open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zombie

En **Zombie** ass eng fiktiv Kreatur, déi a Bicher, Filmer, Serien an anere Medien, als operstanenen Doudegen oder en irrationalt mënschlecht Wiesen duergestallt gëtt. D'Geschicht vun den Zombien huet hir Origin am spirituellen afro-karibesche Voodoo-Glawen, an deem e mächtegen Zauberer oder eng Hex Aarbechter kontrolléiere kann.

Sou eng Kreatur ass e mënschlecht Wiesen, dat fir dout gehalen a begruewe ginn ass, an dat - dem Volleksglawen no - erëm ausgegruewe ginn a mat onbekannte Mëttelen erëm zum Liewen erwächt ginn ass. Wéinst dem Manktem u Sauerstoff am Graf wier de "liewegen Doudegen" Gehier-dout erëm reaniméiert ginn an dofir an engem katatoneschen Zoustand. E géif Onsécherheet an Angscht verbreeden an déi Lieweg, déi et fänkt, iessen.

D'Kreatur vum Zombie huet zanter den 1960er Jore staark u Popularitéit gewonnen, haaptsächlech zanter dem Succes vum amerikanesche Film *Night of the Living Dead* ("Nuecht vun de liewegen Doudegen") vun 1968. Vill fiktiv Wierker thematiséieren d'Zombie-Apokalyps bei där d'mënschlech Zivilisatioun zesummebrécht an d'Zombie sech duerch e Virus weltwäit rapid ausbreeden.

## Kuckt och
* Zombie Film, deen éischte Lëtzebuerger Zombiefilm vun 2005
Christiane Rücker

D**'Christiane Rücker**, gebuer den 12. Juni 1944 zu Schertendorf, haut Przylep Polen, ass eng däitsch Schauspillerin.

## Filmographie
* 1965: *Ich kauf mir lieber einen Tirolerhut*, vum Hans Billian mam Hannelore Auer a Margitta Scherr
* 1966: *[[Die Liebesquelle]]*, vum Ernst Hofbauer mam Hans-Jürgen Bäumler a Sieghardt Rupp
* 1966: *In Frankfurt sind die Nächte heiß*, vum Rolf Olsen mam Vera Tschechowa an Erik Schumann
* 1966: *[[Bel Ami 2000 oder Wie verführt man einen Playboy?]]*, vum Michael Pfleghar mam Peter Alexander a Mylène Demongeot
* 1966: *Carmen Baby*, vum Radley Metzger mam Carl Möhner a Barbara Valentin
* 1966: *Bonditis*, vum Karl Suter mam Gerd Baltus
* 1967: *[[Heubodengeflüster]]*, vum Rolf Olsen mam Peter Carsten a Gunther Philipp
* 1967: * [[Die Schlangengrube und das Pendel]] *, vum Harald Reinl mam Lex Barker, Karin Dor a Christopher Lee
* 1968: *Paradies der flotten Sünder*, vum Rolf Olsen mam Hans-Jürgen Bäumler
* 1968: *Zieh dich aus, Puppe*, vum Ákos Ráthonyi mam Astrid Frank an Elisabeth Volkmann
* 1968: *Engel der Sünde*, vum August Rieger mam Erik Schumann a Sieghardt Rupp
* 1968: *[[Der Arzt von St. Pauli]]*, vum Rolf Olsen mam Curd Jürgens an Horst Naumann
* 1968: *Komm nur, mein liebstes Vögelein*, vum Rolf Thiele
* 1968: *Donnerwetter, Donnerwetter, Bonifatius Kiesewetter*, vum Helmut Weiss mam Paul Dahlke a Loni Heuser
* 1968: *Ein Dreifach Hoch dem Sanitätsgefreiten Neumann*, vum Franz Marischka mam Siegfried Rauch a Rudolf Prack
* 1969: *Heintje - einmal wird die Sonne wieder scheinen*, vum Hans Heinrich mam Heintje Simons a Gerlinde Locker
* 1969: *Auf der Reeperbahn nachts um halb eins*, vum Rolf Olsen mam Curd Jürgens an Heinz Reincke
* 1970: *[[Unsere Pauker gehen in die Luft]]*, vum Harald Vock mam Wenche Myhre a Georg Thomalla
* 1971: *Die Kompanie der Knallköppe*, vum Rolf Olsen mam Eddi Arent a Ruth Stephan
* 1973: *Il castello della paura*, vum Dick Randall mam Rossano Brazzi, Edmund Purdom a Gordon Mitchell
* 1973: *[[Wenn jeder Tag ein Sonntag wär]]*, vum Harald Vock mam Heinz Reincke a Lotte Ledl
* 1978: *Das Einhorn*, vum Peter Patzak mam Peter Vogel a Gila von Weitershausen
* 1984: *Tiger - Frühling in Wien*, vum Peter Patzak mam William Berger an Eddie Constantine

## Um Spaweck
Hubble-Konstant

D**'Hubble-Konstant** *H*0, genannt nom US-amerikaneschen Astronom Edwin Hubble, ass eng vun de fundamentalste Gréisste vun der Kosmologie. Si beschreift d'Quot vun der Expansioun vum Universum zum haitegen Zäitpunkt. Haut gëtt och dacks de Begrëff **Hubble-Parameter** gebraucht, well d'Hubble-Konstant genee geholl keng Konstant ass, mä sech mat der Zäit verännert. Den homogeene Virgank vun der Expansioun gëtt als **Hubble-Floss** bezeechent.

Den aktuellste Wäert (August 2012) fir d'Hubble-Konstant gouf duerch déi prezis Kalibréierung vun de Cepheiden als Standardkäerzen am mëttleren Infrarout mat Hëllef vum Spitzer-Weltraumteleskop ermëttelt an ass

:H_0 \approx (74{,}3 \pm 2{,}1) \ \frac{\mathrm{km}}{\mathrm{s \cdot Mpc}}

mat Mpc fir Megaparsec.

## Kuckt och

* John Huchra
## Um Spaweck
* J. Huchra zu der Geschicht vun der Hubblekonstant
Nomad

En **Nomad** (aus dem algriicheschen *νομάδες*, *nomádes*) ass e Member vun enger Communautéit, déi vun enger Plaz op déi aner zitt an déi a sech net permanent an enger bestëmmter Uertschaft oder op enger bestëmmter Plaz nidderléisst. Et gëtt geschat, datt et e puer Dose Milliounen Nomaden op der Welt ginn.

Vill Kulturen haten traditionell en nomadenhafte Liewensstil, deen awer an den industrielle Länner ëmmer méi rar gëtt.

Bekannt aktuell oder fréier Nomadegesellschafte sinn d'Berber an Nord- a Westafrika, d'Sami am Lappland an d'Inuit an der Arktis.

## Um Spaweck
Panik

**Panik** ass en Zoustand vun intensiver Angscht virun enger tatsächlecher oder enger ugehollener Menace. Et ass eng staark Stressreaktioun vum Organismus op eng dacks onerwaart an erschreckend Situatioun a gëtt vu ville vegetativen a kierperleche Symptomer begleet. Dobäi kann et ënner Ëmstänn zu enger Restriktioun vun de méi héije mënschleche Fäegkeete kommen.

Et kann een en Ënnerscheed tëscht enger individueller an enger kollektiver Panik maachen.

