1933

## Evenementer
### Europa
* Januar: Den António de Oliveira Salazar féiert a Portugal eng Geheimpolizei, d**PVDE'' (Polícia de Vigilância e Defesa do Estado) an. Méi spéit am Joer trëtt d'Verfassung vum [[Estado Novo (Portugal)|Estado Novo]] a Kraaft.
* [[10. Februar]]: E [[Gasometer]] explodéiert zu [[Neunkirchen (Saar)]]; ronn 70 Leit stierwen, a grouss Deeler vun der Stad ginn zerstéiert.
* : An Éisträich léist d'Parlament sech selwer op; Ufank vum [[Austrofaschismus]].
* [[29. Oktober]]: A [[Spuenien|Spuenie]] gëtt déi der [[faschismus|faschistesch]] [[Falange]] gegrënnt.
* [[19. November]]: Bei de Parlamentswalen a Spuenie gewannen d'Rietsparteien; déi Liberal an d'Sozialisten, déi bis do un der Regierung waren, verléiere staark.
* [[23. Dezember]]: Zuchaccident bei [[Lagny-sur-Marne|Lagny]]; 204 Doudeger an 120 Blesséierter.

====Däitscht Räich====

* [[30. Januar]]: Den [[Adolf Hitler]] gëtt zum däitsche Reichskanzler ernannt ("[[Machtergreifung]]").
* : De [[Reichstag]], d'däitscht Parlament, gëtt op Wonsch vum Hitler vum President [[Paul von Hindenburg]] opgeléist.
* : Den Hitler hält seng éischt Ried virun der Reichswehr an definéiert d'Zil vu senger Aussepolitik: "[[Lebensraum im Osten]]" a récksiichtlos "Germaniséierung" vun deenen Territoiren.
* : D'Versammlungs- an d'Pressefräiheet ginn duerch Veruerdnung an Däitschland limitéiert.
* [[27. Februar]]: Brand vum Reichstag; den 28. Februar gëtt an der ''Reichstagsbrandverordnung'' ë.&nbsp;a. d'Kommunistesch Partei verbueden.
* : Neiwale fir de Reichstag; d'[[NSDAP]] kritt 43&nbsp;% vun de Stëmmen.
* [[20. Mäerz]]: D'[[Konzentratiounslager Dachau]] gëtt opgeriicht.
* [[23. Mäerz]]: Den däitsche Reichstag stëmmt fir d**Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich*, dat als "[[Ermächtigungsgesetz]]" bekannt gëtt an dem Hitler erméiglecht, och ouni d'Parlament Gesetzer z'erloossen.
* : D'Nationalsozialisten organiséieren e [[Boykott]] vu [[juddentum|jiddesche]] Geschäfter, Affekoten an Dokteren.
* : [[Gewerkschaft]]e gi verbueden.
* [[10. Mee]]: Zu Berlin gi Bicher vun Auteuren, déi den Nationalsozialisten net passen, verbrannt.
* 10. Mee: D*'Deutsche Arbeitsfront* gëtt gegrënnt, d'[[Streik]]recht ofgeschaaft.
* [[14. Oktober]]: De [[Joseph Goebbels]] erkläert den Austrëtt vun Däitschland aus dem [[Vëlkerbond]].
* : Mam *Gesetz zur Sicherung der Einheit von Partei und Staat* gëtt en Eeparteiesystem agefouert. All Parteien ausser der NSDAP sinn ewell verbueden.

====Lëtzebuerg====
* [[15. Mäerz]]: D'[[RTL Group|Compagnie Luxembourgeoise de Radiodiffusion]] fänkt hire reegelméissege [[RTL|Radiosprogramm]] an e puer Sproochen un.
=== Afrika ===

=== Amerika ===

==== USA ====
* : De [[Franklin D. Roosevelt]] gëtt 32. US-President, a fänkt gläich un, säin *New Deal*-Programm ëmzesetzen.
* : Duerch dat 21. Amendement vun der Verfassung vun de Vereenegte Staate gëtt dat 18. Amendement opgehuewen, an d'[[Prohibitioun]] nees ofgeschaaft.

==== Mëttel- a Südamerika ====
* : De [[Juan Bautista Sacasa]] gëtt President vun [[Nicaragua]].

