open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Melina Mercouri

D**'Melina Mercouri**, gebuer als *Maria Amalia Merkouri* den 18. Oktober 1920 zu Athen, a gestuerwen de 6. Mäerz 1994 zu New York, war eng griichesch Schauspillerin, Sängerin a Politikerin.

1955 huet si de Filmregisseur Jules Dassin kenne geléiert, mat dem si sech 1966 bestuet huet a mat him bis zu hirem Doud zesumme war.

Ënner der Regie vum Michalis Kakogiannis huet si hir éischt Roll am Film *Stella* (1955) kritt. International bekannt gouf si duerch de Film *Pote tin kyriaki* oder op Englesch *Never on Sunday* (1960) vum Jules Dassin.

Wärend der Griichescher Militärdiktatur vun 1967 bis 1974 huet d'Melina Mercouri a Frankräich am Exil gelieft. Am Oktober 1981 huet de griichesche Ministerpresident Andreas Papandreou si als Kulturministesch a seng Regierung geholl.

## Filmographie (Auswiel)
* 1955: *[[Stella]]*, vum Michalis Kakogiannis mam Giorgos Foundas 
* 1956: *[[Celui qui doit mourir]]*, vum Jules Dassin mam Jean Servais a Carl Möhner
* 1957: *The Gypsy and the Gentleman*, vum Joseph Losey mam Patrick McGoohan a Flora Robson 
* 1958: *[[La legge (Film)|La legge]]*, vum Jules Dassin mam Gina Lollobrigida, Pierre Brasseur a Marcello Mastroianni
* 1960: *[[Pote tin kyriaki]]* (*Never on Sunday*), vum Jules Dassin mam Jules Dassin a Giorgos Foundas
* 1961: *[[Vive Henri IV... vive l'amour !]]*, vum Claude Autant-Lara mam Francis Claude an Danièle Gaubert
* 1961: *[[Il giudizio universale (Film 1961)|Il giudizio universale]]*, vum Vittorio de Sica mam Alberto Sordi, Vittorio Gassman, Fernandel an Anouk Aimée
* 1961: *Phaedra*, vum Jules Dassin mam Anthony Perkins a Raf Vallone
* 1963: *[[The Victors]]*, vum Carl Foreman mam George Hamilton, Jeanne Moreau, Romy Schneider, Elke Sommer an Eli Wallach
* 1964: *[[Topkapi (Film)|Topkapi]]*, vum Jules Dassin mam Peter Ustinov a Maximilian Schell
* 1964: *Los pianos mecanicos*, vum Juan Antonio Bardem mam James Mason an Hardy Krüger
* 1965: *Canzoni nel mondo*, vum Vittorio Sala mam Dean Martin a Gilbert Bécaud
* 1965: *A Man Could Get Killed*, vum Ronald Neame a Cliff Owen mam James Garner a Sandra Dee
* 1966: *[[10.30 P.M. Summer]]*, vum Jules Dassin mam Romy Schneider a Peter Finch
* 1969: *Gaily, Gaily*, vum Norman Jewison mam Beau Bridges an George Kennedy
* 1970: *Promise at Dawn*, vum Jules Dassin mam Didier Haudepin a Fernand Gravey
* 1974: *The Rehearsal*, vum Jules Dassin mam Mikis Theodorakis an Olympia Dukakis
* 1975: *Once Is Not Enough*, vum Guy Green mam Kirk Douglas an David Janssen
* 1977: *Nasty Habits*, vum Michael Lindsay-Hogg mam Glenda Jackson a Geraldine Page
* 1978: *Kravgi gynaikon*, op Englesch *A Dream of Passion*, vum Jules Dassin mam Ellen Burstyn

## Literatur
* Melina Mercouri: * I was born Greek*. Autobiographie: 
* Gabriela Elias: *Melina Mercouri: Biographie eines Weltstars*. Edition S, Wien 1995, ISBN 3-7046-0691-X.
Adalbert Boros

Den **Adalbert** ("**Albert**") **Boros**, gebuer den 18. Mee 1931 an Ungarn a gestuerwen de 26. Abrëll 2013 zu Iechternach, war en ungareschen Ingenieur.

Den Albert Boros war 1955 op Lëtzebuerg komm, wou en als Ingenieur geschafft huet. Hien huet ë.&nbsp;a. um Bau vun der Rouder Bréck an dem Barrage vun Esch-Sauer matgeschafft. Vun den 1970er Jore bis 2006 huet hien als Strummert op der Stater Gare gelieft a war sou ville Leit bekannt, absënns Studenten, deenen e bei de Matheshausaufgabe gehollef huet.

Seng lescht Joren huet hien an engem Fleegeheem zu Iechternach verbruecht.
Zu Arel op der Knippchen

***Zu Arel op der Knippchen*** ass en traditionellt lëtzebuergescht Lidd, dat net nëmmen zu Lëtzebuerg, mä och am Areler Land bekannt ass. Den Text gëtt dem Mathias Schou (Blannen Theis) (1747-1824) zougeschriwwen. Den Auteur vun der Melodie, déi aus fréieren Zäite staamt, ass onbekannt.

Am Areler Land gëtt d'Lidd nach dacks gesongen, virun allem wann d'Jugend am Kader vun Hochzäite Séissegkeete sammele geet. Et soll och eng franséischsproocheg Versioun ginn ënner dem Titel "*À Arlon sur la Knippchen*".

D'Lidd gëllt och als net-offiziell Hymn vun der Belscher Provënz Lëtzebuerg.

D'Melodie gëtt all Stonn vum Klackespill vun der St.-Donatus-Kierch zu Arel op der Knippche gespillt.

D'Melodie gouf vum Regiment vun de *Chasseurs ardennais* iwwerholl an adaptéiert.

## Text

1. Zu Arel op der Knippchen,
do sinn di Weiber frou.
Si huele gär eng Schlippchen,
eng drénkt deer aner zou.

Refrain:
Bërëléng, léng, tirelireléng,
bërëléng, léng, tirelireléng,
eng drénkt deer aner zou,
eng drénkt deer aner zou.

2. Et souzen dräi Gefuedeschen
am Wiertshaus bis an d'Nuecht
mat hirem Parlatinchen
an dronk'n eng Mooss ër uecht.

	Bërëléng, …

3. Déi eng hält hire Mantel
a schläicht verbuergen heem,
si geet an d'Bett sech leeën,
klot iwwer Aarm a Been

	Bërëléng, …

4. A wéi de Mann ereemkoum,
freet hien: “Wou ass mäi Wälb?"
„Si läit am Bett douewen,
huet wéi an enger Träip."

	Bërëléng, …

5. De Mann, dee rennt op d'Kuemer,
setzt sech bei d'Bett op d'Bänk.
“O du meng arem Frächen,
wat feelt der, bass de krank?"

	Bërëléng, …

6 „Ech hunn deréinscht ganz warem
vum kale Buer gedronk,
hätt ech eng Schlippchen, Alen,
wär ech erëm em Spronk!"

	Bërëléng, …

7. Gläich ass de Mann bekömmert:
„Hei Mod, schwenk du e Glas!
An huel déi zënne Kännchen
an zap vum beschte Faass!"

	Bërëléng, …

8. „Setz altes bei dat Feier
a maach et gliddeg heess!
Donk Zocker dran a Geimer,
da kennt se an de Schweess

	Bërëléng, …

9. Wéi si de Wäi gedronken,
dréit si sech ëm a laacht:
”Esou kann een déi Männer
beduxen, datt et kraacht!"

	Bërëléng, …

10. Hien hätt dat solle wëssen,
hien hätt geholt e Schäit,
fir d'Rëpper hir ze schmieren,
et wor déi héichsten Zäit!

	Bërëléng, …

## Um Spaweck

* Eng Versioun vum Lidd op YouTube
Avenue Émile-Reuter

D**'Avenue Émile-Reuter** an der Stad Lëtzebuerg verbënnt de Boulevard Royal laanscht de Stater Park mat der Stäreplaz. Si ass en Deel vun der Nationalstrooss 6.

