open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lann um Briddel

Déi bemierkenswäert **Lann um Briddel** ass eng Summerlann (*Tilia platyphyllos*, tilleul à larges feuilles, Sommerlinde), déi um Briddel an der Gemeng Koplescht, an der Gafel vun der Paul Binsfeld-Strooss an der *rue du tilleul* steet. Si gehéiert wéinst hirem Alter, hirer imposanter Form, an der Plaz wou se steet (matzen an engem Wunnquartier) zu de bemierkenswäerte Beem zu Lëtzebuerg.

De Bam huet eng bal perfekt Pyramideform, wat drop zeréckzeféieren ass, datt de Stamm sech vun der Basis un, riicht erop bis an d'Spëtzt verlängert.

Den Alter vun der Lann gëtt op méi wéi 200 Joer geschat. Nieft dem Bam steet e Weekräiz vun 1817. D'Lann soll bei der Geleeënheet vum Ofdanke vum Napoleon I. geplanzt gi sinn.

## Entwécklung vum Bam

## Quellen
* Pailhès, M., S. Thomé, D. Murat & E. Jablonski (texte), C. Bosseler & M. Feldtrauer-Molitor (photos), 2023. *Les arbres remarquables du Grand-Duché de Luxembourg.* Éditeurs : Administration de la nature et des forêts & natur&ëmwelt. Imprimerie Centrale, 252 p. ISBN 978-2-9199474-3-0 (Cf. S. 98-99: *Le pin et le tilleul à Bridel*, kuerzen Text a Foto).
* Sinner, J. et al., 2002. *Les arbres remarquables*. Administration des Eaux et Forêts. Musée national d'histoire naturelle. 255 S. (Cf. S. 120-121, Text a Foto).
* Administration des eaux et forêts, 1981. *Arbres remarquables du Grand-Duché de Luxembourg*. Imprimerie Saint-Paul, 167 S. (Cf. S. 88-89, Foto an Text).

## Fotoalbum

Fichier:Luxembourg Bridel Tilia platyphyllos 29 09 2011.jpg|D'Lann Enn September 2011.
Fichier:BriddelLann02.jpg|D'Stroossegafel am Wanter.
File:Bridel, tilleul remarquable, janv 2024.jpg|Am Wanter 2024
Fichier:BriddelLann03.jpg|D'Lann vun ënnen erop aus der Paul Binsfeld-Strooss gesinn.
Fichier:BriddelLannKräizwee.jpg|D'Weekräiz vun 1817.
Fichier:BriddelLannKräizweeDetail.jpg|Detail vum Weekräiz.


## Kuckt och
* Zwéin aner bemierkenswäert Beem um Briddel:
** Kifer an der Wercollier-Strooss
** Eech an der ''rue Nic-Goedert''
* *[[Affection]]*, eng monumental Skulptur vum Lucien Wercollier um Square Marcel Goedert
* Bemierkenswäert Beem zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Esthetik

D'Wuert **Esthetik** huet griichesch Originnen a gouf an der griichescher Sprooch als Adjektiv gebraucht.

D'Wuert gouf fir d'éischt vum Baumgarten als Substantiv gebraucht. Hien huet d'Esthetik definéiert als d'Wëssenschaft déi de Charakter vum Schéinen, bei de Produktioune vun der Natur a vun der Konscht bestëmmt.

Verschidde Points-de-vuë vun der Esthetik

*De Sensualismus: Schéin ass wat gefält.
*De Realismus: Schéin ass wat do ass.
*De Vitalismus: Schéin ass wat lieft an net ophält mat liewen.
*Den Idealismus: Schéin ass wat erhieft.
*D'klassesch Theorie: Schéin ass wat richteg proportionéiert ass.

Den H. Van Lier seet an *Les Arts de l'espace* datt vun all dëse verschiddenen Doktrinen a Recherchen, jiddwereng nëmmen eng Partie Usiichte vum Phenomeen Esthetik erëmspigelt, an datt et méiglech ass eng Synthees dovun ze maachen, an eng gemeinsam Doktrin ze bestëmmen.

Esthetik kann zur Aktioun verleeden (Artist) oder zur Betruechtung (Esthetiker).

Se gehéiert domat zu engem vun de Grondelementer vun der Konscht, well se d'Relatioun Sujet → Objet an der artistescher Kreatioun, an Relatioun Objet → Sujet am Genoss vun der Betruechtung a sech huet.

## Um Spaweck
Republik Korea

D**'Republik Korea** (op Koreanesch: *Daehan Minguk*), och **Südkorea** genannt, ass e Staat an Ostasien.

## Staat a Regierungsform
D'Land ass zanter dem Ausruffe vun der Republik de 15. August 1948 eng Presidialrepublik mat enger Nationalversammlung, der *Kuk Hoe*, déi 299 Memberen huet an all 4 Joer gewielt gëtt. De Staatschef, deen all 5 Joer gewielt gëtt, kann net fir d'zweet gewielt ginn.

## Um Spaweck
Ronde van het Groene Hart

D**'Ronde van het Groene Hart** ass eng Vëloscourse vun engem Dag, déi an Holland gefuer gëtt.

Déi éischt Oplo vun där Course gouf de 25. Mäerz 2007 disputéiert.

D'Course gehéiert zum UCI Europe Tour an ass an der Klass 1.1 agestuuft.

## Gewënner

## Um Spaweck
* Websäit vun der ''Ronde van het Groene Hart''
Routeech

D**'Routeech**, *Quercus rubra*, ass e Bam aus der Gattung vun den Eechen (*Quercus*), dee vun Natur aus am ëstlechen Nordamerika vun der Ostküst bis un de Rand vun der Prärie virkënnt.

Et ass e Bam dee méi séier wéi déi europäesch Eeche wiisst, a gëtt zanter 1840 mat Erfolleg an Europa ugeplanzt.

## ''Quercus borealis'' var. ''maxima''
De *Quercus borealis* var. *maxima* Marsh. ass eng Varietéit vun der Routeech aus dem Süde vun den USA. Si ënnerscheet sech doduerch dat hir Blieder hänken a méi déif ageschnidde sinn, op all Säit 6 Läppercher hunn, a méi grouss Eechelen droen.

## Zuuchtformen
Eng bekannt Zuuuchtform ass de *Quercus rubra* forma *aurea*, där hir jonk Blieder intensiv goldgiel sinn. Am Laf vum Summer verblatzen se e bësselchen a kënne gréng Faarftéin kréien.

## Aarten déi der Routeech gläichen
Zu den Aarten déi der Routeech gläichen gehéieren d'Suppeneech (*Quercus palustris*), d'Fierwereech (*Quercus velutina*) an d'Scharlacheech (*Quercus coccinea*).

## Routeechen zu Lëtzebuerg
Déi bekanntst Routeechen zu Lëtzebuerg sinn déi sechs Prinzessinnen-Eechen am Gréngewald. 

## Um Spaweck
Demokratesch Volleksrepublik Korea

D**'Demokratesch Volleksrepublik Korea** (op Koreanesch *Choson Minchuchuui Immin Konghuaguk*), och nach **Nordkorea** genannt, ass e Staat an Ostasien. E grenzt am Norden un d'Volleksrepublik China an u Russland an am Süden u Südkorea.

## Sproochen
Déi offiziell Sprooch am Land ass Koreanesch. Donieft gëtt nach Russesch a Chineesesch gebraucht.

## Staats- a Regierungsform
D'Land ass zanter dem Ausruffe vun der Republik den 9. September 1948 eng Volleksrepublik.

## Offiziell Websäit
Eng vun deene wéinegen Internetsäiten ass déi offiziell Websäit vum Land. 
Zur Info: D'Land supportéiert keen https.

## Um Spaweck

{Autoritéitskontroll}}
Tulpebam

Den **Tulpebam** (*Liriodendron tulipifera*) ass e Bëschbam aus dem ëstlechen Nordamerika.

