open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Porte de fer (Namouer)

D**'Porte de fer** zu Namouer war eng Festungspaart vun der Festung vun Namouer.

Eng éischt Paart gouf 1388 an der zweeter Rankmauer vun Namouer opgeriicht. Se huet deemools *Porte Samson* geheescht.

200 Joer méi spéit, ëm 1600, koume schwéier eisen Dieren an d'Lach an et ass warscheinlech, datt se vun do un *Porte de fer * genannt gouf. Et ass nämlech net sécher op d*'Rue de Fer* hir den Numm ginn huet oder ëmgedréint. Déi Strooss huet virdrun *Curvirûe* oder *Charlirûe* geheescht well an där Strooss sech en ettlech Woner an Houfschmatten installéiert haten.

Wat bekannt ass, dat ass datt Eisen, dat an dem Dall vum Bocq a vun der Molignée exploitéiert gouf an iwwer d'Meuse op Namouer koum, an der *Rue de Fer* verschafft gouf.

Am Summer 1862 gouf ugefaangen d'Paart ofzerappen an den 29. September dat selwecht Joer goufen d'Faldier an d'Hiefbréck ofmontéiert.

## Quell
*Dejollier René, *Rues de Namur*, Éditions Erasme, 1990.
## Um Spaweck
Konrad Gorges

De **Konrad Gorges**, gebuer de 17. Juli 1898 zu Kassel, a gestuerwen de 7. November 1968 zu Maring-Noviand, war en däitsche Jurist an NSDAP-Politiker.

Hie war vun 1938 bis 1945 "Oberbürgermeister" vun Tréier, a vum 1. August 1943 bis uganks September 1944 och vun der Stad Lëtzebuerg. Am Februar/Mäerz 1945 war en e puer Woche laang kommissaresch "Oberbürgermeister" vu Koblenz, ier e sech virun den Amerikaner duerch d'Bascht gemaach huet.

Hie war zousätzlech am Comité de surveillance vun der RWE. 
## Kuckt och
* Lëscht vun de Buergermeeschtere vun der Stad Lëtzebuerg

## Literatur
* Erich Stockhorst, *Fünftausend Köpfe. Wer war was im Dritten Reich*, 1967
* Wolfgang Schütz: *Koblenzer Köpfe. Personen der Stadtgeschichte – Namensgeber für Straßen und Plätze.* Verlag für Anzeigenblätter GmbH Mülheim-Kärlich, Hrsg.: Bernd Weber, 2005 (2. überarb. u. erw. Aufl.), 623 S., ISBN 224-0-00345-226-2
* Energieversorgung Mittelrhein GmbH (Hrsg.): *Geschichte der Stadt Koblenz*. Gesamtredaktion: Ingrid Bátori in Verbindung mit Dieter Kerber und Hans Josef Schmidt
** Bd. 2: *Von der französischen Stadt bis zur Gegenwart*. Theiss, Stuttgart 1993, ISBN 3-8062-1036-5
Jean Nelissen Classic

D**'Jean Nelissen Classic** ass eng Randonnée fir Cyclotouristen a Cyclosportiffen, déi zanter 2003 zu Veianen vum gréissten hollännesche Vëlosclub dem *Driebergse Tourclub* organiséiert gëtt an ëm déi 1.500 Vëlosfuerer um Depart huet.

2010 gëtt se den 12. Juni gefuer an den Organisateur bitt 5 verschidden Distanzen un.

Op der grousser Distanz vun 220&nbsp;km geet se vum Schwieregkeetsgrad hier anere Randonnéeë wéi der Fondo Eddy Merckx oder der Cyclosportive Claude Cricquelion net wäit aus de Féiss a gëtt vu villen als Virbereedung op den Ötzthaler Radmarathon oder aner Vëlostier an den Dolomitten oder de franséischen Alpe benotzt. Op der Streck sinn e puer zolidd Stéiss ze fueren, wouvun der e puer bis zu 14&nbsp;% hunn, mat deem géisten zu Veianen mat engem Maximum vun 23&nbsp;%.
Äiskeller vu Saint-Gilles

Den **Äiskeller vu [[Saint-Gilles (Bréissel)|Saint-Gilles]]** ass en Äiskeller deen 1875 vum Jean-Pierre Craninchk, dee scho Propietaire vum Äiskeller vun Ixelles war, gebaut gouf. Op N° 18 an der *Rue de la Glacière* steet a groussen Hangar deen eng Fläch vu ronn 15 a huet, an deem Ateliere waren a wou d'Transportgeschir stoung, fir d'Äis dat mat Schëffer aus Norwegen koum, vum Hafe vun Antwerpen, dohin ze féieren. Vun do gouf et dann u Brauereien, Spideeler, an Hoteller weidergeliwwert.

Am Buedem vum Hangar gouf d'Äis duerch 9 Lächer an den Äiskeller getippt, deen ënner dem Gebai war. De Keller hat e Grondrëss vu 42 x 42 m an e war 13 m héich. E war op dräi Stäck opgedeelt, an all Stack hat néng Äiskummeren, an déi een iwwer en 3 Meter breede Gank, de ronderëm gelaf ass, erakoum. D'Maure waren 1 Meter déck an aus Zille gebaut, gradewéi d'Verwëllefer. Just de Buedem an deem Offlossschächt fir d'Waasser waren, war aus Bëtong.

An der *Rue de la Croix de Fer* gouf et en zweete Keller deen en trapezfërmege Grondrëss hat. Am Ufank war deen an 3 Siloen agedeelt déi ganz bis ënner de Plaffong op waren. Eréischt méi spéit gouf deen dann horizontal an dräi gedeelt fir 9 Kummeren ze bilden, déi spéider nach eng Kéier den héije Wee an dräi gedeelt goufen. De Keller war 1875 sou grouss, datt 9.000 Tonnen Äis konnte gelagert ginn. Mat zwéi Lifter konnt d'Äis aus dem Keller eropgeholl ginn, a mat Lorrien op Schinne gouf et bis bei d'Lifter transportéiert.

An de Gäng déi ronderëm d'Kummere waren, déi eng reegelméisseg Temperatur vu - 3° Celsius haten, war e Fëschdepot, an et konnten 2.000 Véirel Fleesch do stockéiert ginn. All Dag sinn eng zéng Kare mat Äis op Bréissel an Ëmgéigend ausgeliwwert ginn.

1881 hunn d*'Glacières de Saint-Gilles* den Numm geännert, an hu sech *Glacières de Bruxelles* genannt. Ëm déi Zäit gouf och mat der Produktioun vu kënschtlechem Äis ugefaangen. Géint 1920 gouf et praktesch keen Naturäis méi, an déi 27 Kompartimenter goufen a Killraim ëmgebaut, déi iwwer e Killagregat gekillt goufen, dat vun enger Dampmaschinn ugedriwwe gouf.

Bis 1966 gouf eng Partie vum Äis nach mat Päerdsgespaner ausgeliwwert, déi dunn duerch Camionen ersat goufen. Mat der Entwécklung vun Industriefrigoen a vu Frigoe fir de Stot, ass d'Demande fir de Gebrauch vun de Killraim staark zeréckgaangen. Tëscht 1947 an 1983 war d'Geschäft vun 12.300 Tonnen Äis op 465 zeréckgaangen.

Géint 1990 war den Uewen definitiv aus. D'Gebaier goufe reamenagéiert, a sti vun do un, fir kulturell Aktivitéiten zur Verfügung.
Apdikt

Eng **Apdikt** ass e Geschäft, wou Medikamenter verkaaft an och zum Deel gemaach ginn.

D'Persoun, déi an der Apdikt schafft, ass den Apdikter oder d'Apdiktesch.

## Um Spaweck

* Websäit vum Syndicat des Pharmaciens luxembourgeois
Libre pensée luxembourgeoise

D**Libre pensée luxembourgeoise**, kuerz **LPL**, ass de lëtzebuergesche Fräidenkerbond, deen 1905 als De-facto-Associatioun gegrënnt gouf.