Vu Westen no Oste gekuckt, fënnt een an der Arsenalstrooss op der südlecher Stroossesäit déi fréier Clinique Ste Elisabeth, haut “CIPA Ste Elisabeth am Park” an op der anerer Stroossesäit déi däitsch Ambassade, d'Villa Vauban, d'Charlys Gare an op der Plaz vum fréiere Policekommissariat de Familljeministère.

## Geschicht
D'Strooss huet uganks *Areler Strooss* geheescht, duerno *Arsenalstrooss* (Avenue de l'Arsenal, ca. 1795). Den Numm **Arsenalstrooss** ass zum Deel nach haut geleefeg. Fréier(bis wéini?) ass d'Arsenalstrooss am Osten iwwer de Boulevard Royal ewech bis bei d'Neipuertsgaass gelaf. Deen Deel gehéiert hautdesdaags zur Groussgaass.

An der spuenescher Zäit (1674) stoung an der Strooss - tëscht der Rue Aldringen an der Rue Beck - déi deemoleg Artilleriekasär. Dat Gebai ass 1869 an de Besëtz vun der Stad iwwergaangen an et waren eng Museksschoul, eng Händschefabrick an eng Handwierkerschoul dran. D'Arsenal vun deem d'Strooss hiren Numm huet, gouf 1685 vun de Fransouse gebaut an ass 1872 ofgerappt ginn.

Nom Schleefe vun der Festung war d'Arsenalstrooss déi éischt Strooss, déi riichtewech aus dem Zentrum erausgefouert huet. Um Eck mam Boulevard Royal huet de Fotograf Charles Bernhoeft sech 1901 säi Wunn- a Geschäftshaus baue gelooss. 1924 gouf dat vun der Assurancëgesellschaft La Luxembourgeoise opkaaft, déi et 1969 ofrappe gelooss hunn, fir et duerch e Bürosgebai, dat den Architekt Laurent Schmit entworf hat, z'ersetzen. Dëst gouf sengersäits 2015 ofgerappt, fir dem Bau vum Geschäfts-, Büros- a Wunngebai *[[Royal-Hamilius]]* Plaz ze maachen.

Ënner der däitscher Besatzung (1940 - 1944) huet d'Strooss „Arsenalstrasse” geheescht.

Duerch Decisioun vum Gemengerot vum 24. Oktober a 25. November 1974 gouf d'Strooss nom fréiere Staatsminister Emile Reuter genannt, wat deemools net onëmstridde war, well muncheree wollt, datt den Numm weiderhi sollt un déi militäresch Vergaangenheet vun der Stad als Festung erënneren.

## Biller

Villa Vauban Luxembourg 02.jpg|D'Villa Vauban
Kiosk Émile Reuter-001.jpg|Den Zeitungskisosk op der fréierer Charlys-Gare


## Um Spaweck
Odin (Weltraumteleskop)

Den **Odin** ass e Weltraumteleskop fir astronomesch an aeronomesch Ënnersich am Radio- an am Submillimeterberäich.

De Satellit ass e Projet ënner schweedescher Leedung mat Bedeelegung vu Kanada, Frankräich a Finnland. De Satellit gouf den 20. Februar 2001 mat enger Start-I-Rakéit vu Swobodny a Sibirien aus gestart. Den Odin ass an enger sonnesynchroner Äerdëmlafbunn, déi an enger Héicht vu 600&nbsp;km iwwer d'Pole vun der Äerd féiert. Ufanks war den Odin op zwee Joer Liewensdauer ausgeluecht, ass awer an der Tëschenzäit ëmmer nach a Betrib.

Den Antennenduerchmesser ass 1,1&nbsp;m. Observatioune sinn am Frequenzband 486,1-503,9&nbsp;GHz, plus dräi iwwerlappend Bänner vu 541,0-580,4&nbsp;GHz an engem Band vun 118,25-119,25&nbsp;GHz méiglech. Domat si besonnesch Ënnersich vu Waasser a Sauerstoff am interstellare Medium méiglech.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Swedish National Space Board: Odin
*  OHB Sweden: Odin 
*  Canadian Space Agency: OSIRIS at the forefront of the study of ozone depletion
*  Donal Murtagh and the Odin Team: The Odin Aeronomy Mission – an Update (Fuerschungsresultater vum Juli 2002)
Start (Rakéit)

**Start** ass den Numm vun enger russescher Drorakéit, déi op der Basis vun der Interkontinentalrakéit SS-25 („Topol“) entwéckelt gouf.

Et ënnerscheet een d'Type Start a Start-1. Start-1 huet véier Rakéitestufen, Start dogéint fënnef, woubäi déi zweet Stuf zweemol agebaut gëtt. D'Rakéit gebraucht festen Dreifstoff fir all Stufen. D'Notzlaascht an engem niddregem Äerdorbit (400 Kilometer) ass ongeféier 500 Kilogramm fir Start-1 a 570 Kilogramm fir Start. Béid Versioune vun der Rakéit hunn e maximalen Duerchmiesser vun 1,8 Meter. Start-1 ass 22,7 Meter héich an huet eng Startmass vu 47 Tonnen. Dat méi grousst Modell Start ass 28,8 Meter héich an huet eng Startmass vu 60 Tonnen.

D'Rakéite gi vu Plessezk a Swobodny aus engem mobille Startgefiert gestart. Den eenzege feelgeschloene Start vum Modell Start war 1995, Start-1 gouf am Joer 1993 fir d'éischt gestart.

## Startlëscht

Dëst ass eng vollstänneg Startlëscht vun der Start-Rakéit. Stand: 25. Abrëll 2006

 Bruttogewiicht = (Satellitten + Adapter, Gehais asw.)

 NET zwangsleefeg den Zilorbit vun der Notzlaascht – mä d'Bunn op där d'Notzlaascht vun der Uewerstuf ausgesat soll ginn.

## Um Spaweck
* Start-1 startet Satellit (YouTube Video)
Al Avenue

D**'Al Avenue** (op Franséisch: *Avenue de la Gare*) verbënnt am Garer Quartier vun der Stad Lëtzebuerg d'Place de la Gare mat der Aler Bréck Richtung Uewerstad. Si ass en Deel vun der Nationalstrooss 50.

Si ass eng vun deenen zwou grousse Geschäftsstroossen am Garer Quartier.

Ënner der däitscher Besatzung (1940 - 1944) huet d'Strooss „Alte Bahnhofstraße” geheescht.

## Biller

Fichier:Luxembourg Avenue de la Gare.JPG|Um Enn vun der Aler Avenue, a Richtung Norde gekuckt
Fichier:Luxembourg Avenue de la Gare 3.JPG|Am Ufank vun der Aler Avenue, a Richtung Norde gekuckt. Am Hannergrond d'Al Bréck.
Fichier:Luxembourg Avenue de la Gare 4.JPG|An der Aler Avenue, a Richtung Süde gekuckt


## Kuckt och
* Nei Avenue

## Um Spaweck
Clive Donner

De **Clive Donner**, gebuer den 21. Januar 1926 zu London, an och do gestuerwen de 7. September 2010, war en englesche Filmregisseur.