An Europa gouf e scho géint 1770 a Parken ugeplanzt an zanter 1890 och a Bëscher. Am Bësch wiisst en am beschten an engem Mëschbestand mat Ahorn a Lannen an huet gär Agebidder.
Reuland (Homonymie)

**Reuland** ass:
* déi belsch Uertschaft Reuland an der Gemeng Burg-Reuland
* den däitschen Numm fir Reiland;
* e Familljennumm:
**Henri Adolphe Reuland
** Marc Reuland (1978 - 2000), lëtzebuergesche Basketballspiller
**Marcel Reuland
**Pierre Reuland
**Will Reuland
Tour de Rijke

Den **Tour de Rijke** ass eng Vëloscourse vun engem Dag, déi an Holland gefuer gëtt.

Zanter 2005 gehéiert dës Course zum UCI Europe Tour an ass zanterhier an der Klass 1.1 agestuuft.

## Nimm Vun der Course
* 1989 - 1995: **Omloop van Voorne-Putten**
* 1996 - 2003: **Tour Beneden-Maas**
* Zanter 2004: **Tour de Rijke**

## D'Gewënner
* 1989: Tim Steijger 
* 1990: Rob Lenting 
* 1991: Eric Cent 
* 1992: Henny Beijer 
* 1993: Herman Woudenberg 
* 1994: Herman Woudenberg 
* 1995: Perry Bothof 
* 1996: Emiel van Dijk 
* 1997: Stefan van Dijk 
* 1998: Marcel Duijn 
* 1999: Daniel van Elven 
* 2000: Fulco van Gulik 
* 2001: Robert Hunter 
* 2002: Roger Hammond 
* 2003: Jans Koerts 
* 2004: Jans Koerts 
* 2005: Stefan Van Dijk 
* 2006: Graeme Brown 
* 2007: Gert Steegmans 
* 2008: Steven De Jongh 
* 2009: Kenny Van Hummel 
* 2011: Theo Bos 

## Um Spaweck
* Websäit vum ''Tour de Rijke'' 
* Resultater vum ''Tour de Rijke'' op der Websäit vu ''Mémoire du Cyclisme''
Séisskäschtebam

De **Séisskäschtebam**, *Castanea sativa* Mill., dee Käschten dréit, ass e Bam aus dem Süde vun Europa, a gouf am Norde vun de Réimer praktesch gläichzäiteg mat der Rief agefouert. De Séisskäschtbam gëtt et nach an Nordafrika an a Westasien. An Europa ass et den eenzege Vertrieder vun der Gattung *Castanea*.

Et ass e Bam, deen e waarme Klima brauch, an en ass empfindlech géint de Frascht.

Op dréchenen a sandege Biedem ass net vill un Zouwuess z'erwaarden, soss huet en awer keng grouss Uspréch un de Buedem.

D'Séisskäschtebeem kënne bis iwwer 400 Joer al ginn. An de Bëscher gi se a Südwestdäitschland, Bulgarien, Italien an a Rumänien ugeplanzt.

D'Friichte stinn a Kluddere vun zwou oder dräi ongeféier 3×4&nbsp;cm groussen helle gielgrénge Schuelen, déi banne mat wäisse seidegen Hoer ausgekleet sinn. Et si meeschtens zwou Käschten an all Schuel, wouvun déi eng déck an zimmlech ronn ass, an déi aner kleng a konkav. Se sinn däischtergbrong a blénkeg.

## Um Spaweck
Maasselter

De **Maasselter**, oder **Kräizholz** (*Acer campestre*), ass e Lafbam deen a ganz Europa doheem ass.

Et fënnt een en haaptsächlech als Ënnergehëlz an Eschen- an Eechebestänn, oder als klenge Randbam oder Trausch op waarme kallekräiche Plazen am Hiwwel- a Biergland.

De Maasselter mécht gär Stackauschlag a Wuerzelbrutt.

## Um Spaweck
Pionéierbamaarten

**Pionéierbamaarte** sinn déi Bamaarten, déi als éischt fräi Fläche koloniséieren, wéi zum Beispill no Kalschléi, Äerdrutscher oder Bränn.

Pionéierbamaarte sinn z.&nbsp;B.: 
* Bierk (*[[Betula pendula]]*)
* Bësch-Kifer (*[[Pinus sylvestris]]*)
* Alenter (*[[Alnus glutinosa]]*)
* Salweid (*[[Salix caprea]]*)
* Vullekiischt (*[[Sorbus aucuparia]]*)
* Europäesch Meläs (*[[Larix decidua]]*)
* Esp, och *Zidderpëppel* (*[[Populus tremula]]*)

Pionéierbamarten hunn eng Rëtsch gemeinsam Eegenschaften: Si wuesse séier, verdroen d'Klimaextremer gutt a stelle keng grouss Uspréch un de Buedem.

Si ginn dofir do ugeplanzt, wou et drëms geet fir de Buedem fir aner Holzaarten ze preparéieren an e Schierm opzebauen, fir doduerch eng Protektioun fir déi méi empfindlech Bamaarten ze maachen.
Shanghai

**Shanghai** (chin. 上海, *Shànghǎi*) ass déi bedeitendst Industriestad vun der Volleksrepublik China.

## Educatioun
* Emlyon Business School

## Fotosalbum

Oriental Pearl Tower in Shanghai.jpg
20090426 5223 Shanghai JinMao SWFC.jpg
Shanghai-Bund-48-Chinabank-Seezollamt-HSBC-Zentrale-2012-gje.jpg
Shanghai-Bund-70-Chen Yi-Denkmal-2012-gje.jpg
Shanghai-Jin Mao-46-Aussicht-2012-gje.jpg
Shanghai-moderne Architektur-10-2012-gje.jpg
Shanghai-Hotel Sunrise on the Bund-10-Nachbarschaft-2012-gje.jpg
Shanghai-Markt-36-Pilzhaendlerin-2012-gje.jpg
Shanghai-Yuyuan-Garten-32-2012-gje.jpg


## Um Spaweck
Guinea-Bissau

**Guinea-Bissau** (pt: *Guiné-Bissau*) ass e Staat an Afrika. E läit op der afrikanescher Westküst um Atlantik a grenzt un de Senegal an u Guinea. D'Land huet ëm déi 1.442.000 Awunner, d'Haaptstad ass Bissau.

## Um Spaweck
Nues (Fësch)

D**'Nues**, *Chondrostoma nasus*, ass e Fësch, deen haaptsächlech a Baache wunnt, déi séier fléissen.

Si fille sech am wuelsten, wann de Waasserlaaf e kiselegen Ënnergrond huet.

## Fir ze liesen
* Klaus-Jürgen Maier / Ralf Reinartz: *Die Nase. Chondrostoma nasus*, Dez. 2007, 1. Oplo, Westarp Wissenschaften

## Um Spaweck
Luis Humberto Salgado

De **Luis Humberto Salgado**, gebuer den 10. Dezember 1903 zu Cayambe, a gestuerwen den 11. Dezember 1977 zu Quito war en ecuadorianesche Komponist a Pianist.

De Salgado huet véier Operen, aacht Sinfonieen, dräi Pianosconcerten, e Geie- an e Braatscheconcert, e puer Baletter anf eng Sinfonesch Dichtung geschriwwen.

## Wierker
**Suite Atahualpa o el ocaso de un imperio* fir Orchester, 1933
**Canto de libertad*, 1936
**Cumandá* (Oper), 1940-1954
**Alma nativa*,1945
**Primera sinfonía ecuatoriana*, 1945-1949
**El amaño*, 1947, e Ballet
**Qué lindo es el cariño*, 1947
**Quiteño de Quito*, 1949
**Homenaje a la danza criolla*, 1959, eng Sinfonesch Dichtung
**Aidita* (canción de cuna), 1961
**El páramo:preludio andino ecuatoriano; Ferviente anhelo*, 1969
**Sanjuanito futurista: Microdanza para piano*
**Variaciones en estilo folklórico*
**La ñusta*
Koppege Kaarp

De **Koppege Kaarp**, *Carassius carassius*, ass e Fësch aus der Famill vun de Kaarpefësch.

Et gëtt e praktesch a ganz Europa mat Ausnam vun Nordirland.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Fësch zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Georges Kieffer

De **Georges Kieffer**, gebuer den 1. Januar 1962 zu Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Schrëftsteller.

Hien ass Engleschprofesser a lieft mat senger Famill zu Munneref.
Hien ass de Brudder vum Journalist, Fotograf an Auteur Rob Kieffer.

