open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
I coltelli del vendicatore

**I coltelli del vendicatore** ass en italieenesche Film vum Leopoldo Savona a Mario Bava aus dem Joer 1966 mam Cameron Mitchell a mam Fausto Tozzi an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Louis Pinto

De **Louis Pinto**, gebuer den 11. Januar 1960 zu Santo Tirso, ass e lëtzebuergesche Lokalpolitiker (*Engagéiert Bierger Lëntgen*). 

Hien ass zanter dem 12. Juni 2023 Buergermeeschter vu Lëntgen. 

## Um Spaweck
Käschtebeem zu Biissen

D****' sinn eng Koppel vu Wëlle Käschtebeem (*Aesculus hippocastanum* L.;  Rosskastanie;  marronnier d'Inde) um *Wobierg *zu Biissen an der Gemeng mam selwechten Numm, déi wéinst dem Zesummespill mat der Kapell virun där se stinn, zënter 1981 zu de bemierkenswäerte Beem zu Lëtzebuerg gehéieren.

## Lokalisatioun
D'Beem sti béidsäiteg der Entrée vun der Rochuskapell um ''Wobierg'' (Rue de la Chapelle) zu Biissen.

## Geschicht
Lénks vum Wee bei d'Kapell steet d'Kopie vun enger Kräizstatioun, op där een d'Joreszuel 1735 oder 1738 erkenne kann. Si ass déi siwent a lescht Statioun vum Kräizwee, dee fréier vum Duerf erop bei d'Kapell gefouert huet.

Bis 1962 stounge lénks a riets vun der Kräizstatioun zwou ural Wanterlanne mat engem Stammëmfang vun iwwer 5&nbsp;m, déi als national Monumenter klasséiert waren. Obschonn hir Haaptäscht verankert gi waren, hunn déi zwéi Beem am Juni 1962 mussen ëmgeluecht ginn. Si goufen duerch dräi jonk Lannen ersat.

## Entwécklung
De geneeën Alter vun de Beem ass net bekannt.

## Biller

Fichier:BiissenWobiergKapell01.jpg|Fréijoer (2008)
Fichier:Biissen--Wobierg-Kapell--w.jpg|Summer (2007)
Fichier:KeeBild.jpg|Hierscht ()
Fichier:Bissen, marronniers remarquables au Wobierg (101).jpg|Wanter (2024)


## Literatur
* Murat, Danièle et al. *Les arbres remarquables du Grand-Duché de Luxembourg*. [3e parution revue et adaptée]. Diekirch: ANF, 2023. Print. ISBN 978-2-9199474-3-0 (cf. S. 96-97, Foto an Text)
* Bartimes, Mett et al. *Les arbres remarquables 2002*. Luxembourg: Administration des eaux et forêts, 2002. Print. ISBN 2-919877-05-4 (cf. S. 144-145, Foto an Text)
* *Arbres remarquables du Grand-Duché de Luxembourg*. Luxembourg: Administration des eaux et forêts, 1981. Print. (cf. S. 112-113, Foto an Text)

## Um Spaweck

* Quell vum Artikel wou net anescht uginn: *(Les) Arbres remarquables…* an der Literatur
Romanze in Venedig

** Romanze in Venedig** ass en éisträichesche Film vum Eduard von Borsody aus dem  Joer 1962 mat der Ann Smyrner a Walter Reyer an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

D'Andrea gëtt um Muere virun hirer Hochzäit gewuer, datt hire Bräitchemann eng Relatioun mat der Mod vum Haus huet, an déi e Kand vun him erwaart. Si léisst alles stoen a leien a flücht op Venedeg. Do léiert se e Komponist kennen ...

## Um Spaweck
Marisa Pavan

D**'Marisa Pavan**, gebuer als *Maria Luisa Pierangeli* den 19. Juni 1932 zu Cagliari a Sardinien, a gestuerwen de 6. Dezember 2023 zu Saint-Tropez, war eng italieenesch-franséisch Schauspillerin.

D'Marisa Pavan war vun 1956 bis zu deem sengem Doud am Joer 2001 mam Schauspiller Jean-Pierre Aumont bestuet. Si war d'Schwëster vun der Schauspillerin Pier Angeli.

## Filmographie
### Kino
* 1952: *What Price Glory* - Regie: John Ford - Haaptacteuren: James Cagney, Corinne Calvet - (als Nicole Bouchard)
* 1952: *Ho scelto l’amore* - Regie: Mario Zampi - Haaptacteuren: Renato Rascel, Ave Ninchi - (als Marisa)
* 1954: *Down Three Dark Streets* - Regie: Arnold Laven - Haaptacteuren: Broderick Crawford, Ruth Roman - (als Julie Angelino) 
* 1954: *[[Drum Beat]]* - Regie: Delmer Daves - Haaptacteuren: Alan Ladd, Audrey Dalton - (als Toby) 
* 1955: *[[The Rose Tattoo]]* - Regie: Daniel Mann - Haaptacteuren: Anna Magnani, Burt Lancaster - (als Rosa Delle Rose) 
* 1956: *Diane de Poitiers* - Regie: David Miller - Haaptacteuren: Lana Turner, Pedro Armendáriz - (als Catherine de Medici) 
* 1956: *The Man in the Gray Flannel Suit* - Regie: Nunnally Johnson - Haaptacteuren: Gregory Peck, Jennifer Jones - (als Maria Montagne) 
* 1957: *The Midnight Story* - Regie: Joseph Pevney - Haaptacteuren: Tony Curtis, Gilbert Roland - (als Anna Malatesta) 
* 1959: *John Paul Jones* - Regie: John Farrow - Haaptacteuren: Robert Stack, Charles Coburn - (als Aimee de Tellison) 
* 1959: *[[Solomon and Sheba]]* - Regie: King Vidor - Haaptacteuren: Yul Brynner, Gina Lollobrigida - (als Abishag) 
* 1961: *[[Le puits aux trois vérités]]* - Regie: François Villiers - Haaptacteuren: Michèle Morgan, Catherine Spaak 
* 1973: *L’événement le plus important depuis que l’homme a marché sur la lune* - Regie: Jacques Demy - Haaptacteuren: Catherine Deneuve, Marcello Mastroianni - (als Maria Mazetti) 
* 1974: *[[Antoine et Sébastien]]* - Regie: Jean-Marie Périer - Haaptacteuren: François Périer, Jacques Dutronc - (als Mathilde)

## Um Spaweck
Bulgaresche Lew

De **Bulgaresche Lew** oder och einfach **Lew** (BGN) war vum 4. Juni 1880 bis den 31. Dezember 2025 déi offiziell Wärung vu Bulgarien. Si gouf den 1. Januar 2026 mam Euro ersat, nodeems Bulgarien der Eurozon bäigetruede war.

1 Lew war an 100 Stotinki ënnerdeelt.

## Geschicht
De Lew gouf den 1. Januar 1999 offiziell als Landeswärung agefouert. De Lew war 1 Joer d'Iwwergangswärung vun der deemoleger Sozialistescher Republik Mazedonien. Wéinst der staarker Inflatioun waren den 1. Juli 1997 1000 Lew ëmgerechent 1 D-Mark. Et gouf dunn décidéiert eng 1:1-Bindung mat der D-Mark ze maachen. De Lew gouf den 1. Januar 1999 iwwerschafft, an déi fréier 1000 Lewa goufen 1999 zu 1 Lew.

"Stotinki" ass d'Méizuel vu "Stotinka", wat en Honnertstel oder Centime bedeit.

