open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Bitter Years 1935-1941

**The Bitter Years 1935-1941** ass eng Fotosausstellung, déi 1962 fir de New Yorker *[[Museum of Modern Arts]]* vum Edward Steichen zesummegestallt gi war. D'Fotoe si vun der *Farm Security Administration* hierkomm, a weisen déi "batter Joren", wou, als Folleg vun der Grousser Depressioun, e groussen Deel vun der amerikanescher Landbevëlkerung veraarmt waren. 
__TOC__
D'Ausstellung besteet aus 208 schwaarz-wäiss Fotoen, déi vun enger Ekipp vun 12 Fotografen, dorënner d'Dorothea Lange, de Walker Evans, de Russel Lee, de Jack Delano an den Arthur Rothstein, fir d*'Farm Security Administration* (FSA) gemaach goufen. D'FSA war vum amerikanesche President Franklin D. Roosevelt an d'Liewe geruff gi fir de Baueren an Nout ze hëllefen.

7 Joer laang sinn dës Fotografen uechtert d'Vereenegt Staate gezunn an hunn d'Liewe vun de Leit an hirem Misär op hire Fotoe festgehalen. En ettlech vun de Fotoe waren och scho virun der Ausstellung weltwäit an der Press an a Bicher verbreet ginn. Hei an do ass hinne virgeworf ginn, si wiere Propaganda fir dee Programm vun der FSA, deen d'Landwirtschaft sollt erëm un d'Rulle bréngen.

D'Ausstellung "The Bitter Years 1935 - 1941" ass an den 1990er Jore restauréiert ginn, an 1995 zu Lëtzebuerg, duerno och a Japan an a Russland, ausgestallt ginn.

Se krut den 28. September 2012 un am fréiere Waassertuerm vun der Diddelenger Schmelz, deen no senger Restauréierung Deel vun der Galerie *[[Waassertuerm + Pomhouse]]* ass, en definitiivt Doheem.

## Literatur
*Françoise Poos, ed.: "The Bitter Years. The Farm Security Administration Photographs Through the eyes of Edward Steichen", Thames and Hudson), 2012.
## Um Spaweck
* L'humanisme patriarcal, de Christian Mosar iwwer d'Ausstellung; d'Lëtzebuerger Land, 30. November 2012.
Produzent

E **Produzent** (m., v. lat.: *producere* = ervirbréngen) ass een, deen eppes hierstellt respektiv eppes schaaft.

* An der Wirtschaft gëllt als Produzent de Fabrikant vun enger Wuer oder vun engem Produkt, dat fir een oder méi Konsumenten hiergestallt gëtt (cf. Fabrikant).
* E Filmproduzent ass e Produzent vu Filmer, woubäi hei déi Persoun déi den Optrag ginn huet, de Financier oder den Organisateur vun enger Filmproduktion, oder allen dräi gemengt kënne sinn.
* E Museksproduzent ass e Produzent vu Musek-Tounträgeren.
* An der Biologie sinn d'Produzenten déi Liewewiesen, déi en Opbau vu Biomass maachen (cf. Produzent (Biologie)).
1828

## Evenementer

### Europa

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik
### Astronomie
* 17. August: Den John Frederick William Herschel entdeckt déi elliptesch Galaxien NGC 80 an NGC 83.
* 16. September: De britteschen Astronom John Frederick William Herschel entdeckt déi elliptesch Galaxie NGC 97.

## Gebuer
* Adolphe Fischer, lëtzebuergesche Politiker.
* Ferdinand de Braekeleer de Jongen, belsche Moler.
* James Edwin Meadows, englesche Landschaftsmoler.
* 15. Februar: Johan Hendrik van Dale, hollänneschen Dictionnaires-Mécher.
* 22. Februar: Pierre Even (Politiker), lëtzebuergesche Politiker
* 28. Februar: Michel Dondelinger, lëtzebuergesche Kondukter.
* 29. Februar: Charles Stammer, lëtzebuergesche Cheemiker.
* 20. Mäerz: Henrik Ibsen, norwegesche Schrëftsteller.
* 27. Mäerz: Charles Pêtre, franséische Sculpteur.
* 10. Abrëll: Léon Wurth, lëtzebuergeschen Affekot, Deputéierten a Bankdirekter.
* : Albert Marth, däitschen Astronom a Physiker.
* : Henri Dunant, Grënner vum Roude Kräiz.
*28. Mee: Nicolas Linckels, lëtzebuergesche kathoulesche Geeschtlechen an Auteur.
* 21. Juni: Nikolaus Nilles, lëtzebuergesche réimesch-kathouleschen Universitéitsprofesser a Jesuit. 
* 30. Juli: Hubert Hilger, lëtzebuergesche Politiker a Bauer.
* 23. September: Pierre Mathias Siegen, lëtzebuergesche Geolog.
* 28. Oktober: Maria Moes: lëtzebuergesch Nonn a Grënnerin vun der Mayo Clinic.
* 22. Dezember: Eduard Schönfeld, däitschen Astronom.

## Gestuerwen
* 19. Februar: Jean-Baptiste Herveg, Nottär a Buergermeeschter vun Iechternach.
* 16. Abrëll: Francisco de Goya, spuenesche Moler.
* : Pierre Clement, lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* 24. Mee: Johannes-Nepomuk Haas, lëtzebuergesche Politiker.
* 22. August: Franz Joseph Gall, däitschen Dokter an Neuroanatom.
* 19. November:Franz Schubert, éisträichesche Komponist.

## Um Spaweck
1827

## Evenementer

### Europa
#### Lëtzebuerg
* D'Gemeng Eschduerf gëtt opgeléist. Eschduerf selwer kënnt an d'Gemeng Heischent, déi aner Uertschaften bilden d'Gemeng Néngsen.

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik
### Astronomie
* 11. November: De britteschen Astronom John Herschel entdeckt déi lënsefërmeg Galaxie NGC 43.

## Gebuer
* : Michel Rodange, lëtzebuergesche Schrëftsteller (*[[Reenert oder de Fuuss am Frack an a Maansgréisst|Reenert]]*).
* 14. Februar: George Bassett Clark, US-amerikaneschen Astronom an Teleskopebauer.
* 24. Abrëll: Charles Jules Parlier, franséische Generol.
* 25. Abrëll: Jean-Antoine Zinnen, lëtzebuergesche Komponist (*[[Ons Heemecht]]*).
* : Jean-Pierre-Joseph Koltz, lëtzebuergesche Botaniker a Forstingenieur.
* 13. Juli: Jacques Kayser, lëtzebuergesche Paschtouer.
* 20. August: Charles De Coster, belsche Schrëftsteller.
*15. Dezember: Prosper Clasen, lëtzebuergesche Geeschtlechen, Professer an Auteur.

## Gestuerwen
* : Nicolas Vincent Légier, franséische Magistrat an Industriellen, Schmelzhär zu Weilerbach.
* : Alessandro Volta, italieenesche Physiker.
* 13. Mäerz: François Roeser, Geschäftsmann a Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.
* 26. Mäerz: Ludwig van Beethoven, Komponist.
* 22. Abrëll: Thomas Rowlandson, brittesche Moler a Karikaturist.
* 29. Abrëll: Pierre Maisonnet, lëtzebuergesche Moler.