### Publikatiounen

**[[Schierbelen (Roman)|Schierbelen]]*. 1998, Éditions Phi. 1. Präis beim Concours littéraire national 1997, *[[ex aequo]]* mam Georges Hausemer.
**Eidel Äerm, Wann d'Liewe mam Doud ufänkt*. 2000, Éditions Phi, zesumme mat Initiativ Liewensufank.
**D'Kaya*. 2003, Éditions Phi.
**Biergop, Biergof*. 2007, Op der Lay.
* *D'Mëtt vum Land. E Log Buch*. 2016, Selbstverlag
* *[[Iwwerliewen]]*. 2020, Op der Lay.
* *[[Weeër]]*. 2025, Editions Op der Lay, ISBN 978-2-87967-283-0.
Nues (Homonymie)

De Begrëff **Nues** huet e puer Bedeitungen:
* en Organ fir ze richen an z'ootmen: Nues
* e Fësch: Nues (Fësch)
* eng Erzielung vum russeschen Auteur Nikolai Wassiljewitsch Gogol: D'Nues (Literatur)
* eng Oper vum Dmitri Schostakowitsch: D'Nues (Oper)
Somalia

**Somalia**, op Somali *Soomaaliya*, ass e Staat an Nordostafrika.

## Geographie

Somalia läit um Har vun Afrika a grenzt un den Dschibuti am Nordwesten, de Kenia am Südwesten, de Golf vun Aden am Norden, den Indeschen Ozean am Osten an un Ethiopien am Westen.
Schlei

D**'Schlei**, *Tinca tinca*, ass e Fësch dee praktesch a ganz Europa an an Deeler vun Asien virkënnt.

D'Schlei gehéiert zu der Famill vun de Kaarpefësch, a lieft um Fong vu Baachen oder Flëss déi net séier lafen, oder a Weieren.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Fësch zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Ellchen

D**'Ellchen**, *Phoxinus phoxinus*, ass e klenge Fësch aus der Famill vun de Kaarpefësch, dee bis 8&nbsp;cm grouss ka ginn.

D'Ellche lieft a klenge Schwäerm an ass e Fësch aus der Frellen- an Äscheregioun. Si ass mat Virléift a klenge Baachen, wéi zu Lëtzebuerg z.&nbsp;B. am iweschte Laf vun den Niewebaache vun der Atert.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Fësch zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Pautsch

Eng **Pautsch** (och **Eess **oder **Pickel **genannt), vum laténgesche *pustula* ass e klengen Huelraum op der Haut, dee mat Eeter gefëllt ass.

## Um Spaweck
Ketty Maus

D**'Ketty Maus**, "gebuer" den 20. Juni 1978 an der Stad Lëtzebuerg, respektiv den 1. Juni 1991 zu Utopia, ass eng fiktiv Fra, déi op de Mustere vun där éischter an drëtter Serie vu lëtzebuergesche biometresche Päss ze gesi war, déi tëscht 2006 an 2015, respektiv vun 2026 un, erauskoumen. Deen Numm ass inspiréiert vun der Haaptfigur am Auguste Liesch senger Geschicht *[[D'Maus Ketti]]* aus dem Joer 1936.

D'Serie vun deene vun 2015 bis 2025 gouf mat engem Musterpass, mat drop der **Vanessa Spécimen**, gebuer den 9. Mäerz 1993 zu "Utopia", virgestallt.

Bei der drëtter Serie huet d'"Ketty Maus" nees de Relais iwwerholl, wann och mat neiem Gesiicht, Gebuertsdatum an neier Gebuertsplaz.

Déi zwou Dammen entspriechen hirer däitscher *Kolleegin* "Erika Mustermann".
Eent

Déi natierlech Zuel **Eent** (1) ass d'Nofollgerin vun der Null an d'Virgängerin vun der Zwee. 

## Mathematik
Dat réimescht Zeeche fir d'Eent ass **I**. 

D'Zuel Eent ass eng ongerued Zuel an Deeler vun all Zuel.

Et ass a keng Primzuel.

An der Informatik ass d'Zuel Eent ganz wichteg, well se zesumme mat der Null de Binärcode bilt. Si representéiert "on" a Maschinnesprooch. D'Eent fënnt een, a Programméiersproochen als Boolesch Variabel (1 = wouer, 0 = falsch).
## Sprooch
D'Wuert Proton ass griichesch fir "éischt".
### Grammaire
Déi lëtzebuergesch Grammaire seet iwwer d'Eent:

*Les adjectifs numéraux cardinaux sont invariables à l'exception de *'eent** et **zwee**. Ces deux adjectifs changent suivant le genre du substantif qui suit ou qui est sous-entendu.''

Beispiller fir ''eent'':



=== ''Eng'' an ''eent'' an der Sprooch ===
* eng hallef Stonn
* eng an eng hallef Stonn oder annerhallef Stonn
* 5,1 = fënnef Komma **eent**

awer:

* 7,1 Euro = siwe Komma **een** Euro
* 3,1 norwegesch Kroun = dräi Komma **eng** norwegesch Kroun. 
* 4,1 Pond = véier Komma ''ee'' Pond

==Naturwëssenschaft==
Am [[Periodesystem vun den Elementer]] an der [[Chimie]] ass d'Eent d'Uerdnungszuel vum [[Waasserstoff]]. Waasserstoff besteet nëmmen aus engem Kär mat engem [[Proton]] an engem [[Elektron]].

D'Wuert "Mono" steet fir d'Zuel Eent. Mono gëtt dacks an der Chimie benotzt, zum Beispill fir chemesch Verbindung wéi [[Kuelemonoxid]] a [[Monochloromethan]] ze beschreiwen.

Et gëtt ee Stär am Sonnesystem: d'[[Sonn]]. D'Äerd huet ee [[Mound]] an de [[Merkur (Planéit)|Merkur]] ass den éischte [[Planéit]] am [[Sonnesystem]].

De [[Messier 1]] (M1) (och **NGC 1952**) och ''Krabbenniwwel'' oder ''Kriibsniwwel'' ass e Rescht vun der [[Supernova#Nimm a Klassifikatioun|Supernova 1054]] am [[Stärebild]] [[Taurus (Stärebild)|Taurus]].

Den [[New General Catalogue|NGC]] **1** ass eng [[Spiralgalaxie]] am Stärebild [[Pegasus (Stärebild)|Pegasus]], dat iwwer 150 Millioune [[Liichtjoer]] vun der [[Äerd]] ewech ass. Vun der Äerd aus gesinn, läit den NGC 1 nërdlech vum [[NGC 2]].

==Aneres==
* [[RTL Eent]] ass eng [[Satir]]-Internetsäit op [[Lëtzebuergesch]], déi zënter ufanks Januar [[2024]] vum Kënschtlerkollektiv [[Richtung22]] bedriwwe gëtt.
*  D'[[Formel 1]] (offiziell ''FIA Formula One World Championship'', kuerz och **F1*') ass eng Rennserie am [[Automobilsport]] déi all Joer als Weltmeeschterschaft ausgedroe gëtt.
* De Begrëff [[Monolith]] ([[Griichesch|griich.]] *mono* - eenzel~ a *lithos'' - Steen) heescht souvill wéi "Eesteen".
* Den George Washington, war ee Plantagebesëtzer, Generol an éischte President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.

## Um Spaweck
Fënnef

Déi natierlech Zuel **Fënnef** (5) ass d'Nofollgerin vun der Véier an d'Virgängerin vun der Sechs. 
## Mathematik
D'Fënnef ass eng Kardinalzuel, eng Primzuel a si ass ongerued.

Dat réimescht Zeeche fir d'Fënnef ass **V**.

E Pentagon (vum algriicheschen πεντάγωνος pentágōnos), ass eng geometresch Figur. Et gehéiert zu der Grupp vun de Polygone a gëtt duerch fënnef Punkte definéiert.

