass déi meeschtgeschwat vun de slawesche Sproochen.

Si gehéiert zur Famill vun den indoeuropäesche Sproochen, gradewéi Sanskrit, Griichesch a Latäin an all déi modern germanesch, romanesch a keltesch Sproochen. Schrëftlech Beispiller vum Russesche sinn zanter dem 10. Joerhonnert beluecht.

Russesch ass offiziell Landessprooch net nëmmen a Russland, mä och a villen anere Staaten déi aus der fréierer Sowjetunioun ervirgaange sinn. Als Weltsprooch vu grousser politescher Bedeitung ass Russesch eng vun de sechs Sprooche vun der UNO.

D'Schrëft baséiert um kyrilleschen Alphabet. D'Transkriptioun an dat laténgescht Alphabet kann op sëllegen Aart a Weise geschéien - zu Lëtzebuerg gëtt sech meeschtens un d'Transkriptiounsreegele vum Duden gehalen.

## Russescht Alphabet

Russesch gëtt mam russeschen Alphabet geschriwwen (russ.: *русский алфавит* oder *русская азбука*), wat dem kyrilleschen Alphabet (russ.: *кириллический алфавит* oder *кириллица*) entstaamt.

## Russesch Grammaire

## Um Spaweck
Uergelmanufaktur Klais

D**'Uergelmanufaktur Klais** mat Sëtz zu Bonn ass ee vun deene wichtegsten Uergelatelieren an Däitschland.

D*'Johannes Klais Orgelbau GmbH & Co. KG* gouf 1882 vum Johannes Klais (Papp) gegrënnt. Haut gëtt d'Firma gefouert vu sengem Kandskand Hans Gerd Klais, gebuer 1930, an deem säi Jong, de Philipp Klais, gebuer 1967.

Uergele vu Klais sinn an der ganzer Welt ze fannen:
:Kierchenuergelen:
* Doum Altenberg
* Doum Oochen
* Kölner Doum
* Doum Tréier, Haapt- a Choueruergel
* St. Paulin-Kierch Tréier
:Concertsuergelen:
* Düsseldorfer Tounhall
* Philharmonie Köln
* Pekinger Nationaltheater
* Sankt Petersbuerger Philharmonie
:Restauratiounen:
* Haaptuergel an der Benediktinerabtei Maria Laach

## Klais-Uergelen zu Lëtzebuerg
*D'Uergel an der Iechternacher Basilika vun 1953; Opus 1010.

## Um Spaweck

* Websäit vun der Uergelmanufaktur Klais
Uergelmanufaktur Vleugels

D**'Uergelmanufaktur Vleugels** vun Hardeheim gouf 1958 vum Uergelbaumeeschter Hans-Theodor Vleugels iwwerhholl. Et war schonn deemools dee wichtegsten Uergelbauatelier an der Region Nordbaden/Nordwürttemberg/Mainfranken.

Zanter 1861 goufen zu Hardeheim Uergele gebaut. Fir d'éischt vum Ignaz Dörr an duerno vum Wilhelm Bader a senge Jongen.

Nodeem de Jong vum Hans-Theodor, den Hans-Georg Vleugels 1981 d'Firma iwwerholl hat, huet se sech ëmmer méi vergréissert. Haut schaffen do 30 Leit, an d*'VLEUGELS ORGELMANUFACTUR* liwwert Uergele ronderëm d'Welt.

## Um Spaweck
* Websäit vun der ''VLEUGELS ORGELMANUFACTUR''
Nicolas Margue

Den **Nicolas Margue**, gebuer den 2. Januar 1888 zu Féngeg, a gestuerwen den 18. Mäerz 1976 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Professer a Politiker (CSV).