Wéi den Ëmtoschwäert zum Euro festgeluecht gouf, gouf dee mat 1 EUR&nbsp; = 1,95583&nbsp;BGN fixéiert.

## Mënzen (1999-2025)

## Kuckt och
* Euro
* Bulgaresch Euromënzen

## Um Spaweck
Rumänesche Leu

De **Rumänesche Leu** oder och einfach **Leu**; Méizuel: **Lei** (RON) ass zanter dem 22. Abrëll 1867 déi offiziell Wärung vu Rumänien.

1 Leu ass an 100 Bani ënnerdeelt. *Ban* heescht "Geldstéck" oder och "Suen".

## Geschicht
De Leu gouf den 22. Abrëll 1867 offiziell als Wärung agefouert. D'Wärung gouf 1878 vum Russesche Rubel verdrängt. Doropshin huet Rumänien 1889 eng Goldwärung agefouert.

Nodeems de Leu an de Jore virdru staark u Wäert verluer hat, an et eng héich Inflatioun gouf, huet d'Rumänesch Zentralbank den 1. Juli 2005 den "neien" Rumänesche Leu agefouert. Bei dësem goufe 4 Nulle par rapport zum "alen" ewech gelooss (10.000 al Lei enttspriechen 1 neie Leu).

## Mënzen am Ëmlaf




## Billjeeën am Ëmlaf

D'Billjeeë sinn aus Polymer. Rumänie war 2005 dat éischt Land an Europa, dat dëst Material fir seng Billjeeë geholl huet.

## Kuckt och
* Euro

## Um Spaweck
Tschechesch Kroun

D**'Tschechesch Kroun** (*koruna česká*; CZK) ass zanter dem 8. Februar 1993 déi offiziell Wärung vun Tschechien.

1 Kroun ass an 100 Haléř ënnerdeelt.

## Geschicht
D'Tschechesch Kroun gouf kuerz no der Deelung vun der Tschechoslowakei den 8. Februar 1993 offiziell als Wärung agefouert, nodeems Tschechien den 1. Januar 1993 en offizielle Staat gouf.

Och de Virgängerstaat Tschechoslowakei hat zanter senger Grënnung 1919 d'Kroun als Wärung. De Wäert vun der tschechescher Kroun ass 1:1 vun där tschechoslowakescher iwwerholl ginn.

## Mënzen am Ëmlaf




## Billjeeën am Ëmlaf

## Kuckt och
* Euro

## Um Spaweck
Kelvin Kiptum

De **Kelvin Kiptum**, gebuer den 2. Dezember 1999, a gestuerwen den 11. Februar 2024 tëscht Eldoret a Kaptagat, war e kenianesche Laangstreckenleefer.

Bei senger Victoire um Chicago-Marathon 2023, den 8.&nbsp;Oktober 2023, huet hie mat enger Zäit vun 2:00:35&nbsp;h en neie Weltrekord am Marathonlaf opgestallt.

Hien ass bei engem Autosaccident leie bliwwen.

## Perséinlech Beschtleeschtungen
* 10 Kilometer: 28:17 min, 6. Oktober 2019 zu Utrecht
* Semi-Marathon: 58:42 min, 6. Dezember 2020 zu Valencia	
* Marathon: 2:00:35 h, 8. Oktober 2023 zu Chicago (**Weltrekord**)

## Um Spaweck
Barbara (Film 1961)

**Barbara** ass en däitsche Film vum Frank Wisbar aus dem Joer 1961 mat der Harriet Andersson an Helmut Griem an den Haaptrollen, no engem Roman vum Jørgen-Frantz Jacobsen.

## Ëm wat geet et am Film?

De Paul, en Dokter, iwwerhëlt eng Praxis op de Färöer-Inselen. Hie verléift sech séier an d'Barbara, d'Witfra vu sengem Virgänger, a bestuet sech mat hir, och wann e vun den Inselleit gesot krut, d'Barbara (*"wild wie das Meer"* - sou den Ënnertitel vum Film) géif et mat der Trei net sou genee huelen...

## Um Spaweck
Eheinstitut Aurora

** Eheinstitut Aurora** ass en däitsche Film vum Wolfgang Schleif aus dem Joer 1962 mat der Eva Bartok a mam Carlos Thompson an den Haaptrollen no engem Roman vum Hans Ulrich Horster.

## Ëm wat geet et am Film?

D'Eva Horn war an engem Indizieprozess zu 15 Joer Prisong wéinst dem Muerd un hirem Mann veruerteelt ginn. Hiren Affekot Burgmüller, dee vun hirer Onschold iwwerzeegt ass, erreecht no fënnef Joer, datt si fir eng Woch op Sursis eraus dierf. Déi zwee maache sech drun, de richtege Mäerder ze sichen. Eng Spuer féiert s'an eng Partner-Agence...

## Um Spaweck
FK Transinvest

De **Futbolo Klubas Transinvest**  ass e litauesche Foussballclub vu Galinė. E spillt an der TOPLYGA (I).

## Palmarès
* **[[Pirma lyga]] (D2):** 
: Gewënner: 2023, 2025

## Saisonen (2022–...)

## Um Spaweck
* FK Transinvest
* Facebook
* alyga.lt (lt)
* Globalsportsarchive
Via Mala (Film 1961)

**Via Mala** ass en däitsche Film vum Paul May aus dem  Joer 1961 mam Gert Fröbe an der  Christine Kaufmann an den Haaptrollen no engem Roman vum John Knittel.

## Ëm wat geet et am Film?
De Jonas Lauretz tyranniséiert seng Fra a seng Kanner. Seng Famill beschleisst de Laurentz ëmzebréngen…

## Um Spaweck
 Filmportal.de
The Sins of Rachel Cade

**The Sins of Rachel Cade** ass en US-amerikanesche Film vum Gordon Douglas aus dem  Joer 1962 mat der Angie Dickinson am Peter Finch an den Haaptrollen no engem Roman vum Charles Mercer.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Adieu, Lebewohl, Goodbye

**Adieu, Lebewohl, Goodbye** ass en däitsche Film vum Paul Martin aus dem Joer 1962 mat der Bibi Johns, Senta Berger an dem Georg Thomalla an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Elmen (Homonymie)

Mat „**Elmen**“ ka gemengt sinn:
* en neie Wunnquartier bei Ollem an der Gemeng Kielen: Elmen
* e Lieu-dit an der Gemeng Fluessweiler: Elmen (Fluessweiler)
* eng éisträichesch Gemeng am Tiroul: Elmen
* e schweedesch-US-amerikaneschen Elektrotechniker a Metallurg (1876 – 1957): Gustav Elmen
Le spie vengono dal semifreddo

** Le spie vengono dal semifreddo** ass en italieenesche Film vum Mario Bava aus dem Joer 1966 mam Franco Franchi a mam Ciccio Ingrassia an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

Et handelt sech ëm eng Spionage-Comedie, déi James-Bond-Filmer op d'Schëpp hëlt. Den Titel ass eng Uspillung op dem Martin Ritt säi Spionage-Fil *[[The Spy Who Came in from the Cold (Film)|The Spy who Came in from the Cold]]* (1965). *"[[Semifreddo]]"* ass eng Zort crèmegen Dessert.