Den Term *Panik* ass vum griicheschen Hierdegott Pan ofgeleet, vun deem et heescht, datt hien an der gréisster Mëttesrou duerch en haart Jäizen op eemol ganz Häerden zu enger stënterlecher a wéi et schéngt sënnloser Masseflucht konnt opjoen. .
The Tomb of Ligeia

** The Tomb of Ligeia ** ass en US-amerikanesche Film vum Roger Corman aus dem Joer 1964 no enger Erzielung vum Edgar Allan Poe. 
## Ëm wat geet et am Film?
Nom Doud vu senger Fra Ligea (Elizabeth Shepherd) verléift de Verden Fell (Vincent Price) sech an d'Lady Rowena (Elizabeth Shepherd) déi senger Fra gläicht…

## Edgar Alan Poe Filmer vum Roger Corman als Regisseur
* *[[House of Usher]]* (1960)
* *[[The Pit and the Pendulum (Film 1961)|The Pit and the Pendulum]]* (1961)
* *[[The Premature Burial]]* (1962)
* *[[Tales of Terror]]* (1962)
* *[[The Haunted Palace]]* (1963)
* *[[The Raven (Film 1963)|The Raven]]* (1963)
* *[[The Masque of the Red Death (Film 1964)|The Masque of the Red Death]]* (1964)
* *The Tomb of Ligeia* (1964)

## Um Spaweck
NGC 454

Den **NGC 454** ass e wiesselwierkend Galaxiëpuer am Stärebild Phoenix, dat ongeféier 160 Millioune Liichtjoer vun eis ewech ass. Den Objet gouf de 5.&nbsp;Oktober 1834 vum John Herschel entdeckt. D'Koppel besteet aus enger elliptescher Galaxie (ëstlech Komponent, *NGC&nbsp;454E*) an enger irregulärer Galaxie, déi méiglecherweis och eng Scheiwe-Galaxie kéint sinn (westlech Komponent, *NGC&nbsp;454W*).

## Literatur
* M. Stiavelli et al.: *WFPC2 Observations of NGC 454: An Interacting Pair of Galaxies.* In: *The Astrophysical Journal Letters* Bd. 492, Nr. 2 (10. Januar 1998), S. L135-L138
## Kuckt och

## Um Spaweck

* Hubble-Weltraumteleskop
Kannibalismus

Als **Kannibalismus** (vu *Caníbales*, dem spueneschen Numm vun de Kariben, engem Stamm an der haiteger Karibik, dee bekannt dofir war, Kannibalismus ze praktizéieren), och nach **Anthropophagie** genannt, gëtt d'Iesse vu Mënschefleesch oder mënschlechen Organer duerch aner Mënsche bezeechent. Eng Persoun, déi Kannibalismus praktizéiert, gëtt Kannibal genannt. De Begrëff Kannibalismus ass och op d'Zoologie ausgedeent ginn a gëtt fir all Liewewiese vun enger bestëmmter Spezies benotzt, dat en anert Wiesen aus där Spezies frësst.

Kannibalismus war an der Vergaangenheet a villen Deeler vun der Welt verbreet a gouf a verschiddenen isoléierte Kulturen am Südpazifik bis an d'19. Joerhonnert praktizéiert. Fiji war fréier als "Kannibalen-Inselen" bekannt. Kannibalismus ass bis viru Kuerzem nach a verschiddene Kricher, dorënner a Liberia an am Kongo, praktizéiert ginn. Vun de Korowai a Papua-Neiguinea gëtt ugeholl, datt Kannibalismus och haut nach zu hirer Kultur gehéiert. Historesch gesinn ass de Virworf vu Kannibalismus vun de Kolonialmuechten dofir benotzt ginn, fir d'Ënnerdréckung vun, hirer Meenung no, primitive Vëlker ze justifiéieren. An deene meeschte Länner ass Kannibalismus net verbueden; Mënschen, déi Mënschefleesch iesse ginn normalerweis wéinst aneren Ursaachen ugeklot, wéi Mord oder Läicheschändung.

Heiansdo gëtt Kannibalismus als leschten Auswee vu Leit, déi ënner enger Hongersnout leiden, praktizéiert. E relativ bekannt Beispill sinn d'Passagéier vun engem Fligerongléck an den Anden am Joer 1971, bei deem déi Iwwerliewend Deeler vun de Läiche vun de Verstuerwene giess hu fir net z'erhéngeren. Verschidde Leit mat mentale Problemer si vun der Iddi vum Kannibalismus besiess oder liewe s'och aus; trotzdeem sinn net all Experten domat averstanen, Kannibalismus als psychesch Stéierung formell unzerkennen.

## Kannibalismus bei Déieren

Am Déiereräich ënnerscheet een tëscht aktivem a passivem Kannibalismus. En aktive Kannibal jot a bréngt Sengesgläichen ëm, éier e se frësst, wärend e passive Kannibal nëmmen déi frësst, déi schonn dout sinn. Sexuelle Kannibalismus ass eng speziell Aart vu Kannibalismus, bei deem d'Weibche virun, wärend oder no der Kopulatioun d'Männche vun der selwechter Aart ëmbréngt a frësst. A ganz rare Fäll kënnen d'Rollen och ëmgedréint sinn.

## Um Spaweck
Amel-sur-l'Étang

**Amel-sur-l'Étang** ass eng franséisch Uertschaft an der Meuse an der Regioun Grand Est.

Am Weste vun der Uertschaft läit de Weier vun Amel mat sengem Naturschutzgebitt, dee se sech mat der Nopeschgemeng Senon deelt.

Um Territoire vun der Gemeng oder just op der Grenz lafen zwou Baachen an d'Orne an zwar de *Ruisseau du Gros Pré* an de *Ruisseau du Russe*.
## Nopeschuertschaften
*Éton
*Foameix-Ornel
*Rouvres-en-Woëvre
Männer, déi Sex mat Männer hunn

Als **Männer, déi Sex mat Männer hunn** (ofgekierzt als **MSM**, aus dem Englesche *Men who have sex with men* oder *males who have sex with males*) gi männlech Persoune bezeechent, déi sech op sexuell Aktivitéite mat Leit vum selwechte Geschlecht aloossen, egal wéi si sech selwer identifizéieren (zum Beispill als heterosexuell oder homosexuell).

De Begrëff gouf an den 1990er Jore kreéiert, fir d'Ausbreede vu Krankheeten tëscht Männer, déi Sex mat Männer hunn, ze studéieren, ouni datt d'sexuell Identitéit dobäi wichteg ass. Fir Epidemiologen am schwieregsten erreechbar sinn nämlech MSMen, déi sech als heterosexuell definéieren. Ë.&nbsp;a. gëtt et der vill, déi net wëllen oder net kënnen akzeptéieren, datt si homosexuell oder bisexuell sinn.

De Begrëff erlaabt et donieft och aner mat Wäerter oder Ideologië geluede Begrëffer z'evitéieren.
Mainstream

**Mainstream** (englesch fir *Haaptfloss*) ass dat, wat d'grouss Majoritéit vu Leit denkt oder gutt fënnt. Am Géigesaz dozou stinn d'Subkultur an d'Géigekultur a Saachen, déi als *independant* ("onofhängeg") oder *underground* bezeechent ginn. De Begrëff Mainstream gëtt haaptsächlech, mä net exklusiv, fir d'Popkultur benotzt.

Mainstream-Filmer si kommerziell Filmer, déi vu grousse Studioen oder Produktiounsentreprisë produzéiert a vun internationale Mediekonglomerater besëtzt ginn. Wéinst relativ héije Bugdetë kënnen déi Filmer méi deier Schauspiller bezuelen, méi wäitleefeg erausbruecht an a populäre Butteker verkaaft ginn.

Als Mainstream-Musek bezeechent ee Musek, déi deene meeschte Leit bekannt ass an als "harmlos" empfond gëtt; dozou gehéieren ënner anerem Pop, Pop-Rap a Pop-Rock. Musek, déi sech géint Mainstream-Musek riicht, gëtt et a bal all de Museksgenren (Punk Rock, Heavy Metal, Anti-Folk, alternativen Hip Hop...)