Vun 1937 bis zur däitscher Invasioun 1940, an dunn nees vun 1945 bis 1948 war hie Landwirtschafts- an Erzéiungsminister. Hie war deen eenzege Minister, deen den 10. Mee 1940 net zur Zäit iwwer d'Grenz koum. Géint 3:30 Auer moies fréi ass en a Richtung belsch Grenz gefuer. Et war ze spéit, hie koum net méi duerch. Well den Okkupant hien als däitschfeindlech betruecht huet, gouf déi ganz Famill a Schlesien, fir d'éischt op Leubus, an duerno op Boberstein ëmgesidelt, an ee vu senge Jongen, de Paul Margue, gouf an de *[[Reichsarbeitsdienst]]* (RAD) agezunn.

Nom Krich war den Nicolas Margue, zesumme mam Jean Feltes, ee vun de "Pappe" vun der kontroverséierter Offizieller Lëtzebuerger Orthographie.

Vun 1945 bis 1972 war hie President vun der Section historique vum Institut grand-ducal.

Hie war vun 1952 u Lëtzebuerger Member vun der Assemblée commune vun der CECA an huet sech do staark fir d'Erhalung vum Sëtz vum Schumanplang zu Lëtzebuerg agesat. Den Nicolas Margue war och Member vum Aktiounskommittee fir d'Vereenegt Staate vun Europa, deen 1955 vum Jean Monnet gegrënnt gouf.

De 4. August 1959 gouf den Nicolas Margue als Member vum Staatsrot nominéiert an ass dat bis zu senger Demissioun den 30. September 1970 bliwwen.

D'Stad Lëtzebuerg an d'Gemeng Käerjeng hu Stroossen nom Nicolas Margue genannt.

Den Nicolas Margue war de Papp vum Georges a vum Paul Margue. Seng Urenkelin ass d'Ministesch Elisabeth Margue.

## Seng Publikatiounen
* Herchen, Arthur:*Manuel d'histoire nationale*, Déi aacht Editioun ass 1968 erauskomm. Dës Editioun an déi virdru si vum Nicolas Margue a Joseph Meyers neibeaarbecht an ergänzt ginn. 
* Margue, Nicolas: *Aperçu historique* am *Le Luxembourg, le livre du Centenaire*, Imprimerie Saint-Paul,SS. 7-25, Zweet Editioun: 1949.
* Margue, Nicolas: *Mouvements contre-révolutionnaires dans le Luxembourg 1831-32* ; Lëtzebuerg, 1939 (= Sammlung vun Artikelen, déi 1930, 1932 an 1933 an der Geschichtszäitschrëft *Ons Hémecht* erauskomm waren).
* Margue, Nicolas: *Die Entwicklung des Luxemburger Nationalgefühls von 1870 bis heute* ; in: *Deutsches Archiv für Landes- und Volksforschung* ; Leipzig, 1937 (och an der Zäitschrëft *Ons Hémecht*!).

## Gielercher

* 

## Literatur
* Paul Dostert, *Nicolas Margue, 1888-1976* ; in: *400 Joer Kolléisch*, Band II, Ss. 357-359; Lëtzebuerg (Éditions Saint-Paul), 2003. ISBN 2-87963-419-9.
* Annemie (Dostert-)Margue & Tessy Margue, *Nicolas Margue, 1888-1976 - Fotoen aus enger politescher Carrière* ; Virwuert vum Paul Margue, Ss. 4-5; Lëtzebuerg (beim Annemie Margue), 2013; 83 Säiten.

## Kuckt och
* Offiziell Lëtzebuerger Orthographie

## Um Spaweck
* Dem Nicolas Margue seng Positioun (Luxemburger Wort vum 27.11.1957) an der Sëtzfro vun der CECA
Uergelmanufaktur Hugo Mayer

D**'Uergelmanufaktur Hugo Mayer** zu Heusweiler am Saarland ass e Familljebetrib, an deem an der drëtter Generatioun Uergele gebaut ginn.

D'Firma beschäftegt 25 Leit, dovun dräi Uergelbaumeeschteren.

