open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eclair

Eng **Eclair** ass e Pâtisseriesgebäck dat aus Branddeeg gebak gëtt. Si huet eng längelzeg Form (+/- 15&nbsp;cm) an ass ongeféier 2.5 – 3&nbsp;cm déck (net gefëllt).

Wann d'Eclair aus dem Uewe kënnt gëtt se an der Mëtt, de laange Wee no, duerchgeschnidden a mat Crème pâtissière gefëllt. Den ieweschten Deel, deen dann op déi Crème leie kënnt, gëtt mat enger Glasur iwwerzunn déi bei de Goût vun der Crème passt.

Et gëtt och industriell Methode gebraucht fir Eclairen ze baken an ze garnéieren. Dës erkennt een am Prinzip doduerch datt d'Eclair net opgeschnidde gouf fir ze fëllen, an och doduerch datt meeschtens d'Glasur um falschen Deel ass, dat heescht op der flaacher Säit mat där den Deeg an der Pan oplouch.

Et gëtt awer och schonn handwierklech Betriber déi mat Maschinnen ekipéiert si fir Eclairen ze fëllen ouni s'opzeschneiden. Wat d'Glasur op der flaacher Säit ugeet muss een och nach dobäi soen datt regional och an handwierkleche Betriber (z.&nbsp;B. a verschidde Géigenden an der Belsch) sou glaséiert gëtt.
 
Déi traditionell Eclair huet eng Vanillscrème an ass gewéinlech mat engem kloren Zockergoss oder enger Schockelasglasur iwwerzunn.

Et gëtt dann déi verschiddenst Variante vu Crèmë wéi Schockelas- Vanill- oder Mokkacrème. Méi rar ass Pistasch woubäi een awer och dacks Eclaire mat Schockelasgoût fënnt a bei deenen d'Glasur am Pistasch ass.

## Um Spaweck
Heron vun Alexandria

De **Heron vun Alexandria** (genannt *Mechanicus*) war en anticke griichesche Mathematiker an Ingenieur.

Seng Liewesdate loosse sech schwéier exakt bestëmmen. Hie muss nom Archimedes, awer virum Pappos gelieft hunn, d.&nbsp;h. tëscht 200 v. Chr. an 300 n. Chr. Verschidden Indizien a senge Wierker schwätze fir dat 1. Joerhonnert n. Chr., virun allem d'Erwähne vun der Mounddäischter vum 12. Mäerz 62 – et ass warscheinlech, datt den Heron se selwer erlieft huet.

Den Heron huet geléiert am Museion vun Alexandria, dat berüümt fir seng Bibliothék war. Seng Wierker sinn deelweis nëmme fragmentaresch iwwerliwwert. Se beschäftege sech ënner anerem mat mathemateschen, opteschen a mechaneschen Theemen. Bekannt sinn virun allem seng Ausféierunge vun automateschen, deelweis scho programméierbaren Instrumenter an d'Ausnotzung vum Waasser, Loft an Hëtzt als dreiwend Kraaft. Hei sinn virun allem d'Erfindung vun der Aeolipile, och Heronsball genannt, an den Heronsbour ze nennen.

Ausserdeem sinn d'Heron-Verfare fir d'Berechne vun der Quadratwuerzel souwéi vun derFormel vum Heron bekannt, déi et erlaabt, d'Fläch vun engem Dräieck nëmme mat Kenntnes vun dräi Säiten ze berechnen, ouni Wénkel oder aner Deeler vum Dräieck ze kennen.

An der "Dioptra" erkläert hien d'Konstruktioun an d'Benotze vu sengen erstaunleche Kreatiounen. Als Automat Nr. 73 sinn automatesch Tempeldiere beschriwwen, déi sech wéi vu Geeschterhand opmaachen. Duerch e Feier, dat op engem Altor virum Tempel ugefaange gouf, sinn d'Dieren a Gang gesat ginn. Nieft Museksmaschinnen entwéckelt hie souguer sensationell Spezialeffekter fir den Theater.

Zu sengen Erfindungen zielen och z.&nbsp;B. déi a sengem Wierk "Pneumatika" beschriwwe Konstruktioun vun engem Wäihwaasserautomat. Do louch eng Holzscheif op der Waasseruewerfläch vum Wäihwaasser. Soubal eng Mënz ageworf gouf, huet d'Gewiicht vun der Mënz dat geweiten Naass duerch e Metallrouer no uewe gedréckt, dat de Gleewegen ugeholl huet. Dat entsprécht dem Prinzip vun deem no him benannten Aeolipile.

Mat der Aeolipile, enger mat Feier bedriwwener, waasserdampgefëllter, an enger Halterung dréibarer hueler Kugel mat tangentialem Dampausloss, liwwert den Heron déi éischt bekannt Wäermkraaftmaschinn vun der Geschicht, och wa si net als dat verstanen a benotzt gëtt, an anscheinend nëmme Kuriosum ass (eréischt annerhalleft Joerdausend méi spéit gëtt a Frankräich an an England un enger Dampmaschinn gebastelt).

Dem Heron säi Fuerschergeescht huet sech och mat der Entwécklung vu Krichstechnologie beschäftegt. Säin Entworf vun engem Katapult fir mat vill Feiler ze schéisse kann een als Virleefer vum Maschinnegewier betruechten.

## Literatur

* Technisches Museum Thessaloniki. Studiengesellschaft für antike griechische Technologie (Hrsg.): *Antike Griechische Technologie: Eine Annäherung mit nachgebildeten Konstruktionen aus dem erstaunlichen Werk der altgriechischen Meister*. Thessaloniki 2000, ISBN 960-7619-10-2

## Um Spaweck
* Iwwersetzung vun der Pneumatika (englesch)
Chorobat

De **Chorobat** ass ee réimescht Vermiessungsinstrument. E kann och als Miessdunn bezeechent ginn an ass eng fréi Form vum Niveléierungsinstrument.

Et existéiert nëmmen nach eng Beschreiwung vum Vitruv. Skizzen oder Fragmenter gëtt et keng. Vill schlau Käpp, ënner hinnen de Leonardo da Vinci, hu sech domat beschäftegt, wéi dëst Instrument ausgesi kéint hunn.

De Chorobat bestoung aus engem 20 Fouss (≈ 6m) laangen Träger mat vertikale Stäipen, meeschtens ganz aus Holz. E gouf entweeder mat engem Senkel riicht gesat, oder duerch Observatioun vum Niveau an engem mat Waasser gefëllte Kulang um Fouss horizontal stabiliséiert. De Chorobat konnt also och als „Waasserwo“ gebraucht gi sinn.

De Chorobat gouf besonnesch beim Bau vu Waasserleitungen (Aqueducen), Brécken (Viaducen) an Tunnelen agesat.

## Um Spaweck
http://www.unrv.com/roman-events/chorobates.php (sou huet méiglecherweis e Chorobat ausgesinn)
Unio'n vun de Fräiheetsorganisatiounen

D**'Unio'n vun de Fräiheetsorganisatiounen** (**Unio'n**), ass eng Organisatioun vu Resistenzler, déi am Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg gegrënnt gouf an um Dag vum 23. Mäerz 1944 aus dem Zesummeschloss vun der L.P.L., der L.V.L., dem L.R.L. an anere Resisistenzlermouvementer, kuerz virum Enn vum Krich, ervirgaangen ass. Am September 1944 ass och de L.F.B bäigetratt. Et war den deemolege Chef vun der L.V.L., Lucien Dury, deen 1943 Kontakt mat anere Resistenzorganisatiounen am Hibléck op eng Fusioun opgeholl huet. D'Resistenzmouvementer waren deemools duerch d'Razziaen an d'Verhaftungen duerch d'Gestapo all geschwächt ginn an et ass och drëm gaange fir e Mouvement ze schafen, deen als representativ Eenheet direkt no der Liberatioun optriede kënnt. Hie sollt och, duerch d'Schafe vun enger Miliz, direkt no der Befreiung, zur Oprechterhalung vun der Uerdnung bäidroen.