An de Medië gi Printmedien (Zeitungen, Zäitschrëften), déi déi héchst Lieserunzuel opweisen, a Radio- an Televisiounsprogrammer mam meeschte Publikum als Mainstream- oder Massemedie bezeechent.
Catalog of Components of Double and Multiple stars

De **Katalog vu Komponente vun Duebel-a Méifachstären** oder **CCDM** (*Catalog of Components of Double and Multiple stars*), ass en astronomesche Stärekatalog vun Duebelstären a Méifachstären. E gouf vum Jean Dommanget an dem Omer Nys am Observatoire royal de Belgique opgestallt, fir en Datekatalog vu Stäre fir d'Hipparcos-Missioun ze bidden. Déi éischt Oplo vum Katalog, gouf 1994 publizéiert, mat Date vu 74.861 Komponenten, 34.031 Duebel- a Méifachstären. Déi zweet Oplo am Joer 2002 gouf ëm 105.838 Komponente vergréissert, 49.325 Duebel- a Méifachstären. De Katalog lëscht Positiounen, Hellegkeeten, Spektraltyppen an Eegebeweegunge vun all de Komponenten op.
## Kuckt och

* Astronomesch Katalogen
* Méifachstär
## Um Spaweck
* [ftp://cdsarc.u-strasbg.fr/pub/cats/I/274/ Accès au contenu du catalogue] au centre de données astronomiques de Strasbourg (CDS)
* Interrogation du catalogue, depuis le CDS
* http://doublestars.free.fr,Interrogation du catalogue CCDM et WDS
Jacques Delahaye

De **Jacques Delahaye**, gebuer den 20. Abrëll 1865 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 15. Mee 1956 am Alter vun 91 Joer, war e lëtzebuergesche Riichter a Member vum Staatsrot.

Hie war vum 8. November 1926 bis zu senger Demissioun de 25. Mäerz 1947 Member vum Staatsrot.

## Gielercher
* 
*
Furtwängler

**Furtwängler** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a.:
* Adolf Furtwängler (1853-1907), däitschen Archeolog.
* Andreas E. Furtwängler (*1944), däitschen Archeolog.
* Florian Furtwängler (1938-1992), Regisseur.
* Maria Furtwängler (*1966), däitsch Schauspillerin.
* Wilhelm Furtwängler (1896-1954), däitsche Komponist.
Auguste Ulveling

Den **Auguste Ulveling**, gebuer de 27. Abrëll 1859 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 26. August 1917, war e lëtzebuergeschen Affekot.

Hie war vum 3. Mäerz 1915 bis de 26. August 1917 Member vum Staatsrot.

Säi Papp war de Georges Ulveling.

## Gielercher
* 
* 
* 
* Commandeur vum 'Ordre de la couronne de Roumanie'
Alouette 1

D**'Alouette 1** oder (Alouette A) war den éischte kanadesche Satellit. E gouf am Joer 1962 an den Orbit geschoss − fënnef Joer nodeem d'UdSSR am Joer 1957 hiren éischte Satellit Sputnik 1 an den Orbit geschéckt hat a véier Joer nodeem d'USA den Explorer 1 gestart haten. Domat war Kanada déi drëtt Natioun mat engem Satellit am Orbit. Den Numm *Alouette* leet sech vum franséische Wuert fir de Léimännchen a vun engem populäre franséisch-kanadesche Volleksliddtitel of.

## Satellittestart a Missiounsfortschrëtt
D'Alouette&nbsp;1 gouf vun der National Aeronautics and Space Administration (NASA) vun der Vandenberg Air Force Base a Kalifornien den 29. September 1962 ëm 06:05&nbsp;UTC an den Orbit ëm d'Äerd geschoss. D'Aufgab vun der Alouette war et, d'Ionosphär z'ënnersichen, e Gebitt vun der ieweschter Atmosphär, an där vill Satellitte placéiert solle ginn. D'Missioun vun der Alouette hat 10 Joer gedauert, bis d'Instrument plangméisseg ofgeschalt gouf. De Missiounsdirekter war de Kanadier John Herbert Chapman.

Am Juni 2010 ass d'Alouette&nbsp;1 nach ëmmer am Orbit gekreest an e puer vun den deemolege Verantwortlechen haten ugeholl, datt et beim Fortschécke vum Aktivéierungssignal eng ganz kleng Chance fir d'Reaktivéierung géif ginn.

## Méifachkonstruktioun

Zwéi weider Satellitte goufen aus Sécherheetsgrënn fir de Fall vun enger Feelfunktioun gebaut; wann den éischte Satellit ausfale sollt, kéint den zweeten nëmmen e puer Méint méi spéit gestart ginn. Et hat 3½ Joer vum Virschlag fir d'Alouette bis zu senger Entwécklung a fir säi Bau gedauert. D'Mechanik gouf zu Downsview vum kanadeschen Hiersteller de Havilland Canada gebaut, d'Gebai ass haut den Toronto Aerospace Museum. D'Satellitten S27-2 (Prototyp), S27-3 (den agesate Satellit) a S27-4 (Backup) goufe vum *Defense Telecommunications Establishment Electronics Lab* zu Ottawa montéiert. Déi fir d'Alouette benotzt Batterië goufe vun engem Departement vum Canadian Defence Research Board entwéckelt a ware fir déi laang Liewesdauer vum Satellit verantwortlech. D'Antenne waren zwou 45,7&nbsp;m resp. 22,8&nbsp;m laang Dipolantennen.
No der Fäerdegstellung war d'Alouette 145,7&nbsp;kg schwéier a gouf vun enger zweestufeger Thor-Agena-B-Rakéit gestart. De Backupsatellit vun der Alouette&nbsp;1 gouf 1965 als Alouette 2 gestart, fir déi eeler Alouette&nbsp;1 z'ersetzen.
## Kuckt och

## Um Spaweck
* Alouette 1 im National Space Science Data Center (NSSDC) der NASA
* Canada Connects: ''Alouette 1 - The Project that Launched the Canadian Space Industry''
* CBC Digital Archives: ''Launching the Digital Age: Canadian Satellites''
Katatonie

**Katatonie** (aus dem algriicheschen *κατά*, "vun uewe bis ënnen" an *τόνος* "(U-)Spanung", zesummen also "Uspanung vu Kapp bis Fouss") ass en Zoustand, dee sech duerch en anormaalt Behuelen (schlofänlechen Zoustand bei der betraffener Persoun) manifestéiert a bei deem dat spontaant kierperlecht Beweegungsspill duerch psychesch Virgäng negativ beaflosst gëtt. Et ka psychesch Krankheete wéi schwéier Depressioune begleeden oder virun allem kataton Schizophrenie, Stoffwiesselstéierungen oder d'Awierkung vun Alkohol an aner Drogen.

Et gouf fir d'éischt 1874 vum däitsche Psychiater Karl Ludwig Kahlbaum an *Die Katatonie oder das Spannungsirresein* beschriwwen.
Richard Ney

De **Richard Ney**, gebuer den 12. November 1916 zu New York, a gestuerwen den 18. Juli 2004 zu Pasadena, Kalifornien, war en US-amerikanesche Schauspiller.

Vun 1943 bis 1947 war hie mat der Schauspillerin Greer Garson bestuet.

## Filmographie (Auswiel)
### Kino
* 1942: *[[Mrs. Miniver]]*, vum William Wyler mam Greer Garson a Walter Pidgeon
* 1947: *The late George Apley*, vum Joseph L. Mankiewicz mam Ronald Colman a Vanessa Brown
* 1947: *Ivy*, vum Sam Wood mam Joan Fontaine an Herbert Marshall
* 1948: *[[Joan of Arc Film 1948|Joan of Arc]]*, vum Victor Fleming mam Ingrid Bergman a José Ferrer
* 1949: *The Fan*, vum Otto Preminger mam Jeanne Crain an George Sanders
* 1949: *The Secret of St. Ives*, vum Phil Rosen mam Vanessa Brown an John Dehner
* 1950: *Miss Italia*, vum Duilio Coletti mam Gina Lollobrigida
* 1950: *Un sourire dans la tempête*, vum René Chanas mam Jean-Pierre Kérien a Roger Pigaut
* 1950: *Ein Lächeln im Sturm*, vum René Chanas mam Curd Jürgens an Oskar Werner
* 1952: *Babes in Bagdad*, vum Edgar G. Ulmer mam Paulette Goddard
* 1960: *Midnight Lace*, vum David Miller mam Doris Day a Rex Harrison
* 1962: *[[The Premature Burial]]*, vum Roger Corman mam Ray Milland an Hazel Court

## Um Spaweck
NGC 2442

Den **NGC 2442** ass eng Balkespiralgalaxie, déi ronn 50 Millioune Liichtjoer vun der Äerd ewech läit. D'Galaxie gouf den 8.&nbsp;Dezember 1834 vum britteschen Astronom John Frederick William Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* ESO 2011
* Antilhue - Chile
* Evolutioun vu Spiralgalaxien
* Astrophysics

Fichier:NGC_2442.jpg|Eng Foto vum Hubble-Weltraumteleskop mat Bléck op d'Meathook Galaxy (NGC 2442) konzentréiert sech op déi kompakt asymmetresch Spiraläem an och op déi zentral Regiounen.
Fichier:NGC 2442 Hubble south wing.jpg|NGC 2442, eng Foto vum Kär-a Südfligel, opgeholl vum Hubble-Weltraumteleskop
Bréck vu Bonny-sur-Loire

D**'Bréck vu Bonny-sur-Loire** ass eng Hänkbréck am franséischen Departement Loiret an der Regioun Centre. Si iwwerspaant d'Loire tëscht Bonny-sur-Loire a Beaulieu-sur-Loire.

