open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Benoni-Verdeedegung

D**'Benoni-Verdeedegung** ass eng Erëffnung vum Schachspill. Se zielt zu den Zouene Spiller an ass an den ECO-Coden ënner de Schlësselen A56 bis A79 klassifizéiert.

D'Benoni-Verdeedegung fänkt mat de follgenden Zich un:

:**1. d4 Sf6**
:**2. c4 c5**
:**3. d5**

## Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen
An der Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen ass d'Benoni-Verdeedegung ënner de Schlësselen A56 bis A79 klassifizéiert:
* A56: 1. d4 Sf6 2. c4 c5
* A57: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 b5
* A58: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 b5 4. cxb5 a6 5. bxa6
* A59: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 b5 4. cxb5 a6 5. bxa6 Lxa6 6. Sc3 d6 7. e4
* A60: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6
* A61: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. Sf3 g6
* A62: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. Sf3 g6 7. g3 Lg7 8. Lg2 0-0
* A63: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. Sf3 g6 7. g3 Lg7 8. Lg2 0-0 9. 0-0 Sbd7
* A64: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. Sf3 g6 7. g3 Lg7 8. Lg2 0-0 9. 0-0 Sbd7 10. Sd2 a6 11. a4 Te8
* A65: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. e4
* A66: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. e4 g6 7. f4
* A67: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. e4 g6 7. f4 Lg7 8. Lb5+
* A68: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. e4 g6 7. f4 Lg7 8. Sf3 0-0
* A69: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. e4 g6 7. f4 Lg7 8. Sf3 0-0 9. Le2 Te8
* A70: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. e4 g6 7. Sf3
* A71: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. e4 g6 7. Sf3 Lg7 8. Lg5
* A72: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. e4 g6 7. Sf3 Lg7 8. Le2 0-0
* A73: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. e4 g6 7. Sf3 Lg7 8. Le2 0-0 9. 0-0
* A74: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. e4 g6 7. Sf3 Lg7 8. Le2 0-0 9. 0-0 a6 10. a4
* A75: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. e4 g6 7. Sf3 Lg7 8. Le2 0-0 9. 0-0 a6 10. a4 Lg4
* A76: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. e4 g6 7. Sf3 Lg7 8. Le2 0-0 9. 0-0 Te8
* A77: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. e4 g6 7. Sf3 Lg7 8. Le2 0-0 9. 0-0 Te8 10. Sd2
* A78: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. e4 g6 7. Sf3 Lg7 8. Le2 0-0 9. 0-0 Te8 10. Sd2 Sa6
* A79: 1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 exd5 5. cxd5 d6 6. e4 g6 7. Sf3 Lg7 8. Le2 0-0 9. 0-0 Te8 10. Sd2 Sa6 11. f3

## Kuckt och
* Schachnotatioun
Maria Schneider

D**'Maria Schneider** (fir richteg **Marie Christine Gélin**), gebuer de 27. Mäerz 1952 zu Paräis, a gestuerwen den 3. Februar 2011 och do, war eng franséisch Schauspillerin.

Si war d'Duechter vum Schauspiller Daniel Gélin an der Marie-Christine Schneider. Bekannt gouf si virun allem fir hir Roll als Jeanne am Bernardo Bertolucci sengem *Ultimo Tango a Parigi/Last Tango in Paris*.

Duerno huet si nach eng ganz Rëtsch Filmer gemaach.

Si ass no laanger Krankheet mat 58 Joer gestuerwen.

## Filmographie
* *Les femmes*, 1969, vum Jean Aurel
* *[[Madly]]*, 1970, vum Roger Kahane
* *[[La vieille fille (Film 1972)|La vieille fille]]*, 1971, vum Jean-Pierre Blanc
* *[[Hellé]]*, 1971, vum Roger Vadim
* *[[Ultimo tango a Parigi]]*, 1972, vum Bernardo Bertolucci
* *Cari genitori*, 1972, vum Enrico Maria Salerno
* *Reigen*, 1973, vum Otto Schenk
* *La Baby-Sitter*, 1975, vum René Clément
* *[[Professione: reporter]]*, 1975, vum Michelangelo Antonioni
* *Violanta*, 1977, vum Daniel Schmid
* *Io sono mia*, 1978, vum Sofia Scandurra
* *[[Haine (Film 1980)|Haine]]*, 1979, vum Dominique Goult
* *[[La dérobade]]*, 1979, vum Daniel Duval
* *Een Vrouw als Eva*, 1979, vum Nouchka van Brakel
* *[[Weiße Reise]]*, 1980, vum Werner Schroeter
* *Mama Dracula*, 1980, vum Boris Szulzinger
* *La chanson du mal aimé *, 1981, vum Claude Weisz
* *[[Merry-Go-Round]]*, 1981, vum Jacques Rivette
* *Cercasi Gesù*, 1982, vum Luigi Comencini
* *Balles perdues*, 1982, vum Jean-Louis Comolli
* *Résidence surveillée*, 1987, vum Frédéric Compain
* *[[Bunker Palace Hôtel]]*, 1989, vum Enki Bilal
* *[[La condanna]]*, 1991, vum Marco Bellocchio
* *Au pays des Juliets*, 1992, vum Mehdi Charef
* *[[Les nuits fauves]]*, 1992, vum Cyril Collard
* *Jane Eyre*, 1996, vum Franco Zeffirelli
* *Something to Believe In*, 1998, vum John Hough
* *Les acteurs*, 2000, vum Bertrand Blier
* *La repentie *, 2002, vum Laetitia Masson
* *Au large de Bad Ragaz*, 2004, vum François-Christophe Marzal
* *Quale amore*, 2006, vum Maurizio Sciarra
* *La vie d'artiste*, 2007, vum Marc Fitoussi
* *La clef*, 2007, vum Guillaume Nicloux
* *Cliente*, 2008, vum Josiane Balasko

## Um Spaweck
Jacques Zenner

De **Jacques Zenner**, gebuer de 17. Dezember 1908 zu Dikrech, a gestuerwen den 29. Dezember 1975 zu Ettelbréck, war e lëtzebuergesche Moler.

Hie war Grënnungsmember a President vun der Konschtvereenegung *La Palette, Diekirch*.
Hie war och Initiateur vum *Art Contemporain*, dem haitegen ARC Kënschtlerkrees, wéi hien 1959, zesumme mam Lé Tanson, ugefaangen huet, e järleche Salon am Domaine Thermal zu Munneref op d'Been ze stellen..

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* Biller vum Jacques Zenner
Triny Bourkel

D**'Catherine**, genannt **Triny** **Bourkel**, gebuer de 16. Abrëll 1927, a gestuerwen den 21. Februar 2019, war eng lëtzebuergesch Liichtathleetin an Olympionickin.

## Karriär
Mat hirer Frëndin Milly Ludwig war d'Triny Bourkel Member vum Cercle de sports Union Dudelange (CSUS); hiren Trainer war den Nicolas Mohr. Nodeem si 1943 mat der Liichtathleetik ugefaangen hat, huet si 1945 mat 1,45&nbsp;m den éischte Lëtzebuerger Rekord am Héichsprong opgestallt. Op der Europameeschterschaft zu Oslo huet si den 22. August 1946 d'Sëlwermedail knapp verpasst; si ass 1,57&nbsp;m héich gesprongen a war domat déi Sechst ënner zéng Konkurrentinnen. D'Athletinnen op de Plazen zwee bis sechs sinn alleguer 1,57 m héich gesprongen an d'Klassement ass de Reegelen no op Basis vun de Feelversich opgestallt ginn. Europameeschtesch gouf iwwerraschenderweis – mat engem Sprong iwwer 1,60&nbsp;m – d'Franséisin Anne-Marie Colchen, déi als Basketballspillerin vill méi bekannt war.

