Jane Goodall

D'Dame **Jane Morris Goodall**, DBE, gebuer als *Valerie Jane Morris-Goodall* den 3. Abrëll 1934 zu London, a gestuerwen den 1. Oktober 2025 zu Los Angeles, war eng brittesch Primaten- a Verhalensfuerscherin, souwéi Anthropologin. Si gëtt als eng vun de gréissten Experte vu Schimpansen ugesinn, an ass dofir bekannt, zanter bal 50 Joer déi sozial a Familljestrukture vu wëlle Schimpansen am Gombe Stream National Park an Tansania erfuerscht ze hunn.

Si huet den *Jane Goodall Institute* an de *Roots & Shoots* Programm gegrënnt a sech fir Déiereschutz- a -konservatiounsmoossnamen ageast.

D'Jane Goodall huet op der Universitéit vu Cambridge studéiert, wou si en Doktorat an Ethologie (iwwer déi wëll Schimpansen) gemaach huet. Duerch hir Fuerschunge gouf kloer, datt vill Comportementer, déi bis dohin als "typesch mënschlech" ugesi goufen, och bei Schimpansen tëscht Familljen- oder Clanmembere gängeg sinn (wéi Ëmäerbelen, Këssen oder Këddelen), datt d'sozial Interaktioune bannent engem Clan vill méi grouss a komplex sinn, wéi gemengt, an datt d'Schimpanse Geschier benotzen (z.&nbsp;B. e Grashallem, fir an engem Termitekoup ze stëppelen, a sou déi Déieren, déi sech dru festhalen, erausze"fëschen" an ze friessen). Si huet och festgestallt, datt Schimpansen och manner friddlecht Behuele kënne weisen, z.&nbsp;B. gi s'op d'Juegd fir aner, méi kleng Afenaarten, ze fänken an ze friessen; an dominant Weibercher an engem Grupp kënnen den Nowuess vu méigleche Konkurrentinnen dout maachen.

Fir hir Aarbecht an hiert Engagement gouf si mat enger ganzer Rëtsch Präisser an Distinctiounen ausgezeechent.

## Wierker (Auswiel)
* **1969** *My Friends the Wild Chimpanzees* Washington, DC: National Geographic Society
* **1971** *Innocent Killers* (with H. van Lawick). Boston: Houghton Mifflin; London: Collins.
* **1971** *In the Shadow of Man* Boston: Houghton Mifflin; London: Collins. Published in 48 languages.
* **1986** *The Chimpanzees of Gombe: Patterns of Behavior* Boston: Bellknap Press of the Harvard University Press. 
* **1990** *Through a Window: 30 years observing the Gombe chimpanzees* London: Weidenfeld & Nicolson; Boston: Houghton Mifflin. 1991 Penguin edition, UK. 
* **1991** *Visions of Caliban* (mam Dale Peterson, Ph.D.). Boston: Houghton Mifflin. 
* **1999** *Brutal Kinship* (mam Michael Nichols). New York: Aperture Foundation.
* **1999** *Reason For Hope; A Spiritual Journey* (mam Phillip Berman). New York: Warner Books, Inc. 
* **2000** *40 Years At Gombe* New York: Stewart, Tabori, and Chang.
* **2000** *Africa In My Blood* (ed.: Dale Peterson). New York: Houghton Mifflin Company.
* **2001** *Beyond Innocence: An Autobiography in Letters, the later years* (ed. Dale Peterson). New York: Houghton Mifflin Company. ISBN 0-618-12520-5
* **2002** *The Ten Trusts: What We Must Do To Care for the Animals We Love* (mam Marc Bekoff). San Francisco: Harper San Francisco
* **2005** *Harvest for Hope: A Guide to Mindful Eating* New York: Warner Books, Inc. ISBN 0-446-53362-9
* **2009** *Hope for Animals and Their World: How Endangered Species Are Being Rescued from the Brink* Grand Central Publishing ISBN 0-446-58177-1

## Um Spaweck

* The Jane Goodall Institute official website