open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
David Reiland

Den **David Reiland**, gebuer den 18. Juni 1979, ass Saxophonist, Dirigent a Komponist.

Zu Arel op der *Académie de Musique* huet den David Reiland säi Museksstudium ugefaangen, fir duerno domat um Escher Conservatoire, zu Bréissel um *Conservatoire royal de musique*, zu Paräis op der *École Alfred Cortot* an um Mozarteum zu Salzburg weiderzefueren.

Am Januar 2011 huet hien d'Nofolleg vum Georges Wagner als Dirigent vun der Escher Stadmusek ugetratt.

Hien ass och Assistent vum Sir Simon Rattle am Age of the Enlightment Orchestra vu London an Dirigent vum Orchestre de Chambre du Luxembourg.

## Um Spaweck
Mostar

**Mostar** (Kyrillesch: Мостар) ass eng Stad a Gemeng a Bosnien an Herzegowina. Se läit a Bosnien, eng 80&nbsp;km vun der Haaptstad Sarajevo ewech. Mostar ass de Chef-lieu vum Kanton Herzegovina-Neretva, an der Mosleemesch-Kroatescher Federatioun. 1990 hat Mostar 130.000 Awunner, nom Bosnien-Krich waren et der just nach 60.000, uganks 2000 louch d'Zuel nees bei eppes iwwer 100.000.

## Geschicht
Mostar gouf am 13. Joerhonnert gegrënnt an ass an de Joerhonnerten duerno, ënner dem Osmanesche Räich, gewuess an huet sech entwéckelt, och, well et eng strateegesch a fir den Handel wichteg Kräizung war vum Mier an d'Hannerland. Den Numm geet zeréck op Wiechter ("Mostari") déi vu Waachtierm aus d'hëlze Bréck iwwer de Floss Neretva bewaacht hunn.

1566 gouf vum tierkeschen Architekt Turkse Mimar Hajrudineng eng nei, stenge Bréck gebaut, déi haut *[[Stari Most]]* ("Al Bréck") genannt gëtt. Si ass vun der Unesco zanter 2005 als Weltierwe klasséiert.

1878 ass Mostar un Éisträich-Ungarn gaangen. Ënner den neien Häre gouf Mostar ënner anerem un den Eisebunnsreseau ugeschloss.

Nom Éischte Weltkrich gouf Bosnien Deel vum Kinnekräich vun de Serben, Kroaten a Slovenen, dat 1929 a **'Kinnekräich Jugoslawien'' ëmgenannt gouf.

Nom Iwwerfall vun Däitschland an Italien op Jugoslawien, [[1941]] war Mostar am [[Onofhängege Staat Kroatien]].
Nom [[Zweete Weltkrich]] war d'Stad Deel vun der [[Sozialistesch Republik Bosnien an Herzegovina|Sozialistescher Republik Bosnien an Herzegowina]], engem Deelstaat vun der [[Sozialistesch Federal Republik Jugoslawien|Sozialistescher Federaler Republik Jugoslawien]].

Am Abrëll [[1992]] ass de [[Bosnien-Krich]] ausgebrach. Am Juli 1992 hunn d'Kroaten hiren eegene Staat ausgeruff mam Numm [[Kroatesch Republik Herceg-Bosna]], Mostar gouf als seng Haaptstad deklaréiert. [[1993]] koum et zu Mostar zu staarke Kämpf tëscht Kroaten a Moslemen. Am November 1993 gouf d**Stari Most'' an e Koup bombardéiert. Am Februar 1994 koum et zu engem Waffestëllstand tëscht Kroaten a Bosniaken (Accord vu Washington). Enn 1995 gouf mam Traité vun Dayton dem Krich a Bosnien an Herzegovina en Enn gesat.

Zanterhier ass d'Stad duerch e Boulevard gedeelt an e kroatesche Quartier am Westen an e mosleemeschen am Osten. Vun de ville Serben, déi virum Krich zu Mostar gewunnt hunn, sinn der just wéineg nees erëmkomm.

D'Al Bréck, déi mat der Alstad am mosleemeschen Deel läit, gouf nees opgebaut an den 23. Juli 2004 ageweit.

## Um Spaweck

*Offiziell Säit vun der Stad
André Zimmer

Den **André Zimmer**, gebuer den 12. September 1912 zu Longlaville, a gestuerwen den 13. Dezember 1984 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Kanut.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1936 zu Berlin vertrueden.

## Kuckt och
Andrei Iwanowitsch Borissenko

Den **Andrei Iwanowitsch Borissenko**, gebuer de 17. Abrëll 1964 zu Leningrad, Russland, ass e russesche Kosmonaut.
 
## Ausbildung
No erfollegräiche Physik- a Mathematikschoulléiergäng zu Leningrad 1981, krut de Borissenko am Joer 1987 am Leningrader Mechaneschen Institut säin Ofschloss a Fluch- a Steierungsdynamik. Vun 1987 bis 1989 schafft hien als zivillen Ingenieur bei der Sowjetescher Marinn.

## Beruffsliewen
Uschléissend wiesselt hie bei d'NPO Energija. Bis 1999 schafft hie bei der Analysgrupp fir d'Bordsystemer vun der Mir am Fluchleetzenter zu Koroljow. Duerno war hie Schichtfluchdirekter, am Ufank fir d'Mir a spéider am ISS-Programm. Hie war am Mäerz 2001 beim geplangten a kontrolléierte Mir-Ofstuerz mat bedeelegt.

Den 29. Mee 2003 gouf hien als Kandidat vun der Kosmonautesektioun beim Energija-Konzern ausgewielt. Seng Kosmonautegrondausbildung huet hien am Juni 2005 mat Auszeechnung ofgeschloss.

De Borissenko ass Bordingenieur op der Expeditioun 27 an ass och fir weider Expeditioune mat der ISS virgesinn. De 4. Abrëll 2011 (Lokalzäit: 5. Abrëll) ass hien zesumme mam Alexander Samokutajew a mam Ronald Garan am Raumschëff Sojus TMA-21 op d'ISS gestart.

## Privates
Den Andrei Borissenko ass bestuet an huet zwee Kanner. Zu sengen Hobbye gehéiere Fëschen, Badminton an Autoreesen.

## Um Spaweck

* spacefacts.de: Kuerzbiographie
* NASA: Biographie (Englesch)
* energia.ru: Biographie (Englesch)
Yi Xing

De **Yi Xing** (Chineesesch 一行, Pinyin Yīxíng), gebuer am Joer 683, a gestuerwen am Joer 727, war e chineeseschen Astronom, Mathematiker, Ingenieur a buddhistische Mënch an der Zäit vun der Tang-Dynastie (618–907). Säi Mënchnumm bedeit „ganz Rees“. Mat sengem weltlechen Numm huet hien Zhang Sui geheescht.

## Technik
Hien hat eng waasserbedriwwen an duerch eng Onrou gereegelt Armillarsphär, där hir Deeler mat engem kollektiven Undriff automatesch a verschiddene Vitesse rotéiert hunn. Dat séierst Zännrad huet sech all Dag ëm 2928 Zänn beweegt, dat luest all fënnef Deeg ëm een Zant. Säi Meeschterwierk war eng Weiderentwécklung vun änlechen Apparaten, déi zanter dem 2. Joerhonnert a China gebaut gi waren.

## Miessungen
Virun d'Aufgab gestallt, de Kalenner ze verbesseren, dobäi besonnesch awer Parallaxen, also Sonnen- a Mounddäischterte virauszesoen, hat hien e System vun zwanzeg Observatoiren opgeriicht, dovun zéng an der Géigend vum 114. Längegrad (Angab no häitegem Greenwich-Datum), verdeelt vum 17. Breedegrad zu Jiaozhou am Vietnam bis zum 50. Breedegrad um Baikalséi. Säi Kalennerwierk dat en unhand vu senge Miessungen erstallt huet, ëmfaasst siwe Bänn.