## Naturwëssenschaft

Am Periodesystem vun den Elementer an der Chimie ass d'Fënnef d'Uerdnungszuel vum Bor. Déi 5. Grupp vum Periodesystem (och nach Vanadiumgrupp genannt), ass déi 5. Grupp (Kolonn) vum Periodesystem vun den Elementer. Pentan oder **n-Pentan** ass en aliphatesche Kuelewaasserstoff, deen zu der Famill vun den Alkane gehéiert. Et ass ee vun den dräi Isomeren aus der Grupp vun de **Pentanen**, déi nach aus Isopentan a Neopentan besteet.

De Messier 5 (M5) (och **[[New General Catalogue|NGC]] 5904**) ass e Kugelstärekoup am Stärebild Serpens. Den NGC 5 ass eng elliptesch Galaxie am Stärebild Andromeda. D'Quintett vum Stephan ass eng Grupp vu fënnef Galaxien am Stärebild Pegasus, déi 1876 vum franséischen Astronom Édouard Jean-Marie Stephan entdeckt goufen. De Palomar 5 (kuerz: **Pal 5**) ass e Kugelstärekoup am Stärebild Serpens.

## Aneres
Dat griichescht Wuert fir fënnef (pente) fënnt een a frieme Wierder wéi Pentagon (Fënnefeck), Pentagramm (fënnefeckege Stär) oder Pentateuch (Fënnef Bicher vum Moses) an an den Nimm vu verschiddene chemesche Verbindungen wéi Pentan.

D'Verflechtung vun de fënnef Olympesche Réng symboliséiert d'Gesamtheet vun der olympescher Iddi an d'Vereenegung vun de fënnef Kontinenter déi doduerch entsteet, gradewéi d'Zesummekomme vun Athleeten aus alle Länner.

D'Pentatech besteet aus de sougenannte fënnef Bicher vum Moses: Genesis, Exodus, Levitikus, Numeri an Deuteronomium. Déi 5 Bicher sinn och d'Basis vum Alen Testament.

De fënneffache Muerd um Wandhaff war e Muerdfall am Summer 1945 um Wandhaff bei Welschent (Gemeng Buerschent). Dem Christophe Wagner säi Film *[[Eng nei Zäit]]* (Samsa Film, 2015) gräift dëse Muerdfall a fiktionaliséierter Form op).

E Museksensembel mat fënnef Instrumenter oder fënnef Persounen ass e Quintett. Eng bekannt Quintettkompositioun ass de Forellenquintett vum Franz Schubert.

D'Fënneft Republik (fr: **Cinquième République**) ass de republikanesche Regime, deen a Frankräich zanter dem 5. Oktober 1958 a Kraaft ass. Si ass d'Nofollgerin vun der Véierter Republik, déi 1946 agefouert gi war.

D'Nationalstrooss 5 oder **N5**, och „Escher Strooss“ genannt, ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss. Si féiert vu Lëtzebuerg op Rodange a vun do weider a Frankräich.

## Kuckt och
* 5 vir 12
* Fënnefbuerer Millen
* Lunar Orbiter 5
* Ranger 5
* Shenzhou 5
* Surveyor 5

## Um Spaweck
Sechs

Déi natierlech Zuel **Sechs** (6) ass d'Nofollgerin vun der Fënnef an d'Virgängerin vun der Siwen.
## Mathematik
Dat réimescht Zeeche fir d'Sechs ass **VI**.

Et ass déi klengst zesummegesat Zuel mat zwéi verschiddene Primfacteuren an déi véiert Dräieckszuel. Et ass eng gerued Zuel.

### Geometrie

De Wierfel, och Hexaeder (aus dem Griicheschen) oder Kubus (aus dem Laténgeschen), ass ee vu fënnef platonesche Kierper an huet sechs déi selwecht Flächen. En Tetraeder huet 6 Kanten an en Oktaeder 6 Ecker.

E Sechseck oder *Hexagon* (vum griich. *héxa*, „sechs“ a *γονία*, *gonía*, „Wénkel; Eck“) ass e Villeck (Polygon), deen aus sechs Ecken a sechs Säite besteet.

Vill Kristaller bilden hexagonal (sechseckeg) Strukturen, wéi natierlecht Äis, a Schnéiflacken hu sechs Spëtzen. An der Natur fënnt een déi hexagonal Form an de Wänn vun Hunnegwaben.

## Naturwëssenschaft
### Chimie
Déi 6. Grupp vum Periodesystem (och nach Chromgrupp genannt), ass déi 6. Grupp (Kolonn) vum Periodesystem vun den Elementer.

Am Periodesystem an der Chimie ass d'Sechs d'Uerdnungszuel vum Kuelestoff.
### Astronomie
De Messier 6 (och als **[[New General Catalogue|NGC]] 6405** bezeechent) ass en hellen oppene Stärekoup am Stärebild Scorpius

De Wantersechseck ass eng  Konstellatioun vun helle Stären um nërdleche Wanterhimmel. Et ass kee Stärebild am Sënn vun der IAU, mä et ëmfaasst e puer Stärebiller mateneen.
## Konscht
E Museksensembel mat sechs Instrumenter oder sechs Persounen ass e Sextett. An der Instrumentalmusek gi Sextetter haaptsächlech duerch Kompositioune fir sechs Sträichinstrumenter vertrueden. Bekannt Sträichsextette stame vu Komponiste wéi Brahms, Dvořák, Reger, Tschaikowsky, Martinů a Schönberg.

## Aneres
Der Krich vu Sechs Deeg war e Krich tëscht Israel a sengen arabeschen Nopeschstaaten Egypten, Jordanien a Syrien, dee vum 5. bis den 10. Juni 1967 gedauert huet.

D'Nationalstrooss 6 oder **N6**, och nach **Areler Strooss** genannt, ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss. Si féiert vun der Stad Lëtzebuerg op déi belsch Grenz.

Eng Quantitéit vu sechs gläichaartege Saache gëtt „eng hallef Dosen“ genannt (eng hallef Dosen Eeër, eng hallef Dose Mëtschen).

De Buschtaf F, respektiv **f**, ass de sechste Buschtaf am laténgeschen Alphabet.

## Kuckt och
* Sextett
* Pioneer 6
* Ranger 6
* Surveyor 6

## Um Spaweck
Siwen

Déi natierlech Zuel **Siwen** (7) ass d'Nofollgerin vun der Sechs an d'Virgängerin vun der Aacht. Et ass eng ongerued Primzuel.

Dat réimescht Zeeche fir d'Siwen ass **VII**.

„Pak deng siwe Saachen“ ass en Ausdrock fir ze soen, datt een alles zesummepake soll.
## Naturwëssenschaft
Am Periodesystem vun den Elementer an der Chimie ass d'Siwen d'Uerdnungszuel vum Stéckstoff. Déi 7. Period (Zeil) vum Periodesystem vun den Elementer a begräift déi 32 cheemesch Elementer.

### Astronomie

An der anticker Astronomie goufe siwen „Wandelstären“ als hell Luuchten um Firmament erkannt, déi net einfach mat der gläichméisseger Rotatioun vum Himmelsbou matgaange sinn. An der Reiefolleg vun der zouhuelender Ëmlafzäit waren dat: Mound, Merkur, Venus, Sonn, Mars, Jupiter a Saturn. Déi siwe Wochendeeg goufen ursprénglech no dëse Siwe genannt.

De Messier 7 (M7) (och **[[New General Catalogue|NGC]] 6475**) ass en oppene Stärekoup am Stärebild Scorpius. Den NGC 7 ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Sculptor.

## Geographie
An der Geographie gëtt d'Zuel siwe benotzt fir déi siwe Kontinenter vun der Äerd ze bezeechnen: Nordamerika, Südamerika, Afrika, Europa, Asien, Australien an d'Antarktika. Zousätzlech gëtt et déi siwe Mierer, déi traditionell d'Ozeaner vun der Äerd trennen.

D'Siwe Sommeten (Englesch: *Seven Summits*) sinn déi jeeweils héchst Bierger op all de siwe Kontinenter. Ofhängeg vun der Definitioun vun de Grenze vun Europa an Australie mam asiatesche Kontinent falen ënnerschiddlech Bierger an dës Definitioun; domat gëtt et op d'mannst néng Sommeten déi a Fro kommen.

D'Siwe Schwëstere si siwen Héichhaiser zu Moskau, déi am Optrag vum Stalin am Zockerbäckerstil gebaut goufen.