D'Unio'n (Unioun) huet nom Krich als Associatioun weiderbestanen, dat mam Zil d'Erënnerung un déi aktiv Resistenz an de Joren 1940-1945 lieweg ze halen. 2011 hat se nach zirka 150 Memberen, wouvun déi meescht Zäitzeie waren. Am Mäerz 2011 huet d'Organisatioun zu Bouneweg, um Haus an deem d'Unio'n gegrënnt gouf, eng Erënnerungsplack ubrénge gelooss.

## Literatur
*Hoffmann, Serge: *Le mouvement de résistance LVL au Luxembourg*, Archives nationales, 2004, 158 S.

## Biller

Fichier:Luxembourg City buildings rue de Bonnevoie.jpg|D'Haus zu Bouneweg (giel Fassad) an deem d*'Unio'n* 1944 gegrënnt gouf.


## Kuckt och
* Resistenz zu Lëtzebuerg
Dioptra

Et handelt sech bei der **Dioptra** ëm een universellt geodetescht Instrument, dat een als Virgänger vum Theodolit kann ugesinn. D'Erfindung vum Theodolit am 16. Joerhonnert war duerch d'Beschreiwung vun der Dioptra beim Heron vun Alexandria ugereegt ginn.

Eng Dioptra besteet aus engem senkrechten Holzzylinder, deen eng dréibar Scheif dréit, déi mat enger Gradandeelung beschrëft ass. Ausserdeem ass op dëser Scheif eng horizontal Achs ervirgehuewen, déi op hiren zwee Enner mat Opsätz versinn ass, an déi ee Schlitzer fir derduerch ze kucken agefouert huet. Mat Hëllef vun dëse Schlitzer léisst sech en Zil prezis viséieren. Op hirer Ënnersäit ass d'Scheif mat enger hallefkreesfërmeger, Bronzeplack mat Zänn verbonnen a léisst sech domat ajustéieren. Dëse beschriwwenen Uewerdeel vun der Dioptra rout nees op enger anerer Scheif, déi sech dréie kann an duerch Spëndele justéiert ka ginn. Den Heron vun Alexandria ernimmt am Zesummenhank mat der Dioptra och eng Waasserwo – en zwéi Meter laangen horizontale Staf, deen zwéi Waasserbehälteren dréit, déi matenee verbonne sinn.

D'Dioptra ka fir déi verschiddenst Aarbechte vun der Feldmiessung an der Astronomie agesat ginn.

Den Heron vun Alexandria war den Éischten deen d'Dioptra beschriwwen huet. Wéini den Heron gelieft huet, léisst sech ganz schwéier bestëmmen. Méiglecherweis awer am 1. Joerhonnert n. Chr. D'Dioptra gouf awer scho méi fréi erfonnt: Den Almagest ernimmt eng Beschreiwung déi den Hipparchos gemaach hat.

## Literatur
*Heron vun Alexandria: *Rationes dimetiendi et commentation dioptrica*, in: Heronis Alexandrini opera quae supersunt omnia. Vol. III, Griichesch an Däitsch vum H. Schöne. - Leipzig: B. G. Teubner, 1903, Säit 238 ff.
*an den Nodrock vun der *University of Michigan Press* vun 1976
*Lewis, M. J. T. *Surveying Instruments of Greece and Rome*. - Cambridge (UK): Cambridge University Press, 2001.
Botter

**Botter** (vum griicheschen: βούτυρον, *boútyron*, Rannerkéis) ass e Mëllechprodukt dat aus Mëllechfetter a Waasser besteet. De Waassergehalt soll dobäi 16&nbsp;% net iwwerschreiden. Aner Bestanddeeler vum Botter sinn d'Mëllechbestandeeler, Mëllechzocker, Mineralstoffer, Cholesterin, Proteinnen, fettléislech Vitaminnnen, Mëllechsaier, an Aromastoffer.

De Botter huet en héije Gehalt vun Uelegsaieren a kuerzketteche gesiedegte Fettsaieren.

Am Handel däerf den Numm Botter nëmme gebraucht gi fir Produkter déi aus Mëllech oder Ram hiergestallt sinn. Fir 1&nbsp;kg. Botter ze maache ginn ongeféier 22 Liter Mëllech gebraucht.

Et gëtt haaptsächlech ënnerscheet tëscht:

* Bauerebotter (*beurre fermier*), deen um Baurenhaff an handwierklecher Manéier hiergestallt gëtt. Dëse Botter hält sech gewéinlech net ganz laang.
* Molkereisbotter, deen an der Molkerei gemaach gëtt a sech och net ganz laang hält.
* Pasteuriséierte Botter, deen a Molkereie gemaach gëtt. Well an dësem Botter keng Keimer méi dra sinn, hält e sech méi laang.
* Den *Demi-Sel* an deem tëscht 2 bis 5&nbsp;% Salz sinn a sou dem Botter e besonnesche Goût ginn. Dëse Botter hält sech relativ laang.
* Konzentréierte Botter aus deem d'Fiichtegkeet erausgezu gouf, an dee bis 99&nbsp;% Fetter enthält.
* Bottermëllech, engem Nieweprokukt dat nom Rompen ufällt.

Fir de Botter gutt ze hale musse grouss Temperaturënnerscheeder vermidde ginn, ideal si 5&nbsp;°C. De Botter fänkt bei 31&nbsp;°C. un ze schmëlzen.
Fir de Botter gouf zu Lëtzebuerg eng **Marque Nationale** agefouert. De Präis vum Botter deen am Land produzéiert gëtt geseztlech festgeluecht fir dës zwou Kategorien:

* a) *Beurre de marque « Rose » pasteurisé, Standard A, 1re catégorie (emballage rouge)*. 
* b) *Beurre de marque « Rose » Standard B, 2e catégorie (emballage vert)*.

## Kuckt och
* Marque Nationale

## Um Spaweck

* Paart vun de Lëtzebuerger Betriber, Marque Nationale
* Europäesch geschützt Marken
Trei Lëtzebuerger Studenten

Déi **Trei Lëtzebuerger Studenten (TLS)** ass e Resistenzlermouvement, deen 1941 vum Camille Sutor vun Iermsdref gegrënnt gouf a méi spéit an d'L.V.L. opgeholl gouf.

## Literatur
* Hoffmann, Serge: *Le mouvement de résistance LVL au Luxembourg*, Archives nationales, 2004, 158 S.
* Muller, Carlo: Luxemburg im 2. Weltkrieg, Geschichte für die Primärschule, (um Internet: Referenz um Spaweck), Luxemburg, 1997
Stollen (Gebäck)

**Stollen** ass e Gebäck, dat besonnesch fir d'Chrëschtzäit vill gebak gëtt. Seng Originne sinn a Sachsen an der Géigend vun Dresden. An Däitschland ass d'Bezeechnung *Dresdner Stollen*, e protegéierte Label fir Stollen, déi an der Géigend vun Dresden gebak ginn.

E Stollen ass e Kuch, deen aus schwéierem Hiefdeeg gebak gëtt.

Et ass en zimmlecht fettegt Gebäck, jee no Rezept variéiert de Bottergehalt tëscht 14 a 16 %.

30 % si Roséngercher, wa méiglech Sultaninen a Korinthe gemëscht. Et kënnen och Mandele bäigemëscht ginn an et gëtt Stollen, an deenen nëmme Mandele sinn.

## Um Spaweck
Paschtéit

Eng **Paschtéit** ass an der Kichesprooch e Kascht, deen aus engem Deeg besteet, dee mat enger sougenannter *Farce* gefëllt ass. Dës Farce kann aus reng geschniddenem oder gemuelenem Fleesch bestoen, an dat Gewierzer an aner Liewensmëttel ënnergemëscht ginn.

Dacks ass mat "Paschtéit" och e Plat gemengt, deen aus zwéin Deeler besteet, an zwar aus engem Gebäck aus Bliederdeeg, deen eng zylindresch Form huet a bannendran huel ass mat engem Deckelchen dobäi, an dem Gefëlls. Dofir gëtt och alt de franséischen Numm *Bouchée à la reine* gebraucht.