Déi 360 Meter laang Bréck besteet aus dräi Felder vun 120 Meter, an iwwer d'Bréck féiert Départementsstrooss D 926 déi do d'D907 um rietsen Uwänner mat der D 951 um lénkse verbënnt.
Drosera rotundifolia

D**'Drosera rotundifolia** ass eng Planzenaart vun der Famill vun den Droseraceae. Et ass eng karnivor Planz, déi a Westeuropa rar ass.

## Beschreiwung
Et ass eng méijäreg Planz, déi sech aus enger sougenannter Wanterknosp (oder Hibernakel) entwéckelt an déi eng 5 bis 20 Zentimeter héich ka ginn. Si huet Blatstiller vun 1 bis 7&nbsp;cm Längt, op deene ronnelzeg Blieder sinn, déi horizontal ausgestreckt sinn an en Duerchmiesser vun 0,5 bis 1,8 Zentimeter hunn. Op all Blat sëtzen eng 200 ganz reng roudelzeg Tentakelen, déi un hirer Spëtzt e pechecht Sekreet ausscheeden, mat deem Insekte gefaange ginn (Mustiken oder Mécken, geleeëntlech och alt méi grousser, wéi Päiperleken oder Libellen.

An dësem Sekreet sinn Enzymer, déi Eewäisser splécke kënnen a Seechomessesaier. Wann en Insekt gefaangen ass, da beweege sech d'Tentakelen an d'Mëtt vum Blat. No enger 2 Stonne rullt d'Blat sech zesummen, soudatt nach méi Verdauungsdrüsen a Kontakt mat der Beit komme kënnen. No e puer Deeg ass d'Verdauung eriwwer, an d'Blat gëtt nees flaach. Just de Chitinpanzer vun der Beit gëtt net verdaut.


Fichier:Drosera rotundifolia leaf1.jpg|Blat mat Tentakelen
Fichier:Drosera rotundifolia bluete detail.jpg|Bléi
Fichier:Drosera rotundifolia frucht.jpeg|Fruuchtstand


### Bléi
D**Drosera rotundifolia'' blitt vu Juni bis August un enger bis zwou, bis zu 30&nbsp;cm héijen, eesäitegen Drauwe mat bis zu 25 wäissen, knapps 1&nbsp;cm groussen, [[Bléi]]en, déi nëmmen opginn, wa genuch Sonn ass.

=== Fruucht a Som ===
Den 1,5&nbsp;mm laangen, spëndelfërmegen, brong-schwaarze Som gëtt a [[Kapselfruucht|Kapsele]] produzéiert, an, well e kleng a liicht ass, meeschtens vum Wand verspreet.

== Verbreedung ==
D**Drosera rotundifolia* kënnt bal iwwerall op der [[Nordhemisphär]] vir, vun [[Eurasien]] bis an Nordamerika, a bis erop an [[Alaska]] a [[Grönland]]. Si brauch eng sonneg Plaz, op naassem, liicht saierzegem Buedem ouni Kallek a mat wéineg Nierstoffer. [[Mouer (Biotop)|Moueren]] oder [[Fiichtgebitt|Fiichtgebidder]] sinn dofir gëeegent.

== Soss ==
Den [[Charles Darwin]] huet d'Karnivorie vun där Planzenaart 1860 entdeckt an dee Phenomeen an de Joren duerno erfuerscht. 1875 koum säi Buch *Insectivorous Plants* eraus. Domat war dem [[Carl von Linné]] säin [[Dogma]], datt Karnivorie bei Planzen "géint déi gëttlech Uerdnung vun der Natur" wier, widderluecht.

== Literatur ==
* Darwin, Charles: *Insectenfressende Pflanzen*, Stuttgart, 1876
* Diels, Ludwig: *Droseraceae*, in Engler, A. (Hrsg.): Pflanzenr. 4, 112: 109, 1906 
* Barthlott, Wilhelm; Porembski, Stefan; Seine, Rüdiger; Theisen, Inge: *Karnivoren'', Stuttgart, 2004, ISBN 3-8001-4144-2
* R. Düll/ H. Kutzelnigg: Taschenlexikon der Pflanzen Deutschlands. 7. Auflage, Quelle & Meyer-Verlag, 2011, ISBN 978-3-494-01424-1

## Um Spaweck

* FleischfressendePflanzen.de: Rundblättriger Sonnentau
Jeannot Trampert

De **Jeannot Trampert**, gebuer 1961, ass e lëtzebuergesche Geophysiker.

De Jeannot Trampert huet Physik, Mathematik an duerno Geophysik op der Universitéit zu Stroossbuerg studéiert, wou hien 1990 säin Doktorat gemaach huet.

2004 gouf hie Professer op der Universitéit zu Utrecht. Zanter 2009 ass hie Fuerschungsdirekter vum Departement *Sciences de la Terre* vun där Universitéit. Seng Spezialitéit ass d'Erfuerschung vun der Ausbreedung vun de seismesche Wellen, aus där een op d'mineralesch Zesummesetzung an d'Konvektiounsstréimungen am Äerdmantel zeréckschléisse kann.

2012 krut de Jeannot Trampert de *Grand Prix en sciences géologiques / Prix Feidt* vun der Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques vum Institut grand-ducal.

## Quellen
* Anonyme, 2012. *Le «Prix Feidt» décerné à Jeannot Trampert. Le géophysicien est actuellement professeur à l'Université d'Utrecht.* Luxemburger Wort vum 23. November 2011, S. 17.
*

## Um Spaweck
Une histoire d'amour (Film 2013)

***Une histoire d'amour*** ass eng franséisch-belsch-lëtzebuergesch Koproduktioun an deen éischte Spillfilm vun der franséischer Regisseurin a Schauspillerin Hélène Fillières. E koum den 9. Januar 2013 a Frankräich an eng Woch drop zu Lëtzebuerg an d'Kinoen.

## Ëm wat geet et am Film?
E Banquier an eng Fra ginn eng Affär an. Suen a Sadomaso sinn och am Spill...

## Soss
Déi meescht Zeenen am Film, deen néirens konkreet spillt, goufen zu Lëtzebuerg gedréint. Bei de Baussenopnamen huet ë.&nbsp;a. de Kierchbierg an d'Gare Léck-Guillemins als Kuliss gedéngt.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* Säit bei samsa.lu
Une histoire d'amour

**Une histoire d'amour** ass den Titel vu méi Fimer:

* *[[Une histoire d'amour (Film 1951)|Une histoire d'amour]]*, e Film aus dem Joer 1951 vum Guy Lefranc, mam Louis Jouvet an Dany Robin;
* *[[Une histoire d'amour (Film 1998)|Une histoire d'amour]]*, e Film aus dem Joer 1998 vum Yaël André;
* *[[Une histoire d'amour (Film 2003)|Une histoire d'amour]]*, e Kuerzfilm aus dem Joer 2003 vum Roch de Haut de Sigy;
* *[[Une histoire d'amour (Film 2013)|Une histoire d'amour]]*, e Film aus dem Joer 2013 vun der Hélène Fillières, mam Benoît Poelvoorde an Laetitia Casta.
Parverband Schengen-Wellesteen

De **Parverband Schengen-Welleschten** gouf de 6. Mee 2017 mat engem Dekreet vum Bistum ofgeschaaft.