## Um Spaweck
Regie

**Regie** (v.fr.: *régie* verantwortlech Leedung; < lat.: *regere* regéieren) bedeit:
* Déi verantwortlech kënschtleresch Leedung vun engem Wierk fir d'Opféierung oder d'Sendung duerch e Regisseur beim Film, Radio, Tëlee, Theater, Ballet oder Oper. Dëst bezitt sech och op d'Wierkdeitung an d'Kontroll iwwer d'Astudéieren an d'Duerstellung vun enger Roll duerch d'Schauspiller (Inzenéierung).
* Regieaarbecht: Eng Aarbecht bei där déi reell Arbechtsstonnen a Quantitéite vu Material verrechent ginn.
* bildungsspr.: verantwortlech Leedung, Verwalten (*an eegener Regie* = eegestänneg); Managen; am Sënn vu Regie féieren am Projektmanagement.
Eepik

D**'Eepik** (griichesch **επική** [ποίηση] - *Dichtung, déi zum [[Eepos]] gehéiert*) ass nieft der Lyrik an der Dramatik eng vun deenen dräi grousse Gattunge vun der Literatur. Bei der Eepik handelt et sech ëm d'Erzielliteratur a Vers- oder Prosaform.

Bis zur Poetik vum 18./19. Joerhonnert ass d'Eepik eng Bezeechnung fir d'Konscht vum Eepos. Well d'Differenzéirung vun der eeepescher Dichtung am 19. Joerhonnert ëmmer méi zougeholl huet a well sech d'Prosa ëmmer méi entwéckelt huet, ginn ënner dem Begrëff Eepik all Genre vun Erzielliteratur zesummegefaasst. D'Eepik ënnerscheet sech vun der Dramatik an der Lyrik duerch fundamental Kennzeeche vun der Gestaltung, der Kommunikatioun an der Funktiounsweis. Zu dëse Kennzeeche gehéieren:

* Erzielen als charakteristesch Form vun der Vermëttlung tëscht Erzieler an Nolauschterer respektiv Lieser, woubäi aus der Perspektiv vum Erzieler oder vun enger Figur erzielt gëtt (Erzielperspektiv).
* Vergéigewäertegung vum Geschéien als eppes Vergaangenes an ongebonnenen Ëmgang mat der Zäit (Erzielzäit).
* Gestaltung vu gesellschaftlechen Zoustänn, individuellen Erliefnesser (Stream of consciousness).

Zu den éischten eeepesche Forme gehéieren z.&nbsp;B. Opschrëften op Géigenstänn, déi de Géigenstand erklären (Epigramm), wéi och déi méi héich Formen (Gnome, Sproch, Elegie). An den Kosmogonien, Theogonien a mysteschen Heelsléieren kritt d'Eepik e méi poetesche Gehalt, andeems dat natierlecht Geschéien a personifizéierten Doten an Ereegnesser duergestallt gëtt. Fir d'Forme Märchen, Soen a Legenden gëllt dëst och. Bis zum Enn vum 18. Joerhonnert bestëmmt d'Eepos d'Kennzeeche vun dëse Formen.

An der Iwwergangsphas vun der feudaler zur biergerlecher Gesellschaft huet d'Eepik sech vu Grond op gewandelt an et kënnt an Europa zum Iwwergank vun der Vers- zur Prosa-Eepik. Fir datt dës differenzéiert Welt gräifbar ze maache war, hu sech nei Erzielformen erausschiele missen. Dozou gehéiert z.&nbsp;B. de Roman. Duerch d'industriell Revolutioun si gläichzäiteg méi effektiv Mechanisme fir d'Verbreedung an d'Hierstellung vu Literatur entstanen. Doduerch ass d'Entwécklung vun de literaresche Forme méi séier virugaangen an et hu sech Formen entwéckelt wéi z.&nbsp;B. d'Novell, d'Glosse an d'Kuerzgeschicht.

### Forme vun der Eepik
* Groussformen
** Roman
** Eepos
** Saga
* Kuerzformen
** Erzielung
** Ballad
** Novell
** Anekdot
** Kuerzgeschicht
** Romanz
* Einfach Formen
** Märchen
** So
** Legend
Novell

Eng **Novell** (v. lat.: *novus* - nei; ital.: *novella* - klengt Evenement) ass eng kuerz Erzielung a Prosaform. De Begrëff (diminuiséiert Form) weist op eng Neiegkeet hin 

Am Géigesaz zum Roman befaasst sech eng Novell net mat engem ëmfassenden Zäit- oder Liewensbild, mä mat engem Ausschnëtt, dee sech zu engem Tournant zouspëtzt. Dem Johann Wolfgang vu Goethe no, ass de Géigestand vun der Erzielung, "en onerhéiert Evenement dat geschitt ass", d.&nbsp;h. en Evenement, dat e gewëssen Usproch op Wourecht an Originalitéit z'erhiewe schéngt. Typesch fir Novellen ass weider, datt et just een Handlungsstrank gëtt, dee sech ëm een eenzege Konflikt (Kris, Héichpunkt) dréint. Ausserdeem ass charakteristesch fir d'Novell eng Verflechtung vu Virfall a Mënsch, déi doduerch Ablécker an d'mënschlech Natur bréngt. D'Novell kann als baussenzegt Zeeche vum Kärpunkt en Déngenssymbol (*[[Falk]]* - Falkennovell, Juddebich) als Leitmotiv enthalen. Wéinst hirer relativ kuerzer Längt ginn Novellen dacks a Sammlunge publizéiert.

Als Grënner vun der Novellentraditioun gëllt den Italieener Giovanni Boccaccio mat sengem *[[Decamerone]]* (Wierk vun zéng Deeg).

Bekannt Verfaasser vun Novellen an der däitscher Literatur sinn z.&nbsp;B. den Heinrich von Kleist, den C.F. Meyer, den Eduard Mörike, den Theodor Storm, de Gottfried Keller, den Thomas Mann an hautdesdaags och den Hartmut Lange.
Kamera

Eng **Kamera** (v. lat. *camera* - Kummer) ass en opteschen Apparat, mat deem ee vu senger Ëmwelt Filmer *(engl. movies)* maache kann. Et schwätzt ee vun enger Filmkamera respektiv enger Videokamera.

Déi ganz Gattung vun de Kamerae krut hiren Numm vun der *[[Camera Obscura]]*. Dës hat nach kee cheemesche Film fir d'Bildopzeechnung an amplaz vun engem Objektiv (Optik) hat se just e klengt Lach. Se huet hiert Bild op eng riicht Fläch projezéiert, z.&nbsp;B. an eng grouss Këscht an där ee konnt ronderëmgoen, op eng matt Scheif oder einfach op d'Plack vun engem Dësch. Sou konnt een da ganz realistesch Zeechnunge maachen.

D'Kuerzform *Cam*, déi vun der englescher Bezeechnung *Camera* ofgeleet ass, gëtt dacks och an ofgekierzte Konschtwierder gebraucht, wéi z.&nbsp;B. *[[Webcam]]* oder *Digicam*.

Déi wichtegst Baudeeler vun enger Kamera sinn d'Objektiv, de Verschloss, d'Steierung an de Boîtier. Am Boîtier ass bei enger Filmkamera d'Féierung fir de liichtempfindlichen Negativfilm.