D'Gebäck kann, wann et handwierklech gemaach gëtt, nach aner Formen hunn, wéi z.&nbsp;B. déi vun enger Barquette. Am ronne Standard hu s'een Duerchmiesser vu 7–8&nbsp;cm a sinn tëscht 4,5 a 6&nbsp;cm héich.

D'Gefëlls, dat dra kënnt, ass zesummegesat aus klenggeschniddene Fleeschstécker, traditionell Hénger- a Kalleffleesch vun der Schëller, neierdéngs och Schnuddelhong, an enger déckgebonnener Zooss. Jee no Regioun oder no Kach kann och nach Kallefszong a Pujel dra sinn.

D'Zooss huet als Basis eng Béchamelszooss déi mat Héngerbritt, Wäin, Zitroun an Eegiel verfeinert gëtt. Champignonen däerfen och net dra feelen.

Wann dat Ganzt agefëllt a sou gutt wéi fäerdeg ass, kritt d'Paschtéit de leschte Schlëff am Bakuewen, wou se virum Service nach 5 Minutte bei staarker Hëtzt op déi néideg Temperatur bruecht gëtt.

Am beschte passt dobäi e Ruländer oder e Riesling.

## Kuckt och
* Rieslingspaschtéit
Nottingham

**Nottingham** ass eng Stad am Zentrum vun England an eng onofhängeg Grofschaft ("*[[Unitary authority]]*").

## Um Spaweck
Derby (England)

**Derby** ass eng Stad an eng Unitary authority am Derbyshire am Zentrum vun England. Si läit um River Derwent am Süde vum Derbyshire. Derby krut 1977 Stad-Status. 2011 hunn do ëm déi 248.700 Leit gelieft.

D'Stad ass vun de Réimer, de Sachsen an de Wikinger bewunnt ginn. Ursprégnlech war se eng Handelsstad, déi an wärend der Industrialiséierung vun England séier gewuess ass. Si gëllt als eng vun de Gebuertsplaze vun der industrieller Revolutioun. Am 19. Joerhonnert huet sech d'Uertschaft dunn zu engem Zentrum vun der brittescher Eisebunnsindustrie entwéckelt. Och haut nach ass Derby bekannt fir seng Produktioun am Transportberäich an zu de gréisste Patronen ziele Rolls-Royce an Toyota.

## Biller

Derby UK locator map.svg|Lag vun Derby an Derbyshire an an England
Derby Council house and River derwent.jpg|D*'Council House* nieft dem Floss
Grovelodge1.jpg|Den *Derby [[Arboretum]]*
The Dolphin, Derby (4).JPG|*The Dolphin*, den eelste Pub vun Derby
Derbycathedral7.jpg|D'Kathedral
Pride Park Stadium South Stand.JPG|De *Pride Park Stadium*


## Um Spaweck
Greater Manchester

**Greater Manchester** ass eng Grofschaft am Norde vun England. Si fält an d'Kategorie vun de *[[Metropolesch Grofschaft|metropolitan counties]]*. D'Grofschaft ëmfaasst d'Stad Manchester an d'Emgéigend mat den Uertschafte Stockport, Tameside, Oldham, Rochdale, Bury, Bolton, Wigan, Salford an Trafford.

## Um Spaweck
Merseyside

**Merseyside** ass eng Grofschaft am Nordweste vun England déi an d'Kategorie vun de *metropolitan counties* fält. Si läit op béide Säite vum Floss Mersey an déi wichtegst Uertschafte si Liverpool a Wirral.

## Um Spaweck
Cheshire

**Cheshire** ass eng Grofschaft am Nordweste vun England. Si fält an d'Kategorie vun de *shire counties*. Déi wichtegst Uertschaft ass Chester.

## Um Spaweck
Süd Yorkshire

**Süd Yorkshire** ass eng Grofschaft am Norde vun England. Si fält an d'Kategorie vun de *metropolitan counties*. Déi wichtegst Uertschafte si Sheffield, Rotherham, Doncaster a Barnsley.

## Um Spaweck
Shropshire

**Shropshire** ass eng Grofschaft am Weste vun England, déi an d'Kategorie vun de *shire counties* fält. Déi wichtegst Uertschaft an administrativen Zentrum ass Shrewsbury.

## Um Spaweck
Telford a Wrekin

**Telford a Wrekin** ass eng Grofschaft (Unitary authority) am Weste vun England.

## Uertschaften

* Coalbrookdale
* Crudgington
* Edgmond
* High Ercall
* Ironbridge
* Jackfield
* **[[Newport, Shropshire|Newport]]** (Stad)
* Roden
* **[[Telford, England|Telford]]** (Nei Stad)
** Dawley (Stad)
** Donnington
** Donnington Wood
** Hadley
** Ketley
** Madeley (Stad)
** Muxton
** Oakengates (Stad)
** Priorslee
** St George's
** Trench
** **[[Wellington, Shropshire|Wellington]]** (Stad)
* Tibberton
* Wrockwardine
Staffordshire

**Staffordshire** ass eng Grofschaft am Zentrum vun England, déi an d'Kategorie vun de *shire counties* fält. Déi wichtegst Uertschafte si Stafford, Tamworth an Newcastle-under-Lyme.

## Um Spaweck
Stoke-on-Trent (borough)

**Stoke-on-Trent** ass eng Stad am Nordweste vun England an eng onofhängeg Grofschaft ("*[[Unitary authority]]*").

## Um Spaweck
West Midlands (Grofschaft)

D'Grofschaft **West Midlands** (net ze verwiessele mat der Regioun mam selwechten Numm) ass eng Grofschaft am Zentrum vun England. Si fält an d'Kategorie vun de *metropolitan counties*. Déi wichtegst Uertschafte si Birmingham, Coventry a Wolverhampton. D'Grofschaft grenzt am Osten u Warwickshire, am Süden u Worcestershire an am Norden a Westen u Staffordshire.

## Um Spaweck
Leicester

**Leicester** (ausgeschwat "*Lester*") ass eng Stad am Zentrum vun England an eng onofhängeg Grofschaft ("*[[Unitary authority]]*").
## Um Spaweck
Rutland

D'Grofschaft **Rutland** ass déi klengst Grofschaft vun England.

Et ass eng Unitary authority, an der Mëtt vun England an administrativen Zentrum ass Oakham.

Si stéisst am Westen an am Norden un de Leicestershire am Nordosten un de Lincolnshire an am Süd-Osten un den Northamptonshire.

Duerch d'administrativ Reform vun 1974 gouf Rutland un de Leicestershire ugestreckt, an ass vun 1997 un eng Unitary authority.

Déi zwou gréisst Stied sinn de Verwaltungssëtz Oakham an Uppingham.

## Um Spaweck
Peterborough (borough)

**Peterborough** ass eng Stad am Oste vun England an eng onofhängeg Grofschaft ("*[[Unitary authority]]*").

## Um Spaweck
Zeremoniell Grofschafte vun England

D**'Zeremoniell Grofschafte vun England**, och nach geographesch Grofschafte genannt sinn eng geographesch Andeelung vun England. Si ënnerscheede sech vun den traditionelle Grofschaften, vun de Verwaltungsgrofschaften an de Metropolesch an Net-Metropolesche Grofschaften.
Warwickshire

**Warwickshire** ass eng Grofschaft am Zentrum vun England. Si fält an d'Kategorie vun de *shire counties*. Wichtegst Uertschafte si Warwick, Stratford-upon-Avon a Rugby.

## Um Spaweck
Suffolk

**Suffolk** ass eng Grofschaft am Oste vun England, déi an d'Kategorie vun de *shire counties* fält. Déi wichtegst Uertschaft an administrativen Zentrum ass Ipswich.

