Hellenismus

Den **Hellenismus** oder den **Hellenisteschen Zäitalter** (4.-1. Joerhonnert v. Chr.) ass eng Geschichtsperiod a Griicheland, déi bis op d'grouss Figure wéi den Alexander de Groussen oder d'Kleopatra relativ mëssverstane gëtt. Den Hellenismus gëtt dacks als eng Transitiounsperiod, a souguer Dekadenz, tëscht dem Glanz vum Klasseschen Zäitalter an der Muecht vum *[[Réimescht Räich|Imperium Romanum]]* ugesinn. Allerdéngs hunn de Glanz vun de Stied wéi Alexandria, Antiochia a Pergamon, d'Ekonomie, d'Mëschung vun de Kulturen, d'dominant Roll von der griichescher Sprooch an hir Diffusioun d'Bild vum anticken Noen Oste verännert.

Den Hellenismus gouf duerch Historiker aus dem 19. Joerhonnert definéiert. De Begrëff "hellenistesch" gouf fir d'éischt Kéier vum däitschen Historiker Johann Gustav Droysen benotzt a koum duerch de linguisteschen a kulturelle Krittär, der spektakulärer Erweiderung vun de Regiounen, wou griichesch geschwat ginn ass (gr.: ἑλληνίζειν / *hellênízein*) an domat duerch de Phenomeen vun der Expansioun vum Hellenismus. Dëse Phenomeen vun enger Hellenisatioun an dem Kontakt tëscht den alen orientaleschen Zivilisatiounen an de Griichen ass ënner der réimescher Dominatioun weidergaangen. D'chronologesch Grenze vum hellenisteschen Zäitalter si konventionell a politesch: si fänke mam Doud vum Alexander dem Groussen un, an halen op, wéi sech de leschte groussen hellenisteschen Herrscher, d'Kleopatra vun Egypten, d'Liewe geholl huet, an der réimescher Dominanz d'Plaz iwwerlooss huet.

D'rezent archeologesch an historesch Aarbechte ginn an d'Richtung, dës Period no zwéin Aspekter nei ze bewäerten: d'Existenz an d'Gewiicht vun de grousse Kinnekräicher mat ursprénglech griicheschen oder makedoneschen Dynastien mä och d'Roll vun de ville Stied, deenen hir Wichtegkeet net ofgeholl huet, och wann dës Meenung laang Zäit vertruede war.

## Politesch Evolutioun vun der hellenistescher Welt
### D'Eruewerunge vum Alexander

Am Alter vum 20 Joer war den Alexander de Groussen Kinnek vu Makedonien, zwee Joer drop Meeschter iwwer dat antikt Griichland, an huet a senger kuerzer Zäit um Troun — knapps 13 Joer vun 336 bis 323 v. Chr. — déi spektakulärsten a séiersten Eruewerung vun der Antiquitéit fäerdegbruecht. E klengt Kinnekräich, wat sech mat verschiddene griichesche Poleis zesummegedo hat, huet dat gréisst Räich vun dëser Zäit an d'Knéie gezwongen, d'Perserräich vum Dareios III. Den achämenideschen Herrscher gouf bannent véier Joer (334-330) an dräi Schluechte geschloen, um Granikos, zu Issos a Gaugamela. Déi dräi Joer drop, bis 327, goufe lues awer sécher d'Satrapien an Zentralasien ageholl, a bis 325 huet den Alexander d'makedonesch Dominatioun iwwer den Nordoste vun Indien geséchert. Hei huet den Alexander ënner dem Drock vu sengen Truppe missen ophalen, an ass zeréck a Mesopotamien gaangen, dem Häerz vu sengem Räich.

Fir seng Muecht op laang Zäit ze halen, huet hie versicht d'achämenidesch Herrscherklass vum ale Räich mat der Administratioun vu sengem Räich zesummenzebréngen. Hien huet op dësem Wee versicht, eng Monarchie ze grënnen, déi engersäits op der makedonesch-griichescher Traditioun baséiert huet, an anerersäits och d'persesch Ierfschaft net vergiess huet. De plëtzlechen Doud vum Kinnek am Alter vun 33 Joer huet dësem originelle Versuch en Enn gesat, dee vu sengem Entourage allerdéngs och kritiséiert ginn ass.
### D'Period vun den Diadochen ([[323 v. Chr.|323]]-[[281 v. Chr.]])

Den Alexander de Groussen hat kee wierklechen Nofollger hannerlooss, dee seng Plaz konnt anhuelen, a virun allem keen, dee sech géint d'Diadoche behaapte konnt, Offizéier vu senge Campagnen déi sech 40 Joer laang ëm d'Ierfschaft gestridden hunn. D'Kricher tëscht dem Perdikkas, dem Ptolemaios, dem Kassander, dem Lysimachos, dem Antigonos an dem Seleukos, fir nëmmen déi wichtegst z'ernimmen, déi bis 281 v. Chr. gedauert hunn, hunn d'Famill vum Alexander verschwanne gelooss, an d'Räich gesprengt. Den Antigonos, alen Offizéier dee vague mat der kinneklecher makedonescher Famill verwandt war, hat et bal geschafft, d'Räich nees opzebauen, mä eng Koalitioun vu senge Rivalen huet hie bei der Schluecht vun Ipsos 301 v. Chr. geschloen.

Griicheland, Makedonien a Klengasien goufe vun de militäresche Campagne vun den Diadoche markéiert, wärend sech den ëstlechen Deel vum Räich séier emanzipéiert huet, an zum griichesche Räich vu Baktrien ginn ass. Dëse Genereel war et egal, iwwer wéi eng Partie vum Räich si d'Soen haten, d'Haaptsaach war, si haten en Troun. Den Demetrios Poliorketes, Jong vum Antigonos, huet zesumme mat sengem Papp iwwer de gréissten Deel vun Asien geherrscht, an nom Doud vu sengem Papp huet hie versicht, Makedonien anzehuelen, wat him provisoresch och gelongen ass. Schlussendlech huet hie sech awer misse geschloe ginn, an ass miserabel gestuerwen. Den eelste Jong vum Ptolemaios, de Ptolemaios Keraunos, gouf vu sengem Papp aus Egypten verdriwwen, an huet sech beim Lysimachos an Thrakien opgehalen. De Ptolemaios Keraunos huet Thrakien souwéi Makedonien besat, an de Seleukos ëmbrénge gelooss, dee géint hie virgoe wollt. Den Noen Oste war vun den Ambitioune vun dëse Genereel dominéiert, déi sech séier de Kinnekstitel ginn hunn, hir Truppen hunn aus griicheschen a makedonesche Sëldner bestanen.