Beim éischte Versuch vun der Triny Bourkel fir iwwer 1,60&nbsp;m ze sprangen, huet d'Lat laang gewackelt ier s'erofgefall ass, sou datt dëse Versuch ongëlteg war. De Lëtzebuerger Rekord vun 1,57&nbsp;m bestoung 24 Joer laang, bis d'Monique Ross en 1970 ëm een Zentimeter op 1,58&nbsp;m verbessert huet.

Si huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London vertrueden. Ënner 19 Konkurrentinnen aus 10 Natioune koum si op déi 14. Plaz mat engem Sprong vun 1,47&nbsp;m.

Kuerz no den Olympesche Spiller ass d'Triny Bourkel bestuet ginn an hir Karriär als Liichtathletin war dunn eriwwer. No hirer aktiver Karriär war si Trainerin beim CA Diddeleng.

D'Triny Bourkel ass Mamm vun engem Meedchen (*1950) an engem Bouf (*1959).

## Éierung
Fir u si z'erënneren, gouf am Diddelenger Quartier Biereng eng Strooss no hir genannt. D*Rue Triny-Bourkel* verbënnt d*'Rue Marion-Hammang* mat der *Rue Anne-Holtz* a mat der *Rue Jean-Simon*.

## Auszeechnungen
*  Chevalier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg
* Éierepräis vum „Lëtzebuergesche Sportler vum Joer“ 1998

## Kuckt och
Tilly Decker

D**'Mathilde**, genannt **Tilly** **Decker**, gebuer den 10. Januar 1930 zu Esch-Uelzecht, ass eng fréier lëtzebuergesch Liichtathleetin an Olympionickin.

## Karriär
D'Tilly Decker war Member an der Fola an déi éischt lëtzebuergesch Sprinterin. Si huet den 19. August 1945 mat 13,2" den éischte Landesrekord am 100-Meter-Laf opgestallt. Duerno huet si dëse Rekord dräimol verbessert, fir d'lescht op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London wou si ënner 38 Konkurrentinnen aus 21 Natioune mat engem Chrono vun 12,4" op déi 5. Plaz koum. Am 200-Meter-Laf koum si ënner 33 Konkurrentinnen aus 17 Natiounen an enger Zäit vu 26,7" och op déi 5. Plaz.

Si konnt de Rekord op den 100-Meter iwwer 17 Joer halen, ier en 1964 vun der Manuela Kaufhold gebrach gouf.

## Auszeechnungen
*  Chevalier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg
* 1998 gouf si mam Éierepräis vum „Lëtzebuergesche Sportler vum Joer“ ausgezeechent

## Kuckt och
Walen

D**'Walen** (**Cetacea**) sinn eng Uerdnung vu Mamendéieren déi all am Waasser, déi meescht vun hinnen am Mier, liewen. Duerch hir Kierperform gläiche s'am Ausgesinn de Fësch, woufir se fréier alt fälschlecherweis *Walfësch* genannt goufen.

Et gëtt weltwäit eng 80 bis 90 Walaarten. 5 dovu liewen am Séisswaasser, déi aner liewen am Mier.

## Famillen
Wale ginn an zwou Ënneruerdnungen agedeelt: Baartewalen (Mysticeti) an Zännwalen (Odontoceti). Nieft de Baarten an den Zänn gëtt et nach aner anatomesch Krittären, fir déi zwou Ënneruerdnunge vuneneen z'ënnerscheeden.

* Ënneruerdnung Mysticeti (Baartewalen)
** Famill Balaenidae Gray, 1821 
** Famill Balaenopteridae Gray, 1864 — Rorquals 
** Famill Eschrichtiidae Ellerman and Morrison-Scott, 1951 — Groe Wal
** Famill Neobalaenidae Gray, 1873
* Ënneruerdnung Odontoceti (Zännwalen)
** Famill Delphinidae — Delfiner aus dem Mier an Orcaen
** Famill Monodontidae — Belugawal an Narwal
** Famill Phocoenidae — Phocoenidae (Schwéngswalen)
** Famill Physeteridae — Pottwal (*ad minima*)
** Famill Platanistidae — Séisswaasserdelfinen
** Famill Ziphiidae — Schniewelwalen an Hyperodoon (Intewal)
** Famill Iniidae — Séisswaasserdelfinen (vun aneren ënner Platanistidae klasséiert)
** Famill Kogiidae — Kleng Pottwalen (och alt ënner Physeteridae klasséiert)
** Famill Lipotidae — Chinawal (och alt entweeder ënner Iniidae oder ënner Platanistidae klasséiert)
** Famill Pontoporiidae — La-Plata-Delfin (och alt entweeder ënner Iniidae oder ënner Platanistidae klasséiert)

Do derbäikommen Dosende vu Fossilienaarten aus de Gattungen *[[Ambulocetus]]*, *[[Pakicetus]]* a *[[Basilosaurus]]*, déi an d'Ënneruerdnung Archaeoceti klasséiert ginn.

## Morphologie
Déi verschidde Walaarten hunn all e stroumlinnefërmege Kierper, eng glat Haut ouni Hoer a keng Ouermuschelen, Kennzeechen déi e séiert Virukommen am Waasser méiglech maachen. Se hu keng Krallen a keng baussenzeg Ouerlächer (de Gehéierkanal ass no baussen zou). Déi viischt Patten hu sech am Laf vun der Evolutioun zu Flossen entwéckelt déi Flipper genannt ginn. D'Floss um Réck, déi Finn genannt gëtt, feelt bei enger Rëtsch Aarten. De Schwanz ass zu enger Floss ëmgewandelt, déi Fluke genannt gëtt, an horizontal zum Rescht vum Kierper steet (bei de Fësch steet d'Schwanzfloss senkrecht). Déi hënnescht Patte si komplett zeréckgebilt.

Wéi all aner Mamendéieren hu Wale Longen a mussen, fir Loft ze huelen, un d'Waasseruewerfläch. Dobäi ootme se duerch en Ootmungslach uewen um Kapp.

## Um Spaweck
Franz Ehringer

De **Franz Ehringer**, gebuer den 18. November 1928 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen den 20. Mee 1987 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Boxer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London vertrueden.

Duerno huet hien eng Karriär als professionelle Boxer ugefaangen an där hie vun 23 Matcher der 16 gewonnen, 6 verluer an eemol e remis erreecht huet.

## Kuckt och
Sonia Gleis

D**'Sonia Gleis**, gebuer de 15. Oktober 1984 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Kënschtlerin. Si ass als Molerin, Model, Schauspillerin an Televisiounspresentatrice aktiv.

## Liewen
D'Sonia Gleis huet zu Paräis op der Universitéit Panthéon-Sorbonne studéiert. Si huet e Master an Arts plastiques (Arts contemporain, Arts numériques), an een an der Konschtgeschicht (Arts romans, Arts gothiques) a studéiert am Ament  Droit. Si lieft tëscht Paräis a Lëtzebuerg.

## Model
D'Sonia Gleis huet als Model, fir Marke wéi Yves Saint Laurent, Louis Vuitton, Dior, Balmain oder Celine geschafft a war an de Publicitéitsspotte fir Orangina oder Nintendo ze gesinn. D'Tëleesreklamm fir d'Kosmetiksmark *Make Up Forever* mat hir gouf op engem *[[Billboard]]* um Times Square zu New York gewisen. Zu Lëtzebuerg huet d'Sonia Gleis Reklamm fir ë.&nbsp;a. Voxmobile, P&T an den Eldoradio gemaach. 2011 huet si als Body-Double fir d'Claudia Schiffer an d'Diane Krüger geschafft.

