open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
United States Intelligence Community

D**'United States Intelligence Community**, ofgekierzt **IC**, ass de kollektive Begrëff fir 16 eenzel Noriichtendéngschter vun de Vereenegte Staaten.

Den deemolege President Ronald Reagan huet dës *Intelligence Community* de 4. Dezember 1981 duerch d*'Executive Order 12333* geschaf, well an den USA déi eenzel Geheimdéngschtorganisatiounen immens zerspläitert sinn (2010 hunn 1271 Regierungsorganisatiounen an 1931 Privatfirme mat am Ganzen 854.000 Leit an deem Secteur geschafft). Hien huet hir Koordinatioun enger eegestänneger Administratioun ënnerstallt huet, der *Office of the Director of National Intelligence*, déi zanter 2010 selwer och zur IC derbäigezielt gëtt. Si gëtt zanter 2004 duerch den Director of National Intelligence geleet. Sëtz vum Koordinatiounsdéngscht ass Washington D.C..

Déi 16 Noriichtendéngschter schaffe souwuel selbststänneg wéi och zesumme bei Opklärungsaktivitéite am Kader vun den internationale Bezéiungen an dem Schutz vun der Staatssécherheet vun den USA. Si sammelen a beschafe sech am In- an Ausland Informatiounen, contribuéieren zu militäresche Planungen, a bedreiwe Spionage.

## IC Memberen
* Central Intelligence Agency (CIA), den zivillen Auslandsgeheimdéngscht vun den USA
* dem US-Verdeedegungsministère ënnergeuerdnet Organisatiounen:
** Defense Intelligence Agency (DIA), als Daachorganisatioun vun den Noriichtendéngschter vun den Deelsträitkräften:
***Air Force mat der Air Force Intelligence, Surveillance and Reconnaissance Agency (ISR) 
***Army mat dem United States Army Intelligence Corps (G2) 
***Marine Corps mat der Marine Corps Intelligence Activity (MCIA)
***Navy mat dem Office of Naval Intelligence (ONI) 
** National Geospatial-Intelligence Agency (NGA), déi duerch geospezifesch Färopklärung Kaarten- a Bildmaterial liwwert
** National Reconnaissance Office (NRO), déi d'Spionagesatelliteprogramm bedreift
** National Security Agency (NSA), déi di weltwäit elektronesch Kommunikatioun iwwerwaacht an entschlësselt
* Energieministère: Office of Intelligence and Counterintelligence
* Ausseministère: Bureau of Intelligence and Research (INR)
* Finanzministère: Office of Intelligence and Analysis (OIA)
* dem Inneministère ënnergeuerdnet: 
**Coast Guard mat der United States Coast Guard Intelligence (CGI)
**Office of Intelligence and Analysis (I&A)
* dem Justizministère ënnergeuerdnet: 
** Federal Bureau of Investigation (FBI), mat ë.&nbsp;a. als Aufgaben d'Spionageofwier ("National Security Division") an d'Terrorofwier ("Counterterrorism Division") gehéieren
** Drug Enforcement Administration (DEA)

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der IC
* Informatiounen iwwer dem Reagan seng Executive Order
NSA (Homonymie)

D'Ofkierzung **NSA** bezeechent:
* en US-Geheimdéngscht, dee fir déi weltwäit Iwwerwaachung an Entschlësselung vun elektronescher Kommunikatioun zoustänneg ass: National Security Agency,
* en US-Gesetz fir d'Neiausriichtung vun hirer Sécherheets- a Verdeedegungspolitik nom Enn vum Zweete Weltkrich: National Security Act,
* dat iewescht Verwaltungsgeriicht vu Polen: Naczelny Sąd Administracyjny.
Idaho

Den **Idaho** ass e Bundesstaat am Nordweste vun den USA. Den Idaho ass zanter dem 3. Juli 1890 den 43. Bundesstaat vun den USA. Virdru war den Idaho haaptsächlech vun Indianer bevëlkert. Den Numm soll vun *Ee-dah-how* kommen, e Wuert aus der Sprooch vum Indianerstamm vun de Schoschonen an dat *Liicht op de Bierger* bedeite soll. Dat ass awer nëmmen eng Theorie an déi richteg Bedeitung ass bis haut net ganz kloer.

## Geographie
Den Idaho grenzt am Norden u Kanada, am Osten un de Montana an de Wyoming, am Westen un de Bundesstaat Washington an den Oregon an am Süden un den Nevada a Utah.
Den Idaho huet 44 *Counties*.