D'Vereenegt Arabesch Emirater  sinn eng Federatioun vu siwen autonomen Emirater.

D'Nationalstrooss 7 oder **N7**, ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss an de Kantone Lëtzebuerg, Miersch, Dikrech a Klierf. Se leeft vun der Stad bis op d'Schmëdd an ass mat 76&nbsp;km déi zweetlängst Nationalstrooss am Land.

## Aneres

D'Republik vun de Siwe Vereenegte Provënzen, och bekannt als *Vereenegt Nidderlanden* (nl: *Republiek der Zeven Verenigde Provinciën* oder *Verenigde Nederlanden*), huet tëscht 1581 a 1795 bestanen.

D'Pleiaden waren an der griichescher Mythologie déi siwen Duechtere vum Atlas an der Okeanid Pleione.

D'Stonnegebiet ass eng chrëschtlech Liturgie, déi siwemol am Dag stattfënnt (nom Psalm 119 "Siwemol am Dag sangen ech Däi Luef") a wärend där haaptsächlech Psalme gebiet ginn.

District 7 ass eng lëtzebuergesch Rockband. Schëppe Siwen ass eng lëtzebuergesch Museksgrupp, déi keltesche Folk-Rock op Lëtzebuergesch spillt.

## Kuckt och
* Pioneer 7
* Ranger 7
* Siwe Weltwonner
* Siwwenaler
* Siwebueren
* Siweschléifer

## Um Spaweck
International School of Luxembourg

D**'International School of Luxembourg**, kuerz **ISL**, ass eng Privatschoul an der Stad Lëtzebuerg, déi zu Hollerech um Campus Geesseknäppchen steet. Virdru war d'Schoul um Lampertsbierg an der Faïencerie-Strooss.

## Historique
Aus der *Dupont Primary School*, déi et zanter 1962 zu Lëtzebuerg gouf, an der **American International School of Luxembourg**, kuerz **AISL**, ass d**'International School of Luxembourg** ervirgaangen.

## Um Spaweck

* Gesetz vum 13. Juni 2003 iwwer d'Privatschoulen zu Lëtzebuerg
* Websäit vun der International School of Luxembourg


File:Luxembourg City, rue de Merl, International School of Luxembourg 2025a.jpg|D'Schoul vun der Rue de Merl zu Märel aus gekuckt
Mobbing

**Mobbing**, aus dem Englesche *mob* fir "Pak, Buttek, Räbbi", an dem englesche Verb *to mob* fir "iwwer een hierfalen, ugräifen" ass en Ausdrock fir Psychoterror op der Aarbechtsplaz, a Schoulen oder bannent Organisatiounen.

1963 huet den éisträichesche Verhalensfuerscher Konrad Lorenz a sengem *[[Das sogenannte Böse]]* de Fong vu senger Instikttheorie op de Mënsch iwwerdroen an domat de Problem den Ugrëff vu sozial Schwaachen op en iwwerstaarke Géigner beschriwwen, a deem Fall dee vu Gänsen op e Fuuss.

Déi modern Definitioun vum Schikanéieren an der Aarbechtswelt huet sech eréischt an den nonzeger Joren erausgeschielt.

## Mobbing asbl
Zu Lëtzebuerg hunn den LCGB an de Syprolux 2001, d'Associatioun Mobbing a.s.b.l. géint de Mobbing op der Aarbechtsplaz gegrënnt.

## Fir ze liesen
* Robert I. Sutton: *Der Arschloch-Faktor*, Okt. 2006, Hanser Wirtschaft. Aus dem Amerikaneschen. E Professer fir Managemant vun der Stanford-Universitéit beschreift, wéi ee mat Aarschlächer ronderëm ee ka fäerdegginn. Et ass eng Iwwersetzung vun "The No Asshole Rule: Building a Civilized Workplace and Surviving One That Isn'".
D'Buch Mormon

**D'Buch Mormon** ass aus der Siicht vun der *Church of Jesus Christ of Latter-day Saints*, de sougenannte Mormonen, eng Helleg Schrëft, déi op de Prophéit Mormon zeréckgeet.

Déi éischt engleschsproocheg Editioun ass 1830 publizéiert ginn. Déi éischt Iwwersetzung op Däitsch aus dem Englesche war vum John Taylor a vum George P. Dykes, a koum 1852 zu Hamburg eraus. Déi aktuell Fassong op Däitsch stammt vum Immo Luschin, deen de Grondtext tëscht 1974 an 1979 nei iwwersat huet.

## Um Spaweck
* De kompletten Text op Däitsch
Yvette Guilbert

D**Yvette Guilbert**, gebuer den 20. Januar 1865 zu Paräis, a gestuerwen de 4. Februar 1944 zu Aix-en-Provence, war eng franséisch Music-Hall-Sängerin.

Si war d'Duechter vum Hyppolyte Guilbert an der Hernance Julie Lubrez, enger belscher Modistin.

Hiren éischte Bünenoptrëtt hat si am Théâtre des Bouffes du Nord. Wéinst hirer schmueler Stëmm huet si sech als Diseuse etabléiert. Hiren éischte Repertoire huet aus Chansons vum Jules Jouy a vum Jean-Baptiste Clément bestanen.

Wéi de Charles Zidler 1887 de Cabaret Moulin Rouge opgemaach huet, war d'Yvette Guilbert mat hirer eegewëlleger Manéier vu Gesten, Mimik a Manierismen ee vun de wichtegste Kënschtler op der Bün.

## Um Spaweck
Aacht

Déi natierlech Zuel **Aacht** (8) ass d'Nofollgerin vun der Siwen an d'Virgängerin vun der Néng. Et ass eng gerued Zuel.
## Sprooch
De laténgeschen Ausdrock *octo* mat der Uerdnungszuel *octavus* (den aachten) fënnt een an auslännesche Wierder wéi Oktett (Museksensembel), Oktober (ursprénglech den aachte Mount), Oktav (musikaleschen Intervall oder liturgesch Feier wärend aacht Deeg, z. B. Muttergottesoktav), Oktant (Aachtelkrees), Oktalsystem (Aachtersystem) oder Oktaeder (Aacht Flächen).

Dat griichescht Wuert fir aacht, ὀκτώ *(októ)*, fënnt een an auslännesche Wierder wéi Octagon (Aachteck) oder Octopus (aacht Féiss).

## Mathematik
Den Oktalsystem (vum laténgeschen *octo* "aacht"), och alt **Aachtersystem** genannt, ass e Stellewäertsystem mat der Basis 8. E besteet aus aacht verschidden Ziffere fir Zuelen duerzestellen.

D'Aacht ass déi éischt Leyland-Zuel, well ee se als 8 = 2^2 + 2^2 schreiwe kann.

Dat réimescht Zeeche fir d'Aacht ass **VIII**.

## Naturwëssenschaft
Am Periodesystem vun den Elementer an der Chimie ass d'Aacht d'Uerdnungszuel vum Sauerstoff.

De Lagunenniwwel, och *Messier 8* bezeechent, ass eng Struktur aus Emissiouns- a Reflexiounsniwwelen am Stärebild Sagittarius.
## Relioun

Den Nobelen aachtdeelege Pad gouf vum Buddha opgestallt a besteet aus enger Rei Uweisungen, déi als richteg Äntwert op d'Weltgesetz vu Nirvana a Samsara, dat jiddwerengem d'Konsequenze vu sengem Handele weist, ze verstoen sinn. Am Allgemengen hält deen, deen dëse Pad geet, sech vun Extremer ewech. Et ass virun allem e Mëttelwee tëscht  Hedonismus an ruinéiser Askees.

D'Muttergottesoktav zu Lëtzebuerg, och nach einfach **Oktav** (vun "octo" = aacht, an der kathoulescher Liturgie eng Zelebratioun vun aacht Deeg) genannt, ass an der kathoulescher Kierch zu Lëtzebuerg eng Period vun zwou Wochen, an där d'Maria als Tréischterin am Leed besonnesch veréiert gëtt.

## Aneres
Eng Aachtchen ass ee Kaffiskichelchen, deem säin Numm op de Glach mat der Ziffer Aacht zeréckgeet. Wann e Rad wënsch ass, dann huet et eng *Aachtchen*. 