Vun 2012 bis 2013 war d'Sonia Gleis als Miss-Coach a Member vum Jury vum Concours *[[Miss Luxembourg]]* aktiv. Zanter 2017 ass si Presidentin vum Concours *[[Miss & Mister Grande Région]]*.

## Molerin
### Eegen Ausstellungen
* (Net komplett)*
* Galerie Maison Schauwenburg, Bartreng, 2002
* Goodyear Technical Center, Colmar-Berg, 2002
* Galerie La Comice Agricole, Capellen, 2003
* Galerie d'art Commune de Walferdange, 2004
* Ambassade du Japon, Stad Lëtzebuerg, 2005
* Chambre du Travail, Stad Lëtzebuerg, 2006
* Galerie A Spiren, Stroossen, 2007
* Le Djoon, Paräis, 2007
* Galerie Artcour, Faubourg St Honoré, Paräis, 2007
* Habitat Boutique, Shopping Center Cactus Belle Etoile Stroossen, 2012

### Präisser
* 3. Präis beim Concours International Raiffeisen (Kategorie 15-18 Joer), 2002
* 1. Präis beim Concours National Raiffeisen (Kategorie 15-18 Joer), 2002
* 1. Präis Lellgen Mini-Konschtfestival, 1998

### Collectiounen
* Gemeng Stroossen, Lëtzebuerg.
* Thermes vu Stroossen, Lëtzebuerg.

## Filmographie
### Kuerzfilmer
* *[[Dawning]]*, 2009, Regie: Ben Andrews, Roll: Ciara

### Filmer
* *[[Mohamed Dubois]]*, 2013, Regie: Ernesto Oña, Roll: Party Girl

### Tëleesserien
* *[[Yolo, on ne vit qu'une fois]]*, 2013, Regie: Camille Nahum, Roll: Sharon
* *[[Jo, Un flic à Paris]]*, 2013, Regie: Charlotte Sieling, Roll: Backstage Model
* *[[Versailles (Serie 2015)|Versailles]]*, 2015, Regie: Jalil Lespert, Roll: Nymphe

### Video-Clippen
* *Girlfriend*, 2016, Artist: Treezus
* *Hello*, 2016, Artist: Tragédie
* *E besse Leift*, 2016, Artist: T the Boss
* *Happiest Man on Earth*, 2015, Artist: Broken Back

## Presentatrice
* *Mäi Mann, mäi Stil - Saison 2*, 2013, RTL Tele Lëtzebuerg
* *Crush Magazine exclusif*, 2014-2015, Crush Magazine Tv

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
*Websäit vun der Sonia Gleis 

## Referenzen
Jean Feller

De **Jean Feller**, gebuer de 16. Oktober 1919 zu Téiteng, a gestuerwen den 1. Januar 1997 zu Nidderkuer, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Sumerspiller 1948 zu London vertrueden.

Tëscht dem 22. Februar 1948 an dem 18. September 1949 huet hie 15-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Hellmut Lange

Den **Hellmut Lange**, gebuer den 19. Januar 1923 zu Berlin, an och do gestuerwen den 13. Januar 2011, war en däitsche Synchronspriecher, Televisiounsmoderateur a Schauspiller.

## Filmographie
#### Kino
*1961: *Lebensborn* - Regie: Werner Klingler - Haaptacteuren: Maria Perschy, Joachim Hansen
*1961: *[[Der Fälscher von London]]* - Regie: Harald Reinl - Haaptacteuren: Karin Dor, Siegfried Lowitz
*1962: *Camp der Verdammten* - Regie: Ernst Ritter von Theumer - Haaptacteuren: Christiane Nielsen, Thomas Alder
*1962: *Barras heute* - Regie: Paul May - Haaptacteuren: Alexander Allerson, Karl-Otto Alberty
*1962: *Mord in Rio* - Regie: Horst Hächler - Haaptacteuren: Erika Remberg, Gustavo Rojo
*1962: *Ein Mann im schönsten Alter* - Regie: Franz Peter Wirth - Haaptacteuren: Karl Michael Vogler, Pascale Audret
*1965: *[[Serenade für zwei Spione]]* - Regie: Michael Pfleghar - Haaptacteuren: Wolfgang Neuss, Heidelinde Weis
*1965: *4 Schlüssel* - Regie: Jürgen Roland - Haaptacteuren: Günther Ungeheuer, Walter Rilla
*1965: *[[Zwei Girls vom roten Stern]]* - Regie: Sammy Drechsel - Haaptacteuren: Lilli Palmer, Curd Jürgens
*1966: *Im Nest der gelben Viper - Das FBI schlägt zu* - Regie: Alfredo Medori, Wolfgang Schleif - Haaptacteuren: Peer Schmidt, Massimo Serato
*1966: *[[Safari diamants]]* - Regie: Michel Drach - Haaptacteuren: Marie-José Nat, Jean-Louis Trintignant
*1967: *Mädchen, Mädchen* - Regie: Roger Fritz - Haaptacteuren: Helga Anders, Klaus Löwitsch
*1967: *Liebesnächte in der Taiga* - Regie: Harald Philipp - Haaptacteuren: Thomas Hunter, Marie Versini
*1967: *[[La blonde de Pékin]]* - Regie: Nicolas Gessner - Haaptacteuren: Mireille Darc, Claudio Brook
*1970: * [[Patton (Film 1970)|Patton]]* - Regie: Franklin J. Schaffner - Haaptacteuren: George C. Scott, Karl Malden
*1975: *Das Messer im Rücken* - Regie: Ottokar Runze - Haaptacteuren: Hans Brenner, Karl Heinz Vosgerau
*1977: *Das Gesetz des Clans* - Regie: Eugen York - Haaptacteuren: Horst Frank, Heidi Brühl
*1977: * [[Hitler, ein Film aus Deutschland]] * - Regie: Hans-Jurgen Syberberg - Haaptacteuren: Heinz Schubert, Peter Kern

#### Televisioun (Auswiel)
*1957: *Die Gangster von Valence* - Regie: Dieter Borsche - Haaptacteuren: Walter Richter, Hans Reiser
*1962: *Das Halstuch* - (TV-Serie) - (4 Episoden)
*1965-1970: *John Klings Abenteuer* - (TV-Serie) - (26 Episoden)
*1966: *Freiheit im Dezember* - Regie: Fritz Umgelter - Haaptacteuren: Hans Caninenberg, Louise Martini
*1969-1971: * [[Salto Mortale (Televisiounsserie 1969)|Salto Mortale]] * - (TV-Serie) - (15 Episoden)
*1969: *Die Lederstrumpferzählungen* - (TV-Serie) - (4 Episoden)
*1980: *Drei Damen vom Grill * - (TV-Serie) – (5 Episoden)
*1980: *Manni, der Libero * - (TV-Serie) – (9 Episoden)
*1986: *Médecins de nuit* - (TV-Serie) – (5 Episoden)
*1987: *Hafendetektiv* - (TV-Serie) – (13 Episoden)
*1989: *Rivalen der Rennbahn* - (TV-Serie) – (11 Episoden)
*1996: *Fähre in den Tod* - Regie: Heiner Carow - Haaptacteuren: Klaus J. Behrendt, Lisa Kreuzer

## Um Spaweck
* De Lange op filmportal.de
Vic Feller

De **Vic Feller** oder **Victor Feller**, gebuer den 22. Februar 1923 zu Diddeleng, a gestuerwen de 24. Dezember 1997 zu Dikrech, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London vertrueden.