De Lëtzebuerger Fräidenkerbond ass antiklerikal, sozial an demokratesch an gëtt 4-mol am Joer eng Zäitschrëft eraus "La Voix de la Libre Pensée".

De Veräin ass Member vun der *Union mondiale des libres penseurs*, dem weltwäite Verband vun de Fräidenker.

## Presidenten
* Jean Gremling (1951-1996)
* Aloyse Schmitz (?)
* Romain Durlet (2007-2011)
* Édouard Kutten (2011-)

## Kuckt och
* Atheismus
* Agnostizismus
* Allianz vun Humanisten, Atheisten an Agnostiker

## Um Spaweck

* La vérité sur la laïcité au Luxembourg, 23.05.2017, Interview mam Édouard Kutten op fnlp.fr
Armand Blau

Den **Armand Blau**, gebuer den 3. Mäerz 1929 an der Stad Lëtzebuerg zu Bouneweg, a gestuerwen de 24. Februar 2010 zu Harlingen an Holland, war ee fréieren Ënneroffizéier vun der Arméi, Hotelier an Auteur.

## Säi Liewen
* Primärschoul zu Gaasperech.
* Mat 17 Joer ass hien an d'Garde-Kompanie ("Compagnie de la Garde grand-ducale") vun der Arméi agetratt.
* 1952 huet hie sech fräiwëlleg an deen zweete lëtzebuergesche Contingent (kommandéiert duerch de Rudy Lutty, deemools Läitnant) fir de Korea-Asaz gemellt.
* 1959 ass hien an d'Schwäiz an d'Hotelschoul gaangen. Duerno huet hien a bekannten Hotellen an der Schwäiz an an Holland geschafft.
* 1992 ass hie mat der "Croix d'honneur et de mérite militaire" ausgezeechent ginn.
Den Armand Blau, deen och "Chevalier de l'Ordre grand-ducal de la Couronne de Chêne" war, war bestuet a Papp vun zwee Kanner. Dee leschten Deel vu sengem Liewen huet hien an Holland verbruecht.

## Publikatiounen (Auswiel)
* *With our deepest regret... = Zu unserem tiefsten Bedauern... = Met diep leedwezen.... = Avec notre profond regret...* Harlingen, DCU: Herman Postaul, 1997, 311 S.
* *Im Schatten der Wälder = In the shadow of the forests = Dans l'ombre des forêts = In de Schaduw van de Bossen.* Luxembourg: Impr. Saint-Paul, 1996, 799 S.
* *Tränen...: Eltern weinten um ihre Söhne = Tears...: crying for their sons...* Aus dem Englischen übersetzt von Liette Derrmann-Loutsch. Luxembourg, Impr. Saint-Paul, 1995, 219 S.
* *Vor 50 Jahren: der Kampf in den Ardennen, die SS vor ihren Richtern, der Leidensweg der Völker.* Christnach, Émile Borschette, 1994, 379 S.
* *Krieg im Land der Morgenstille: der Luxemburger Einsatz in Korea.* Luxemburg, Éd. Saint-Paul, 1993, 195 S.
* *Mort par pendaison: souvenir aux 84 prisonniers américains tués par les allemands à Baugnez (Malmédy).* Christnach, Émile Borschette, 1992, 238 S.
* *A sea of blood.* London, Excalibur Press, 1991, 210 S.

## Literatur
* (art). *"Krieg im Land der Morgenstille" in Diekirch vorgestellt: Eine Dokumentation über den Luxemburger Einsatz in Korea*. In: "Luxemburger Wort" vum 7. Mee 1993, S. 16.

## Kuckt och
*Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller
## Um Spaweck
* Websäit iwwer den Armand Blau
Viaduc de l'Estrée

**Viaduc de l'Estrée** ass den Numm vun zwou Brécken:
* Viaduc de l'Estrée op der belscher Eisebunnsstreck Tubize - Braine-l'Alleud.
* Viaduc de l'Estrée op der franséischer Eisebunnsstreck Aix-en-Provence - Briançon
Pont de Louvain

De **Pont de Louvain** ass eng Bréck zu Namouer, déi iwwer d'Eisebunnslinnen 125, 154 an 162, iwwer d'Nationalstrooss N4h an iwwer de Boulevard d'Herbatte féiert. Et ass déi drëtt Bréck mat deem Numm zu Namouer an de Bau gouf de 14. Abrëll 1977 fäerdeg. Se verbënnt Nationale 4, vun der Place Léopold un, op der Südsäit, mat der Nationale 91 op der Nordsäit, déi do *Chaussée de Louvain* heescht.

D'Bréck, déi der Ideologie am Stroossebau vun de 70er Joren entsprécht, d.&nbsp;h. wa méiglech mat der Autobunn bis an d'Mëtt vun der Stad ze fueren, gouf deemno ausgeluecht an et gouf am grousse Stil gebaut.

Si ass 204 Meter laang a gouf aus virgespaantem Bëtong gebaut. Um Tablier si 6 Fuerbunne vun all Kéier 3,50 Meter, eng Mëttelsträif vu 5,5 Meter an d'Trottoiren op den zwou Säite sinn 2,50 Meter breet.

Eng Ramp mat enger Pente vu 4&nbsp;% féiert 7 Meter héich iwwer de Boulevard d'Herbatte.

Am Ufank sinn eng ronn 9.700 Autoen den Dag driwwer gefuer, 2007 goufen der 30.000 gezielt.

## Déi al Brécken
### Déi éischt Bréck
Déi Bréck gouf 1863 gebaut, fir eng Barriär, z'evitéieren, déi zanter dem Bau vun der Eisebunnsstreck Charleroi-Namur an der Verlängerung vun der Porte de fer war, a Bomel mat Louvain verbonnen huet.

Nodeem 1851 déi Lécker Streck, 1858 déi Areler, an 1862 déi op Dinant derbäikomm waren, sinn am Dag eng ronn 100 Zich an der Gare vun Namouer passéiert. Dat huet mat sech bruecht datt déi Barriär, alt siwe mol an der Stonn huet missen zougemaach ginn.

Eng Bréck sollt du gebaut ginn, déi vun den desaffektéierte Festungsdeeler aus iwwer eng nei Strooss an de Quartier vun de Kasäre sollt féieren. Awer schonn deemools gouf et fir sou Projeten Oppositiounen, engersäits vun de Leit vu Bomel an Heuvy, déi keen Ëmwee wollten a Kaf huelen, an anerersäits vun der Gemeng vu Louvain déi behaapt huet eng Barriär wier besser.

Bréck vun 1863 huet aus zwéin Deeler bestanen. Op der Säit vun der *Place Léopold* en Deel vun 53 Meter, deen iwwer déi aacht Haaptgleiser gefouert huet, an zur Säit vu Bomel en Deel vun 22 Meter, iwwer zwee Niewegleiser, an den Uschloss fir op d'Dréischeif.

1864 gouf d'Bréck mat engem *Garde-corps* vu Maanshéicht ekipéiert, deen aus galvaniséiertem Wellblech war.

### Déi zweet Bréck

Déi zweet Bréck ass den 3. Mäerz 1928 fir de Verkéier opgaangen. Et war eng Dunnebréck aus Fachwierkdunne mat variabler Héicht déi genitt waren. Si gouf vun der *Société de Constructions* a den *Ateliers de Willebroek* vu Bréissel gebaut an hat 1.383.167,24 Frang kascht. Fir de stolen Deel vun der Bréck ware 400 Tonne Stol verschafft ginn.
Dokter

En **Dokter**, respektiv eng **Doktesch**, ass d'Beruffsbezeechnung fir eng Persoun, déi fir d'Diagnos, d'Behandlung an d'Preventioun vu Krankheeten a Verletzunge bei Patiente verantwortlech ass. Doktere schaffen a verschiddene Beräicher vum Gesondheetswiesen, dorënner a Spideeler, Klinicken, Praxissen, Fuerschungsariichtungen an ëffentleche Gesondheetsdéngschter. Si hunn d'Aufgab, de Gesondheetszoustand vun hire Patienten ze beurteelen, Therapien a Behandlungen zu verschreiwen a Patienten an hir Familljememberen zu Gesondheetsfroen ze beroden. 