En huet zu der Pastoralregioun Osten gehéiert a bestoung aus 5 Paren:

* Bech-Maacher
* Remerschen-Wëntreng
* Schengen
* Schwéidsbeng
* Welleschten

Dës 5 Pare leien all um Gebitt vun der Gemeng Schengen.
Hannes Messemer

Den **Hannes Messemer**, gebuer de 17. Mee 1924 zu Dillingen an der Donau, Bayern, a gestuerwen den 2. November 1991 zu Oochen Nordrhein-Westfalen, war en däitsche Schauspiller.

## Filmographie
### Kino
* 1956: *Rose Bernd*, vum Wolfgang Staudte mam Maria Schell a Raf Vallone
* 1957: *[[Nachts, wenn der Teufel kam]]*, vum Robert Siodmak mam Claus Holm a Mario Adorf
* 1957: *Der Arzt von Stalingrad*, vum Géza von Radványi mam O.E. Hasse an Eva Bartok
* 1957: *[[Madeleine und der Legionär]]*, vum Wolfgang Staudte mam Hildegard Knef a Bernhard Wicki
* 1957: *[[Der gläserne Turm]]*, vum Harald Braun mam Lilli Palmer a Peter van Eyck
* 1958: *Taiga*, vum Wolfgang Liebeneiner mam Ruth Leuwerik a Günter Pfitzmann
* 1959: *Douze heures d'horloge*, vum Géza von Radványi mam Lino Ventura a Laurent Terzieff
* 1959: *[[Babette s'en va-t-en guerre]]*, vum Christian-Jaque mam Brigitte Bardot a Francis Blanche
* 1959: *Menschen im Netz*, vum Franz Peter Wirth mam Hansjörg Felmy a Johanna von Koczian
* 1959: *[[Il generale della Rovere]]*, vum Roberto Rossellini mam Vittorio De Sica a Vittorio Caprioli
* 1959: *Ein Tag, der nie zu Ende geht*, vum Franz Peter Wirth mam Ruth Leuwerik an Hansjörg Felmy
* 1960: Das kunstseidene Mädchen, vum Julien Duvivier mam Giulietta Masina a Gert Fröbe
* 1960: *[[Era notte a Roma]]*, vum Roberto Rossellini mam Giovanna Ralli a Renato Salvatori
* 1960: *[[Die rote Hand]]*, vum Kurt Meisel mam Paul Hubschmid an Eleonora Rossi Drago
* 1960: *Die Brücke des Schicksals*, vum Michael Kehlmann mam Sabina Sesselmann an Elisabeth Flickenschildt
* 1960: *Auf Engel schießt man nicht*, vum Rolf Thiele mam Ruth Leuwerik a Gustav Knuth
* 1961: *Der Transport*, vum Jürgen Roland mam Armin Dahlen an Inge Langen
* 1963: *[[The Great Escape]]*, vum John Sturges mam Steve McQueen, James Garner, Richard Attenborough, Charles Bronson an James Coburn
* 1963: *Voir Venise … et mourir*, vum André Versini mam Sean Flynn a Pierre Mondy
* 1965: *[[Der Kongreß amüsiert sich]]*, vum Geza von Radványi mam Lilli Palmer, Curd Jürgens, Paul Meurisse, Anita Höfer a Brett Halsey
* 1966: *L'espion*, vum Raoul J. Lévy mam Montgomery Clift an Hardy Krüger
* 1966: *Grieche sucht Griechin*, vum Rolf Thiele mam Heinz Rühmann, harles Regnier an Irina Demick
* 1966: *[[Paris brûle-t-il? (Film)|Paris brûle-t-il?]]*, vum René Clément mam Jean-Paul Belmondo, Kirk Douglas, Alain Delon, Gert Fröbe a Leslie Caron
* 1974: *The Odessa File*, vum Ronald Neame mam Jon Voight a Maximilian Schell
* 1974: *Wer stirbt schon gerne unter Palmen? * vum Alfred Vohrer mam Thomas Hunter a Sieghardt Rupp

## Um Spaweck
Sean Flynn

De **Sean Flynn**, gebuer als *Sean Leslie Flynn* den 31. Mee 1941 zu Los Angeles (Kalifornien) a vermësst vum 6. Abrëll 1970 un am Kambodja, war en US-amerikanesche Schauspiller a Fotojournalist.

De Sean Flynn war de Jong vum Schauspiller Errol Flynn an der Schauspillerin Lili Damita.

## Filmographie

* 1962: *[[El hijo del capitán Blood]]*, vum Tulio Demicheli mam Alessandra Panaro an John Kitzmiller
* 1963: *Il segno di Zorro*, vum Mario Caiano mam Folco Lulli an Helga Liné
* 1963: *[[Verspätung in Marienborn]]*, vum Rolf Hädrich mam José Ferrer an Nicole Courcel
* 1964: *Sandok, il Maciste della giungla*, vum Umberto Lenzi mam Alessandra Panaro a Marie Versini
* 1964: *Voir Venise... et crever*, vum André Versini mam Madeleine Robinson a Pierre Mondy
* 1966: *Sette magnifiche pistole*, vum Romolo Guerrieri mam Fernando Sancho an Ida Galli
* 1966: *Dos pistolas gemelas*, vum Rafael Romero Marchent mam George Rigaud a Renato Baldini
* 1967: *Cinq gars pour Singapour*, vum Bernard Toublanc-Michel mam Marika Green a Marc Michel

## Bicher
* Jeffrey Meyers. Inherited Risk: Errol Flynn and Sean Flynn in Hollywood and Vietnam. New York: Simon and Schuster, 2002. ISBN 0743210905
* Philippe Lombard. Sean Flynn, l'instinct de l'aventure. Paräis: Éditions du Rocher, 2011. ISBN 9782268070254

## Um Spaweck
Chittagong

**Chittagong** (op Chittagonesch a Bengali: *চট্টগ্রাম*, *Chôţţogram*) ass den Haapthafen an déi zweetgréisst Stad am Bangladesch. Si läit um Karnaphuli-Floss a beim Golf vu Bengalen an huet iwwer fënnef Milliounen Awunner.

Zanter dem 9. Joerhonnert ass Chittagong eng Handelsplaz déi sech duerch eng räich Geschicht mat islameschen, hindu a buddhisteschen Aflëss auszeechent. Déi modern Stad gouf wärend der brittescher Kolonialzäit als Handelsplattform fir ënner anerem Téi a Pëtrol ausgebaut. Gläichzäiteg huet Chittagong eng zentral Roll an der Resistenz géint déi brittesch Kolonialmuecht gespillt. Och am zweete Weltkrich war d'Stad eng wichteg Militärbasis a Verfleegungsplaz fir déi Alliéiert wärend dem Burmafeldzug géint Japan. No der Deelung vun Indien 1947 ass Chittagong en Deel vun Ost-Pakistan ginn. 1971 huet sech Ost-Pakistan géint dem West-Pakistan säi Refus rebelléiert, d'Resultater vun den demokratesche Walen unz'erkennen, an d'Onofhängegkeet vun Ost-Pakistan (Bangladesch) gouf am selwechte Joer zu Chittagong erkläert. Als Konsequenz war d'Stad wéi de Rescht vum Land wärend dem Befreiungskrich Zeie vun enger Séiblockad a vu schlëmme Massaker duerch d'pakistanesch Arméi.

Haut ass Chittagong eng vun de Stied op der Welt déi am séierste wuessen an huet sech als wichtege Wirtschafts- an Industriezentrum an der Regioun entwéckelt. Well d'Stad dobäi ass, riseg Infrastrukturprojeten ëmzesetzen, dorënner e Séihafen, hunn d'Nopeschlänner Indien a China Chittagong als regional Transitplattform am A. Den Hafe gëtt als entscheedend fir d'wirtschaftlech Entwécklung vum bannenzegen Asien ugesinn, dorënner Nordostindien, Bhutan, Nepal an Deeler vu Südchina.