Tëscht dem 23. Februar 1946 am 22. Mee 1952 huet hien an 30 Matcher 5 Goler fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp geschoss.

## Kuckt och
Nic Felgen

Den **Nic Felgen** oder **Nicolas Felgen**, gebuer den 13. September 1920 zu Nidderkuer, a gestuerwen den 21. Abrëll 1972 zu Rodange, war e lëtzebuergesche Ringer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London vertrueden.

## Kuckt och
James K. Polk

Den **James Knox Polk**, gebuer den 2. November 1795 zu Pineville, North Carolina, a gestuerwen de 15. Juni 1849 zu Nashville, Tennessee war vun 1845 bis 1849 den 11. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika. Hie war Member an der Demokratescher Partei.

## Um Spaweck

* De President Polk op der Websäit Wäissen Haus
René Fonck

De **René Fonck**, gebuer de 17. Februar 1923 an der Stad Lëtzebuerg, ass e fréiere lëtzebuergesche Kanut an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London vertrueden.

## Auszeechnungen
* Chevalier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg

## Kuckt Och
Zachary Taylor

Den **Zachary Taylor**, gebuer de 24. November 1784 zu Barboursville, Virginia, a gestuerwen den 9. Juli 1850 zu Washington D.C., war vun 1849 bis 1850 den 12. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.

## Um Spaweck

* De President Taylor op der Websäit Wäissen Haus
Jean-Baptiste Herveg

De **Jean-Baptiste Herveg** (**Herweg**), gebuer am Joer 1760 zu Thal-Ehrenbreitstein, a gestuerwen den 19. Februar 1828 zu Iechternach, war Nottär zu Iechternach.

Den Herveg war mat der Elisabeth Ollinger bestuet.

Hie war Buergermeeschter vun Iechternach vum 9. Juli 1801 bis de 15. November 1808.
Joachim Heilbrunn

De **Joachim Théodore Alexandre Heilbrunn** (och **Heilbrun** oder **Heilbron** resp. **Heilbronn** geschriwwen), gebuer am Joer 1754 a Schlesien, a gestuerwen den 10. Oktober 1806 zu Iechternach, war Dokter zu Iechternach.

Am Februar 1779 huet den Heilbrunn sech an der Stad Lëtzebuerg mat der Anna-Maria Hoffman bestuet. Hie war deemools nach Student op der Universitéit vun Tréier, wou hien anscheinend 1787 Professer ginn ass. Den Heilbrunn war Titulaire vun engem Dokteschdiplom vun der Universitéit vu Stroossbuerg, deen den 21. Juli 1792 ausgestallt ginn ass.

Hien ass am Laf vun de 1790er Jore vun Tréier hir op Iechternach komm, wou hie vu 1796 bis 1804 Oekonom vum Biergerhospiz war.

Säi Fils, den Ignatius-Josephus-Johannes Heilbrunn, deen de 16. Juli 1790 zu Tréier op d'Welt komm ass, huet sech op Sylvester 1842 an der Stad Lëtzebuerg mat der Margarethe Pint, der Duechter vun engem Wollwiewer aus der Neierbuerg, bestuet.

Vum 22. August 1800 bis den 8. Juli 1801 war de Joachim Heilbrunn Buergermeeschter vun Iechternach.
Millard Fillmore

De **Millard Fillmore**, gebuer de 7. Januar 1800 zu Moravia, New York, a gestuerwen den 8. Mäerz 1874 zu Buffalo, New York, war vun 1850 bis 1853 den 13. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.

Hie war 1849 als Vizepresident gewielt ginn, a wéi den Zachary Taylor den 9. Juli 1850 onerwaart gestuerwen ass, gouf hien deem säin Nofollger. 

## Um Spaweck

* De President Fillmore op der Websäit vum Wäissen Haus
Franklin Pierce

De **Franklin Pierce**, gebuer den 23. November 1804 zu Hillsborough, New Hampshire, a gestuerwen den 8. Oktober 1869 zu Concord, New Hampshire, war vun 1853 bis 1857 de 14. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika. Hie war Member an der Demokratescher Partei.

## Um Spaweck

* De President Pierce op der Websäit vum Wäissen Haus
James Buchanan

Den **James Buchanan, Jr.**, gebuer den 23. Abrëll 1791 zu Mercersburg, Pennsylvania, a gestuerwen den 1. Juni 1868 zu Lancaster, Pennsylvania, war vun 1857 bis 1861 de 15. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika. Hie war Member an der Demokratescher Partei.

## Um Spaweck

* De President Buchanan op der Websäit vum Wäissen Haus
Salto Mortale (Televisiounsserie 1969)

** Salto Mortale - Die Geschichte einer Artistenfamilie ** ass eng däitsch-Schwäizer TV-Serie vum Michael Braun.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt d'Liewe vun der Schwäizer Artistefamill Doria a begleet si op hirer Europatournee an engem Zirkus.
## Episoden
All Episod spillt an enger anerer Stad:
### 1. Staffel: 10 Episoden
### Éischtsendung: Januar 1969 bis Juni 1969
# Hamburg
# Amsterdam
# London
# Marseille
# Sevilla
# Neapel
# Athen
# Istanbul
# Prag
# München
### 2. Staffel: 8 Episoden
### Éischtsendung: Oktober 1971 bis Januar 1972
# London a München
# Kopenhagen
# Bréissel
# Bern
# Venedeg
# Paräis
# Stockholm
# Wien

## Um Spaweck
Rutherford B. Hayes

De **Rutherford Birchard Hayes**, gebuer de 4. Oktober 1822 zu Delaware, Ohio, a gestuerwen de 17. Januar 1893 zu Fremont, Ohio, war vun 1877 bis 1881 den 19. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.

## Um Spaweck

* De President Hayes op der Websäit vum Wäissen Haus
Lucien Konter

De **Lucien Konter**, gebuer den 12. August 1925 zu Biekerech, a gestuerwen den 20. September 1990 zu Reus a Spuenien, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London vertrueden.

Tëscht dem 18. Juli am 21. November 1948 huet de Lucien Konter 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 1 Gol geschoss.

## Kuckt och
Kinnek (Spillkaart)

De **Kinnek** ass eng Kaart am franséischen an angloamerikanesche Kaartespill. Um franséische Spill fënnt een en *R* fir *Roi*, um angloamerikaneschen e *K* fir *King*.

Bei ville Spiller, zum Beispill beim Poker, ass dem Kinnek säi Wäert tëscht deem vun der Damm an dem Äss.

## Historesches
Schonn an den éischten europäesche Kaartespiller am 14. Joerhonnert gouf et am Spill 3 Billerkaarten, woubäi een de Kinnek als Zentrum vun der mëttelalterlecher Gesellschaft schonn op deenen éischte Spillkaarte fënnt. De Kinnek ass déi eenzeg Spillkaart, déi een a jiddwerengem vun de groussen europäesche Kaartespiller erëmfënnt.

D'Spillkaarte waren an där Zäit nach ganz deier an nëmmen den Adel konnt sech sou eppes leeschten. Dowéinst waren d'Spillkaarten deemools e Spigelbild vun de gesellschaftlechen, moraleschen a politesche Wäerter.

## Symbolik vun de Kaarten
Am franséische Kaartespill steet jiddwer Kinnek am Spill fir eng historesch Perséinlechkeet.

Wärend déi allgemeng Meenung déi ass, datt déi Symbolik fir d'éischt vu franséische Kaartemoler am 15. Joerhonnert gebraucht gouf, behaapte verschidden Auteuren, zum Beispill de Roger Tilley, datt déi éischt eenheetlech Symbolik an der Zäit vum Henry VIII. an England entstanen ass.