D'Ausbildung zum Dokter geschitt iwwer e Studium an der Medezin op enger Universitéit, dat d'Grondlage vun der Medezin wéi Anatomie, Physiologie a Biochimie ëmfaasst, an donieft och nach klinesche Fächer wéi Chirurgie, Médecine interne a Pediatrie. Nom Studium kënnt eng Spezialiséierung iwwer e puer Joer (Assistenzzäit), an där déi zukünfteg Dokteren an hirem gewielte Fachberäich praktesch Erfarung sammelen a sech weider spezialiséieren. Zu Lëtzebuerg ass et net méiglech, eng komplett Ausbildung als Dokter ofzeschléissen. D'Universitéit Lëtzebuerg bitt nëmmen déi éischt dräi Joer un, de Rescht vun hirem Studium mussen d'Studenten am Ausland ofschléissen.

Doktere kënnen a verschiddene Fachrichtungen schaffen, dorënner der Allgemengmedizin, der Chirurgie, der Kardiologie, der Neurologie, der Pediatrie, der Psychiatrie a ville weideren. Si schaffen enk mat anerem medezinesche Fachpersonal zesummen, wéi zum Beispill den Infirmieren, fir eng ëmfaassend a koordinéiert Versuergung vun hire Patienten ze garantéieren.

De Beruff vum Dokter erfuerdert vill Fachwëssen, Empathie a Verantwortungsbewosstsinn. Doktere spillen eng zentral Roll am Gesondheetswiesen, andeem si zum Erhalen an dem Retablissement vun der Gesondheet vun der Bevëlkerung bäidroen.

D**Association luxembourgeoise des étudiants en médecine'' (ALEM) ass d'Vereenegung vun de lëtzebuergesche Medezinsstudenten. D**Association des médecins et médecins-dentistes'' (AMMD) ass déi gréisst Vereenegung vun den Dokteren am Land.

## Spezialisatiounen
Zu de Spezialiséierten Dokteren zielen ënner anerem:

* Generalist
* Zänndokter
* Aendokter
* Kardiolog
* Chirurg
* Neurochirurg
* Fraendokter
* Hals-Nues-Ouerendokter
* Pneumolog
* Rhumatolog
* Urolog
* Aarbechtsdokter
* Psychiater
* Kannerpsychiater
* Neuropsychiater
* Neurolog
* Anesthäsist
* Immunolog
* Ophtalmolog
* Orthoped
* Pediater
* Gastroenterolog
* Geriater

## Um Spaweck
Pierre Frieden (Homonymie)

Mat **Pierre Frieden** ka gemengt sinn:
* de Politiker a Staatsminister Pierre Frieden (1892-1959);
* deen als *Paschtouer vu Maarnech* bekannte Pierre Frieden (1837-1902).
* den Deputéierte Pierre Aloyse Frieden (1925-2002)
Demenz

Eng **Demenz** (lat. *Dementia* "ouni Geescht") ass en Defizit vu kognitiven, emotionalen a soziale Kompetenzen, déi zu enger Beanträchtegung vu sozialen a beruffleche Funktioune féiert. Als Haaptsyptom gëllt awer de Verloscht vum Verhalt. Am Ufank vun der Kränkt sti Stéierunge vum Kuerzzäit-Verhalt an dem Verhalt allgemeng, am weidere Verlaf verschwannen dann och ageprägt Inhalter vum Laangzäitveralt, soudatt betraffe Patienten no an no geléiert Fäegkeete verléieren.

Meeschtens féiert Demenz zu enger Beanträchtegung am soziale wéi och am beruffleche Liewen, a féiert dacks dozou datt eng Erkrankung vum Gehier diagnostizéiert gëtt. Betraff si virun allem de Kuerzzäitverhalt, duerno awer och d'Denkverméigen, d'Sprooch an d'Motorik, bei verschiddene Forme souguer d'Perséinlechkeetsstruktur. Et fält op, datt déi geléiert Fäegkeete verluer ginn, déi ugebuere Reflexer (wéi de Suckelreflex beim Puppelchen) bleiwen awer bestoen. Haut si verschidden Ursaache fir d'Demenz gekläert; verschidde Formen dovu kënnen am Ufanksstadium behandelt ginn, d.&nbsp;h. d'Symptomer kënnen an d'Längt gezu ginn. Déi heefegst Form vun Demenz ass Alzheimer. Demenz kann op verschidden Ursaachen zeréckgoen, bei enger eventueller Therapie sinn déi Ënnerscheeder wichteg.

## Heefegkeet
No enger Etüd déi 1996 zu Berlin gemaach gouf, geet d'Zuel vun de Mënsche mat Demenz parallel mam Alter vun de Patienten erop:

Et ass dovun auszegoen datt bei der Hallschent vu Senioren (méi al wei 65) d'Demenz net diagnostizéiert gouf.

## Um Spaweck
Chénas (AOC)

De **Chénas** ass ee vun den 10 Crusen aus de Wéngerte vum Beaujolais. Déi 10 Cruse si vun Norden no Süden: Saint-Amour, Juliénas, **Chénas**, Moulin-à-Vent, Fleurie, Chiroubles, Morgon, Regnié, Côte-de-Brouilly a Brouilly.

Et ass e roude Wäin deen aus Gamayriewe produzéiert gëtt. Mat 285 ha ass et de klengste Wéngert am Beaujolais, an och deen, deen am mannste bekannt ass. Dobäi ass et deen, dee vun der Qualitéit hier am noosten un de Moulin-à-Vent der *Kinnigin* vun de Beaujolaisappelatiounen eru kënnt.

Et si räich a konzentréiert Wäiner, se hale sech awer net sou laang wéi de Juliénas, an de Moulin-à-Vent.
 
Déi bekanntst Produzente sinn: D'Genossenschaftskellerei *Cave du Château de Chénas* a follgend Proprietären: *Domaine de Chênepierre*, *Domaine des Ducs* an *Domaine des Pierres*.

### Informatiounen iwwer d'Appelatioun
* Numm: Chénas 
* Faarf: Rout 
* Dekreet vun der Apellatioun: 1936 
* Haaptriefzort: Gamay 
* Biedem: Leemeg Kallekbiedem 
* Fläch vum Wéngert: 285 ha 
* Gemengen déi zur Appelatioun gehéieren: Chénas an en Deel vun der Gemeng Chapelle-de-Guinchay. 
* Produktioun: 16.100 hl
Nicolas Breisdorff

De Jean **Nicolas Breisdorff**, gebuer den 28. August 1826 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 10. Mee 1892, war e lëtzebuergesche Geeschtlechen a Politiker.

Hien huet vun 1840 bis 1848 an der Stad um Atheneum an duerno dräi Joer um Seminaire studéiert. Am September 1851 gouf hie Vikar zu Steesel, an am November 1853 Rédacteur-adjoint am *[[Luxemburger Wort]]*. Tëscht Juni 1855 an 1884 war hie Chefredakter vum *Wort*.

1881 gouf den Nicolas Breisdorff als Deputéierte vum Kanton Réiden an d'Chamber gewielt a war dat bis 1887.

## Literatur
* Martin Blum: *Geschichtlicher Rükblick* In: *[[Ons Hémecht]]* 1900, S.146-155.
* Pierre Grégoire: *Schriftleiter-Silhouetten. Luxemburger Wortführer der Wahrheit*. Luxemburg 1950, S. 29-53.
Wilhelm Arnoldi

De ** Wilhelm Arnoldi**, gebuer de 4. Januar 1798 zu Badem bei Béibreg, a gestuerwen de 7. Januar 1864 zu Tréier, war Bëschof vum Bistum Tréier vun 1842 bis 1864.