## Mayer-Uergelen zu Lëtzebuerg
### Nei Uergel
* 2005, nei Müller-Uergel an der Kierch zu Pënsch
* De 14. November 2006 gouf an der Kierch zu Ënsber eng nei Mayer-Uergel opgebaut. D'Aweiung war de 26. November.
* 2008, eng Hausuergel zu Reiland (oder fir e Reuland)
* Truenuergel an der Basilika vun Iechternach

### Restauratiounen
* 2004, d'Müller-Uergel an der Kierch Esch-Sauer
* 2007, Restauratioun vun der historescher Dalstein-Haerpfer Uergel an der Kierch zu Trënteng
* 2007/08, Restauratioun vun der historescher Uergel an der Kierch vum Hospice civil am Pafendall
* 2010 Restauratioun an deelweisen Neibau vun der Uergel an der Mäerteskierch vu Jonglënster

## An der Belsch
* 2001 gouf d'Uergel an der Kierch Saint-Martin vun Arel vun der Uergelmanufaktur Hugo Mayer restauréiert
* 2006 gouf d'Uergel vun der Sacré Coeur vun Arel restauréiert.

## Um Spaweck
* Websäit vun der Hugo Mayer Orgelmanufaktur
Uergelmanufaktur Bridder Link

D' **Uergelmanufaktur Bridder Link** zu Giengen un der Brenz, am Oste vu Baden-Württemberg, gouf 1851 vun den Zwillingsbridder Paul a Johannes Link gegrënnt.

Bis haut sinn do 1.086 Uergele gebaut ginn.

## Um Spaweck
* Websäit vun der ''Giengener Orgelmanufaktur Gebr. LINK GmbH''
Uergelmanufaktur Bridder Oberlinger

D**'Uergelmanufaktur Bridder Oberlinger** ass eng Uergelmanufaktur zu Windesheim bei Bad Kreuznach. 
Zanter den 1860er ginn an dësem Familljebetrib Uergele fir Clienten uechter d'Welt gebaut.

## Oberlinger Uergelen zu Lëtzebuerg
* Kierch Habscht
* Kierch Rodange
* Kierch Munneref
* Kierch Monnerech

## Um Spaweck

* Websäit vun der ''Gebr. Oberlinger Orgelbau''
Uergelmanufaktur Eisenbarth

D**'Uergelmanufaktur Eisenbarth** vu Passau gouf 1945 vum Ludwig Eisenbarth (* 1909 zu Oettingen; † 1992 zu Passau) gegrënnt. Hien hat säin Handwierk an der Uergelmanufaktur Steinmeyer geléiert. De Betrib gëtt vu sengem Jong Wolfgang Eisenbarth, an deem senger Duechter, Agathe Eisenbarth, geleet.

## Eisenbarth Uergelen zu Lëtzebuerg
* Kierch Nidderwolz, Dekanatskierch, Aweiung 1997
* Kierch Eschweiler (bei Wolz), Aweiung 26.09.2004
* Kierch Ierpeldeng (Ettelbréck), Aweiung 2009

## Um Spaweck

* Websäit vun der ''Orgelbau Eisenbarth''
Fëschbech

D'Wuert **Fëschbech** bezeechent:
* Fëschbech, eng Uertschaft an der Gemeng Klierf (fréier an der Gemeng Hengescht) 
* d'Gemeng Fëschbech am Kanton Miersch mat der Uertschaft Fëschbech 
* d'Fëschbech, eng Niewebaach vun der Roudemerbaach
* d'Fëschbech, eng Niewebaach vun der Irbich
* d'Fëschbech, eng kleng Niewebaach vun der Blees
Kierch Fëschbech (Miersch)

D**'Kierch vu Fëschbech bei Miersch** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Miersch Saint-François am Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Fëschbech gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den hellege Georges, deem säi Fest den 23. Abrëll gefeiert gëtt.

D'Kierch steet an der Kierchstrooss, net wäit vum CR125, der *Rue Grande-Duchesse Charlotte*. Virun der Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

Den 11. Februar 2022 gouf s'als nationaalt Monument klasséiert.

Zur fréierer Par Fëschbech gehéieren och nach d'Kierche vu Schous a vu Weyer.