Bei enger *[[Digitalkamera]]* gëtt amplaz vun engem Film e liichtempfindlichen Hallefleeder-Sensor agesat. Fir gewéinlech gebraucht een do sougenannt CCD- oder CMOSsensoren. Dës Sensore wandelen d'Liicht dat afält jee no senger Intensitéit an elektresch Ladung ëm. Dës gëtt no der Opnam iwwer integréiert Schaltungen ausgelies, analog-digital-gewandelt, codéiert (cf. Datekompressioun) an ofgespäichert. Bei gréissere Studiokamerae kommen awer ëmmer nach Bildtuben (Vidicon) zum Asaz.
## Um Spaweck
Atheismus

De Begrëff **Atheismus** (v. griich.: *άθεος - átheos: gottlos*) bezeechent zesummefaassent all Form vu philosopheschen oder weltuschaulechen Iddien, déi d'Existenz vun engem oder méi Gëtter a ganz allgemeng vun transzendente Wiesen negéiren.

D'Bezeechnung "Atheismus" fir eng Weltuschauung, déi d'Existenz vun engem Gott negéiert, staamt aus dem 4. bis 3. Joerhonnert v. Chr. Si ass dem Theismus entgéintgesat (cf. Theist).

De Begrëff ass ufanks als offälleg Bezeechnung ("gottlos") fir Uschauunge gebraucht ginn, déi am Konflikt mat den etabléierte Relioune stoungen, an dacks och fir nei entwéckelt reliéis Uschauungen, déi meeschtens duerchaus eege Gëtter kannt hunn. Och d'Chrëschte goufen ufanks als *atheoi* (αθεoι) bezeechent.

Obwuel et Relioune gëtt, déi keng Gëtter kennen, versteet een hautdesdaags ënner Atheiste Mënschen, déi der Iwwerzeegung sinn, datt et iwwerhaapt keng Gëtter gëtt oder generell keng iwwernatierlech Wiesen (Geeschter, Engelen, Dämonen) oder Forcen.

## Kuckt och
* Allianz vun Humanisten, Atheisten an Agnostiker - AHA! Lëtzebuerg
* Libre pensée luxembourgeoise

## Um Spaweck

* Internationale Bond vun de Konfessiounslosen an Atheisten
* Verdeedegung vum Atheismus
* Wouru gleewen eigentlech d'Atheisten ?
* Wat sinn d'Brights ?
* Diskussiounen iwwer den Atheismus
* Aféierung an den Atheismus
Musekswëssenschaft

D**'Musekswëssenschaft** (engl. *musicology*) ass d'Bezeechnung fir déi wëssenschaftlech Disziplin, déi sech virun allem ëm d'theoreetesch Beschäftegung mat der Musek dréint, d.&nbsp;h. d'Erfuerschung an d'Reflexioun vun allen Zorte vu Musek. D'Musekswëssenschaft gëtt am däitschsproochege Raum an d'Beräicher *historesch* a *systematesch* Musekswëssenschaft an a *[[Musekethnologie]]* ënnergliddert. Dës Dräideelung geet zeréck op een vun deenen éischten däitschsproochege Musekwëssenschaftler, den Éisträicher Guido Adler (1855-1941).

Déi *historesch Musekswëssenschaft* beschäftegt sech virun allem mat der Geschicht vun der europäescher Konschtmusek a mat hire veschiddenen Deelgebidder:

* Instrumentenkunde (historesch)
* Notatiounskunde (historesch)
* Sazkunde
* Ikonographie
* Quellenkunde
* Terminologie
* Opféierungspraxis
* Biographie
* Stilkunde
* Musekästhetik am historesche Wandel

**Deelgebidder vun der systematescher Musekswëssenschaft** sinn z.&nbsp;B.:

* Musikalesch Akustik
* Héierpsychologie
* Musekphilosophie
* Stëmmphysiologie a Gehéierphysiologie
* Physiologie vum Instrumentalspill
* Museksoziologie
* Musekpsychologie
* Musekpädagogik

**Deelgebidder vun der Musekethnologie** sinn ënner anerem:
* aussereuropäescher Konscht- a Volleksmusek
* europäescher Volleksmusek
* populär Musek
* Ikonographie
* Terminologie

**Hëllefswëssenschaften**:

D'Musekswëssenschaft ass eng staark interdisziplinär ausgeriichten Wëssenschaftung. Si steet mat villen aneren Disziplinnen am Zesummenhang, ënner anerem:

* Philologie,
* Literaturwëssenschaft,
* Konschtwëssenschaften,
* Philosophie,
* Konschtgeschicht,
* Theaterwëssenschaft,
* Psychologie, speziell och Gestaltpsychologie respektiv Gestalttheorie
* Medezin,
* Physik, Akustik,
* Sproochwëssenschaft,
* Soziologie,
* Ethnologie,
* Reliounswëssenschaft a
* Kommunikationswëssenschaften.
1831

## Evenementer

### Europa

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik
### Astronomie
* 29. Oktober De britteschen Astronom John Herschel entdeckt den oppene Stärekoup NGC 110.

## Gebuer
* 12. Februar: Edouard Metz, lëtzebuergeschen Ingenieur.
* 14. Februar: Valentin Delvaux, lëtzebuergeschen Nottär a Politiker. 
* 17. Mäerz:  Jules Metz, lëtzebuergeschen Affekot, Journalist a  Politiker.
* 20. Mäerz: Charles-Joseph de Gargan, loutrengesche Schmelzhär.
* 14. Abrëll: Dominique-Joseph Hoferlin, lëtzebuergesche Politiker.
* 13. Juni: James Clerk Maxwell, schottesche Physiker.
* 29. Juni: Jean-Pierre Glaesener, lëtzebuergeschen Dokter an Auteur.
* : Jules Collart, lëtzebuergeschen Industriellen a Schmelzhär.
* : Hyacinthe Schaack, lëtzebuergesche Professer an Auteur.
* : Jean Peters, lëtzebuergesche kathouleschen Theolog.
* : Jean Klensch, Buergermeeschter vu Mäerzeg.
* 18. Oktober: Friedrich III., Kinnek vu Preisen a Keeser vun Däitschland.
* 19. November: James A. Garfield, 20. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.

## Gestuerwen
* Louis Jean Pierre Vieillot, e franséischen Ornitholog.
* : Jean-Georges Willmar, Jurist a Gouverneur vu Lëtzebuerg 1817-1831.
* 20. Mee: Henri Grégoire, franséische Geeschtlechen.
* 23. Juni: Jean Pierre Suttor, lëtzebuergeschen Dokter a Lokalpolitiker.
* 27. Juni: Sophie Germain, franséisch Mathematikerin.
* : James Monroe, 5. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika. 
* : André Joseph Jourdan, franséische Politiker.
* 22. Juli: Auguste Engelspach-Larivière, belsche Geolog a Mineralog.
* 14. Oktober: Jean-Louis Pons, franséischen Astronom.
* 14. November: Georg Wilhelm Friedrich Hegel, däitsche Philosoph.
* 23. Dezember: Emilia Plater, polnesch-litauesch Fräiheetskämpferin.