Zu Gaocheng, wou ee vun den Observatoirë stoung, ass am 11. Joerhonnert méi e grousse gebaut ginn, an duerno am 13. Joerhonnert ënner dem Kubilai Khan nees en neien, den eenzegen aus dem ale China, dat nach haut erhalen ass.

## Entdeckungen
Dem Yi Xing säi Wäert fir den Ofstand vun de Breedegraden an domat den Äerdëmfang louch 11,4 % iwwer dem tatsächlechen, 123,7&nbsp;km amplaz 111&nbsp;km.

Hien hat erkannt, datt Sonnen- a Mounddäischterten net de ganze Globus betraff hunn, mä zu ënnerschiddlechen Zäiten an ënnerschiddleche Weltgéigenden hu missen optrieden.

Hien huet och d'Eegebeweegung vun de Fixstären, also d'Verännerung vu Wénkelen, an deene si vun der Äerd aus gesi ginn, entdeckt. Sou koum hien zu der Erkenntnes, datt si net op enger Kugelschuel sëtze konnten, wéi bis dohin och a China ugeholl gouf.

## Kuckt och
* Observatoire Gaocheng

## Um Spaweck
*  www.experiment-resources.com iwwer chineesesch Astronomie
*  iwwer den Yī Xíng
Lëscht vun de Lokomotiven, Lokotrakteren, Automotricen an Autoraile bei der CFL

D'Lokomotiven an Automotricë bei der CFL si mat dräi- bis véierstellegen Zuele markéiert. Am Géigesaz zum Ausland besteet bei där Nummeréierung keng Logik déi eppes iwwer d'Gefier selwer ausseet.

### Lokomotiven
#### Elektresch Lokomotiven

#### Dieselelektresch Lokomotiven

#### Dieselelektresch Rangéierlokomotiven

#### Lokotrakteren

#### Damplokomotiven

### Automotricen

#### Elektresch Automotricen

#### Dieselgedriwwen Automotricen an Autorailen

## Um Spaweck
Hammbier

**Hammbier** (*Rubus idaeus*) ass den Numm vun enger Fruucht a vum Trausch, op deem se wiisst. Et ass eng Planzenaart vun der Gattung *[[Rubus]]* aus der Ënnergattung *Idaeobatus*.

D'Hammbier kënnt wëll a bal ganz Europa vir, wou et meeschtens um Bord vu Bëscher wiisst. Zanter der Antiquitéit ass et als Heelplanz bekannt, an zanter dem Mëttelalter gëtt et och a Gäert gezillt, am Ufank besonnesch a Kléischter.

Den Hammbiertrausch gëtt bis zu zwéi Meter héich, op de Rudde sëtzen dënn Stachelen.

Tëscht Mee an August wuesse vun den eenzele Schëtz aus Kludderen (de: „Rispen“) vu wäisse Bléien. All Bléi huet jee 5 Kielech- a Krounblieder an iwwer 20 Stëbs- a Fruuchtblieder. De Buedem vun der Bléi ass staark no bausse verwëlleft.

D'Friichten, déi meeschtens rout sinn (et gëtt och giel a schwaarz Zuuchtformen), sinn, anescht wéi den Numm et mengen deet, botanesch gesi keng Bieren, mä Sammelsteefriichten, déi sech aus den eenzele Fruuchtblieder bilden. Anescht wéi beim Schwaarzbier sëtzt d'Fruucht labber um Fruuchtbuedem a ka liicht gepléckt ginn.

Hammbier huet en héije Vitaminnegehalt a ka réi giess ginn, zu Sirup, Kompott, Coulis oder Gebeess verkacht oder als Belag an der Pâtisserie gebraucht ginn. Och an Drëppen oder am Béier kann et fir de Geschmaach bäigemëscht ginn.

## Literatur
* Helminger, Thierry, 1992. *Liste der in Luxemburg wildwachsenden Brombeeren (*Rubus* L. Subgenus* Rubus). Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 93: 99-111.
* Helminger T., 2009. *Checklist of the brambles (*Rubus *L. subgenus* Rubus, *Rosaceae) of Luxembourg*. Bull. Soc. Nat. luxemb. 110: 53-67.


Fichier:Raspberries (Rubus idaeus).jpg|Hammbier
Fichier:2010-05-24 Himbeerblüte 01.jpg|Bléi
Fichier:2010-05-24 Himbeerblüte 02.jpg|grénge Fruuchtstand
Fichier:Frambuesas-cuajada-miel-brea.JPG|Hammbierdessert mat frëschem Kéis an Hunneg


## Um Spaweck
Antonio Abetti

Den **Antonio Abetti**, gebuer den 19. Juni 1846 zu San Pietro di Gorizia (Görz) (deemools italieenesch, haut sloweenesch), a gestuerwen den 20. Februar 1928 zu Arcetri (Florenz), war en italieeneschen Astronom.

D'Gebuertsuertschaft vum Abetti huet bis 1814 zum Napoleoneschem Keeserräich gehéiert, war tëscht 1814 a 1919 ënner éisträichescher Verwaltung an ass duerno un Italien ugegliddert ginn.

Den Abetti war eigentlech Ingenieur, huet sech awer 1868, nom Ofschloss vu sengem Studium op der Universitéit Padua (Mathematik an Ingenieurwiesen), fir d'Astronomie intresséiert. Hien huet bis 1893 am Observatoire zu Padua geschafft, a gouf dann Direkter vum Observatoire vun Arcetri a Professer op der Universitéit vu Florenz.

Den Observatoire vun Arcetri, deen 1872 vum Giovanni Battista Donati opgeriicht gouf, gouf no deem sengem Doud deelweis opgeléist. Eng vun den éischten Aufgabe vum Abetti war dofir, d'Opstelle vun engem Teleskop, dat hien am Atelier vu Padua gebaut hat. D'Objektiv vun deem Refrakter war en zweelënsegen achromatesche System vun 28&nbsp;cm Ëffnung a 5,33 m Brennwäit, deen 1839 vum Giovanni Battista Amici hiergestallt gouf.

Den Abetti huet haaptsächlech un der Bestëmmung vun den Himmelskierperpositioune geschafft. A senger Zäit zu Padua an zu Arcetri huet hie vill Observatioune vun Asteroiden, Koméiten a Stärebedeckunge gemaach. 
Bei enger Expeditioun op Muddapur, (haut *Madhupur* am Jharkhand, Bengalen), huet hien de Venusdurchgank vun 1874 mat engem Spektroskop observéiert.

Den Abetti war Member vun der *[[Accademia Nazionale dei Lincei]]* (Roum), der *[[Royal Astronomical Society]]* (London) a vu villen italieeneschen Akademien.

Säi Jong Giorgio Abetti (1882–1982) gouf och Astronom an ee bedeitende Sonnephysiker.

Zu Éiere vu Papp a Jong Abetti goufen zwéi Moundkrateren an den Asteroid (2646) Abetti no hinne genannt.
Apatura iris

De Päiperlek ***Apatura iris*** gehéiert zu der Famill vun den Nymphalidae, der Ënnerfamill vun den Apaturinae an der Gattung *[[Apatura]]*.

Op Lëtzebuergesch gëtt e *Grousse Schillerfalter* genannt, op Däitsch *Großer Schillerfalter*, op Franséisch *Grand Mars changeant* an op Englesch *Purple emperor*.

