open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
(4179) Toutatis

Den **(4179) Toutatis** ass en äerdnoen Asteroid, aus der Grupp vun den Apollo-Asteroiden. Déi Himmelskierper si ganz no bei eiser Äerd, a kënne geleeëntlech d'Äerdbunn kräizen. Hien zielt awer och zu den Alinda-Asteroiden, wouduerch hien an 3:1-Bunnresonanz zum Jupiter an an 1:4-Resonanz zu der Äerd steet, d.&nbsp;h. hien ëmkreest wärend engem Jupiterëmlaf dräimol a wärend véier Äerdjoer eemol d'Sonn. Wéinst senger exzentrescher Ëmlafbunn bedeit dat, datt den Toutatis, ongeféier all véier Joer, reegelméisseg laanscht eis Äerd kënnt.

Den Toutatis gouf de 4. Januar 1989 vum Christian Pollas entdeckt. Den Asteroid gouf nom keltesche Gott Teutates genannt.

Den Toutatis beweegt sech tëscht 0,9212 AE (Perihel) an 4,1238 AE (Aphel) an ongeféier 1463 Deeg op enger exzentrescher Bunn ëm d'Sonn. D'Bunnexzentrizitéit ass 0,6348, d'Bunn steet ëm 0,446° schréi zur Ekliptik.
Dobäi gëtt seng Bunn staark vum Gravitatiounsfeld vun der Äerd beaflosst.

## Fuerschung
Radarobservatiounen vun den Observatoiren Arecibo a Goldstone hu gewisen, datt den Toutatis en onreegelméisseg geformte Kierper vu 4,5 × 2,4 × 1,9&nbsp;km ass. Hie rotéiert an zwou unterschiddleche Periode vu 5,41 a 7,35 Deeg ëm seng Längsachse. D'Albedo ass 0,13.

Den 29. September 2004 war den Toutatis op véierfacher Mounddistanz (1.549.719&nbsp;km) laanscht d'Äerd gezunn. Den Asteroid war um südlechen Himmel bei gudder Siicht mat enger Spektiv ze gesinn. Den 9. November 2008 war hie 7.524.773&nbsp;km vun eis ewech an den 12. Dezember 2012 ongeféier 6.940.000&nbsp;km.

Den 13. Dezember 2012 um 08:30 UTC war déi chineesesch Raumsond Chang'e-2 op enger Distanz vun 3,2&nbsp;km an enger Relativvitess vun 10,73&nbsp;km/s laanscht den Toutatis geflunn. Dobäi gouf eng Billerserie aus enger Distanz vun 93 bis 240&nbsp;km opgeholl.

No en ettleche Passagë vun der Äerdbunn op grousser Distanz vun eiser Äerd, wäert den Toutatis am November 2069 op enger Distanz vun nëmmen dräi Millioune Kilometer laanscht d'Äerd fléien.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
## Um Spaweck

* Nasa-Websäit: Toutatis
* Surface Features of Asteroid Toutatis Revealed by Radar JPLnews@youtube, gekuckt de 16. Januar 2013
(32) Pomona

Den **(32) Pomona** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture.

Hie gouf de 26. Oktober 1854 vum Hermann Mayer Salomon Goldschmidt entdeckt.

Den Asteroid gouf no der Pomona, enger réimescher Gëttin vun de Gäert an den Uebstbeem, genannt.

## Aspekter

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
Descartes (Moundkrater)

Den **Descartes** ass en Aschlagkrater op der viischter Äerdmoundsäit nordëstlech vum Krater Abulfeda a südwestlech vum Moundkrater Kant.
De Rand vum staark erodéierte Krater ass nëmmen um südlechen Deel erhalen. Den Zentrum ass gebockelegt a huet konzentresch Strukturen.

Ongeféier 85&nbsp;Kilometer nërdlech vum Descarteszentrum läit d'Landeplaz vun Apollo 16 (). D'Ëmgéigend vum Landegebitt gëtt inoffiziell och als *Descartes-Héichland* bezeechent.

E kreesfërmegt Gebitt mat héijer Albedo nërdlech vum Descartes, deem säin Duerchmiesser ongeféier duerch eng Linn tëscht de béide Krateren Dollond E an Descartes C duergestallt gëtt, gouf duerch Miessunge vum lunare Magnéitfeld vun der Raumsond Clementine als Moundwierbel identifizéiert.

## [[Niewekrater]]en

De Krater gouf 1935 vun der IAU nom franséische Philosoph a Mathematiker René Descartes genannt.

## Um Spaweck

* Moundkaart mam Krater Descartes (Mëtt lénks)
Kant (Moundkrater)

De **Kant** ass e klengen Aschlagkrater nordwestlech vum opfällege Krater Cyrillus a vum vergläichbar grousse Krater Ibn Rushd. Am Nordweste läit de Krater Zöllner an am Oste ginn d'Virbierger vu Mons Penck bis op eng Héicht vu 4.000 Meter.

De *Kant* huet e kloer ofgegrenzten a liicht ongläichméissege graff kreesfërmege Rand. Déi bannenzeg Wänn hu méi eng héich Albedo wéi d'Ëmgéigend. Deeler dovu sinn op de Fong gerutscht a bilden eng onreegelméisseg Uewerflächestruktur. Am Zentrum vum Krater ass eng niddreg Kopp.

De Krater gouf nom däitsche Philosoph Immanuel Kant genannt.

## [[Niewekrater]]en

## Um Spaweck
* Krater Kant am "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon"
* De Krater Kant an der Mëtt a säin Ëmfeld
Jeffrey Evans

Den **Jeffrey Richard de Corban Evans, 4. Baron Mountevans**, gebuer den 13. Mee 1948 a Schweden, ass e brittesche Schëffsagent a Politiker.

Hie gouf de 4. Juli 2007 *[[Court of Aldermen|Alderman]]* vun der City of London. Vun 2012 bis 2013 war hie Sheriff vun der City of London a gouf fir 2015-2016 als Lord Mayor vun der City of London gewielt.

Den 21. Dezember 2014, nom Doud vu sengem Brudder, dem *3. Baron Mountevans*, gouf den Hon. Jeffrey Evans *4. Baron Mountevans*. Den éischte Barongstitel an der Famill hat säi Grousspapp, den Admirol Sir Edward Evans den 12. November 1945 kritt.

Den Jeffrey Evans ass zanter dem 7. Juli 2015 Member vum House of Lords.

## Auszeechnungen
* 2014:  **Barong** am *[[Peerage of the United Kingdom]]* 
* 2015:  **Ritter** vum *[[Order of Saint John]]*

## Um Spaweck
* Biographie op www.parliament.uk
* Biographie op www.cityoflondon.gov.uk
* ''The Lord Mayor's Show'' (BBC)
Theophilus (Moundkrater)

De Moundkrater **Theophilus** ass eng kreesfërmeg Muld am Buedem vum Äerdmound no bei der visueller Moundmëtt. Hien huet – wéi vill sougenannt Rankbierger –en héije rankfërmege Kraterrand an an der Mëtt eng Grupp vun Zentralbierger. Genannt ass de Krater nom Theophilus vun Alexandria.

Säin Duerchmiesser ass 105 Kilometer, seng Ramplihéicht iwwer sechs Kilometer. Wéinst senger Form gouf fréier ugeholl, datt et ee Vulkan wier, mä bal all d'Moundkratere sinn duerch Aschlei vu Meteoritten entstanen. Den Asteroid, deen dësen Aschlag an d'Rankbierger produzéiert hat, war ongeféier fënnef Kilometer grouss.

De bannenzege Rampli huet Terrassen, wat hien zu engem schéine Moundobjet mécht.

Nieft dem Theophilus läit de Sinus Asperitatis.

## [[Niewekrater]]en

## Um Spaweck
* Virtuelle Moundatlas
* SkyTrip: Theophilus
* Moundkaart Nr 78, De Krater Theophilus läit riets ënnen
Lëscht vun de lëtzebuergesche Finanzministeren

De **Finanzminister** ass ee vun de Portefeuillë vun der Lëtzebuerger Regierung.