## Um Spaweck
1832

## Evenementer

### Europa

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* Marie Tesch, lëtzebuergesch „Wohltäterin“
* : Gustave Doré, franséische Moler a Graphiker.
* 23. Januar: Édouard Manet, franséische Moler.
* 27. Januar: Charles Lutwidge Dodgson, genannt Lewis Carroll, englesche Schrëftsteller a Mathematiker.
* : Gédéon Bordiau, belschen Architekt an Urbanist.
* 17. Februar: Léopold Bian, lëtzebuergeschen Nottär a Politiker.
* 16. Mäerz: Amélie Picard, lëtzebuergesch Autorin.
* 15. Abrëll: Wilhelm Busch, däitschen Zeechner an Humorist.
* 22. Abrëll: Jean Zens, lëtzebuergeschen Entreprener a Moler.
* 27. Mee: Pierre Toussaint, lëtzebuergesche Politiker.
* 14. Juni: Nikolaus Otto, däitsche Maschinnebauingenieur an Erfinder.
* 21. Juni: Pierre Brasseur, lëtzebuergeschen Industriellen an Nottär.
* 24. Juni: Auguste Mullendorff, lëtzebuergesche Geeschtlechen, Enseignant an Naturwëssenschaftler.
* 10. Juli: Alvan Graham Clark, US-amerikaneschen Astronom.
* 15. Oktober: Friedrich Tietjen, däitschen Astronom.
* 27. Oktober: Anna Moes, lëtzebuergesch Nonn a Priorin vum Dominikanerinneklouschter um Lampertsbierg.
* : Émile Gaboriau, franséische Schrëftsteller.
* 18. November: Heinrich Gerber, däitschen Ingenieur.
* 18. November: Adolf Erik Nordenskiöld, norwegesch-schweedesche Polarfuerscher.
* 25. November: Bernard Haal, lëtzebuergesche Geeschtlechen.
* : Adolphe Lassner, lëtzebuergesche Geschäftsmann.
* : Adalbert Krüger, däitschen Astronom.
* 15. Dezember: Gustave Eiffel, franséischen Ingenieur.
* 16. Dezember: Wilhelm Foerster, däitschen Astronom.
* 18. Dezember: Pierre Kirsch, lëtzebuergesche Politiker.

## Gestuerwen
* William Cockerill, engleschen Entreprener, deen an der Belsch de Grondstee fir d'Industrialiséierung geluecht huet.
* 10. Mäerz: Muzio Clementi, italieenesche Komponist
* 22. Mäerz: Johann Wolfgang von Goethe, däitsche Schrëftsteller an Naturwëssenschaftler.
* 13. Mee: Georges Cuvier, franséischen Naturfuerscher an Anatom.
* 20. Mee: Johannes Birnbaum, franséische Magistrat a Prefekt vum Département des Forêts.
* 31. Mee: Évariste Galois, franséische Mathematiker.
* 12. November: Barnaba Oriani, italieeneschen Astronom.

## Um Spaweck
1833

## Evenementer

### Europa

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* : Alphonse Funck, lëtzebuergesche Politiker.
* 15. Abrëll: Maurice Loewy, franséischen Astronom an Astrophysiker.
* : Johannes Brahms, däitsche Komponist.
* 23. Mee: Pierre Joerg, lëtzebuergeschen Händler a Politiker.
* 14. Juni: Dominique-Alexis Brasseur, lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
* 29. Juni: Jean-Pierre Scholtes, lëtzebuergesche Politiker an Dokter.
* : Félicien Rops, belsche Moler.
* 14. Juli: François Rothermel, lëtzebuergeschen Apdikter.
* 17. Juli: Hippolyte Maringer, franséische Politiker.
* 29. Juli: Henri Vannérus, lëtzebuergesche Jurist a Politiker.
* 20. August: Benjamin Harrison, 23. President vun den USA.
* 10. September: Émile Duployé, franséische Geeschtlechen, Pedagog a Stenograf.
* 21. Oktober: Alfred Nobel, schweedeschen Industriellen, Erfinder, Cheemiker an Humanist.
* : Nicolas Steffen-Pierret, lëtzebuergeschen Auteur.
* 25. Dezember: Adélaïde-Marie, Fra vum Groussherzog Adolphe.
* Sir Edward Burne-Jones, brittesche Kënschtler.
* Jules Liégeois, franséische Jurist.

## Gestuerwen
* 23. Abrëll: Johann Friedrich Wurm, däitschen Astronom.
* : Joseph Nicéphore Niépce, franséischen Erfinder.
* 17. November: Bernard Molitor, lëtzebuergesche Konschtschräiner.
* 17. Dezember: Kaspar Hauser.

## Um Spaweck
Russesch Literatur

Déi wichtegst Zäsur an der **russescher Literatur** léisst sech ongeféier op d'Enn vum 17. Joerhonnert Ufank vum 18. Joerhonnert datéieren.

## Alrussesch Literatur
Déi Literatur, déi virun där Zäit entstanen ass, bezeechent een als Alrussesch Literatur. Si huet hir Wuerzelen am byzantinesche Schrëfttum vum Mëttelalter a befaasst sech haaptsächlech mat reliéisen Theemen. Meeschtens ass se am Kiercheslawesch geschriwwen.

## Nei russesch Literatur
Duerno schwätzt ee vun der Neier russescher Literatur. Si baséiert sech op d'westeuropäescht, vum griichesch-réimesche Virbild weiderentwéckelt Schrëfttum an ass an der Sprooch vum Vollek, also op Russesch geschriwwen.

Zu de bedeitendste russesche Schrëftsteller vu Weltrang gehéieren den Alexander Puschkin, de Michail Lermontow, den Iwan Turgenew, de Fjodor Dostojewski, de Lew Tolstoi, den Nikolai Leskow, den Anton Tschechow, de Maxim Gorki, de Lew Gumiljow, den Iwan Bunin, de Michail Bulgakow, de Michail Scholochow, de Boris Pasternak, den Alexander Soljenizyn, den Eduard Uspenski.

## Sowjetliteratur
D'Sowjetliteratur ass vun der nei gewonnener "Fräiheet" vum einfache Vollek, vum domat verbonnene Jubel, Kapitalismus-Kritik an natierlech Propaganda aus dem Kreml geprägt. Nëmmen e puer Schrëftsteller wéi z.&nbsp;B. de Michail Bulgakow, den Andrei Platonow, den Alexander Soljenizyn asw. hu sech um Doft vun der Immigratioun an u Kritik um Regime versicht. Hir Wierker si meeschtens eréischt laang no hirem Doud, als éischt och an enger zenséierter Versioun, publizéiert ginn. D'Palette geet vum klassesche, realistesche Roman bis zur Science Fiction.

## Neiste russesch Literatur

An der Russescher Literatur vun der Géigewaart gëtt et eng besonnesch Grupp vun Auteuren, déi een alleguer ënner dem net eleng op Russland limitéierten Epochebegrëff Postmodern zesummefaasse kann. Dee warscheinlech bedeitendsten, well radikaalste Schrëftsteller vun der russescher Postmodern ass de Wladimir Sorokin. Da kann een och nach d'Alina Wituchnowskaja, d'Marija Sumnina, an d'Nadeschda Grigorewa ernimmen.