Et war och bis zu der franséischer Revolutioun Gebrauch, datt den Numm vun der Persoun, déi vun der Spillkaart duergestallt gouf, op der Kaart stoung. Mat der Hiriichtung vum Louis XVI. an der Marie-Antoinette an dem Enn vum sougenannten *[[Ancien Régime]]*, sinn d'Spillkaarten anonymiséiert ginn.

D'angloamerikanescht Spill kennt keng sou eng Symbolik. Eenzeg den Häerzerkinnek gëtt geleeëntlech *Suicide King* ("Selbstmäerderkinnek") genannt well et um angloamerikanesche Bild ausgesäit, wéi wann e sech e Schwäert an de Réck géif stoussen.

## Um Spaweck
*Eng kontrovers Ofhandlung iwwer d'Originne vun de Kaartenspiller (''op Englesch'')
Kontrakt

E **Kontrakt** ass eng juristesch Verbindung tëscht 2 oder méi Persounen duerch déi fir jiddwer Partei Obligatiounen entstinn.

De Wäert vun engem Kontrakt fir déi, déi e geschloss hunn, ass am Artikel 1134 vum Code Civil festgeluecht. 
E Kontrakt huet deemno fir d'Parteien déi e geschloss hunn, déi nämmlecht Valeur wéi e Gesetz a si sinn verflicht de Kontrakt no beschtem Kënnen an Wëssen z'erfëllen.

## Konditioune vum Fong a vun der Form

### Konditioune vum Fong
D'Konditioune vum Fong sinn déi Konditiounen, déi e Kontrakt, an déi Persounen, déi en ofschléissen, mussen erfëllen, fir datt de Kontrakt dem Gesetz no gëlteg ass.

Den Artikel 1108 vum Lëtzebuerger Code Civil schreift 4 Konditioune vir.

* De *consentement*, also d'Averständnis vun de Persounen déi de Kontrakt schléissen. Dat Averständnis duerf net opgrond vun engem Feeler, enger Täuschung oder Gewalt gi ginn.
* D**capacité'', also d'Kapazitéit vun de Persoune fir e Kontrakt ze schléissen. Zu Lëtzebuerg an an deene meeschten aneren Länner sinn dat [[groussjäregkeet|groussjäreg]] Persounen an emanzipéiert Mineuren. Net emanzipéiert Mineuren a Persounen, déi ënner enger [[Momper|Tutelle]] stinn, hunn net d'Kapazitéit fir e Kontrakt ofzeschléissen.
* Den ''Objet'' vum Kontrakt, also dat wourëms et am Kontrakt geet.
* D**cause* vum Kontrakt, also den Grond firwat d'Parteien dee Kontrakt ofgeschloss hunn.

Ass eng vun dëse Konditiounen net erfëllt, schwätzt de [[Jurist]] vun der *nullité* vum Kontrakt. Dës suergt dofir datt de Kontrakt sou betruecht gëtt, wéi wann et en ni ginn hätt.
 
===Konditioune vun der Form===
Et ass e wäitverbreeten Iertum, datt e Kontrakt eppes Schrëftleches muss sinn. Reng rechtlech existéiert e Kontrakt vun deem Moment u wou sech d'Parteien iwwer d'Modalitéiten eens sinn, de Jurist schwätzt vun enger *rencontre de volontés*.

De Grond firwat effektiv vill Kontrakter eng schrëftlech Form hunn, ass fir en einfach kënnen ze beweisen. Den Artikel 1341 vum Code Civil schreift vir datt Kontrakter an deenen et ëm méi wéi 2.500€ geet, mat engem Schrëftstéck musse bewise ginn.

Net dovu betraff si Kontrakter tëscht engem Commerçant an engem Net-Commerçant andeems de Commerçant eppes verkeeft.

==Kategorië vu Kontrakter==
Et ënnerscheet een eng ganz Rei vu Kontrakter.
* *'contrats synallagmatique**,déi fir all d'Parteien Obligatioune schafen (Beispill: eng Vente), a **contrats unilatéraux**, déi nëmme fir eng Partei Obligatioune schafen (Beispill: en [[Testament]]). 
* **Zivil Kontrakter**, déi duerch de Code Civil gereegelt sinn a **kommerziell Kontrakter**, déi duerch den [[Code de Commerce]] gereegelt sinn.
* Kontrakter déi an der Dauer beschränkt sinn an där, déi net beschränkt sinn.
* **Verhandlungskontrakt**, an deem d'Parteien d'Konditioune vun hirem Kontrakt am Virfeld verhandelen an den **Adhesiounskontrakt**, an deem eng Partei d'Konditioune fixéiert an déi aner Partei(en) dës akzeptéiren (Beispill: et keeft een eppes bei enger Chaîne an et akzeptéiert een d**Conditions générales'' vum Verkeefer).
Faarf

Eng **Faarf** ass eng visuell subjektiv Perceptioun vu verschiddene Liichtwellelängten, déi ënnerschiddlech vun der Uewerfläch vun engem Kierper absorbéiert oder reflektéiert ginn.

Et gëtt dräi primär Faarwen, déi net duerch d'Vermësche vun anere Faarwen entstoe kënnen:
* giel
* rout (Magenta)
* blo (Cyan)

## Um Spaweck
Les grandes manœuvres

** Les grandes manœuvres ** ass franséisch-italieenesche Film vum René Clair aus dem Joer 1955.

## Ëm wat geet et am Film?
Op eng Wett hi versicht de Läitnant Armand de la Verne d'Marie-Louise ze verféieren, awer doraus entsteet eng richteg grouss Léift.

## Auszeechnungen
* 1955 Louis-Delluc Präis

## Um Spaweck
Jos Krecké

De **Jos Krecké** oder **Joseph Krecké **oder **Menn Krecké**, gebuer 20. Dezember 1922 zu Neiduerf/Weimeschhaff, a gestuerwen den 29. Juli 1976 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London vertrueden.

## Kuckt och
Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg

Dës **Lëscht vun de Monumenter, déi zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] un den [[Zweete Weltkrich]] erënneren**, ass en Deel vun de .

Bis 2009 goufen am Ganze 543 sou Monumenter repertoriéiert. Zanterhier sinn der nach eng gutt Partie neier bäikomm.

78&nbsp;% vun alle Monumenter erënneren u lëtzebuergesch Krichsaffer. Vun 1945 bis an d'1970er goufe praktesch an all Gemeng sou Monumenter opgeriicht, meeschtens no bei der Kierch oder dem Kierfecht. Et gouf an de meeschte Fäll keen Ënnerscheed gemaach tëscht Zivilaffer, Zwangsrekrutéierten, déi an däitscher Uniform op der Front gefall sinn, Refractairen oder Resistenzler. 1994-95, fir de 50. Anniversaire vun der Ardennenoffensiv, sinn eng Rëtsch Monumenter doru bäikomm.

Monumenter fir alliéiert Zaldote spigelen d'Krichgeschéien erëm: Sou si Monumenter fir franséisch Zaldoten, dorënner och algeeresch *[[Spahis]]*, laanscht d'franséisch Grenz ze fannen, wärend déi fir amerikanescher virun allem am Osten an am Norde vum Land, dacks op der Plaz vu Kämpf wärend der Ardennenoffensiv, opgeriicht goufen.