## Ënneraarten
* *Apatura iris bieti* Oberthür, 1885; am Tibet, am Westen an am Zentrum vu China
* *Apatura iris amurensis* Stichel, [1909]
* *Apatura iris kansuensis* O. Bang-Haas, 1933
* *Apatura iris xanthina* Oberthür, 1909

## Kuckt och
* Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg
* Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm

## Um Spaweck

* Lepiforum e. V. Taxonomie a Fotoen
Stärenauer

Eng **Stärenauer** (och: *Horometer* oder *Nokturnal*) ass ee mëttelalterlecht Instrument fir d'Ermëttlung vun den Nuetsstonnen unhand vun de Stäreplazen. Aner Bezeechnunge sinn och *Horometrum* (griich.: „Stonnemiesser“) oder *Nocturlabium* (mlat. nocturnalium: „Instrument fir d'Bestëmmung vun den Nuetsstonnen“).

D'Stärenauer gëtt op der nërdlecher Hallefkugel agesat, well de Polarstär gesi muss ginn. Als Referenzstäre gi gewéinlech d'Stäre vun de Stärebiller Ursa Major, Kochab am Ursa Minor oder Schedir am Cassiopeia gebraucht.

Déi fréiste Beschreiwung vun enger Stärenauer ass vum Ramon Llull aus dem Joer 1295. Eng ausféierlech Beschreiwung ass am *Instrument Buch* vum Peter Apian ze fannen. Eng weider Erwähnung vum Nocturlabiums fënnt een am Wierk vum Martín Cortés de Albacar vu 1551, *[[Arte de Navegar]]*.

## Funktiounsweis
D'Instrument huet zwou iwwereneen leiend, dréibar Scheiwen mat engem Zär an engem Lach an der Mëtt. Op der enger Scheif mat de Méint vum Joer gëtt den Datum agestallt. Mam Lach gëtt de Polarstär uviséiert an dann den Zär op d'Stärebild vum Ursa Major (Grousse Bier) agestallt. Op der zweeter Scheif léisst sech dann d'Auerzäit ofliesen.

## Um Spaweck

*  ''Nocturnal'', Museo Galileo - Institute and Museum of the History of Science, Florenz. Video zu der Funktiounsweis a weider Duerstellungen
Achird (Stär)

Den **Achird** ass de Stär η am Stärebild Cassiopeia.

Den Achird ass en Duebelstär op enger Distanz vun der Äerd vun 19,3 Liichtjoer. Seng visuell Hellegkeet läit bei +3,5&nbsp;mag a seng Spektralklass ass G0 (giel). Säi Begleeder huet eng Hellegkeet vu +7,5&nbsp;mag. mat der Spektralklass K7V (orange).

Wann een d'System an eenzel Stäre wëll opléisen, brauch een en Teleskop vun op d'mannst 5 Zentimeter Objektivduerchmiesser. De Faarfkontrast tëscht de béide Komponente mécht den Achird zu engem interessanten Objet.

De Wénkelofstand an de Positiounswénkel vum Begleetstär ännert sech am Laf vun der Zäit:

* Joer	Wénkelofstand	Positiounswénkel
* 1990	12,5"		312 Grad
* 2010	13,2"		322 Grad

**Koordinate** fir d'Equinoxe 2000:

* Rektaszensioun: 0h49m6s
* Deklinatioun: +57°48'55"

* Gielen Zwerg
Mathias Sancassiani

De **Mathias  Sancassiani**, gebuer de 5. Januar 1907 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen den 23. Februar 1972, war e lëtzebuergesche Boxer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1928 zu Amsterdam an 1936 zu Berlin vertrueden.

## Kuckt och
Maria Jacoby

D**'Maria Jacoby** oder **Marie Jacoby**, och als **Mia Jacoby** bekannt, gebuer de 15. Februar 1900 als **Maria Anna Kasteleiner** zu Eddersheim um Main a gestuerwen den 22. Januar 1990 zu Rocky River (Ohio), war eng däitsch, dunn duerch Bestietnes lëtzebuergesch Molerin an Olympionickin.

Si huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1936 zu Berlin vertrueden, wou s'an der Disziplin „Mixed painting“ mat hirem Wierk „Meedche beim Bommstoussen“ matgemaach huet.

Si war déi zweet Fra vum Jean Jacoby. Nom Doud vum Jean huet si sech mat engem Amerikaner bestuet an ass mat him, als Mia Lamkin, an d'USA emigréiert.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Les femmes affichiste en Alsace 1900-1980.
Giorgio Abetti

Den **Giorgio Abetti**, gebuer de 5. Oktober 1882 zu Padua an Italien, a gestuerwen de 24. August 1982 zu Florenz, war en italieeneschen Astronom.

Den Giorgio Abetti war de Jong vum Astronom Antonio Abetti, den deemolegen Direkter vum Observatoire vun Arcetri bei Florenz. Den Giorgio huet zu Roum an zu Padua studéiert an huet 1904 do promovéiert. Den Abetti huet am Ufank als Assistent zu Heidelberg geschafft, a vun 1908 un zu Chicago um Mount Wilson-Observatoire, 1909 zu Neapel a vun 1910 am Observatoire vum *[[Collegio Romano]]* zu Roum.

1921 huet hien no sengem Papp d'Direkteschplaz vun Arcetri, bis 1953, iwwerholl. Tëscht 1921 an 1957 war hien och nach Professer op der Universitéit vu Florenz. Weider huet hien zwou Expeditioune fir d'Observatioun vun de Sonnendäischterten, 1936 a Sibirien an 1952 am Sudan, geleet.

Den Giorgio Abetti huet besonnesch iwwer d'Sonn gefuerscht an huet bedeitend Aarbechten iwwer d'Struktur vun der Chromosphär an d'Stréimung vu Gasmassen am Kär vun de Sonneflecke publizéiert.

An de Joren 1948 an 1949 war hie Gaaschtprofesser zu Kairo an Egypten an 1950 an den USA.

Den Giorgio Abetti war Vizepresident vun der Internationaler Astronomescher Unioun. Fir seng Aarbechte krut hie vill Auszeechnungen.

Zu Éiere vu Papp a Jong Abetti goufen e Moundkrater de Krater Abetti an een Asteroid den (2646) Abetti no hinne genannt.
Michael Bormann

De **Michael Bormann**, gebuer de 6. Februar 1795 zu Hollnich (Äifel), a gestuerwen de 27. Abrëll 1860 zu Doleeden an der Äifel, war en däitsche Paschtouer, Heemechtsfuerscher an Auteur.

## Wierker
**Allgemeine Pfarrgeschichte der Pfarrei Daleiden und der umliegenden Pfarreien, von ihrem Entstehen bis 1830*, Ms. im Bistumsarchiv Trier Abt. 95 Nr. 309.
**Allgemeine Familienregister der ehemaligen Pfarrei Daleiden*, 4 Bde., 1835, Ms. im Pfarrarchiv Daleiden. 
**Beitrag zur Geschichte der Ardennen*, 2 Bde., Trier 1841-42. 
**Beiträge zur Geschichte der Ardennen*, 1852, Ms. im Archiv des großherzogl. luxemb. Instituts, Sektion für Geschichte, Nr. 155. 
## Literatur (Auswiel)
* Neyen A., Biographie Luxembourgeoise II. Appendice, Luxembourg 1861, 11-13.
* Oster P., Geschichte der Dekanate Prüm-Waxweiler, Trier 1927, 731-734.
* Oster P., M. B., Pfarrer zu Daleiden, in: Kalender für das Trierer Land 6 (1928) 140-142.
* Steinhausen J., Archäologische Siedlungskunde des Trierer Landes, Trier 1936, 18.
* Thomas A., Archivalische und historische Arbeiten im Bistum Trier unter Bischof Joseph von Hommer (1824-1836), in: Archiv für mittelrheinische Kirchengeschichte 1 (1949) 183-208, 207 f.
* Thomas A. Kurzbiographien vom Mittelrhein und Moselland, Trier 1967-1975, 56 f. 
* Groben K., M. B. Zum Andenken an einen großen Heimathistoriker und Europäer, in: Die Eifel 76 (1981) 337-339; unwesentlich verändert in: Heimatkalender für den Kreis Bitburg-Prüm 31 (1982) 170-172. 
* Hagedorn G., Pfarrer Michael Bormann von Daleiden (1795-1860): Herkunft und Jugend bis zur Kaplanszeit in Nittel, in: Der Prümer Landbote 28 (3/2009) 4-28.
Théophile Speicher

Den **Théophile Speicher** och nach **Tuffy Speicher** genannt, gebuer den 12. August 1909 zu Hesper, a gestuerwen de 6. August 1982 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1936 zu Berlin vertrueden.