## Literatur zum Theema
* Stender-Petersen, Adolf, *Geschichte der russischen Literatur*, 5. Oplo, C.H. Beck, München, 1993. ISBN 3-406-31557-7

## Um Spaweck
1834

## Evenementer

### Europa

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik
* Clapeyron-Equatioun
* 28. Juli: De Charles Texier entdeckt d'Ruine vu Boghazköy (hethitisch *[[Hattuša]]*)

### Astronomie
* 14. Mäerz: De britteschen Astronom John Herschel entdeckt den Emissiounsniwwel NGC 3603.
* 11. Abrëll: Den John Herschel entdeckt d'oppe Stärekéip NGC 290, NGC 265 an den Emissiounsniwwel NGC 248.
* : Den John Herschel entdeckt d'Galaxie NGC 5291.
* : Den John Herschel endeckt d'Galaxie NGC 5090.
* : Den John Herschel entdeckt d'Galaxie NGC 4622.
* 12. Juli: Den John Herschel entdeckt d'Spiralgalaxie NGC 6782.
* : De britteschen Astronom John Frederick William Herschel entdeckt d'Balkespiralgalaxie NGC 98.
* 25. September: Den John Herschel entdeckt d'Balkespiralgalaxien NGC 10 an NGC 101.
* 30. September: De britteschen Astronom John Frederick William Herschel entdeckt de Roberts Quartett mat de Galaxien NGC 87, NGC 88, NGC 89 an NGC 92.
* 28. Oktober: De britteschen Astronom John Frederick William Herschel entdeckt d'Balkespiralgalaxie NGC 25, d'elliptesch Galaxie NGC 28 an d'Spiralgalaxie NGC 31.
* Dezember: Den John Herschel entdeckt den Emissiounsniwwel NGC 2080.

## Gebuer
* : Philipp Reis, däitsche Physiker an Erfinder.
* : Dmitri Iwanowitsch Mendelejew, russesche Cheemiker.
* : Jean-Baptiste Didier, lëtzebuergesche Politiker.
* 13. Februar: Hugo Erfurt, Erfinder vun der Raufasertapéit.
* 16. Februar: Ernst Haeckel, däitschen Naturwëssenschaftler a Philosoph.
* 18. Februar: Nicolas Gredt, lëtzebuergesche Soefuerscher.
* 20. Februar: Jean Soupert, lëtzebuergesche Rousenziichter.
* : Félix de Blochausen, lëtzebuergesche Politiker. 
* 17. Mäerz: Gottlieb Daimler, (eigentlech: Däumler), däitschen Industriellen a Constructeur.
* 28. Mäerz: Viktor Barvitius, béimesche Moler.
* 23. Abrëll: Marie Adrien Perk, hollänneschen Theolog an Auteur.
* 28. Abrëll: Jean-Camille Funck, lëtzebuergeschen Nottär a Politiker.
* 25. Mee: John Tebbutt, australeschen Astronom.
* 19. Juli: Edgar Degas, franséische Moler.
* 23. Juli: Karl Becker, däitsche Schrëftsteller.
* : Frédéric-Auguste Bartholdi, franséische Sculpteur.
* 18. August: Pierre Brück, lëtzebuergeschen Drécker an Editeur.
* 13. September: Joseph Speck, lëtzebuergesche Professer an Auteur.
* 23. Oktober: Gaspare Stanislao Ferrari, italieenesche Mathematiker, Astronom a Jesuitt.
* 25. Oktober: Rodolphe Brimmeyr, lëtzebuergeschen Apdikter, Politiker an Auteur.
* 23. November: Auguste Kohl, lëtzebuergeschen Zaldot an Auteur

## Gestuerwen
* 27. Februar: Pierre Houth, lëtzebuergesche Schräiner a Gemengepolitiker.
* 20. Mee: Marquis de La Fayette, franséische Generol.
* 25. Juli: Samuel Taylor Coleridge, engleschen Dichter, Literaturkritiker a Philosoph.
* 31. August: Karl Ludwig Harding, däitschen Astronom a Theolog.
* 24. September: Pedro I., Keeser vu Brasilien, als Pedro IV. Kinnek vu Portugal.
* 18. Dezember: Charles Joseph Collart, Industriellen.

## Um Spaweck
1835

## Evenementer

### Europa

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik
### Astronomie
* 20. September: De britteschen Astronom John Herschel entdeckt de Kugelstärekoup NGC 121.
* 11. November: Dem engleschen Astronom John Frederick William Herschel entdeckt d'Balkespiralgalaxie NGC 45.

## Gebuer
* : Joseph Clark, englesche Moler.
* : Nicolas Gonner, lëtzebuergeschen Historiker, Schrëftsteller, Editeur an Ingenieur.
* 10. Januar: Laurent Menager, lëtzebuergesche Musekpedagog a Komponist.
* 17. Januar: Ernest Simons, lëtzebuergesche Jurist a Politiker.
* 20. Januar: Oscar Belanger, franséischen Ingenieur.
* 28. Januar: Adolphe Buffet, lëtzebuergeschen Dokter.
* : Friedrich August Theodor Winnecke, däitschen Astronom.
* 17. Februar: Jean Orianne, lëtzebuergesche Politiker.
* 23. Februar: Emile Metz, lëtzebuergeschen Ingenieur a Schmelzhär.
* 13. Mäerz: Jean Bernard Krier, lëtzebuergesche kathoulesche Geeschtlechen, Deputéierten an Auteur.
* 14. Mäerz: Giovanni Schiaparelli, italieeneschen Astronom.
* : Leopold II., Kinnek vun de Belsch (1865 bis 1909).
* 12. Mee: Simon Newcomb, kanadesch-amerikaneschen Astronom a Mathematiker.
* 22. Mee: Jules Chomé, lëtzebuergesche Magistrat a Member vum Staatsrot.
* : Mathias Mehlen, lëtzebuergesche Politiker.
* 23. Juni: Michel Servais, lëtzebuergesche Agronom, Gierwer a Politiker.
* 12. August: Pierre Palgen, Chef de Gare vun der Gare Lëtzebuerg.
* 17. September: Edouard Wolter, lëtzebuergesche Politiker]].
* : Ferdinand Zartmann, däitschen Aendokter.
* 30. November: Mark Twain, US-amerikanesche Schrëftsteller
* 13. Dezember: Guillaume Schneider, lëtzebuergesche Banquier.

## Gestuerwen
* : Franz II., réimesch-däitsche Keeser an dono Keeser vun Éisträich.
* : Wilhelm von Humboldt, däitsche Geléierten a Staatsmann.
* 19. September: Claude Ignace François Michaud, franséische Generol.

## Um Spaweck
1837

## Evenementer

### Europa

* D'Victoria gëtt Kinnigin vum Vereenegte Kinnekräich vu Groussbritannien an Irland.

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* : Caspar Mathias Spoo, lëtzebuergeschen Industriellen, Politiker a Schrëftsteller.
* 21. Februar: Michel Deutsch, Sculpteur.
* 25. Februar: Pierre Frieden, lëtzebuergesche Paschtouer.
* : Henry Draper, US-amerikanesche Physiolog an Astronom.
* 18. Mäerz: Grover Cleveland, 22. a 24. President vun den USA.
* 23. Mäerz: Richard Anthony Proctor, britteschen Astronom an Auteur.
* 24. Mäerz: Horace Parnell Tuttle, US-amerikaneschen Astronom.
* 16. Abrëll: Jean Meyer, lëtzebuergeschen Apdikter a Cheemiker.
* 17. Mee: Nicolas Ernest Barblé, Ingenieur a Politiker.
* 19. Mee: Antoine Erpelding, lëtzebuergesche Mëller a Politiker. 
* 27. Mee: Frédéric Hess, lëtzebuergeschen Nottär a Politiker.
* 17. Juli: Jean-Nicolas Klensch, lëtzebuergeschen Ingenieur a Politiker.
*26. August: Edmund Weiss, éisträicheschen Astronom.
* 31. August: Édouard Jean-Marie Stephan, franséischen Astronom.
* : Ralph Copeland, britteschen Astronom.
* 24. Dezember: Elisabeth (*"Sissi"*), Keeserin vun Éisträich-Ungarn.
* 28. Dezember: Emile Berchem, lëtzebuergesche Moler a Geschäftsmann.