## Literatur
B. Schneider: *Wilhelm Arnoldi.* In: H. Monz (Hrsg.): *Trierer Biographisches Lexikon.* WVT Wissenschaftlicher Verlag Trier, Trier 2000, S. 8-9.
Juliénas (AOC)

De **Juliénas** ass ee vun den 10 Crusen aus de Wéngerte vum Beaujolais. Déi 10 Cruse si vun Norden no Süden: Saint-Amour, **Juliénas**, Chénas, Moulin-à-Vent, Fleurie, Chiroubles, Morgon, Regnié, Côte-de-Brouilly a Brouilly.

D'Wéngerte vum Juliénas si mat déi eelst aus dem Beaujolais. E groussen Deel läit op héije Koppen a géien Häng op Granitbiedem, a leemege Granitbiedem, wat mat sech bréngt datt de Wäi gutt zeideg gëtt. D'Héicht variéiert tëscht 250 a 470 Meter.

D'Wäiner vu Juliénas si méi zolidd an net sou reng wéi déi vu Saint-Amour, a ginn eréischt tëscht 2 a 4 Joer richteg op. De Wéngert hat 2008 eng Fläch vu 575 ha.

D'Wéngerte vun der Appellation leien op de Gemenge Juliénas, Jullié, an Émeringes am Departement Rhône, a Pruzilly am Departement Saône-et-Loire.

Déi bescht Lage si *La Bottière, Les Capitans, Les Chers* a *Les Paquelets*.

## Informatiounen iwwer d'Appellatioun
*Dekreet vun der Appellatioun: 11. Mäerz 1938
* Erlaabt Riefzorten: Gamay
* Biedem: Granit a leemege Granit (Granite de Fleurie)
*Produktioun: 14.300 hℓ
*Rendement (Moyenne) um Hektar: 53 hℓ
Paris-Nice 2010

Déi **68. Editioun vu [[Paris-Nice]]** gouf vum 7. Mäerz bis de 14. Mäerz 2010 gefuer. Et war nom Tour Down Under 2010 déi zweet Course um UCI Weltkalenner vun 2010

## Ekippen
Vun den 22 Ekippen um Depart sinn der 16 vun den 18 ProTour-Ekippen dobäi, a 6 Continental Ekippen.

## Etappen

## Generalklassement

## Um Spaweck

*Offiziell Säit vun der Course
Saint-Amour (AOC)

De **Saint-Amour** ass ee vun den 10 Crusen aus de Wéngerte vum Beaujolais. Déi 10 Cruse si vun Norden no Süden: **Saint-Amour**, Juliénas, Chénas, Moulin-à-Vent, Fleurie, Chiroubles, Morgon, Regnié, Côte-de-Brouilly a Brouilly.

Saint-Amour ass den nërdlechste Wéngert vum Beaujolais, an ee vun de klengsten. Déi meescht Parzelle léien op niddregen Hiwwelen mat Ost-Süd-Ost Expositioun, op enger Héicht vu ronn 250 Meter. D'Wéngerte leien ëm d'Uertschaft Saint-Amour-Bellevue. En ettlech Wënzer maachen och wäisse Wäin aus Chardonnay, deen ënner dem Numm *Saint-Véran* verkaaft gëtt.

De Wäin ass liicht, delikat fruitéiert, an e ka jonk gedronk ginn. Am beschten ass en awer mat 2 bis 3 Joer.

## Informatiounen iwwer d'Appellatioun

*Dekreet vun der Appellatioun: 8. Februar 1946
*Erlaabt Riefzorten: Gamay, et ka bis 2015 15 % Pinot noir drënner sinn.
*Biedem:Leemeg Kallekbiedem
*Fläch vum Wéngert: 317 ha
*Produktioun: 18.200 hℓ. 
*Maximalrendement um Hektar: 58 hℓ
Badem

**Badem** ass eng Uertsgemeng am Äifelkrees Béibreg-Prüm a Rheinland-Pfalz. Si gehéiert zu der Verbandsgemeng Bitburger Land.
EuroCity 90/91 Vauban

Den **Eurocity 90/91 Vauban** war en internationale Schnellzuch dee Bréissel mat Chur an der Schwäiz verbonnen huet. E war nom Vauban benannt.

Bis 2007 ass en ënner dem Qualitéitslabel EuroCity gelaf.

## Streckeverlaf
A Richtung Süden hat den Zuch d'Lafnummer 91 an war tëscht Bréissel an der Stad Lëtzebuerg am de Fuerplang vum InterCity J intégreiert.

A Richtung Norden hat den Zuch d'Lafnummer 90.

## Material

Den Zuch huet aus enger Ramm Schwäizer EuroCity Voiturë mat enger belscher I6'er Voiture bestanen. Tëscht Bréissel a Lëtzebuerg gouf den Zuch mat zwou I10'er Voiturë verstäerkt.

D'Traktioun gouf tëscht Bréissel a Lëtzebuerg vun de belschen 20'er assuréiert. Um franséischen Deel vun der Streck ware 15000'er a 26000'er am Asaz. An der Schwäiz goufen Re 420'er an Re 460'er agesat.

## Geschicht
Den EC Vauban war aus dem TEE Vauban entstanen, dee fréier Amsterdam mat Mailand verbonnen huet an ufanks der 80er Joren, aus finanzielle Grënn, opgi gouf. Wéi den EC Vauban geschaf ginn ass, waren d'NS net bereet sech ze bedeelegen, wat derzou gefouert huet datt de Vauban nëmmen nach bis op Bréissel gefuer ass.

Bis 2004 ass de Vauban tëscht Bréissel a Mailand gefuer; gouf dunn awer op Brig limitéiert well déi agesaten I11 Voiturë keng Zouloossung fir Italien haten. 2008 gouf en dunn op Chur ëmgeleet, well eng direkt Verbindung op Zürich gefrot war.

De Status als EuroCity war nëmmen nach um belschen Deelstéck am Gebrauch. A Frankräich an zu Lëtzebuerg war en als Express klasséiert, an der Schwäiz als InterRegio. Besonnesch d'Feele vun enger Restaurantsvoiture huet de Vauban säi Status kascht.

## Garen

*Bréissel-Midi
*Lëtzebuerg
*Diddenuewen
*Metz
*Stroossbuerg
*Selestat
*Colmar
*Mulhouse
*Saint Louis
*Basel
*Liestal
*Sissach
*Aarau
*Lenzburg
*Zürich
*Thalwil
*Wädenswil
*Pfäffikon
*Ziegelbrücke
*Sargans
*Bad Ragaz
*Landquart
*Chur

## Kuckt och
*EuroCity Iris
*EuroCity Jean Monnet

## Um Spaweck
*Den EC Vauban op Rail.lu
Kardinol

**Kardinol** ass en Titel vun der Réimesch-kathoulescher Kierch deen de Poopst haaptsächlech u Bëscheef vergëtt. De Begrëff kënnt vum laténgeschen Ausdrock *cardinalis*, wat souvill wéi „wichteg“ heescht.

E Kardinol gëtt an der Reegel mat „Eminenz“ ugeriet. Am Prinzip ass all Kardinol Titular vun enger vun de Kierche vu Roum.

## Kardinolsräng

## Kuriekardinol
E Kardinol dee bei d'Kurie affektéiert ass, d.&nbsp;h. deem en *Dicastère*, oder en anert stännegt Departement vun der Kurie oder vum Staat Vatikanstad ënnersteet, gëtt Kuriekardinol genannt. Hie muss, wann en net Leeder vun engem Bistum ass, ze Roum wunnen. 
## Um Spaweck
Enveloppe

**Enveloppe** huet e puer Bedeitungen, dorënner:
* an der Papeterie, e meeschtens pabeierssen Ëmschlag, fir Bréiwer dranzemaachen: Enveloppe (Papeterie);
* an der Biologie, eng duebel Membran;
* am Festungsbau, en Deel vun enger Festungsanlag: Enveloppe (Festung).
Jean Klein (1823-1890)

De **Jean Klein**, gebuer den 18. Juli 1823 zu Klierf, a gestuerwen den 2. Februar 1890 zu Bonn, war e lëtzebuergesche Geeschtlechen an Auteur, deen als Deche vu Réimech an e Pedophilieskandal verwéckelt war.