Tëscht dem 1. Juni 1930 am 9. Mee 1936 huet den Théophile Speicher 18-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 6 Goler geschoss.

## Kuckt och
Gare Acoz

D**'Gare vun Acoz** ass eng fréier Gare op de belsche Linnen 137 (Acoz - Mettet) an 138 (Châtelet - Morialmé) zu Acoz an der Gemeng Gerpinnes.
Jean Wagner (Liichtathleet)

De **Jean Wagner**, gebuer den 28. Dezember 1905 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen de 24. Februar 1978, war e lëtzebuergesche Liichtathleet an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1936 zu Berlin am Bommstoussen an am Diskuswerfe vertrueden.

## Kuckt och
Michel Jungblut

De **Michel Jungblut**, gebuer den 28. Mee 1887 zu Réimech, an do gestuerwen de 27. Oktober 1977, war e lëtzebuergesche Sculpteur an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1932 zu Los Angeles vertrueden.

## Wierker

## Um Spaweck
Corneille Lentz

De **Corneille Lentz**, gebuer den 20. Juli 1879 zu Rollengergronn a gestuerwen den 10. Mäerz 1937 um Lampertsbierg an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Moler an Olympionik.

De Corneille Lentz huet Konscht op der Académie des beaux-arts zu Bréissel studéiert.

Hien huet virun allem Blummen a Landschafte gemoolt an och d'Maueren a verschidde Kierchen dekoréiert. Op der Kolonialausstellung vun 1930 zu Paräis huet hien de lëtzebuergesche Pavillon dekoréiert.

Am Firmeregëster vun 1914 figuréiert hien als *Comptoir des Arts, Corneille Lentz-Schœnberg* an der Stad.

Hien huet Lëtzebuerg an de Konschtconcoursen op den Olympesche Summerspiller 1932 zu Los Angeles vertrueden.

De Corneille Lentz war mat der Marguerite Schoenberg bestuet. D'Koppel hat zwee Kanner: d'Antoinette an de Robert.

## Wierker

Corneille Lentz - Portrait de Jean Schoenberg (1881-1932).jpg|Son beau-frère Jean Schoenberg
Corneille Lentz, tryptique d'Adam et Éve (1935).jpg|Tryptique d'Adam et Éve (1935)
Corneille Lentz, son épouse Marguerite Schoenberg.jpg|Son épouse Marguerite Schoenberg
Corneille Lentz, sa fille Antoinette.jpg|Sa fille Antoinette


## Literatur
* Herr, L., 1992. *Anthologie des arts au Luxembourg.* Éditions Émile Borschette, 464 S. (Cf. S. 228). ISBN 2-87982-034-0

## Um Spaweck

* Sophia Schülke, Luxemburger Sündenfall im neuen Glanz op wort.lu de 15. Mäerz 2019
Georges Bauer

De **Georges Bauer**, gebuer den 29. September 1904 zu Déifferdeng, a gestuerwen de 4. Februar 1987 zu Zolwer, war e lëtzebuergesche Waasserballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1928 zu Amsterdam vertrueden.

## Kuckt och
Mathias Becker

De **Mathias Becker**, gebuer de 4. Februar 1907 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 23. Januar 1952 zu Dippech, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1928 zu Amsterdam vertrueden.

Tëscht dem 21. Mee 1927 an dem 14. Mee 1939 huet hien an 26 Lännermatcher 6 Goler fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp geschoss.

## Kuckt och
Marie-Jeanne Bernard

D**'Marie-Jeanne Bernard**, gebuer den 20. Mäerz 1909 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 21. Juli 1979, war eng lëtzebuergesch Schwëmmerin an Olympionickin.

## Karriär
D'Marie-Jeanne Bernard ass fir de Swimming Club Luxembourg (SCL) geschwommen an huet 1927  mat hirer Veräinskolleegin Virginie Rausch zu Bologna op der zweeter Europameeschterschaft am Schwamme matgemaach a sech fir d'Finall am 100-Meter-Réck qualifizéiert huet. Se koum op déi 6. Plaz an enger Zäit vun 1'35"0 an hat domat en neie Landesrekord opgestallt.

Si huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1928 zu Amsterdam vertrueden. Ënner 12 Konkurrentinnen aus 7 Natioune koum si op déi 5. Plaz an der Serie a war domat disqualifizéiert.

Bis an d'Mëtt vun den 1930er Jore blouf d'Marie-Jeanne Bernard déi bescht lëtzebuergesch Réckeschwëmmerin (op der 100-m-Streck; d'200-Meter goufe sengerzäit bei  de Frae kaum geschwommen). De 4. Februar 1934 huet si den nationale Rekord op 100-Meter eng lescht Kéier verbessert  (1'326). Duerno huet et 23 Joer laang gedauert, ier dee Rekord vun der Simone Theis mat 10 konnt gebrach ginn. 

## Kuckt och
François Bremer

De **François Bremer**, gebuer den 20. Januar 1900, a gestuerwen de 5. Juni 1960 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Gewiichthiewer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1928 zu Amsterdam vertrueden.

## Kuckt och
Max-Planck-Institut fir extraterrestresch Physik

D**'Max-Planck-Institut fir extraterrestresch Physik** (**MPE** ofgekierzt) gouf 1963 als Deelinstitut vum Max-Planck-Institut fir Physik an Astrophysik zu München gegrënnt. 1991 gouf et en eegestännegt Institut. Et befaasst sech virun allem mat satellittegestëtzten astronomeschen Observatioune vun Infrarout-, Röntgen- a Gammastralung, souwéi mat In-situ-Miessunge vu stoussfräie Plasmen am äerdnoe Weltraum. Et ass en Institut vun der Max-Planck-Gesellschaft an ass zu Garching bei München.

D'Direkteren an Aarbechtsberäicher:
* Ralf Bender, Extragalaktesch Astronomie, Optesch an Interpretativ Astronomie, Physik vum äerdnoe Weltraum
* Reinhard Genzel, Infrarout- a Submillimeter-Astronomie
* Gregor Morfill, Theorie a komplex Plasmen
* Kirpal Nandra, Röntgen- a Gammastralen-Astronomie, Hallefleederlaboratoire

## Um Spaweck
* Internetsäit vum Institut
Stellarstatistik

D**'Stellarstatistik** ass en Deelgebitt vun der Astronomie a beschäftegt sech mam Opbau vu Stäresystemer, mat hire Beweegungsverhältnesser am Kär an hirer Verdeelung am Raum.