Am beschte geschloen huet sech de Ptolemaios I., e Kandheetsfrënd vum Alexander, aus deem verschidden Auteuren och de Baaschtert vum Philippe II. gemaach hunn. Hie konnt sech séier Egypten ënner den Nol rappen, an huet versicht, hei en dauerhafte Staat opzebauen. Domat huet hien imperial Ambitiounen opginn, déi hie selwer fir wéineg realistesch gehalen huet. Domat war hien zwar ee vun deenen, déi mat "Schold" dru waren, datt aus der imperialer Iddi näischt ginn ass, mä anerersäits war hien och e Grënner vun der hellenistescher Welt.
### D'Gläichgewiicht vum 3. Joerhonnert

Am 3. Joerhonnert v. Chr. koum et zu engem kuerze Gläichgewiicht tëscht den dräi Dynastien, déi aus den Diadochen ervirgaange waren. Makedonien gouf vun den Nofollger vum Antigonos regéiert, Egypten vun de Lagiden, an e grousst Räich, wat net homoge war vun de Seleukiden. Allerdéngs gouf et nach méi Divisiounen an der hellenistescher Welt. Nieft den dräi grousse Monarchië gouf et eng Partie kleng Kinnekräicher, déi keng sou grouss Roll gespillt hunn. Sou hunn d'Attaliden hiert Kinnekräich ronderëm Pergamon opgebaut, an et goufe Kinnekräicher um Pontos an a Bithynien. Den Hieron II. huet a Grouss-Griicheland e Kinnekräich zu Syrakus op d'Bee gestallt.

Zu dëse ville klenge Monarchie kommen ausserdeem nach d'Konfederatioune vun de Poleis, déi sech zum Deel mat Erfolleg, géint d'Ambitioune vun den hellenistesche Kinnekräicher - virun allem Makedonien - duerchgesat hunn. Zwee vun dëse federale Staaten, d'Achaiiesch Liga ënner dem Aratos an d'Aitolesch Liga hunn eng grouss Roll bis zu der réimescher Eruewerung gespillt. Verschidde Poleis konnte souguer hir Onofhängegkeet behalen, a ware mat de Kinnekräicher gläichgestallt. Dat bescht Beispill heifir ass Rhodos.

### D'Réimer an d'politescht Enn vun der hellenistescher Welt

Um Enn vum 3. Joerhonnert ass d**[[Magna Graecia]]'' - [[Italien|Süditalien]] a [[Sizilien]] - no bal engem Joerhonnert vu Kämpf, sief et duerch de [[Pyrrhos vu Makedonien|Pyrrhos]] oder duerch d'[[Punesch Kricher]], ënner [[Réimescht Räich|réimesch]] Dominatioun gefall. Et huet allerdéngs nach bis zum Ufank vum [[2. Joerhonnert v. Chr.|2. Joerhonnert]] gedauert, bis [[Roum]] wierklech am [[Orient]] agegraff huet. An enger éischter Zäit hunn d'Réimer militäresch d'[[Antigoniden]] a virun allem den [[Antiochos III. vum Seleukideräich|Antiochos III.]] - déi lescht grouss politesch Figur ënner den hellenisteschen Herrscher virum [[Mithridates VI. vu Pontos|Mithridates VI.]] an der [[Kleopatra VII.|Kleopatra]] - ënner hir Fuchtel bruecht. An engem laangen a luese Prozess, dee bal zwee Joerhonnerte laang gedauert huet, konnt [[Roum]] mat der Hëllef vun de [[Polis|Poleis]] an dem Kinnekräich vu [[Pergamon]] d'ëstlecht [[Mëttelmier]] u sech rappen. Dëse leschten Akt bei der Eruewerung war de Sträit tëscht dem [[Augustus|Octavian]] an dem [[Marcus Antonius]], dee mat der leschter Herrscherin vun [[Egypten]], der [[Kleopatra VII.]], alliéiert war, a geschloe gouf. D'Kleopatra huet sech [[30 v. Chr.]] d'Liewe geholl.

Allerdéngs sinn d'Réimer am Orient och op Resistenze gestouss, an et huet dräi Kricher gebraucht, fir de Kinnek vu [[Kinnekräich Pontos|Pontos]], de [[Mithridates VI. vu Pontos|Mithridates VI.]], am [[1. Joerhonnert v. Chr.|1. Joerhonnert]] ze schloen. De [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeius]] huet [[63 v. Chr.]] d'[[Seleukideräich]] ofgeschaf, an den Orient no réimeschem Modell nei organiséiert. D'hellenistesch Welt gouf zu engem Terrain fir d'Ambitioune vun de verschiddene Genereel vun der [[Réimesch Republik|réimescher Republik]] bis zu der entgülteger Victoire vum [[Augustus|Octavian]].

Parallel dozou ass de politeschen Afloss vun de [[Seleukideräich|Seleukiden]] an [[Asien|Zentralasien]], [[Persien]] a [[Mesopotamien]] no der Herrschaft vum [[Antiochos III. vum Seleukideräich|Antiochos III.]] ([[223 v. Chr.|223]]-[[187 v. Chr.]]) brutal gefall. Dësen hat nach d'Mëttel, eng Expeditioun bis un d'Grenze vun [[Indien]] op d'Been ze stellen. Ënner der Herrschaft vu sengem Jong konnten d'Seleukiden emol net méi den Opstand vun de [[Makkabäer]] a [[Palestina]] zeréckgeschloen. D'[[Parther]] déi agefall sinn, hunn dës politesch Dekompositioun beschleunegt an um Ufank vum [[1. Joerhonnert v. Chr.]] hunn d'Seleukiden nëmmen nach [[Syrien]] iwwereg gehat.