## Filmographie
**als Regisseur (Kino)**
* 1957: *The Secret Place*, mam Belinda Lee a Ronald Lewis
* 1958: *Heart of a Child*, mam Jean Anderson an Donald Pleasence
* 1961: *Marriage of Convenience*
* 1961: *The Sinister Man*
* 1962: *Some People*, mam Kenneth More 
* 1963: *[[The Caretaker]]*, mam Alan Bates a Robert Shaw
* 1964: *Nothing But the Best*, mam Alan Bates an Harry Andrews
* 1965: *[[What's new Pussycat?]]*, mam Peter Sellers, Peter O'Toole a Romy Schneider
* 1967: *Luv*, mam Jack Lemmon a Peter Falk
* 1968: *Here We Go Round the Mulberry Bush*, mam Barry Evans an Judy Geeson
* 1968: *Alfred the Great*, mam David Hemmings a Michael York
* 1975: *Vampira*, mam David Niven 
* 1980: *The Nude Bomb*, mam Don Adams a Sylvia Kristel
* 1981: *Charlie Chan and the Curse of the Dragon Queen*, mam Peter Ustinov an Angie Dickinson
* 1988: *Stealing Heaven*, mam Derek de Lint 
## Kuckt och
*Lëscht vu Filmregisseuren

## Um Spaweck
Daniel Moosmann

Den **Daniel Moosmann**, gebuer am Joer 1936 zu Paräis, ass e franséischen Dréibuchauteur, Schauspiller a Filmregisseur.
## Filmographie
### als Regisseur (Kino)
* 1971: *Biribi*, mam Bruno Cremer a Pierre Vaneck
* 1973: *Aimez-vous les uns les autres, mais pas trop*, mam Daniel Gélin
* 1975: *Le bougnoul*, mam Georges Géret an Elisabeth Huppert
* 1984: *Les fausses confidences*, mam Roger Coggio a Brigitte Fossey
* 1988: *Baby Blues*, mam Anaïs Jeanneret
* 1993: *La Chambre 108*, mam Roland Giraud an Jean Carmet
### als Schauspiller
* 1966: *[[L'amour à la mer]]* vum Guy Gilles mam Jean-Pierre Léaud a Romy Schneider
* 1967: *Le crime de David Levinstein* vum André Charpak mam Marc Cassot an Hans Meyer
* 1967: *La loi du survivant* vum José Giovanni mam Michel Constantin an Alexandra Stewart
* 1969: *[[Maldonne (Film)|Maldonne]]* vum Sergio Gobbi mam Pierre Vaneck a Robert Hossein
* 1969: *Une fille nommée Amour* vum Sergio Gobbi mam Marie-France Boyer an Annabella Incontrera
* 1970: *Le temps de mourir* vum André Farwagi mam Anna Karina an Jean Rochefort
* 1970: *Vertige pour un tueur* vum Jean-Pierre Desagnat mam Marcel Bozzuffi a Sylva Koscina
* 1971: *Le sadique aux dents rouges* vum Jean-Louis van Belle mam Albert Simono
* 1978: *On peut le dire sans se fâcher* vum Roger Coggio mam Elisabeth Huppert a Madeleine Robinson
* 2001: *Ce qui compte pour Mathilde*, Kuerzfilm vum Stéphanie Murat mam Sylvie Testud a Mathieu Demy

## Um Spaweck
Guy Gilles

De **Guy Gilles**, gebuer als **Guy Chiche** de 25. August 1938 zu Alger, a gestuerwen den 3. Februar 1996, war e franséische Filmregisseur, Dréibuchauteur a Schauspiller.

## Filmographie
### als Regisseur
#### Kino (Auswiel)
*1965: *[[L'amour à la mer]]*, mam Daniel Moosmann a Romy Schneider
* 1968: *Au pan coupé*, mam Macha Méril a Bernard Verley
* 1972: *Absences répétées*, mam Danièle Delorme an Yves Robert
* 1975: *Le jardin qui bascule*, mam Delphine Seyrig an Anouk Ferjac
* 1982: *Le crime d'amour*, mam Macha Méril a Richard Berry
* 1987: *Nuit docile*, mam Claire Nebout a Françoise Arnoul
* 1994: *Néfertiti, figlia del sole*, mam Ben Gazzara an Antonella Lualdi

### als Schauspiller
* 1960: *Tire-au-flanc 62* vum Claude de Givray a François Truffaut
* 1972: *What a flash* vum Jean-Michel Barjol

## Um Spaweck
Cape Canaveral AFS Launch Complex 36

**Cape Canaveral AFS Launch Complex 36** (**LC-36**) ass e fréiere Startkomplex vun der Cape Canaveral Air Force Station op Merritt Island beim Kap Canaveral a Florida, USA. Do stinn déi zwou Startrampe 36A a 36B.

Den LC-36 war vu grousser Bedeitung fir d'Erfuerschung vun eisem Sonnesystem: Surveyor-, Mariner- a Pioneer-Raumsonde si vun do gestart.

## Geschicht
D'Bauaarbechte fir de Launch Complex 36 haten am Februar 1961 ugefaangen. Deemools gouf am Ufank nëmmen de Pad A gebaut. Eréischt Ufank 1963 ass dann och de Pad B gebaut ginn.

Bis Enn 1989 waren d'Rampen ënner der Féierung vun der NASA. Verschidde Fuerschungsmissioune goufe vun do gestart: No ettlechen Tester mat Surveyor-Modeller gouf den 30. Mee 1966 Surveyor 1 gestart, gefollegt vun de weidere Sonde vun där Rei. Tëscht Februar 1969 an November 1973 goufen d'Mariner-Missioune 6 bis 10 an de Raum gestart. Als Nächst goufen eng Rei vun Intelsat-Satellitte sou wéi d'Pioneer 10, 11 an déi zwou Pioneer-Venus-Sonden an de Raum geschoss.

Duerno huet d'NASA d'Rampen un d'US Air Force an un d'General Dynamics iwwerginn, déi se fir militäresch a kommerziell Projete benotzt hunn. Déi éischt kommerziell Rakéit war de 7. Dezember 1991 gestart an deen éischte Militärsatellit den 11. Februar 1992.

Vum Oktober 2005 un goufe keng Rakéite méi do gestart an de 16. Juni 2007 goufen déi zwou Startrampe gesprengt.

De 7. August 2008 gouf Space Florida, eng bundesstaatlech Organisatioun fir d'Ënnerstëtzung vun der Raumfaart a Florida, bekannt, datt si mat der USAF e Vertrag ofgeschloss huet, fir den LC-36 ëmzebauen a kommerziell ze vermaarten.

## De Komplex
Den LC-36 bestoung aus zwou Startrampen déi sech geglach hunn. All Unitéit hat e mobile Servicetuerm (Mobile Service Tower (MST)) an e méi klengen Hëllefstuerm (Umbilical Tower (UT)), deen d'Atlas-Rakéite bis kuerz virum Start alimentéiert huet an net beweeglech war. D'Tierm waren 56,38&nbsp;m resp. 63,7&nbsp;m héich.

Wéi déi meescht Servicetierm hat den MST e Kran, mat deem déi iewescht Stuf an d'Notzlaascht montéiert konnte ginn. Déi éischt Stuf gouf mat Seeler, déi net um Kran montéiert waren, verbonnen a mat dem Unhänger vum Camion opgestallt.

## Den Zesummebau vun enger Atlas op LC-36

Fichier:LC-36-Atlas-1.jpg
Fichier:LC-36-Atlas-2.jpg
Fichier:LC-36-Atlas-3.jpg
Fichier:LC-36-Atlas-4.jpg


## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Encyclopedia Astronautica: LC-36A, LC-36B
*  LC-36 in der CCAFS-Tour
Christian de Duve

De **Christian René de Duve**, gebuer den 2. Oktober 1917 zu Thames Ditton, Groussbritannien, a gestuerwen de 4. Mee 2013, war e belsche Biocheemiker an Nobelpräisdréier.

## Liewen a Wierk
Dem de Duve seng Eltere ware wärend dem Éischte Weltkrich aus der Belsch an England geflücht a sinn 1920 mat him op Antwerpen hannescht gaangen. 1941 huet hie säi Medezinstudium zu Léiwen mat engem Doktertitel ofgeschloss.

No Studienopenthalter zu Stockholm an zu Washington gouf den de Duve 1951 Professer zu Léiwen. Hien huet zwéin nei Zellbestanddeeler entdeckt: Dat eent sinn d'Lysosomen, d.&nbsp;h. Bleesercher, an deenen déi hydrolytesch Enzymer sinn, déi defekt oder iwwerflësseg Zellorganellen, oder Stoffer, déi vu baussent der Zell a Gastriolen opgeholl goufen, ofbauen. Dat anert sinn d'Peroxisomer, déi och eng Entgëftungsfunktioun hunn.

1960 huet hie fir seng Aarbechten an der Biochimie de Francqui-Preis, e renomméierte belsche Wëssenschaftspräis, krut.

1962 gouf e Professer um Rockefeller-Institut zu New York, wou och den Albert Claude an de George Emil Palade geschafft a gefuerscht hunn. 1973 gouf e Member vun der Leopoldina.