## Um Spaweck
Gare Rolleng

D**'Gare vu Rolleng** ass eng Gare vun der Lëtzebuerger Eisebunn. Se läit op der Kräizung vun der  mat der , nordëstlech vum Zentrum vu Rolleng, an der Gemeng Péiteng. D'Gare Rolleng läit tëscht de Garë Péiteng a Rodange a gehéiert zu follgende Linne vum CFL-Zuchreseau:

* Lëtzebuerg - Esch-Uelzecht - Rodange,
* Ëlwen - Lëtzebuerg - Esch-Uelzecht - Rodange,
* Lëtzebuerg - Nidderkäerjeng-Suessem - Rodange - Attem / Lonkech.

D'Gare vu Rolleng huet e Lift fir Leit mat reduzéierter Mobilitéit et méi einfach ze maache vun engem Quai op deen aneren ze kommen.

## Zich déi an der Gare halen
(Stand: Februar 2025)

#### Aller

#### Retour
Jeeweils an der entgéintgesater Richtung wéi an der Tabell uewendriwwer.
## Kuckt och
* Lëscht vun den CFL-Garen
* CFL-Zuchreseau

## Um Spaweck

* Praktesch Informatiounen iwwer d'Gare Rolleng op der CFL-Websäit
* Aktuell Departen an der 
* D'Gare Rolleng op der Websäit "rail.lu"
* D'Gare Rolleng op der Websäit vu Spoorgroep Luxemburg
Lëtzeburger Freihétsbewegong

D**'Lëtzeburger Freihétsbewegong (L.F.B.)** war eng lëtzebuergesch Organisatioun vu Resistenzler. Si gouf am Dezember 1940 zu Rëmeleng gegrënnt. An enger onbenotzter Grafkummer um Kierfecht hat se eng Dréckerei ageriicht an huet do Fluchziedele géint den däitschen Okkupant gedréckt. Si huet sech och am Intressi vun de lëtzebuergeschen Zwangsrekrutéierten an Deserteuren agesat an huet den Alliéierten Noriichten iwwer d'Lag zu Lëtzebuerg an och an den anere besate Länner zoukomme gelooss.

## Literatur
* Hoffmann, Serge: *Le mouvement de résistance LVL au Luxembourg*, Archives nationales, 2004, 158 S.
* *Dem Vergiëssen entrëissen. D'Stad Rëmeleng an der Lëtzebuerger Resistenz 1940-1945*; editéiert vum Roby Glesener, Imprimerie coopérative, Esch-Uelzecht, 1970, eng gutt 300 Säiten.

## Kuckt och
* Resistenz zu Lëtzebuerg
* Letzeburger Freihétsbond
Hertfordshire

**Hertfordshire** (net ze verwiessele mat Herefordshire) ass eng Grofschaft am Zentrum vun England, déi an d'Kategorie vun de *shire counties* fält. Déi wichtegst Uertschafte sinn Hertford, Watford a St. Albans.

## Um Spaweck
Buckinghamshire

**Buckinghamshire** ass eng Grofschaft am Zentrum vun England, déi an d'Kategorie vun de *shire counties* fält. Wichteg Uertschafte sinn Aylesbury (administrativen Zentrum) a Beaconsfield.

## Kuckt och
* Wandmillen zu Brill

## Um Spaweck
Gloucestershire

**Gloucestershire** (ausgeschwat "*Glostershire*") ass eng Grofschaft am Weste vun England, déi an d'Kategorie vun de *shire counties* fält. Déi wichtegst Uertschafte si Gloucester, Cheltenham a Stroud.

## Um Spaweck
Lëtzeburger Freihétskämpfer

D**'Lëtzeburger Freihétskämpfer (L.F.K.)** war e Mouvement vu lëtzebuergesche Resistenzler, deen am Zweete Weltkrich (Januar 1941) zu Déifferdeng gegrënnt gouf. D'Gestapo hat doriwwer Wands kritt an huet de Grënner den Ady Claude verhaft. De ganze Mouvement huet dorënner schwéier gelidden.

D'Membere vun de **Lëtzeburger Freihétskämpfer (L.F.K.)** kruten eng Memberskaart, op där Follgendes vermierkt war:
 >Ech sin mat vollem Wessen a Wöllen der L.F.K. beigetruedenEch verspriechen:Trei der HémechtTrei dem HerrscherhausTrei der L.F.K. a sénge Verordnungen<

All Memberskaart hat ausserdeem eng eemoleg Nummer a war duebel ofgestempelt, eemol mam gekréinte Lëtzebuerger Léiw op blo-wäissen Hannergrond, a eemol mam Code-Numm vun där Autoritéit, déi d'Kaart ausgestallt hat.

## Literatur
* Hoffmann, Serge: *Le mouvement de résistance LVL au Luxembourg*, Archives nationales, 2004, 158 S.
## Kuckt och
* Resistenz zu Lëtzebuerg
* Pierre Ponath
* *[[Freihét]]*, eng Zäitschrëft vun der LFK.
Letzeburger Freihétsbond

De **Letzeburger Freihétsbond (LFB)** ass eng Beweegung, déi am Zweete Weltkrich am Neiduerf an der Stad gegrënnt gouf an am Raum Diddeleng desertéiert lëtzebuergesch Zwangsrekrutéierte verstoppt huet. Den LFB ass géint d'Enn vum Krich der Unio'n beigetratt. 
## D'Grënnung an d'Sektiounen
De Paul Dostert datéiert d'Grënnung am Neiduerf vum LFB, deen hie "Lëtzebuerger Fräiheets-Bewegung" nennt, op de Februar 1940, a schreift och vun enger 2. LFB "Lëtzebuerger Fräiheets-Bewegong" déi sech Enn Dezember 1940 zu Rëmeleng konstituéiert, an nach vun enger 3. Grupp LFB "Lëtzebuerger Fräiheetsbond" déi Ufank 1941 zu Diddeleng zesummekënnt.

Op der Commemoratiounsplack am Neiduerf gëtt als Grënnungsdatum den 12. Mäerz 1940 genannt, also egal wéi huet dës Widderstandsorganisatioun sech scho Méint virum Iwwerfall vun der Wehrmacht op Lëtzebuerg, zesummefonnt.

## Literatur
* Hoffmann, Serge: *Le mouvement de résistance LVL au Luxembourg*, Archives nationales, 2004, 158 S.

## Kuckt och
* Resistenz zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Kent

**Kent** ass eng Grofschaft am Südoste vun England, déi an d'Kategorie vun de *shire counties* fält. Déi wichtegst Uertschafte si Canterbury, Dover, Maidstone, Ashford, Tonbridge, Sevenoaks a Royal Tunbridge Wells.

## Um Spaweck
Pond

**Pond** ass eng al Mooss fir Mass. Den Numm kënnt vum Laténgesche *pondus* (*[[Gewiicht]]*). D'Gewiichtsunitéit gouf och geholl fir Eedelmetaller ze weien, an ass sou och eng Wärungsunitéit.

Obwuel et scho laang keng offiziell Unitéit méi ass, gëtt et ëmgangssproochlech (virun allem beim Kaf vu Liewensmëttel am Lassenen), nach dacks gebraucht fir en hallwe Kilogramm (500 Gramm).

## Pond als Gewiichtsunitéit
D'Pond ass fir d'éischt am karolengesche Räich opgedaucht. Et geet op dat alréimescht *Libra* zeréck, vun deem och d'Kuerzzeechen *Lb* oder *lb* iwwerholl gouf. Ënner dem Karel de Groussen gouf d'Gewiicht gehéicht (*Karls-Pond*), op wéi vill genee, ass haut net méi gewosst.

Am Mëttelalter war d'Pond als Gewiichtsmooss a ganz Europa verbreet, säi Gewiicht war awer vu Stad zu Stad verschidden. 1854 huet den Däitschen Zollveräin d'Pond op exakt 500 Gramm festgeluecht.

D'Pond ass keng SI-Eenheet.