Well eng eenzeg Lëscht ze grouss wier, gouf se alphabetesch den Uertschaften no opgedeelt. D'Navigatiounsläischt hei drënner leet Iech weider op d'Deellëschten.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Krichsmonumenter zu Lëtzebuerg
* Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich
* Monumenter vun der Ardennenoffensiv
* Lëscht vun de Stolpersteine zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Schoentgen, Marc: *[http://www.forum.lu/wp-content/uploads/2015/11/4694_211_Schoentgen.pdf Denkmäler zur Erinnerung an den Zweiten Weltkrieg]* in forum Nr 211, November 2001
* Lëscht vum ''Centres de Documentation et de Recherche sur la Résistance et sur l'Enrôlement forcé''
Krichsmonument Furen

D**'Krichsmonument zu [[Furen]]** gouf 1961 ageweit.

Et ass an der Kierch. D'Opschrëft vum Monument ass:

:In Memoriam Mortuorum 1940-1945 Absorpta est mors in victoria

## Kuckt och
* Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg
US-Monument Bäerdref

D**'US-Monument zu [[Bäerdref]]** ass e Krichsmonument, dat un déi 10. ''Armored Division'' erënnert, déi zu Bäerdref um Ufank vun der Ardennenoffensiv hir Stellung verdeedegt huet. Et steet an der Konsdrëffer Strooss, um Ausgang vum Duerf, do wou de *Laangebësch* ufänkt.

D'Monument gouf 1986 op Initiativ vum Syndicat d'initiative an dem *Cercle d'études sur la bataille des ardennes* (CEBA) ageweit. D'Form vum Monument ass d'Silhouette vum Lëtzebuerger Land. D'Opschrëft vum Monument ass:
 
:In Honor to the
:10th US armored division
:Battle of the bulge
:1944-1945

## Kuckt och
* Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg
Befreiungsmonument Esch-Uelzecht

D**'Monument fir d'Befreiung duerch d'US-Arméi** zu Esch-Uelzecht ass e Krichsmonument, dat den 30. September 1974 ageweit gouf, fir un d'Befreiung vun der Naziokkupatioun am Zweete Weltkrich duerch d'U.S. Arméi, den 10. September 1944, z'erënneren.

D'Aweiung war a Presenz vum amerikanesche Generol George D. Eggers an dem Colonel George R. Brooking, deem éischten US-Zaldot, deen 1944 op Esch koum.

Et besteet aus engem 16 Tonne schwéiere Kalleksteen, vum Rëmelenger *Huttbierg*, dee vun der Arbed gestëft gi war. Op der Gedenkplack déi drop ass, steet:

:In memory
:of the
:liberation
:of Esch by
:the U.S. Army
:Sept. 10, 1944

D'Monument steet an der Lëtzebuerger Strooss, op der Grobierche-Plaz, vis-à-vis vum Tuerm vun de Wirtschaftsgebaier vum fréiere Schlass Berwart.

## Kuckt och
*Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg
Jim Kremer

De **Jean-Pierre "Jim" Kremer**, gebuer den 18. August 1918 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen de 24. Juli 2000 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London vertrueden.

Tëscht dem 26. Mäerz 1948 am 9. Oktober 1949 huet hien an 9 Matcher fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp 2 Goler geschoss.

## Kuckt och
René Kremer

De **René Kremer**, gebuer de 27. Mäerz 1925 zu Schëffleng, a gestuerwen de 6. November 2002 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergesche Liichtathleet, Olympionik an Handballspiller.

1946 war de Kremer fir d'éischt am Kader vun der lëtzebuergescher Härenhandballnationalekipp. Hien huet véiermol an der Nationalekipp gespillt.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London als Zéngkämpfer vertrueden.

## Kuckt och
UdSSR-Monument Esch-Uelzecht

D**'UdSSR-Monument zu [[Esch-Uelzecht]]** ass e Krichsmonument, dat un déi 52 Sowjetbierger erënnert, déi zu Lëtzebuerg an der Zäit vum Zweete Weltkrich, wuer se als Krichsgefaangen oder *[[Ostarbeiter]]* verschleeft gi waren, gestuerwe sinn.

Et steet zu Lalleng um Kierfecht.

D'Monument gouf den 31. Oktober 1957 op Initiativ vun der *Association des parents des déportés militaires luxembourgeois* a Presenz vum Emile Colling, Minister vun den Rapatriéierten, an dem sowjeteschen Ambassadeur Iwan-A. Melnik ageweit.

D'Opschrëft vum Monument ass: 

:Aux citoyens de
:l'U.R.S.S.
:morts au Luxembourg
:1940-1945

Den 10. Mee 1995, dem 50. Joresdag vum Enn vum Zweete Weltkrich an Europa, gouf eng Commemoratiounsplack säitlech vum Stäil ubruecht. Dorop steet:

:Russie
:reconnaissante à ses
:compatriotes morts en captivité
:le 8 mai 1995

## Kuckt och
* Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg
* Ostarbeiter

## Um Spaweck

* Lieserbréif vum Guy van Hulle: Dat "vergiessent" Russemonument um Lallenger "Kirfent" Gedanken zum 9. Mee, rtl.lu, 27.5.2024, gekuckt: 4.6.2024
Gust Lamesch

De **Gust Lamesch** oder **Gustav Lamesch**, gebuer den 23. Juni 1911, a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Fechter an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesch Summerspiller 1948 Zu London vertrueden.

## Kuckt och
Maquisarde-Monument Esch-Uelzecht

D**'Maquisarde-Monument** zu Esch-Uelzecht ass e Krichsmonument, dat un d'Maquisarden erënnert, déi op der Säit vun den Alliéierten am Zweete Weltkrich gekämpft hunn.

Et besteet aus engem Sockel, op deem eng Nobildung aus Goss vun enger Skulptur aus dem Joer 1950 vum René Weyland, dee selwer Maquisard war, ze gesinn ass . D'Skulptur weist zwéi Maquisarden déi am Gaang sinn ze kämpfen, woubäi ee vun hinne grad an d'Gette geet.

D'gosse Figur gouf vun der *Association des Anciens Maquisards Luxembourgeois en France* den 19. Juni 1999 der Stad Esch geschenkt, déi d'Monument opgeriicht huet.

D'Opschrëft um Sockel seet:
::*Honneur aux maquisards luxembourgeois 1940-1945. Refusant la servitude, ils ont combattu au côté des alliés pour rendre à notre patrie la liberté, sa dignité et son indépendence.*

D'Monument stoung e puer Joer laang op der *Place de la Résistance*, fréier Brillplaz genannt. Wéi déi nei amenagéiert gouf, koum et an d'Entréeshal vum Nationale Resistenzmusée stoen.

## Kuckt och
*Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg
Monument Jeunesse sacrifiée Esch-Uelzecht

D**'Monument 'Jeunesse sacrifiée' ** zu Esch-Uelzecht ass e Krichsmonument, dat un déi jonk Leit erënnere soll, déi hir Jugend, oder och hir Gesondheet oder hiert Liewen, am Zweete Weltkrich verluer hunn.

Et besteet aus engem Minettsteen, op deem eng Plack ubruecht ass.

Dorop steet:

:En l'honneur de la
:Jeunesse Sacrifiée
:1940-1945

D'Monument steet op der *Place des Sacrifiés*, der fréierer Stäreplaz. Et gouf de 26. September 1987 ageweit.

## Kuckt och
*Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg
Passeurs-Monument Esch-Uelzecht

D**'Monument fir d'Passeuren an d'Filiéristen ** zu Esch-Uelzecht ass e Krichsmonument, dat un déi Leit erënnere soll, déi an der Zäit vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg als Passeur oder Fillièriste anere Leit, déi vum Nazi-Regime verfollegt goufen, gehollef hunn, iwwer d'Grenz a Sécherheet ze kommen. D'Initiativ goung vun der UPAFIL aus.

Et besteet aus engem Minettsteen, op deem eng Plack ubruecht ass.