== De permanente politesche Kader: Kinnekräicher a Poleis ==
=== D'hellenistescht Kinnekräich, eng absolut Monarchie === 


D'hellenistesch [[Monarchie]] war perséinlech. Dat heescht datt de Kinnek dee war, deen duerch seng eege Leeschtungen, déi meeschtens militäresch waren, a säi Behuelen, un den Titel ''[[Basileus]]'' ("Kinnek") komm ass. Sou war eng militäresch Victoiren dacks de legitimen Akt, fir op den Troun ze kommen, an iwwer eng Provënz oder e Staat ze herrschen. D'[[Seleukideräich|Seleukiden]] hunn d'Eruewerung vu [[Babylon]] duerch de [[Seleukos I. vum Seleukideräich|Seleukos I.]] am Joer [[312 v. Chr.|312]] benotzt, fir hir Presenz a [[Mesopotamien]] ze legitiméieren, oder och d'Victoire iwwer de [[Lysimachos vu Makedonien|Lysimachos]] [[281 v. Chr.|281]] fir hir Revendikatiounen op [[Thrakien]] ze rechtfertegen. D'Kinneke vu [[Bithynien]] hunn aus der Pseudo-Victoire vum [[Nikomedes I. vu Bithynien|Nikomedes I.]] aus dem Joer [[277 v. Chr.|277]] profitéiert, fir vis-à-vis vun de [[Galater]] hir Herrschaft ze legitiméieren.

An dëser Monarchie gouf et keng kloer Ierfschaftsreegelen, a sou koum et dacks zu Streidereien an Ermuerdungen, wa méi wéi een Ierwen a Fro komm ass. Et gouf och keng fundamental Gesetzer oder Texter, déi d'Muecht vum Kinnek reglementéiert hunn. Alles koum vum Kinnek, a besonnesch d'Gesetzer huet hie selwer opgestallt. Dësen [[Absolutismus|absolutten]] a perséinleche Charakter vun der hellenistescher Monarchie war gläichzäiteg d'Stäerkt an d'Schwächt vun dëse Kinnekräicher, well et extreem vun der Perséinlechkeet vum Herrscher selwer ofgehaangen huet. Sou war et och wichteg, bis op [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]], wou d'Monarchie eng al Institutioun war, fir sech [[Ideologie]]n opzebauen, fir d'Dominatioun vu makedoneschen a [[griicheland|griicheschen]] Dynastien iwwer Vëlker, déi näischt mat dëser Zivilisatioun ze dinn haten, ze rechtfertegen. D'[[Ptolemäer|Lagide]] goufen zu [[Pharao]]nen an den [[A (Sënnesorgan)|Ae]] vun den [[Egypten|Egypter]], a ware sou gescheit, sech mam [[Klerus]] duerch grouss Spenden un d'[[Tempel]]e guttzehalen.

Déi Kinneken haten d'[[Absolutismus|absolut Muecht]] mä haten doduerch och vill Flichten, wéi sech Kollaborateuren ze sichen, d'Feinden ze schloen, hir kinneklech Natur duerch hiert Behuelen ze beweisen, an hir Funktioun duerch eng Divinatioun vun hirer Persoun ze legitiméieren. Am [[klasseschen Zäitalter]], war de Modell vun der Monarchie, dee vun de [[Philosophie|Philosophe]] verworf gouf [[Asien|asiatesch]] ; am hellenisteschen Zäitalter war de Modell [[Griicheland|griichesch]].


=== E gëllenen Zäitalter fir d'Polis ?===

Am Verglach mam [[klasseschen Zäitalter]] gëtt gär vun engem Néiergang vun der [[Polis]] an der hellenistescher Period geschwat. Allerdéngs ass et besser, dëst net ze verallgemengeren. [[Sparta]], [[Athen]] an [[Theben (Griicheland)|Theben]] waren Eenzelfäll vun imperialistesche [[Polis|Poleis]], mä d'grouss Majoritéit vun de griichesche Poleis am [[5. Joerhonnert v. Chr.|5.]]-[[4. Joerhonnert v. Chr.]] huet sech hirer oder der Autoritéit vun den [[Achämenideräich|Achämenide]] misse fügen.

Dës Situatioun war identesch am hellenisteschen Zäitalter, och wann d'imperialistesch Muecht vun de Stied net méi existéiert huet ([[Athen]]) oder definitiv gebrach gouf wéi fir [[Sparta]] [[222 v. Chr.]]. Eng Partie Poleis hu sech a grousse Federatiounen zesummegedo, wéi d'[[Achaiiesch Liga|Achaiiaesch]] oder [[Aitolesch Liga]]. Anerer konnten iwwer eng laang Zäit hir Onofhängegkeet behalen, wéi [[Rhodos]]. Vill Poleis hunn och mat de Konflikter ënner den Herrscher gespillt, fir - och wann et nëmme provisoresch war - hir Onofhängegkeet ze behalen, déi fir si ganz wichteg war.

An der Realitéit huet d'Unzuel vun de Poleis an dëser Period souguer däitlech zougeholl. D'[[Hellenistesch Monarchie|hellenistesch Monarchen]] hu vill Stied an hire Kinnekräicher gegrënnt, ugefaange mat hiren Haaptstied. D'Seleukiden hu Stied um [[iran]]esche Plateau gegrënnt, a [[Mesopotamien]] a verschidde Stied mam Numm [[Seleukia]] a [[Syrien]]. D'[[Ptolemäer|Lagide]] waren [[Zypern]] aktiv souwéi a [[Klengasien]]. Deelweis goufe griichesch Stied duerch e Monarch och einfach nei gegrënnt, oder och eenheimesch Stied a griichesch Stied transforméiert. Wéineg Stied goufe wierklech ''ex nihilo'' gegrënnt, bei de meeschten neie [[Polis|Poleis]] gouf einfach eng eenheimesch Plaz geholl, oder sech an dëser Géigend installéiert.

Déi meescht Grënnunge goufen um Ufank vun der hellenistescher Period tëscht den Eruewerunge vum [[Alexander de Groussen|Alexander]] an der Mëtt vum [[3. Joerhonnert v. Chr.|3. Joerhonnert]] gemaach, zu de gréisste Baumeeschter hunn d'[[Seleukideräich|Seleukide]] gezielt. Dat éischt Zil wat net d'Hellenisatioun, wat éischter eng Konsequenz war, mä e militärescht a strategescht Zil: an de Stied gouf eng Garnisoun installéiert, fir den Territoire oder eng Handelsstrooss ze kontrolléieren. A [[Griicheland]] koum ausserdeem dobäi, datt sech déi kleng Stied zesumme wollte setzen, fir eng méi zolidd Eenheet duerzestellen. Natierlech gouf et och e politesche Wëlle vun den Herrscher, fir duerch hir Haaptstied hir Muecht an de Lännereien ze festegen. Manner wichteg waren natierlech och d'[[Ekonomie|Wirtschaftsbezéiungen]].