D'amerikanescht a brittescht Pond (och *[[Avoirdupois (Einheit)|Avoirdupois Weight]]* genannt) huet exakt 453,59237 Gramm an entsprécht 16 Onzen. D'amerikanescht- an d'brittescht Apdikteschpond (*Troy pound*) do dergéint huet eng Mass vun exakt 373,2417216 Gramm an ass an 12 Rengonzen (*Troy ounce*) ënnerdeelt. D'Reng-Onz (31,1035 Gramm) ass d'Gewiichtsunitéit fir de Goldhandel.

## Pond als Wärungsunitéit
Mat senger Verbreedung a ganz Europa huet d'Pond (respektiv d*'Libra*) enger ganzer Rëtsch Mënzen a Wärungen hiren Numm ginn (Wéi z.&nbsp;B. dem brittesche Pond Sterling).

## Kuckt och
* Internationalen Eenheetesystem
* Fir Gewiichter a Massen ëmzerechnen
Hampshire (England)

**Hampshire** ass eng Grofschaft am Süde vun England, déi an d'Kategorie vun de *shire counties* fält. Déi wichtegst Stad an administrativen Zentrum ass Winchester.

## Um Spaweck
Grofschaft Surrey

**Surrey** ass eng Grofschaft am Südoste vun England, déi an d'Kategorie vun de *shire counties* fält. Kuriéiserweis läit den administrativen Zentrum Kingston upon Thames *baussent* de Grenze vun der Grofschaft.

## Um Spaweck
Thurrock

**Thurrock** ass eng Stad am Südoste vun England an eng onofhängeg Grofschaft ("*[[Unitary authority]]*").
Herefordshire

**Herefordshire** (net ze verwiessele mat Hertfordshire) ass eng Grofschaft vun der Kategorie *[[Unitary authority]]* am Weste vun England.

## Um Spaweck
Süd Gloucestershire

**Süd Gloucestershire** (ausgeschwaat *Glostershire*) ass eng onofhängeg Grofschaft vun der Kategorie *[[Unitary authority]]* am Südweste vun England. Administrativen Zentrum ass Thornbury.
Nord Somerset

**Nord Somerset** ass eng Grofschaft vun der Kategorie *[[Unitary authority]]* am Südweste vun England. Administrativen Zentrum ass Weston-super-Mare.
Cornwall

**Cornwall** ass eng zeremoniell Grofschaft op der Südwestspëtzt vu Britannien, déi bis 2009 e *[[Metropolesch an Net-Metropolesch Grofschafte vun England|shire county]]* war, an duerno eng Unitary authority gouf. Déi wichtegst Stad an administrativen Zentrum ass Truro.

## Um Spaweck
Bath an Nordost Somerset

**Bath an Nordost Somerset** ass eng Grofschaft vun der Kategorie *[[Unitary authority]]* am Südweste vun England. Administrativen Zentrum ass Bath. Bath an Nordost Somerset gehéiert zu der Regioun South West England.
Unitary authority

**Unitary authority** ass a Groussbritannien an an Neiséiland eng territorial Verwaltungsform.

## Groussbritannien
Am Vereenegte Kinnekräich goufen d'Unitary authorities an England an a Wales mam *Local Government Act 1992* agefouert, an a Schottland mam *Local Government Act 1994*.

Et si lokal Verwaltungen déi op engem Niveau funktionéieren, a si responsabel fir lokal Decisiounen op hirem Territoire ze huelen.

Dëse System steet dem Verwaltungssystem op zwéin Niveaue géintiwwer, deen nach an de meeschten Deeler vun England funktionéiert a wou en nach Grofschaften an Distrikter fënnt.

## Néi-Séiland
Augusto Pinochet

Den **Augusto José Ramón Pinochet Ugarte** [], gebuer de 25. November 1915 zu Valparaíso, a gestuerwen den 10. Dezember 2006 zu Santiago de Chile), war e chileenesche Generol an Diktator. Vum 11. September 1973 bis zum 11. Mäerz 1990 huet hie Chile regéiert: fir d'éischt als President vun enger Militärjunta duerno als President (ouni awer jee gewielt gewiescht ze sinn). Hie war ee vun den Haaptleit beim Putsch géint den deemolege sozialistesche President Salvador Allende.

An deene 17 Joer wou en un der Muecht war, waren Arrestatiounen, Folterung, Muerd oder Verbannung vu politesche Géigner feste Bestanddeel vum Pinochet senger Politik. D"Kommissioun fir Wourecht a Reconcilliatioun" huet 2.095 doudeg an 1.102 "verschwonne" Prisonéier gezielt, aner Quellen zielen der Honnerte méi.

27.255 Leit krute spéider de Status als politesch Gefaangen unerkannt, dorënner 13&nbsp;% Fraen; bal all goufe systematesch gefoltert. Honnertdausende vu Chileenen hunn d'Land verlooss, fir virum Regime fortzelafen.

De Pinochet gouf, nodeem e Walen zougelooss hat, den 11. Mäerz 1990 vum Patricio Aylwin als President ofgeléist. Well e sech d'Verfassung virdrun op d'Mooss schneidere gelooss hat, blouf e Senator op Liewenszäit, wat him politesch Immunitéit ginn huet, a bis 1998 Commandant en Chef vun der Arméi.

De Pinochet ass, eng Woch no engem Häerzinfarkt, am Alter vun 91 Joer gestuerwen, ouni fir d'Verbriechen, déi ënner senger Herrschaft geschouchen, verurteelt ginn ze sinn.

## Um Spaweck

* Lëscht vun de Verbriechen ënner dem Pinochet senger Herrschaft (spuenesch)
Eros

D'Wuert **Eros** steet fir:

* de griichesche Gott vun der Léift - Eros (Mythologie).
* eng vun deenen véier platonistesche Léiftarten, nieft der Philia, der Agape an der Stoika.
* eng geeschteg-séileg Bindung tëscht Mënschen, z.&nbsp;B. tëscht Léierbouw a Geléiertem, déi virun allem an der geeschteswëssenschaftlecher Pedagogik ze fannen ass - Eros (Pedagogik).
* den Drang no Erkenntnesser a schëpferescher geeschteger Tätegkeet - Eros (Philosophie).
* déi sënnleche Unzéiung bei de geschlechtleche Verbindungen (fir net "Sex" ze soen). - Erotik.
* een Himmelskierper - Eros (Asteroid).
* e Satellit - EROS (Satellit).
* e Fluchhafen zu Windhoek, Namibia.
* de Virnumm vum des italieenesche Sänger Eros Ramazzotti.
* eng Stad a Louisiana, USA, - Eros (Louisiana).
* Eros, de Privatsekretär a mutmasslechen Hannermann beim Muerd um réimesche Keeser Aurelian.

D'Ofkierzung EROS steet fir "The Extremely Reliable Operating System"
Eos

**Eos** ass eng Bezeechnung fir:

* déi griichesch Gëttin vun der Muergesroud- Eos (Mythologie)
* eng Modellrei vu Spigelreflexfotoapparaten - Canon EOS Digital-Fotoapparaten
* eng Famill vun Asteroiden - Eos (Asteroid)
* eng Fluchgesellschaft - (Eos Airlines)
* e Modell vu Volkswagen - VW Eos

**EOS** ass d'Ofkierzung fir:

* Electro Optical Systems, Laser-Sintersystemer fir e-Manufacturing
* Energie de l'Ouest de la Suisse, e Verbannd Westschwäizer Stromentreprenneren
* European Orthodontic Society - europäesch Kieferorthopedesch Gesellschaft
* Earth Observing System (Äerdobservatiounssystem), e Fuerschungsprogramm vun der NASA
* Electro Optical System (System bei Canon-Kameras), Integratioun vun Elektronik an d'Objektiv
* Extended Operating System (vergréissert Betribssystem)
* Den EOS Verlag ass de Verlag vun de Benediktinermënche vun St. Ottilien
* D'EOS Quartett sinn véier Museker vun de Wiener Symphoniker, déi Kummermusek spillen
Aldo Moro

Den **Aldo Moro**, gebuer den 23. September 1916 zu Maglie (Lecce), a gestuerwen den 9. Mee 1978 zu Roum, war en italieenesche Politiker.