De Jean Klein war vun Enn 1862 u bis 1878 Dechen zu Réimech. Virdru, bis de November 1862, war hie Paschtouer zu Weimeschkierch gewiescht.

Am August 1866 sinn hien an de Kaploun H. Molitor an der Zeitung fir hiren onermiddlechen Asaz wärend der Choleraepidemie, déi vum Mäerz bis an de Juli 1866 zu Réimech geherrscht huet, gelueft ginn. 1878 stoung de Jean Klein viru Geriicht a war ugeklot tëscht 1868 an 1878 net manner wéi 35 Kanner ënner 14 Joer am Intimberäich ugepaakt ze hunn. De 4. Juni 1878 gouf den Dechen zu 5 Joer Prisong verurteelt.

Wéi de Jean Klein nach Paschtouer zu Weimeschkierch war, hat hien dem Schetzel seng Hiel am Gréngewald, déi verschott war, nees an d'Rei gesat. Hien huet och e Bichelchen iwwer de Schetzel geschriwwen. Am "Luxemburger Wort" ass dës Publikatioun an engem klengen Artikel begréisst ginn; un dësen Artikel war e Lueflidd op de Schetzel (*Beatum Schetzelum Anachoretam Luciliburgum*) ënner Form vun engem Gedicht op Latäin ugehaangen.

## Publikatiounen
**Luxemburger Kirchenstatistik: II. Die Pfarre Weimerskirch.* In: Publications de la Société pour la recherche et la conservation des monuments historiques dans le Grand-Duché de Luxembourg, XI(1855), S. 65-80.
**Leben des heiligen Schetzelo: Einsiedlers im Grünenwalde.* V. Bück, Luxemburg 1860, 40 S.
**Der geistliche Führer zu den heiligsten Herzen Jesu und Mariä / von einem Priester der Diözese Luxemburg.* V. Bück, Luxemburg 1865, 468 S.
Jean Klein

Et gëtt verschidde Persounen, déi **Jean Klein** heeschen:
*Jean Klein (1823-1890), e lëtzebuergesche Paschtouer.
*Jean Klein (1942-2025), e lëtzebuergesche Foussballist.
*Jean Klein, e lëtzebuergesche Gewerkschaftler.
Jean Klein (1942)

De **Jean Klein** (genannt **Kleins Jang** oder **Speedy**), gebuer den 21. Dezember 1942 zu Diddeleng a gestuerwen de 15. Dezember 2025, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller a Schoulmeeschter.

De Jean Klein war Stammspiller bei der US Diddeleng.

Hien huet an 31 Matcher fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 4 Goler geschoss. An zwar:
* den 28. Februar 1965 zu Lëtzebuerg an engem Frëndschaftsmatch géint d'Belsch	
* den 23. Dezember 1967 zu Paräis géint déi franséisch Nationalekipp an engem Qualifikatiounsspill fir d'Europacoupe
* de 17. Abrëll 1968 zu Lëtzebuerg an engem Frëndschaftsmatch géint d'Hollänner
* den 23. November 1968 zu Kopenhagen an engem Frëndschaftsmatch géint déi dänesch Nationalekipp
Fernand Brosius

De **Fernand Brosius**, gebuer de 15. Mee 1934 zu Nidderkuer, a gestuerwen de 14. Januar 2014, war e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

De Fernand Brosius war Spiller bei der Spora.

Tëscht dem 30. September 1956 am 20. Mäerz 1966 huet hie 57-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt. Dobäi hat hien e Gol geschoss, an zwar den 19. Mäerz 1961 zu Lissabon géint déi portugisesch Nationalekipp (Resultat: 6:0). Dommerweis hat en de Ball an déi eege Këscht gedréckt.
Hebe Camargo

D**'Hebe Maria Camargo**, gebuer den 8. Mäerz 1929 zu Taubaté, a gestuerwen den 29. September 2012 zu São Paulo, war eng brasilianesch Sängerin a Filmschauspillerin.

## Um Spaweck
Jean Louis Schlim

De **Jean Louis Schlim**, gebuer den 30. Juli 1952 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Auteur an Archivist. Zanter 1977 lieft hien zu München.

## Bibliographie (Auswiel)
* *Ludwig II. und die Technik* ; 1986
* *Ludwigs Traum vom Fliegen* ; Aviatic Verlag, 1995
* *Schloss Hohenburg* ; München, 1998.
* *Ludwig II. - Traum und Technik* ; 2002
* *Macht und Mythos - Das Haus Luxemburg* ; 2003
* *Ludwig II. Sein Leben in Bildern und Memorabilien* ; München (Nymphenburger Verlag), 2005; ISBN 978-3-485-01066-5
* *Antonia von Luxemburg - Bayerns letzte Kronprinzessin* ; München (LangenMüller), 2006; 160 S. (ill.); ISBN 3-7844-3048-1

## Um Spaweck
Jean Louis Schlim
Jean Ferrat

De **Jean Ferrat**, gebuer de 26. Dezember 1930 zu Vaucresson am Departement Hauts-de-Seine, a gestuerwen den 13. Mäerz 2010 zu Aubenas am Departement Ardèche, mam richtegen Numm *Jean Tenenbaum*, war e franséische Sänger a Komponist.

De Jean Ferrat huet ufanks Libeslidder komponéiert, mat deenen en an der Mëtt vun den 1950er Joren am *Cabaret La Colombe* zu Paräis opgetrueden ass, mä och fir d'Sängerin Zizi Jeanmaire. Méi spéit huet hie sech zu engem engagéierte Sänger entwéckelt, deen dem Parti communiste français no stoung, ouni awer Member ze sinn. Op senge Placken huet hie politesch engagéiert Lidder mat poetesche Libeslidder vereent. Laang hu seng Lidder net däerfen um franséische Radio gespillt ginn, well se als ze vill "*oséiert*" ugesi goufen. Säi wuel bekanntst Stéck, *La Montagne*, an deem et iwwer Landflucht geet, gouf iwwer fënnef Milliounemol verkaf.
## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
* ''Jean Ferrat est mort'' bei lemonde.fr. 13. Mäerz 2010
Gare Kënzeg

D**'Gare vu Kënzeg** ass eng fréier Gare vun der Atertlinn tëscht der Gare vun Uewerkäerjeng an der Gare vu Koler.

## Gebai
D'Gebai, dat haut nach praktesch a sengem originalen Ausgesinn erhalen ass, huet aus enger Salle d'attente, engem Guichetsraum, engem Wuereschapp an enger Wunneng fir de Chef de gare um éischte Stack bestanen. Bei der Restauréierung gouf den Tiermchen, deen op der rietser Säit am Bild ze gesinn ass, am Stil vun deene vun anere Garen (z.&nbsp;B. Miersch, Walfer) bäigebaut, fir eng Trap dran z'installéieren déi engersäits op den éischte Stack féiert an anerersäits an e Keller an deem Toiletten ënnerbruecht goufen. Déi fréier Trap fir an d'Wunneng, déi tëscht dem Guichetsraum an dem Wuereschapp war, gouf ewechgerappt fir d'Lokaler um Rez-de-chaussée vergréisseren ze kënnen.

Nodeem d'Atertlinn 1967 opgehalen huet mat funktionéiere war d'Wunneng eng Zäit laang verlount an um Rez-de-chaussée hat d'Kënzeger Sektioun vum Foyer de la femme e Raum zur Verfügung.

Bei der Restauratioun koum eng Wiertschaft an déi ënnescht Lokaler, eng iwwerdeckt Terrass gouf op der Säit vun de Gleiser ugeluecht an d'Wunneng gouf an zwee Versammlungsraim fir Kënzeger Veräiner ëmgebaut.