Dorop steet:

:1940-1945
:A la mémoire des
:passeurs
:filiéristes
:résistants

D'Monument steet am Lavals-Park. Et gouf de 24. Mee 1981 ageweit.

## Kuckt och
*Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg
Festival de Cannes

De **Festival vu Cannes** (op franséisch: *Festival de Cannes*) ass e vun de bedeitendste Filmfestivaller vun der Welt. E gëtt all Joer op der Côte d'Azur zu Cannes a Frankräich organiséiert.

Den héchste Präis, deen all Joer un de beschte Film verdeelt gëtt, ass d'Palme d'or.

## Geschicht

De Festival gouf ursprénglech virum Zweete Weltkrich vun der franséischer Regierung aus Oppositioun géint de Filmfestival vu Venedeg an d'Liewe geruff. De war 1938 vun de Faschisten an den Nazien dirigéiert ginn. Déi éischt Editioun vum Festival vu Cannes hätt sollten 1939 ofgehale ginn, mä gouf awer schlussendlech ofgesot, well Groussbritannien a Frankräich den 3. September 1939 Nazidäitschland de Krich erkläert hunn. Fir déi éischt Editioun sollten zwéi Lëtzebuerger Filmer vum René Leclère gewise ginn: d'Documentairen *[[La chanson de l'eau]]* a *[[Circulez]]*. 2019 gouf zu Orléans e "Remake" vun der ofgesoter éischter Editioun vun de Filmfestspiller vu Cannes vun 1939 organiséiert. Och dem René Leclère seng zwéi Filmer goufen do gewisen a vum Paul Lesch, dem Direkter vum CNA presentéiert.

Déi éischt tatsächlech Editioun war dunn 1946.

## Kuckt och
* Festival vu Cannes 2006

## Um Spaweck
La symphonie pastorale (Film 1946)

** La symphonie pastorale ** ass franséische Film vum Jean Delannoy aus dem Joer 1946.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Gertrude (Michèle Morgan) e blannt Meedche gëtt am Haus vun engem protestantesche Paschtouer opgeholl…

## Auszeechnungen
Festival vu Cannes 1946: Gëlle Palm

## Um Spaweck
* De Film op der IMDb
Der taube Johannes (Erzielung)

**Der taube Johannes** ass eng Erzielung an däitscher Sprooch vum Lëtzebuerger Schrëftsteller Roger Manderscheid.

De Manderscheid huet d'Erzielung 1963 am "Eegeverlag" erausginn an an der Dréckerei Luja-Beffort an der Stad drécke gelooss. Nodeem d'Buch jorelaang vergraff war gouf Éditions Ultimomondo 2009 eng Neioplo eraus.

## Wourëms geet et am Buch?

## Bibliographie
* Roger Manderscheid: *Der taube Johannes*. Erzielung. ultimomondo/pockolibri, 2006. ISBN 978-2-919933-58-7

## Kuckt och
* Der taube Johannes (Film)
Le récif de corail

** Le récif de corail** ass franséische Film vum Maurice Gleize aus dem Joer 1938.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Trott (Jean Gabin) an d'Lilian (Michèle Morgan) sinn op der Flucht virun der Police a versichen eng Koralleninsel z'erreechen...

## Um Spaweck
*  De Film op der IMDb
Emmanuel Bulz

Den **Emmanuel Bulz**, gebuer de 6. Mäerz 1917 zu Wien, a gestuerwen de 4. November 1998 an der Stad Lëtzebuerg, war e Rabbiner a Linguist.

Den Emmanuel Bulz ass zu Wien gebuer an huet seng Kandheet a Jugend zu Belgrad verbruecht. Nom Lycée ass hien 1937 op Paräis an d*'École rabbinique de France* studéiere gaangen, a war gläichzäiteg a Coursen op der Sproochefakultéiert vun der Sorbonne fir al semitesch Sproochen, an op der *École des Langues Orientales* fir literarescht Arabesch.
 
1942 krut hie säin Diplom als Rabbiner. Nom Krich huet hien nach Däitsch studéiert an zu Lyon eng Licence (1948) an zu Neuchâtel en Doktorat (1954) gemaach.

1942 ass hien, am besate Frankräich, der Resistenzorganisatioun *Combat* bäigetrueden, déi de *[[Forces Françaises de l'Intérieur]]* (FFI) affiliéiert war. 1944 ass hie bei Chambon an de Maquis gaangen, wou e bei de Kämpf ëm d'Befreiung vu Lyon dobäi war.

1944 gouf den Emmanuel Bulz Hëllefs-Rabbiner zu Lyon an 1949 Rabbiner zu La Chaux-de-Fonds an der Schwäiz.

1958 gouf hie Groussrabbiner vu Lëtzebuerg. Hie blouf dat 32 Joer laang, bis den 1. Juli 1990.

Zesumme mam Edmond Israel war hien ee vun de Grënner vun der *Association Interconfessionnelle.* Hie gouf och bekannt fir seng sëllege Konferenzen, Publikatiounen, Rieden a Radiosemissiounen zu ë.&nbsp;a. philosopheschen, reliéisen a gesellschaftleche Sujeten.

## Éierungen a Gielercher
Hie krut eng sëllegen Auszeechnungen, dorënner:

* Chevalier vun der *[[Légion d'honneur]]* (Promotioun 1974) fir säin Asaz an der Resistenz
* 

## Kuckt och
* Lëscht vun de Groussrabbiner vu Lëtzebuerg
## Um Spaweck
* Alain Meyer: Les grands-rabbins du Luxembourg op *GenAmi -L'association de la généalogie juive*.
Lëscht vun de Groussrabbiner vu Lëtzebuerg

Dëst ass d**'Lëscht vun de Groussrabbiner vu Lëtzebuerg**, vun 1843 bis haut.
* 1843-1866: Samuel Hirsch 
* 1867-1871: Michel Sopher
* 1871-1903: Isaac Blumenstein
* 1904-1928: Samuel Fuchs
* 1929-1941: Robert Serebrenik
De 26. Mee 1941 flücht de Groussrabbiner. De selwechte Mount gouf déi Stater Synagog vun de Nazi-Besatzung zougemaach a geschwënn duerno zerstéiert.
* 1946-1948: Joseph Kratzenstein
* 1950-1958: Charles Lehrmann
* 1958-1990: Emmanuel Bulz
* 1990-2011: Joseph Sayagh
* zanter 2011: Alain Nacache

## Kuckt och
* Juddentum zu Lëtzebuerg

## Literatur
* Alain Meyer, Les Grands rabbins du Luxembourg, Ons Stad, 1991, Nr 36, S. 18-21, PDF
Marche-les-Dames

**Marche-les-Dames** ass eng Sektioun an Uertschaft vun der Gemeng Namouer am wallouneschen Deel vun der Belsch. Se läit un der Meuse an der Gelbressée tëscht Namouer am Westen an Namêche am Osten.

Bis zur Belscher Gemengereform vun 1977 war Marche eng eegestänneg Gemeng.

## Um Spaweck
Der taube Johannes (Film 1970)

***Der taube Johannes*** ass e lëtzebuergesche Kuerzfilm vun der AFO aus dem Joer 1970.

## Ëm wat geet et am Film?
De Johannes fleegt a behitt d'Äerdbier a sengem Gaart. Awer e puer Hénger fannen och Appetit um Äerdbier. De Johannes hëlt seng Flënt an erschéisst d'Hénger. No den Hénger sëtzt op eemol e Kand virum Äerdbier, an de Johannes hëlt erëm säi Gewier...