Bei Honnerte vu Milliarde Stären an engem Stäresystem ass et net méiglech, fir bei all Eenzelobjet d'Vitess an déi physikalesch Eegenschaften eenzel z'ënnersichen. Dofir ass et noutwendeg, eng statistesch Method anzesetzen, fir Eegenschafte vu Stäregruppen z'ënnersichen.

Grondlag vun der Stellarstatistik sinn d'Stärekatalogen, déi ëmmer eng grouss Zuel vu Stären notéieren. Et sicht ee Gruppen eraus mat eenheetleche physikaleschen Eegenschaften (zum Beispill absolut Hellegkeet) an ermëttelt hir Zuel pro Flächeneenheet. Déi Stärenzuel déi do derbäi erauskënnt bilt d'Grondlag fir d'Ënnersich am Kader vun der Stellarstatistik.

D'Ënnersiche vun alle Stären, déi visuell um Himmel ze gesi sinn, ass och net méiglech. Déi verbessert Observatiounsmethode bauen d'Grenze vum visuelle Beräich am Raum weider aus (Visuell Magnitude).

Op den Erkenntnesser vun der Stellarstatistik berouen ë.&nbsp;a. d'Erkenntneser zum Mëllechstroossesystem. Do konnt den Opbau erkläert ginn. De Karl Schwarzschild huet ënner anerem vill zu der Stellarstatisitk bäigedroen.

## Literatur
* Rudolf Kurth: *Introduction to stellar statistics.* Pergamon, Oxford 1967
* G. Jogesh Babu, Eric D. Feigelson: *Astrostatistics.* Chapman & Hall, London 1997, ISBN 0-412-98391-5
* Jasper Wall, C. R. Jenkins: *Practical statistics for astronomers.* Cambridge University Press, Cambridge 2003, ISBN 0-521-45416-6

## Kuckt och

* Virialtheorème
Monument 385th Bomb Group

D**'Monument 385th Bomb Group** zu Pärel ass e Krichsmonument fir un zwou Fligerbesatzungen z'erënneren déi an der Géigend vu Pärel an der Zäit vum Zweete Weltkrich ëm d'Liewe koumen.

Den 12. Juli 1944 waren zwou B-17 Flying Fortress tëscht Pärel a Wolwen zesummegestouss an erofgefall. Et waren d'B-17 G N° 42-102606 vun der 550. Schwadroun an d'B-17 G N° 42-31917 vun der 551. Schwadroun vun der USAAF.

Vun den 20 Mann u Bord vun den zwou Maschinnen hunn der 2 iwwerlieft.

D'Monument zu Pärel gouf den 21. Juni 1998 ageweit.
Adolphe Dumont

Den **Adolphe Dumont**, gebuer 1899, a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Ringer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis an 1928 zu Amsterdam vertrueden.

## Kuckt och

en]]
Der Solist

***Der Solist *** ass e Kuerzfilm vum lëtzebuergesche Museker a Filmregisseur Pierre Hansen, deen am Joer 2010 gedréint gouf an deen de 5. Mee 2011 seng Première am Kino *[[Utopolis]]* zu Lëtzebuerg hat am Kader vum Filmfestival Discovery Zone.

## Ëm wat geet et am Film?
Dem Heinrich Lob säi Gefill fir Téin a Musek gëtt duerch en Accident gestéiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
Pierre Hansen

De **Pierre Hansen**, gebuer de 16. November 1976 zu Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Museker, Schauspiller, Dréibuchauteur a Filmregisseur.

## Filmographie
### als Regisseur
* 2008: *[[Bordun]]* - Haaptacteuren: Tina Fischer, Sven Heinze - (Kuerzfilm)
* 2011: *[[Der Solist]]* - Haaptacteuren: André Jung, Nicole Max - (Kuerzfilm)
* 2014: *[[Elderly Spring]]* - Haaptacteuren: Ann Comfort, Horst Rehberg - (Kuerzfilm)

### als Schauspiller
* *Bordun* (2008)

### als Komponist
* *Der Solist*
* *Elderly Spring*

## als Museker a Komponist
* 2021: *Fischer und Hansen - First Album* (CD)
* 2024: *Fischer und Hansen - Second Album* (CD)

## Um Spaweck
*fischerundhansen.de
Martin Schwarzschild

De **Martin Schwarzschild**, gebuer den 31. Mee 1912 zu Potsdam, a gestuerwen den 10. Abrëll 1997 zu Princeton (New Jersey), war en US-amerikaneschen Astrophysiker vun däitscher Ofstamung.

De Martin Schwarzschild gouf als Jong vum Astrophysiker Karl Schwarzschild gebuer. Scho kuerz nom Doud vu sengem Papp am Joer 1916 ass d'Famill op Göttingen geplënnert. De Martin Schwarzschild studéiert do an zu Berlin. Hie promovéiert 1935 zu Göttingen beim Hans Kienle iwwer d'Pulsatiounstheorie vun de δ-Cephei-Stären. Kuerz drop verléisst hie wéinst senge jiddeschen Originnen dat nationalsozialistescht Däitschland, fir sech no verschiddenen Tëschestatiounen an den USA z'etabléieren. Déi amerikanesch Staatsbiergerschaft hëlt hien am Joer 1942 un a gëtt 1947 op d'Princeton Universitéit beruff. Bis zu senger Pensioun am Joer 1979 bleift hie mat dëser Universitéit verbonnen.

Säin Haaptaarbechtsgebitt war d'Stärenentwécklung. D'theoreetesch Modelliséierung hat zanter den 1950er Jore mat der Entwécklung vun der Computertechnik grouss Fortschrëtter gemaach.

Hien huet säin Interessi op héich opléisend Observatioune konzentréiert. Zesumme mam Lyman Spitzer an James Van Allen entwéckelt hien d'Konzept vun engem mat engem Ballon an d'Stratosphär gedroenen Teleskop, dat iwwer der allgemenger Loftonrouh eng besser Bildqualitéit maache kann. Mat de Projete Stratoscope I an II verwierklecht hien dës Iddi an de spéideren 1950er an 1960er Joren an huet héich opgeléiste Fotoe net nëmme vun der Sonn mä och vu Galaxië gemaach. Dës Qualitéit ass eréischt duerch d'Hubble-Weltraumteleskop iwwertraff ginn.

De Schwarzschild huet sech och zanter den 1970er Jore mat der Dynamik vu Galaxië beschäftegt.

## Wierker (Auswiel)
* Structure and Evolution of the Stars, 1958

## Éierungen
* 1959 Karl-Schwarzschild-Medail
* 1960 Henry Norris Russell Lectureship
* 1963 Eddington Medail
* 1965 Bruce Medail
* 1969 Goldmedail vun der Royal Astronomical Society
* 1994 Balzan-Präis (mam Fred Hoyle)
* 1997 National Medal of Science

## Kuckt och
Astrophysiker

**Astrophysiker** si Fuerscher, déi sech mam Gebrauch vu physikalesche Methode bei Problemer oder bei der Erfuerschung vum Kosmos beschäftegen.

Astrophysiker hunn typescherweis ee Studium a Physik absolvéiert a sech da weider spezialiséiert. Well d'Astrophysik e Fachgebitt duerstellt, dat bal nëmmen an Universitéiten a Fuerschungsinstituter geléiert gëtt, sinn Astrophysiker meeschtens promovéiert Physiker.

Den Iwwergank tëscht Astrophysiker an Astronomen ass geleefeg.