1974 krut en, zesumme mam Claude a mam Palade, den Nobelpräis fir Physiologie oder Medezin fir seng Recherchen zu der Struktur a Funktioun vun der Zell. Dat selwecht Joer huet hien d'Internationaalt Institut fir Zell- a Molekularpathologie (ICP) zu Bréissel gegrënnt, wou hie bis zu sengem Doud mat an der Direktioun war. 1989 huet en d'E. B. Wilson Medal an 1967 de Canada Gairdner International Award kritt.

Am Mee 2013 huet hie vun der Stierfhëllef Gebrauch gemaach.

## Publikatiounen
* Christian de Duve: *A guided tour of the living cell*, 1984, Scientific American Books, New York.
* Christian de Duve: *Vital dust. Life as a cosmic imperative*, 1995, Harper Collins Publishers, New York.
* Christian de Duve: *Blueprint for a cell: The nature and origin of life*, 1991, Neil Patterson Publishers, Burlington, North Carolina.
* Christian de Duve: *Die Genetik der Ursünde - Die Auswirkung der natürlichen Selektion auf die Zukunft der Menschheit.* Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 2010. ISBN 978-3-8274-2708-3.

## Um Spaweck
Tom Tryon

Den **Tom Tryon**, gebuer als **Thomas Tryon** de 14. Januar 1926 zu Hartford, a gestuerwen de 4. September 1991 zu Los Angeles, war en US-amerikanesche Schauspiller an Auteur.

## Filmographie
* 1956: *[[Screaming Eagles]]*, vum Charles F. Haas 
* 1956: *The Scarlet Hour*, vum Michael Curtiz 
* 1957: *The Unholy Wife*, vum John Farrow mam Diana Dors an Rod Steiger
* 1957: *Three Violent People*, vum Rudolph Maté mam Charlton Heston an Anne Baxter
* 1958: *I Married a Monster from Outer Space*, vum Gene Fowler Jr. 
* 1960: *[[The Story of Ruth]]*, vum Henry Koster mam Stuart Whitman a Viveca Lindfors
* 1961: *Marines, Let's Go*, vum Raoul Walsh mam David Hedison 
* 1962: *Moon Pilot*, vum James Neilson mam Brian Keith an Dany Saval
* 1962: *[[The Longest Day (Film)|The Longest Day]]*, vum Ken Annakin, Andrew Marton a Bernhard Wicki mam John Wayne, Robert Ryan, Robert Mitchum, Curd Jürgens an Henry Fonda
* 1963: *[[The Cardinal]]*, vum Otto Preminger mam John Huston a Romy Schneider
* 1965: *[[In Harm's Way]]*, vum Otto Preminger mam John Wayne a Kirk Douglas
* 1965: *[[The Glory Guys]]*, vum Arnold Laven mam Harve Presnell a Senta Berger
* 1968: *Persecución hasta Valencia*, vum Julio Coll mam Lorenza Guerrieri 
* 1969: *Color Me Dead*, vum Eddie Davis mam Carolyn Jones 
* 1971: *The Horsemen*, vum John Frankenheimer mam Omar Sharif

## Wierker
* 1971: *The Other*, Knopf, ISBN 9780394436081
*1973: *Harvest Home*, Roman, 1973, ISBN 9780394485287
* 1974: *Lady*, Knopf, ISBN 9780394490939
* 1976: *Crowned Heads* (Kuerzgeschichten)
* 1986: *All That Glitters* (Kuerzgeschichten) 
* 1989: *The Night of the Moonbow*, Knopf, ISBN 9780394560069
* 1990: *The Wings of the Morning*, Knopf, 1990, ISBN 9780394523897 
* 1992: *In the Fire of Spring*, Knopf, ISBN 9780394585888
* 1992: *The Adventures of Opal and Cupid*, Viking Press, ISBN 9780670822393 
* 1995: *Night Magic*, Simon & Schuster, ISBN 9780684803937

## Um Spaweck
Alpha Pegasi

Den **Alpha Pegasi** ass e Stär am Stärebild Pegasus. Hien ass ronn 130&nbsp;Liichtjoer vun eis ewech an huet eng visuell Hellegkeet vun 2,5&nbsp;mag.

Dem Stär säin eegenen Numm ass **Markab** (oder "Mirfak", arab. fir "Schëller"). Den Numm Markab staamt ufanks aus مركب = Päerdssuedel, duerch falsch Transkriptioun gouf doraus *Mankib* dat sech aus منكب الفرس = Mankib al-Faras = Schëller (vum Pegasus) hierleet.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* SIMBAD-Säit zu α Pegasi
Schlass Mënsbech

D**'Schlass Mënsbech** läit um westleche Bord vu Mënsbech, an der Gemeng Schëtter.

Am Schlass sinn de Centre pour le développement socio-émotionnel an den Institut étatique d'aide à l'enfance et à la jeunesse (*Service Treff-Punkt*) vum Educatiounsministère. Am Schlassgaart ass de Conservatoire du patrimoine des roses luxembourgeoises vun de Lëtzebuerger Rousefrënn.

Am Park beim Schlass stinn dräi bemierkenswäert Beem: e Käschtebam (*Aesculus hippocastanum*), eng Bluttbuch (*Fagus sylvatica Purpurea*) an eng Eech (*Quercus sp.*).

## Geschicht
D'Schlass gouf 1775 als Residenz am Barockstil gebaut. Et huet zwéin Tierm, déi méi spéit bäikoumen an eng Rëtsch Dependencen. Eng Zäit laang huet d'Famill Funck-Brentano dra gewunnt.

Den *Institut universitaire international Luxembourg* deen 1974 gegrënnt gouf, hat säi Siège bis 2018 am Schlass an huet do Coursen a Business, Europäeschem Droit a Management am ëffentleche Secteur ugebueden.

D'Areal vum Schlass gouf den 8. September 2009 op den Zousazinventaire vun de klasséierte Monumenter agedroen.

## Biller

Schuttrange, château Munsbach (103).jpg|Vue op d'Schlass
Schuttrange, château Munsbach - roseraie (102).jpg|D'Roseraie
Schuttrange, château Munsbach - parc (102).jpg|Am Park
Schuttrange, château Munsbach - Fagus sylvatica Purpurea (101).jpg|D'Bluttbuch gehéiert zu de Bemierkenswäert Beem zu Lëtzebuerg


## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer 
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Schëtter
## Um Spaweck
51 Pegasi

Den **51 Pegasi** ass e sonnenänleche Stär am Stärebild Pegasus a läit ronn 50 Liichtjoer vun eis ewech. Seng visuell Hellegkeet ass 5,49&nbsp;mag, also just un der Grenz, wat eist fräit A ka gesinn. Den 51&nbsp;Pegasi ass e gielen Zwerg, säin Alter gëtt op 8 Mrd. Joer geschat. Domat ass hien 3 Mrd. Joer méi al wéi eis Sonn. Seng Mass ass 4 bis 6&nbsp;% méi héich wéi déi vun der Sonn a e besteet aus méi Metaller wéi d'Sonn, well seng Waasserstoffreserve lues a lues ausginn. Säi Spektraltyp ass G2.5V oder G4-5Va.

1995 hunn de Michel Mayor an den Didier Queloz vum Departement fir Astronomie vun der Universitéit Genf ëm den 51&nbsp;Pegasi deen éischten Exoplanéit entdeckt. De Planéit mat der Bezeechnung *[[51 Pegasi b]]* huet 0,46 Jupitermassen a kreest ëm säi Stär a 4,2 Deeg op enger Distanz vun nëmmen 0,05 astronomeschen Eenheeten (AE).

## Kuckt och

* 51 Pegasi b
* Gielen Zwerg
Berliner Wee

D**'Rue de Prague** – am Volleksmond och nach **Berliner Wee** genannt – féiert vum Boulevard de la Pétrusse an engem grousse Bou ënner der Aler Bréck erduerch bis bei d'Tilleschgaass (Rue Saint Ulric) am Stadgronn.