## Um Spaweck
Diabolik (Film 1968)

**Diabolik** ass en italieenesche Film vum Mario Bava aus dem Joer 1966 mam John Phillip Law a mat der Marisa Mell an den Haaptrollen no de Comicserie vun der Angela a Luciana Giussani.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Quante volte... quella notte

**Quante volte... quella notte** ass en italieenesche Film vum Mario Bava aus dem Joer 1971 mam Brett Halsey a mat der Daniela Giordano an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Tina an den Gianni gi mam Duccio, Sergio a Pino op den Tour. Nom Feieren, erzielt Tina senger Mamm, enger Wittfra, déi hir Duechter streng kathoulesch erzunn huet an dovun ausgeet datt d'Tina nach Jongfra ass, datt den Gianni versicht hätt hatt ze vergewaltegen. Den Gianni erzielt sengen dräi Kolleegen awer eng ganz aner Geschicht. De *Videur* vum Club erzielt nach eng ganz aner Geschicht;  hien hätt d'Tina an den Gianni a Begleedung vum Giorgio an der Esmeralda heemgoe gesinn …

## Um Spaweck
Ecologia del delitto

**Ecologia del delitto** ass en italieeneschen Horrorfilm vum Mario Bava aus dem Joer 1971 mat der Claudine Auger an dem Luigi Pistilli an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

An enger idyllescher Bucht gëtt ee Personnage nom aneren op eng grujeleg Manéier ëmbruecht...

## Um Spaweck
5 bambole per la luna d'agosto

**5 bambole per la luna d'agosto** ass en italieenesche Film vum Mario Bava aus dem Joer 1970 mam William Berger a mat der Ira von Fürstenberg an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
E puer Leit gi vun engem räichen Industrielle fir de Weekend op deem seng Privatinsel invitéiert. Op der Insel ukomm ginn awer Invitéen ermuert…

## Um Spaweck
Gli orrori del castello di Norimberga

** Gli orrori del castello di Norimberga** ass en italieenesch-däitsche Film vum Mario Bava aus dem Joer 1972 mat der Elke Sommer an dem Joseph Cotten an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

De Barong Otto Von Kleist, e mäerdereschen Adelegen, gëtt vun engem vu sengem Nokommen, dem Peter (Antonio Cantafora), a vun der Studentin Eva (Elke Sommer), nees zum Liewen erwächt …

## Um Spaweck
Cani arrabbiati

**Cani arrabbiati** ass en italieenesche Film vum Mario Bava aus dem Joer 1973 mam Riccardo Cucciolla an dem George Eastman an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
No engem Iwwerfall op e Geldtranport, deen an d'Box gaange war, hunn d'Gangsteren eng Fra, e Mann an e Kand als Geisel geholl, a se forcéiert fir hinne bei hirer Flucht aus Roum ze hëllefen …

## Um Spaweck
Schock (Film)

** Schock** ass en italieenesche Film vum Mario Bava aus dem Joer 1977 mat der Daria Nicolodi an dem John Steiner an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
L'avventura di Annabella

** L'avventura di Annabella** ass en italieenesche Film vum Leo Menardi aus dem Joer 1943 mat der Fioretta Dolfi a Maurizio D'Ancora an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Il gladiatore di Roma

**Il gladiatore di Roma** ass en italieenesche Film vum Mario Costa aus dem Joer 1973 mam Gordon Scott a mat der Wandisa Guida an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
I giganti di Roma

**I giganti di Roma** ass en italieenesch-franséische Film vum Antonio Margheriti aus dem Joer 1964 mam Richard Harrison a mat der Wandisa Guida an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Madeleine Fischer

D**'Madeleine Fischer**, gebuer den 12. November 1935 zu Romanshorn an der Schwäiz, a gestuerwen den 8. Abrëll 2020 zu Gubbio an Italien, war eng Schwäizer Schauspillerin. 
## Filmographie
* 1953: *Siamo donne* - Episod: *Concorso 4 attrici 1 speranza* - Regie: Alfredo Guarini - Haaptacteuren: Cristina Fantoni, Cristina Doria - (als Madeleine)
* 1955: *Le amiche* - Regie: Michelangelo Antonioni - Haaptacteuren: Eleonora Rossi Drago, Gabriele Ferzetti - (als Rosetta Savoni)
* 1955: *Lo scapolo* - Regie: Antonio Pietrangeli - Haaptacteuren: Alberto Sordi, Sandra Milo - (als Carla Alberini)
* 1955: *I pappagalli* - Regie: Bruno Paolinelli - Haaptacteuren: Aldo Fabrizi, Alberto Sordi - (als Liliana)
* 1956: *La grand mentira* - Regie: Rafael Gil - Haaptacteuren: Francisco Rabal, Manolo Morán - (als Teresa Campos)
* 1957: *Classe di ferro* - Regie: Turi Vasile - Haaptacteuren: Renato Salvatori, Vicente Parra - (als Isabella Martelli)
* 1957: *Lazzarella* - Regie: Carlo Ludovico Bragaglia - Haaptacteuren: Alessandra Panaro, Mario Girotti - (als Brigitte)
* 1958: *[[La morte viene dallo spazio]]* - Regie: Paolo Heusch, Mario Bava - Haaptacteuren: Paul Hubschmid, Ivo Garrani - (als Katy Dandridge)
* 1958: *L’ultima canzone* - Regie: Pino Mercanti - Haaptacteuren: Roberto Risso, Alessandra Panaro  - (als Rosaria)

## Um Spaweck
Schwarzer Kies

**Schwarzer Kies** ass en däitsche Film vum Helmut Käutner aus dem  Joer 1961 mam Helmut Wildt a mat der Ingmar Zeisberg an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
No bei engem klengen Duerf am Honsréck gëtt vun der US-Airforce e Fluchhafe gebaut. Déi eng Awunner vum Duerf bekucken de Fluchhafen zimmlech skeptesch déi aner erwaarde sech gutt Geschäfter mat den amerikaneschen Zaldoten...

## Um Spaweck
  Filmportal.de
Freddy und der Millionär

** Freddy und der Millionär** ass en däitsch-italieenesche Film vum Paul May aus dem Joer 1961 mam Freddy Quinn a mat der Grit Boettcher.

## Ëm wat geet et am Film?
De Fritz Meyer muss eleng an Italien an d'Vakanz fuere well seng Frëndin de Congé gestrach krut…

## Um Spaweck
 Filmportal.de
Der letzte Zeuge (Film 1960)

**Der letzte Zeuge** ass en däitsche Film vum Wolfgang Staudte aus dem Joer 1960 mam Martin Held a mat der Ellen Schwiers an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Filmportal.de
Eech am Mouerbësch

D**'Eech am Mouerbësch**, ass eng Eech (*Quercus*,  chêne,  Eiche) déi beim Schléiwenhaff an der Gemeng Leideleng steet an déi wéinst der spezieller Ausbreedung vun hirer Kränkt zënter 2023 zu de bemierkenswäerte Beem zu Lëtzebuerg gehéiert.
 
## Lokalisatioun
De Bam steet am *Mouerbësch*, westlech vum Lieu-dit Schléiwenhaff an der Kadastersektioun Leideleng vun der Gemeng Leideleng. Fir bei de Bam ze komme, geet ee vum CR163 um Schléiwenhaff aus iwwer den *Akerheckwee* ronn 800&nbsp;m bis bei den Ufank vum Bësch. Do wou de Makadamm ophält, geet ee lénks duerch d'Schneis, parallel mam Bord vum Bësch, bis een d'Eech no ronn 80&nbsp;m op senger lénker Säit huet.
 
## Geschicht
 
## Entwécklung
Dës Eech leit un enger Krankheet, déi Bamkriibs ( *chancre*, vum lat. *cancer*) genannt gëtt, an déi an dësem Fall am ënneschten Deel vum Stamm eng Zort „Schwier“ vun enger aussergewéinlech Gréisst gebilt huet. Dëse Schwier ass op déi defensiv Reaktioun vum Bam op Bakteerien oder Pilzen déi d'Schuel attackéieren, zeréckzeféieren. Am Holz gëtt doropshin eng Zort Barriär gebilt, fir d'Andrénge vum Parasit ze verhënneren. Den infizéierten Tissu gëtt esou vun deem gesonden isoléiert, an d'Ausbreedung vun de Parasitte gëtt gebremst.