## Fotoen

Fichier:Office of District Commisonar of Chittagong (6).JPG|Distriktverwaltung 
Fichier:War cemetary6.jpg|Zaldotekierfecht
Fichier:Baizid Bostami's Mazar 002.JPG|Baizid Bostami Schräin
Fichier:Andar Killa Mosque, Chittagong 001.JPG|Moschee
Fichier:Ctg Agrabad4.jpg|Quartier Agrabad
Murilo Rosa

De **Murilo Araújo Rosa**, gebuer den 21. August 1970 zu Brasília, ass e brasilianesche Schauspiller.

## Filmer
### Kino
* 1995 - *Uma Vida Dividida*... Joaquim
* 1997 - *Promessas*... Felipe
* 1998 - *Você Sabe Quem*... Paulo
* 1998 - *Ismael e Adalgisa*... Ismael
* 2004 - *Olga*... Estevan
* 2005 - *O Segredo*... Dudu
* 2006 - *Xuxa Gêmeas*... Ivan
* 2008 - *Orquestra dos Meninos*... Mozart
* 2009 - *No Olho da Rua*... Otoniel
* 2010 - *Como Esquecer*... Hugo
* 2010 - *Aparecida - O Milagre*... Marcos Resende
* 2011 - *Area Q*... João Batista
* 2011 - *Vazio Coração*...Hugo Kari

## Um Spaweck
Pierre Palgen

De **Pierre Palgen**, gebuer den 12. August 1835 zu Berbuerg, a gestuerwen den 28. August 1875, war de Successeur vum Franz-Maximilian Dupont als Chef de Gare vun der Gare Lëtzebuerg.

Hien huet d'Plaz als Chef de Gare den 19. August 1871 iwwerholl an ass bis zu sengem Doud op där Plaz bliwwen.

Hie war de Papp vum Eisebunner a Politiker Joseph Palgen.

## Literatur
* "Kapitel 07: Bahnhof Luxemburg und seine Vorsteher", in: 100 Joer Gare Lëtzebuerg. Éditions Guy Binsfeld, ISBN 978-2-87954-256-0, S.125.
Kosmodrom Xichang

De **Kosmodrom Xichang** ass eng chineesesch Weltraumgare.

D'Rakéitestartplaz gouf 1984 fäerdeg a läit ongeféier 64 Kilometer nordwestlech vum Stadzentrum vun Xichang. Se gëtt haaptsächlech agesat, fir Noriichtesatellitten an den Orbit ze schécken.

Vun 1984 un, goufen en ettlech Exemplare vun der Rakéit Laange Marsch 3 erfollegräich an de Weltraum geschéckt. Am Joer 1996 gouf et an der Weltraumgare e schwéiert Accident, wéi eng Rakéit mat dem Satellit Intelsat 708 ofgestierzt ass.

Vun 1975 bis 1982 gouf d'Startramp Nr. 3 opgeriicht. Et war déi éischt Startramp am Xichang Satellite Launch Center (XSLC). Den 8. Abrëll 1984 gouf vun der Ramp Nr.3 eng Rakéit vum Typ CZ-3 mat dem éischte chineesesche geostationäre Satellit, dem DFH-2, gestart. Bis 2004 si ronn 15 Drorakéite gestart ginn. Duerno ass déi al Ramp ofgerappt ginn a bis 2007 nei opgebaut ginn. 
De 14. Abrëll 2007 ass dann déi éischt Weltraummissioun vun der neier Ramp Nr.3, eng CZ-3A mat dem Navigatiounssatellit Compass M1 gestart ginn. 

Am Kader mat der Entwécklung vun der kommerzieller Drorakéit CZ-2E gouf zu Xichang e weidere Startkomplex, Ramp Nr.2, 1989/1990 opgeriicht. Am Géigesaz zu der Ramp Nr.3 huet d'Ramp Nr.2 e beweeglechen an en onbeweegleche Reparaturtuerm.
Vun der Ramp Nr.2 gëtt virun allem déi leeschtungsstaark chineesesch Rakéit fir geostationär Satellitten, d'CZ-3B, agesat.

An der technescher Zon, 3 Kilometer südlech vun de béide Rampen Nr.2 an Nr.3, gi Rakéitestufen a Satellitte virbereet.
De Montage vun der Rakéit gëtt direkt op der Ramp gemaach.

Fir bemannt Asätz gouf ufanks d'Ramp Nr.1 geplangt, awer ni gebaut. Op enger Distanz vun 2 Kilometer vun der geplangter Ramp Nr.1 gouf d'Ramp Nr. 2 opgeriicht.

Weider chineesesch Weltraumgare sinn:
* de Kosmodrom Jiuquan
* de Kosmodrom Taiyuan 
* de Kosmodrom Wenchang

## Kuckt och

* Chineesesche Raumfaartprogramm

## Um Spaweck

* Staatsrot-Pressdéngscht vun der Volleksrepublik China: Chinas Raumfaart 2006, Beijing, Oktober 2006. Chineesesch Versioun: 《2006年中国的航天》
* Xichang - Chinese Space Facilities *(globalsecurity.org)*
Reginald Kernan

De **Reginald Kernan**, gebuer de 24. Oktober 1914 zu Savannah, a gestuerwen de 17. Abrëll 1983 zu Paräis, war en US-amerikanesche Schauspiller.

De Reginald Kernan ass besonnesch opgefall als Camionschauffer am Film *Cent mille dollars au soleil* vum Henri Verneuil.

## Filmographie
* 1961: *[[Les mauvais coups]]* vum François Leterrier mam Simone Signoret an Alexandra Stewart
* 1961: *Pecado de amor* vum Luis César Amadori mam Sara Montiel an Alessandra Panaro
* 1962: *[[L'isola di Arturo]]* vum Damiano Damiani mam Key Meersman 
* 1964: *[[Cent mille dollars au soleil]]* vum Henri Verneuil mam Jean-Paul Belmondo, Lino Ventura, Bernard Blier, Andréa Parisy a Gert Fröbe

## Um Spaweck
Puppelchen

E **Puppelchen**, och **Bébé** oder **Bëbee** genannt, ass e Kand a ganz jonkem Alter, dat meeschtens vu Mammemëllech erniert gëtt. An den 28 éischten Deeg vu sengem Liewe gëtt de Puppelchen als Neigebuerenen bezeechent.

## Um Spaweck
Kosmodrom Jiuquan

De **Kosmodrom Jiuquan** ass déi eelst a gréisst Weltraumgare vu China. Hie läit zirka 200&nbsp;km nordëstlech vun der Stad Jiuquan an der autonomer Regioun Bannenzeg Mongolei, ongeféier 1.600&nbsp;km vu Peking ewech.

Opgebaut gouf de Kosmodrom am Joer 1958 als éischte vun den dräi Weltraumgare vun der VR China. Vun hir goufe méi Rakéitestarten duerchgefouert wéi vun allen anere Rakéitestartplazen. Genannt ass d'Startplaz no der nächstgréisserer Stad Jiuquan, déi am Géigesaz zum Kosmodrom Jiuquan an der Provënz Gansu läit.

Jiuquan gëtt normal gebraucht, fir Satellitten an ënner oder mëttel Ëmlafbunnen ze schéissen a fir Mëttel- a Laangstreckerakéiten ze testen.

Den Zentrum faasst 2.800&nbsp;km² a bréngt zirka 20.000 Leit ënner.

D'Anlagen an d'Technik gläichen deene vun der sowjetescher Raumfaart. D'Sowjetunioun hat an den 1960er Joren d'Chinese beim Opbau vun der Weltraumgare Jianquan ënnerstëtzt.

Vum Kosmodrom Jiuquan hat China säin éischte Satellit Dong Fang Hong I am Joer 1970 gestart. Och déi éischt bemannt Raumflich vum Land: Shenzhou 5 (2003), Shenzhou 6 (2005) an Shenzhou 7 (2008) goufen hei gestart. Ausserdeem war den 29. September 2011 vun dëser Weltraumgare eng Rakéit mat der éischter chineesescher Raumstatioun Tiangong 1 gestart.

## Kuckt och

* Chineesesche Raumfaartprogramm
* Kosmodrom Taiyuan
* Kosmodrom Wenchang
* Kosmodrom Xichang

## Um Spaweck

* globalsecurity.org: Jiuquan Satellite Launch Center
*  sinodefence.com: Jiuquan Satellite Launch Centre
Mandebras

D**'Mandebras** ass eng Baach an der belscher Provënz Lëtzebuerg an de Gemenge Léglise an Habich.