D'Landschaft vum Idaho besteet haaptsächlech aus Bierger an aus wäiten onberéierte Landschaften. Am Oste vum Staat verlafen d'Rocky Mountains.

### Gréisst Stied
* Boise
* Coeur d'Alene
* Idaho Falls
* Moscow
* Nampa
* Pocatello

## Illustratiounen

Fichier:Boise-State-Capitol0601.jpg|De Senat vum Idaho zu Boise
Fichier:Parma, Idaho (8114945477).jpg|Parma
Fichier:2013-07-07 17 37 07 View east up the Snake River Gorge from just northwest of Shoshone Falls in Idaho.jpg|De Snake River
Fichier:2013-07-07 17 41 52 Shoshone Falls in Idaho viewed from the northwest.jpg|Shoshone Falls


## Um Spaweck

* Staat Idaho
Tetraphobie

**Tetraphobie** ass den Numm fir d'Angscht virun der Zuel 4, déi virun allem an asiatesche Länner heefeg ass. Dat kënnt dohier, well d'Wuert *Doud* an d'Zuel *Véier* änlech ausgeschwat ginn.

D'Angscht geet sou wäit, datt et virkënnt datt a villen Héichhaiser an Asien d'Stäck mat enger 4 feelen. Zu Hong Kong gëtt et zum Beispill Héichhaiser wou d'Stäck vu 40 bis 49 guer net do sinn. D'Nummer vun engem Haus, dat normalerweis op der Nummer 4 an engem Wunnblock sollt stoen, gëtt duerch 3A ersat, 14 duerch 13A, 24 duerch 23A, asw.

Etymologesch ass den Numm op dat griichescht τετράς: *Véier* an φοβία: *Angscht* zeréckzeféieren.

## Kuckt och
* Eptakaidekaphobie‎
* Triskaidekaphobie an deemno och Paraskavedekatriaphobie
* Hexakosioihexekontahexaphobie
* Tetraeder
Eptakaidekaphobie

**Eptakaidekaphobie** ass den Numm fir d'Angscht virun der Zuel 17, déi virun allem an Italien heefeg ass.

Et gëtt verschidden Erklärunge fir déi Angscht. Schonn de Pythagore a seng Schüler am ale Griicheland hate versicht d'Nummer 17 ze meiden. Se läit nämlech tëscht der 16 an der 18, déi als perfekt Ofbildung vun de Véierecker *4 x 4* a *3 x 6* ugesi sinn.

An der Réimerzäit stoung op de Griewer VIXI, en Anagramm fir d'réimesch Zuel XVII, wat *Ech hu gelieft* op laténgesch bedeit. Sou kënnt et, datt d'17 mam Doud a Verbindung bruecht ginn ass.

Deemno hunn d'Italiener keng Angscht virum *[[Paraskavedekatriaphobie|Freideg, den Dräizéngten]]* mä virum *Freideg, de Siwwenzéngten*.
Den Auto Renault R17 ass an Italien als R177 verkaf ginn. 
Déi italieenesch Autobunn A17 ass am Joer 1973 zur A14 bäigerechent ginn. Duerno ass d'A17 awer net ersat ginn.

Etymologesch ass den Numm op dat griichescht δέκα επτά: *Siwwenzéng* an φοβία: *Angscht* zeréckzeféieren.

## Kuckt och
* Tetraphobie
* Triskaidekaphobie
* Hexakosioihexekontahexaphobie
Exzentrizitéit

**Exzentrizitéit** (vum lat. *ex centro* ‚aus der Mëtt‘) ass e Begrëff deen a follgende Beräicher virkënnt:
* Exzentrizitéit (Mathematik), eng Mooss fir d'Ofwäiche vun enger Ellips vun der Kreesform
* Exzentrizitéit (Graphentheorie), de maximalen Ofstand vun engem Knuet zu all den anere Kniet an engem Graph
* Exzentrizitéit (Astronomie), eng Mooss fir d'Ofwäichung vun enger elliptescher Ëmlafbunn
* Exzentrizitéit (Technik), eng Ofwäichung vum Mëttelpunkt oder vun der Symmetrie
Exzentrizitéit (Astronomie)

D'numeresch **Exzentrizitéit** déngt an der Himmelsmechanik als *[[Bunnelement]]* bei der Beschreiwung vun der Form enger Keplerbunn. Si charakteriséiert déi verschidden Typpe vun de Léisunge vum Keplerproblem.