U = Ëmfang; d = Duerchmiesser; h = Héicht
## Biller

Fichier:KeeBild.jpg|Fréijoer ()
Fichier:KeeBild.jpg|Summer ()
Fichier:KeeBild.jpg|Hierscht ()
Fichier:Leudelange, chêne remarquable au Mouerbësch (108).jpg|Wanter (2024)

 
## Literatur
* Murat, D. & M. Feldtrauer-Molitor (Koordinatioun), 2023. *Les arbres remarquables du Grand-Duché de Luxembourg*. Editeuren: Administration de la nature et des forêts (ANF) an natur&ëmwelt asbl. ISBN 978-2-9199474-3-0 (cf. S. 156-157, Foto an Text)
 
## Kuckt och
*Eech um Schléiwenhaff
*Bemierkenswäert Beem zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

 

* Quell vum Artikel wou net anescht uginn: *Les arbres remarquables…* an der Literatur
Labbra rosse

**Labbra rosse** ass en italieenesche Film vum Giuseppe Bennati aus dem Joer 1960 mam Gabriele Ferzetti a mat der Jeanne Valérie  an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Mariandl (Film 1961)

** Mariandl** ass en éisträichesche Film vum Werner Jacobs aus dem Joer 1961 mat der Conny Froboess a Rudolf Prack an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
 Filmportal.de
Jean Schaack-Wirth

De **Jean Schaack-Wirth**, gebuer den 22. Dezember 1861 zu Menster, a gestuerwen de 14. Mee 1938 zu Esch-Uelzecht, war e Schneider an Zeitungsediteur.

Hien hat eng Schneiderei zu Esch-Uelzecht.

Hie war, zesumme mam Jacques Thilmany, Grënner vun der Sozialdemokratescher Aarbechterpartei, déi sech vun der Sozialdemokratescher Partei ofgespléckt hat.

Bekannt gouf en och als Edituer, zesumme mam Michel Welter, vum *[[Escher Volksblatt]]* a vun *[[Der arme Teufel]]*, enger lénksgeriichter, antiklerikaler Wochenzeitung.

Vun 1918 bis 1919 war hien Deputéierten an der Chamber.
Schlassbësch (Esch-Uelzecht)

De **Schlassbësch** ass e Bësch an der Gemeng Esch-Uelzecht, um Doggerplateau südwestlech vum Escher Heenzebierg, eng 3&nbsp;km südlech vum Zentrum vun Esch an eng 1,8&nbsp;km nordëstlech vun Däitsch-Oth. E läit op enger Héicht vu 406&nbsp;m. an huet eng Fläch vu ronn 58 Hektar.

Den Numm geet zeréck op eng mëttelalterlech Buerg, déi do op engem Virsprong stoung, vun där awer, ausser dem Flouernumm, näischt méi iwwreg ass.

Et gëtt weeder Hiweiser drop, wien d'Häre vun där Buerg waren, nach wéini se opgeriicht gouf. Schonns um Enn vum 18. Joerhonnert, op der Ferraris-Kaart, ass näischt méi agedroen, wat op eng Ruin oder Gemaiers hiweise kéint.

Uganks vum 20. Joerhonnert, an dann nees 1982 goufe Sondagë gemaach, fir d'Plaz vun der Buerg ze lokaliséieren. LIDAR-Opname vun 2019 hunn et dunn erméiglecht, de Standuert genee festzestellen.

D'Schlassanlag huet aus enger rechteckeger Baussemauer bestanen, vun 43 × 67 Meter Längt, an där en 30 × 50 Meter grousst Buerggebai stoung. Am Südost-Eck stoung e ronnen Tuerm vun op d'mannst 8 Meter Duerchmiesser. Am Nordost-Eck stoung e 15 × 9 Meter grousst Gebai.

Den archeologesche Site vum Schlassbësch gouf den 2. Juni 2021 als nationaalt Kulturierwe klasséiert.

## Literatur
* Theisen, J.P. *Beiträge zur Geschichte des Stadt Esch an der Alzette*, Kremer-Müller, 1937, S.332. 
* Zimmer, J., *Die Burgen des Luxemburger Landes* Band II, 19. Esch-sur-Alzette, S.67-68.

## Um Spaweck
* Melody Hansen: "Spektakulärer Fund aus dem Mittelalter: Laser-Scan per Hubschrauber enthüllt verborgene Schlossanlage in Esch. tageblatt.lu, 30. September 2020 (nogekuckt: 19.02.2024).
Schnéileopard

De **Schnéileopard** (*Panthera uncia*) ass eng Grousskaz (Pantherinae), déi an den zentralasiatesche Bierger lieft.
Säi Liewensraum ass vum Himalaya am Nepal an an Indien am Süde bis an d'Altai- an d'Sajanbierger a Russland am Norden, souwéi vum tibeteschen Héichland am Osten bis an d'Pamirbierger, den Hindukusch an d'Tianshan-Bierger am Westen. E gläicht engem Leopard, huet awer e méi laangt, meeschtens grot Fell, dat am Wanter besonnesch déck ass. Anescht wéi soss Grousskaze brëllt de Schnéileopard ni. Och seng relativ kuerz Schnëss an den extreem laange Schwanz ënnerscheeden e vun anere Groousskazenaarten.

De Schnéileopard lieft als Eenzelgänger an erniert sech virun allem vu mëttelgroussen Houfdéieren a Knabberdéieren aus de Bierger. E lieft a fielsege Biergregiounen bis op 6.000&nbsp;Meter Héicht. Duerch Wëllerei an de Réckgank vun den Déieren, déi e frësst, ass de Schnéileopard staark menacéiert.

## Um Spaweck
Jean Witry

De **Jean Witry**, gebuer den 3. September 1876 zu Schieren, a gestuerwen den 3. Oktober 1948, war vun 1929 bis 1945 President vun der Handwierkerkummer. 

Hien huet als Wonermeeschter zu Esch-Uelzecht geschafft an huet eng heelewull Associatiounen matgegrënnt (*Fédération des Artisans, Fédération des Maîtres-Forgerons, Association des Artisans de la Ville d'Esch...*). 1917 huet hie bei den Escher Gemengewale kandidéiert, an 1918 bei de Chamberwalen. 

De Jean Witry war zanter 1924 Member vun der Handwierkskummer.
François Moes

De **François Moes**, gestuerwen den 11. Mee 1929 zu Lëtzebuerg am Alter vun 42 Joer, war den zweete President vun der Handwierkerkummer. 

Hie war Gipser vu Beruff. 

De François Moes war och President vun der *Fédération des Associations artisanales* a Member vum Conseil d'Administration vun der *Foire Commerciale*.

## Gielercher

* Officier des Palmes Académiques
Pierre Weber

De **Pierre Weber**, gebuer 1867, a gestuerwen den 11. Abrëll 1926 zu Lille, war den éischte President vun der Handwierkerkummer.

Vu Beruff war hie Blechschléier an Installateur. Vun 1915 bis zu sengem Doud war hie President vun der *Corporation des maîtres-ferblantiers*. Vun 1921 bis 1925 war hie President vun der Fédération des artisans..

