Angélique du Coudray

D**'Angélique Marguerite Le Boursier du Coudray**, gebuer 1712 zu Clermont-Ferrand a gestuerwen de 16. Abrëll 1794 zu Bordeaux, war eng franséisch Hiewan, déi d'Gebuertshëllef (Obstetrik) am 18. Joerhonnert revolutionéiert huet. 

Si gouf vum franséische Kinnek Louis XV. beoptraagt, d'Fraen a ländleche Géigenden, déi anere Frae bei der Gebuert assistéiert hunn, auszebilden. Dofir ass si 25 Joer laang duerch ganz Frankräich gereest. 

D'Madame du Coudray, wéi si och genannt gouf, huet dausende Frae mat enger fir déi deemoleg Zäit innovativer Léierpopp ausgebilt. Mat hirer Aarbecht huet si zu enger däitlecher Reduktioun vun der Stierflechkeet vun de Puppelcher bäigedroen.

## Kontext

A Frankräich war d'Kannerstierflechkeet am 18. Joerhonnert nach genee esou héich wéi an de Joerhonnerte virdrun, och an de räiche Famillen. Et gëtt geschat, datt géint dem Ufank vum 18. Joerhonnert méi wéi all zéngt Fra an all zéngte Puppelche bei der Gebuert gestuerwe sinn.

D'Gebuertshëllef gouf gréisstendeels vu Fraen iwwerholl, déi selwer eng Rei Kanner op d'Welt bruecht haten a preferenziell schonn an de Wiesseljore waren. Deemools haten déi konservativ Usiichte vun der kathoulescher Kierch och en Afloss op d'Gebuertspraktiken, an dofir hunn déi meescht schwanger Fraen hire Rack an Ënnerrack wärend der Gebuert ubehalen, fir d'Pudeur ze respektéieren. Dat heescht, datt d'Gebuertshëlleferin sech virun d'schwanger Fra, déi souz, gehuppt huet an déi ganz Gebuert eleng duerch Taaschten duerchgefouert huet.

Zu där Zäit goufen et wéineg ausgebilt Hiewannen, a sou gutt wéi keng an de ländleche Géigenden. D'Fraen, déi bei der Gebuert gehollef hunn, goufe *matrones* oder esouguer *ventrières* genannt.

En aner gréissere Problem war, datt vill Fraen net liesen a schreiwe konnten. Dowéinst ass et net duergaangen, de "Matrone" Bicher zoukommen ze loossen, mee praktesch Coursen unzebidden. Et war och wichteg, d'Matronen dovun ze iwwerzeegen, datt vill Praktiken, déi si bis dohin applizéiert haten, en Deel vum Awerglawen an onnëtz oder am schlëmmste Fall souguer geféierlech waren. Esou gouf de Bauch vun der Schwangerer nach dacks mat Schlaangefett ageschmiert fir d'Gebuert ze erliichteren, oder all d'Seeler am Haus geléist an all d'Kéi lassgebonnen, fir Komplikatioune bei der Gebuert ze verhënneren. En anert Beispill ass d'Opmaache vun der Fënster, fir datt d'Kand méi séier op d'Welt kënnt – och am Wanter, mam Risiko, datt d'Mamm doduerch eng Longenentzündung kritt.

## Liewen

D'Angélique du Coudray huet tëscht 1737 an 1740 zu Paräis eng Ausbildung als Hiewan gemaach an ass bis 1755 do bliwwen. Wéi si op Thiers an hirer Heemechtsregioun Auvergne zréckgeplënnert ass, gouf si mat der haarder Realitéit vun der lokaler Gebuertshëllef konfrontéiert.

D'Madame du Coudray huet sech entscheet, eppes un där desastréiser Situatioun ze änneren. 1759 krut si vum Kinnek e Brevet, deen et hir erlaabt huet, Coursen am ganze franséische Kinnekräich ze ginn. Zu dem Zweck huet si dat selwecht Joer en Handbuch verëffentlecht, den *Abrégé de l'art des accouchements*. An hire Coursen huet si d'Theorie mat Praxis verbonnen, an dat mathëllef vun enger Popp, déi si speziell fir deen Zweck selwer entworf hat.

### Popp

Déi Popp gouf ënnert dem Numm *la machine de Madame du Coudray* entweder 1756 oder 1758 vun der *Académie de chirurgie* approuvéiert. Et handelt sech dobäi ëm eng liewensgrouss Replik vum Becke vun enger Fra aus Stoft a Kartong oder Lieder, déi mat Kotteng gefëllt ass. Si stellt den ënneschten Deel vum Kierper vun der Fra duer, vun den Niere bis un d'Cuissen. Déi Popp ass op engem Sockel aus Holz an d'Cuissen op zwee Bigele befestegt. 