Hien oder si ass responsabel fir d'ëffentlech Finanzen am A ze halen, dorënner meeschtens och, als *Ministre du trésor*, de Staatsbudget

Finanzministere gëtt et zënter datt déi éischt Verfassung zu Lëtzebuerg 1848 ugeholl an déi éischt Regierung gebilt gi war. Den Titel war allerdéngs deemools *Administrateur général*, a vun 1857 bis 1936, *Directeur général*, ier e *Minister* gouf.

## Lëscht vun de Finanzministeren

## Um Spaweck
Eisebunnsstreck Beetebuerg-Esch-Uelzecht

D****' ass eng Eisebunnsstreck zu Lëtzebuerg. Se féiert vu Beetebuerg op Esch-Uelzecht.

D'Trass fir d' gëtt vun der Administration des chemins de fer verdeelt. D'CFL bedreift a geréiert d'Infrastruktur vun der Streck, déi am Besëtz vum Lëtzebuerger Staat ass.

## Geschicht
D'Streck gouf 1860 a Betrib geholl an huet deemools der Gesellschaft Guillaume-Luxembourg gehéiert. 1960 gouf se mat enger Spannung vu 25 kV - 50&nbsp;Hz elektrifizéiert.

## Linn
D' gëtt vun der Eisebunnsverwaltung als **Linn** **6a** bezeechent. Bis Enn 2024 war s'am kommerzielle Passagéierverkéier vun der CFL als Deel vun der **Linn 60** bekannt. Et ass eng 9,50&nbsp;km laang zweegleiseg Streck mat Normalspuer.

Iwwer d'Streck fuere follgend CFL-Linnen(Stand: Januar 2025)

* Lëtzebuerg - Beetebuerg - Esch-Uelzecht - Rodange
* Ëlwen - Lëtzebuerg - Beetebuerg - Esch-Uelzecht - Rodange.

### Weidere Streckeverlaf
D'Eisebunnsstreck 6a ass eng Ofzweigung vun der Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Beetebuerg Grenz, der Streck 6, a westlecher Richtung.

Vun der Streck 6a zweigt zu Näerzeng d'Streck op Rëmeleng als **6c** of. Vun der 6c geet dann zu Téiteng d'Streck an de Laangegronn als **6d** fort.

Vun Esch-Uelzecht geet d'Eisebunnsstreck Esch-Uelzecht-Péiteng als **6f** weider. Ausserdeem féiert vun Esch och déi kuerz Streck '''6e''' op Däitsch-Oth.

Schlussendlech féiere vu Péiteng dräi Strecken iwwer Rodange weider a Richtung Éibeng (Streck **6g**), Mont Saint-Martin (**6h**) an Attem (**6j**).

## Kuckt och
* Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* D'Stréck Beetebuerg - Esch-Uelzecht op rail.lu
Catharina (Moundkrater)

De **Catharina** ass en Aschlagkrater op der viischter Äerdmoundsäit westlech vum Mare Nectaris, westlech vum Krater Beaumont a südlech vum Cyrillus.
De Krater ass staark erodéiert an de Kraterrand méifach iwwerlagert, besonnesch duerch de groussen Niewekrater *Catharina P*.

## [[Niewekrater]]en

De Krater gouf am Joer 1935 vun der IAU offiziell genannt no der Helleger Katharina vun Alexandrien.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 96:Krater Catharina (uewe riets) mat Ëmgéigend.
Cyrillus (Moundkrater)

De Moundkrater **Cyrillus** ass eng kreesfërmeg Muld am Buedem vum Äerdmound no bei der visueller Moundmëtt. Hien huet – wéi vill sougenannt Rankbierger – en héije rankfërmege Kraterrand, deen awer staark erodéiert ass a vum Nopeschkrater Theophilus eppes iwwerschnidde gëtt. An der Kratermëtt stinn nach d'Reschter vun e puer Zentralbierger.

Den Cyrillus bilt mam Theophilus an dem Catharina eng charakteristesch Dräiergrupp, déi ronn 2 Deeg ier den Hallefmound méi grouss gëtt, op der Schietgrenz läit an dofir besonnesch däitlech ze gesinn ass.

Genannt sinn d'Rankbierger nom nordafrikanesche Bëschof Cyrillus vun Alexandria, dem Nofollger vum Theophilus.

Säin Duerchmiesser ass 95 Kilometer, seng Ramplishéicht läit bei 4–5&nbsp;km. Wéi bal all Moundkrater ass hien duerch den Aschlag vun engem grousse Meteorit entstanen, deen en Duerchmiesser vu ronn 5&nbsp;km hat. Wéinst dem Materiel dat bei der Explosioun erausgeworf gouf, läit de Fong vum Aschlagkrater eppes méi déif wéi d'Ëmgéigend.

D'Koordinate vum Cyrillus leien tëscht 12 a 15° südlecher Breet an 22–26° westlecher Längt. De bannenzege Rampli huet - geneesou wéi den Theofilus - Terrassen, wat d'Zwillingskrater bei sträifendem Liicht zu engem schéine Moundobjet mécht.

## [[Niewekrater]]en

## Um Spaweck
* Krater Cyrillus Am "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon"
* Lag vum Cyrillus am selenographesche Koordinatennetz
* Virtuelle Moundatlas
* Den Cyrillus riets ënne mat senger Ëmgéigend
Euporie (Mound)

Den **Euporie** (oder Jupiter XXXIV) ass ee vun de klengste bekannte baussenzege Mounde vum Planéit Jupiter.

## Entdeckung
Den Euporie gouf den 11. Dezember 2001 vun Astronome vun der Universitéit vun Hawaii entdeckt. Den Asteroid krut am Ufank déi virleefeg Bezeechnung S/2001 J 10.

De Mound gouf no der Euporie, enger Duechter vum Zeus aus der griichescher Mythologie genannt.

## Bunndaten
De Mound Euporie kreest a 550,74 Deeg op enger mëttlerer Distanz vun 19.304.000&nbsp;km ëm de Jupiter. D'Bunn huet eng Exzentrizitéit vun 0,1432. Mat enger Inklinatioun vun 145,8° géint de lokale Laplace-Plang ass d'Bunn retrograd, d.&nbsp;h. de Mound beweegt sech géint d'Rotatiounsrichtung vum Jupiter ëm de Planéit.

Wéinst senge Bunneegenschafte gëtt de Mound Euporie zu der Ananke-Grupp, genannt nom Jupitermound Ananke gerechent. Dëse Mound ass de bannenzegste Vertrieder vun där Grupp.

## Physikalesch Daten
Den Euporie huet e mëttleren Duerchmiesser vu ronn 2&nbsp;km. Seng Dicht gëtt op 2,6 g/cm³ geschat. En ass warscheinlech haaptsächlech aus Silikatgestengs opgebaut.
Den Euporie huet eng ganz däischter Uewerfläch mat enger Albedo vun 0,04, d.&nbsp;h., nëmme 4 % vum agestraalte Sonneliicht gi reflektéiert. Seng visuell Magnitude ass 23,1m.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* MPEC 2002-J54: ''Eleven new Satellites of Jupiter'' 15. Mee 2002 (Entdeckung)
* MPEC 2003-C53: ''S/2001 J 10'' 10. Februar 2003 (Zeréckentdeckung)
Eurydome (Mound)

Den **Eurydome** (oder Jupiter XXXII) ass ee vun de klenge baussenzege Mounde vum Planéit Jupiter.

## Entdeckung
Den Eurydome gouf den 9. Dezember 2001 vun Astronome vun der Universitéit vun Hawaii entdeckt. Déi virleefeg Bezeechnung war S/2001 J 4.

De Mound gouf no der Eurydome, enger vun de Chariten aus der griichescher Mythologie genannt.