Hie war de Papp vum Paul Weber.
Fédération des artisans

D**'Fédération des artisans** (*Allgemeiner Handwerksverband*) ass eng ASBL, déi 1905 gegrënnt gouf an zu deem Moment aus 10 sectoriellen Associatioune bestoung.

Vun 1906 bis 1910 huet si d*Handwerksmeisterzeitung* erausginn.

### Lëscht vun de Presidenten

* Jean-Pierre Michels (1905-1906)
* François Linck (1906-1910)
* Jean-Pierre Koedinger (1910-1921)
* Pierre Weber (1921-1925)
* François Moes (1925-1929)
* François Kolmesch (1929-1930)
* Nic. Besch (1930-1932)
* François Scholer (1932-1947)
* Paul Neyens (1947-1949)
* L. Toussaint (1949- )
* N. Geisen (2003- )
* Luc Meyer
John Merivale

Den **John Merivale**, gebuer als *John Herman Merivale* den 1. Dezember 1917 zu Toronto, a gestuerwen de 6. Februar 1990 zu London, war e kanadesche Schauspiller.

## Filmographie
### Kino
* 1933: *The Invisible Man* - Regie: James Whale - Haaptacteuren: Claude Rains, Gloria Stuart 
* 1956: *[[The Battle of the River Plate]]* - Regie: Michael Powell, Emeric Pressburger - Haaptacteuren: John Gregson, Peter Finch - (als Cowburn)
* 1958: *A Night to Remember* - Regie: Roy Ward Baker - Haaptacteuren: Kenneth More, Ronald Allen - (als Robbie Lucas)
* 1959: *[[Caltiki il mostro immortale]]* - Regie: Riccardo Freda, Mario Bava - Haaptacteuren: Gérard Herter, Giacomo Rossi Stuart - (als Prof. John Fielding)
* 1960: *[[Circus of Horrors]]* - Regie: Sidney Hayers - Haaptacteuren: Anton Diffring, Erika Remberg - (als Dokter Morley)
* 1961: *House of Mystery* - Regie: Vernon Sewell - Haaptacteuren: Jane Hylton, Nanette Newman - (als Clive)
* 1963: *[[The List of Adrian Messenger]]* - Regie: John Huston - Haaptacteuren: George C. Scott, Dana Wynter - (als Adrian Messenger)
* 1963: *80,000 Suspects* - Regie: Val Guest - Haaptacteuren: Claire Bloom, Richard Johnson 
* 1965: *King Rat* - Regie: Bryan Forbes - Haaptacteuren: George Segal, Tom Courtenay - (als Foster)
* 1966: *Arabesque* - Regie: Stanley Donen - Haaptacteuren: Gregory Peck, Sophia Loren - (als Sylvester Pennington Sloane)

## Um Spaweck
Flossséischmuewel

**D'Flossséischmuewel** (*Sterna hirundo*), ass eng Vullenaart aus der Ënnerfamill vun de Séischmuewelen (Sterninae). Et ass en Zuchvull, deen am Summer a Mëtteleuropa bréit an do verbreet ass, wann och net ganz heefeg. Wärend der Zuchzäit sinn och vill Exemplaren aus Nord- an Osteuropa op der Duerchrees z'observéieren. Si iwwerwantere laanscht d'Küste vun Afrika.

Et gëtt véier Ënneraarten.

## Beschreiwung
D'Flossséischmuewel gläicht der Küsteséischmuewell. Si gëtt tëscht 27 an 31 Zentimeter grouss. D'Flilleke gi 24 bis 29 Zentimeter laang, hir Spanwäit ass tëscht 72 an 82 Zentimeter. D'Männercher sinn eppes Klenges méi grouss wéi d'Weibercher.

Si huet e gegafelte Schwanz, wouhier se den Numm "Schmuewel" huet, och wa se soss näischt mat Schmuewelen (Hirundinidae) ze dinn huet. Hir Been an hire Schniewel si rout, de Schniewel huet eng schwaarz Spëtzt. D'Fiedere si wäiss bis hellgro, just um Kapp, op enger Linn bis just ënner d'Aen a bis an d'Akaul, si se pechschwaarz.

## Liewensraum a Verbreedung

D'Flossséischmuewel ass tëscht dem Nordweste vun Europa bis bei d'Beringmier an Ostsibirien ze fannen. An Nordamerika kënnt se vu Kanada bis an d'Karibik vir. Isoléiert Brutpopulatioune ginn et ausserdeem am Nordwesten an am Norde vun Afrika, am Süde vun Afrikas, an Australien an am Süde vu Südamerika.

Si mécht wäit Reese fir an hir Winterquartéieren, déi an den Tropen uan den temperéiert Géigende vun der Südhallefkugel leien. Déi, déi an der Palearktis bréien, iwwerwanteren laanscht d'Westküst vun Afrika (méi sielen op der Ostsäit).

## D'Flossséischmuewel zu Lëtzebuerg
D'Floossséischmuewel ass vu Mëtt Abrëll bis Enn Juli am Haff Réimech ze fannen. D'Naturschutzorganisatioun natur&ëmwelt kënnt hir entgéint, andeems se kleng Plattformen an de Baggerweieren uleet, op deenen d'Vigel bréie kënnen. 2024 konnten dann och 11 Klenger vun de 6 Koppelen, déi do op deene Floosser gebréit hunn, beréngt ginn, ier se no Süden zéien.

D'Floossséischmuewel gouf 2024 vun natur&ëmwelt zum Vull vum Joer ausgeruff.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Vullen zu Lëtzebuerg
Jean-Paul Olinger

Et gëtt verschidde Persounen déi **Jean-Paul Olinger** heeschen:
* Jean-Paul Olinger (* 1943), lëtzebuergesche Fechter an Olympionik
* Jean-Paul Olinger (* 1978), lëtzebuergeschen Ekonomist
Kevin Makely

De **Kevin Andrew Makely**, gebuer den 29. August 1973 zu Poughkeepsie am Bundesstaat New York, war en US-amerikanesche Film- an Televisiounsschauspiller a Filmproduzent.

Hien huet seng Karriär am Film 2003 ugefaangen. De Schauspiller gouf mat der Haaptroll als *Mathias Breecher* am Westernfilm *[[Badland (Film 2019)|Badland]]* (2019), a mat der Roll als 'Macho Man' Randy Savage an der Televisiounsserie *[[Young Rock]]* (2021–22) bekannt. De Makely war och de Produzent vu *Badland*.

## Filmographie (Auswiel)

* 2005: *[[Mr. & Mrs. Smith (Film 2005)|Mr. & Mrs. Smith]]*
* 2005: *[[Bad News Bears (Film 2005)|Bad News Bears]]*
* 2006: *[[American Dreamz]]*
* 2008: *[[Garden Party (Film 2008)|Garden Party]]*
* 2010: *[[Fair Game (Film 2010)|Fair Game]]*
* 2010–12: *[[The Cavanaughs (Webserie)|The Cavanaughs]]* (Webserie, 40 Episoden)
* 2016: *[[Bizaardvark]]* (Tëleesserie, zwéi Episoden)
* 2018: *[[Big Legend]]*
* 2019: *[[Zeroville (Film)|Zeroville]]*
* 2019: *[[Badland (Film 2019)|Badland]]*
* 2021–23: *[[Young Rock]]* (Tëleesserie, 16 Episoden)
* 2021: *[[Overrun (Film)|Overrun]]*

## Um Spaweck
Jean-Paul Olinger (Ekonomist)

De **Jean-Paul Olinger**, gebuer de 5. Juni 1978 zu Esch-Uelzecht ass e lëtzebuergeschen Ekonomist. Hien ass zanter Mee 2024 Direkter vun der Steierverwaltung.