## Kuckt och
* Der taube Johannes, d'Erzielung

## Um Spaweck
* De Film op der Websäit vum CNA
Charles Lehrmann

De **Charles Cuno Lehrmann**, gebuer de 15. Juni 1905 zu Strzyzow (deemools Éisträich-Ungarn), a gestuerwen de 6. September 1977 an der Stad Lëtzebuerg, war e Rabbiner an Auteur.

Hien huet zu Würzburg, Berlin a Lausanne Philosophie a rabbinesch Studie studéiert a mat engem Doktorat ofgeschloss.

Wéi d'Nationalsozialiste bis an Däitschland un der Muecht waren, ass de Lehrmann an d'Schwäiz gaangen, wou en op der Universitéit geléiert huet. An där Zäit huet hien ë.&nbsp;a. Wierker wéi *Bergsonisme et judaïsme, L'élément juif dans la pensée européenne, L'élément juif dans la littérature française* oder och e Buch iwwer den Heinrich Heine geschriwwen.

Duerno gouf hie Rabbiner zu Roum, an de Vereenegte Staaten an zu Fribourg.

Vun 1950 bis 1958 war hie Groussrabbiner vu Lëtzebuerg. Duerno gouf hie Rabbiner zu Berlin a blouf dat bis zu senger Pensioun.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Groussrabbiner vu Lëtzebuerg
Pot (Poker)

Am Kaartespill Poker ass de **Pot**, op Lëtzebuergesch Dëppen, d'Zomm vun allen Chips oder Suen déi am Laf vun enger Hand abezuelt ginn.

Wann e Spiller et fäerdeg bréngt all déi aner Spiller aus der Hand ze verdreiwwen, sief et dat e blufft oder no der leschter Setzronn déi bescht Hand huet, gewënnt en dat wat zu deem Zäitpunkt am Pot ass.
 
D'Ausrechne vun den sougenannte Pot Odds, dat ass d'Relatioun tëscht deem wat an de Pot muss abruecht ginn an de Chancen déi sech e Spiller ausrechent eng Hand nach ze gewannen, gëtt dem Poker e mathematesche Volet, deen et méiglech mécht langfristeg profitabel ze spillen.

Am Fall wou zwéi Spiller eng gläichstaark Hand hunn, deele se sech de Pot.

Wann am Laf vun enger Hand en Asaz abruecht gëtt dee sech de Spiller net méi léschte kann, gëtt e separate Pot opgemaach, de sougenannte *Side Pot*
Krichsmonument am LGE

D**'Krichsmonument am [[Esch-Uelzecht|Escher]] [[LGE|Jongelycée]]** ass e Monument dat un d'Leiden am Zweete Weltkrich erënnert.

Et ass en 3 × 4 m grousse Mosaik vum Foni Tissen, deen am Préau op enger Mauer ass. De Préau ass an deem Fligel vum Gebai, deen uganks der 1960er Jore gebaut gouf.

De Mosaik weist als Zentralfigur e Mann, deen e Verwonnten oder Doudegen um Aarm dréit. Lénks sinn zwéi Männer ze gesinn, déi e blesséierte Kommerod an hirer Mëtt stäipen, a riets an engem Prisongshaff, dräi Männer, déi u Péil ugestréckt sinn an exekutéiert goufen. Am Hannergrond si Griewer a pickegen Drot ze gesinn. Eng deelweis verdeckt ("Fräiheets-")Sonn bréngt e bësse Wäermt a Luucht an déi a kale Faarwe gehalen Zeenerie. Um ënneschte Bord steet, als eenzeg Opschrëft, "1940-1945".

Am Kader vun de Feierlechkeete fir d'Aweiung vum neie Fligel gouf och dat Monument de 15. Mee 1965 a Presenz vun ë.&nbsp;a. dem Groussherzog Jean, dem Bëschof Léon Lommel, dem Groussrabbiner Emmanuel Bulz an dem Erzéiungsminister Pierre Grégoire ageweit. Dobäi goufen d'Gedicht *La Liberté* vum Paul Eluard an *Dräianzwanzeg Lëtzebuerger Jongen* vum Wëllem Weis virgedroen, Duerno goufen d'Nimm vun den am Krich gestuerwene fréiere Schüler eenzel opgezielt. No Gebieder goufen d*Sonnerie aux morts* an d*[[Ons Heemecht|Heemecht]]* gespillt, an de Groussherzog huet eng Gerbe néiergeluecht. Um Enn gouf den emouvante leschte Bréif vun engem fréiere Schüler virgelies, deen dësen aus dem Prisong u seng Mamm geschéckt huet, fir hir matzedeelen, datt en an e puer Deeg exekutéiert géif.

## Kuckt och
* Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg
Antoine Diederich

Den **Antoine Diederich**, gebuer den 21. Februar 1923 an der Zolverstrooss zu Déifferdeng a gestuerwen de 27. Mee 1978 zu Wasserbëlleg, war e lëtzebuergesche Resistenzler, dee virun allem am franséische Maquis aktiv war, wou e just ënner dem Numm **Capitaine Baptiste** bekannt war.

Hien hat bis zu 77 Leit ënner sengem Kommando, an ass virun allem bekannt dofir, den 13. August 1944 de Prisong vu Riom mat senge Leit iwwerfall ze hunn, a sou 114 politesch Prisonéier, déi zum Doud verurteelt waren, befreit ze hunn. Um Prisong vu Riom hänkt eng Plackett fir un dat Evenement z'erënneren.

Nom Krich huet hien zu Gréiwemaacher op der Douane geschafft a goung do als Receveur a Pensioun an hien huet zu Waasserbëlleg gewunnt.

Den 29. Mee 1977 gouf hie Chevalier vun der Légion d'honneur.

Zu Aubière am franséischen Departement Puy-de-Dôme ass an den 1980er/90er Joeren, an zu Esch-Uelzecht am Quartier Lalleng am Joer 2001 eng Strooss no him genannt ginn. Dat Joer drop gouf e Gedenksteen an där Strooss opgeriicht.
## Um Spaweck
*Jumelage vun Aubière mat Gréiwemaacher an deem vum Capitaine Baptiste rieds geet.
Isaac Blumenstein

Den **Isaac Blumenstein**, gebuer de 26. September 1843 zu Merchingen am Groussherzogtum Baden, a gestuerwen den 3. August 1903 an der Stad Lëtzebuerg, war e Rabbiner an Historiker.

Hie war de Bouf vum Handelsmann Joseph Blumenstein a vu senger Fra Adelheid. Hien hat zu Breslau a Schlesien studéiert. No sengem Doktorat, war hien *aumônier de guerre* am Däitsch-Franséische Krich.

1870 war hie Rabbi vu Mannheim. Duerno, vun 1871 bis zu sengem Doud am Joer 1903 war hie Groussrabbiner vu Lëtzebuerg.

Wéi hie Groussrabbinner war, hat d'jiddesch Gemeinschaft vu Lëtzebuerg e groussen Zouwuess, ënner anerem d'Famillje Lippmann a Godchaux. Duerch dësen Zouwuess, ass zu Lëtzebuerg e méi grousse Jiddesche Kierfecht gebraucht ginn, deen a Clausen war ze kleng ginn. Sou koum et, datt de *Kierfecht Bellevue* am Joer 1883 um Lampertsbierg opgemaach gouf. Ënner him goufen och d'Synagogen an der Stad Lëtzebuerg an zu Esch-Uelzecht opgeriicht.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Groussrabbiner vu Lëtzebuerg

## Literatur
*Arendt, Karl. *Dr. Isak Blumenstein*. S. 77 In: *Porträt-Galerie hervorragender Persönlichkeiten aus der Geschichte des Luxemburger Landes von ihren Anfängen bis zur Neuzeit: mit biographischen Notizen.* Luxemburg: M. Huss, 1908.- IVter Band.