## Bunndaten
De Mound Eurydome kreest a 717 Deeg a 7 Stonnen op enger mëttlerer Distanz vun 22.865.000&nbsp;km ëm de Jupiter. D'Bunn huet eng Exzentrizitéit vun 0,276. Mat enger Inklinatioun vun 150,3° ass d'Bunn retrograd, d.&nbsp;h., de Mound beweegt sech géint d'Rotatiounsrichtung vum Jupiter ëm de Planéit.

Wéinst senge Bunneegenschafte gëtt den Eurydome zu der Pasiphae-Grupp gerechent, genannt nom Jupitermound Pasiphae. Den Eurydome ass de bannenzegste Member vun der Grupp.

## Physikalesch Daten
Den Eurydome huet an der Moyenne en Duerchmiesser vun zirka 3&nbsp;km. Seng Dicht gëtt op 2,6 g/cm³ geschat. De Mound ass warscheinlech haaptsächlech aus Silikatgestengs opgebaut. Den Eurydome huet eng ganz däischter Uewerfläch mat enger Albedo vun 0,04, d.&nbsp;h., nëmme 4 % vum agestraalte Sonneliicht gi reflektéiert. Seng visuell Magnitude ass 22,7m.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* MPEC 2002-J54: ''Eleven new Satellites of Jupiter'' 15. Mee 2002 (Entdeckung)
* MPEC 2003-A21: ''S/2001 J 4'' 4. Januar 2003 (Zeréckentdeckung)
Hellmuth Karasek

Den **Hellmuth Karasek**, gebuer de 4. Januar 1934 zu Brünn (haut Brno an Tschechien), a gestuerwen den 29. September 2015 zu Hamburg, war en däitsche Journalist, Auteur, Film- a Literaturkritiker.

Bekannt war en ë.&nbsp;a. als Komoderator vun der Emissioun *[[Das Literarische Quartett]]* (1988-2001).

### Bicher (Auswiel)
* *Deutschland deine Dichter. Die Federhalter der Nation*. Hoffmann und Campe, Hamburg 1970
* *Karaseks Kulturkritik. Literatur, Film, Theater*. Rasch und Röhring, Hamburg 1988, Neufauflage 1991
* *[[Billy Wilder]]. Eine Nahaufnahme*. Hoffmann und Campe, Hamburg 1992, aktualisierte und erweiterte Neuauflage ebd. 2006
* *Mein Kino. Die 100 schönsten Filme*. Hoffmann und Campe, Hamburg 1994
* *Go West! Eine Biographie der fünfziger Jahre*. Hoffmann und Campe, Hamburg 1996
* *Hand in Handy*. Hoffmann und Campe, Hamburg 1997
* *Mit Kanonen auf Spatzen. Geschichten zum Beginn der Woche*. Kiepenheuer und Witsch (KiWi 568), Köln 2000
* *Betrug*. Roman. Ullstein, Berlin 2001
* *Freuds Couch & Hempels Sofa. Das Buch der Vergleiche*. Kiepenheuer und Witsch (KiWi 850), Köln 2004
* *Auf der Flucht. Erinnerungen*. Ullstein, Berlin 2004; 
* *Süßer Vogel Jugend oder Der Abend wirft längere Schatten*. Hoffmann und Campe, Hamburg 2006
* *Vom Küssen der Kröten und andere Zwischenfälle*. Hoffmann und Campe, Hamburg 2008
* *Im Paradies gibt's keine roten Ampeln*. Hoffmann und Campe, Hamburg 2011
* *Auf Reisen. Wie ich mir Deutschland erlesen habe*. Hoffmann und Campe, Hamburg 2013
* *Frauen sind auch nur Männer*. Hoffmann und Campe, Hamburg 2013

## Um Spaweck
Harpalyke (Mound)

Den **Harpalyke** (oder Jupiter XXII) ass ee vun de klengste bekannte baussenzege Mounde vum Planéit Jupiter.

## Entdeckung
Den Harpalyke gouf den 23. November 2000 vun Astronome vun der Universitéit vun Hawaii entdeckt. Hie krut am Ufank d'Bezeechnung S/2000 J 5.

De Mound gouf no der Harpalyke, enger Duechter vum Klymenos aus der griichescher Mythologie genannt.

## Bunndaten
Den Harpalyke kreest a 623 Deeg a 7 Stonnen op enger mëttlerer Distanz vun 21.105.000&nbsp;km ëm de Jupiter. D'Bunn huet eng Exzentrizitéit vun 0,226. Mat enger Inklinatioun vun 148,6° géint de lokale Laplace-Plang ass d'Bunn retrograd, d.&nbsp;h. de Mound beweegt sech géint d'Rotatiounsrichtung vum Jupiter ëm de Planéit.

Wéinst senge Bunneegenschafte gëtt den Harpalyke zu der Ananke-Grupp gerechent.

## Physikalische Daten
De Mound Harpalyke huet e mëttleren Duerchmiesser vun zirka 4&nbsp;km. Seng Dicht gëtt op 2,6 g/cm³ geschat. Hie besteet warscheinlech haaptsächlech aus Silikatgestengs. Den Harpalyke huet eng ganz däischter Uewerfläch an eng Albedo vun 0,04, d.&nbsp;h. nëmme 4 % vum agestraalte Sonneliicht gi reflektéiert. Déi visuell Magnitude ass 22,2m.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* MPEC 2001-A28: ''S/2000 J 2, S/2000 J 3, S/2000 J 4, S/2000 J 5, S/2000 J 6'' 5. Januar 2001 (Entdeckung)
* MPEC 2001-U21: ''S/2000 J 2, S/2000 J 5'' 18. Oktober 2001 (Zeréckentdeckung)
Hegemone (Mound)

Den **Hegemone** (oder Jupiter XXXIX) ass ee vun de klengste Mounde vum Planéit Jupiter.

## Entdeckung
Den Hegemone gouf den 8. Februar 2003 vun Astronome vun der Universitéit vun Hawaii entdeckt, a krut ufanks déi virleefeg Bezeechnung S/2003 J 8. Den 30. Mäerz 2005 krut de Mound vun der IAU den offiziellen Numm *Hegemone*, no enger vun den Chariten aus der griichescher Mythologie.

## Bunndaten

Den Hegemone kreest an enger Zäit vu 739 Deeg, 14 Stonnen a 24 Minutten op enger mëttlerer Distanz vun 23.947.000&nbsp;km ëm de Jupiter. D'Bunn huet eng Exzentrizitéit vun 0,3276. Mat enger Inklinatioun vun 155,214° ass d'Bunn retrograd, d.&nbsp;h., de Mound beweegt sech géint d'Rotatiounsrichtung vum Jupiter ëm de Planéit.

Wéinst senge Bunneegenschafte gëtt den Hegemone zu der Pasiphae-Grupp gezielt.

## Physikalesch Daten
Den Hegemone huet en Duerchmiesser vu ronn 3&nbsp;km. Seng Dicht gëtt op 2,6 g/cm³ geschat. Hien ass warscheinlech haaptsächlech aus Silikatgestengs opgebaut.
Hien huet eng ganz däischter Uewerfläch an eng Albedo vun 0,04, d.&nbsp;h., nëmme 4 % vum agestraalte Sonneliicht gi reflektéiert. Seng visuell Magnitude ass 22,9m.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* MPEC 2003-E15: ''S/2003 J 8'' 6. Mäerz 2003 (Entdeckung)
* MPEC 2003-E24: ''S/2003 J 8'' 6. Mäerz 2003 (Zeréckentdeckung)
Fermat (Moundkrater)

De **Fermat** ass en Aschlagkrater op der viischter Äerdmoundsäit westlech vum Mare Nectaris, nordëstlech vum Krater Sacrobosco a südwestlech vum Catharina, westlech vun der Rupes Altai.
De Krater ass staark erodéiert, mä de Kraterbuedem ass relativ flaach.

D'IAU huet de Krater am Joer 1935 offiziell nom franséische Mathematiker Pierre de Fermat genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 96: Krater Fermat an der Mëtt
Lepaute (Moundkrater)

De **Lepaute** ass en Aschlagkrater am Weste vun der viischter Moundsäit, um westleche Rand vum Plang Palus Epidemiarum, westlech vum Krater Ramsden.
De Krater ass onreegelméisseg-oval geformt a staark erodéiert.