Verschidde Stied hate vun Ufank un eng zolidd Gréisst, mä vill Stied waren einfach militäresch Befestungen, a sinn eréischt am [[2. Joerhonnert v. Chr.]] zu richtege Stied ginn. Net all Grënnung war erfollegräich, a verschidde Plaze goufen och nees verlooss.

D'Kinneken hu keng einfach Stied gegrënnt, mä wierklech ''[[polis|Poleis]]'' nom klassesche griichesche Modell. Dëse Modell huet sech an de Communautéite vun [[Asien|Zentralasien]] a [[Phenizien]] verbreet, déi helleniséiert goufen. D'Liewen, iwwer dat duerch vill Texter e groussen Deel bekannt ass, war räich. Et schéngt es, wéi wann d'[[Oligarchie]] ëmmer méi ofgeholl huet, wouvun d'[[Demokratie]] profitéiert huet, déi zu enger Norm an der hellenistescher Welt ginn ass. E globale Konsens, deen heiansdo vu [[Biergerkrich]]er ënnerbrach gouf, ass zustan komm. D'Bindung zu der Polis war nach ëmmer ganz staark, a vill Bierger hunn net gezéckt, zu de Waffen ze gräifen, fir hir Onofhängegkeet ze verdeedegen.

=== Komplex Bezéiungen tëscht Kinneken a Poleis ===


D'Bezéiungen tëscht den hellenistesche Kinneken an de [[Polis|Poleis]], déi si dominéiert hunn, oder versicht hunn ze dominéieren, ware komplex. Generell hu sech d'Poleis géint d'[[Absolutismus|absolut]] Autoritéit vun de Kinneke gewiert. Allerdéngs huet dëst dacks vum och dovun ofgehaangen, wéi de Muechtrapport tëscht deenen zwee war. Generell hat e Kinnek d'Recht, eng Polis déi hien eruewert hat, ze zerstéieren, mä meeschtens gouf eng Eenegung fonnt, an d'Polis gouf méi oder manner gewollt zu enger Alliéierter vum Kinnek. Et muss een tëscht ville klenge Poleis ënnerscheeden, iwwer déi de Kinnek eng grouss Kontroll hat, an déi och als Deel vum kinneklechen Territoire konnte weidergi ginn, an anere Stied, déi zwar dem Kinnek ënnerstallt waren, awer eng grouss Autonomie behalen hunn. Dëst war meeschtens de Fall fir d'Poleis aus der [[Egäescht Mier|Egäis]], déi dacks laang virun den hellenistesche Kinnekräicher gegrënnt gi waren.

D'Rapporten tëscht Kinnek a Polis waren duerch e politesche Modell dominéiert, deen [[Euergetismus|euergeteschen Handel]] genannt gëtt: e wohltätege Kinnek géint Éieren, déi d'Stad him bruecht huet. Dëse Modell gouf zur Norm fir d'Bezéiungen tëscht [[Monarchie|Monarch]] a [[Polis]]. De Kinnek gouf als mächtegen Herrscher duergestallt, dee wohltäteg fir d'Stad war, d'Stad beschützt huet an e Garant vun hirer Properitéit war. D'Polis huet hiren Devouement proklaméiert, wat fir de Kinnek e Mëttel war, seng Legitimitéit ze stäerken, him Statue gebaut an zum Deel och [[Heroekult|kultesch Éiere]] bruecht. Den [[Euergetismus]] war sou den ideologeschen Haaptkader an de politesche Bezéiungen tëscht Kinneken a Poleis. Et koum och fir, datt sech den Euergetismus a Stied manifestéiert huet, déi net zu der Aflosszon vum Kinnek gehéiert hunn. Sou gouf [[Rhodos]] vun allen hellenistesche Monarchen nom schlëmmen [[Äerdbiewen|Äerdbiewe]] vun [[227 v. Chr.]] ënnerstëtzt. D'[[Attaliden]] hunn eng Partie Monumenter zu [[Athen]] finanzéiert, dorënner déi berüümte [[Stoa vum Attalos]], déi am [[19. Joerhonnert]] duerch d'[[Vereenegt Staate vun Amerika|amerikanesch]] [[Archeologie|archeologesch]] Schoul vun Athen nees opgebaut ginn ass.

D'Poleis stounge seelen an der éischter Rei, mä hunn an der hellenistescher Welt - wat e weideren Unitéitsfakteur war - hir Identitéit an hir Traditioune vis-à-vis vun de Kinneken erhalen.

== Unitéit an Diversitéit an der hellenistescher Zivilisatioun ==
=== Hellenisatioun: Sproochen a Koexistenz vun de Kulturen ===
==== D'Koiné ====

D'Fro no de Rapporten tëscht [[Griicheland|Griichen]] a [[Kinnekräich Makedonien|Makedonier]] op der enger Säit a mat den netgriichesche Vëlker op der anerer Säit huet sech a [[Griicheland]] oder a [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]] ënner der Dominatioun vun den [[Antigoniden]] natierlech net gestallt. Mä an [[Asien]], an de [[Seleukideräich|seleukideschen]] Territoiren oder an [[Egypten]] war déi breet mass vun den Awunner net griichesch. Dës [[heemesch]] Bauere ware gréisstendeels fräi, mä ënnerstoungen awer der kinneklecher a steierlecher Administratioun. An dësem Punkt waren d'hellenistesch Kinnekräicher net vill anescht wéi hir Virgänger am [[Noen Osten]], bis op ee Punkt: dës Dynastie ware Friemherrschaften duerch hiren Ursprong, hir Liewensart a virun allem hir Sprooch.