## Studium a Karriär
No senger Première am Kolléisch huet de Jean-Paul Olinger vun 1997 bis 2002 op der HEC zu Lausanne Ekonomie studéiert a säi Studium mat engem *Master of Science* ofgeschloss. Duerno (2002 – 2003) huet hien op der Universitéit Mannheim e Master an der internationaler Wirtschaft, dem Handel, dem Handeslrecht an dem Steierrecht gemaach a vun 2022 bis 2024 nach en TRIUM Global Executive MBA ofgeschloss.

Hien huet vun 2005 bis 2017 bei KPMG Luxembourg geschafft. Am Januar 2018 ass hie bei d'UEL gewiesselt, wou en ufanks Generalsekretär a méi spéit Direkter a President vum Exekutivkommitee war. Hie war zur selwechter Zäit och Direkter vum INDR.

Enn Abrëll 2024 huet hie seng Funktioune bei der UEL an dem INDR opginn. Den 30. Abrëll 2024 gouf hien als Direkter vun der Steierverwaltung vum Finanzminister vereedegt.

De 14. Februar 2025 gouf hien zum President vum Verwaltungsrot vum MUDAM ernannt.
Poughkeepsie

De Begrëff **Poughkeepsie** bezeechent:
* eng US-amerikanesch Stad am Bundesstaat New York: Poughkeepsie (New York),
* en US-amerikanescht gemengefräit Gebitt am Bundesstaat Arkansas: Poughkeepsie (Arkansas).
Paolo Heusch

De **Paolo Heusch**, gebuer de 26. Februar 1924 zu Roum, an och do gestuerwen de 16. Oktober 1982, war en italieenesche Filmregisseur.

## Filmographie
### als Regisseur
* 1958: *[[La morte viene dallo spazio]]* – Regie zesumme mam Mario Bava - Haaptacteuren: Paul Hubschmid, Madeleine Fischer, Ivo Garrani
* 1959: *Un uomo facile* - Haaptacteuren: Maurizio Arena, Giovanna Ralli, Fosco Giachetti
* 1961: *Lycanthropus*  - Haaptacteuren: Barbara Lass, Carl Schell, Curt Lowens
* 1962: *Una vita violenta* – Regie zesumme mam Brunello Rondi - Haaptacteuren: Franco Citti, Serena Vergano, Alfredo Leggi
* 1963: *Il comandante* - Haaptacteuren: Totò, Britt Ekland, Andreina Pagnani
* 1964: *Che fine ha fatto Totò Baby?* – Regie zesumme mam Ottavio Alessi - Haaptacteuren: Totò, Mischa Auer
* 1965:  *Una ráfaga de plomo* – Regie zesumme mam Antonio Santillán - Haaptacteuren: Robert Hoffmann, Marilù Tolo
* 1968: *Un colpo da mille miliardi* - Haaptacteuren: Rik Van Nutter, Marilù Tolo, Eduardo Fajardo
* 1968: *El Che Guevara*  - Haaptacteuren: Francisco Rabal, John Ireland, Andrea Checchi
* 1970: *Incontro d'amore* -  Regie zesumme mam Usmar Ismail, Ugo Liberatore - Haaptacteuren: John Steiner, Laura Antonelli, Umberto Orsini

## Um Spaweck
Thunderbirds (Film 1952)

**Thunderbirds** ass en US-amerikanesche Krichsfilm vum John H. Auer aus dem Joer 1952 mam John Derek an der Mona Freeman an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

Zwéi Kolleegen, den Gil Hackett an den Tom McCreery, ginn am Zweete Weltkrich agezunn a komme beim Debarquement an Italien an an der Normandie zum Asaz. An d'Geschicht agebuat sinn och d'Rivalitéit tëscht deenen zwéin ëm e Meedchen, an dem Tom sengem Papp seng onkloer Roll am Éischte Weltkrich ...

## Um Spaweck
Die rote Hand

**Die Rote Hand** ass en däitsche Film vum Kurt Meisel aus dem Joer 1960 mam Paul Hubschmid a mat der Eleonora Rossi Drago an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Le Saint mène la danse

**Le Saint mène la danse** ass en US-amerikanesche Film vum Jacques Nahum aus dem Joer 1960 mam Félix Marten a mat der Michèle Mercier an den Haaptrollen nom Roman *Palm Springs* vum Leslie Charteris.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
The Fiercest Heart

**The Fiercest Heart** ass en US-amerikanesche Film vum George Sherman aus dem Joer 1961 mam John Derek an der Mona Freeman an den Haaptrollen no engem Roman vum Stuart Cloete.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Luc Feller

De **Luc Marie Norbert Feller**, gebuer de 5. August 1974 zu Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Jurist an CSV-Politiker. Hien ass zanter dem 8. Dezember 2023 Buergermeeschter vun der Gemeng Mamer.

## Karriär
De Luc Feller war zënter … Éischte Regierungsrot am Staatsministère bis en den 28. Oktober 2016 Haut-Commissaire à la protection nationale genannt gouf. An där Funktioun war hien och zënter 2019 – als Vertrieder vum Staat – Member  am nationale Sécherheetskommitee vun der ziviller Loftfaart a vun 2021 un och Member am Conseil supérieur de la sécurité civile.

An de Koalitiounsverhandlungen no de Chamberwalen 2023 war de Luc Feller Assistent vum Formateur Luc Frieden.

De 15. Januar 2024 huet hie seng Plaz als Haut-Commissaire opginn an ass als Éischte Regierungsrot an de Finanzministère bei de Gilles Roth gewiesselt.

Den 13. Mäerz 2024 gouf hien als Conseiller vum Staatsrot ernannt, wou hien de Laurent Zeimet ersat huet.

### Politesch Karriär
Bei de Gemengewalen 2005, 2011 an 2017 ass de Luc Feller zu Mamer an de Gemengerot gewielt ginn. Den 22. Januar 2021 ass hien als Schäffe vereedegt ginn. Bei de Walen 2023 ass hien erëmgewielt ginn a koum direkt an de Schäfferot.

Am November 2023 ass de Luc Feller Buergermeeschter ginn, als Nofollger vum Gilles Roth, dee Finanzminister an der Regierung Frieden-Bettel gouf.

## Gielercher
* Officier vum Ordre de mérite (Promotioun 2023)
Vertauschtes Leben (Film 1961)

** Vertauschtes Leben** ass en däitsche Film vum Helmut Weiss aus dem Joer 1961 mam Rudolf Prack an der Karin Baal an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

Melodrama ëm zwou jonk Fraen, déi als Puppelcher vertosch goufen, an dat dann erausfannen...

## Um Spaweck
Immer will ich dir gehören

** Immer will ich dir gehören** ass en däitsche Film vum Arno Assmann aus dem Joer 1960 mat der Heidi Brühl a mam Hans Söhnker an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Mad Dog Coll (Film 1961)

**Mad Dog Coll** ass en US-amerikanesche Film vum Burt Balaban aus dem Joer 1961 mam John Davis Chandler a mat der Kay Doubleday an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt d'Liewe vum Gangster Vincent Mad Dog Coll.

## Um Spaweck
Gazasträif

D**'Gazasträif** (Arabesch قطاع غزّة, DMG Qiṭāʿ Ġazza, Hebräesch רְצוּעַת עַזָּה Rətzūʿat ʿAsah), kuerz **Gaza**, ass e Verwaltungsgebitt vu Palestina. Et ass dat klengst vun den zwee palestinensesche Gebidder (dat anert ass d'Westjordanland). Et handelt sech ëm en dicht bewunnt Küstegebitt um ëstleche Mëttelmier tëscht Israel an Egypten mat am Zentrum Gaza-Stad.