Den Numm Oktober kënnt aus dem laténgeschen *octo* (aacht), den Oktober war ursprénglech den aachte Mount am Réimesche Kalenner.

Aacht Deeg an der Woch ass den Numm vun engem Roman vum Jhemp Hoscheit. Den Titel bezitt sech op d'Lidd vun de Beatles, *Eight Days a Week*.

## Um Spaweck
Heisdorf

***Heisdorf** ass de franséischen an däitschen Numm vun Heeschdref an der Gemeng Steesel.
***Heisdorf** ass den däitschen Numm vun Heesdref an der Gemeng Wëntger.
***[[Heisdorf (Prüm)|Heisdorf]]**, eng däitsch Gemeng am Äifelkrees Béibreg-Prüm
Ootmung

Ënner **Ootmung** versti Physiologen déi verschidde Prozesser déi et engem Organismus erlaben, Oxygène (O2) z'absorbéieren a Kuelendioxid (CO2) ofzeginn. Et handelt sech also ëm eng Aart Gasaustausch (Hematos). D'Planzen am Géigesaz absorbéieren CO2 a ginn (duerch Photosynthees) O2 un hir Ëmwelt of.

An der Zell bezeechent d'Wuert *Ootmung* ee Prozess dee sech an den Zellen ofspillt. Zocker (virun allem ënner Form vu Glucos) gëtt ofgebaut an et entsteet ATP (Adenosintriphosphat), an Ofbauprodukter wéi CO2 an H<sub>2</sub>O. ATP ass eng vun de Formen ënner deenen Energie an den Zelle gespäichert gëtt. Dëse Virgang vun der Zellootmung geschitt an de Mitochondrie vun der Zell.

Et ënnerscheet ee 4 verschidden Typpe vun (physiologescher) Ootmung:

*Longenootmung - z.&nbsp;B. beim Mënsch oder Mamendéieren
*Hautootmung - z.&nbsp;B. beim Wuerm, oder Amphibien
*Kimenootmung / Branchial Ootmung - z.&nbsp;B. bei de Fësch a Schuelendéieren
*Luftrörenootmung / Tracheal Ootmung  - z.&nbsp;B. bei den Insekten

## Anatomesch Beschreiwung vum mënschlechen Ootmungsapparat

De mënschlechen Ootmungsapparat besteet aus der Nues, der Strass, dem Keelkapp, der Luftröre, de Bronchen an de Longen, déi de Gasaustausch  erméiglechen.
Néng

Déi natierlech Zuel **Néng** (9) ass d'Nofollgerin vun der Aacht an d'Virgängerin vun der Zéng. Et ass eng ongerued Zuel an déi héchst eestelleg Zuel am Dezimalsystem.

Dat réimescht Zeeche fir d'Néng ass **IX**.
## Naturwëssenschaft
Am Periodesystem vun den Elementer an der Chimie ass d'Néng d'Uerdnungszuel vum Fluor. Déi 9. Grupp vum Periodesystem (och nach Kobaltgrupp genannt), ass déi 9. Grupp (Kolonn) vum Periodesystem vun den Elementer.

De Messier 9 (och als NGC **6333** bezeechent) ass en hellen oppene Stärekoup am Stärebild Schlaangendréier. Den NGC 9 ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Pegasus. De Shoemaker-Levy 9 (kuerz och **SL9**) krut säin Numm, well et den néngte kuerzperiodesche Koméit war, dee vun der Carolyn an dem Eugene Shoemaker zesumme mam David H. Levy entdeckt gouf.

## Aneres
D'Nationalstrooss 9 oder **N9** war bis Enn 1995 eng lëtzebuergesch Nationalstrooss um Gebitt vun de Kantone Miersch an Dikrech.

Plan 9 from Outer Space ass en US-amerikanesche Science-Fictionfilm vum Ed Wood aus dem Joer 1957.

House of 9 ass e brittesch-rumänesch-franséisch-däitsche Spillfilm vum Regisseur Steven R. Monroe.. Néng Friemer goufe gekidnappt an an engem Haus isoléiert. Se mussen am Doudesspill matmaachen.

## Kuckt och
* Falcon 9
* Ranger 9
* AVL-Linn 9
* Schëld A, 9

## Um Spaweck
Dublin

**Dublin** [ˈdʌblɪn], (iresch ***Baile Átha Cliath*** [ˈbalʲɑːˈkʲlʲiə]) ass d'Haaptstad a mat  déi gréisst Stad vun der Republik Irland. D'Stad läit op der Ostküst vun der Insel Irland op der Mëndung vum Floss Liffey an d'Dublin Bay.

## Um Spaweck
Lyon

**Lyon**, eng Stad am Oste vu Frankräich, ass d'Prefecture vun der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes an de Chef-lieu vum Departement Rhône an zanter dem 1. Januar 2015 vun der nei gregënnter administrativer Unitéit Metropol Lyon.

## Educatioun
* Emlyon Business School
* Institut polytechnique des sciences avancées

## Um Spaweck
Göteborg

**Göteborg** ass eng Groussstad an der schweedescher Provënz Västra Götalands län.

No Stockholm ass Göteborg déi zweetgréisst Stad a Schweden. De Groussraum Göteborg huet .

## Kuckeswäertes
* D'Operenhaus vu Göteborg

## Um Spaweck
Nairobi

**Nairobi** ass d'Haaptstad vum Kenia. Se huet iwwer 2,8 Milliounen Awunner, déi op enger Fläch vun ongeféier 150&nbsp;km² liewen.

## Um Spaweck
Franz Liszt

De **Franz Liszt**, gebuer den 22. Oktober 1811 zu Raiding, a gestuerwen den 31. Juli 1886 zu Bayreuth, war e Komponist, Dirigent, Musekschrëftsteller a Pianist.

## Liewen

Am Juli 1886 war de Franz Liszt am Schlass zu Nidderkolpech op Besuch, wou hien de 7. Juli e Pianosrezital ginn huet. Den 19. Juli 1886, 12 Deeg viru sengem Doud, huet hie säi leschte Rezital am Casino Luxembourg ginn, wourun eng Plack vun 1986 op der Fassad vum Casino an der Ënneschtgaass (*rue Notre-Dame*) erënnert.

## Wierk

## Literatur
* May, G., 2011. *Franz Liszt. Luxemburg und die Munkácsys*. Éditions Saint-Paul, Lëtzebuerg. ISBN 978-2-87963-820-1
* Demko Miroslav: *Franz Liszt compositeur Slovaque*, L'Age d'Homme, Suisse, 2003.
* Jim Penning:"Liszt in Luxembourg" Liszt society Journal 9 (1984).

## Um Spaweck
Kichelidd

D**Kichelidd** ass déi parodéiert Form vun der Moritat, déi bis virum Zweete Weltkrich e grousse Succès an däitschsproochege Länner hat.

Titelen:
**Mariechen sass weinend im Garten*
**Sabinchen war ein Frauenzimmer*

Bei de Liddermécher war besonnesch den Ulrich Roski bekannt wéinst senge "moderne" Kichelidder wéi *Des Schleusenwärters blindes Töchterlein*.

Zu Lëtzebuerg kéint een d'Lidd *Bei der Atert* derbäizielen.

## Fir ze lauschteren
*Die singenden Hausfrauen: "Küchenlieder", CD, Tonomatic, Bogner Records
Joanne K. Rowling

D**'Joanne K. Rowling**, gebuer den 31. Juli 1965 zu Yate, am South Gloucestershire, ass eng englesch Schrëftstellerin.

Si huet an den 1990er Joren de Personnage vum Zauberschüler Harry Potter erfonnt, deem seng Aventuren an enger ganzer 7 Bänn tëscht 1997 an 2007 erauskoumen. Dës waren a sinn all Bestseller, an hunn d'J.K. Rowling zu der räichster Fra a Groussbritannie gemaach.

## Wierker
Nieft der Harry-Potter-Heptalogie huet si 3 aner Bicher geschriwwen dorënner 2001 ënner dem Pseudonym *Newt Scamander* d'Buch *Fantastic Beasts and Where to Find Them*.