Sou hunn d'griichesch Besatzer refuséiert, déi lokal Sproochen ze léieren, an hunn d'griichesch Sprooch als Kommunikatiounsmëttel fir d'Steieren, d'Administratioun, d'Militär an d'Politik gefuerdert. D'[[Kleopatra VII.]], déi vill Sprooche geschwat huet, schéngt hei eng Ausnam bei de [[Ptolemäer|Lagiden]] gewiescht ze sinn. D'[[Egypten|egyptesch]] an d'[[Juddentum|jiddesch]] Elite souwéi déi grouss Notabelen a [[Klengasien]] hunn ugefaangen, griichesch ze schwätzen. Dëse Phenomeen hat am [[4. Joerhonnert v. Chr.|4. Joerhonnert]] a [[Klengasien]] scho virun den Eruewerunge vum [[Alexander de Groussen|Alexander]] ugefaangen. An de Kinnekräicher ronderëm d'hellenistesch Welt hunn d'Herrscher heefeg versicht, hire Philhellenismus ënner Beweis ze stellen, a mat hire Sujeten op [[griichesch]] kommunizéiert. Verschidden [[Anatolien|anatolesch]] Sprooche si verschwonnen, op d'mannst an de schrëftlechen Dokumenter. D'Griichescht gouf lues awer sécher d'Sprooch vun der [[Politik]], der Administratioun, der [[Diplomatik]] an der [[Kultur]].



D'griichesch Sprooch konnt sech souguer nach eng Zäitchen duerchsetzen, wéi d'politesch Dominatioun vun der hellenistescher Welt net méi wéi e Souvenir war, sou zum Beispill am Nordweste vun [[Indien]] an an [[Asien|Zentralasien]]. Um Site vun [[Ai Khanoum]] um [[Amudarja|Oxus]] a [[Baktrien]] goufen Iwwerreschter vun enger kinneklecher Trésorerie fonnt, mat Archiver op griichesch. En anert Beispill war d'Stad [[Kandahar|Alexandria an Arachosia]], wou eng kosmopolitesch Bevëlkerung gelieft huet, an déi am [[4. Joerhonnert v. Chr.|4. Joerhonnert]] ënner d'Dominatioun vun de [[Maurya-Räich|Maurya]] gefall ass. De berüümtsten Herrscher vun dëser Dynastie, den [[Ashoka]], huet Edikter a sengem ganze Räich gravéiere gelooss. Eng grouss Partie dovu goufen zu [[Kandahar|Alexandria an Arachosia]] erëmfonnt, a waren deels op [[aramäesch]] a virun allem op griichesch. An engem vun dësen Edikter huet de Keeser d'[[Buddhismus|buddhistesch]] Prinzipien opgeschriwwen.

Och wann d'Adaptatioun vun den Edikter vum Ashoka fir d'Griichen a sengem Räich geduecht war, sou waren aner Texter, déi op griichesch iwwersat goufen, fir Net-Griiche geduecht. Sou zum Beispill d'[[Tora]] déi aus dem [[hebräesch]]en an d'griichescht am [[3. Joerhonnert v. Chr.|3. Joerhonnert]] iwwersat ginn ass, eng Initiativ déi dem Kinnek [[Ptolemaios III. vun Egypten|Ptolemaios III.]] zougeschriwwe gëtt, dee wollt datt seng Geriichter e Code op griichesch hätten, fir de [[Juddentum|Judden]] eng Justiz no hirem Gesetz ze bidden. D'Tora gouf an de [[Synagog]]en och op griichesch gelies, wat en Indiz vun der Penetratioun vun dëser Sprooch bei de Judde vun der [[Diaspora]] ass.

Am [[klasseschen Zäitalter]] war d'griichesch Sprooch a vill Dialekter ënnerdeelt, déi enger Regioun hir Identitéit ginn hunn. Am hellenisteschen Zäitalter huet sech vum [[Mëttelmier]] bis zum [[Indus]] d''Koiné'' duerchgesat, déi aus dem [[Algriichesch Dialekter|ionesch-atteschen]] entstanen ass. Déi al Dialekter sinn a [[Griicheland]] och an den offiziellen Dokumenter weider benotzt ginn, mä iwwerall soss huet sech d**Koiné* duerchgesat. An dëser Sprooch goufe och d'Wierker vun den hellenisteschen Auteure geschriwwen, ob si griichesch waren oder net. Dat "klassescht" algriichesch war eng Kreatioun vum Hellenismus, déi sech op d'athenesch Ierfschaft vum klasseschen Zäitalter baséiert huet.
==== Eng Mëschung vun de Kulturen ? ====



Wa sech d'Sprooch verbreet huet, wéi war et mat der griichescher Liewensart ? Wéi hu sech d'Griiche vis-à-vis vun de Kulture beholl, déi si gouvernéiert hunn ?

Fir dat aalt [[Egypten]] gëtt et eng prezis Äntwert, hir Zivilisatioun war souguer an den Ae vun de Griiche prestigiéis. D'egyptesch Kulten hu sech am [[Mëttelmier]]raum an dëser Period verbreet. De Kult vun der [[Isis (Mythologie)|Isis]] am [[1. Joerhonnert v. Chr.]] konnt a [[Phönikien]], [[Klengasien]], [[Griicheland]], [[Kyrenaika]], [[Sizilien]] a bis op [[Roum]] nogewise ginn. Am Joer [[70|70 n. Chr.]] ass den Isiskult och bis a [[Gallien]] an a [[Baetica]] komm. Dës Diffusioun vun den [[Mysteriekult|orientalesche Kulten]], meeschtens och griichesch Adaptatioune vun orientalesche Gottheeten, ass vun den egyptesche Griichen a vun den Egypter ronderëm d'Mëttelmier ausgaangen.

Et schéngt es allerdéngs, wéi wann d'Egypter net vun der hellenescher Liewensart begeeschtert waren. Natierlech hunn d'egyptesch Eliten, virun allem d'Paschtéier, nieft der Sprooch och e griicheschen Numm ugeholl, souwéi d'griichesch Gouvernements-Praktiken. Deelweis hu si och um griichesche Kult deelgeholl, opmaannst un deem fir den Herrscher. Mä déi grouss Mass vun der Bevëlkerung huet sech net mat der griichescher Kultur a [[Relioun]] befaasst. D'[[Ptolemäer|Lagiden]] hunn d'Privileegie vun den Tempelen an d'heemesch Kulte respektéiert, a goufe sou an den Ae vun hire Sujeten Herrscher, déi de [[pharao]]nesche Modell vun der [[Monarchie]] ugeholl hunn. Et schéngt es och, wéi wann eng Partie Griichen, déi an Egypte gewunnt hunn, verschidden egyptesch Kulten ugeholl hunn, wéi zum Beispill Begriefnesritualer. Gemëscht Hochzäite waren net seelen (ausser an der kinneklecher Dynastie), a vill Leit haten en duebelen Numm, en egyteschen an e griicheschen. Sou gouf et zu [[Edfu]] en Offizéier, dee bei de Griichen *Apollonios* genannt gouf, bei den Egypter *Pashou*. An engem Land wou d'ethnesch Identitéit schwéier z'etabléiere war, an dacks duerch d'Sprooch bestëmmt war, war d'duebel Kultur staark verbreet, op jiddwer Fall an de méi héije soziale Klassen. D'Geriichter vun egypteschem a griicheschem Recht hunn zesummegeschafft, an u wéiee Geriicht ee geschriwwen huet, huet eigentlech nëmmen dovun ofgehaangen, a wéi enger Sprooch de Kontrakt war, ëm dee gestridde gouf (Handelsvertrag, Hochzäitsvertrag asw.). Global huet d'Identitéit virun allem dovun ofgehaangen, wéi sech den Eenzele beholl huet, wat seng reliéis, politesch a kulturell Praktike waren, a wéi e vun den anere Leit gesi gouf: Griich war een, wann ee vun de Griiche sou ugesi ginn ass. D'[[Juddentum|Judden]], déi an Egypte gelieft hunn, a griichesch geschwat hunn, goufe mat den Hellenen an een Dëppe gehäit.