=== Asien ===
* [[27. Mäerz]]: [[Japan]] erkläert säin Austrëtt aus dem [[Vëlkerbond]].

=== Ozeanien & Pazifik ===

=== Arabesch Welt ===

== Konscht a Kultur ==

=== Molerei ===

=== Literatur ===

=== Musek ===

== Wëssenschaft an Technik ==

== Sport ==
* [[12. Februar]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] spillt zu [[Lyon]] 2:2 géint Frankräich. Déi zwéi Goler fir d'Lëtzebuerger huet de [[Jean Kremer]] geschoss.
* : Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert, am Kader vun der 25-Joer-Feier vun der [[FLF]], an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] 1:4 géint Frankräich. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Pierre Bommertz]] geschoss.
* : Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gewënnt, am Kader vun der 25-Joer-Feier vun der FLF, an der Stad Lëtzebuerg 3:1 géint d'Belsch. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn de [[Joseph Walthener]] an de Pierre Bommertz (2) geschoss.
* [[24. September]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Neuchâtel]] 0:1 géint d'Schwäiz.

== Gebuer ==
* : [[Joseph Luzzi]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* : [[Emil Steinberger]], Schwäizer Kabarettist, Schrëftsteller, Regisseur a Schauspiller.
* : [[Richard F. Kneip]], US-amerikanesche Politiker.
* [[16. Januar]]: [[Susan Sontag]], US-amerikanesch Schrëftstellerin, Essayistin a Publizistin.
* 16. Januar: [[Roger Ludwig]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[17. Januar]]: [[Dalida]], Schlagersängerin a Schauspillerin.
* [[18. Januar]]: [[John Boorman]], brittesche Regisseur, Dréibuchauteur a Produzent.
* [[20. Januar]]: [[Jean-Antoine Injalbert]], franséische Sculpteur.
* [[21. Januar]]: [[Habib Thiam]], senegaleesesche Politiker.
* [[24. Januar]]: [[Liliane Thorn-Petit]], lëtzebuergesch Journalistin a Publizistin.
* [[25. Januar]]: [[Corazón Aquino]], philippinnesch Presidentin.
* [[28. Januar]]: [[António Cardoso e Cunha]], portugisesche Politiker.
* 28. Januar: [[Susan Sontag]], US-amerikanesch Schrëftstellerin.
* [[29. Januar]]: [[Sacha Distel]], franséische Chansonnier a Komponist.
* : [[Catherine Samie]], franséisch Schauspillerin.
* : [[Henri Klees]], lëtzebuergesche Sproochwëssenschaftler.
* : [[Hiroki Kōsai]], japaneschen Astronom.
* [[12. Februar]]: [[Costa-Gavras]], griichesch-franséische Regisseur.
* [[13. Februar]]: [[Kim Novak]], US-amerikanesch Filmschauspillerin.
* 13. Februar: [[Mario Caiano]], italieenesche Filmregisseur.
*13. Februar: [[Emanuel Ungaro]], franséische Moudendesigner.
* [[17. Februar]]: [[Alain Schaack]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[18. Februar]]: [[Yoko Ono]], japanesch-amerikanesche Kënschtlerin a Sängerin.
* 18. Februar: [[René Grün]], lëtzebuergesche Boxer.
* 18. Februar: [[Mary Ure]], schottesch Schauspillerin.
* [[20. Februar]]: [[Bonifatius Stirnberg]], däitsche Sculpteur.
* [[21. Februar]]: [[Nina Simone]], Jazz- a Bluessängerin, Pianistin a Songschreiwerin.
* 21. Februar: [[Bob Rafelson]], US-amerikanesche Filmregisseur
* [[22. Februar]]: [[Christopher Ondaatje]], brittesch-kanadesche Schrëftsteller a fréieren Entreprener.
* [[24. Februar]]: [[Judah Folkman]], amerikaneschen Zellbiolog a Medezinner.
* : [[Roger Manderscheid]], lëtzebuergesche Schrëftsteller.
* : [[Willy Allamano]], lëtzebuergeschen Auteur deen iwwer Biergbau schreift.
* 3. Mäerz: [[Alfredo Landa]], spuenesche Schauspiller.
* 3. Mäerz: [[Tomás Milián]], kubanesche Schauspiller.
* : [[Elsy Jacobs]], lëtzebuergesch Vëlossportlerin.
* [[11. Mäerz]]: [[Fathi Arafat]], palestinensesche Politiker.