## [[Niewekrater]]en

De Krater gouf 1935 vun der IAU offiziell no der franséischer Astronomin Nicole-Reine Lepaute (1723–1788) genannt.

## Um Spaweck
* Lepaute op The-Moon Wiki
* Mondkaart Nr 111:De Krater Lepaute (uewe lénks) mat Ëmgéigend.
Nicole-Reine Lepaute

D**'Nicole-Reine Lepaute** (*Nicole-Reine Étable de la Brière Lepaute*), gebuer de 5. Januar 1723, a gestuerwen de 6. Dezember 1788, war eng franséisch Astronomin an der Zäit vun der Opklärung. Hire Mann, de Jean André Lepaute, mat deem si am Joer 1748 bestuet gouf, war kinneklechen Aueremécher. 1762 hat d'Madame Lepaute déi exakt Zäit vun der Sonnendäischtert vum Joer 1764 berechent. Ausserdeem hat si korrekt d'Zeréckkomme vum Koméit Halley fir d'Joer 1759 virausgesot.

Zesumme mam Alexis-Claude Clairaut an dem Jérôme Lalande hat si un der Berechnung vun der Unzéiung vum Jupiter an dem Saturn op de Koméit Halley geschafft.

Hir zu Éiere gouf den Asteroid (7720) Lepaute an de Moundkrater Lepaute genannt.

## Literatur
* Marilyn Bailey Ogilvie: *Women in science: antiquity through the nineteenth century: a biographical dictionary with annotated bibliography*. 3. Auflage. MIT Press, Cambridge, MA 1991, ISBN 0-262-65038-X, S. 122 f.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* www.unimuenster.de/Physik/Studieninteressierte/Frauen/geschichte/nicole_reine_lepaute.html
(7720) Lepaute

Den **(7720) Lepaute** ass en Asteroid vun der baussenzeger Haaptasteroidenceinture, deen de 26. September 1960 vun der hollännescher Astronomekoppel Cornelis Johannes van Houten an Ingrid van Houten-Groeneveld entdeckt gouf. D'Entdeckung war am Kader vum Palomar-Leiden-Survey, bei deem vum Tom Gehrels mam 120-cm-Oschin-Schmidt-Teleskop vum Palomar-Observatoire opgeholle Fotoplacken op der Universitéit Leiden duerchmustert goufen.

Den Asteroid gehéiert zu der Themis-Famill, eng Grupp vun Asteroiden, déi nom (24) Themis genannt gouf.

Den (7720) Lepaute gouf no der franséischer Astronomin Nicole-Reine Lepaute (1723–1788) genannt.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
* Asteroid Lepaute: Discovery Circumstances nom Minor Planet Center vun der Internationaler Astronomescher Unioun beim Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, Cambridge, USA
* Asteroid Lepaute in der Small-Body Database vum Jet Propulsion Laboratory der NASA beim California Institute of Technology, Pasadena, USA
* Astronomesch Date vum (7720) Lepaute
Gemeng Eech

D**'Gemeng Eech** ass eng fréier Gemeng um Gebitt vun de haiteger Gemeng Lëtzebuerg.

## Geschicht
No der Franséischer Revolutioun gouf aus dem Haff Eech, déi eegestänneg Gemeng Eech déi aus Beggen, Eech, Weimeschkierch, Dummeldeng, den ënneschten Deel vum Rollengergronn, de Siwebueren, der Millebaach, dem Kierchbierg, dem Sichegronn, dem Weimeschhaff an dem Neiduerf bestanen huet.

Den 1. Juli 1849 (Gesetz vum 8. Mee 1849) gouf d'Gemeng Eech gedeelt. D'Sektioune Rollengergronn, Roudebierg, Lampertsbierg, Siwebueren (mat der Parzeläinsfabrik), en Deel vun der Sektioun Millebaach an deen Deel vun der Sektioun Reckendall deen zur Gemeng Eech gehéiert huet, goufen déi nei Gemeng Rollengergronn.

Den 1. Juli 1920 (Gesetz vum 30. Juni 1920) huet d'Gemeng Eech mat der Stad Lëtzebuerg fusionéiert an ass zanterhier e Quartier vun der Stad.

## Buergermeeschteren
* 1803 - 1822: Valentin Simon,
* 1822 - 1822: M. Kauffmann (Interimsbuergermeeschter)
* 1822 - 1830: Joseph Pescatore
* 1830 - 1839: Mathias Hertert
* 1839 - 1843: Pierre Buchholtz
* 1843 - 1848: Norbert Metz
* 1849 - 1857: Michel Bricher
* 1858 - 1860: Guillaume Lamesch
* 1861 - 1863: Mathias Hertert (Papp)
* 1864 - 1869: François-Joseph Dargent
* 1870 - 1874: Théodore Gansen
* 1874 - 1888: Emile Metz
* 1888 - 1911: Pierre-Éloi Schoué
* 1911 - 1915: Paul Mayrisch
* 1916 - 1917: Henri Heymanns
* 1918 - 1920: Guillaume Haag

## Um Spaweck

* Gesetz iwwer d'Kreatioun vun der Gemeng Rollengergronn *Loi du 8 mai 1849, qui érige une nouvelle commune sous le nom de Rollingergrund*
* Gesetz iwwer d'Fusioun vun der Gemeng Eech mat der Stad Lëtzebuerg *Loi du 30 juin 1920 concernant la réunion de la commune d'Eich à la ville de Luxembourg*
*Tessy Glodt, Kierchtuerms­promenaden – Lëtzebuerg - Eech
(24) Themis

Den **(24) Themis** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture.

Hie gouf de 5. Abrëll 1853 vum Annibale de Gasparis entdeckt. Den Numm leet sech vum Themis, an der griichescher Mythologie d'Duechter vum Uranos an der Gaia, of.

## Eegenschaften

Mat engem Duerchmiesser vu ronn 200 Kilometer ass den Themis ee vun de gréisste Asteroide vun der Haaptceinture. Hien huet eng däischter Uewerfläch mat enger Albedo vun 0,067. Den Themis rotéiert an 8&nbsp;Stonnen an 22&nbsp;Minutten ëm seng eegen Achs.

2008 gouf mat engem Teleskop op Hawaii (Infrared Telescope Facility) Waasseräis op der Uewerfläch vum Asteroid entdeckt.
Am Fachblad Nature hunn zwéin Fuerscherteamer iwwer déi iwwerraschend Entdeckung vum Äis op der Uewerfläch geschriwwen. Deemno ass den Asteroid an eng dënn Schicht aus gefruerenem Waasser agehüllt. Eng ausféierlech Studie baséierend op dem Absorptiounsverhalen am noen-infraroudem Reflexiounsspektrum séchert dës Observatioun a liwwert gläichzäiteg och Hiweiser op organesch Verbindungen op der Uewerfläch vum Asteroid.

## Positiounen

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Literatur
* A. S. Rivkin, J. P. Emery: *WATER ICE ON 24 THEMIS?.* Asteroids, Comets, Meteors (2008) online (PDF)

## Um Spaweck
* Ice confirmed on an asteroid American Scientist, 7. Oktober 2009
* Asteroid isn't just a dry heap of rubble New Scientist 12. Oktober 2009
* JPL Datebank: (24) Themis
Jacques Gallé

De Jean François **Jacques Gallé**, gebuer den 10. Abrëll 1875 zu Bouneweg, a gestuerwen den 28. Mäerz 1945 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Ingenieur (Geometer) op der Eisebunn a Politiker.

Hie war eng éischt Kéier vun 1916 bis 1919 Deputéierten. Bei de partielle Chamberwale vum 28. Mee 1922 als Deputéierte vun der Radikal-Liberaler Partei op en Neies an d'Chamber gewielt. Hie gouf bei de Chamberwale vum 1. Mäerz 1925, dës Kéier fir d'Vereenegt Lénk, erëmgewielt a blouf bis 1931 Deputéierten. Eng lescht Kéier war hien 1934 an 1937 Volleksvertrieder um Krautmaart. 
## Gielchen
* 
*
NGC 5879

Den **NGC 5879** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Draco.