Zu där Popp ziele verschidden Accessoiren, dorënner e Stéck Stoft, dat déi weiblech Genitalanatomie duerstellt, eng Popp an der Gréisst vun engem ausgedroene Foetus (50 cm) mat Nuebelschnouer, eng oppe Gebärmutter, déi et erlaabt d'Plazenta ze gesinn, an Zwillingsfötussen. Änlech Poppe goufe scho virdru vun anere Persoune erfonnt, an et gëtt ugeholl, datt d'Madame du Coudray eng dovu bei hirer Ausbildung zu Paräis gesinn hat a sech fir hiren eegene Modell dorun inspiréiert hat.

### Op der Rees
D'Madame du Coudray war gutt vernetzt an huet am Laf vun der Zäit eng Reputatioun opgebaut. Zu den aflossräiche Männer, déi hir Aarbecht ënnerstëtzt hunn, hunn ënner anerem de *contrôleur général* Henri Bertin, de Finanzmann Jacques Necker an de Chirurg Jean Baseilhac, och bekannt als Frère Cosme, gezielt. Och de Militäroffizéier La Fayette, deen anscheinend dank dem Agräife vun der Madame du Coudray bei senger Gebuert gerett gouf, soll zu hiren Ënnerstëtzer gezielt hunn.

D'Madame du Coudray war zugläich eng gewiift Geschäftsfra, déi an hirem Engagement fir d'Allgemengwuel och hir eegen Interessen net vergiess huet. Obwuel si mat hirer kinneklecher Pensioun vun 8.000 Livres pro Joer finanziell ofgeséchert war, huet si hir Reese vun de Provënzen, déi si besicht huet, finanzéiere gelooss, an e Profit mam Verkaf vun hire Bicher an hirem Geschier gemaach.

Tëscht 1758 an 1783 ass si esou duerch ganz Frankräich gereest. Et gëtt geschat, datt si a ronn 50 Stied Course ginn huet, fir méi wéi 5.000 Schülerinnen a geschate 500 Chirurgen, déi mat der "Supervisioun" vun hire Course beoptraagt goufen.

Dobäi war d'Angélique du Coudray zu hirer Zäit net onëmstridden. Vill Doktere waren net begeeschtert, datt eng Fra esou eng wichteg Roll an engem Domän gespillt huet, dat si fir hiert gehalen hunn. Hinnen huet et och net gepasst, datt d'Matronen eng ëmmer méi wichteg Plaz bei der Gebuert ageholl hunn.

### Liewensenn

Dat stännegt Reesen huet d'Angélique du Coudray midd gemaach, an hir Gesondheet huet gelidden. Si war schwéier iwwergewiichteg an huet vu 1775 un ënner Giichtattacke gelidden. Lues a lues huet si hir Missioun hirer Niess Marguerite Guillomance iwwerdroen, déi si vu 1768 un op hire Reese begleet huet, an un de Chirurg Coutanceau. Deen hat d'Madame du Coudray 1770 zu Bordeaux begéint an agestallt. Hien huet d'Marguerite Guillomance 1773 bestuet an d'Koppel huet d'Aufgabe vun der Tatta lues a lues iwwerholl, déi sech 1783 op Bordeaux zréckgezunn huet.

Do ass d'Angélique du Coudray 1794 gestuerwen.

## Impakt

Der Angélique du Coudray hiert Wierke gëllt als wichtege Bäitrag zur Reduktioun vun der Puppelchersstierflechkeet a Frankräich am 18. Joerhonnert.

A Frankräich sinn eng Rei Stroossen, Plazen a Maternitéen no der Angélique du Coudray benannt. 

2023 gouf d'BD *La Sage-femme du Roi* iwwert hiert Liewe verëffentlecht.

Dräi Joer méi spéit, am Januar 2026, gouf hiren Numm als ee vun 72 Fraen annoncéiert, déi op den Eiffeltuerm geschriwwe wäerte ginn, nieft den 72 Nimm vu Wëssenschaftler, déi schonn zënter 1889 drop stinn.

## Quellen
* ''Madame du Coudray, sage-femme itinérante : mise au point biographique'' an den Archive vum Département Puy-de-Dôme, gekuckt de 25. Mäerz 2026
* ''Une maîtresse sage-femme'', net datéiert, Women's Cardiovascular Healthcare Foundation, agirpourlecoeurdesfemmes.com, gekuckt de 25. Mäerz 2026
* Pierre Ropert, ''Comment Angélique du Coudray et ses mannequins ont réduit la mortalité infantile'', 25. Mäerz 2023, Radio France Culture, gekuckt de 25. Mäerz 2026
* Typhenn Jeanroy, ''Angélique Du Coudray, une femme savante : une sage-femme révolutionnaire ?'', 2019, Mémoire fir de Master "Métiers de l'Enseignement, de l'Éducation et de la Formation" op der Universiteit vum Franche-Compté, gekuckt de 25. Mäerz 2026
* Emmanuelle Berthiaud, ''Former les sages-femmes à l'accouchement: l'enseignement d'Angélique du Coudray'', 10. Mäerz 2026, Encyclopédie d'histoire numérique de l'Europe, ISSN 2677-6588, gekuckt de 25. Mäerz 2026