Den Numm Gazasträif a seng geographesch Form krut d'Gebitt duerch e Waffestëllstandofkommes nom Palestinakrich (1948/49). Méi wéi d'Hallschent vun den Awunner vu Gaza si palestinensesch Flüchtlingen aus där Zäit respektiv hir Nokommen. D'Majoritéit vun der Bevëlkerung si muslimesch Araber déi staatelos sinn.

Op der Basis vum Traité vun Oslo gëtt déi offiziell Verwaltung vun der Gazasträif vum Staat Palestina resp. der palestinensescher Autonomieverwaltung iwwerholl. De facto gouf d'Gebitt zënter Juli 2007 bis Ufank 2024 vun der islamistescher Hamas verwalt.

No gewaltsamen Ausernanersetzunge mat der Fatah-Beweegung hat déi radikal islamistesch militant Organisatioun Hamas 2007 d'Kontroll iwwer d'Gazasträif iwwerholl a se zënterhier autoritär regéiert. Zënter datt se d'Muecht iwwerholl hunn, gouf et keng Wale méi an d'Meenungsfräiheet war staark limitéiert. Iwwer d'Regierung selwer war wéineg bekannt, well déi genee Féierungsstrukture vun der Hamas an och d'Identitéite vun hire Spëtzepolitiker gréisstendeels geheim gehale goufen. D'Hamas gëtt vun Israel an de meeschte westlech orientéierte Staaten als terroristesch Vereenegung ugesinn.

Déi baussenzeg Grenzen am Norden, Osten a Weste vun der Gazasträif gi vun Israel kontrolléiert; am Süde gëtt de Persouneverkéier iwwer Videokonferenzen an Zesummenaarbecht mat Egypten kontrolléiert. Den Accès a Gaza duerch d'Loft oder iwwer d'Mier gëtt och vun Israel kontrolléiert. Wéinst dëser Kontroll ass d'Gazasträif zënter 2007 duerch eng israeelesch Blockade beanträchtegt wat mat sech bréngt, datt d'Gazasträif vun de Vereenten Natioune weiderhin als besaten Territoire ugesi gëtt.

## Um Spaweck
Westjordanland

D**'Westjordanland** (Arabesch الضفة الغربية, DMG aḍ-Ḍaffa al-Ġarbiyya, aḍ-Ḍiffa al-Ġarbiyya, Hebräesch הגדה המערבית haGada haMa'arawit), och als **Westbank** oder (méi rar) **Cisjordanien** bezeechent, ass e Gebitt am Noen Osten, westlech vu Jordanien an ëstlech vun Israel, dat zënter dem Krich vu Sechs Deeg (5. bis den 10. Juni 1967) vun Israel besat ass an ënnert der israeelescher Militär-Geriichtsbarkeet steet. Déi israeelesch Bezeechnung fir d'Gebitt ass „Judäa a Samaria“ (Hebräisch יהודה ושומרון *Jehuda we-Schomron*).

D'Westjordanland besteet zu 40&nbsp;% aus Enklave vun de palestinenseschen Autonomiegebidder an huet eng Fläch vu ronn 5.800&nbsp;km², wouvu ronn 220&nbsp;km² Waasserfläch sinn. Vun de geschaten 3 Milliounen Awunner (2022) sinn ongeféier 2,5 Millioune Palestinenser (Moslemen, Chrëschten a Samariter) a ronn 430.000 Judden. Se liewen an zirka 213 israeelesche Siidlungen an hiren 132 Bausseposten.

## Geschicht
An der biblescher Zäit hu sech verschidde kanaanitesch Vëlker, dorënner Phenizier, Samariter an Hebräer, am haitege Westjordanland niddergelooss. D'Hebräer hunn do déi al Kinnekräicher Israel a Juda gegrënnt. Am Laf vun e puer Dausend Joer ass d'Gebitt ëmmer nees vun anere Vëlker occupéiert ginn. Verschidden Deeler hunn zu den anticke Räicher Assyrien, Egypten, Persien an dem Réimesche Räich, méi spéit zum Kalifat vun den Abbasiden, dem Osmanesche Räich an dem Brittesche Welträich gehéiert.

Nodeems d'Osmanescht Räich zesummegebrach war, huet de Vëlkerbond den 19. Abrëll 1920 dem Vereenegte Kinnekräich d'Mandat iwwerdroe fir am sougenannte Vëlkerbondsmandat fir Palestina d'staats- a vëlkerrechtlech Interessie vu Palestina ze vertrieden.

Den 29. November 1947 huet d'Vollversammlung vun de Vereenten Natiounen den Deelungsplang fir Palestina ugeholl, mat deem virgesi war, Palestina an e Staat fir d'Judden an ee fir d'Araber opzedeelen, fir esou de Konflikt tëscht den arabeschen a jiddeschen Awunner vum brittesche Vëlkerbondsmandat ze léisen. D'Westjordanland ass dem arabesche Staat zougesprach ginn. Am Palestinakrich gouf et 1948 vu Jordanie besat an 1950 annektéiert. Am Krich vu Sechs Deeg gouf et du vun Israel eruewert a steet zënterhier ënner israeelescher Militärverwaltung; Ostjerusalem an d'Ëmgéigend goufen dogéint 1980 vun Israel annektéiert, wat der Resolutioun 478 vum UN-Sécherheetsrot no géint d'Vëlkerrecht verstéisst.

Grad wéi d'Gazasträif gehéieren haut 40&nbsp;% vum Westjordanland zu de palestinenseschen Autonomiegebidder a gi formell vun der palestinensescher Autonomieverwaltung geréiert. Als Resultat vum interpalestinensesche Biergerkrich huet déi radikal islamistesch militant Organisatioun Hamas am Juni 2007 d'Kontroll iwwer d'Gazasträif iwwerholl; am Géigenzuch goufen hir Unhänger am Westjordanland entwaffent an aus alle politesche Funktiounen eliminéiert.

## Um Spaweck
Gaza

Mat **Gaza** ka gemengt sinn:
* Gaza-Stad, eng Stad an de palestinenseschen Autonomiegebidder
* Gazasträif, Küstegebitt um ëstleche Mëttelmier, palestinensescht Autonomiegebitt
* Gouvernement Gaza, Regierungsbezierk an der Gazasträif 
* Titularbistum Gaza
* Gaza (Iowa), Stad an den USA
* Provënz Gaza, Provënz am Mosambik
* Gaza (Kinnekräich), en Nguni-Räich am 19. Joerhonnert am haitege Mosambik
* Gaza (Sogdien), antik Stad a Sogdien, ca. 20 km südwestlech vum haitege Chudschand an Tadschikistan
* Gaza (Artist), Kënschtlernumn vum Dancehallmuseker Vybz Kartel
* Gaza (Band), US-amerikanesch Grindcore-Band
* Gaza (Herat), Stad an der Provënz Herat, Afghanistan
* *Gaza do Brasil*, Spëtznumm vun der Favela Complexo do Alemão zu Rio de Janeiro

**Gaza** ass den Numm oder Familljennumm vun ë&nbsp;a. follgende Persounen:
* Bernhard von Gaza (1881–1917), däitsche Rudderer
* Franz von Gazen, genannt *Gaza *(1832–1906), preisesche Generolmajouer
* Hilarion vu Gaza (291–371), chrëschtlechen Asket, Eremit an Hellegen
* Ida Jarcsek-Gaza (* 1947), rumänesch Schauspillerin, Intendantin a Professesch
* Nathan vu Gaza (1643–1680), jiddesche Reliounsphilosoph
* Prokopios vu Gaza (465–528), Sophist a Rhetoriker aus der Antik
* Sylke von Gaza (* 1966), däitsch Kënschtlerin
* Theodorus Gaza (laténgesch, och *Theodoros Gazes*, ca. 1400–1475), griicheschen Humanist
* Wilhelm von Gaza genannt *Gaza*; (1883–1936), däitsche Chirurg
Aljaksandr Lukaschenka

Den **Aljaksandr Ryhorawitsch Lukaschenka** (Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка), gebuer den 30. August 1954 zu Korps, ass e wäissrussesche Politiker. Hien ass zanter dem 20. Juli 1994 President vu Wäissrussland.