D'Galaxie gouf am Joer 1788 vum Astronom Wilhelm Herschel mat sengem 18,7-Zoll-Spigelteleskop entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* SEDS
* http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?NGC5879
* https://web.archive.org/web/20160310024950/http://skyview.gsfc.nasa.gov/current/cgi/runquery.pl?Interface=quick&VCOORD=NGC5879&SURVEY=Digitized+Sky+Survey
* Query
* a Biller vum NGC 5879op wikisky.org
* NGC/IC Projet
*  ''NGC 5879'' an der NASA Extragalactic Database
NGC 5917

Den **NGC 5917** ass eng Spiralgalaxie vun der Spektralklass Sb a läit am Stärebild Libra.

D'Galaxie gouf de 16. Juli 1835 vum Astronom John Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
* SEDS
* http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?NGC5917
* https://web.archive.org/web/20160310090214/http://skyview.gsfc.nasa.gov/current/cgi/runquery.pl?Interface=quick&VCOORD=NGC5917&SURVEY=Digitized+Sky+Survey
* NGC/IC Projet
Alessandro Piccolomini

Den **Alessandro Piccolomini**, gebuer den 13. Juni 1508 zu Siena, a gestuerwen, den 12. Mäerz 1578 och do; (laténgesch: **Alexander Piccolomineus**), war en Dichter a Philosoph, gouf awer haaptsächlech als Astronom bekannt.

## Liewen
A senger Jugend hat hien e puer Kaméidisstécker geschriwen: *Amor costante* (1536), *[[L'Alessandro]]* (1544) an *Ortensio*. Er übersetzte Dem Ovid seng *Metamorphosen* hat hien iwwersat, geneesou wéi dem Aristoteles seng *Poetik* an d*'Rhetorik*. Vun him stamen honnert Sonetter (*Cento Sonetti*, 1549 publizéiert), an aner Gedichter. Zu Siena war hie Member vun der Accademia degli Intronati.

1540 gouf hie Professer vun der Philosophie zu Padua, a sengem Traktat *Della grandezza della terra et dell'acqua* (Venedig, 1558) ass hie géint Meenung vum Aristoteles a vum Ptolemaios, datt d'Waasserfläch méi grouss wéi d'Landmass op der Äerd wier.

Hien hat och iwwer d'Verbesserung vum Kalenner (1578) geschriwwen. De Poopst Gregor XIII. hat hien am Joer 1574 zum Titularäerzbëschof vun Patras ernannt. Den 12. Mäerz 1578 ass hien zu Siena gestuerwen.

## Wëssenschaftlech Wierker
* *Della grandezza della terra et dell'acqua*, 1558 (Digitalisat der Ausgabe Venedig 1561)
* *Della filosofia naturale*, Venedig 1560 (Digitalisat)
* *In mechanicas quaestiones Aristotelis, paraphrasis paulo quidem plenior eivsdem commentarivm de certitudine mathematicarum disciplinarum*, Venedig 1565 (Digitalisat)
* *Sfera Del Mondo* (Beräich vun der Welt), 1540
* *Delle stelle fisse* (Vu Fixstäre), 1540
* *Speculazioni de' pianeti* (Spekulatiounen iwwer d'Planéiten – De Piccolomini war hei der gläicher Opfaassung wéi de Ptolemaios)

## Éierung
De Moundkrater Piccolomini gouf no him genannt.

## Literatur
* Umberto Benigni: *Alessandro Piccolomini.* In: *[[Catholic Encyclopedia]].* Volume 12, 1913  ([Onlineversion bei wikisource](https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Alessandro_Piccolomini)) 
* Franco Tomasi: *L'Accademia degli Intronati: strategie culturali e itinerari biografici.* Onlineversion bei Accademia.org

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Piccolòmini, Alessandro bei Enciclopedie on line Treccani.
Melody

***Melody*** ass e belsch-lëtzebuergesch-franséische Spillfilm vum Bernard Bellefroid, deen de 25. Mäerz 2015 an der Belsch, den 22. Abrëll zu Lëtzebuerg an de 6. Mee 2015 a Frankräich an de Kino koum.

## Ëm wat geet et am Film?
Fir hiren eegene Coiffeurssalon kënnen opzemaachen, decidéiert d'Melody, eng jonk Fra vun 28 Joer, fir Suen de Puppelche vun enger anerer Fra, der Emily, auszedroen...

## Soss
D'DVD koum den 20 Oktober 2015 eraus.

De Film war bei der 7. Editioun vum Lëtzebuerger Filmpräis an der Kategorie "Bescht Fiktiouns-Koproduktioun" nominéiert.

## Um Spaweck
* Fiche op samsa.lu
Préjudice

***Préjudice*** ass e belsch-lëtzebuergesch-hollännesche Spillfilm vum Antoine Cuypers, dee seng Première 2015 um Festival international du film francophone de Namur hat, an de 7. Oktober 2015 an der Belsch an de Kino koum. A Frankräich an zu Lëtzebuerg koum en den 3. Februar 2016 eraus.

## Ëm wat geet et am Film?
De Cédric huet 30 Joer a lieft zeréckgezu bei sengen Elteren. Wéi seng Schwëster op Besuch kënnt mat der Nouvelle, si géif e Kand erwaarden, reagéiert de Cédric no an no ëmmer méi aggressiv op seng Famill...

## Soss
De Film gouf tëscht Juli a September 2014 an enger Villa zu Rodange, souwéi, fir d'Baussenopnamen, zu Léck gedréint. De Budget louch bei 2,8 Milliounen Euro, wouvun de Lëtzebuerger Filmfong 30% bäigesteiert huet.

De Film war bei der 7. Editioun vum Lëtzebuerger Filmpräis an der Kategorie "Bescht Fiktiouns-Koproduktioun" nominéiert.

## Um Spaweck
* Fiche op samsa.lu
Ontario

Den **Ontario** ass eng Provënz am Südoste vum Kanada. Si ass mat iwwer 12 Millioune bei Wäitem déi Provënz mat de meeschten Awunner, a flächeméisseg nom Québec déi zweetgréisst.

## Geographie
Den Ontario grenzt am Norden un d'Hudson Bay an un d'James Bay, am Westen un d'Provënz Manitoba, am Osten un de Québec an am Süden un d'US-Bundesstaate Minnesota, Michigan, Ohio, Pennsylvania an New York.

D'Südgrenz vum Ontario mat den Vereenegte Staate besteet bal nëmmen aus Séien a Flëss. Vum Lake of the Woods aus leeft se viru laanscht véier vun de fênnef Grousse Séien, (Ieweschte Séi, Huronséi, Erieséi an Ontarioséi) an da laanscht de Sankt-Lorenz-Stroum bei Cornwall. Den Ottawa River mécht zum Deel d'Grenz mat Québec.

Den Ontario kann een an dräi Haaptregiounen andeelen:

* D'Kanadescht Schëld (*Canandian Shield*) am Nordwesten an am Zentrum bedeckt ronn d'Hallschent vun der Fläch vun der Provënz. En ass am grousse Ganze wéineg fruchtbar, awer räich u Mineralien a gläichzäiteg och u Flëss a Séien.
* D'Déifland vun der Hudson Bay am Nordosten, dat suppeg a mat Bëscher bedeckt ass, a wou bal kee wunnt.
* De fruchtbaren Dall am Süde laanscht déi Grouss Séien an de Sankt-Lorenz-Stroum, wou en temperéiert Klima ass a wou d'Landwirtschaft, d'Industrie an d'Stied konzentréiert sinn. Ronn 75 % vun der Bevëlkerung vum Ontario an ee Véirel vun der Bevëlkerung vu Kanada liewen an der Regioun um westleche Wupp vum Ontarioséi; déi Regioun gëtt Golden Horseshoe (gëllent Houfeisen) genannt.