De Jurist Aldo Moro war als Deputéierte vun der *Democrazia Cristiana* vun 1948 un am italieenesche Parlament. Hie war Justizminister (1955-1957) an Unterrechtsminister (1957-1959), duerno Generalsekretär vu senger Partei (1959-1964) an Ausseminister (1969-1972 an 1973-1974). Ministerpresident vun Italie war hie vun 1963-1968 a vun 1974-1976.

Den Aldo Moro, deen dem lénke Flillek vu senger Partei zougerechent gouf, gouf den 13. Mäerz 1978 vun de Brigate Rosse ("Roude Brigaden") entfouert an ass no 8 Wochen erschoss opfonnt ginn.

## Gielercher
* 

## Um Spaweck

*  Spiegel Online Eng Artikelsammlung iwwer den Aldo Moro
Leopold I. vun der Belsch

De **Leopold Georg Christian Friedrich vu Saxen-Coburg a Gotha** (gebuer Leopold vu Saxen-Coburg-Saalfeld), Herzog vu Saxen, Prënz vu Saxen-Coburg-Gotha, war deen éischte Kinnek vun de Belsch ënner dem Numm **Leopold I.**. Hien ass de 16. Dezember 1790 zu Coburg a Bayern gebuer an den 10. Dezember 1865 zu Laeken (haut Bréissel) gestuerwen.

Hie war dee jéngste Jong vum Herzog Franz I. vu Saxen-Coburg-Saalfeld (1750-1806) a senger zweeter Fra, der Gräfin Augusta Reuss vun Ebersdorf (1757-1831). De 4. Juni 1831 gouf hien zum éischte Kinnek vun de Belsch gewielt an huet den 21. Juli 1831 den Eed op d'Verfassung geleescht.

## Liewen
De Leopold gouf scho mat 5 Joer Colonel am Räichsregiment Izmailowski a Russland, a mat 12 Joer Generol.

1806, nodeem d'Herzogtum Saxen-Coburg-Saalfeld vun den napoleoneschen Truppen eruewert gi war, ass en a Russland gaangen, wou en, als Colonel vun engem Kavallerieregiment, 1813 bei der Schluecht vu Lützen, géint dem Napoleon Bonaparte seng Arméi gekämpft huet.

Wéi de Krich eriwwer war, huet en den 2. Mee 1816 d'Prinzessin Charlotte vu Groussbritannien, d'Duechter vum spéidere Kinnek George IV. vum Vereenegte Kinnekräich bestuet. Si war deemools d'Krounierwin vum Vereenegte Kinnekräich, ass awer 1817 no der Gebuert vun enger Duechter, déi dout op d'Welt komm war, gestuerwen.

1830 huet de Leopold refuséiert, Kinnek vu Griicheland ze ginn. Well de 4. Oktober hat de Belschen Nationalkongress de Louis vun Orléans (1814-1896), Herzog vun Nemours an zweete Jong vum Louis-Philippe I. vu Frankräich zum Kinnek gewielt, wat deem säi Papp awer am Numm vu sengem Jong refuséiert hat, fir d'Englänner ze zëssen. Doropshin huet den Nationalkongress de Leopold gefrot. Nodeem op der Konferenz vu London den Traité vun den 18 Artikelen ënnerschriwwe gi war, an de Kongress em den 9. Juli zougestëmmt hat, gouf de Leopold den 21. Juli 1831 zum Kinnek vun de Belsch gekréint.

Hien huet den 9. August 1832 d'Louise vun Orléans, Duechter vum Louis-Philippe bestuet, nodeem e vun der Schauspillerin Karoline Bauer, déi en 1829 bestuet hat, gescheet gi war. Si krute 4 Kanner:
* De Louis-Philippe;
* de spéidere Kinnek Léopold II.;
* de Prënz Philippe, Grof vu Flandern;
* d'Marie-Charlotte.

Ausserdeem hat en 2 Jonge mat senger Maîtresse, der Arcadie Claret (1826-1897): de Georges-Frédéric von Eppinghoven (1849-1904) an den Arthur von Eppinghoven (1852-1940).

## Kuckt och
* Lëscht vun den Herrscher vun der Belsch

## Um Spaweck
Brighton an Hove

**Brighton an Hove** ass eng Stad a *[[Unitary authority]]* am Süde vun England. Si besteet aus den Uertschafte Brighton an Hove an enger Rei Dierfer an der Emgéigend.

## Um Spaweck
Alexander Walterowitsch Litwinenko

Den **Alexander Walterowitsch Litwinenko** (*Александр Вальтерович Литвиненко*), gebuer den 30. August 1962 zu Woronesch, a gestuerwen den 23. November 2006 zu London, war e russeschen a spéider brittesche Geheimdéngschtmataarbechter. Hien huet fir d'éischt fir de sowjetesche Geheimdéngscht KGB an da fir d'russesch Nofollgerorganisatioun FSB geschafft. Vun 2003 un war hien Informant vum britteschen Auslandsgeheimdéngscht MI6.

Hien ass als Auteur an als Kritiker vum russesche President Wladimir Putin bekannt ginn.

De Litwinenko ass Ufank November 2006 krank ginn a kuerz drop un enger Vergëftung gestuerwen.

Am Januar 2015 gouf no jorelaangem Drock vum Litwinenko senger Wittfra Marina eng ëffentlech Untersuchung ("public inquiry") a Groussbritannien lancéiert. Si ass ee Joer méi spéit zur Konklusioun komm, datt de Mord um Litwinenko d'Resultat vun enger FSB-Operatioun war, déi warscheinlech perséinlech vum Putin geneemegt ginn ass.

## Um Spaweck
* ''The Litvinenko Inquiry - Report into the death of Alexander Litvinenko'' (Januar 2016)
Ger Maas

D**'Germaine** ("**Ger**") **Maas**, gebuer de 4. Februar 1931 zu Wolz, a gestuerwen den 28. Mäerz 2020, war eng lëtzebuergesch Molerin a Graphikerin.

Si huet hire Studium vun 1949 bis 1951 op der *École supérieure des arts modernes* an der *Académie Julian* zu Paräis a vun 1952 bis 1956 op der *Akademie der Bildenden Künste* zu München gemaach. 1961 war si op der *Schule des Sehens* zu Salzburg, wou si Schülerin vum Oskar Kokoschka war. 1966 huet si eng Zäit an der Cité internationale des arts zu Paräis geschafft.

An Däitschland ass d'Ger Maas duerch hir Buchillustratioune vum Gesamtwierk vum Anton Tschechov bekannt ginn (1960 zu München erauskomm).

Am Joer 1968 huet si déi lëtzebuergesch Caritas-Timberen entworf.

An hirem Wierk fënnt ee virun allem Landschaften, Fraeporträten a floral Motiver.
## Ausstellungen
* 1955, Galerie Stenzel, München
* 1959, Galerie Wierschem, Stad Lëtzebuerg
* 1961, Galerie Montenapoleone, Mailand
* 1963, Galerie d'Art, Esch-Uelzecht
* 1964, Galerie Henning Larsen, Kopenhagen
* 1965, Galerie de l'ortf, Paräis
* 1968, Maison du Benelux, Den Haag
* 1969, Galerie Reflets, Bréissel
* 1972, Galerie Bradtké, Stad Lëtzebuerg
* 1976, Haus der Kunst, Tallinn (Estland)
* 1980, Meridian House International, Washington
* 1985, Galerie Suzel Berna, Antibes
* 1989, 1991, 1993, 1995, 1999, Galerie Clairefontaine, Stad Lëtzebuerg
* 1991, Katholische Akademie, Tréier
* *Unie à mes couleurs*, 2011, Konschthaus Beim Engel, Stad Lëtzebuerg

## Gielchen

* Chevalier vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Promotioun 1976)

## Literatur
* Burghagen M., 1999. *LuxArt, Lexikon Luxemburger Künstler* Édition WFA Exchange, S. 86-87, ISBN 3-925946-01-2
* Herr L., 1992. *Anthologie des Arts au Luxembourg* Éditions É. Borschette, S. 243-245 ISBN 2-87982-034-0

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
Adiabatesche Prozess

En **adiabatesche Prozess** oder adiabatesch Zoustandsännerung ass en thermodynamesche Prozess bei deem an engem System wärend der Ännerung vum physikaleschen oder cheemeschen Zoustand (z.&nbsp;B. d'Kompressioun vun engem Gas, Magnetiséierung, cheemesch Reaktioun) keng Hëtzt tëscht dem System an der Ëmgéigend ausgetosch gëtt an doduerch d'Enthalpie (*Q*) vum System souwéi och seng Entropie (*S*) onverännert bleiwen.