Iwwer [[Phönikien]], [[Syrien]], [[Mesopotamien]] an [[Asien|Zentralasien]] ass manner gewosst. Och wann eng Partie heemesch Sproochen op d'mannst aus de schrëftlechen Dokumenter verschwonne sinn, sou huet d'[[aramäesch|aramäesch Sprooch]] sech awer behaapt. D'[[Seleukideräich|Seleukiden]] hunn allgemeng déi lokal Relioune respektéiert, souwéi och déi lokal politesch Konzepter, wéi dee vun der [[Monarchie]] a [[Mesopotamien]]. Et ass gutt méiglech, wéi zum Beispill zu [[Ai Khanoum]] a [[Baktrien]], datt et an de Stied eng gemëschte Kultur gouf, virun allem an der Relioun an an der [[Architektur]]. A [[Palestina]] huet d'Hellenisatioun zu Spannungen an der Bevëlkerung gefouert, ënner anerem am [[2. Joerhonnert v. Chr.]] ënner den [[Hasmonäer]].



D'griichesch Liewensart huet sech mat der Entwécklung vun de [[Polis|Poleis]] wäit verbreet. Déi al Handelsrivalitéit tëscht Griichen a Phönikier war zwar net aus der Welt geschaf, mä de politeschen a kulturellen Hegemonismus vun de Griiche war sou staark, datt verschidde Phönikier hir Kanner als [[Ephebos|Epheben]] op [[Athen]] geschéckt hunn, an u Concoursen a Griicheland deelgeholl hunn. Dëst seet aus, datt si wéi Griichen ugesi goufen. Vill Phönikier mat griichescher Kultur, oder Griichen déi zu [[Sidon]] gewunnt hunn, hunn op d'[[Griichesch Mythologie|mythologesch]] Bezéiungen tëscht [[Sidon]], [[Argos]] an [[Theben (Griicheland)|Theben]] opmierksam gemaach. A Syrien huet de Bau vun der grousser Metropol vun de Seleukiden, [[Antiochia]], zu der Hellenisatioun vun dëser Regioun bäigedroen, a war och déi lescht Bastioun vun der Dynastie am [[1. Joerhonnert v. Chr.]]

A [[Klengasien]] huet d'Entwécklung vun de Poleis a [[Karien]] an a [[Lykien]] am [[4. Joerhonnert v. Chr.]] huet de ganze westlechen Deel vun [[Anatolien]] betraff, mä ni wierklech d'Banneland. Net-griichesch Vëlker hunn dacks spontan d'Herrscher gefrot, fir kënne an enger Polis ze wunnen. Dëst setzt nieft der Sprooch och eng Gewunnecht mat der griichescher Politik an der Educatioun viraus, et goufen och vill [[Gymnasion|Gymnase]] gebaut. Mä och wann d'Stied a Klengasien Tempelen, [[Agora]]en an Theateren haten, sou sinn awer hir Traditiounen net verschwonnen. A Phönikien konnt dat selwecht festgestallt ginn. Sou ass de Fall vun engem Awunner vu Sidon bekannt, den *Diotimos*, deen zu [[Argos]] d'Concourse gewonnen hat, an de [[phönizesch]]en Titel *Sophet* ("Riichter") hat. Ënner dem griichesche Lack si lokal Funktiounen a Gewunnechte weiderhi bäibehale ginn.

Et ass schwéier, d'Realitéit an d'Déift vun der Hellenisatioun ze generaliséieren. D'Situatioune ware verschidde jee no Kinnekräich, no Provënz an deelweis och no den Eenzelpersounen. Deelweis gouf et och staark helleniséiert Regiounen (virun allem d'Stied), déi direkt u Regioune louchen, an deenen de Phenomeen nëmmen uewerflächlech war. Déi grouss Diversitéit bei de Quelle féiert zu enger grousser Virsiicht, wann ee vun Hellenisatioun oder [[Akkulturatioun]] schwätzt. D'griichesch Kultur war allerdéngs zimmlech dominant, an dësen Aspekt huet och nach no der [[Réimescht Räich|réimescher]] Eruewerung Bestand gehat.

=== Zirkulatioun vun Iddien a vu Leit ===

Wärend der hellenistescher Period koum et zu engem Accroissement vun der Zirkulatioun vu Wueren, vun Iddien a vu Leit, déi an dëser Regioun sou nach net do war.

Un éischter Linn stoungen d'Zaldoten, déi sech iwwer Dausende Kilometer deplazéiert hunn. An dëser Zäit koum et och zu enger Entwécklung vum [[Sëldner]]tum. Sou hunn d'Awunner vu [[Sagalassos]] a [[Pisidien]] laang Zäit Sëldner gestallt, virun allem fir d'[[Ptolemäer|Lagiden]]. Mä och d'Artisten an d'[[Philophie|Philosophe]] si wäit gereest, sou zum Beispill de [[Klearchos vu Soloi]], e Schüler vum [[Aristoteles]], deem seng Presenz zu [[Ai Khanoum]] attestéiert ass. D'Kanner vun Notabele goufen dacks an déi grouss griichesch Stied geschéckt ([[Athen]], [[Delphi]] asw.) fir hei en Enseignement an der [[Rhetorik]] ze kréien, déi fir eng politesch oder diplomatesch Carrière noutwenneg war. E gewëssene *Moschiôn*, Bierger vu [[Priene]], huet seng Stad an de Concourse vun de Stied ronderëm vertrueden, a gouf duerno [[Ambassade]]ur bei de [[Seleukideräich|Seleukiden]], an [[Egypten]] a spéider zu [[Roum]]. Et schéngt es, wéi wann hie bis op [[Petra (Stad)|Petra]] an [[Arabien]] komm wier. Identesch Carrière waren näischt aussergewéinleches, a sinn dacks virkomm.