* 11. Mäerz: [[Sandra Milo]], italieenesch Schauspillerin.
* [[14. Mäerz]]: [[Michael Caine]], brittesche Schauspiller.
* 14. Mäerz: [[Quincy Jones]], US-amerikanesche Musek-, Tëlees- a Filmproduzent a Museker.
* [[15. Mäerz]]: [[Philippe de Broca]], franséische Filmregisseur.
* 15. Mäerz: [[Ruth Bader Ginsburg]], US-amerikanesch Juristin.
* [[19. Mäerz]]: [[Philip Roth]], US-amerikanesche Schrëftsteller.
* [[20. Mäerz]]: [[Nic Joosen]], belsch Molerin a Sculptrice.
* 20. Mäerz: [[Michael Pfleghar]], däitsche Filmregisseur.
* 20. Mäerz: [[Renato Salvatori]], italieenesche Schauspiller.
* [[22. Mäerz]]: [[May Britt]], schweedesch Schauspillerin.
* 22. Mäerz: [[Michel Hidalgo]], franséische Foussballspiller an -trainer.
* [[25. Mäerz]]: [[Josy Simon]], lëtzebuergesche Politiker a Sportler
* 25. Mäerz: [[Fernand Schons]], lëtzebuergesche Wënzer a Moler.
* [[26. Mäerz]]: [[Tinto Brass]], italieenesche Regisseur, Produzent an Dréibuchauteur.
* [[27. Mäerz]]: [[Robert Castel]], franséische Soziolog.
* [[30. Mäerz]]: [[Luis Bacalov]], argentinesch-italieenesche Komponist.
* 30. Mäerz: [[Jean-Claude Brialy]], franséische Schauspiller a Regisseur.
* [[31. Mäerz]]: [[Hedwig Bilgram]], däitsch Organistin an Cembalistin.
* : [[Constant Winandy]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* : [[György Konrád]], ungaresche Schrëftsteller.
* : [[Prosper Kayser]], lëtzebuergeschen Anästhesist, Genealog an Auteur.
* : [[Frits Bolkestein]], hollännesche Manager a Politiker.
* : [[Wayne Rogers]], US-amerikanesche Schauspiller
* : [[Jean-Paul Belmondo]], franséische Schauspiller.
* 9. Abrëll: [[Gian Maria Volonte]], Schauspiller.
* 9. Abrëll: [[René Burri]], Schwäizer Fotograf.
* [[10. Abrëll]]: [[Chelo Alonso]], kubanesch Dänzerin a Schauspillerin.
* [[12. Abrëll]]: [[Montserrat Caballé]], spuenesch Operesängerin (Sopran).
* [[14. Abrëll]]: [[Aloyse Bisdorff]], lëtzebuergesche Professer a Politiker.
* [[15. Abrëll]]: [[David Hamilton]], brittesche Fotograf.
* 15. Abrëll: [[Charles Sowa]], lëtzebuergesche Sportler.
* [[19. Abrëll]]: [[Jayne Mansfield]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[24. Abrëll]]: [[Marie-Georgette Mousel]], lëtzebuergesch Fotografin.
* [[25. Abrëll]]: [[Marina Malfatti]], italieenesch Schauspillerin.
* [[30. Abrëll]]: [[Willie Nelson]], US-amerikanesche Country-Sänger a Songwriter.
* : [[Mathias Schiltz]], lëtzebuergesche Geeschtlechen, Generalvikar an Auteur.
* : [[Joseph Kinsch]], lëtzebuergeschen Industriellen.
* : [[James Brown]], US-amerikanesche Museker, Dänzer a Sänger, *Godfather of Soul''.
* 3. Mee: Steven Weinberg, US-amerikanesche Physiker
* 3. Mee: Jean Thill, lëtzebuergesche Jurist an Auteur.
* : Carlo Meintz, lëtzebuergesche Politiker.
* : Marthe Bigelbach-Fohrmann, lëtzebuergesch Politikerin an Deputéiert.
* : François Schlechter, lëtzebuergesche Ringer.
* 10. Mee: Nelly Wies, lëtzebuergesch Sportlerin am Bouschéissen an Olympionickin.
* 10. Meë: Françoise Fabian, franséisch Schauspillerin.
* 14. Mee: Siân Phillips, walisesch Schauspillerin.
* 15. Mee: Marianne Hold, däitsch Schauspillerin.
* 16. Mee: Anne-Marie Coffinet, franséisch Schauspillerin.
* 17. Mee: Jean Vautrin, franséischen Auteur a Filmregisseur.
* 21. Mee: Maurice André, franséische Trompettist.
* 23. Mee: Joan Collins, brittesch Schauspillerin, Fotomodel an Auteur.
* 24. Mee: Emile Back, lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Politiker.
* 30. Mee: Sergio Citti, italieenesche Filmregisseur.
* : Godfried Danneels, belsche Kardinol.
* : Émile van der Vekene, lëtzebuergeschen Auteur.
* 11. Juni: Gene Wilder, US-amerikanesche Schauspiller.