D'Astrophysiker fannt dir an der Lëscht vun Astronomen.
Schluecht vu Stonne

D**'Schluecht vu Stonne** war eng Schluecht am Zweete Weltkrich an de franséischen Ardennen, ronderëm d'Uertschafte Stonne, Tannay, Oches a Sommauthe. Se huet vum vum 14. Mee bis den 11. Juni 1940 gedauert. An där Zäit huet déi franséisch Arméi do probéiert den däitschen Attacken tëscht der Kuer, der Meuse dem Bar an der Aisne duerzehalen. Wa se och net sou gutt iwwer d'Regioun eraus bekannt ass, sou war et dach eng vun de wichtegste Schluechten déi an der Zäit vum Westfeldzuch gefouert goufen.

### 14.-18. Mee: däitsch frontal Attacken
Op déi däitsch Attacken de 14. Mee 1940 huet déi franséisch Arméi mat Konterattacke reagéiert. Op der lénkser Hand huet den 21. Arméikorps attackeéiert, an der Mëtt stoung déi drëtt Reservepanzerdivisioun, déi duerch e Konteruerder gestoppt gouf, a riets hunn Elementer vum Generol Roucaud (1.DIC) sengen Truppe konnten e Virstouss bis op d'Meuse bei Mouzon a Pourron maachen.

D'Wehrmacht huet permanent Attacken op franséisch Positiounen am Bësch vum *Mont Dieu* gemaach, déi vun der 3. motoriséierter Infantriesdivisioun a vun der 3. Panzerdivisioun gehale goufen. An där Zäit gouf d'Uertschaft Stonne am Ganze siwwenzéngmol eruewert an zeréckeruewert, a gouf schliisslech vun den Däitsche besat. Vun der Uerschaft war net méi vill Rescht, a se war e grousse Kierfecht vun Tanksen. E besonneschen Exploit konnt do de Capitaine a spéidere Generol Pierre Billotte vum 41. Tanksebatailloun maachen, wéi en de 16. Mee 1940 op ee Coup 13 däischt gepanzert Gefierer (PzKW IV a PzKW III) mat sengem B1-Tanks (N° 337 EURE) ofgeschoss hat.

Op all den anere Positioune konnten d'Fransousen duerhalen. Bis den 23. gouf et du just e puer kleng Reiwereien.

### 23. a 24. Mee: däitsch Offensiv fir d'Fransousen anzekreesen
Déi däitsch Offensiv gouf mat enger Truppestäerkt gefouert déi zwee bis dräimol méi grouss war wéi déi vun de Verdeedeger. Se gouf vun intensivem Artilleriesfeier ënnerstëtzt, an hat als Zil d'Koppe vum *Mont Dieu* a vun de Bëscher bei Sommauthe z'erueweren. D'Attacken op Tannay konnten op den Häng vun der *Côte 276* mat Hëllef vun den Tankse vun der 3. DCR gestoppt ginn. D'Attacken op d'Bëscher vu *Franclieu* a *Grand Dieulet* goufe vun de senegaleeseschen Truppe vun der 6. Kolonialinfantriedivisioun gestoppt. No schwéiere Kämpf konnten den Haff *Cendrières* an Tannay vun der Wehrmacht besat ginn, an d'franséisch Truppe vum *Mont Dieu* konnte sech nach just mat Zäiten zeréckzéien, fir net agekreest ze ginn.

### 26. Mee bis 10. Juni:Positiounskrich
D'Fransousen hunn eng nei Verdeedegungslinn Sy-Oches-Sommauthe ugeluecht, déi vun enger Brigade vu Spahis a vun der 6. a 35. Infantriedivisioun besat war. Déi staark däitsch Attacke vum 9. an 10 Juni hate kee Succès. Den 11. Juni 1940 zéien déi franséisch Truppe sech zeréck fir net agekreest ze ginn. Si haten an de Kämpf an deem Secteur eng ronn 5.000 Mann verluer. Dem Géigner seng Verloschter gi méi héich ageschat.

An der Uertschaft Stonne an an der direkter Ëmgéigend gëtt et eng Hellewull Monumenter déi un déi Zäit erënneren. En historesche Circuit mat Panneaue féiert iwwer all déi wichteg Kampfplazen.

## Kuckt och
*Cote 276
Geminiden

D**'Geminide** sinn e Meteorstroum. Säi Radiant läit am Stärebild Gemini (Zwillinge). An deem Stärebild sinn déi zwéi gläichhell Stäre Castor a Pollux ze fannen.

Well de Radiant Mëtt Dezember um Himmel vis-à-vis vun der Sonn steet, ass wärend der ganzer Nuecht d'Stärebild iwwer dem Horizont ze gesinn. Déi héchst Stellung gëtt kuerz no Hallefnuecht erreecht. Dofir loosse sech d'Geminiden am Géigesaz zu anere Meteorstréim ganz gutt an den Owesstonnen observéieren. D'Geminide si besonnesch androcksvoll, well si vill hell, typesch giel-wäiss Meteore bréngen. Déi hellste Meteore kommen typescherweis eréischt nom Maximum, wärend virdrun déi schwaach Objeten dominéieren.

Urspronkskierper vun de Geminiden, déi näischt aneres sinn, wéi eng Stëbswollek, déi eis Sonn ëmkreest, gëllt en Asteroid den ënner dem Numm Phaethon klasséiert ass. Seng Bunn ëm d'Sonn gläicht ofgesi vun der kuerzer Ëmlafszäit vun nëmmen 1,4 Joer staark där vun engem Koméit.

D'Aktivitéit vun de Geminiden huet sech stänneg an de leschte Joerzéngte vergréissert. Am Joer 2009 goufen am Maximum eng ZHR vu ronn 140 Geminide pro Stonn registréiert. Et ass gutt méiglech, datt Zuel vun de Geminiden an de nächste Joren nach däitlech méi grouss gëtt.

## Kuckt och

* Stärebild Gemini
* Meteorstréim
* Aquariden
* Meteoriten

## Um Spaweck
*  Geminids
*  Astro Corner: Geminiden
*  Allg. Infos, Geschicht & Links
*  Observatiounstipps an Allg. Infos vum Astroveräin-Halle
Infrabel-Linn 44

D**'Infrabel-Linn 44** ass eng belsch Eisebunnsstreck déi Pepinster mat Spa verbënnt. Tëscht 1867 an 1959, hat se vu Spa aus iwwer Stavelot, Trois-Ponts a Gouvy eng direkt Verbindung mat Lëtzebuerg. Zu Stavelot gouf et vun 1914 un duerch den Tunnel vun der *Haute Levée* en Uschloss un d'Linn 45 an Direktioun Malmedy. 
## Chronologie
D'Streck gouf a véier Etappe gebaut, déi kuerz noeneen ageweit goufen:
*21. Oktober 1854: Pepinster - Theux (4,2&nbsp;km) 
*7. November 1854: Theux - La Reid (3,2&nbsp;km) 
*17. Februar 1855: La Reid - Spa (3,8&nbsp;km) 
*20. Februar 1867: Spa - Stavelot (25,6&nbsp;km) als Deel vun der Streck Lëtzebuerg-Spa weider op Trois-Ponts an op déi lëtzebuergesch Grenz.

1854 huet d'Société du chemin de fer Pépinster-Spa mam Bau vun der Streck ugefaangen, déi 1855 konnt bis op Spa a Betrib geholl ginn. Wéi 1867 de Guillaume-Luxembourg seng Streck vun der Grenz bis op Spa fäerdeggebaut hat, krut deen e Pachtvertrag fir d'Streck vu Pepinster op Spa, an hat domat en direkten Zougank op d'Infrabel-Linn 37 an op d'Industrieregioun Léck. Nom Däitsch-franséische Krich vun 1870 gouf d'Streck vun de belsche Staatsbunnen iwwerholl. 
 