## Installatiounen
An der Gare hat déi eespuereg Streck en Auswäichgleis, op deem Zich laanschtenee fuere konnten. Soss gouf et nach e puer Rangéiergleiser, fir bei de Quai vum Wuereschapp an op d'Bascule ze kommen. D'Gleisanlage goufen all ewech gerappt, an hanner der Gare gouf eng Spillplaz amenagéiert, d'Scoute kruten e Chalet gebaut an den Tennisclub huet seng Terrainen do.

Eng ronn 200 Meter vun der Gare ewech stoung an Direktioun Koler e Waassertuerm, als Waasserreserve fir d'Damplokomotiven ze fëllen, a queesch vis-à-vis dovu Baubude fir Rottenaarbechter.

Tëscht der Gare an der Barriär an Direktioun Uewerkäerjeng waren Toiletten an e Vëlosschapp. Ganz am Ufank waren op där Plaz och e puer Ställ. Haut ass do eng Parkplaz.

## Kuckt och
L'envol (Charlotte Engels)

***L'envol*** ass eng monumental bronze Skulptur vun der Kënschtlerin Charlotte Engels, déi vun 1979 bis 2003 virun där aler Aerogare um Findel stoung, an nees zanter 2010 nieft där neier steet.

## Geschicht
D'Skulptur stellt eng dem Himmel entgéintgeriichten, stiliséiert Synthees vun engem Vugel an engem Fliger duer. Si ass aus Bronze, 3,50 m héich an zwou Tonne schwéier. 
Si gouf 1977 vum Transportministère bei der Sculptrice Charlotte Engels an Optrag ginn. De Präis louch bei 5,9 Millioune Frang (zirka 148.000 Euro). Am Abrëll 1979 gouf d'Skulptur feierlech op hirer Plaz um Findel ageweit.

Wéinst dem Chantier vun der neier Aerogare gouf d'Skulptur 2003 ewechgeholl. De 16. Mäerz 2010 huet d'Tageblatt gemellt, datt d'Skulptur um Terrain vum Fluchhafen, beim Bireler Haff, ëmgekippt tëscht alem Eisen an engem Pifffaass léich. A senger Reaktioun op den Tageblatt-Artikel huet den Transportminister Claude Wiseler matgedeelt, datt d'Skulptur vun do un ënner Daach gelagert sollt ginn, fir spéider virun der 'neier' Aerogare opgeriicht ze ginn.

Am Juni 2010 gouf d'Skulptur an e spezialiséierten Atelier bei Stuttgart bruecht, wou se reparéiert a mat enger 'naturbronzebronger' Patina iwwerzu gouf. Dat Ganzt huet 16.600 Euro kascht. De 25. November 2010 gouf d'Skulptur a Presenz vum Bauteminister Claude Wiseler virun der 'neier' Aerogare opgestallt.

## Verschiddenes
1981 huet d'Lëtzebuerger Post en Timber vu 35 Frang erausginn, op deem *L'envol* vum Charlotte Engels, nieft der Aerogare an engem Fliger, ee vun den Haaptelementer war.

## Kuckt och
* *[[L'envol (Lucien Wercollier)|L'envol]]*, eng Skulptur vum Lucien Wercollier um Lampertsbierg
## Um Spaweck
*Artikel am ''L'Essentiel''
L'envol (Lucien Wercollier)

***L'envol***, och nach ***La fusée*** genannt, ass eng monumental Skulptur am Marber vum Lucien Wercollier, déi am Parc Tony-Neuman um Lampertsbierg an der Stad Lëtzebuerg steet.

D'Skulptur steet op enger am Krees amenagéierter Plaz, mat dräi Bänken, am südwestlechen Eck vum Park, nieft der Begrenzungsmauer, laanscht e Pad deen an de Rollengergronn erof féiert.

D'Plaz am Park fënnt een, wann ee vun der Zär vum Park aus iwwer de Wee laanscht d'Mauer vum Park, ënner enger Rei vu metalle Béi erduerch, a Richtung Rollengergronn geet.

Lénks vum Wee ass eng aner Skulptur, am Steen, vum Wercollier ze gesinn: *[[L'éternel féminin]]*.

## D'Skulptur

Wéi hir béid Nimm et soen, huet d'Skulptur d'Form vun enger Rakéit. Si ass an den 1960er Joren, zur Zäit vun der Eruewerung vum Weltraum, entstanen. 
 
*L'envol* huet de Kënschtler an zwou Versioune sculptéiert:

* eng monumental Versioun, am Marber, 180 Zentimeter grouss, aus dem Joer 1967. Si gouf vum Tony Neuman ugeschaaft an am Park bei senger Villa opgestallt. D'Skulptur gouf net vum Kënschtler signéiert.
* eng kleng Versioun, am Onyx, aus dem Joer 1980. Si ass 44 Zentimeter grouss.

## Quellen
* Josée Kirps, 2001. *Lucien Wercollier.* In Robert Theisen (Koord.): *Luxembourg sculptures. Skulpturen - Sculptures.* S. 123-127. Éditions Îlôts, Steesel. ISBN 2-87996-932-8.
* Joseph-Émile Muller, 1983. *Lucien Wercollier*. Publication de la Section des arts et lettres de l'Institut grand-ducal. Imprimerie Saint-Paul, Lëtzebuerg. 132 S. Ouni ISBN.

## Kuckt och
* *[[L'envol (Charlotte Engels)|L'envol]]*, eng bronze Skulptur vun der Charlotte Engels um Findel
Aner Skulpture vum Lucien Wercollier an der Stad Lëtzebuerg:
**[[Le prisonnier politique]]* beim Hinzerter Kräiz um Lampertsbierg
**[[Interpénétration]]* um Boulevard Royal
**[[Joseph-Kutter-Stèle|L'accord]]* am Pescatore Park
**[[Croissance]]* beim europäesche Geriichtshaff um Kierchbierg
**[[Signe dans l'espace]]* um Zens
**[[La rampante]]* um Geesseknäppchen
* Fir Biller vu weidere Skulpture vun dësem Kënschtler, kuckt Lucien Wercollier.
Bjarne Slot Christiansen

De **Bjarne Slot Christiansen**, dacks als B. S. Christiansen ernimmt, gebuer de 27. September 1952, ass e fréieren dänesche Beruffszaldot aus der Spezialunitéit Jægerkorpset dee fir de Moment seng Bréidercher mat Betreiung an Opbau vu Sportsekippe verdéngt.

En ettlech Televisiounsoptrëtter an e Buch *Et liv på kanten* (E Liewen um Bord) hunn hien an Dänemark bekannt gemaach.

De B.S. Christiansen ass ee vun de wéinegen Dänen déi déi US-amerikanesch Ranger School absolvéiert hunn.

## Spaweck
* Dem Bjarne Slot Christiansen seng Websäit (Dänesch)
Karim Guerfi

De **Karim Guerfi**, gebuer den 8. Mäerz 1987 zu Manosque an den Alpes-de-Haute-Provence ass e franséische Boxer.

Hie gouf den 12. Juni 2009 IBF-Jugendweltmeeschter am Méckegewiicht, an engem Match géint den Julio Buitrago aus Nicaragua. Hien hat de Match no Punkten mat enger UD gewonnen.

De Match gouf zu Diddeleng am Centre René Hartmann ausgedroen an et war fir déi éischt Kéier datt zu Lëtzebuerg fir e Weltmeeschtertitel geboxt gouf.

Dem Karim Guerfi säin Trainer a Manager ass den Diddelenger Raymond Goy.

## Um spaweck
* De Karim Guerfi um Site boxrec.com
Automotrice AM 96 SNCB

D'Automotricë vun der **Serie AM 96** sinn déi neist Generatioun vun elektresche Motricë fir den InterCity- an den InterRegiotrafic an der Belsch.

Si bestinn aus 3 Deeler a kënne bis zu 160&nbsp;km/h séier fueren.

Gebaut goufe se tëscht 1996 an 1997 an orientéiere sech vu bannen a vu baussen un den I11'er Voituren.

Wéinst de grousse Gummiverkleedungen op deenen zwee Enner, gi se am Volleksmond "Gummi-Nuesen" genannt.