D'Strooss huet fréier *Neuer Berlinerweg* geheescht, fir se vum *Alten Berlinerweg*, dem haitege Péitrussbierg (Montée de la Pétrusse) z'ënnerscheeden, deemools den eenzege Wee fir de Gidderverkéier tëscht der Gare an der Ënnerstad. De Péitrussbierg war därmoosse géi, datt en nëmme schwéier ze befuere war. 1875 gouf dunn den *Neie Berliner Wee* ugeluecht fir den Déieren a Mënschen et méi liicht ze maache fir mat de Wueren erop- an erofzefueren.

Den Numm vun der Strooss gouf duerch eng Decisioun vum Gemengerot vum 16. Mee 1925 dunn a *Rue de Prague* ëmgeännert.

Lëtzebuerg huet net nëmmen e Jumelage mat Prag, mä Béimen a Lëtzebuerg ware schonn am Mëttelalter geschichtlech enk matenee verbonnen.

## Biller

Fichier:Rue de prague under Luxembourg Viaduct Feb02 2013.jpg|Berliner Wee, ënnert der Aler Bréck
Fichier:Luxembourg Montée de la Pétrusse et Rue de Prague.jpg|Am Gronn: lénks de Péitrussbierg (Montée de la Pétrusse) a riets de Berliner Wee (Rue de Prague)


## Um Spaweck
Solférino (Bourg)

**Solférino** ass eng franséisch Uertschaft an der Gemeng Solférino am Departement Landes an der Regioun Nei-Aquitaine.

Se läit am Parc naturel régional des Landes de Gascogne am Bësch vun de Landes

D'Uertschaft ass e Stroossenduerf riets a lénks vun der *Allée du Centenaire* mat um Kapp am Norden d'Kierch, déi selwer am Zentrum vum *Domaine impérial* steet.

D'Uertschaft geet op d'Joer 1860 zeréck, wéi decidéiert gouf Aarbechterhaiser am Kader vun enger landwirtschaflecher Kolonie opzeriichten. Sou goufen nieft der Kierch, d'Märei an d'Paschtoueschhaus opgeriicht an duerno a Richtung Süden op all Säit 5 Aarbechterwunnenge mat engem grousse Gaart, déi haut nach all bewunnt an engem gudden Zoustand sinn. Just déi fréier Märei an d'Pastoueschhaus gesinn zimmlech schlecht aus.
## Kuckeswäertes
* D'Kierch Sainte-Eugénie
* Den Arboretum
Stop-Motion

**Stop-Motion** ass eng Filmtechnik, bei där eenzel Biller vun onbeweegleche Motiver opgeholl ginn, déi sech vu Bild zu Bild liicht änneren, a sou, beim Oflaf, d'Illusioun vu Beweegung entsteet.

## Geschicht

D'Stop-Motion-Technik war schonn um Enn vum 19. Joerhonnert bekannt a gouf vum Filmpionéier Georges Méliès 1896 eng éischt Kéier agesat. Ëm 1910 si mat den Zeechentrick- a Poppentrickfilmer, déi op där Technik baséieren, eegestänneg Genren entstanen.

D'Stop-Motion gouf am Laf vun de Joren ëmmer méi perfektionéiert an huet a fantastesche Filmer wéi dem Willis O’Brien sengem *The Lost World* (1925) a *[[King Kong (Film 1933)|King Kong]]* (1933) groussen Androck gemaach. Virun allem de Ray Harryhausen huet vun den 1950er Joren un d'Technik ëmmer méi verfeinert. Filmer wéi *[[The 7th Voyage of Sinbad]]* oder *[[Jason and the Argonauts (Film 1963)|Jason and the Argonauts]]* gëllen haut als Klassiker vum Fantasy-Genre.

D'Stop-Motion Technik gouf nach bis an d'1980er Joren a bekannte Filmer, wéi *[[Terminator (Film)|Terminator]]*, *[[Star Wars]]* Episod IV bis VI oder *[[Clash of the Titans (Film 1981)|Clash of the Titans]]* agesat. Zanterhier gëtt a Spillfilmer bal nëmme méi op Computeranimatioun zeréckgegraff, wann et drëm geet, Monsteren, Dinosaurier oder änlecht Gedéiesch an den Asaz ze bréngen.

Och wann am Beräich vun den Trickfilmer ëmmer méi an ëmmer méi perfekt computeraniméiert Filmer gemaach ginn, bleift de Stop-Motion-Trickfilm als Genre bestoen, sief et am Zeechentrickfilm (Dessins-animéen) oder am Poppentrickfilm (wéi z.&nbsp;B. d'Filmer aus den Aardman Animations Studioen).

Lëtzebuergesch Regisseure vu Stop-Motion-Filmer sinn ë.&nbsp;a. den Daniel Wiroth (*Fragile* (1997), *Elegant* (2004)) an de Carlo Vögele (*Una furtiva lagrima*).
Suite (Mathematik)

Eng **Suite** ass an der Mathematik eng Lëscht (Famill) vun endlech oder onendlech villen duerchnumeréierten Objeten (beispillsweis Zuelen). Den Objet mat der Nummer resp. dem *Index* i gëtt als i-t Element vun der Suite bezeechent. Wann d'Unzuel vun den Elementer vun enger endlecher Suite n ass, schwätzt ee vun enger Suite vun der Längt n, vun enger n-elementeger Suite oder vun engem n-Tupel.

## Definitioun
Eng onendlech Suite (a_i)_{i \in \N} ass eng Funktioun
:\begin{matrix}
 a:&\N &\to &X\\ 
 & i &\mapsto &a_i,
 \end{matrix}

déi jiddwer Index i aus dem Indexensembel vun den natierlechen Zuelen \N op een Element a_i aus dem Zielensembel X schéckt.

Fir eng endlech Suite (Tupel) mat n Elementer definéiert een, datt den Index net aus \N kënnt, mä aus engem endlechen Ensembel I, meeschtens aus \{0, \dotsc, n-1\} oder \{1, \dotsc, n\}, an et schreift een d'Suite als (a_i)_{i \in I}.
Ray Harryhausen

De **Ray Harryhausen**, gebuer als **Raymond Frederick Harryhausen** den 29. Juni 1920 zu Los Angeles, a gestuerwen de 7. Mee 2013 zu London, war en US-amerikaneschen Tricktechniker, Filmregisseur a Filmproduzent.

Hien ass bekannt fir seng Filmzeenen aus fantastesche Filmer, an deenen e mat der Stop-Motion-Technik Geeschter, Monsteren oder Dinosaurier zum Liewen erwächt huet (ier et computeraniméiert Biller gouf).

## Filmographie
### als Tricktechniker
* 1949: *Mighty Joe Young*, vum Ernest B. Schoedsack mam Terry Moore a Ben Johnson 
* 1953: *[[The Beast from 20,000 Fathoms]]*, vum Eugène Lourié mam Paul Hubschmid an Cecil Kellaway 
* 1955: *[[It Came from Beneath the Sea]]*, vum Robert Gordon mam Kenneth Tobey 
* 1956: *[[Earth vs. the Flying Saucers]]*, vum Fred F. Sears mam Hugh Marlowe 
* 1957: *[[20 Million Miles to Earth]]*, vum Nathan Juran mam William Hopper an Joan Taylor
* 1958: *[[The 7th Voyage of Sinbad]]*, vum Nathan Juran mam Kerwin Mathews a Kathryn Grant
* 1960: *[[The 3 Worlds of Gulliver]]*, vum Jack Sher mam Kerwin Mathews an Jo Morrow
* 1961: *[[Mysterious Island (Film 1961)|Mysterious Island]]*, vum Cy Endfield mam Michael Craig an Joan Greenwood
* 1963: *[[Jason and the Argonauts (Film 1963)|Jason and the Argonauts]]*, vum Don Chaffey mam Todd Armstrong an Nancy Kovack
* 1964: *[[First Men in the Moon]]*, vum Nathan Juran mam Edward Judd a Martha Hyer
* 1966: *[[One Million Years B.C.]]*, vum Don Chaffey mam Raquel Welch an John Richardson
* 1969: *[[The Valley of Gwangi]]*, vum Jim O'Connolly mam James Franciscus 
* 1974: *[[The Golden Voyage of Sinbad]]*, vum Gordon Hessler mam John Phillip Law a Caroline Munro
* 1977: *[[Sinbad and the Eye of the Tiger]]*, vum Sam Wanamaker mam Patrick Wayne an Taryn Power
* 1981: *[[Clash of the Titans (Film 1981)|Clash of the Titans]]*, vum Desmond Davis mam Laurence Olivier, Claire Bloom, Maggie Smith an Ursula Andress