## Uergel
An der Kierch steet eng Uergel vun der Uergelmanufaktur Thunus.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* D'Fënstere vun der Kierch vu Fëschbech op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
* D'Kierch Fëschbech an der Facebookgrupp ''Patrimoine religieux Luxembourg - Reliéisen Ierwen Lëtzebuerg''
Kierch Gilsdref

D**'Kierch zu Gilsdref** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Dikrich Le Bon Pasteur zum Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Bettenduerf gehéiert.

Patréinesch vun der Kierch ass d'helleg Gertrud, där hiert Fest de 17. Mäerz gefeiert gëtt.

Se steet op der Kräizung vun der Haaptstrooss (*rue Principale*) mat der *rue du Pont* (CR356A) an der *route de Broderbour* (CR356).

## Geschichtleches
*Gilsdref ass 1807 eng selbstänneg Par ginn.
*Duerch e schlëmmt Feier verbrennen am Joer 1840 57 Haiser an déi stréigedeckte Kierch an der haiteger *Schellecksgaass*. 
*1841 decidéiert de Gemengerot vu Bettenduerf eng nei Kierch ze bauen. D'Regierung hat awer léiwer, datt déi al sollt renovéiert ginn.
*1846: De Paschtouer Nickers schreift dem Apostoulesche Vikar fir Lëtzebuerg, dem Jean-Théodore Laurent, en energesche Bréif, an deem hie sech mat däitleche Wierder iwwer den Zoustand vun der aler Kierch, dem ale Kierfecht an d'Lethargie vun den Administratioune beschwéiert. An en huet Succès domat: de 14. September 1846 gëtt de Plang an den Devis vun engem Neibau vun der Regierung ënnerschriwwen.
*De 26. Juni 1847 gëtt de Grondstee geluecht. D'Steng stamen aus engem Broch, deen der Gemeng gehéiert. Architekt ass den Här Eberhard vun Dikrech.
*Ee Joer drop ass d'Kierch fäerdeg. Si huet 27.774,15 Frang kascht.
*1852 liwwert de Schräinermeeschter Peter Welter vu Gilsdref d'Kommuniounbänk fir 20 Frang.
*De Klackegéisser Causard géisst 1865 déi al Klack, déi gerass war, an eng vu 704 Pond ëm.
*Duerch Terraintosch gëtt 1866, dem Joer vun der schrecklecher Cholera-Epidemie, decidéiert, en neit Parhaus ze bauen, dat am Mee 1868 fäerdeg gëtt.
*E Schwäizer gëtt 1880 agestallt fir dat onrouegt Behuele vun de "jüngeren Knaben" an de Grëff ze kréien.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* D'Fënstere vun der Kierch vu Gilsdref op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu'' 


Kirche Gilsdorf 03.jpg|Den Agank vun der Kierch op der Westsäit
Kirche Gilsdorf 04.jpg|D'Kierch vun Oste gesinn
Uergelmanufaktur Thomas

D**'Uergelmanufaktur Thomas** zu Ster-Francorchamps an der Belsch gouf 1965 vum André Thomas a sengem Heemechtsduerf gegrënnt.

## Thomas Uergelen zu Lëtzebuerg
* Parkierch zu Gilsdref
* Kierch zu Helzen

## Aner Thomas Uergelen
**Notre-Dame du Finistère* zu Bréissel
*Abteikierch ''Notre-Dame de Leffe'' zu Leffe (1996)
*Nouan-Le-Fuzelier (1993)
**Saint-Remacle*-Kierch zu Spa
*Hellege Sebastian-Kierch zu Stavelot (1999 restauréiert)

## Kuckt och
*Kierch Gilsdref
*Kierch Helzen
## Um Spaweck
*Websäit vun der ''Manufacture d'orgues THOMAS''
Vanderlei Luxemburgo

De **Vanderlei Luxemburgo da Silva**, gebuer de 5. Oktober 1952 zu Nova Iguaçu, ass e brasilianesche Foussballtrainer a fréiere Foussballspiller.

Bekannt gouf en ënner dem Numm **Wanderley Luxemburgo**, deen e mat 19 Joer an engem gefälschte Spillerpass gebraucht huet, an deen en e méi rezent Gebuertsdatum agedroen huet, fir datt en nach e Joer méi laang als Jugendspiller gëlle konnt.