Wa s'an eng Ramm (Unité Multiple) integréiert sinn, gëtt de Poste de Commande säitlech agedréckt fir en Duerchgang tëscht de Motricen z'erméiglechen. D'Gummiverkleedungen op de Käpp erméiglechen e méi séiert Ukrämpen, well keng Soufflete brauche fixéiert ze ginn.

## Varianten

* 441-490: Automotricë fir 3kV Gläichstroum a 25kV Wiesselstroum.
* 501-570: Automotricë fir nëmmen 3kV Gläichstroum (501-524 hunn Memor II+ a sinn op der CFL-Linn 5 zougelooss.)

## Strecken

* Antwerpen–Kortrijk–Lille
* Oostende–Kortrijk–Lille
* Oostende–Gent–Antwerpen
* Tongeren–Hasselt–Bréissel–Knokke / Blankenberge
* Genk / Léck-Guillemins–Bréissel–Knokke / Blankenberge
* Bréissel–Namur–Lëtzebuerg
* Gent–Bréissel/Zaventem(Fluchhafen)
* Liers-Léck-Gouvy (P-Zich)
* Herstal-Léck-Namur-Charleroi-Mons-Lille

## Bilder

Fichier:MS96 Interior second class.JPG|Zweet Klass bannen
Fichier:MS96 Interior second class detail.JPG|Zweet Klass bannen
Fichier:MS96 Interior first class.JPG|Éischt Klass bannen
Fichier:MS96 Interior first class detail.JPG|Éischt Klass bannen


## Um Spaweck
Gedeckte Wee

E **gedeckte Wee** ass e Passage oder Verbindungswee, deen dacks op der Contre-escarpe vun engem Festungswierk verlaf ass an déi eegen Infanterie géint Beschoss schütze sollt. E gedeckte Wee ass net mat engem Schützegruef ze verwiesselen.
## Entwécklung

Nom Opkomme vum Schéisspolfer an der Entwécklung vun Artillerie an Handfeierwaffen huet sech de Festungsbau grondleeënd geännert: Bastiounen hunn Tierm ersat, d'Festungswierker si méi niddereg a méi gedronge ginn, an d'Verdeedegung ass gestaffelt ginn, also méi an d'Déift gaangen. Deemo sollt och net nëmme méi eng Rei Mauere mat Bastiounen eng Plaz verdeedegen, ma eng ganz Rei Wierker hannereneen.

Eent vun de viischten Elementer an där neie Strategie waren d'gedeckt Weeër, déi virun den eigentleche Befestegunge louchen. Si goufen och op d'Contre-escarpe vu Festungswierker gebaut, vu wou aus d'Infanterie de Glacis konnt ënner Feier huelen. Et waren dëst opgeworfe Schanzen aus Buedem, déi zur Festungssäit mat enger Mauer gestützt waren, hanner där sech Verdeedeger schütze konnten. Dës Schanzen hate keng Deckung zu Festungssäit hin, sou datt e Géigner, wann en sou e Wee ageholl hat, keng Deckung géint Beschoss aus der Festung hat. Duerch hir niddereg Positioun war et der Artillerie aus den eigentleche Festungswierker awer ëmmer nach méiglech fir iwwer si ze feieren.

Weider Elementer vu sou Weeër ware Waffeplazen oder Blockhaiser op de Spëtzte fir den eegenen Truppen nach bessere Schutz ze bidden. Den Accès konnt entweeder iwwer eng Ramp aus dem Gruef erop geschéien oder iwwer d'Paarte vun der Festung. Op de Glacis konnt een duerch Passagen, déi sougenannt Sortië kommen.

## Militäresch Funktioun
Gedeckt Weeër hunn et éischtens erlaabt, och baussent der Festung Verbindungs- an Transportweeër ze hunn. Gläichzäiteg sollte si déi eegen Infanterie am Glacis viru Beschoss schützen an hunn eng weider Schwieregkeet duergestallt, ier e Belagerer un déi eigentlech Festung konnt kommen.

## Beispiller

*Gedeckte Wee vum Fort Lambert (Festung Lëtzebuerg)


Image:Doorsnede_vestingwerken_Grol_(Groenlo)_in_1627_-_Intersection_of_the_defensive_works_of_Grol_in_1627_(Commelin%2C_1651).jpg|Coupe duerch d'Festung Doorsnede; de gedeckte Wee ('Bedeckten wegh') ass lénks vum Gruef.
Carlo Signorini

De **Carlo Signorini**, gebuer 1941 zu Ravenna, ass en italieenesche Mosaik-Kënschtler.

Hien huet e Faksimile vum réimesche Mosaik vu Viichten realiséiert.
Tour de France 1951

Den 38. Tour de France ass vum 4. Juli bis den 29. Juli 1951 a 24 Etappen op enger Totaldistanz vu 4.690&nbsp;km gefuer ginn.
## Generelles
*Et ass zanter 25 Joer mol erëm eng Kéier datt den Tour net zu Paräis fortfiert.
*Um Depart zu Metz waren 12 Ekippen ugetrueden a keng ass mat der kompletter Formatioun zu Paräis ukomm.
*De Wim Van Est deen de Maillot jaune hat, war an der 13. Etapp um Col d'Aubisque gefall, an huet missen opginn.
*Den Hugo Koblet war den zweete Schwäizer, deen den Tour gewonnen huet.
## Etappen

## Aner Klassementer

## Um Spaweck
* Le dico du Tour / Le Tour de France 1951
* La mémoire du cyclisme / Tour 1951
Tour de France 1952

Den 39. Tour de France ass vum 25. Juni bis den 19. Juli 1952 an 23 Etappen op enger Totaldistanz vu 4.898&nbsp;km gefuer ginn.
## Etappen

## Generalklassement
Fausto Coppi

Den **Angelo Coppi** genannt **Fausto**, gebuer de 15. September 1919 zu Castellania am Piemont a gestuerwen den 2. Januar 1960 zu Torona, war en italieenesche professionelle Vëlossportler. Hie war e vun de wéinegen dee *Campionissimo*, Super-Champion, genannt gouf.

Hie war den éischte Coureur deen et fäerdeg bruecht hat an engem Joer den Tour de France an de Giro d'Italia ze gewannen, an zwar 1949 an 1952.

Hien hat am Ganze fënnefmol de Giro gewonnen, zweemol den Tour de France, fënnefmol den Giro di Lombardia, dräimol Milano-Sanremo, eemol Paris-Roubaix, eng Flèche wallonne. Hien hat véiermol déi Italieenesch Landesmeeschterschaften heemgeschleeft, an dräi Weltmeeschtertitelen an d'Täsch gestach, dovun 1 op der Strooss an zwéin an der Poursuite. Tëscht 1942 an 1956 huet hien de Stonneweltrekord gehalen.

Hien ass mat enger Malariainfectioun gestuerwen.

## Um Spaweck
Tamara Kapp

D**'Tamara Kapp**, gebuer de 16. September 1971 an der Stad Lëtzebuerg ass eng lëtzebuergesch Multimedia-Kënschtlerin a Musekerin.

Vun 1993 bis 1999 huet si op der *[[Staatliche Akademie der Bildenden Künste Stuttgart|Staatlicher Akademie der Bildenden Künste]]* zu Stuttgart studéiert.

1999 gouf si um *Salon* vum *[[Cercle artistique de Luxembourg]]* mam *[[Prix d'encouragement aux jeunes artistes]]* ausgezeechent an 2001 mam Prix du Ministère de la Culture op der Quinquennale d'Esch-sur-Alzette.

1997 huet si autodidaktesch ungefangen E-Bass ze leieren an 2014 Batterie. 

Vun 2006 bis 2014 huet si als one-woman-band "Singsong-Girl" Videokonscht a Musek presenteiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* Websäit vun der Tamara Kapp
* Tamara Kapp - Singsong-Girl
*  D'Tamara Kapp op der Websäit vum ''Cercle artistique de Luxembourg''
Nordic-Walking-Park

En **Nordic-Walking-Park** bezeechent en Ensembel vu Wanderweeër an enger Regioun, déi fir d'Praktizéiere vum Wandersport Nordic Walking markéiert goufen a gemeinsam vermaart ginn.