Bei der adiabatescher Verdichtung vun engem Gas wéi z.&nbsp;B. bei enger Loftpompel oder engem Dieselmotor gëtt déi mechanesch Verdichtungsaarbecht an Hëtzt ëmgewandelt, well konform zu der Konservatioun vun der Energie keng Aarbecht ka verluer goen. Doduerch geet d'Temperatur an d'Luucht. Ëmgedréint killt de Gas of wa säi Volume sech vergréissert a wann dobäi Aarbecht geleescht gëtt.

An der Meteorologie ënnerleien déi meescht Loftmassen déi sech vertikal beweegen, de Reegele vun adiabetesche Prozesser, well d'molekular Leedung vun der Wäermt an der Loft ganz kleng ass. Loft déi an d'Luucht geet dehnt sech aus a killt dobäi of, Loft déi eroffält gëtt kompriméiert a wäermt sech op. Wann dat sech ënner dem Kondensatiounsniveau ofspillt (Temperaturännerung vun 1 °C/100 m) da schwätzt ee vun dréchenadiabatesch, an iwwer dem Kondensatiounsniveau (Temperaturännerung vun ongeféier 0,6&nbsp;°C/100 m) dann ass et fiichtadiabatesch.
## Um Spaweck
*  WEBGEO-Modul: Adiabatische Prozesse
*  Rechenprogramm für reversible Zustandsänderungen des idealen Gases
Zamonien

**Zamonien** ass e fiktive Kontinent, deen an dem Walter Moers senge Bicher beschriwwe gëtt.

D'Haaptstad vun Zamonien ass "Atlantis" mat hire Quartierën Naltatis, Sitnalta, Titalans, Tatilans a Lisnatat (dat alleguer Anagramme vun Atlantis sinn).

De Protagonist vum Moers sengem éischten Zamonien-Buch ass de Käpt'n Blaubär, deen dat Blot vum Himmel eroflitt.

## Literatur iwwer Zamonien
* *[[Lexikon der erklärungsbedürftigen Wunder, Daseinsformen und Phänomene Zamoniens und Umgebung]]*, Prof. Dr. Abdul Nachtigaller, (bis elo nach net eenzel erauskomm). Auszich dovun am *[[Die 13½ Leben des Käpt'n Blaubär]]*, *[[Ensel und Krete]]*
* *Die 13½ Leben des Käpt'n Blaubär*, Walter Moers, Eichborn Verlag, 2000
* *Ensel und Krete*, Walter Moers, Eichborn Verlag, 2000
* *[[Rumo & Die Wunder im Dunkeln]]*, Walter Moers, Piper Verlag, 2003
* *[[Die Stadt der Träumenden Bücher]]*, Walter Moers, Piper Verlag, 2004, 
* *[[Der Schrecksenmeister]]*, Walter Moers, Piper Verlag, 2007, kënnt am Fréijoer 2007 eraus

## Um Spaweck
*En eegenen däitschsproochege Wiki iwwer Zamonien an alles, dat domat ze dinn huet
*Internetsite iwwer Zamonien mat villen Informatiounen
Alma Mahler-Werfel

D**'Alma Mahler-Werfel** (Meederchersnumm Schindler) gebuer den 31. August 1879 zu Wien, a gestuerwen den 11. Dezember 1964 zu New York, war eng Perséinlechkeet an der Konscht-, Museks- a Literaturzeen an der Mëtt vum 20. Joerhonnert.

1902 huet si mat 23 Joer de Komponist Gustav Mahler bestuet an ass no 9 Joer Wittfra ginn, an huet sech no deem sengem Doud mat dem Architekt Walter Gropius an duerno mam Dichter Franz Werfel bestuet.

D'Alma Mahler huet selwer och komponéiert.

## Um Spaweck
Angström (Eenheet)

Den **Ångström** ['ongstrøm] ass eng nom schweedesche Physiker Anders Jonas Ångström benannt Eenheet vun der Längt. D'Ofkierzung ass **Å**.

:1 Å = 100 pm = 10-1 nm = 10-4 μm = 10-7 mm = 10-10 m

*D'Uwendung vun dëser Eenheet entsprécht net der [[SI-Eenheetensystem|SI]]-Norm.* Am DIN 1301-3 ass se net méi als zougeloossen Eenheet opgelëscht. Si gëtt awer a munneche Beräicher nach benotzt, fir mat "einfache" Zuelewäerter schaffen ze kënnen. Besonnesch an der Kristallographie ass den Å nach wäit verbreet. 1 Å ass déi typesch Gréisstenuerdnung fir Atomradien a bei Gitterparameteren. Aus dësem Grond gëtt den Ångström dacks als Eenheet fir bestëmmt Wellelängten an atomare Gréisstenuerdnungen ugewannt.

## Um Spaweck
* Umrechnung von Ångström in andere Längeneinheiten
Etapp vum Parc des Princes

Déi lescht Etapp vum Tour de France koum tëscht 1903 an 1967 am Parc des Princes un.

Nodeem de Parc des Princes ofgerappt gouf, waren d'Arrivéeë vun 1968 bis 1975 um Vëlodrom vu Vincennes, a vun 1975 un op de Champs Elysées.

Beim Tour de France vun 1903 war d'Arrivée am Ufank am Parc des Princes. Dommerweis war et soudatt en *Arrêté préfectoral* verbueden hat, datt Coursse kéinten am Parc des Princes ukommen. Doduerch gouf d'Arrivée op Ville-d'Avray verluecht, fir net mat dem Gesetz a Konflikt ze kommen, mä d'Coureure sinn awer duerno weider an de Parc des Princes gefuer wou se nach eng Éiereronn gefuer sinn, a wou och d'Präisverdeelung war. Dësen Trick fir am Kader vum Gesetz ze bleiwen, an awer kënnen am Parc des Princes unzekommen, huet dozou gefouert datt deen Arrêté préfectoral kuerz duerno opgehuewe gouf, a vun do u koum den Tour, bis 1967, all Joer op der Pist op der Porte d'Auteuil un.

## Palmarès vun der Etapp
Syndicat de communes ayant pour objet la construction, l'entretien et l'exploitation d'un crématoire sur base intercommunale

**S.I.C.E.C.** ass d'Ofkierzung vum Numm vun engem Gemengesyndikat fir op interkommunaler Basis e Crematorium ze bauen, ze bedreiwen an z'ënnerhalen.

Seng Statute goufen duerch Arrêté Grand-ducal vum 8. Juli 1976 erlaabt fir: ‘’la création d'un syndicat de communes ayant pour objet la construction, l'entretien et l'exploitation d'un crématoire sur base intercommunale (S.I.C.E.C.)’’. Déi ursprénglech Statute goufen 1996 duerch eng nei Versioun ersat.