De Persounentrafic tëscht Géronstère a Stavelot war den 2. August 1959 eriwwer, an 1963 goung et och mam Giddertransport op en Enn. Bei Geleeënheet vu Courssen um Circuit vu Spa-Francorchamps sinn nach bis 1966 Extrazich gefuer. 1973 gouf d'Streck tëscht Géronstère a Stavelot ofgerappt.

D'Streck war mat engem Gleis gebaut ginn, an 1903 koum en zweet Gleis tëscht Pepinster a Spa dobäi. Dat gouf 1942 vum däitsche Besatzer nees ewechgerappt.

D'erlaabt Vitess op der Streck ass 70&nbsp;km/h an zanter dem 23. Mee 1971 ass d'Streck mat 3 kV Gläichstroum elektrifizéiert.

## Bemierkungen

Dës Beschreiwung vun der Streck entsprécht den Donnéeë wéi se vu *Bel.rail* unhand vun der SNCB-Numeréierung duergestallt ginn. Si entsprécht deemno net honnertprozenteg der geschichtlecher Entwécklung vun der Streck.
Monique Reuter

D**'Monique Reuter**, gebuer den 18. August 1957 zu Déifferdeng, ass eng lëtzebuergesch Schauspillerin.

## Filmer
* 1984: *[[... der Däiwel]]*, vum Andy Bausch
* 1986: *[[Die Reise das Land]]*, vum Frank Hoffmann a Paul Kieffer
* 1989: *[[Schacko Klak (Film)|Schacko Klak]]*, vum Frank Hoffmann a Paul Kieffer
* 1992: *[[Dammentour]]*, vum Paul Scheuer
* 1993: *[[Three Shake-a-Leg Steps to Heaven]]*, vum Andy Bausch
* 1997: *[[Back in Trouble]]*, vum Andy Bausch
* 2002: *[[De tweeling (Film 2002)|De tweeling]]*, vum Ben Sombogaart
* 2006: *[[Deepfrozen]]*, vum Andy Bausch
* 2010: *[[Trouble No More (Film)|Trouble no more]]*, vum Andy Bausch
* 2017: *[[Rusty Boys]]* vum Andy Bausch
* 2021: *[[Vis-à-Vis (Film)|Vis-a-Vis]]* vum Émile V. Schlesser
* 2023: *[[Little Duke]]* - Regie: Andy Bausch - Haaptacteuren: André Jung, Luc Feit
* 2024: *Äddi a Merci* vum Chris Poulles - (Kuerzfilm)

## Um Spaweck
* D'Monique Reuter op der Websäit vun der Internet Movie Database
Geraldine Karier

D**'Geraldine Karier** ass eng lëtzebuergesch Schauspillerin.

## Filmer
* 1985: *[[Gwyncilla, Legend of Dark Ages]]*, vum Andy Bausch
* 1986: *[[Die Reise das Land]]*, vum Frank Hoffmann a Paul Kieffer
* 1989: *[[A Wopbopaloobop A Lopbamboom]]*, vum Andy Bausch
* 1991: *[[Ex und hopp - Ein böses Spiel um Liebe, Geld und Bier]]*, vum Andy Bausch (TV)
Tarantelniwwel

Den **Tarantelniwwel** och **30 Doradus** oder **NGC 2070** ass en Emissiounsniwwel an der Grousser Magellanescher Wollek am Stärebild Dorado (Schwäertfësch). Et ass eent vun de gréisste bekannte Stärgebuertsgebidder an der lokaler Grupp an trotz senger Distanz vun 179.000 Liichtjoer (52 kpc) schonn a klengen Teleskopen ze gesinn. Hien huet en Duerchmiesser vu 40' × 25' an eng visuell Magnitude vu +8,00&nbsp;mag. Den Tarantelniwwel gouf am Joer 1751 vum franséischen Astronom Nicolas-Louis de Lacaille entdeckt.

Am Niwwel ass de Stärekoup R136 agebett, mat dem bis haut (Stand 2010) gréissten an hellste bekannte Stär R136a1 (265 M☉, 107 L☉).
## Kuckt och

* Planetareschen Niwwel

## Um Spaweck

* Hubble-Weltraumteleskop
* Spitzer-Weltraumteleskop
* 30Doradus.org
* Foto von der ESO
* 30 Doradus/WFI Data Release: Version 1.0
Guillaume-Charles Roucaud

De **Guillaume-Charles Roucaud**, gebuer de 27. Dezember 1883 zu Fumel am Lot-et-Garonne, a gestuerwen de 5. Juli 1944, war e franséische Generol.

De Guillaume-Charles Roucaud huet seng Offizéieschschoul zu Saint-Cyr an der 88. Promotioun *[[Henri de La Tour d'Auvergne|La Tour d'Auvergne]]* vun 1903 bis 1905 gemaach, déi en als *Major de promotion* ofgeschloss huet.

1937 war hie Kommandant op Madagaskar an 1940 beim Ausbroch vum Zweete Weltkrich war e mat der 1. Kolonialdivisioun an der Schluecht vu Stonne engagéiert. Hie gouf gefaange geholl an 1941 nodeem e fräigelooss gi war, war e Chef vum État-major vun de Kolonialtruppen. 1942 gouf en zum Inspekter vun deenen Truppen ernannt an ass dat selwecht Joer pensionéiert ginn.

De Guillaume-Charles Roucaud war Offizéier vun der Légion d'honneur.
Mariefest

**Mariefester** si chrëschtlech Fest- und Gedenkdeeg am Laf vum Kierchejoer, op deenen d'Veréierung vu Maria, d'Mamm vum Jesus vun Nazaret, am Mëttelpunkt steet.

Zu Lëtzebuerg ass de 15. August d'Mariefest Léiffrawëschdag (Mariä Himmelfaart) och e gesetzleche Feierdag.

Dat gréisst Mariefest zu Lëtzebuerg ass d'Muttergottesoktav, déi all Joer vum 3. bis de 5. Sonnden no Ouschteren dauert.
Lokal Mariefester ginn op de verschiddene Muttergottes-Pilgerplaze gefeiert.

## Kuckt och
* Muttergottes
* Jongfra Maria
* Onbefleckt Empfängnis
* Tréischterin am Leed
* Schwaarz Muttergottes
Marc Faber

De **Marc Faber**, gebuer den 12. Mäerz 1952 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 28. September 2013, war e lëtzebuergesche Schauspiller a geléierten Assistant chirurgical.

Seng Schauspillcarrière huet hien 1974 bei *Les amicales théâtrales du Nord* ugefaangen. Zu senge groussen Erfolleger zielen d*'Jonggesellekëscht* vum Alain Atten (zesumme mam René Pütz), *Op der Kiirmes* oder *E Fall fir den Zankert*. Mam René Pütz, deen 2002 gestuerwe war, ass hien ausserdeem als Kabarets-Duo *Pützafaba* (vun 1998 bis 2002) opgetrueden. An der Revue vum "Lëtzebuerger Theater" war hie vun 1976 bis 1994 mat dobäi, an och bei de Varieté-Showe vun der Nationallotterie huet hie jorelaang matgespillt. Bei den RTL-Déckkäpp war hie grad sou reegelméisseg dobäi.

Fir de Jang Linster huet en a 17 Jangli-Filmer als Synchronspriecher matgewierkt.

Hie war fir d'LSAP vun 1988 bis 1992 Member am Gemengerot zu Ettelbréck.