:Ze beuechten ass, datt déi *numeresch Exzentrizitéit* **ε** am astronomesche Gebrauch kuerz als d*Exzentrizitéit* an och mat **e** bezeechent gëtt, well d*linear Exzentrizitéit* (mathematesch *e*) als absolut Gréisst net gebraucht gëtt, mä duerch d*'[[Periapsisdistanz]]* *a*−*e* oder de *[[Bunnradius]]* *r*0 ersat gëtt.

Fir en Orbit op enger Keplerbunn gëllt:
# D'Periapsisdistanz = Grouss Hallefachs − Exzentrizitéit:  r_\mathrm{min} = a - e = a ( 1 - \epsilon) 
# D'Apoapsisdistanz = Grouss Hallefachs + Exzentrizitéit:  r_\mathrm{max} = a + e = a ( 1 + \epsilon) 
# Exzentrizit\ddot at = \frac{Apoapsisdistanz - Periapsisdistanz}{Apoapsisdistanz + Periapsisdistanz}\,\mathrm{:}  e = \frac {r_\mathrm{max} - r_\mathrm{min}} {r_\mathrm{max} + r_\mathrm{min}}

Fir munnech Fäll fënnt och nach den *Exzentrizitéitswénkel* φ  als Bunnelement ee Gebrauch:
: \sin \varphi = \epsilon
Den Exzentrizitéitswénkel ass d'Ofwäichung vun der richteger Anomalie ν vum Niewescheet SN vum rechte Wénkel.
: \varphi = {90^\circ + \nu (S_N)} oder  \epsilon = \cos \nu (S_N) \,  
Dësen Zesummenhang eegent sech besonnesch, wann een direkt mat der Kepler-Equatioun hantéiert.

*[[Etymologie]]:* Aus dem laténgeschen *ex* „baussen“ an *zentral* „Mëttelpunkt“ heescht *excentricus* *aus der Mëtt eraus*: D'Bezeechnung geet op den Tycho Brahe – de Schoulmeeschter vum Johannes Kepler – zeréck: A senger Planéitentheorie, déi eng Mëschung aus geozentreschem an heliozentreschem Weltbild duerstellt, gouf et „zentresch“ Bunnen, an där am Mëttelpunkt d'Äerd stoung, an „exzentresch“ Kreesbunnen, mat der Sonn am Mëttelpunkt.

Ënner de Planéiten aus eisem Sonnesystem huet d'Venus mat 0,0067 déi klengst Exzentritéit (also déi kreesähnlechst Bunn) an de Merkur mat 0,2056 déi gréisst.
Fraubillenkreuz

D**'Fraubillenkreuz** ass e Menhir, deen zu engem Kräiz ëmgeschafft ginn ass. E steet um Ferschweiler Plateau an der Äifel, um Bord vum Wee tëscht Ferschweiler, Schankweiler, Nusbaum-Rohrbach a Bollenduerf.

Enger So no huet de Missionnaire Willibrord de Menhir, deen eng 5000 Joer al ass, selwer an eng Kräizform ëmgemeesselt an en sou christianiséiert. Am Stee sinn och, op deenen zwou Säiten, Nische fir Figuren, ronderëm déi Lächer sinn. De Menhir ass haut eng 3,5 Meter héich.

Et ass net kloer, wou den Numm hierkënnt. E kéint vu „Léif-Fra-Bild-Kräiz“ kontraktéiert gi sinn. Enger anerer Theorie no kéim e vum Numm Sybille, wéi Frae genannt goufen, déi d'Zukunft virausgesot hunn. 1617 gouf de Menhir nämlech an der Grenzbeschreiwung vun der Grofschaft Veianen als „Sybillen Creutz“ ernimmt. De Kiirchenhistoriker Rainer Neu schreift derzou an sengem Buch „Willibrord“: „Die eigentlech Bedeitung vum Numm leit op der Hand, wann een vum Hollänneschen oder vum rheineschen Dialekt ausgeet. „Billen“ oder „Bollen“ heeschen do d‘Aaschbaaken, an „Frabillenkreiz“ bezeechent also genee dat wat ee geseit: e „Fraekickeskreiz“.“ (Seit 134)