## Um Spaweck
Sabres (Landes)

**Sabres** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Landes an der Regioun Nei-Aquitaine.

D'Gemeng läit am Parc naturel régional des Landes de Gascogne am Bësch vun de Landes

Déi héchst Plaz läit op 107 Meter iwwer dem Mier.
Numeresch Mathematik

D**'Numeresch Mathematik** oder kuerz **Numerik** ass een Deelgebitt vun der Mathematik, dat sech mat der Konstruktioun an der Analys vun Algorithme fir d'Léise vu kontinuéierleche mathematesche Problemer befaasst. D'Haaptapplikatioun ass d'approxamtiv Berechnung vu Léisunge mat Hëllef vu Computeren.
## Literatur
* Wolfgang Dahmen, Arnold Reusken: *Numerik für Ingenieure und Naturwissenschaftler.* Springer, Berlin u. a. 2006, ISBN 3-540-25544-3.
* Peter Deuflhard, Andreas Hohmann: *Numerische Mathematik.* Band 1: *Eine algorithmisch orientierte Einführung.* 3., überarbeitete und erweiterte Auflage. de Gruyter, Berlin u. a. 2002, ISBN 3-11-017182-1.
* Gene H. Golub, James M. Ortega: *Wissenschaftliches Rechnen und Differentialgleichungen. Eine Einführung in die Numerische Mathematik* (= *Berliner Studienreihe zur Mathematik.* Bd. 6). Heldermann, Berlin 1995, ISBN 3-88538-106-0.
* Martin Hanke-Bourgeois: *Grundlagen der Numerischen Mathematik und des wissenschaftlichen Rechnens.* Teubner, Stuttgart u. a, 2002, ISBN 3-519-00356-2.
* Martin Hermann: *Numerische Mathematik.* 2., überarbeitete und erweiterte Auflage. Oldenbourg, München u. a. 2006, ISBN 3-486-57935-5.
* Thomas Huckle, Stefan Schneider: *Numerik für Informatiker.* Springer, Berlin u. a. 2002, ISBN 3-540-42387-7.
* Ernst Kausen: *Numerische Mathematik mit TURBO-PASCAL.* Hüthig, Heidelberg 1989, ISBN 3-7785-1477-6.
* Gerhard Opfer: *Numerische Mathematik für Anfänger. Eine Einführung für Mathematiker, Ingenieure und Informatiker.* 5., überarbeitete und erweiterte Auflage. Vieweg + Teubner, Wiesbaden 2008, ISBN 978-3-8348-0413-6.
* Robert Plato: *Numerische Mathematik kompakt. Grundlagenwissen für Studium und Praxis.* Vieweg, Braunschweig u. a. 2000, ISBN 3-528-03153-0.
* Hans R. Schwarz, Norbert Köckler: Numerische Mathematik. 8. Auflage. Teubner, Stuttgart 2011, ISBN 3-834-81551-9.
Rei (Mathematik)

Eng **Rei**, och nach **onendlech Rei** genannt, ass an der Mathematik eng Suite vu Partialzommen oder anschaulech geschwat eng Zomm mat onendlech villen Termen.

## Definitioun
Sief (a_i)_{i \in \N} eng belibeg Suite. Da kann een doraus eng nei Suite (s_n)_{n \in \N} mat
:s_n:= a_0 + a_1 + \ldots + a_n
konstruéieren. D'Elementer vun dëser Suite heeschen (n-t) Partialzommen. D'Suite (s_n)_{n \in \N} vun de Partialzommen heescht Rei. Wann dës Suite konvergéiert, dann nennt een hir Limitt
:S:= \lim_{n \to \infty} s_n = \lim_{n \to \infty} \sum_{i=0}^n a_i
de Wäert oder d'Zomm vun der Rei an et schreift een och
:S = \sum_{i=0}^\infty a_i..

## Um Spaweck
Kierper (Algeber)

E **Kierper** ass an der Algeber eng algebresch Struktur, an där Additioun, Subtraktioun, Multiplikatioun an Divisioun op eng bestëmmt Aart a Weis duerchgefouert kënne ginn. Déi wichtegst Kierper, déi a bal jiddwer Deelgebitt vun der Mathematik gebraucht ginn, sinn de Kierper \R vun de reellen Zuelen, de Kierper \Q vun de rationalen Zuelen an de Kierper \Complex vun de komplexen Zuelen. Den Numm „Kierper“ gouf am 19. Joerhonnert vum Richard Dedekind agefouert.

## Definitioun
E Kierper ass een Ensembel K mat zwou binären Operatiounen „+“ an „\cdot“ (déi meeschtens *Additioun* a *Multiplikatioun* genannt ginn), fir déi follgend Bedingungen erfëllt sinn:
# \left(K,+\right) ass eng abelsch Grupp mat neutralem Element 0.
# \left(K\setminus\left\{0\right\},\cdot\right) ass eng abelsch Grupp mat neutralem Element 1.
# D'Distributivgesetz gëllt:
#: a\cdot\left(b+c\right) = a\cdot b+a\cdot c an  \left(a+b\right)\cdot c= a\cdot c+b\cdot c fir all a,b,c \in K.

## Kuckt och
* Grupp (Algeber)
* Monoid
* Rank (Algeber)
Kathryn Grant

D**'Kathryn Grant**, gebuer als *Olive Kathryn Grandstaff* de 25. November 1933 zu Houston (Texas), a gestuerwen den 20. September 2024, war eng US-amerikanesch Schauspillerin.

1957 huet si sech mam Schauspiller a Sänger Bing Crosby bestuet.

## Filmographie
** Kino **
* 1953: *So This Is Love*, vum Gordon Douglas mam Kathryn Grayson 
* 1953: *Arrowhead*, vum Charles Marquis Warren mam Charlton Heston an Jack Palance
* 1953: *Forever Female*, vum Irving Rapper mam Ginger Rogers a William Holden
* 1954: *Casanova's Big Night*, vum Norman Z. McLeod mam Bob Hope an Joan Fontaine
* 1954: *Living It Up*, vum Norman Taurog mam Dean Martin, Jerry Lewis an Janet Leigh
* 1954: *Rear Window*, vum Alfred Hitchcock mam James Stewart a Grace Kelly
* 1955: *Unchained*, vum Hall Bartlett mam Barbara Hale 
* 1955: *Tight Spot*, vum Phil Karlson mam Ginger Rogers an Edward G. Robinson
* 1955: *Cell 2455 Death Row*, vum Fred F. Sears mam William Campbell 
* 1955: *5 Against the House*, vum Phil Karlson mam Guy Madison a Kim Novak
* 1955: *The Phenix City*, vum Phil Karlson mam John McIntire 
* 1955: *My Sister Eileen*, vum Richard Quine mam Janet Leigh an Jack Lemmon
* 1956: *Storm Center*, vum Daniel Taradash mam Bette Davis a Brian Keith
* 1956: *Reprisal!*, vum George Sherman mam Guy Madison a Felicia Farr
* 1956: *The Wild Party*, vum Harry Horner mam Anthony Quinn 
* 1957: *Mister Cory*, vum Blake Edwards mam Tony Curtis a Martha Hyer
* 1957: *[[The Guns of Fort Petticoat]]*, vum George Marshall mam Audie Murphy 
* 1957: *The Night the World Exploded*, vum Fred F. Sears mam William Leslie
* 1957: *Operation Mad Ball*, vum Richard Quine mam Jack Lemmon an Ernie Kovacs
* 1957: *The Brothers Rico*, vum Phil Karlson mam Richard Conte 
* 1958: *[[Gunman's Walk]]*, vum Phil Karlson mam Van Heflin an Tab Hunter
* 1958: *[[The 7th Voyage of Sinbad]]*, vum Nathan Juran mam Kerwin Mathews a Richard Eyer
* 1959: *The Big Circus*, vum Joseph M. Newman mam Victor Mature a Rhonda Fleming
* 1959: *[[Anatomy of a Murder]]*, vum Otto Preminger mam James Stewart a Lee Remick

## Um Spaweck
Funktioun (Mathematik)

Eng **Funktioun** ass an der Mathematik eng Relatioun tëscht zwéin Ensembelen, déi jiddwer Element x aus dem Definitiounsensembel D op genee een Element y aus dem Zilensembel Z schéckt. Et schreift een
:f\colon\, D\to Z,\; x\mapsto y.

