Artikel (Grammaire)

Den **Artikel** ass gradewéi d'Besëtzadjektiver an d'demonstrativ Adjektiver e Bestëmmungswuert fir Substantiver. En ännert seng Declinaisoun, jee nodeem fir wéi e Geschlecht e gebraucht gëtt, ob en an der Eenzuel oder an der Méizuel steet, an och ofhängeg vum Casus, d.&nbsp;h. ob en am Nominativ, Dativ oder Akkusativ gebraucht gëtt.

## Am Geschlecht
Den Artikel markéiert déi dräi Fäll vum Geschlecht déi et am Lëtzebuergesche gëtt. E kann dobäi als bestëmmten, onbestëmmten, betounten oder negativen Artikel gebraucht ginn. 
### Bestëmmten Artikel

### Onbestëmmten Artikel

### Betounten Artikel

### Negativen Artikel

### Feele vum Artikel
Wa keen Artikel do steet, da gëtt en Deel vun engem Ganze gemengt. Am Lëtzebuergeschen entsprécht dat dann dem franséische partitiven Artikel.
**Ech drénke gär *'Wäin**, de Jos huet léiwer **Whisky***.
*''D'Kand mécht '''Botter''' op d'Schmier''. 
== Méizuel==


Et gëtt allerdéngs en onbestëmmten negativen Artikel an der Méizuel:

D'betount Form an der Méizuel ass '''déi'''

==Eegenaarten==

*Et gëtt eng al Form vum männlechen Artikel an der Eenzuel, < '''der''' > déi a festen Ausdréck ze fannen ass:
** ''dat ass '''der''' Jomer, wat '''der''' Jomer''.
** ''Ëmsoss ass '''der''' Doud, an e kascht nawell d'Liewen''.
** ''Géint '''der''' Mueren ass et méi kal ginn.''

=== Virnimm ===
*Am Lëtzebuergesche kréien d'Virnimm ëmmer de bestëmmten Artikel:
*****Den** Heng an **d'**Léin gi muer bestuet''.
*****De*' Jos an **d'<nowiki/>**Toini sinn um Tour*.
*Weiblech Virnimm déi ouni Appellatioun oder Qualifikatioun gebraucht ginn, ginn als neuter betruecht:
** *Do steet **d'Germaine Jolibois; hatt** huet **säi** Portmonni verluer*.
** *Dohanne leeft **d'Justine; hatt** trainéiert vill, **et** wëll déi nächst Course gewannen*.
*Weiblech Virnimm déi mat enger Appellatioun, enger Qualifikatioun oder engem Titel gebraucht ginn, accordéiere sech domat:
** *Do hänkt e Bild vun **der Sängerin Cher; si** war do nach ganz jonk.*
** *Do wunnt **d'Joffer Ketty; si** ass al, **se** huet 40 Joer laang Schoul gehalen.*
** ***D'Kinnigin Leonie** ass dout; **si** gëtt an aacht Deeg begruewen.*

=== Lännernimm ===

* Am Lëtzebuergesche gi verschidde Lännernimm mam bestëmmten Artikel gebraucht; dat ass de Fall wann den Numm vum Land männlech (Maskulinum) oder weiblech (Femininum) ass:
** Maskulinum: *'de** Cap Vert, **den** Iran, **de** Kongo, **den** Nepal, …
** Femininum: **d'**Belsch, **d'**Côte d'Ivoire, **d'**Mongolei, **d'**Schwäiz, **d**'Tierkei, …

* Déi meescht Lännernimm sinn awer sächlech (Neutrum) a kréie keen Artikel:
** Amerika, Bolivien, England, Lëtzebuerg, Schweden, …

*Fir verschidde Lännernimm ass de Genre net eendeiteg a se kënnen als Maskulinum oder Neutrum – an deemno mat oder ouni Artikel – gebraucht ginn:
** Chile / **de** Chile, Ecuador / **den** Ecuador, Kasachstan / **de** Kasachstan, Peru / **de** Peru, …
*Particularitéit: 
**Maskulinum: Maroc
**Neutrum: **de** Marokko.

== Fäll==
All Funktioun vun der Nominalgrupp am Saz gëtt mat engem Fall markéiert.

Am Lëtzebuergesche gëtt et dräi Fäll: den ''Nominativ'', den ''Akkusativ'' an den ''Dativ''.

*Den Nominativ ass de Fall vum Sujet a vum Attribut vum Sujet:
*****Den*' Tram steet op der Streck.*
***Dat ass **den** Tramschauffer*.
*Den Akkusativ ass de Fall vum Complement direct vum Objet oder vum Attribut vum Complement direct vum Objet:
***De Bauer huet **en Trakter.***
***Hie stellt **den Trakter** an de Schapp*.
*Den Dativ ass de Fall vum Attributiounscomplement:
***Hie verkeeft **dem Noper** e Camion.*
***Et ass elo **dem Noper** säi Camion*.

Bemierkung:

Den däitsche Geenitiv (Complement vum Objet) gëtt et just a verschiddenen Expressiounen.
**Enn **des Mounts**, ass de Schantje fäerdeg.*
**Ufanks **der Woch** ginn zwéin nei Weeër gebaut.*
**Hatt ass **des Däiwels***.

== Declinaisoun ==
=== Nominativ / Akkusativ ===
D'Declinaisounen am Nominativ an am Akkusativ sinn d'selwecht.


*'Nominativ**
*Am Haff steet ***keen*** Auto.
****Déi*** viischt Dier ass knaschteg.
****E*** Bläistëft ass fir ze schreiwen.
****Dat*** déckt Buch huet vill Säiten.
****Kamelle*** schmaache gutt, sinn awer schlecht fir d'Zänn.
**Akkusativ**
*Si botzt ***déi*** knaschteg Dier.
*De Jong liest ***dat*** déckt Buch.
*Hatt suckelt ***keng*** Kamellen.
<br>


=== Dativ ===


*De Coiffer schneit ***der ***Fra d'Hoer.
*Heiansdo fierft en ***där*** Fra och d'Hoer.
*D'Léiermeedche gëtt ***deem*** Mann um Stull eng Zeitung.
*D'Coiffeuse wäscht ***engem*** Jong de Kapp.
*Hie gëtt ***kengem*** Kand eng Kamell.
*Den Dokter schreift ***den**' Elteren eng Ordonnance.


== Literatur ==


== Um Spaweck ==
* [[Caroline Döhmer]], [https://doehmer.net/wuertaarten/ Wuertaarten (Pronomen, Verb & Co.)], Aus der Serie *Kuriositéiten aus der Lëtzebuerger Sprooch''. An Zesummenaarbecht mam Radio 100,7 (Text an Audiodatei)