## Um Spaweck
Villa Kutter

D**'Villa Kutter** ass e Gebai an der Stad Lëtzebuerg, um Lampertsbierg an der Pasteur-Avenue, dat 1929 no Pläng vum Architekt Hubert Schumacher am *[[Bauhaus]]*-Stil als Wunnhaus an Atelier fir de Moler Joseph Kutter a seng Famill gebaut gouf. No ettlechen Ëmännerunge gouf et 2022-23 renovéiert an nees sou wäit wéi méiglech an den ursprénglechen Zoustand zeréckversat.

D'Villa Kutter gouf den 19. Juli 2018 op d'Lëscht vum Zousazinventaire vun den Nationale Architekturierfschafte klasséiert.

## Geschicht
D'Koppel Josef Kutter a Rosalie Seldmayr huet sech 1924 an der Stad néiergelooss an 1927 Pläng agereecht, fir sech an der Pasteurstrooss en Haus ze bauen. Dëse gouf awer net realiséiert; ma en zweeten Entworf, vum Hubert Schumacher, dee frësch vun der Uni koum, ass dann 1928-29 gebaut ginn. Et war dat éischt Haus zu Lëtzebuerg, dat vum Bauhaus-Stil inspiréiert war, mat senge véiereckege Formen, de riichte Linnen an engem flaachen Daach.

Ma schonns 1937 goufen éischt Ännerungen um Haus gemaach: no Pläng vum Tony Biwer goufen Arkade bäigebaut. E puer Joer drop, matzen am Krich an ee Joer nom Kutter sengem Doud, gouf 1942 no Pläng vum Arthur Thill en Daach am Stil vu bayeresche Landhaiser op d'Haus gesat. Warscheinlech war den Terrassendaach schold u Probleemer mat Fiichtegkeet, ma den neien Daach huet mat sech bruecht, datt vum ursprénglechen Design bal näischt méi ze gesi war. 1981 gouf bannenan ëmgebaut, am Atelier gouf mat engem Kamäin an enger Bibliothéik déi ganz Mauer vis-à-vis vun de Fënsteren zougesat, sou datt net méi vill vum Atelier iwwreg blouf.

Enn 2010er Joren huet eng Kënschtlerkoppel, déi mat der Famill Kutter befrënt ass, d'Villa kaf, an se vun der Architektin Diane Heirend nees sou wäit wéi méiglech an den ursprénglech vum Schumacher geplangten Zoustand zréckbaue gelooss.

## Literatur
* Erwan Nonet: "La délivrance de la Villa Kutter." *d'Lëtzebuerger Land* 23.02.2024, S.17-18.

## Kuckt och
*Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* Céline Coubray: "Une nouvelle jeunesse pour la Villa Kutter." paperjam.lu, 09.01.2022 (nogekuckt 26.02.2023) (ë. a. mat Biller vum ursprénglechen Ausgesinn a vun de Renovéierungspläng).
Julija Borissowna Nawalnaja

D**'Julija Borissowna Nawalnaja** (op Russesch: Юлия Борисовна Навальная), gebuer **Abrossimowa** (ru: Абросимова) de 24. Juni 1976 zu Moskau, ass eng russesch Ekonomistin an Aktivistin géint de putinistesche Regimm. Si ass d'Wittfra vum russesche Jurist a bekannten Oppositiounsleader Alexei Nawalny, a gëtt dowéinst inoffiziell “*[[First Lady]]* vun der russescher Oppositioun” genannt.

Nom ongekläerten Doud vun hirem Mann Alexei Nawalny wärend senger Gefaangenschaft, gëtt d'Julija Nawalnaja als eng vun den Zentralfigure vun der russescher demokratescher Oppositioun consideréiert. Si huet deklaréiert, datt si d'Aarbecht vum Nawalny weiderméich.

Si huet zwee Kanner: d'Darja (Dascha) Nawalnaja, och eng Aktivistin, an de Sachar Nawalny.

## Um Spaweck
Piscine Tournesol

**Piscine Tournesol** ass den Numm vun engem Modell vu Schwämmen, vun deem der a Frankräich vun der Mëtt  vun den 1970er bis an d'fréi 1980er Joren 183 gebaut goufen, an an anere Länner zesummen nach déi eng oder aner Dose méi. Zu Lëtzebuerg goufen der dräi opgeriicht: 1975 zu Bäerdref an an der Fiels, an 1980 um Krounebierg zu Miersch. Just déi an der Fiels steet haut nach , déi zu Bäerdref gouf am September 2001 ofgerappt.

Den 'Tournesol' gouf vum Architekt Bernard Schoeller entworf a vun der Firma Matra gebaut.

Se geet zeréck op de Programm *"1000 piscines"* vun der franséischer Regierung, dee virgesinn huet, datt relativ bëlleg, industriell virgefäerdegt Piscinnen doruechter gebaut solle ginn, fir datt jiddereen d'Méiglechkeet kréich, Schwammen ze léieren. D'Piscine 'Tournesol' war ee vun de 5 Modellen, déi dofir zréckbehale goufen.

## Beschreiwung
D'Tournesol-Schwämm huet als Basis e Krees mat engem Duermiesser vu 35 Meter, deemno mat enger Fläch vu ronn 1000 Quadratmeter. Doran ass e Schwammbaseng vu 25 x 10 m Säitelängt. Den Daach, eng Kuppel, ass 6 m héich a besteet aus 36 metallene Béi. Dertëscht si plasticks Wänn mat Liichten dran. Een Drëttel vum Daach ka bei guddem Wieder no zwou Säiten zu jee 60° opgemaach ginn.

Eppes manner wéi d'Hallschecht vun den Tournesol-Piscinnë gëtt et haut net méi (Stand 2024). Si goufen zougemaach an ofgerappt, zum Deel, well se schlecht isoléiert waren, an am Wanter zevill Energie fir d'Hëtze verbraucht hunn; zum Deel, well d'Uspréch u Schwämmen haut méi héich sinn, wat d'Installatioun vu Waasserrutschen, Kannerbasengen, Jacuzzien, asw, betrëfft.

Eng Honnert existéieren nach Frankräich; e puer dervu kruten  de Label *Architecture contemporaine remarquable*.

Déi an der Fiels ass déi eenzeg baussent Frankräich, déi nach besteet. Si gouf de 14. Dezember 2022 als nationaalt Architekturierwe klasséiert. De Proprietär plangt, se ze renovéieren an de Baseng ze vergréisseren.

## Literatur
* Jérôme Quiqueret: "La piscine Tournesol au Birkelt: Une structure hors du temps." tageblatt.lu, 3.Dezember 2023.

## Um Spaweck

* Commission pour la patrimoine culturel (COPAC): Avis favorable pour un classement en tant que patrimoine culturel national, 13.07.2022 (nogekuckt:01.03.2024)