## Um Spaweck
Jeanne Calment

D**'Jeanne Louise Calment**, gebuer den 21. Februar 1875 zu Arles (Frankräich), an do gestuerwen de 4. August 1997, war déi Fra, déi bis dohin noweislech am längste gelieft huet: 122 Joer, 5 Méint a 14 Deeg (44.725 Deeg).

## Fir ze liesen
* Jean-Marie Robine, Michel Allard: *Les 120 ans de Jeanne Calment, doyenne de l'humanité*, September 2005, Le Cherche-Midi Editeur, Coll. Guides et documents ISBN 978-2-86274-346-2

## Um Spaweck
Habergy

**Habergy** (Däitsch: Hewerdingen, Lëtzebuergesch: Hiewerdang, Wallounesch: Haberdji) ass eng Sektioun an der Gemeng Messancy an der Provënz Lëtzebuerg.

## Um Spaweck
Buvange

**Buvange**, op Lëtzebuergesch: *Béiwen*, ass eng Sektioun an der belscher Gemeng Messancy an der Provënz Lëtzebuerg.

Buvange läit op enger Héicht vu ronn 300 Meter, ongeféier 1&nbsp;km südlech vu Woulker. Duerch d'Uertschaft leeft d*'Eidenerbaach* déi zu Woulker *Dausche Buer* heescht, a soubal wéi se laanscht Béiwen ass, *Ruisseau de Messancy* genannt gëtt.

Nopeschuertschafte sinn Hondelange, Turpange, Udange, an Habergy.

### Klasséiert Monumenter
* E Weekräiz an der *Rue Albert Ier* nieft dem Haus N° 83, klasséiert den 30. September 1989.
Hondelange

**Hondelange** (Lëtzebuergesch: Hondeleng, Wallounesch:Hondlindje) ass eng belsch Uertschaft a Sektioun an der Gemeng Messancy an der Provënz Lëtzebuerg.

## Um Spaweck
Roff

E **Roff**, an der Méizuel *Rëff*, ass déi Kuuscht, déi sech bei Hautwonnen no an no opbaut, an déi zu engem gudden Deel aus geliwwertem Blutt besteet.

Wann den Offloss vun enger Wonn, déi nätzt, duerch e Roff ënnerbrach ass, kann d'Wonn eeteren.
Erasmusbréck

D**'Erasmusbréck** zu Rotterdam ass eng Bréck iwwer d'Nieuwe Maas, déi den Zenter vun der Stad mam Kop van Zuid verbënnt. Et ass eng Autosbréck mat véier Spueren.

D'Bréck gouf 1989 vum Architekt Ben van Berkel entworf.

## Um Spaweck

* Erasmusbrug Youtube
Sélange

**Sélange** (lëtzebuergesch: *Séilen*, däitsch: *Selingen*, wallounesch *Sélindje*) ass eng Sektioun an der Gemeng Messancy, an der Provënz Lëtzebuerg.

Bis zur belscher Gemengereform vun 1977 war Séilen eng eegestänneg Gemeng.
## Kuckt och
*Séilenerbaach
## Um Spaweck
Richard Ernst Kepler

De **Richard Ernst Kepler** (och *Keppler*), gebuer de 27. Mäerz 1851, a gestuerwen ëm 1930, war e populären däitschen Illustrator a Moler, deen zu Stuttgart, München a Wien studéiert huet.

## Liewen
## Wierk

## Um Spaweck
Lucius Aemilius Paullus Macedonicus

De **Lucius Aemilius Paullus Macedonicus**, gebuer ëm 229 v. Chr., a gestuerwe 160 v. Chr., war e réimesche Feldhär a Politiker.
Costa Magica

D**'Costa Magica** ass e Croisièresschëff dat der italieenescher Reederei Costa Crociere gehéiert. Bis 2006, deem Moment wou et vun der Costa Concordia ofgeléist gouf, war et d'Flaggschëff vu Costa Crociere.

## Schwësterschëffer
*Costa Fortuna 
*Carnival Destiny
*Carnival Triumph

## Kuckt och
* Lëscht vu Croisièresschëffer
* Lëscht vu Reedereie mat Croisièresschëffer

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vun der Reederei Costa Crocieri
* Bewäertung vu Croisièresschëffer
Gottfried von Einem

De **Gottfried von Einem**, gebuer de 24. Januar 1918 zu Bern, a gestuerwen den 12. Juli 1996 zu Oberdürnbach an Nidderéisträich, war en éisträichesche Komponist.
## Liewen

## Wierk
Willem Einthoven

De **Willem Einthoven**, gebuer den 21. Mee 1860 zu Semarang an Indonesien, a gestuerwen den 29. September 1927 zu Leiden, war en hollänneschen Dokter.

Hien huet de *Säitegalvonometer* gebaut mat deem hien Aktiounsstréim déi an den Nerven, an an de Muskele virkommen, z.&nbsp;B. am Häerzmuskel, noweise konnt.
## Um Spaweck
Äisbriecher (Schëff)

En **Äisbriecher** ass e Schëff, dat speziell dofir gebaut oder ausstafféiert ass, fir duerch zougefruert Waasser (Mier oder Séi) fueren ze kënnen, fir sech selwer oder fir aner Schëffer ee Wee duerch d'Äis opzemaachen oder opzehalen.

## Eegenschaften

Eng Rei vu Konditioune muss en Äisbreecher géinteniwwer normale Schëffer erfëllen:
* E soll eng Bug- oder Rompform hunn, déi net nëmmen d'Äis brécht, mä och déi gebrachen Äisbléck ënner oder iwwer d'Äisdecken dréckt, sou datt den opgemaache Waasserwee och fräi bleift;
* D'Schëffsbaussenhaut muss besonnesch stabil gebaut sinn, fir net vu den Äismassen agedréckt ze ginn; 
* D'Motorleeschtung muss héich genuch sinn, datt d'Schëff ënner schwéiere Konditioune virukënnt; 
* Propeller a Rudder musse sou beschaf sinn, datt s'um Wee duerch d'Äis net beschiedegt kënne ginn.
## Kuckt och
* Schëff 
* Lëtzebuerger Pavillon maritime

## Um Spaweck
Anton Eiselsberg

Den **Anton Freiherr von Eiselsberg**, gebuer den 31. Juli 1860 um Schlass Steinhaus bei Wels an Ueweréisträich, a gestuerwen de 25. Oktober 1939 zu St. Valentin, Nidderéisträich, war en éisträichesche Chirurg. Hie gëllt als ee vun den éischten Neurochirurgen.

## Um Spaweck
Eisenerz

**Eisenerz** ass eng Biergaarbechterstad an der Steiermark, am Erzbachtal.

Si läit op 745 Meter Héicht an op der Eisebunnsstreck mat dem Numm *Erzbergbahn*. 2007 hunn do eng 5.500 Leit op 124,52&nbsp;km² gelieft.

## Um Spaweck
Erzberg

Den **Erzberg** ass e Bierg an der Steiermark an Éisträich, am Süde vun der Stad Eisenerz. Do gi Spateisesteng mat engem Äerzgehalt vun 33% zanter dem 12. Joerhonnert ofgebaut.

De Bierg, dee fréier 1543 Meter héich war, ass lues a lues zesummegefall an huet haut nach 1468 Meter.

## Um Spaweck
TSV Schwieberdingen

Den **TSV Schwieberdingen** ass en däitsche Foussballclub vu Schwieberdingen (bei Stuttgart) a gouf den 1. August 1906 gegrënnt. De Veräi spillt seng Matcher an der *Felsenberg-Arena* zu Schwieberdingen.

Nieft der Foussballsektioun gëtt et bei TSV Schwieberdingen nach eng Turn-, Dëschtennis-, Liichtathleetik-, Handball-, Volleyball- a Fauschtballsektioun.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum TSV Schwieberdingen
Stuttgart

**Stuttgart** ass d'Landeshaaptstad a gläichzäiteg déi gréisst Stad vu Baden-Württemberg. Et ass ausserdeem déi sechstgréisst Stad vun Däitschland.