Och d'Dokteren, Artisten a Magistrate si gereest. Verschidde Stied haten et souguer léiwer, wann e Riichter aus enger anerer Stad de Fall iwwerholl huet, well dës zum Deel manner virageholl waren, oder manner ënner Drock gesat goufen. Heiduerch ass et och sécher zu engem Rapprochement tëscht de juristesche Praktiken tëscht de Stied komm. Aus wéi engem Grond och ëmmer e Griich an enger anerer Stad wéi senger eegener war, wann hie seng Saach hei gutt gemaach huet, gouf seng Presenz mat engem Dekreet geéiert. Dacks goufen dës diplomatesch Relatiounen duerch d'[[Griichesch Mythologie|Mythologie]] verstäerkt. Well all Stad behaapt huet, vun engem mythologeschen [[Heros]] ofzestamen, an d'griichesch Mythologie immens komplex ass, war et net schwéier, gemeinsam Virfahren ze fannen. Wéi déi kleng Stad [[Kytenion]] ([[Dorier]]) eng [[Ambassade]] an d'Haaptstad vu [[Lykien]], [[Xanthos (Stad)|Xanthos]], geschéckt huet, hu si sech Méi ginn, e gemeinsame Virfahren ze fannen: den [[Apollo (Mythologie)|Apollo]] soll zu Xanthos op d'Welt komm sinn, an zu gläicher Zäit de mythesche Virfahre vun de Kytenier gewiescht sinn. Dës Praktike goufen immens eescht geholl an enger Zäit wou [[Griichesch Mythologie|Mythos]] a [[Geschicht]] net ënnerscheet goufen, an et wichteg war ze beweisen, datt een en [[homer]]eschen [[Heros]] als Virfahren hat. De Geste vum [[Alexander de Groussen|Alexander]], deen, wéi e knapps an [[Asien]] ukomm war, den [[Apollo (Mythologie)|Apollo]] an de [[Patrokles]] geéiert huet, ass e weideren Zeie vun deem Gedanken.

=== Den Handel ===


Wat d'[[Ekonomie]] ugeet, sou goufen an der hellenistescher Period d'Suen ëmmer méi benotzt, besonnesch d'[[Sëlwer]]mënzen. D'[[Diadochen]] hunn d'Sëlwermënzen, déi den [[Alexander de Groussen|Alexander]] agefouert hat, iwwerholl, an hunn doraus d'Währung vun der hellenistescher Welt gemaach. All Herrscher huet zwar seng eege Mënze gedréckt, mä si haten all dat selwecht Gewiicht, an hu sech vun engem Territoire an den nächste verbreet, ouni datt een huet misse Sue wiesselen. Dëst huet den Handel natierlech vereinfacht. Am [[2. Joerhonnert v. Chr.]] hunn d'[[Ptolemäer|Lagiden]] an d'[[Attaliden]] allerdéngs op hirem Territoire verlaangt, datt nëmmen nach hir Mënze géife benotzt ginn. Duerch de Geldwiessel konnte si e grousse Gewënn maachen, well getosch gouf 1 zu 1, obschonn hir Mënze manner Gewiicht haten, wéi déi aner Mënze vun dëser Zäit. Fir d'alldeeglech Akeef hunn d'Herrscher eng Mënz aus [[Bronze]] drécke gelooss, déi eng reng lokal Roll gespillt huet.

Am internationalen Handel koum et zu wichtegen Erneierungen. Och wann d'Produiten net wierklech changéiert hunn ([[Weess]], [[Wäin]], [[Ueleg]], [[Sklaverei|Sklaven]]), sou hunn d'Distanze staark zougeholl, d'hellenistesch Gesellschaften, déi hu misse versuergt ginn, si bis un d'Diere vun [[Indien]] gaangen. [[Egypten]] huet Wäi vu [[Gaza]], [[Chios]], [[Thasos (Insel)|Thasos]] oder [[Knidos]] importéiert, éier si eng eege Wäikultur opgebaut ginn ass. [[Olivenueleg]] gouf bis an [[Asien|Zentralasien]] exportéiert, wou keen Ueleg produzéiert ginn ass.

D'Zentre vum hellenisteschen Handel hu sech verännert. [[Alexandria]] war en enormt Lager fir d'egyptesch Wueren, mä och d'Entrée fir déi ander Staate vum egyptesche Maart. Bis [[168 v. Chr.]] war [[Rhodos]] den Haapthafen an der [[Egäescht Mier|Egäis]] an e wichtegen Zentrum fir d'Redistributioun vum [[Weess]]. Politesch komplett onofhängeg huet Rhodos och net gezéckt, seng Handelsfräiheet mat de Waffen ze verdeedegen. Sou huet sech d'Insel géint d'[[Piraterie]] gewiert, a sech [[220 v. Chr.]] souguer mat [[Byzanz]] ugeluecht. Fir Rhodos fir seng Neutralitéit ze bestrofen, huet [[Roum]], wat am Konflikt mat [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]] war, aus [[Delos]] e [[Fräihafen|Fräihafe]] gemaach. Sou gouf aus Delos den Haaptpunkt vum ägäeschen Handel, an och den Haaptsklavemaart vun der Regioun bis zu der Zerstéierung duerch de [[Mithridates VI. vu Pontos|Mithridates]] am Joer [[88 v. Chr.]] Kontinentalgriicheland war an enger déiwer [[Ekonomie|wirtschaftlecher]] Kris baussent der ägäescher Welt. Déi verschidden hellenistesch Räicher hu gréisstendeels hir Produite selwer produzéiert. Griicheland huet nach ëmmer vill [[Kärenzorten|Fruucht]] gebraucht, an d'Präisser sinn an d'Luucht gaangen. Ausserdeem gouf nëmme wéineg [[Wäin]] an [[Ueleg]] exportéiert, souwéi Luxusproduiten, déi d'Handwierk zu [[Athen]] a [[Korinth]] um Liewe gehalen hunn. Sou koum et zu enger konstanter Aarmut vun der Bevëlkerung, an d'Léin si gefall. Fir vill fräi Leit war et schwéier eng Aarbecht ze fannen, déi eenzeg Léisung war d'[[Sëldner]]tum.