## Gestuerwen
* 10. Februar: Alexander Sergejewitsch Puschkin, russeschen Dichter.
* 19. Februar: Georg Büchner, däitschen Theaterauteur.
* 11. Juli: Jean-Pierre Picard, lëtzebuergesche Schmelzhär.
* 17. Oktober: Johann Nepomuk Hummel, ungaresche Komponist a Pianist.
* 10. Dezember: Charles Auguste de Tornaco, Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.

## Um Spaweck
1838

## Evenementer

### Europa

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* Michel Noël, lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* Charles Thirion, belschen Architekt.

* 28. Januar: James Craig Watson, US-amerikaneschen Astronom.
* : George William Hill, US-amerikaneschen Astronom a Mathematiker.
* : Léon Gambetta, franséische Politiker a Jurist.
* : Alpheus Hyatt, US-amerikaneschen Zoolog a Paleontolog.
* 16. Abrëll: Ernest Solvay, belsche Cheemiker an Industriellen.
* : Tony Dutreux, lëtzebuergeschen Ingenieur a Politiker.
* 10. Mee: Eduard Kremser, éisträichesche Komponist an Dirigent.
* 17. Juni: Henri Adolphe Reuland, lëtzebuergeschen Auteur.
* 27. Juni: George Mary Searle, US-amerikaneschen Astronom a Geeschtlechen.
* : Zénon de Muyser, lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
* 15. August: Franz Richard Unterberger, éisträichesche Landschaftsmoler.
* 13. September: Jean-Auguste Neyen, lëtzebuergesche Veterinär a Buergermeeschter vu Réimech.
* 18. Oktober: Victor Tschiderer, lëtzebuergesche Händler a Politiker. 
* 29. November: Giovanni Losi, italieeneschen Missionnaire.
* : Johann Linden, lëtzebuergeschen Hobby-Archeolog.
* 12. Dezember: Sherburne Wesley Burnham, US-amerikaneschen Astronom.

## Gestuerwen
* 26. Mäerz: Marie Frédéric Henri Christiani, franséischen Historiker, Jurist, Deputéierten a Staatsbeamten.
* 17. Mee: Charles Maurice de Talleyrand-Périgord, franséische Politiker an Diplomat.

## Um Spaweck
1839

## Evenementer
* 4. September: Ufank vum Éischten Opiumkrich am Keeserräich China.

### Lëtzebuerg
* Zu Miersch gëtt den éischte fräiwëllege Pompjeescorps am Land gegrënnt.
* 19. Abrëll: Lëtzebuerg gëtt duerch den Traité vu London an zwee gedeelt.

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 19. Januar: Paul Cézanne, franséische Moler.
* : Théodore Witry, lëtzebuergesche Professer.
* 21. Mäerz: Modest Mussorgski, russesche Komponist.
* 23. Mäerz: François de Waha, belsche Politiker a Finanzmann.
* 26. Abrëll: Gustav Niessl von Mayendorff, éisträicheschen Astronom, Botaniker a Mykolog.
*26. Abrëll: Henri Massard, lëtzebuergeschen Industriellen.
* 13. Mee: Jean Conzemius, lëtzebuergeschen Dokter a Politiker.
* 14. August: Joseph Junck, lëtzebuergesche Groussmeeschter vun der Fräimaurer-Loge.
* 16. September: Jean-Baptiste Kellen, lëtzebuergesche Beienzuucht-Pionéier.
* 25. September: John Ludwig, lëtzebuergesche Geschäftsmann an Entreprener.
* 30. Oktober: Alfred Sisley, franséische Moler.
* 19. November: Emil Škoda, tschecheschen Ingenieur an Industriellen.
* 12. Dezember: Georges Rayet, franséischen Astronom.
* 29. November: Michel Auguste Witry, lëtzebuergeschen Nottär a Politiker.

## Gestuerwen
* : Michel Krips, lëtzebuergesche Mëller a Buergermeeschter zu Diddeleng.

## Um Spaweck
1840

## Evenementer

### Europa
* A Frankräich gëtt de metresche System obligatoresch.
* : De Kinnek vun Holland a Groussherzog vu Lëtzebuerg Wëllem I. dankt zu Gonschte vu sengem Jong Wëllem II. of.

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik
### Astronomie
* De François Arago entdeckt d'Chromosphär.

## Gebuer
* 23. Januar: Ernst Abbe, däitsche Physiker a Sozialreformer.
* : John Boyd Dunlop, iresch-schotteschen Erfinder.
* : Jean-Pierre Brasseur, lëtzebuergesche Proprietär vu Lännereien.
* 12. Februar: Philippe Decker, lëtzebuergeschen Dirigent a Komponist.
* 28. Mäerz: Jacob-Joseph Leyder, lëtzebuergesche Veterinär an Dozent.
* : Émile Zola, franséische Schrëftsteller.
* : Frédéric Clasen, lëtzebuergeschen Dokter a Lokalpolitiker.
* : Angelo De Gubernatis, italieeneschen Anthropolog.
* : Arnould de Tornaco, lëtzebuergesche Politiker.
* 29. Abrëll: Emil Salentiny, lëtzebuergeschen Nottär a Politiker.
* : Pjotr Iljitsch Tschaikowski, russesche Komponist.
* : Robert Stawell Ball, ireschen Astronom, Mathematiker a Verfaasser vu populärwëssenschaftleche Bicher.
* 17. Juli: Édouard André, franséische Landschaftsarchitekt.
* 28. Juli: Edward Drinker Cope, US-amerikaneschen Zoolog.
* 29. August: Henri Funck, lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* 13. September: Edouard Caspari, franséische Marineingenieur, Geograph an Astronom.
* 30. Oktober: Joseph Jean Baptiste Neuberg, lëtzebuergesche Mathematiker.
* 12. November: Auguste Rodin, franséische Sculpteur.
* 14. November: Claude Monet, franséische Moler.
* 17. November: Lawrence Parsons, 4. Earl of Rosse, ireschen Astronom.
* 19. November: André Duchscher, lëtzebuergeschen Theaterauteur an Industriellen.
* 28. November: Charles Buffet, lëtzebuergesche Politiker.
* Chief Joseph, Häuptling vun den Nez Percé-Indianer.

## Gestuerwen
*  Jean Mathieu Conzemius, lëtzebuergeschen Offizéier
* : Heinrich Wilhelm Olbers, däitschen Astronom a Medezinner.
* 19. Juni: John Cockerill, brittesch-belschen Industriellen.
* 19. Juni: Pierre-Joseph Redouté, franséische Moler.
* 30. November: Joseph Johann von Littrow, éisträicheschen Astronom.

## Um Spaweck
Entreprise

Als **Entreprise** gëtt allgemeng e Projet bezeechent, dee vun enger Persoun duerchzeféieren ass.