## Nordic-Walking-Parken zu Lëtzebuerg

Am Kader vun der Gemeinschaftsinitiativ LEADER+ goufen zu Lëtzebuerg 5 Nordic-Walking-Parke mat am Ganzen 152,3&nbsp;km Wanderweeër vu follgende Partner ageriicht:
* Landwirtschaftsministère
* Tourismusministère
* LEADER-Gemengen
* Naturparken Our an Uewersauer
* Tourismusverbänn (Touristesch Ententen)

## Kuckt och
* Wanderen
* Lëscht vun den nationale Wanderweeër

## Um Spaweck
* Wanderen zu Lëtzebuerg op visitluxembourg.com
Nordic Walking

**Nordic Walking** ass eng Ausdauersportaart, bei där d'Goen duerch den Asaz vun zwéi Bengelen am Rhythmus vun de Schréck ënnerstëtzt gëtt. Den Nordic Walking gëtt och nach als eng Form vu Wanderen ugesinn.

Zu Lëtzebuerg gëtt et 5 Nordic-Walking-Parken, déi speziell fir den Nordic Walking ageriicht goufen.

## Kuckt och
* Wanderen
* Lëscht vun den nationale Wanderweeër

## Um Spaweck
* https://web.archive.org/web/20100312065912/http://www.nordic-walking.lu/
* https://web.archive.org/web/20090228110825/http://www.nordicwalkingparc.lu/
Pacte civil de solidarité

E **Pacte civil de solidarité** (gängegerweis **PACS** oder **Pacs** ofgekierzt) ass e Partenariat, resp. eng zivil Unioun, tëscht zwéi Liewenspartner vun ënnerschiddlechem oder dem selwechte Geschlecht, déi sech net bestueden an awer an engem Verhältnes liewe wëllen dat duerch e Gesetz, an déi domat verbonnen Deklaratioun gereegelt ass.

Sou eng Deklaratioun gëtt bei engem Officier d'état civil op enger Gemeng ugefrot, an duerno, wann d'Konditiounen déi dozou gehéieren erfëllt sinn, legaliséiert. Si schaaft d'Konditioune fir eng Koppel, déi a ville Situatiounen engem Bestietnes gläichen, besonnesch wat Relatioune mat Verwaltungen ugeet, wéi z.&nbsp;B. am Steierrecht.

E Pacte civil de solidarité huet den Avantage datt e bei géigesäitegem Averständnes einfach opgeléist ka ginn, a kee Geriichtsuerteel dofir muss geholl ginn.

Zu Lëtzebuerg bestëmmt d'Gesetz vum 9. Juli 2004, datt sou e Partenariat vu Leit mat verschiddenem Geschlecht, oder där vum selwechte Geschlecht kann enregistréiert ginn.

Originaltext vum Gesetz:

Art. 2.- *Par partenariat, au sens de la présente loi, il y a lieu d'entendre une communauté de vie de deux personnes de sexe différent ou de même sexe, ci-après appelées les partenaires, qui vivent en couple et qui ont fait une déclaration conformément à l'article 3 ci-après.*

## Soss
Am lëtzebuergesche Sproochgebrauch ass den Akronym och e reflexiivt Verb ginn ("sech pacsen", resp. "sech gepacst hunn").

## Um Spaweck
* de Guichet: Partenariat (PACS)
* Gesetz iwwer d'Partenariat
Boeing 747

D**'Boeing 747**, och *Jumbo Jet* genannt, ass e véierstralege Groussraumfliger vum US-amerikanesche Fligerconstructeur Boeing, deen an der Zäit vu senger Entwécklung an de 60er Jore mat Ofstand de gréisste Passagéierfliger op der Welt war.

Säin éischte Fluch war den 9. Februar 1969, an e gehéiert zanterhier zu de bekanntsten a meeschtbenotzte Fligeren iwwerhaapt. D'Maschinne ginn haaptsächlech fir zivil Zwecker benotzt, an ënner anerem och vun der lëtzebuergescher Loftfrachtgesellschaft Cargolux. D'747 flitt mat héijer Ënnerschallgeschwindegkeet. Déi meescht Versioune sinn als Laangstreckefliger ausgeféiert.

Charakteristesch fir d'Silhouette vun der 747 ass hire "Bockel" an deem d'Pilotekanzel an d'Sëtzer vun der Business Class sinn. Bei der Frachtversioun ass de Bockel net sou laang wéi bei de Passagéierversiounen, well ënnendrënner d'Héicht vum Frachtraum ageschränkt ass.

## D'Geschicht
Ursprénglech hat Boeing bei enger Ausschreiwung vun der USAF fir e militäreschen Transportfliger, deen eng Capacitéit vun 270.000&nbsp;kg opweise sollt, matgemaach. Lockheed hat mat hirem Modell C-5 gewonnen a Boeing war net ganz glécklech doriwwer. Si hunn trotzdeem beschloss déi zivil Loftfaart fir hire Projet ze gewannen. De Modell 747 war souzesoen de "grousse Brudder" vun der Boeing 707.

D'Produktioun ass de 25. Juli 1966 ugelaf. Déi éischt Fligere sinn un d'Pan Am, d'Japan Airlines an d'Lufthansa verkaaft ginn.

1970 huet d'Maschinn mam Fluchlinnendéngscht ugefaangen. Momentan ass de Moddell 747-400 a Produktioun. Déi lescht Versioun, d'747-400 ERF, gouf 2002 presentéiert.

## Gebaut Versiounen
747-100, 747-100B2, 747-100SR, 747-200B, 747-200B Combi, 747-B Convertible, 747-200F, 747SP, 747SR, 747-300SUD, E-4A, E-4B, 747-123 Space Shuttle Carrier, 747-400, 747-400M, 747-400D, 747-400F, 747-400ER, 747-400ERF, 747-400SF.
A Produktioun sinn de 747-8 an de 747-8F.

## Um Spaweck
Lëscht vun den internationalen Telefonsprefixen

**Lëscht vun den internationalen Telefonsprefixen**, wéi se vun der Union internationale des télécommunications, no der Recommandatioun E.164. opgestallt gouf.
Mario Fioretti

De **Mario Fioretti**, gebuer den 31. Januar 1962 an der Stad Lëtzebuerg, ass ee lëtzebuergeschen Däitschprofesser, Literaturspezialist an Auteur.

## Liewen a Wierk
De Mario Fioretti huet tëscht 1981 an 1986 Germanistik, Romanistik a Geschicht am Centre universitaire an der Stad Lëtzebuerg an op den Universitéite vu Saarbrécken an Tréier studéiert. Am Moment schafft hien als Däitschprofesser am Lycée classique vun Dikrech, an zanter 2005 als Fuerscher am Nationale Literaturzentrum zu Miersch. Hie war Member vum Lëtzebuerger Schrëftstellerverband a Comitésmember vum Lëtzebuerger Germanisteverband.

2000 krut hien den 1. Präis am Concours littéraire national fir säi Wierk *Über Sebastian* (fantastesch Geschichten). 2003 krut hien eng Mentioun fir eng Kuerzgeschicht. 2005 gouf säi Roman *Der Vortrag* (Verlag 'Op der Lay', Esch-Sauer, 2005) mam 2. Präis am nationale Literatursconcours 2004 ausgezeechent. Am Concours littéraire national 2006 krut de Mario Fioretti eng Mentioun fir säin Theaterstéck *Mögen Sie Klassiker? *.

## Literatur
* Bucher, Heike, 2006. Buchrezension: "Der Vortrag", von Mario Fioretti - Mitteilungen aus dem Elfenbeinturm. Tageblatt 10. Januar 2006.
* Da Silva, Sonia, 2005. La vie en prose - Remise des prix et mentions du Concours littéraire national 2004. *[[Luxemburger Wort]]* 9. Dezember 2005.
*  [S. 169]