Grenobel

**Grenobel** (*Grenoble* op Franséisch; *Grenoblo* op frankoprovenzalesch) ass eng Stad am Südoste vu Frankräich a Chef-lieu vum Departement Isère.

Grenobel ass mat iwwer 157.000 Awunner déi gréisst Héichgebiergstad an den Alpen, nach virun Innsbruck mat deem d'Stad touristesch vill gemeinsam huet. Grenobel läit ronn 150 Kilometer südlech vu Genf, 100 Kilometer südëstlech vu Lyon an 350 Kilometer nërdlech vun der Côte d'Azur.

## Geographie

Grenobel läit tëscht de Massiver vum Vercors (am Südwesten), der Chartreuse (am Norden) an der Kette vu Belledonne (am Südosten). D'Stad läit ongeféier am Zentrum vun de franséischen Alpen a gëtt dowéinst och dacks « *capitale des Alpes* » genannt.

D'Stad läit am Ausleefer vum Grésivaudan do wou den Isère an den Drac op enger Héicht vun 214 Meter zesummelafen. Ronderëm d'Stad si gréisstendeels Bierger, wat de Stendhal dozou beweegt huet, iwwer Grenobel ze soen « *Au bout de chaque rue, une montagne…*». De Wantersport a besonnesch de Schi erméigleche Grenobel touristesch attraktiv ze sinn: eng zwanzeg Schistatioune leie ronderëm d'Stad, déi déi am nootste leie, si knapps 30 Minutte wäit ewech.

Ufanks war d'Stad awer net um Zesummefloss vun Drac (*den Draach*) an der Isère (*d'Schlaang*) gebaut, mä géint d'Bastille, der eenzeger Plaz am Dall vum Grésivaudan wou eng Bréck konnt gebaut ginn. Grenobel ass (a senger urbainer Zon) eng vun de flaachste Stied vun Europa, wat dozou féiert, datt hei och vill mam Vëlo gefuer gëtt. D'Stad ass dominéiert vun der Bastille, enger aler defensiver Festung déi op enger Héicht vu 475 Meter gebaut ginn ass, a vum Zentrum duerch en Téléphérique kann erreecht ginn, deen ëmgangssproochlech « *les bulles* » genannt gëtt. Hanner der Bastille läit de regionale Naturpark vun der Chartreuse.

## Geschicht
Grenobel war scho vun de kelteschen Allobroger bewunnt. An den Annale vun de Réimer gëtt d'Plaz eng éischt Kéier am Joer 43 v. Chr. als *Cularo* ernimmt, eng Stadmauer gëtt et schonn am Joer 286. Am Joer 377 gëtt d'Stad op den Numm *Gratianopolis* (nom Keeser Gratian) ëmgedeeft, wou sech den haitegen Numm dovun ofleet.

Zanter dem 4. Joerhonnert ass Grenobel e Bëschofssëtz; am Joer 879 fält et un d'Kinnekräich Burgund an zanter dem Joer 1242 huet d'Grenobel d'Stadrecht. D'Universitéit gouf am Joer 1339 gegrënnt. 1349 ass Grenoble mat der Dauphiné u Frankräich gaangen.

Am 18. Joerhonnert war d'Stad virun allem fir d'Konschthandwierk bekannt. D'Dynastie vun den Dëschler vun der Hache huet landeswäit u Bedeitung gewonnen, wéi si den Titel *Dëschler vun den Herzoge vun [[Orléans]]* krut. D'Wierker sinn nach haut am Musée Dauphinois zu Grenobel ze gesinn. Scho 1788 koum et an der Stad zu enger antiroyalistescher Revolt (*[[Franséisch Revolutioun|Journée des Tuiles]]*), déi de Kinnek gezwongen huet, d'Generalstänn vun der Provënz anzeberuffen. Wärend der Revolutioun gouf d'Stad op den Numm **Grelibre** ëmgedeeft, a krut hiren haitegen Numm nees ënner dem Napoleon zeréck.

De 26. Mee 1944 huet d'Stad ënner engem schwéiere Bombardement gelidden.

Am Joer 1968 goufen do déi X. Olympesch Wanterspiller opgefouert. Ënner engem gewaltege finanziellen Opwand (ëmgerechent ëm déi 460 Milliounen €) gouf d'Stad deemools fir déi grouss Organisatioun ausgebaut, well de Staatspresident Charles de Gaulle d'Geleenheet wollt ausnotzen, fir Grenobel als Symbol vun der Moderniséierung vu Frankräich ze presentéieren.

## Politik
### Jumelage

D'Stad Grenobel huet Partnerschafte mat follgende Stied:
*Catania (Italien)
*Innsbruck (Tiroul)
* Essen (Nordrhein-Westfalen),
*Halle (Sachsen-Anhalt)
*Chişinău (Moldawien)
*Oxford (Groussbritannien),
*Rehovot (Israel)
*Phoenix (USA)
*Pécs (Ungarn)
*Kaunas (Litauen)
*Sfax (Tunesien)
*Constantine (Algerien)
*Stendal (Sachsen-Anhalt)
*Corato (Italien)
## Bevëlkerung

## Bekannt Persoune vu Grenobel
* 1709: Jacques de Vaucanson, Erfinder a Mecanicien.
* 1783: Henry Beyle (genannt Stendhal), Schrëftsteller.
* 1795: Jacques Louis César Randon, Maréchal (1856) vum Napoleon III.
* 1801: Xavier Jouvin, Erfinder.
* 1829: Jacques Ferdinand Planche, Admirol.
* 1882: Paul Louis Merlin, Industriellen (Matgrënner vu Merlin Gerin)
* 1921: Jean Dréjac († 2003), Komponist (*Ah ! Le petit vin blanc* ; *Bleu, blanc, blond* ; *L'homme à la moto* ; *Sous le ciel de Paris* …)
* 1921: Lionel Terray († 1965), Alpinist.
* 1942: Michel Fugain, Komponist an Interpret.
* 1944: Jean-Pierre Castaldi, Schauspiller.
* 1949: Roland Magdane, Komiker.
* 1953: Jacques-Marie Bardintzeff, Vulkanolog.
* 1956: Jean-Marie Messier, Ex-Direkter vu Vivendi Universal
* 1959: Maurice G. Dantec, Schrëftsteller.
* 1968: Gérald Hustache-Mathieu, Regisseur.
* 1971: Calogero, Komponist an Interpret.
* 1972: The Hacker, Michel Amato, Disc-Jockey.
* 1973: Miss Kittin alias Caroline Hervé, Disc-Jockey.
* 1978: Mélissa Theuriau, Journalistin.
* 1990: Sinsemilia, Museksgrupp

## Gielercher
*
## Um Spaweck
*  Offiziell Säit vun der Stad Grenobel
*  Musée de Grenoble
*  Musée Dauphinois