## Literatur
* Johannes Groht: *Menhire in Deutschland.* Landesamt für Denkmalpflege und Archäologie Sachsen-Anhalt, Halle (Saale) 2013, ISBN 978-3-943904-18-5, S. 339–340.
* Leonard Palzkill: *Sauertal ohne Grenzen. Wanderungen durch die deutsch-luxemburgische Felsenlandschaft.* Verbandsgemeinde Irrel, Irrel 2002, ISBN 3-00-008585-8, S. 41: *„Fraubillenkreuz“*.
* Walter Pipke, Ida Leinberger: *Die Eifel. Geschichte und Kultur des alten Vulkanlandes zwischen Aachen und Trier*. 5. aktualisierte Auflage. DuMont, Köln 2006, ISBN 3-7701-3926-7 (*DuMont Kunstreiseführer*).
* Pierre Kauthen: *Vom 'Fraubillenkreuz' zum Grab des hl. Willibrord.* In: *[[Hémecht]]* 2011 (63. Jahrgang), Heft 1, S.5-20.

## Um Spaweck
* Verbandsgemeindeverwaltung Irrel
Michigan

De **Michigan** ass e Bundesstaat am Norde vun den USA. De Michigan ass zanter dem 26. Januar 1837 de 26. Bundesstaat vun den USA. Den Numm kënnt vu *mishi-gami*, e Wuert aus der Sprooch vum Indianerstamm vun de Anishinabe dat *Grousse Séi* bedeit.

## Geographie
De Michigan grenzt am Norden an am Osten un d'kanadesch Provënz Ontario, am Süden un den Ohio an den Indiana, am Westen un de Minnesota (zu dem awer keng Landgrenz besteet, de Lake Superior mécht d'Grenz)an de Wisconsin an am Südweste grenzt en un den Illinois (zu dem och keng Landgrenz besteet, do ass de Michiganséi d'Grenz).
De Michigan huet 83 *Counties*.

De Michigan ass dee Staat aus den USA mat dem gréisste Waasserundeel. Déi fënnef Grouss Séien, vun deenen der véier am Michigan leien, sinn déi gréisst Grupp vu Séisswaasserséien op der Äerd. De Michigan ass och den eenzege Staat an den USA deen an zwee gedeelt ass, duerch de Michiganséi.

### Gréisst Stied
*Detroit
*Grand Rapids
*Warren 
*Sterling 
*Lansing

De Michigan gehéiert zum sougenannte *Rust Belt*, wou zanter den 1950er Joren d'Populatioun nëmme lues wiisst oder souguer réckleefeg ass. Vun 2000 op 2010 ass d'Bevëlkerung vum Michigan fir déi éischt Kéier zeréckgaangen.

## Ekonomie
D'Industrie an den Tourismus sinn déi zwou Branchen déi am meeschten Ëmsaz maachen. Detroit ass de wichtegsten Zentrum wat d'Autoindustrie ugeet: Ford, Chrysler a General Motors hunn do hire Sëtz. Déi grouss Séien zéien all Joer Milliounen Touristen un.

## Biller

ArcadiaBluffs1011.jpg|Bléck op de Michiganséi
EMU Roosevelt Hall 3.jpg|Eastern Michigan University zu Ypsilanti
Flint River in Flint MIchigan.jpg|De Flint River
Detroit Night Skyline Cropped 2.JPG|D'Skyline vun Detroit


## Um Spaweck

* Staat Michigan
International Scientific Optical Network

D**'International Scientific Optical Network** (ISON) ass eng Grupp vun astronomeschen Observatoiren an zéng Länner.

Zil vun der Kollektivaarbecht ass et, verschiddenaarteg Objeten am Weltraum opzespieren. Et gëtt vum *Keldysch-Institut fir ugewannt Mathematik* geleet (russesch: Институт прикладной математики им. М.В.Келдыша), dat zu der Russescher Wëssenschaftsakademie gehéiert.

Zu den Entdeckunge vum Institut gehéieren d'Koméiten C/2010 X1 (Elenin) an C/2012 S1 (ISON). Dee leschte krut säi populären Numm (ISON) no der englescher Ofkierzung vum Observatiounsnetzwierk.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Websäit vum Institut
Concours littéraire national 2013

De **Concours littéraire national 2013**, dee wéi déi Jore virdru vum Kulturministère organiséiert gouf, huet sech 2013 ëm Theaterstécker gedréit.

Den 1. Präis goung un d'Nathalie Ronvaux fir hiert Stéck *La vérité m'appartient*. 

Den éischte Präis an der Kategorie "Jugend" krut de Jean Beurlet fir *Eine herrliche Frau*.

Am Jury waren d'Nicole Sahl, d'Carole Lorang, d'Josée Zeimes, de Charles Muller an den Andreas Wagner.