Am méi enke Sënn ass eng Entreprise eng Unitéit, déi, onofhängeg vun hirer legaler Form, eng wirtschaftlech oder gemengnëtzeg Aktivitéit ausüübt. Als Entreprise gëlle besonnesch handwierklech, fräiberufflech, oder handelsrechtlech Eepersounebetriber oder Familljebetriber, mä och Persounen- a Kapitalgesellschaften, déi reegelméisseg kommerziellen Aktivitéiten noginn.

D'Gréisst oder d'Zil vun enger Entreprise si fir d'Definitioun vun enger Entreprise irrelevant. Eng Entreprise grenzt sech am enke Sënn vun engem Projet grondsätzlech doduerch of, datt se keen definéierten Endzäitpunkt huet, keen eemolegen, mä e stännege Projet ass, an d'Ressourcen normalerweis net vun Ufank u begrenzt sinn. Op där anerer Säit kënne Projeten awer Bestanddeeler vun enger Entreprise sinn.
Theologie

D**'Theologie** (v. griich.: **θεολογία**, vun *θεός, theós* - "de Gott" *λόγος, lógos* - d'Wuert, d'Schwätzen, d'Léier) ass wiertlech geholl d'Schwätze vu Gott respektiv d'Léier vu Gott, oder allgemeng d'Léier vu Glawenssystemer a Glawensdokumenter. Dacks ass mat deem Begrëff d'chrëschtlech Theologie gemengt.

D'Theologie versteet sech als wëssenschaftlech Ausernanersetzung mat de Grondlage vum Glawen. D'Theologie ass eng Metatheorie, d.&nbsp;h. eng Reflexioun, déi op engem Niveau gemaach gëtt, dee sech vun deem vun der reliéiser Praxis respektiv vum konkreete Glawensvollzuch wesentlech ënnerscheet. Aus deem Grond muss een net gleeweg si fir awer Theolog ze sinn. Trotzdeem bekenne sech déi meescht Theologen zu enger konkreeter Konfessioun. Wat fir d'Philosophie zoutrëfft, gëllt och fir d'Theologie: Et gëtt net *déi* Theologie.

## Um Spaweck
Urbanismus

Den **Urbanismus** am anticke Sënn vum Wuert, bekëmmert sech ëm d'Urbanisatioun an d'Organisatioun vun de Stied, an den Territoiren déi hinne gehéieren. Déi Leit déi sech domat ofginn, sinn d'Urbanisten an d'Wëssenschaft déi sech drëm bekëmmert ass d'Urbanistik.

D'Urbanistik steet an enker Verbindung mat der Architektur, der Geographie, der Geologie an der Hydrographie, a se muss bei probéieren d'Zesummespill vun deene verschiddene Facteure sou gutt wéi méiglech ënner een Hutt ze kréien. S'ass deemno en Deel vun den Humanwëssenschaften.

Vun engem technesche Standpunkt aus gesinn ass den Urbanismus eng Deeldisziplin vun der Raumplanung a beschäftegt sech gradewéi déi mat der Analys vun der Stad an, an engem zweete Schrëtt, mat der Elaboratioun vu Planungskonzepter, woubäi ee stänneg muss tëscht alle relevanten Intressien ofweien, d.&nbsp;h. virun allem tëscht der Nofro am Zwang vun enger Welt, déi engem konstanten demographesche Wuesstem an engem staarken Drock vun der Zivilisatioun ënnerworf ass. Den Urbanismus déngt an éischter Linn der Steierung vun der Buedemnotzung fir all Stad- oder Gemengegebidder oder fir eenzel Deelberäicher dovun, wéi z.&nbsp;B. Logementer oder Transportinfrastrukturen. Déi mat dem Urbanismus beschäftegt Fachleit schaffe meeschtens an der ëffentlecher Verwaltung.

Aufgab vum Urbanismus ass d'Erreeche vun enger nohalteger urbaner Entwécklung vun de Stied a Gemengen, wéi och vun deenen hiren Deelgebidder. Dobäi sinn déi sozial, wirtschaftlech an ëmweltschutzbezunnen Ufuerderunge matenaner an Aklang ze bréngen. Et muss ee fir eng sozialgerecht Buedemnotzung suergen, déi dem Wuel vun der Allgemengheet déngt. Den Urbanismus soll dozou bäidroen, eng mënschewierdeg Ëmwelt ze sécheren an déi natierlech Liewensgrondlagen ze schützen an z'entwéckelen, och am Hibléck zu enger responsabeler Fërderung vum allgemenge Klimaschutz. Doriwwer eraus soll déi urban Gestalt an d'Uertschafts- a Landschaftsbild baukulturell erhalen an entwéckelt ginn.

## Kuckt och
* Urbanismus zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

*gradOST:: Atelier de Planification Urbaine Durable
Peter Benenson

De **Peter Benenson**, gebuer den 31. Juli 1921, a gestuerwen de 25. Februar 2005 zu Oxford, war e britteschen Affekot a Politiker vun der Labour Partei. Et war hien, deen 1961 Amnesty International gegrënnt hat.

1961 huet de Benenson vun zwéi portugisesche Studente gelies, déi zu Lissabon verhaft, an zu siwe Joer Prisong verurteelt si ginn. Si haten e Patt op d'Fräiheet gedronk. Dat war an der Regierungszäit vum Diktator António de Oliveira Salazar duergaangen, fir virun e Geriicht ze kommen.

Den 28. Mee 1961 huet déi d'brittesch Zeitung *[[The Observer]]* en Artikel mam Titel *Déi vergiesse Gefaangen* iwwer dee Fall an anerer vum Benenson erausbruecht, an deem hien d'Lieser dozou oprifft, sech fir déi *politesch Gefaangen* an der ganzer Welt anzesetzen, déi nëmme wéinst hirer Hautfaarf, hire reliéisen oder politeschen Iddien agespaart, verurteelt, gefoltert an higeriicht ginn. Hien hat sech virgestallt, d'Leit sollten deene jeeweilege Regierunge Bréiwer schreiwen, an domat moraleschen Drock op déi maachen, déi menge si kéinten, vun der Weltëffentlechkeet onbemierkt, d'Mënscherechter mat Féiss trëppelen.

Dem Benenson säin Artikel gouf vu villen europäeschen Zeitunge wéi *[[Le Monde]]*, déi italieenesch *[[Corriere della sera]]* an d*'[[International Herald Tribune]]* publizéiert.

Déi Aktioun, spéider „Appeal for Amnesty, 1961“ genannt, war d'Gebuertsstonn vun Amnesty International.

De Peter Benenson ass de 25. Februar 2005 an de spéiden Owesstonnen am *John Radcliffe Hospital* zu Oxford gestuerwen.

## Um Spaweck
* Den Noruff am "Observer"
* D'Websäit vun ''Amnesty International Lëtzebuerg''
* Biographie (engl.)
* Websäit vun Amnesty International (engl.)
Politesche System vu Lëtzebuerg

D'Groussherzogtum Lëtzebuerg ass zënter dem Traité vu London vum 19. Abrëll 1839 e souveränen an onofhängege Staat; et ass eng konstitutionell Monarchie a Form vun enger parlamentarescher Demokratie. Der Lëtzebuerger Constitutioun vun 1868 no (zanterhier e puermol geännert) ass de Groussherzog de Chef vum Land. D'Kroun vum Grand-Duché gëtt bannent der Famill Nassau-Weilburg verierft.

De Staatsrot ass e consultatiivt Organ, deem seng 21 Membere vum Groussherzog ernannt ginn.