Zu senge gréisste berufflechen Héichpunkter gehéiert sécher seng Zäit vum 11. August 1998 bis den 30. September 2000, wou en déi Brasilianesch Foussballnationalekipp (*Seleção*) trainéiert huet, mat där en 1999 d'Copa América gewonnen huet. Am selwechte Joer gouf e vun der International Federation of Football History & Statistics (IFFHS) als Weltnationaltrainer ernannt.

Vum 30. Dezember 2004 bis de 4. Dezember 2005 huet de Luxemburgo de Real Madrid trainéiert. Du gouf hie mam Juan Ramon Lopez Caro ersat, dee virdrun Trainer vum Real Madrid B (2. Divisioun) war.

## Karriär
* 1983: Campo Grande 
* 1983/1984: Rio Branco
* 1984: Friburguense 
* 1984/1985: Al-Ittihad (Saudi-Arabien) 
* 1985/1986: Democrata 
* 1986/1987: Fluminense (U-20) 
* 1987: América 
* 1987/1988: Fluminense (U-20) 
* 1989/1990: Bragantino 
* 1991: Guarani 
* 1991/1992: Flamengo 
* 1992/1993: Ponte Preta
* 1993/1994: Palmeiras 
* 1995: Paraná Clube 
* 1995: Flamengo 
* 1995/1996: Palmeiras 
* 1997/1998: Santos 
* 1998/1999: Corinthians 
* 1998/2000: Brasilianesch Nationalekipp
* 2000: Brasilianesch Olympiaekipp
* 2001/2002: Corinthians 
* 2002: Palmeiras 
* 2002/2004: Cruzeiro 
* 2004: Santos
* 2004/2005: Real Madrid
* 2005/2007: Santos
* 2008/2009: Palmeiras
* 2010: Atlético Mineiro
* 2010/2012: Flamengo
* 2012/2013: Grêmio
* 2013/: Fluminense
* 2014/2015: Flamengo
* 2015: Cruzeiro
* 2015: Tianjin Quanjian
* 2017: Sport Recife
* 2019: Vasco Da Gama
* 2020: Palmeiras
* 2021: Vasco da Gama

## Titelen
* 5 Brasilianescht Championnat (1993, 94, 98, 03 an 04)
* 1 Brasilianesch Zweet Divisioun (1989)
* 1 Brazilien Cup (2003) 
* 5 São Paulo Meeschterschaft (1990, 93, 94, 96 an 01)
* 1 Espírito Santo Meeschterschaft (1983)
* 1 Minas Gerais Meeschterschaft (2003)
* 1 Guanabara Cup (1995)
* 2 Rio-São Paulo Tournéier (1993 a 97)
* 1 Copa América (1999)
* 1 Pre-Olympescht Tournéier (2000)
* 1 Florida Cup (2020)
* 1 Pernambucano Meeschterschaft (2017)

## Um Spaweck
* Biographie op Goal.com
Achille Van Acker

Den **Achille Van Acker**, gebuer den 8. Abrëll 1898, a gestuerwen den 10. Juli 1975, war e belsche Politiker an zäitweis Premierminister.
Paul-Henri Spaak

De **Paul-Henri Spaak**, gebuer de 25. Januar 1899 zu Schaerbeek, a gestuerwen den 31. Juli 1972, war e belsche Politiker an zäitweis Premierminister.

Vun 1957 bis 1961 war hie Generalsekretär vun der NATO.

## Um Spaweck
Camille Huysmans

De **Camille Huysmans**, gebuer de 26. Mee 1871 zu Bilzen, a gestuerwen de 25. Februar 1968, war e belsche Politiker an zäitweis Premierminister.
Gaston Eyskens

De **Gaston Eyskens**, gebuer den 1. Abrëll 1905 zu Lierre, a gestuerwen den 3. Januar 1988 zu Louvain, war e belsche Politiker an zäitweis Premierminister.

## Gielercher
* 
* *Großes Goldenes Ehrenzeichen am Bande für Verdienste um die Republik Österreich*.