Wat den Handel am [[Persesche Golf]], am [[Rout Mier|Roude Mier]] oder an [[Asien|Zentralasien]] ugeet, sou ass duerch e Manktem un Dokumenter nëmme wéineg iwwer den Handel an dëse Regioune bekannt. D'[[Geschicht|Historiker]] hunn d'Tendenz de groussen internationalen Handel ze minimiséieren, a virun allem op eng Opdeelung vun de Mäert opmierksam ze maachen (Delos huet bal nëmmen Handel mat der [[Egäescht Mier|Egäis]] bedriwwen, an nëmme wéineg mam [[Orient]]) souwéi d'Wichtegkeet vum regionalen Handel z'ënnersträichen.

=== Hellenistesch Konscht ===


Laang Zäit gouf d'[[hellenistesch Konscht]] als mannerwäerteg am Verglach mam klasseschen Zäitalter ugesinn, dës Meenung huet sech hautdesdaags allerdéngs verännert. D'Multiplikatioun vun hellenistesche Kinnekräicher huet zu enger Diffusioun vun artistesche Praktiken an Techniken an der [[Architektur]], der [[Skulptur]] an an der Wandmolerei gefouert.

Artistesch Erfindunge goufen och net méi exklusiv a Kontinentalgriicheland gemaach: sou ass zu [[Pergamon]] den "hellenistesche Barock" opkomm, wouvun zum Beispill de monumentale [[Pergamonaltor]]. Rezent [[Archeologie|archeologesch]] Entdeckungen hu Wandmolereien zu [[Vergina]] ([[Aigai]]) a [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]] gewisen, souwéi och a [[Bulgarien]].

An dëser Period gouf och ëmmer manner op Vase gemoolt, an et gouf méi an der "klenger" Konscht geschafft: [[Metall]]aarbechten, [[Elfebeen]] oder och [[Glas (Matière)|Glas]], [[Mosaik]] asw. D'Tounfiguren hunn de reliéise Kader verlooss, an et goufen éischter Zeenen aus dem alldeegleche Liewe representéiert, allerdéngs och "Groteske" wéi zu [[Smyrna]] oder [[Alexandria]], déi d'"klassesch griichesch Schéinheet" a Fro gestallt hunn.



== Bilan ==

D'Enn vum [[Ptolemäer|lagidesche]] Räich vun [[Egypten]] duerch de Selbstmuerd vun der leschter Herrscherin [[Kleopatra VII.|Kleopatra]] [[30 v. Chr.]] huet de [[Réimescht Räich|Réimer]] erlaabt, d'ganzt [[Mëttelmier]] ze kontrolléieren, a war domat och d'Enn vun der hellenistescher Period. D'Réimer hunn d'hellenistesch Ierfschaft fir sech benotzt. Sou huet sech de Modell vun der [[Polis]] weider entwéckelt, och wann eng [[Politik|politesch]] Onofhängegkeet net méi méiglech war, an d'[[griichesch|griichesch Sprooch]] ass déi dominant Sprooch am ëstlechen Deel vum [[Réimescht Räich|Réimesche Räich]] bliwwen. D'griichesch Kutur huet sech bei der réimescher Elite sou verbreet, datt et zu enger gemeinsamer Kultur komm ass, déi aus der hellenistescher Welt eraus entstanen ass, an déi sech am Räich duerchgesat huet. Aneschters war et baussent den ëstleche Grenze vum Réimesche Räich. Nodeem d'[[Parther]] [[Mesopotamien]] am [[1. Joerhonnert v. Chr.|1. Joerhonnert]] eruewert haten, an d'[[Griichesch-Baktrescht Kinnekräich]] gefall war, ass och d'politesch, d'kulturell an d'wirtschaftlech Dominatioun vun der griichescher Welt op en Enn gaangen. D'hellenistesch Ierfschaft ass zwar nach an der [[Hellenistesch Konscht|Konscht]] bestoe bliwwen, allerdéngs war dëst nëmmen nach e klengen Deel an enger Kultur wou d'[[Asien|asiatesch]] an [[Indien|indesch]] Elementer nees méi wichteg gi sinn.

== Literatur zum Theema ==

* Pierre Cabanes, *Le Monde hellénistique de la mort d'Alexandre à la paix d'Apamée*, Éd. du Seuil, Paräis, 1995. 
* Andrew Erskine (Ersg.), *Le Monde hellénistique*, Presses universitaires de Rennes, Rennes, 2004. 
* Édouard Will, *Histoire politique du monde hellénistique 323-30 av. J.-C.*, Éd. du Seuil, Paräis, 2003. 
* Pierre Fröhlich, *Les Grecs en Orient*, Documentation photographique, N. 8040, 2004.
* Pierre Lévêque, *Le Monde hellénistique*, Pocket, Paräis, 2003. 
* Francis Prost, *L'Orient méditerranéen de la mort d'Alexandre aux campagnes de Pompée. Cités et royaumes à l'époque hellénistique*, PUR-Pallas, Rennes, 2003 
* Michel Rostovtseff, *Histoire économique et sociale du monde hellénistique*, Robert Laffont, Paräis, 1989.

== Um Spaweck ==


*  [https://web.archive.org/web/20080531071923/http://www.insecula.com/salle/EP0052.html Hellenistescht Griicheland an de Muséeen.]
*  [http://www.clio.fr/BIBLIOTHEQUE/le_monde_hellenistique_belliqueux_et_novateur.asp André Bernand, *Le monde hellénistique, belliqueux et novateur.*]
*  [https://web.archive.org/web/20170223163031/http://www.yrub.com/histoire/athenes.htm Atrium: Hellenistescht Athen.]
*  [https://web.archive.org/web/20051204015952/http://www.fordham.edu/halsall/ancient/asbook08.html#Art%20and%20Architecture Linksammlung zu der hellenistescher Welt.]
*  [https://web.archive.org/web/20120905141006/http://www.historians.org/pubs/Free/BURSTEIN.HTM Stanley M. Burstein, *The Hellenistic Period in World History.*]
*  [http://ark.cdlib.org/ark:/13030/ft0000035f/ Peter Green, *Hellenistic History and Culture'']