## Filmer
* 1989: *[[De falschen Hond]]*, vum Menn Bodson, Marc Olinger a Gast Rollinger
* 2006: *[[Deepfrozen]]*, vum Andy Bausch
* 2010: *[[Trouble No More (Film)|Trouble no more]]*, vum Andy Bausch
* 2012: *[[D'Symmetrie vum Päiperlek]]*, vum Paul Scheuer a Maisy Hausemer

## CD-Album
* 1998: Püzafaba: Déck Dännen (Jang Linster Plakken)

## Literatur
* Revue Nr. 40 vum 2. Oktober 2013, S. 28-30: *Der Spaßmacher*
Bruno Baltzer

De **Bruno Baltzer**, gebuer den 11. August 1965 a zu Nyons am Dauphiné, ass e franséische Fotograf, dee sech zanter 1996 zu Lëtzebuerg etabléiert huet. Hie lieft a schafft am Stadgronn.

Zesumme mam Patrick Hurt an der Elvire Bastendorff huet hien d'A.s.b.l. Jusquici gegrënnt.
## Rezent Ausstellungen
* 07.05.2011-07.05.2012: Émotions. Villa Vauban.
* 28.04.2011-29.05.2011: Mutations III: Public Images - Private Views. Ultranature 6. Mois européen de la photographie.
* 10.11.2010-15.12.2010: Lost memories. Lëtzebuerger Botschaft zu Berlin. Am Kader vum *European Month of Photography Berlin*.
* 26.05.2010-07.11.2010: Mudam Collection. Mudam.
* 30.01.2010-11.04.2010: Everyday(s). Casino Luxembourg.
* 30.01.2010-24.05-2010: Le meilleur des mondes du point de vue de la collection Mudam. Mudam.

## Um Spaweck
* Internetsite vum Bruno Baltzer
BB 36000 (SNCF)

D**'BB 36000**, och nach **Astride** genannt (fir *Asynchron Tricurrent Drive Engine*), sinn eng Serie vun Elektrolokomotive fir den Asaz ënner dräi verschiddene Stroumsystemer.
## Allgemenges
* 1995 wollt d'SNCF, an am Speziellen de Gidderdéngscht FRET, Lokomotive fir iwwer d'Grenzen eraus an d'3kV Netzer an der Belsch an an Italie kënnen ze fueren. Dowéinst gouf d'Commande vun de leschten 30 BB 26000 an eng nei Serie ëmgeännert. Bis 2002 goufen 30 weider Maschinne kaaft.
*D'BB 36000 sinn, obwuel se eng Héchstvitesse vun 230km/h hunn, ni regulär viru Persounenzich agesat ginn.
* D'Firma Alstom huet aus de BB 36000 d'Serie 13 vun der SNCB an hir Schwëstere vun der CFL Serie 3000 entwéckelt.
## BB 36000
Déi haut 30 Maschinnen déi d'Nummeren 36001 bis 36030 hunn, waren déi éischt déi ausgeliwwert goufen. Si sinn an der sougenannter "Multiservice" Livrée ënnerwee, an op de grenziwwergräifende Giddertransport tëscht der Belsch a Frankräich spezialiséiert.
## BB 36200-300
Déi 30 lescht BB 36000 goufen an eng nei Serie ëmgeännert, d'BB 36200-300. Si krueten déi gréng "FRET" Livrée an hu speziellen Ekipement dobäi fir kënnen op de Gidderstrecke Richtung Italien ze fueren. Donieft musse Lokomotiven an Italie speziell sechstelleg Nummeren u béiden Enner hunn, wat d'BB 36200-300 hunn.
Fir kënnen am Fréjustunnel tëscht Frankräich an Italien ze fueren, krueten d'BB 36200-300 speziell Läschinstallatioune fir de Fall datt et am Tunnel zu engem Feier sollt kommen.
Kierch Osper

D**'Kierch vun Osper** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Atertdall Sainte-Claire an zu der Gemeng Réiden op der Atert gehéiert.

De Patréiner ass den hellege Remigius, deem säi Fest den 1. Oktober gefeiert gëtt.

Se läit op enger Héicht laanscht d'Haaptstrooss, der , am südëstlechen Agang vum Duerf. Nieft der Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

Zur fréierer Par Osper huet ausser der Dekanatskierch vun Osper och nach d'Filialkierch vu Räichel gehéiert.

## Geschicht
De Chouer gouf 1542 gebaut, woubäi ugeholl gëtt, datt se op réimesche Fëllementer steet. De Kierchtuerm ass aus dem 11. Joerhonnert.

Bannen an der Kierch gëtt et Wandmolereien aus dem 13./14. Joerhonnert. Méi spéit gouf den Interieur vun der Kierch dem zäitgenëssesche Stil, dem Barock, ugepasst.

1938 gouf se no Norden hi vergréissert.

1968 gouf d'Kierch op d'Lëscht vun de klasséierte Monumenter als "Nationaalt Monument" opgeholl.

### Quell
* Ospern op der Websäit vun der Gemeng Réiden op der Atert

## Klacken
Am Kierchtuerm vun Osper hänken 3 Klacken déi am Schlagtoun La (a’), Sol (g’), Fa (f‘) lauden.

## Kuckt och
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Réiden op der Atert
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Groussbus, Osper
* Websäit vum fréiere Parverband Osper
* D'Fënstere vun der Kierch vun Osper op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
* D'Kierch Osper an der ëffentlecher Facebookgrupp ''Patrimoine religieux Luxembourg - Reliéisen Ierwen Lëtzebuerg''
* Video op Youtube aus der Serie: Kierchen a Kapellen zu Lëtzebuerg iwwer d'Kierch zu Opser
Phi Beta Kappa

**Phi Beta Kappa** ass eng US-amerikanesch akadeemesch Vereenegung, déi am Joer 1776 am College of William and Mary zu Williamsburg a Virginia gegrënnt gouf. Si gëllt als déi eelst a renoméierst *Honor Society* resp. Studentevereenegung an den USA. D'Opnam gëtt vun der Phi-Beta-Kappa-Gesellschaft vun der jeeweileger Héichschoul gereegelt. An der Reegel ginn net méi wéi 10 Prozent vun de College-Studenten (virun der Graduéierung, als „Undergraduates“) opgeholl. Dem betreffende Student gëtt eng Memberschaft ugebueden, déi hien akzeptéiere kann oder och net. An de vergaangene Joren (2006), huet nëmmen nach een Drëttel vun den *Chapters* d'Memberschaft ugeholl. No der Graduéierung steet et de Membere fräi, enger lokaler Phi-Beta-Kappa-Gesellschaft bäizetrieden. Phi Beta Kappa huet am Moment eng 500.000 Memberen.

Phi Beta Kappa (ΦΒΚ) steet fir déi griichesch Wierder Φιλοσοφια Βιου Κυβερνητης (*Philosophia biu kybernetes* -- „Léift vun der Wäisheet, Läitlinn vum Liewen“.

Symbol ass e gëllene Schlëssel, op deem vir dräi Stären (si sti fir Frëndschaft, Moral, Léieren), eng Hand an d'Initiale ΦΒΚ stinn, op der Récksäit een *SP* (fir Societas philosophiae).

D'Gesellschaft gëtt véiermol am Joer d'Zäitschrëft *[[The American Scholar (Magazin)|The American Scholar]]* mat meeschtens geeschteswëssenschaftlechen Artikelen eraus.

All Joer iwwerreecht d'Phi Beta Kappa de Ralph-Waldo-Emerson-Präis fir groussaarteg sozial- oder geeschteswëssenschaftlech Fachbuch-Publikatiounen.

## Berüümt Memberen (chronologesch)
### Studenten

### Éierememberen

## Literatur
* Richard N. Current: *Phi Beta Kappa in American life. The first 200 years*. OUP, New York 1990, ISBN 0-19-506311-2

## Um Spaweck
* www.theamericanscholar.org Offiziell Websäit