* 16. Juni: René Kohn, lëtzebuergesche Schwëmmer.
* 18. Juni: Jerzy Kosiński, US-amerikaneschen Auteur.
* 20. Juni: Brett Halsey, US-amerikanesche Schauspiller
* 22. Juni: Jacques Martin, franséische Radio- an Televisiounsanimateur.
* 22. Juni: Lex Roth, lëtzebuergesche Sprooch-Aktivist.
* 26. Juni: Claudio Abbado, italieeneschen Dirigent.
* 30. Juni: Lea Massari, italieenesch Schauspillerin.
* : Jean-Paul Pier, lëtzebuergesche Mathematiker an Universitéitsprofesser.
* : Jean-Pierre Mocky, franséische Filmregisseur a -schauspiller.
* : Lucien Karier, lëtzebuergesche Foussballspiller.
* : Marty Feldman, brittesch-US-amerikaneschen Auteur, Schauspiller a Regisseur.
* 13. Juli: Henri Folmer, lëtzebuergesche Sproocheprofesser an Direkter vum Kolléisch.
* 14. Juli: Adrien Ries, lëtzebuergeschen Auteur.
* 16. Juli: Brad Harris, US-amerikanesche Bodybuilder a Schauspiller.
* 18. Juli: Jean Yanne, franséische Schauspiller.
* 23. Juli: Richard Rogers, britteschen Architekt.
* 31. Juli: Cees Nooteboom, hollännesche Schrëftsteller.
* : Stanley Milgram, US-amerikanesche Psycholog.
* : Elinor Ostrom, US-amerikanesch Politologin an Ekonomistin.
* 12. August: Anita Gradin, schweedesch Politikerin.
* 14. August: Richard R. Ernst, Schwäizer Cheemiker.
* 18. August: Roman Polański, polnesche Filmregisseur a Schauspiller.
* 19. August: Debra Paget, US-amerikanesch Schauspillerin.
* 22. August: Sylva Koscina, italieenesch Schauspillerin.
* 25. August: Tom Skerritt, US-amerikanesche Schauspiller.
* : Aldo Bolzan, italieenesch-lëtzebuergesche Vëlossportler.
* 11. September: Marcel Scheer, lëtzebuergesche Foussballspiller.
* 15. September: Michel Kiesgen, lëtzebuergeschen Turner.
* 17. September: Yvonne Bastién, argentinesch Schauspillerin a Sängerin.
* 19, September: David McCallum, brittesche Schauspiller.
* : Peter Mansfield, brittesche Physiker an Nobelpräisdréier.
* 17. Oktober: Soeur Sourire, belsch Nonn a Chansonnière.
* 24. Oktober: Jean-Marie Pelt, franséische Pharmakolog, Biolog, Botaniker, Ökolog, Auteur a Politiker.
* 30. Oktober: Johanna von Koczian, däitsch Schauspillerin.
* : Antoine Kohn, lëtzebuergesche Foussballspiller an -trainer.
* 1. November: Claude Vital, franséische Filmregisseur.
* : John Barry, brittesche Komponist.
* 3. November: Michael Dukakis, US-amerikanesche Politiker, Gouverneur vu Massachusetts.
* : Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, biafranesch-nigerianesche Militär a Politiker.
* : Guy Linster, lëtzebuergesche Professer a Politiker.
* : Renate Ewert, däitsch Schauspillerin.
* 13. November: Karl-Otto Alberty, däitsche Schauspiller.
* 17. November: Jean Maley, franséische Filmregisseur a Schauspiller.
* 19. November: Larry King, US-amerikanesche Journalist an Talkmaster.
* 23. November: Krzysztof Penderecki, polnesche Komponist.
* 25. November: Kathryn Grant, US-amerikanesch Schauspillerin.
* 26. November: Imre Pozsgay, ongresche Politiker.
* 29. November: James Rosenquist, US-amerikanesche Pop-Art-Kënschtler.
* : Paul Crutzen, hollännesche Meteorolog a Cheemiker.
* : Horst Buchholz, däitsche Schauspiller.
* 10. Dezember: Mino Loy, italieenesche Filmregisseur a -produzent.
* 12. Dezember: Manu Dibango, Pianist aus dem Kamerun.
* 15. Dezember: Donald Woods, südafrikanesche Journalist a Biergerrechtler.
* 18. Dezember: Corny Collins, däitsch Schauspillerin.
* 20. Dezember: Rik Van Looy, belsche Vëlossportler.
* 23. Dezember: Akihito, Tenno vu Japan.
* 24. Dezember: Noëlle Adam, franséisch Schauspillerin.
* 26. Dezember: Maurizio Arena, italieenesche Schauspiller a Filmregisseur.
* Henri Jegen, lëtzebuergeschen Architekt.