Et gëtt keng Bierger, mä eng Rëtsch Hiwwelketten, den héchste Punkt vun der Provënz ass mat 693 Meter den Ishpatina Ridge bei Temagami. Den Ontario ass bekannt wéinst sengem Waasserräichtum. Et gëtt do 250.000 Séien¨, an d'Flëss hunn zesummen eng Längt vu méi wéi 100.000 Kilometer. Ganz bekannt sinn d'Niagarafäll. Iwwer de Sankt-Lorenz-Passage kënne Schëffer vum Atlanteschen Ozean bis op Thunder Bay am Nordweste vum Ontario fueren.

Am Ontario gëtt et fënnef Nationalparken: De Bruce-Peninsula-Nationalpark op der Bruce-Hallefinsel beim Huronsee, de Georgian-Bay-Islands-Nationalpark bei der George Bay vum Huronséi, de Point-Pelee-Nationalpark op enger Landzong am Eriesee, de Pukaskwa-Nationalpark nërdlech vum Ieweschte Séi an de Thousand-Islands-Nationalpark an der Regioun Thousand Islands.

### Gréisst Stied no Awunnerzuel

## Um Spaweck
* ontario.ca
Vallis Baade

De **Vallis Baade** ass e Mounddall um westleche Rand vun der viischter Äerdmoundsäit, deen iwwer eng Streck vun iwwer 200&nbsp;Kilometer, vum klenge Krater Bouvard D, nordëstlech vum Krater Baade aus, a südwestlecher Richtung verleeft a beim Krater Inghirami K ophält.

Den Dall verleeft wéi de Vallis Bouvard, als deem seng Fortsetzung e gesi ka ginn, oder den ongeféier parallele Vallis Inghirami dee radial ewech vum groussen Aschlagbecke vum Mare Orientale leeft.

Den Numm ass vum Krater Baade ofgeleet, hie gouf 1964 vun der IAU nom däitschen Astronom Walter Baade genannt.

## Um Spaweck
* Vallis Baade op The-Moon Wiki
Inghirami (Moundkrater)

Den **Inghirami** ass en Aschlagkrater um westlechste Rand vun der viischter Äerdmoundsäit, südlech vum Krater Piazzi a westlech vum Schickard.
De Krater ass ganz staark erodéiert.

Nordwestlech vum Kraterrand aus leeft an nordwestlecher Richtung de Vallis Inghirami op d'Mare Orientale zou.

## [[Niewekrater]]en

De Krater gouf 1935 vun der IAU offiziell nom italieeneschen Astronom Giovanni Inghirami (1779–1851) genannt.

## Um Spaweck

* Moundkaart Nr 109:riets ënnen de Moundkrater Inghirami
Vallis Inghirami

De **Vallis Inghirami** ass e Mounddall um südwestleche Rand vun der viischter Äerdmoundsäit. Den Dall streckt sech vum Krater Inghirami no Nordwesten a Richtung Mare Orientale, geneesou wéi d'Mounddäller Vallis Baade a Vallis Bouvard.
D'Struktur, d'Kennzeeche vun engem ausgedeenten, erkaalte Lavastroum, deent sech iwwer eng Längt vu bal 150&nbsp;Kilometer aus, woubäi de Stroum op der Basis iwwer 50&nbsp;km breet ass. Hien endegt an der Géigend vum Krater Bouvard G.

De Krater gouf 1964 vun der IAU nom Krater Inghirami genannt, dee sengerersäits nom italieeneschen Astronom Giovanni Inghirami genannt ass.

## Um Spaweck
* Vallis Inghirami op The-Moon Wiki
Kreesfräi Stad

Eng **kreesfräi Stad** (de.: *kreisfreie Stadt*; a Baden-Württemberg *Stadtkreis* genannt) ass eng kommunal Territorial Kierperschaft an Däitschland. Si erfëllt souwuel d'Funktioune vun enger Gemeng, wéi och déi vun engem Arrondissement (Landkrees), dohier den Numm. Si ënnersteet kengem Landkrees, ma direkt dem Regierungsbezierk, resp. dem Land.

An der Reegel si kreesfräi Stied Groussstied – deemno Stied mat méi wéi 100.000 Awunner –; et gëtt awer historesch bedéngt souwuel Groussstied, déi keng kreesfräi Stad sinn, grad sou wéi kreesfräi Stied, déi éischter kleng sinn (déi klengst ass Zweibrücken a Rheinland-Pfalz mat enger 34.000 Awunner).

Och an anere Länner wéi Däitschland gëtt et änlech Strukturen.
## Kuckt och
* Lëscht vun de kreesfräie Stied an Däitschland
Vallis Bouvard

De **Vallis Bouvard** ass e Mounddall um baussenzege westleche Rand vun der viischter Äerdmoundsäit. Den Dall streckt sech iwwer eng Distanz vu bal 300 Kilometer vun engem Punkt nordëstlech vum Krater Baade, no beim Krater *Bouvard D*, an nordëstlecher Richtung bis an d'Géigend vum Krater Shaler. Hie weist domat geneesou wéi d'Nopeschstrukturen de Vallis Baade an de Vallis Inghirami a Richtung op dat grousst Aschlagbecke vum Mare Orientale. Seng ausgedeenst Plaz ass ongeféier 50&nbsp;km breet.

D'Struktur gouf am Joer 1970 vun der IAU offiziell nom franséischen Astronom a Mathematiker Alexis Bouvard (1767-1843) genannt an et ass den eenzege Mounddall, dee säin Numm fir eng Grupp vun Niewekratere gëtt:
## [[Niewekrater]]en

## Um Spaweck
* Vallis Bouvard op The-Moon Wiki
Bundesverfassungsgericht

D**'Bundesverfassungsgericht** ass an Däitschland d'Verfassungsgeriicht um federalen Niveau (*Bund*). Seng Roll ass eng duebel: engesäits ass et en onofhängegt Verfassungsorgan an anerersäits en Deel vun der judikativer Staatsgewalt, wat d'Interpretatioun vum Staats- a vum Vëlkerrecht betrëfft.

Et kann als lescht Instanz decidéieren, wéi de Verfassungstext z'interpretéieren ass. Et ass kee lescht Instanzgeriicht: Obwuel et d'Uerteeler vun anere Geriichter kontrolléiert, kuckt et net dono, ob dat jeeweilegt Fachrecht richteg ugewannt gouf, et gëtt just iwwerpréift, ob déi Decisiounen am Aklang mat der Verfassung, dem *Grundgesetz*, sinn.

D'Geriicht huet säi Sëtz zu Karlsruhe. D'Haaptgebai aus den 1950er Joren ass vum Architekt Paul Baumgarten.
Jean-Pierre Toutsch

De **Jean-Pierre Toutsch**, gebuer den 28. Januar 1811 zu Wäiswampech, a gestuerwen den 30. Juni 1887 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Magistrat a Politiker.

Den 19. Februar 1840 krut de Jean-Pierre Toutsch seng Nominatioun als Riichter vum Bezierksgeriicht Lëtzebuerg. De 24. Juli 1848 ass hie Riichter um Bezierksgeriicht zu Dikrech genannt ginn.

De 17. November 1858 gouf hien a senger Qualitéit als Deputéierte vum Kanton Klierf fir d'Sëtzungsjoer 1858 President vun der 'Assemblée des Etats'.

Hie war am ganze vun 1848 bis 1875	Deputéierten. 

Den 22. Juli 1885 krut de Jean-Pierre Toutsch seng Nominatioun als Member vum Staatsrot zu Lëtzebuerg an hien ass dat bis zu sengem Doud bliwwen.

## Gielchen
*
Ontarioséi

Den **Ontarioséi** (en.: *Lake Ontario*; fr.: *Lac Ontario*) ass vun der Fläch hier dee klengste vun de fënnef Grousse Séien vun Nordamerika, déi duerch Flëss matenee verbonne sinn. No Déift a Volumen ass et, nom Erieséi, deen zweetklengsten.