## Kuckt och
* Lëscht vu mathematesche Funktiounen

## Um Spaweck
Gammafunktioun

D**'Gammafunktioun** \Gamma erweidert d'Faktoriellfunktioun op d'reell an d'komplex Zuelen, woubäi allerdéngs d'Argument ëm 1 verréckelt ass. Dat heescht fir eng positiv ganz Zuel n gëllt:
:\Gamma(n) = (n-1)!.
D'Gammafunktioun ass fir all reell a komplex Zuelen definéiert ausser fir d'negativ ganz Zuelen a fir d'Null. Fir komplex Zuele mat engem positive reellen Deel ass d'Gammafunktioun iwwer en Integral definéiert:
: \Gamma(z) = \int_0^\infty t^{z-1} e^{-t}\,{\rm d}t.
Déi Integralfunktioun gëtt duerch analytesch Verlängerung op all komplex Zuelen erweidert ausser d'net-positiv ganz Zuelen, wou d'Funktioun einfach Polen huet. Doraus resultéiert eng meromorph Funktioun, déi „Gammafunktioun“ genannt gëtt.

## Um Spaweck
AVL-Linn 15

D**'AVL-Linn 15** ass eng Buslinn vun de Stater Bussen. Se fiert zanter dem 13. Dezember 2020 um Trajet Hamm, Ierzkaulen - Zens - Fetschenhaff - Clausen - Stad - Hollerech - P+R Bouillon an zeréck. Verschidde Faarte fuere vun der Halt *P+R Bouillon* weider op den Terminus *Celtes* zu Märel.

D'Linn 15 huet 36 Halten um Aller an der 55 um Retour a fiert vu méindes bis freides all véierel Stonn, samschdes all 20 a sonndes all 30 Minutten.

Um Terminus Ierzkaulen ass eng Opluedstatioun fir d'Elektrobussen.

## Halten op der Linn 15
(*D'Nimm vun den Halte si sou uginn, wéi s'am offizielle Fuerplang publizéiert sinn*.)

## Entwécklung vun der Linn 15
Mat der selwechter Linnen-Nummer goufe follgend Trajete gefuer:
*vum 01.04.1926 un ass déi *Hämmer Linn* um Trajet Stad - Bouneweg - Hamm - Polvermillen - Stad gefuer. Den 01.10.1962 krut se d'Linnen-Nummer 15.
*1971 - 1977: Gare/Stad - Bouneweg - (Polvermillen) - Hamm
*1977 - 1980: Gare/Stad - Bouneweg - Hamm
*1980 - 1992: Gare/Stad - Bouneweg - Hamm - Cents - Polvermillen - Gare/Stad
*1992 - 2003: Gare/Stad - Eech - Weimeschkierch - Rue des Sources - Dummeldeng, Parc de l'Europe
*2003 - 2008: (P+R Bouillon) - Gare/Stad - Eech - Weimeschkierch - Rue des Sources - Dummeldeng, Parc de l'Europe
*2008 - 2015: Hamm - Bouneweg - Gare - Stad - Hollerech - Märel
*2015 - 2019: Hamm - Bouneweg - Gare-Rocade - Stad - Hollerech - Märel
De 14. Mäerz 2016 gouf den Trajet zu Hollerech / Belair liicht geännert an d'Linn 15 ass vun deem Moment un net méi duerch d'Rue Marie-Adélaïde, awer iwwer d'Rue de Bragance an d'Avenue Guillaume gefuer.
*03.11.2019 - 12.12.2020: Hamm, Rue de Bitbourg - Bouneweg - Gare-Rocade - Stad - Hollerech - P+R Bouillon
Mat der g'ännerter Linn a wéinst dem Tramsschantjen ass d'Streck tëscht der Gare an der Uewerstad iwwer d'Al Avenue, d'Al Bréck an de Boulevard Roosevelt amplaz iwwer d'Nei Avenue an d'Nei Bréck geluecht ginn.

## Um Spaweck

* Linn 15 op der Säit vun der Stad Lëtzebuerg
Bryan Forbes

De **Bryan Forbes**, gebuer als **John Theobald Clarke** den 22. Juli 1926 zu Stratford, a gestuerwen den 8. Mee 2013 zu Virginia Water (Surrey), war en englesche Filmregisseur, Dreibuchauteur, Filmproduzent a Schauspiller.

De Bryan Forbes huet seng Filmkarriär am Joer 1949 als Schauspiller am Film * The Small Back Room* vum Michael Powell an Emeric Pressburger ugefaangen. Säin éischte Film als Regisseur huet hien am Joer 1961 gedréint. Bekannt Filmer vun him sinn: *Whistle Down the Wind* (1961) mam Bernard Lee,*The L-Shaped Room* (1962) mat der Leslie Caron, *King Rat* (1965) mam Tom Courtenay an *The Stepford Wives* (1975).

## Filmographie
### als Schauspiller
* 1949: *The Small Back Room* vum Michael Powell an Emeric Pressburger
* 1952: *Flesh and Fury* vum Joseph Pevney
* 1952: *The World in His Arms* vum Raoul Walsh
* 1953: *Sea Devils* vum Raoul Walsh
* 1953: *The Million Pound Note* vum Ronald Neame
* 1954: *An Inspector calls* vum Guy Hamilton
* 1955: *Passage Home* vum Roy Ward Baker
* 1955: *The Colditz Story* vum Guy Hamilton
* 1956: *[[The Black Tent]]* vum Brian Desmond Hurst
* 1956: *The Baby and the Battleship* vum Jay Lewis
* 1956: *It's Great to Be Young!* vum Cyril Frankel
* 1957: *Quatermass II: Enemy from Space* vum Val Guest
* 1958: *[[The Key (Film 1958)|The Key]]* vum Carol Reed
* 1959: *[[Yesterday's Enemy]]* vum Val Guest
* 1960: *The Angry Silence* vum Guy Green
* 1960: *The League of Gentlemen* vum Basil Dearden
* 1961: *[[The Guns of Navarone]]* vum J. Lee Thompson
* 1964: *A Shot in the Dark* vum Blake Edwards

### als Regisseur
* 1961: *[[Whistle Down the Wind]]*, mam Bernard Lee a Alan Bates 
* 1962: *[[The L-Shaped Room]]*, mam Leslie Caron 
* 1964: * Seance on a Wet Afternoon*, mam Kim Stanley a Richard Attenborough
* 1965: *[[King Rat]]*, mam George Segal an Tom Courtenay 
* 1966: * The Wrong Box*, mam Jeremy Lloyd 
* 1967: * The Whisperers*, mam Edith Evans an Nanette Newman 
* 1967: * Deadfall*, mam Michael Caine a Giovanna Ralli
* 1969: * The Madwoman of Chaillot*, Regie zesumme mam John Huston mam Katharine Hepburn a Paul Henreid 
* 1971: * The Raging Moon*, mam Malcolm McDowell an Nanette Newman 
* 1975: * The Stepford Wives*, mam Katharine Ross a Paula Prentiss 
* 1976: * The Slipper and the Rose: The Story of Cinderella*, mam Margaret Lockwood a Gemma Craven 
* 1978: * International Velvet*, mam Tatum O'Neal a Christopher Plummer 
* 1980: * Sunday Lovers* Sketch: *An Englishman's Home*, mam Roger Moore 
* 1983: * Better Late Than Never*, mam David Niven a Maggie Smith 
* 1984: * The Naked Face*, mam Roger Moore a Rod Steiger

## Um Spaweck
* BFI Screenonline De Forbes op BFI
Giulio Andreotti

Den **Giulio Andreotti**, gebuer de 14. Januar 1919 zu Roum, an och do gestuerwen de 6. Mee 2013, war en italieenesche Politiker. Hien huet d'politesch Geschicht vun Italien an der 2. Hallschent vum 20. Joerhonnert staark markéiert.