## Geographie

## Geschicht

## Economie

## Persounen
;Gebuer zu Stuttgart:

*Dieter Eppler
*Georg Wilhelm Friedrich Hegel
*Werner Klingler
*Schorsch Mayer
*Andrea Neumann, däitsch Molerin, 
*Lutz Niethammer, 
*Wilhelm Nördling, 
*Michael Pfleghar, 
*Manfred Rommel, 
*Sophie vu Württemberg, 
*Fritz Umgelter, 
*Alfred Vohrer, 
*Dieter Wagner 
*Georg Westenfelder,

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Stad Stuttgart
* Offiziell Touristeninformatioun
Eisenhut

Den **Eisenhut** ass mat 2.441 Meter déi héchst Spëtz an de *Gurktaler Alpen* op der Grenz vun der Steiermark mat Kärnten.
Eisenkappel-Vellach

**Eisenkappel-Vellach** ass eng Maart- a Kurstad an de Karawanken a Kärnten. Se läit op 555 Meter Héicht an huet ronn 2.300 Awunner.

## Kuckeswäertes

* Spéitgotesch Wallfaartskierch *Maria Dorn* mat Terrassekierfecht.
Costa Concordia

D**'Costa Concordia** ass dat fréiert Flaggschëff vun der italieenescher Reederei Costa Crociere. Et ass dat éischt vun dräi Schëffer, déi d'Reederei Costa Crocieri vu Genua, bei der Werft Fincantieri baue gelooss huet. Et war bei senger Ausliwwerung dat weltwäit sechstgréisst Croisièresschëff.

De faarwege Bannendesign orientéiert sech no de Länner vun Europa, no deenen och d'Decker genannt goufen. Den amerikaneschen Designer Joe Farcus huet wéi bei allen neie Costaschëffer, zanter der Costa Atlantica, wéi och bei de meeschte Carnivalschëffer, d'Bannenariichtung entworf.

De 15. Juli 2006 huet dat neit, a mat 112.000 BRT, gréisst Schëff vun der Costa-Flott, déi éischt Croisière gemaach.

D'Costa Concordia ass den 13. Januar 2012 owes géint 22:00 Auer virun der italieenescher Insel Giglio op Grond gelaf. Duerch massive Waasserabroch huet d'Schëff sech op d'Säit geluecht an d'Passagéier hu missen evakuéiert ginn. U Bord waren dee Moment zirka 4230 Mënschen, dovun ongeféier 1000 Membere vun der Besatzung. Et gouf 32 Doudesaffer. Als Ursaach fir d'Accident gi Feeler vum Kapitän ugesinn.

De 16. September 2013 ass d'Wrack nees opgeriicht ginn a gouf am Juli/August 2014 an den Hafe vu Genua gezu fir do verschrott ze ginn.

## Baugläich Schwësterschëffer
*Costa Serena 
*Carnival Liberty 
*Carnival Glory
*Carnival Valor
*Carnival Conquest 
*Carnival Freedom 
## Aner Schëffer vun der Flott
*Costa Atlantica
*Costa Classica
*Costa Victoria
*Costa Europa
*Costa Marina
*Costa Romantica
*Costa Mediterranea
*Costa Fortuna
*Costa Magica
*Costa Allegra

## Kuckt och
* Lëscht vu Croisièresschëffer
* Lëscht vu Reedereie mat Croisièresschëffer

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Reederei Costa Crocieri
* Bewäertung vu Croisièresschëffer
* *[http://www.spiegel.de/thema/costa_concordia_unglueck_2012/ Drama auf der „Costa Concordia“ – Alle Artikel und Hintergründe]*. (Spiegel Online)
* ''Die Kreuzfahrtstrecke des Schiffs''. (Mittelbayerische Zeitung)
* ''Rekonstruktion des letzten Abschnitts der Unglücksfahrt''. In: amazonaws.com. Quality Positioning Services BV (QPS)*Bemierkung: Nëmmen déi mat Auerzäite versinne Positioune si geséchert AIS-Daten.*
* GiglioNews Webcam – Livebiller vum verongléckte Schëff, Vue aus westlecher Richtung
* Dokumentarfilm: ''Kreuzfahrt in die Katastrophe'' – Reportage vum ZDF
* Dokumentarfilm: ''Costa Concordia – Chronologie einer Katastrophe'' – Britteschen Dokumentarfilm
Silver Shadow

***Silver Shadow*** ass e Croisièreschëff dat 2000 vun der Reederei Silversea Cruises a Betrib geholl gouf. Seng Capacitéit ass 382 Passagéier a 295 Equipage-Persounen. Hiert Schwësterschëff ass d'Silver Whisper. Béid baugläich Schëffer goufen op der Werft Mariotti Shipyard zu Genua, (Italien) gebaut. D'Propotioun tëscht der Zuel vu Passagéier an dem Equipage ass mat 1,31 zu 1 aussergewéinlech héich. Grad wéi déi generéis bemoosse Raumfläch iwwer déi all Passagéier verfüge kann. D'Silver Schadow, gehéiert, gradewéi déi aner Silversea Schëffer, zu de Luxusklass-Schëffer an huet vum Berlitz-Guide e Rating vu *Véier Stären-Plus*.
## Quellen
**Merian Extra - MS EUROPA* - ISBN 3-7742-6613-1
* Ward, Douglas: Berlitz Complete Guide to Cruising & Cruise Ships 2006, ISBN 981-246-739-4

## Kuckt och
* Silversea Cruises
* Lëscht vu Croisièresschëffer
* Lëscht vu Reedereie mat Croisièresschëffer

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vu Silversea Cruises
Silver Wind

***Silver Wind*** ass e Croisière-Schëff dat vu Silversea Cruises exploitéiert gëtt. D'Schëff ass 1995 a Betrib geholl ginn an ass, nieft der Seabourn Cloud, dat zweet baugläicht Schëff an der Klass. Et kann 296 Passagéier ophuelen.
## Quellen
**Merian Extra - MS EUROPA* - ISBN 3-7742-6613-1
* Ward, Douglas: Berlitz Complete Guide to Cruising & Cruise Ships 2006, ISBN 981-246-739-4
## Galerie

Image:Silver Wind - Port of Bay of Cadiz - Photo 1.jpg|Silver Wind, 156 m 
Image:Silver Wind - Port of Bay of Cadiz - Photo 2.jpg|Silver Wind, 156 m 
Image:Silver Wind - Port of Bay of Cadiz - Photo 3.jpg|Silver Wind, 156 m 


## Kuckt och
* Silversea Reederei
* Lëscht vu Croisièresschëffer
* Lëscht vu Reedereie mat Croisièresschëffer
## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Silversea Reederei
Erik Truffaz

Den **Erik Truffaz**, gebuer den 3. Abrëll 1960 zu Chêne-Bougeries an der Schwäiz an am Pays de Gex opgewuess, ass e franséischen Jazztrompettist.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
Cassandra Wilson

D**'Cassandra Wilson**, gebuer de 4. Dezember 1955 zu Jackson am Bundesstaat Mississippi, ass eng US-amerikanesch Jazzsängerin.

## Albumen
* *Destiny Express*
* *Point of View* (1986)
* *Days Aweigh* (1987)
* *Blue Skies* (1988)
* *Jumpworld* (1990)
* *She Who Weeps* (1991)
* *Live* (1992)
* *Dance to the Drums Again* (1993)
* *Blue Light 'Til Dawn* (1993)
* *After the Beginning Again* (1994)
* *New Moon Daughter* (1996)
* *Songbook* (1996)
* *Rendezvous* (mat dem Jacky Terrasson) (1997)
* *Traveling Miles* (1999)
* *Belly of the Sun* (2002)
* *Sings Standards* (2002)
* *Glamoured* (2003)
* *Thunderbird* (2006)

## Um Spaweck
Gábor Talmácsi

De **Gábor Talmácsi**, gebuer den 28. Mee 1981 zu Budapest an Ungarn, ass en ungaresche Motoscoureur.

Den Talmácsi, deen „Talma“ genannt gëtt, huet an der Motosweltmeeschterschaftssaison 2007 op Aprilia fir d*'Bancaja Aspar*-Ekipp de Weltmeeschter-Titel an der 125&nbsp;cm³-Klass gewonnen.

## Um Spaweck
Jackson (Mississippi)

**Jackson** ass d'Haaptstad an déi gréisst Stad vum US-Bundesstaat Mississippi.

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Stad