## Gestuerwen
* : Wilhelm Cuno, däitsche Reichskanzler.
* : Calvin Coolidge, 30. President vun den USA.
* : Alexander Koenig, lëtzebuergesche Paschtouer an Auteur.
* 17. Januar: Ormond Stone, US-amerikaneschen Astronom a Mathematiker.
* 17. Januar: Louis Comfort Tiffany, Moler a Glaskënschtler vum Jugendstil.
* 20. Januar: Heywood Hardy, britteschen Déieremoler.
* 31. Januar: John Galsworthy, brittesche Schrëftsteller.
* : Charles Bernhoeft, lëtzebuergesche Fotograf.
* 10. Februar: Antoine Jans, lëtzebuergesche Keramikmoler.
* 10. Abrëll: Reginald Bottomley, englesche Moler deen zu Lëtzebuerg gewunnt huet.
* 10. Abrëll: Anne Pescatore, Molerin.
* 13. Mäerz: Robert Innes, schotteschen Astronom.
* 22. Mäerz: Théodore Klees, lëtzebuergesche Geschäftsmann a Politiker.
* 24. Mäerz: Erik Jan Hanussen, éisträichesche „Hellseeër“.
* 26. Mäerz: Francine Mussey, franséisch Schauspillerin.
* 21. Abrëll: Charles Mathieu, lëtzebuergesche Geschäftsmann a Politiker.
* 22. Abrëll: Henry Royce, britteschen Industriellen an Techniker.
* 20. Juni: Clara Zetkin, däitsch Politikerin a Fraerechtlerin.
* 25. Juni: Giovanni Giacometti, Schwäizer Moler.
* 11. Juli: Philippe Bastian, lëtzebuergeschen Dokter a Lokalpolitiker.
* 27. Juli: Tony Dutreux, lëtzebuergeschen Ingenieur a Politiker.
* : Leopold van Werveke, lëtzebuergesch-elsass-loutrengesche Geolog.
* 10. August: Léon Bouvart, lëtzebuergeschen Architekt.
* 30. September: Émile Diderrich, lëtzebuergeschen Hotelier a Lokalhistoriker.
* 10. Oktober: Joseph Faber, lëtzebuergeschen Ingenieur a Politiker.
* 16. Oktober: Jean-Pierre Raus, lëtzebuergesche Moler.
* 23. Oktober: Jean-Baptiste Fallize, lëtzebuergeschen Theolog, Journalist a Politiker.
* 29. Oktober: Albert Calmette, franséischen Dokter, Bakteriolog an Immunolog.
* : Stefan George, däitschen Dichter a Schrëftsteller.
* : Karl Jatho, däitsche Fluchpionéier.
* 21. Dezember: Knud Rasmussen, grönlännesch-dänesche Polarfuerscher.
*29. Dezember: Joseph Kieffer, lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Politiker.
* 30. Dezember: Tony Pemmers, lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.

## Um Spaweck