Den Andreotti, Jurist vu Formatioun, war vun Ufank bis zu hirem Enn Member vun der Democrazia Cristiana, den italieenesche Chrëschtdemokraten. Hie souz zanter 1945 am italieenesche Parlament. An 33 vun am Ganzen 59 Regierungen tëscht 1945 war hie Regierungsmember, dorënner 7-mol Ministerpresident. Ministerämter, déi hien hat, waren:
* aachtmol Verdeedegungsminister,
* fënnefmol Ausseminister;
* jee zweemol Finanzminister, Budgetsminister an Industrieminister;
* jee eng Kéier Minister fir den Tresor an Inneminister.

1991 gouf hie vum Staatspresident Francesco Cossiga zum Senator op Liewenszäit ernannt.

*Presidente del Consiglio*, deemno Ministerpresident war den Andreotti:
* 18. Februar 1972 – 26. Februar 1972
* 26. Juni 1972 – 12. Juni 1973
* 29. Juli 1976 – 16. Januar 1978
* 11. Mäerz 1978 – 31. Januar 1979
* 20. Mäerz 1979 – 31. Mäerz 1979
* 22. Juli 1989 – 29. Mäerz 1991
* 12. Abrëll 1991 – 24. Abrëll 1992.

Hien hat de Spëtznumm *Il Divo*, an et gouf ëmmer nees iwwer seng Verbindunge mat der Mafia spekuléiert. Och seng onduerchsichteg Memberschaften a Geheimlogen, wéi dem Licio Gelli senger Loge P2, an den net opgekläerte Muerd un engem Journalist, deen dëst publik gemaach hat, hu fir eng sëllegen Opreegung gesuergt.

## Um Spaweck
Nancy Kovack

D**'Nancy Kovack**, gebuer als **Nancy Kovach** den 11. Mäerz 1935 zu Flint am Michigan, ass eng US-amerikanesch Schauspillerin.

Zanter 1969 ass si mam Dirigent Zubin Mehta bestuet.

## Filmographie
### Kino
* 1960: *[[Strangers When We Meet]]*, vum Richard Quine mam Kirk Douglas a Kim Novak 
* 1961: *Cry for Happy*, vum George Marshall mam Glenn Ford an Donald O'Connor 
* 1962: *The Wild Westerners*, vum Oscar Rudolph mam Duane Eddy 
* 1963: *Diary of a Madman*, vum Reginald Le Borg mam Vincent Price 
* 1963: *[[Jason and the Argonauts (Film 1963)|Jason and the Argonauts]]*, vum Don Chaffey mam Todd Armstrong an Honor Blackman 
* 1965: *The Outlaws Is Coming*, vum Norman Maurer mam Adam West 
* 1965 *Sylvia*, vum Gordon Douglas mam Carroll Baker an George Maharis 
* 1965: *The Great Sioux Massacre*, vum Sidney Salkow mam Joseph Cotten an Darren McGavin 
* 1966: *Almaas 33*, vum Dariush Mehrjui 
* 1966: *The Silencers*, vum Phil Karlson mam Dean Martin, Stella Stevens an Daliah Lavi 
* 1966: *Frankie and Johnny*, vum Frederick De Cordova mam Elvis Presley 
* 1966: *Tarzan and the Valley of Gold*, vum Robert Day mam Mike Henry an David Opatoshu 
* 1967: *Enter Laughing*, vum Carl Reiner mam José Ferrer a Shelley Winters 
* 1969: *Marooned*, vum John Sturges mam Gregory Peck an Gene Hackman

## Um Spaweck
AVL-Linn 14

D**'AVL-Linn 14** ass eng Buslinn vun de Stater Bussen. Se fiert zanter dem 13. Dezember 2020 um Trajet Zéisseng, Boy Konen - Gare - Stad - Clausen - Fetschenhaff - Zens, Waassertuerm an zeréck. Zu Zéisseng fiert se duerch den neie Quartier „Am Brill“. Se huet 34 Halten um Aller an der 33 um Retour a fiert vu méindes bis samschdes all 15 véierel Stonn

Sonndes fiert d'Linn just am Hallefstonne-Rhythmus tëscht der Gare an dem Zens.

D'Linn gëtt mat Elektro- oder Elektro-Hybridbussen assuréiert. Um Terminus um Zens ass eng Opluedstatioun wou d'Bussen nees opgeluede ginn.

## Halten op der Linn 14
(*D'Nimm vun den Halte si sou uginn, wéi s'am offizielle Fuerplang publizéiert sinn*.)

## Entwécklung vun der Linn 14
Mat der selwechter Linnen-Nummer goufe follgend Trajete gefuer:
*vum 01.04.1927 un ass déi *Gaasperech-Zéissenger Linn* vun der Stad iwwer d'av. de la Liberté an d'Gare op Gaasperech an Zéisseng gefuer. Den 01.10.1962 gouf déi Gaasperecher Linn als 13 an déi Zéissenger als 14 bezeechent
*1971 - 1980: Stad - Gare - Zéisseng
*1980 - 1990: Stad - Gare - Hollerech - Zéisseng - Kuelebierg - Gaasperech - Gare - Stad
*1990 - 1992: *et gouf keng Linn mat der Nummer 14*
*1992 - 2001: Gare - Stad - Eech - Dummeldeng - Beggen, Henri Dunant
*2001 - 2008: (P+R Bouillon) - Gare - Stad - Eech - Dummeldeng - Beggen, Henri Dunant
*2008 - 2015: Gaasperech/François Hogenberg - Gare - Stad - Clausen - Fetschenhaff - Zens, Waassertuerm
*01.06.2015 - 12.12.2020: Gare - Stad - Clausen - Fetschenhaff - Zens, Waassertuerm
Wéinst dem Tramsschantje gouf d'Streck tëscht der Gare an der Uewerstad den 3. November 2019 g'ännert an huet dunn iwwer d'Al Avenue, d'Al Bréck an de Boulevard Roosevelt amplaz iwwer d'Nei Avenue an d'Nei Bréck gefouert.

Se hat 24 Halten um Aller an och um Retour an ass vu méindes bis samschdes all 15 Minutten a sonndes all hallef Stonn gefuer. D'Linn 14 hat déi zwéin Terminussen zesumme mat der Linn 9.

## Um Spaweck

* Linn 14 op der Säit vun der Stad Lëtzebuerg
Efraín Ríos Montt

De **José Efraín Ríos Montt**, gebuer de 16. Juni 1926 zu Huehuetenango, Guatemala, ass e guatemalteekesche Militär a war vun 1982 bis 1983 President vu sengem Land. Hie gouf am Mee 2013 wéinst Genozid a Verbrieche géint d'Mënschlechkeet zu 80 Joer Prisong verurteelt an ass domat deen éischte Politiker, dee wéinst Vëlkermuerd am eegene Land vun engem eegene Geriicht condamnéiert gouf.

Den Efraín Ríos Montt ass am Mäerz 1982 duerch e Militärputsch aun d'Muecht komm a gouf am August 1983 vu rivaliséierende Militärkreesser wéinst "Onzourechnungsfäegkeet“ ofgesat. Ënner dem Montt senger Herrschaft goufen Dausende vu Mënschen, dorënner vill Ixil, ermuert. Wéinst senger ferm antikommunistescher Haltung gouf de Montt vum US-President Ronald Reagan senger Regierung militäresch a politesch ënnerstëtzt; de Reagan huet en e Mann „*mat grousser perséinlecher Integritéit an Asazbereetschaft*" genannt, "*deen den Erausfuerderunge vun enger brutaler, vum Ausland ënnerstëtzter Guerilla*“ géintiwwerstéing.