Se huet hir Quell nërdlech vu Gennevaux am Bësch *Bois du Chêne* op enger Héicht vu 485 Meter. Vun do un, leeft se gréisstendeels a südlecher Richtung duerch de Bësch an duerno duerch e puer suppeg Wisen, laanscht Gennevaux an Direktioun Léglise. En ronn 1.500 Meter vun der Uertschaft ewech leeft se ënner der Nationale 40 erduerch fir zwéi Kilometer duerno op Thibessart ze kommen. Gläich duerno geet et ënner der A 4 erduerch fir dann am *Bois de Courtelle* op d'Gemengegrenz mat Habich ze stoussen, där se da ronn 1.800 Meter noleeft. Duerno leeft se gréisstendeels duerch de Bësch vu Rulles fir dann, nodeem se ënner der Eisebunnsstreck Sterpenech-Namouer erduerch ass op enger Héicht vun 347 Meter an d'Rulles ze lafen.

Iwwer d'Semois gehéiert se zum Anzuchsgebitt vun der Meuse
Helmut Newton

Den **Helmut Newton**, gebuer den 31. Oktober 1920 zu Berlin als *Helmut Neustädter*, a gestuerwen den 23. Januar 2004 zu Los Angeles, war en australesche Fotograf mat däitschen Originnen.

## Liewen
Den Helmut Newton gouf 1920 als Jong vun enger gutt situéierter jiddescher Knäppfabrikantefamill Neustätter zu Berlin gebuer. 1936 huet hie säi Lycée ofgebrach fir bei der deemools bekannter Berliner Fotografin Yva (Else Neuländer-Simon) eng Léier als Fotograf ze maachen. Mat 18 Joer huet hie seng Léier ofgebrach an ass op Singapur ausgewandert.

1940 goung en an Australien, wou e bis 1945 als Camionschauffeur fir d'Arméi a bei der Eisebunn geschafft huet. Duerno het en e Fotostudio zu Melbourne opgemaach. 1946 gouf en Australier. 1948 huet en d'Schauspillerin June Browne (Schauspillerpseudonym: June Brunell) bestuet, mat där e bis zu sengem Doud zesummebliwwen ass.

Vun 1956 un huet den Helmut Newton fir d'australesch Editioun vun der *[[Vogue (Zäitschrëft)|Vogue]]* geschafft, no an no och fir déi aner Editioune vun där Zäitschrëft, sou wéi och fir aner Moudmagazinen. Zanter den 1970er Jore war den Newton ee vun de meeschtgefroten an deierste Moud-, Publicitéits-, Portrait- an Nu-fotografen vun der Welt. 1976, wéi den Newton schonn 56. Joer al war, koum säin éischte Billerband *White Women* eraus.

Vun 1981 un hunn den Helmut an d'June Newton zu Monaco an zu Los Angeles gewunnt. Den Helmut Newton ass mat 83 Joer no engem Autosaccident zu Los Angeles gestuerwen. Op säi Wonsch gouf en zu Berlin begruewen.

## Gielercher
* 1990: Grand Prix National de la Photographie
* 1992: Officier des Arts, Lettres et Sciences, Monaco
* 1992: Großes Bundesverdienstkreuz
* 1994: Berliner Bär (B.Z.-Kulturpreis)
* 1996: 

## Wierker
* *Autobiographie*. Goldmann, München 2005, ISBN 3-442-15290-9.
* *Big Nudes*. Schirmer/Mosel Verlag, München 2004, ISBN 3-8296-0139-5.
* *Helmut Newton's illustrated*. Schirmer/Mosel Verlag, München 2000, ISBN 3-88814-613-5.
** Bd. 1. *Sex and Power*
** Bd. 2. *Pictures from an exhibition*
** Bd. 3. *I was here*
** Bd. 4. *Dr. Phantasme*
* *Pola Woman*. Schirmer/Mosel Verlag, München 2000, ISBN 3-88814-749-2.
* *Portraits*. Bilder aus Europa und Amerika. Schirmer/Mosel Verlag, München 2004, ISBN 3-8296-0146-8.
* *Archives de Nuit* Schirmer/Mosel Verlag, 1993. ISBN 978-3888146862
* *Private Property*. Schirmer/Mosel Verlag, München 1989, ISBN 3-88814-340-3.
* *Sleepless nights*. Schirmer/Mosel Verlag, München 1991, ISBN 3-88814-421-3.
* *Welt ohne Männer*. Schirmer/Mosel Verlag, München 1993, ISBN 3-88814-130-3.
* *White women*. Schirmer/Mosel Verlag, München 1992, ISBN 3-88814-281-4.
* *Playboy's Helmut Newton*. Chronicle Books, August 2005, ISBN 0-8118-5065-X.

## Literatur
* Gero von Boehm: *Helmut Newton. 25. September 2002*. Interview an: *Begegnungen. Menschenbilder aus drei Jahrzehnten*. Collection Rolf Heyne, München 2012, ISBN 978-3-89910-443-1, S.337-342
* François Marquet: *Helmut Newton*. Taschen, Köln 2000, ISBN 3-8228-1326-5.

## Um Spaweck

* Helmut-Newton-Stiftung, Berlin
* Biller, Ausstellungen, Publikatioune vun a mam Helmut Newton
Hingerbaach

D**'Hingerbaach** ass eng kleng Baach an der Gemeng Miersch.

Si huet hir Quell um Fouss vum *Billknapp*, op enger Héicht vun 287 m, a leeft beim Héngerhaff (oder Hingerhaff), op enger Héicht vun 241 m, vu lénks an d'Wëllerbaach, déi hirersäits geschwënn duerno an d'Uelzecht leeft.
## Kuckt och
Wëllerbaach

D**'Wëllerbaach** ass eng Baach an der Gemeng Miersch.

Si huet hir Quell am Fënsterdall, op enger Héicht vu ronn 290&nbsp;m, a leeft vu West no Ost laanscht den Héngerhaff (oder Hingerhaff), dann ënner der A7 an der N7 erduerch, fir zu Pëtten op enger Héicht vun 214&nbsp;m vu lénks an d'Uelzecht ze mënden.

D'Baach huet eng Längt vu ronn 6,2 Kilometer.
Chassigny (Meteorit)

De **Chassigny** ass deen éischten, als Marsmeteorit identifizéierte Meteorit.

Hie war den 3. Oktober 1815 an d'Uertschaft Chassigny (Département Haute-Marne) am Nordoste vu Frankräich gefall. Eréischt an den 1980er Jore gouf festgestallt, datt et sech beim Material vum Meteorit ëm e Stéck Marsgestengs handelt. Von der geschatener ursprénglecher Mass vum Meteorit vu 4&nbsp;kg konnten nëmme 570&nbsp;Gramm gebuergen a fir d'Wëssenschaft erhale ginn.

De Meteorit ass en Dunit, deen haaptsächlech aus Olivin mat Alagerunge vu Pyroxenen a Feldspat besteet.

Eng Ënnergrupp vun de Marsmeteoritten, d'Chassignitten, goufen no der Uertschaft Chassigny genannt.

## Kuckt och

* Meteorittelëscht

## Um Spaweck
*  NASA: The Chassigny Meteorite
Borussia Mönchengladbach

**Borussia Mönchengladbach** (kompletten Numm: *Borussia Verein für Leibesübungen 1900 Mönchengladbach e. V.*) ass en däitsche Sportclub, deen 1900 zu Mönchengladbach gegrënnt gouf an haaptsächlech wéinst senger Foussballsektioun bekannt ass.

De Club hat am Juli 2023 iwwer 98.000 Memberen an ënnerhält nieft der Härefoussballssektioun, déi an en Amateur- an e Profikader an e puer Jugendekippen ënnerdeelt ass, eng Fraefoussballsekipp, eng Handball- an eng Dëschtennissektioun. Déi éischt Härenekipp ass 1965 an d'Bundesliga opgeklommen an huet bis elo fënnefmol déi däitsch Foussballmeeschterschaft, dräimol den DFB-Pokal and zweemol d'UEFA-Coupe gewonnen.