Den Ontarioséi läit op enger Héicht vu 75 m iwwer dem Mier an huet eng Fläch vun 19.011&nbsp;km² an e Volume vu 1.639&nbsp;km³. Säin Ëmfang ass 1.146&nbsp;km, an den déifste Punkt ass 244 Meter ënner dem Waasser.

D'Grenz tëscht Kanada an de Vereenegte Staate geet duerch de Séi. Haaptaffluent ass den Niagara River deen aus dem Erieséi kënnt. Aner Flëss, déi dralafen, sinn den Trent River, de Genesee River, den Oswego River an de Salmon River. Am Oste leeft den Ontarioséi an de Sankt-Lorenz-Stroum iwwer.

Et gëtt eng 1.500 Inselen am Ontarioséi, déi gréisst ass Wolfe Island am Osten.

Wéinst sengem Glach gouf den Ontario Lacus um Saturnmound Titan dono genannt.

## Literatur
* Arthur Pound: *Lake Ontario.* Indianapolis, New York, Bobbs-Merrill 1945.
* Anne Ylvisaker: *Lake Ontario.* Fact Finders 2005, ISBN 978-0-7368-2211-4.

## Um Spaweck
Macrobius (Moundkrater)

De **Macrobius** ass en opfällegen Aschlagkrater nordwestlech vum Mare Crisium am nordëstleche Quadrant vum Äerdmound. Hie läit um südëstlechen Ufer vum Lacus Bonitatis, engem klenge Moundmier. Den däitlech méi klenge Krater Tisserand schléisst sech am Osten un.

De baussenzege Kraterrampli vum *Macrobius* huet eng staark terrasséiert Struktur. Op der Westsäit iwwerdeckt de klenge Satellittekrater 'Macrobius C' de Kraterrand, deen awer kaum Ofnotzungserscheinungen huet. An der Mëtt vum Kraterbuedem steet en zentrale Biergkomplex. De relativ flaache Buedem huet nëmmen nach am Westen eng niddreg Hiwwelketten.

## [[Niewekrater]]en

Follgend Niewekratere vum *Macrobius* hunn an der Tëschenzäit vun der IAU en eegenen Numm kritt:

* Macrobius A – *kuckt* Krater Carmichael.
* Macrobius B – *kuckt* Krater Hill.
* Macrobius D – *kuckt* Krater Fredholm.
* Macrobius L – *kuckt* Krater Esclangon.

## Um Spaweck
* Krater Macrobius am "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon"
* Moundkaart Nr 43: De Krater Macrobius ënne riets
Tisserand (Moundkrater)

Den **Tisserand** ass en Aschlagkrater op der nordëstlechen viischter Äerdmoundsäit, ëstlech vum Krater Macrobius no beim westleche Rand vum Mare Crisium.
De mëttelgroussen, eppes onreegelméisseg geformte Krater ass erodéiert.

## [[Niewekrater]]en

De Krater gouf 1935 vun der IAU offiziell nom franséischen Astronom Félix Tisserand (1845–1896) genannt.

## Um Spaweck
* Tisserand op The-Moon Wiki
* De Krater Tisserand läit riets an der Mëtt
Carmichael (Moundkrater)

De **Carmichael** ass en Aschlagkrater um ëstleche Rand vum Sinus Amoris a läit am nordëstleche Quadrant op der viischter Äerdmoundsäit. Nord-nordëstlech läit de klenge Krater Hill. Weider ost-nordëstlech ass den opfällege Macrobius. De *Carmichael* ass kreesronn mat engem klenge flaache Kraterfong an der Mëtt. Seng baussenzeg Wänn si ganz géi. Bei der südëstlecher Kraterwand ass en niddrege Koup mat Gestengs. De Krater selwer ass fräi vun opfällege Aschlagspueren, bis op e winzegen Aschlag knapps baussenzeg vum süd-südwestleche Rand.

Viru senger Ëmbenennung duerch d'IAU am Joer 1973 gouf de *Carmichael* mat *Macrobius A* bezeechent.

## Um Spaweck
* Krater Carmichael am "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon"
* Moundkaart Nr 43: De Krater Carmichael läit an der Mëtt ënnen.
Hill (Moundkrater)

Den **Hill** ass en Aschlagkrater no beim ëstleche Rand vum Sinus Amoris a läit am nordëstliche Quadrant op der viischter Äerdmoundsäit. Eppes méi süd-südwestlech läit de Krater Carmichael. Am Oste läit den opfällege Macrobius. Den *Hill* huet eng kreesfërmeg Gestalt, mat engem klenge Plang an der Mëtt. Verglach mat der Ëmgéigend hunn déi bannenzeg Ramplien e relativ héijen Albedo. De Krater selwer ass fräi vun opfällegen Aschlagspueren um Rand oder am Zentrum, an ënnerscheed sech net vu villen änleche Moundkrateren.

Am Joer 1973 gouf de fréieren *Macrobius B* vun der IAU ëmgedeeft an *Hill*, nom George William Hill.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 43:De Krater Hill an der Mëtt ënne mat Ëmgéigend.
Osvaldo Civirani

Den **Osvaldo Civirani**, gebuer den 19. Mee 1917 zu Roum, an och do gestuerwen den 20. Februar 2008, war en italieenesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.

Hien huet och Filmer ënner dem Pseudonym *Richard Kean* gedréint.

## Filmographie
### als Regisseur
* 1963: *[[Sexy proibito]]* - (Dokumentarfilm)
* 1964: *[[Ercole contro i figli del sole]]* - Haaptacteuren: Mark Forest, Giuliano Gemma
* 1965: *[[Tentazioni proibite]]* - (Dokumentarfilm)
* 1965: *[[Kindar l'invulnerabile]]* - Haaptacteuren: Mark Forest, Rosalba Neri
* 1966: *[[Operazione poker]]* - Haaptacteuren: Roger Browne, José Greci
* 1966: *[[L'affare Beckett]]* - Haaptacteuren: Lang Jeffries, Krista Nell
* 1966: *[[Uno sceriffo tutto d'oro]]* - Haaptacteuren: Caterina Trentini, Jacques Berthier
* 1967: *[[Ric e Gian alla conquista del West]]* - Haaptacteuren: Craig Hill
* 1967: *[[Il figlio di Django]]* - Haaptacteuren: Guy Madison, Gabriele Tinti
* 1968: *[[Lucrezia]]* - Haaptacteuren: Olinka Berova, Lou Castel
* 1968: *[[T'ammazzo!… Raccomandati a Dio]]* - Haaptacteuren: George Hilton, Sandra Milo
* 1969: *[[Quel giorno Dio non c'era]]*
* 1970: *[[Le Mans scorciatoia per l'inferno]]* - Haaptacteuren: Lang Jeffries, Erna Schurer
* 1971: *[[I due della F.1 alla corsa più pazza, pazza del mondo]]* - Haaptacteuren: Franco Franchi, Ciccio Ingrassia
* 1971: *[[I due pezzi da 90]]* - Haaptacteuren: Franco Franchi, Ciccio Ingrassia
* 1971: *[[Il diavolo a sette facce]]* - Haaptacteuren: Carroll Baker, Stephen Boyd
* 1972: *[[Due gattoni a nove code… e mezza ad Amsterdam]]* - Haaptacteuren: Franco Franchi, Ciccio Ingrassia
* 1972: *[[I 2 figli dei Trinità]]* - Haaptacteuren: Franco Franchi, Ciccio Ingrassia
* 1974: *[[Il pavone nero]]* - Haaptacteuren: Karin Schubert, Chris Avram
* 1976: *[[La ragazza dalla pelle di corallo]]* - Haaptacteuren: Gabriele Tinti, Rosanna Schiaffino

## Um Spaweck
(1642) Hill

Den **(1642) Hill** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture.

Hie gouf de 4. September 1951 vum däitschen Astronom Karl Wilhelm Reinmuth um Landesobservatoire Heidelberg-Königstuhl vun der Universitéit vun Heidelberg entdeckt.