## Legislativ
D'legislativ Gewalt (d.&nbsp;h. d'Méiglechkeet, Gesetzer ze maachen) läit beim Parlament (*[[Chamber]]* genannt), dat aus enger Kummer mat 60 Deputéierte besteet, an op 5 Joer gewielt gëtt. Hir Haaptaufgab ass et fir d'Gesetzesprojete vun der Regierung ( *projet de loi*)  an eege Propositiounen ( *proposition de loi*) ze stëmmen. D'Deputéiert an d'Regierung hunn deemno e legislatiivt Initiativrecht.

Um legislative Prozess sinn d'Deputéiert (d'Chamber), d'Regierung an de Staatsrot bedeelegt. 

## Exekutiv
D'exekutiv Gewalt huet de Groussherzog an d'Regierung. Déi aktuell Regierung besteet zanter dem 17. November 2023 a sëtzt sech aus dem Premierminister, deen traditionell den Titel Staatsminister dréit, a 15 Ministeren zesummen.

Opgrond vum Artikel 49 vun der Verfassung, promulgéiert de Grand-Duc d'Gesetzer. D'Promulgatioun ass e Rechtsakt, duerch deen de Grand-Duc den Inhalt vum Gesetz bezeit an d'Verëffentlechung an d'Vollstreckung vum Gesetz ordonéiert.

Wat de reglementaresche Pouvoir vum Grand-Duc ugeet, sou hëlt hien déi jeeweileg Groussherzoglech Reglementer an Arrêtéen, déi fir d'Duerchféierung vun de Gesetzer an Traitéen néideg sinn. Ënner bestëmmten Ëmstänn kann hien dës Kompetenz un d'Membere vun der Regierung iwwerdroen.

## Judikativ
D'juristesch Gewalt läit an der Hand vun enger onofhängeger Justiz.

Der Verfassung no, läit d'Ausübung vun der Geriichtsgewalt bei de Geriichtshäff ( *cour*) an de Geriichter ( *tribunal*). Zu Lëtzebuerg gëtt et zwou Geriichtsbarkeeten:

* eng uerdentlech Geriichtsbarkeet ( *ordre judiciaire*), fir zivil- a strofrechtlech Sträitfäll a Kontestatioune vu politesche Grondrechter;
* eng Verwaltungsgeriichtsbarkeet ( *ordre administratif*), fir verwaltungsrechtlech Sträitfäll.

E Verfassungsgeriicht ( *tribunal administratif, cour administrative*) iwwerpréift, ob d'Gesetzer konform mat der Verfassung sinn.

## Literatur
* Wolfgang H. Lorig, Mario Hirsch, Ed.: *Das politische System Luxemburgs. Eine Einführung*, 2008, Wiesbaden, VS Verlag für Sozialwissenschaften, 385 S.

## Kuckt och
* Lëtzebuerger Constitutioun
* Groussherzog
* Chamber
* Staatsrot
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Regierungen
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Premierministeren
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Auszeechnungen
* Gemeng

## Um Spaweck
* Site vun der Regierung
* Demokratie asbl
Mystik

D**'Mystik** (v. lat. *mysticus*: geheimnisvoll, geheim; respektiv v. griich. *mystikos* oder *myein*: (Aen a Lëpsen) zoumaachen) ass e reliéist Bestriewen, dat net eréischt an der Zäit nom Doud, mä schonn am Liewen op der Aërd d'Vereenegeung mat enger Gottheet oder d'Erliichtung sicht. Si ass eng an alle Relioune méiglech Haltung vu banneschter spiritueller Erfarung.

Mystik bezeechent déi onmëttelbar erlieft Erfarung (*mystesch Erfarung*) an/oder d'Erliefnes vun enger gëttlecher respektiv transzendenter Realitéit, déi iwwer dat gewéinlecht Bewosstsinn an déi gewéinlech Erkenntnesfäegkeet vum Mënsch erausgeet. Mystiker gleewen, datt eng Vereenegung mat dem Gëttlechen nëmmen duerch déi perséinlech Erfarung, duerch d'Andauche vun der Séil an dat Gëttlecht geschéie kann. Dësem Zil sollen z.&nbsp;B. materiell begräifbart ekstatescht Dévouement, Meditatioun, Askese, Faaschten, Pilgerfuerten, mä och Selbstgäisselung oder Drogen, déi d'Bewosstsinn veränneren, déngen.

Mystik sollt een net mat irrationalem Glawe verwiesselen, wéi z.&nbsp;B. de Glawen u rosa Eenharen, Heelung duerch Edelsteng, etc. Mystik huet u sech domat ze dinn, de Wonnercharakter am Liewege ze betruechten, d.&nbsp;h. dat wat matzen am Alldag iwwer de Verstand erausgeet. D'Liewen als Wonner ze begräifen heescht och, unzehuelen datt dat, wat jiddwereen ze verstoe mengt, am banneschte Kär onverständlech a verbuerge läit. Dofir ass och de Glawen un d'Wonner vun enger gëttlecher Muecht der Mystik zouzerechnen, well heibäi aus dem absolut Gëttlechen d'Wonner vum Liewe virum Doud gëtt.

## Um Spaweck

* Déi Nei Mystik an d'Liewen nom Doud
1401

## Evenementer
* De Mongolenherrscher Timur Lenk eruewert Bagdad an Damaskus.
* De Pirat Klaus Störtebeker gëtt vun der Hamburger Hansekogge *[[Bunte Kuh]]* virun Helgoland gefaangegeholl.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 12. Mee: Shoko, 101. Keeser vu Japan († 1428)
* Nicolaus Cusanus, däitsche Philosoph, Theolog, Mathematiker a Kierchepolitiker.

## Gestuerwen
*20. Oktober: Klaus Störtebeker, Séiraiber an Uféierer vun de Vitaliebridder a Likedeeler.
## Um Spaweck
1402

## Evenementer
* Den Zhu Di gëtt no engem bluddegen Ierffollegkrich Keeser vu China an den drëtten Herrscher vun der Ming-Dynastie. 
* Bei der Schluecht bei Angora (Ankara) kënnt et zur Nidderlag vun den Osmanen ënner dem Sultan Bayezid I. géint d'Mongolen ënner dem Timur Lenk. D'Osmanen hiewen dunn d'Belagerung vu Konstantinopel, déi 1394 ugefaangen hat, op.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

## Um Spaweck
1403

## Evenementer

## Konscht & Kultur

## Wëssenschaft & Technik

## Gebuer
* 22. Februar: Charles VII., Kinnek vu Frankräich 1422-1461 († 1461)

## Gestuerwen

## Um Spaweck
1404

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 14. Februar: Leone Battista Alberti, Architekt, Moler, Konschttheoretiker, Astronom, Mathematiker, Schrëftsteller, Sproochfuerscher an Altertumsfuerscher.

## Gestuerwen
* 27. Abrëll: Philippe II., "de Kéngen", Herzog vun der Bourgogne.
* : Bonifatius IX., Poopst zanter 1389

## Um Spaweck
1405

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 18. Oktober: Pius II., Poopst vu 1458–1464.

## Gestuerwen
* 18. Februar: Timur Lenk, Mongolenherrscher.
## Um Spaweck
1406

## Evenementer

* Den James I. gëtt Kinnek vu Schottland.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* : Robert III., Kinnek vu Schottland vun 1390 bis 1406.
## Um Spaweck