## Um Spaweck
* Offiziell Homepage
2007 WD5

Den **2007 WD<sub>5</sub>** ass en äerdnoen Asteroid, deen den 20. November 2007 vum Catalina Sky Survey entdeckt gouf. Seng elliptesch Bunn reecht bis op déi aner Säit vun der Marsëmlafbunn an d'Haaptasteroidenceinture eran. Säi sonnenächste Bunnpunkt ass knapps bannenzeg vun der Äerdbunn. De Perihel ass eppes méi grouss wéi eng Astronomesch Eenheet, awer déi *elliptesch* Äerdbunn kräizt den Asteroid trotzdeem. Domat gehéiert hien zu der Grupp vun den Apollo-Asteroiden. Mat sengem Duerchmiesser vu ronn 50 Meter ass hien e relativ klengt Objet. Trotzdeem gëtt hie méi genee observéiert, well seng Bunn no laanscht d'Äerd leeft. Weider Observatioune vun de Wëssenschaftler hunn erginn, datt den Asteroid keng Gefor fir d'Äerd duerstellt.

## Méiglech Kollisioun mam Mars

Bei der Bunnbestëmmung gouf awer festgestallt, datt den Asteroid de Mars vläicht treffe kéint. Den 30. Januar 2008 géint 12 Auer UTC koum et zu engem noe Rendez-vous. Hie war op enger Distanz vu 26.000 Kilometer laanscht de Planéit geflunn. Dat bedeit eng Distanz vu ronn siwe Marsradien zu der Uewerfläch.

Sou eng Kollisioun hätt e Krater vun zirka 800 Meter Duerchmiesser gemaach. Am Joer 1908 an der Tunguska a Sibirien soll en änlech groussen Asteroid mat der Äerd kollidéiert sinn. Dobäi entstoung awer kee Krater, well sech den Objet an der dichter Atmosphär opgeléist hat, ir et op de Buedem opgeschloen hat. D'Marsatmosphär ass méi dënn wéi déi vun der Äerd. Hei géif den Asteroid de Buedem treffen.

## Kuckt och

* Alphabetesch Lëscht vun Asteroiden
* Benennung vun Asteroiden a Koméiten
* Äerdnoen Asteroid
* Asteroid

## Um Spaweck
* www.extrasolar-planets.com
* www.spiegel.de
*  www.nasa.gov
* Animation QuickTime
* Bunnsimulatioun (Java)
Coritiba Foot Ball Club

De **Coritiba Foot Ball Club** ass e brasilianesche Foussballveräin zu Curitiba. De Veräi gouf 1909 gegrënnt.

## Stadion
* **Numm**: Major Antônio Couto Pereira
* **Sëtzplazen**: 37.182
* **D'Dimensioune vum Terrain**: 109m x 70 m
* **Baujoer**: 1935

## Victoiren
* **[[Campeonato Brasileiro de Futebol|Brasilianesch Meeschterschaft]]**: eemol
:: 1985
* **[[Staatsmeeschterschaft vu Paraná]]**: 36-mol
:: 1916, 1927, 1931, 1933, 1935, 1939, 1941, 1942, 1946, 1947, 1951, 1952, 1954, 1956, 1957, 1959, 1960, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1978, 1979, 1986, 1989, 1999, 2003, 2004, 2008, 2010, 2011, 2012
* **Torneio do Povo**: eemol
:: 1973
* **Torneio Início**: 10-mol
:: 1920, 1921, 1930, 1932, 1939, 1941, 1942, 1951, 1952 e 1957
* **FIFA World Records of Consecutive Victories**:
:: 2011

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vu Coritiba
Christian Pollas

De **Christian Pollas**, gebuer 1947 zu New York, ass e franséischen Astronom. Hie schafft am Observatoire vu Calern.

De Pollas hat tëscht 1984 a 1995 am Ganze 26 Asteroiden entdeckt, dovu 16 zesumme mam Eric Walter Elst. Besonnesch ervirzehiewen ass dobäi den Asteroid Toutatis. De Pollas hat och nach en ettlech Supernovareschter entdeckt.

## Um Spaweck
* Christian Pollas op der Säit vun der IAU
## Kuckt och
Lëscht vun de Bundesstaate vu Brasilien

**[[Brasilien]]** besteet aus 26 Bundesstaaten an engem Bundesdistrikt (*Distrito Federal*).

D'Bundesstaate sinn administrativ a fënnef Regiounen opgedeelt (kuckt d'Kaart riets).

## Wëssenswäertes
 (dem Alphabet no)

## Statistik

## Um Spaweck
* Brasilianesche Statistikbureau IBGE (engl.)
Observatoire vu Calern

Den **Observatoire vu Calern** ass en Observatoire a Frankräich, nërdlech vun der Stad Grasse an den Alpes-Maritimes.  E läit um *Plateau Calern* op enger Héicht vun 1.270&nbsp;m, e puer Kilometer ewech vum *Plateau Caussols.*

Den Observatoire huet bis 1988 zum *Centre d'études et de recherches géodynamiques et astronomiques*, kuerz CERGA gehéiert. Bei der Reorganisatioun an der Opléisung vum CERGA gouf den Observatoire de Calern en Deel vum neigegrënnten *[[Observatoire vun der Côte d'Azur]]*.

## Instrumenter
Den Observatoire huet eng Schmidtkamera mat 90&nbsp;cm Ëffnungs- an 1,52 m Spigelduerchmiesser. Ënner dem Antoine Labeyrie goufen eng Rei Interferometeren entwéckelt, dorënner den I2T, GI2T, de leschte bestoung aus zwee Spigelteleskope mat engem Duerchmiesser vun 1,5 Meter, déi iwwer Schinnen op Basislängten tëscht 13 a 65 Meter opgefouert konnte ginn. Donieft gëtt et Prototyppe vun Eenzelteleskopen deenen hir Kombinatioun fir e giganteschen Teleskop-Projet (Optical Very Large Array, OVLA) ënnersicht goufen. E weideren Interferometer ass de *Soirdete* deen duerch zwee 1-Meter-Teleskope gebilt gëtt.

Weider sinn am Observatoire zwee Laser fir d'Distanzmiessung vum Äerdmound oder zu Satellitten opgebaut.

## Entdeckungen

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  CERGA Observatory
* Saha, S. K., Morel, S.: ''Perspective of long baseline optical interferometry'', Bull. Astron. Soc. India (2000) 28
Lëscht vu lännerspezifeschen Top-Level-Domänen

An der **Lëscht vu lännerspezifeschen [[Top-Level-Domän]]en** (engl. **, Ofkierzung *ccTLD*) sinn iwwer 200 ccTLDen opgelëscht, woubäi fir jiddwer Land genee een Zwee-Buschtawe-Code no ISO 3166 steet. Donieft gëtt et heefeg och eegen ccTLDe fir ofhängeg Gebidder, déi meeschtens och geographesch vum Haaptgebitt vun deem Land getrennt sinn.

D'Lëscht vun den Top-Level-Domäne gëtt vun der Internet Assigned Numbers Authority (IANA) verwalt.

## Lännerspezifesch Top-Level-Domänen
Dës Lëscht enthält lännerspezifesch Top-Level-Domäne mat engem Code aus zwee Buschtawen no ISO 3166. Et si keng internationaliséiert Top-Level-Domänen enthalen. Et gëtt net all Top-Level-Domänen offiziell benotzt, de Buschtawecode ass awer fir d'Benotzung duerch d'Autoritéite vun deem entspriechende Gebitt reservéiert.

## Internationaliséiert Top-Level-Domänen
An der follgender Lëscht si lännerspezifesch, internationaliséiert Top-Level-Domänen.

## Historesch Top-Level-Domänen
Déi follgend Lëscht enthält historesch Top-Level-Domänen, deenen hire Code net méi fir dat entspriechend Gebitt virgesinn ass.

## Um Spaweck
*  [//www.iana.org/domains/root/db/ Root Zone Database] – Offiziell Lëscht mat allen Top-Level-Domänen op der Internetseite vun der IANA