Den Asteroid gouf nom US-amerikaneschen Astronom a Mathematiker George William Hill genannt.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
Árpád Göncz

Den **Árpád Göncz** [], gebuer den 10. Februar 1922 zu Budapest, an och do de 6. Oktober 2015 gestuerwen, war en ungaresche Schrëftsteller, Iwwersetzer a liberale Politiker. Hie war vun 1990 bis 2000 Staatspresident vun Ungarn.

De Göncz huet 1944 säin Droitsstudium ogeschloss. 1945 gouf e Member vun der Onofhängeger Klengbauerepartei, niewelaanscht war e Chefredakteur vun der Zäitschrëft *Nemzedék* ("Generatiounen"). Wéi déi verbuede gouf, huet hen als Hëllefsaarbechter, Schweesser a Schlässer geschafft. 1952 bis 1956 huet hien zu Gödöllő Agrarwëssenschafte studéiert.

Wärend dem Ungaresche Volleksopstand 1956 war de Göncz am Ungaresche Bauerebond. 1957 huet hien d'Manuskript vum Imre Nagy sengem Buch *A magyar nép védelmében* ("Fir d'ungarescht Vollek ze verdeedegen") an d'Ausland geschmuggelt, gouf dofir verhaft an den 2. August 1958 zu enger liewenslänglecher Prisongsstrof verurteelt.

1963 koum hien, wéi vill aner politesch Prionéier och, duerch eng Amnestie vum János Kádár fräi. HIen huet dunn um Institut fir Schwéierindustrie a Chimie zu Veszprém als Iwwersetzer geschafft. Zënter 1965 huet hien als fräie Schrëftsteller an Iwwersetzer geschafft.

1988 war war hie Matgrënner vun *Szabad Kezdeményezések Hálózata* ("Réseau vu Fräien Initiativen"), a méi spéit vun *Szabad Demokraták Szövetsége* (Unioun vu Fräien Demokraten – SZDSZ), wouvunner en 1988 Porte-parole an 1989 Comitésmember gouf. Hie war och Matgrënner vum Comité fir Geschichtsrevisioun *(Történelmi Igazságtétel Bizottság)* a gouf 1989 President vum Budapester Bureau vun der Liga fir Mënscherechter. Vun 1989 bis 1990 war hie President vum ungaresche PEN-Club.

Am August 1990 gouf hien op Propositioun vum József Antall zum Staatspresident gewielt ua blouf dat bis August 2000.

De Göncz war mat der Mária Zsuzsanna Göntér bestuet a Papp vu véierKanner, dorënner déi fréier ungaresch Ausseministesch Kinga Göncz.
## Literaresch Aarbechten
De Göncz huet dem J. R. R. Tolkien säi *[[Lord of the Rings]]* an dem Malcolm Lowry säin *[[Under the Volcano]]* op Ungaresch iwwersat. Hien ass och Auteru vun enger Rëtsch Romaner an Theaterstécker:

**Romaner an Erzielungen**:
* *Sarusok*, ersch. Magvető, 1974; Ulpius-ház, 2003 (dt.: *Sandalenträger*, Evangelische Verlagsanstalt GmbH, Berlin 1987, ISBN 3-374-00151-3)
* *Találkozások*, Magvető, 1980; Ulpius-ház, 2001 
* *Hazaérkezés*, Pátria könyvek, 1991

**Theaterstécker**:
* *Magyar Médeia*, ("Mounddrama"), ersch. Magvető, 1976 
* *Rácsok*, ersch. Magvető, 1979 
* *Mérleg; Pesszimista komédia; Perszephoné; Sarusok* (6 Dramen), ersch. Magvető, 1990

## Um Spaweck

* Interview mam Árpád Göncz an NZZ Folio
Fredholm (Moundkrater)

De **Fredholm** ass e klengen Aschlagkrater op der rauer Fläch am Weste vum Mare Crisium. Hie läit tëscht den opfällege Kratere Macrobius am Norden an Proclus am Süden.
Déi kreesronn, symmetresch Formatioun huet e schosselfërmegen Zentrum. Déi bannenzeg Wänn falen gläichméisseg zum Mëttelpunkt hin a bilden am Zentrum e klenge Kraterbuedem mat ongeféier engem Véirel vum Kraterduerchmiesser. Op sengem Nordrand läit de klenge *Macrobius E*.

De *Fredholm* gouf laang Zäit als Satellittekrater vum Macrobius mat der Bezeechnung *Macrobius D* gefouert. 1976 krut hien dann offiziell vun der IAU säin eegenen Numm.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 43: De Krater Fredholm läit ënne riets
Ernest Esclangon

Den **Ernest Benjamin Esclangon**, gebuer de 17. Mäerz 1876 zu Mison bei Sisteron, a gestuerwen den 28. Januar 1954 zu Eyrenville, Departement Dordogne, war e franséischen Astronom, Physiker a Mathematiker.

Den Esclangon hat vun 1895 bis 1898 an der École normale supérieure studéiert, war dunn als Astronom am Observatoire zu Bordeaux an hat 1904 zu Paräis promovéiert (iwwer quasiperiodesch Funktiounen). 1918 gouf hien Direkter vum Observatoire vu Stroossbuerg an 1919 Professer fir Astronomie op der Universitéit Stroossbuerg. Vun 1929 war hien Direkter vum Observatoire zu Paräis a vum Bureau international de l'heure. Ausserdeem war hie vun 1932 u Member vum Bureau des longitudes. 1944 goung hien an d'Pensioun.

Als Mathematiker war hien e Pionéier an der Beschäftegung mat quasiperiodesche Funktiounen (onofhängeg vum Piers Bohl), déi spéider als balperiodesch Funktiounen ausféierlech vum Harald Bohr behandelt goufen. Am Éischte Weltkrich hat hie sech mat der Ballistik beschäftegt an hat eng Method fonnt, d'Standplaz vum Geschütz akustesch ze lokaliséieren. 1933 hat hien eng Zäituso als Telefon-Service zu Paräis organiséiert. Als Astronom hat hien d'Passageinstrumenter verbessert.

1935 krut hien de Jules-Janssen-Präis, 1939 gouf hien an d'Académie des sciences gewielt. Den Asteroid Esclangona ass no him genannt, geneesou wéi de Moundkrater Esclangon an eng Strooss zu Paräis.
 
## Kuckt och

## Um Spaweck
* Publikatioun vum E. Esclangon am Astrophysics Data System
* Noruff op den E. Esclangon am Astrophysics Data System
Baden

Mat **Baden** ka gemengt sinn:
## Toponymen
* Baden, de fréieren Numm vun der Stad Baden-Baden no där d'Land Baden, d'Markgrofschaft Baden, d'Groussherzogtum Baden, d'Republik Baden genannt goufen.
* Baden AG, eng Schwäizer Gemeng am Distrikt Baden, am Kanton Aargau. No hir gouf de kuerzliewege Kanton Baden genannt (1798-1803);
* Baden (Éisträich), eng éisträichesch Stad am Distrikt Baden, am Land Ënneréisträich;
* Baden, eng Sektioun vun der Stad Achim;
* Baden (Morbihan), eng franséisch Gemeng am Departement Morbihan;
* Larmor-Baden, eng franséisch Gemeng am Morbihan.
* Baden (Pennsylvania), eng US-amerikanesch Stad am Beaver County (Pennsylvania);
* Baden Township (North Dakota), eng US-amerikanesch Uertschaft am Ward County (North Dakota).
* Baden (Manitoba), eng kanadesch Uertschaft an der Provënz Manitoba;
* Baden (Ontario), eng kanadesch Uertschaft an der Provënz Ontario;

## Patronymen
* Max von Baden, Kanzler am Däitsche Keeserräich (1867-1929).
* George Baden-Powell, brittesche Mathematiker (1847-1898).
* Robert Baden-Powell, Grënner vum Scoutissem (1857-1941), Brudder vum George.
* Baden Powell, brasilianesche Gittarist (1937-2000).