**Follgend Gemenge si Member am Syndikat**:

Bartreng, Bech, Beefort, Beetebuerg, Bettenduerf, Betzder, Biekerech, Biwer, Duelem, Déifferdeng, Diddeleng, Dikrech, Dippech, Ell, Esch-Uelzecht, Ettelbréck, Feelen, Fëschbech, Fluessweiler, Fréiseng, Garnech, Gréiwemaacher, Habscht, Hesper, Iechternach, Ierpeldeng op der Sauer, Jonglënster, Käerch, Käerjeng, Keel, Kielen, Klierf, Colmer-Bierg, Konsdref, Conter, Koplescht, Leideleng, Lëntgen, Lëtzebuerg, Luerenzweiler, Mäertert, Mamer, Manternach, Miersch, Monnerech, Munneref, Nidderaanwen, Péiteng, Pëtschent, Reckeng op der Mess, Réimech, Réiser, Rëmeleng, Rouspert-Mompech, Schieren, Schëffleng, Schengen, Schëtter, Stadbriedemes, Stengefort, Steesel, Stroossen, Suessem, Tandel, Veianen, Wäiswampech, Waldbriedemes, Walfer, Weiler-zum-Tuer, Wolz a Wuermer.

## Kuckt och
* Krematorium zu Hamm

## Um Spaweck
Dréchemauer

Eng **Dréchemauer** ass eng Mauer déi aus Steng oder Zillen ouni Speis, nëmmen duerch geschéckt openeen Tässele vum Steematerial, gebaut gëtt. Dréchemauere sinn Zeie vun enger traditioneller, zanter Joerhonnerte praktizéierter Bautechnik, déi hautdesdaags nach am Landschaftsbau gebraucht gëtt.

Zanter dem 28. November 2018 gehéiert d'Konscht vum Dréchemauerbauen zum nationalen Inventar vum immaterielle Kulturierwen zu Lëtzebuerg.

## Dréchemaueren am Wäibau
Dréchemauere si fréier dacks a Wäibaugebidder fir d'Stabiliséierung vun den Terrassen an de Bänkewéngerte gebaut ginn an hunn d'Drauwe beim zeideg ginn, duerch d'Hëtzt déi se daagsiwwer gespäichert hunn an nuets un d'Riewen ofginn hunn, ënnerstëtzt. Duerch hir Fouen a Lächer ass eng Dréchemauer waasserduerchlässeg, schützt allerdéngs virun Erosioun. D'Schafe vun enger manner géier Pente duerch Terrassementer, huet fréier d'Handaarbecht am Wéngert vereinfacht. Allerdéngs hënneren Dréchemaueren hautdesdaags dacks bei der haiteger Mechaniséierung, wouduerch e groussen Deel vun hinnen duerch Remembrement, wéi ufanks der 1970er Joren op der Musel, verschwonnen ass.

## Liewensraum Dréchemauer
Dréchemauere bidden eng wäertvoll ekologesch Nisch fir Planzen- an Déierenaarten, déi d'Hëtzt appreciéieren. An dësem vu Mënschenhand geschaafte Liewensraum mat sengen typesche Charakteristike vun intensiver Sonnenastrahlung, wéinege Waasserreserven a groussen Temperaturënnerscheeder tëscht Dag an Nuecht, fannen zum Beispill Asselen, Schlaangen, Spannen, den décke Schleek (*Helix pomatia*), Feieromes (*Podarcis muralis*) awer och Vullen an de ville Splécken a Lächer e Refuge. Nieft hinne ginn dacks dës Naturmauere vun echten Iwwerliewenskënschtler, wéi z.&nbsp;B. vum Moukekraut (*Sedum album*) an dem Mëlzfar (*Ceterach officinarum*) bewuess. E wichtegt Zil vum Naturschutz ass et dëse menacéierte klenge Liewensraum z'erhalen, deen dacks duerch Moossname vum Remembrement verluer geet.

## Bekannt Plazen

Eng vun de bekanntste Plaze vu Gebaier mat Dréchemaueren ass eng kleng franséisch Uertschaft um Flouer *Calpalmas* an der Gemeng Saint-André-d'Allas an der Dordogne.

## Ausstellung iwwer Dréchemaueren
Den 29. September 2023 ass beim Biodiversum zu Rëmerschen eng Ausstellung (« *Showroom pierre sèche »*) opgaangen, wou d'nohalteg Technik vum Dréchemauerbau erkläert gëtt a wou och berufflech Ausbildungen an deem Beräich kënne gemaach ginn.

## Um Spaweck

* D'Konscht vum Dréchemauerbauen op iki.lu, der Websäit vum immaterielle Kulturierwen zu Lëtzebuerg (gekuckt de 17. Abrëll 2022)
** mat engem Video iwwer D'Konscht vum Dréchemauerbauen 
* INTERREG V A: Trockenmauern in der Großregion
Pearl Jam

**Pearl Jam** ass eng US-amerikanesch Rockband, déi 1990 zu Seattle, Washington gegrënnt gouf. Se gëllt als eng vun de wichtegste Bands vun den 90er a se huet zesumme mat Nirvana, Alice In Chains a Soundgarden de Grunge populär gemaach.

## Band Memberen
* Jeff Ament - Bassgittar
* Stone Gossard - Rhythmusgittar
* Mike McCready - Leadgittar
* Eddie Vedder - Gesank, Gittar, Mondharmonica
* Matt Cameron - Batterie

## Discographie
**Studio Albumen**
* Ten (27. August 1991)
* Vs. (19. Oktober 1993)
* Vitalogy (6. Dezember 1994)
* No Code (27. August 1996)
* Yield (3. Februar 1998)
* Binaural (16. Mee 2000)
* Riot Act (12. November 2002)
* Pearl Jam (2. Mee 2006)
* Backspacer (2009)
* Lightning Bolt (2013)
* Gigaton (2020)
* Dark Matter (2024)

**Live Albumen**
* Live On Two Legs (24. November 1998)
* Live At Benaroya Hall (27. Juli 2004)
* Live In NYC 12/31/92 (2. Mee 2006)
* Live At Easy Street (20. Juni 2006)
* Live at the Gorge 05/06 (2007)
* Live at Lollapalooza (2007)
* Live on Ten Legs (2011)
* 9.11.2011 Toronto, Canada (2011)
* Vault#1 Moore Theatre 1992 (2011)
* Vault#2 Vic Theatre Chicago 8/2/2007 (2012)
* Vault#3 Constitution Hall Washington D.C. 9/19/1998 (2013)
* Vault#4 Mount Baker Theatre Bellingham WA 5/10/2000 (2014)
* Vault#5 Aladdin Theatre Las Vegas 11/30/1993 (2016)
* Vault#6 Great Western Forum Inglewood CA 7/13/1998 (2016)
* Live at Third Man Records (2016)
* Let's Play Two (2017)
* Vault#7 Soldier Field Chicago IL 7/11/1995 (2017)
* Vault#8 Adams Centre Missoula MT 8/29/2005 (2018)
* MTV Unplugged (2019)
* Vault#9 Mercer Centre Seattle WA 12/8/1993 (2019)
 
**Compilations**
* Lost Dogs (11. November 2003)
* Rearviewmirror: Greatest Hits 1991-2003 (16. November 2004)
* Pearl Jam Twenty (2011)

**Singles**

vum Album Ten:
* 1991 Alive
* 1992 Even Flow
* 1992 Jeremy
* 1992 Oceans

vum Album Vs.:
* 1993 Go
* 1993 Daughter
* 1994 Animal
* 1994 Dissident

vum Album Vitalogy:
* 1994 Spin The Black Circle
* 1995 Not For You
* 1995 Immortality

vum Album No Code:
* 1996 Who You Are
* 1996 Hail, Hail
* 1997 Off He Goes

vum Album Yield:
* 1998 Given To Fly
* 1998 Wishlist

vum Album Binaural:
* 2000 Nothing As It Seems
* 2000 Light Years

vum Album Riot Act:
* 2002 I Am Mine
* 2003 Save You
* 2003 Love Boat Captain

vum Album Pearl Jam:
* 2006 World Wide Suicide (nëmmen als Download)
* 2006 Life Wasted
* 2006 Gone

## Um Spaweck
Southampton (borough)

**Southampton** ass eng Stad am Süde vun England an eng onofhängeg Grofschaft ("*[[Unitary authority]]*").

## Um Spaweck