D'Präisiwwerreechung war den 3. Dezember 2013.
John Tavener

De Sir **John Tavener**, gebuer als *John Kenneth Tavener* den 28. Januar 1944 zu London a gestuerwen den 12. November 2013 zu Child Okeford, Dorset war en englesche Komponist, dee besonnesch duerch seng reliéis Vokalmusek bekannt ass.
## Wierker (Auswiel)
* 1965: Cain and Abel
* 1966: The Whale
* 1969: Celtic Requiem
* 1976: A Gentle Spirit 
* 1982: The Lamb
* 1984: Orthodox Vigil Service
* 1985: Two Hymns to the Mother of God
* 1988: The Protecting Veil
* 1989: Resurrection
* 1992: Annunciation
* 1993: The Apocalypse
* 1997: Eternity's Sunrise
* 1997: Fall and Resurrection
* 1999: A New Beginning
* 1999: Total Eclipse
* 2000: Ikon of Eros
* 2000: Lamentations and Praises
* 2002: Hymn of Dawn
* 2002: Lament for Jerusalem
* 2005: Ex Maria Virgine

## Um Spaweck

* Homepage vum John Tavener
John Davis Chandler

Den **John Davis Chandler**, gebuer den 28. Januar 1935 zu Hinton am West Virginia, a gestuerwen de 16. Februar 2010 zu Toluca Lake, war en US-amerikanesche Schauspiller.

Bedeitend Filmer an deenen hie matgespillt huet si *[[Ride the High Country]]* (1962), *[[Major Dundee]]* (1965) allen zwéi vum Sam Peckinpah a *[[The Outlaw Josey Wales]]* (1976) vum Clint Eastwood.

## Filmographie
### Kino
*1961: *[[Mad Dog Coll (Film 1961)|Mad Dog Coll]]* vum Burt Balaban
*1961: *The Young Savages* vum John Frankenheimer
*1962: *[[Ride the High Country]]* vum Sam Peckinpah
*1965: *Once a Thief* vum Ralph Nelson
*1965: *[[Major Dundee]]* vum Sam Peckinpah
*1965: *Those Calloways* vum Norman Tokar
*1967: *Return of the Gunfighter* vum James Neilson
*1969: *The Good Guys and the Bad Guys* vum Burt Kennedy
*1970: *[[Barquero]]* vum Gordon Douglas
*1971: *Shoot Out* vum Henry Hathaway
*1973: *[[Pat Garrett and Billy the Kid]]* vum Sam Peckinpah
*1974: *The Ultimate Thrill* vum Robert Butler
*1974: *The Take* vum Robert Hartford-Davis
*1975: *[[Capone Film|Capone]]* vum Steve Carver
*1975: *Walking Tall Part II* vum Earl Bellamy
*1976: *[[The Outlaw Josey Wales]]* vum Clint Eastwood
*1977: *The Shadow of Chikara* vum Earl E. Smith
*1980: *The Little Dragons* vum Curtis Hanson
*1982: *Triumphs of a Man Called Horse* vum John Hough
*1982: *The Sword and the Sorcerer* vum Albert Pyun
*1987: *Adventures in Babbysitting* vum Chris Columbus
*1988: *Double Revenge* vum Armand Mastroianni
*1991: *Trancers II* vum Charles Band
*1991: *Only the Lonely* vum Chris Columbus
*1993: *Body of Evidence* vum Uli Edel
*1994: *Phantasm III: Lord of the Dead* vum Don Coscarelli
*1995: *Carnosaur 2* vum Louis Morneau

## Um Spaweck
NGC 3166

Den **NGC 3166** ass eng Balkespiralgalaxie vum Typ SB0-a a läit am Stärebild Sextans. D'Galaxie huet e Wénkelduerchmiesser vu 4,4'&nbsp;×&nbsp;2,2' an eng visuell Magnitude vun 10,5&nbsp;mag. Si gouf den 19. Dezember 1783 vum Wilhelm Herschel entdeckt.

Den NGC 3166 interagéiert mat de Galaxien NGC 3165 an NGC 3169, wéi am Bild riets ze gesinn ass.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* SEDS
Nathalie Ronvaux

D**'Nathalie Ronvaux**, gebuer den 13. Juni 1977 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng belsch Theaterregisseurin, -autorin a Lyrikerin.

2010 huet si de Prix d'encouragement vun der Fondation Servais mam Manuskript vum Gedichtsband *Vignes et louves* an 2013 den éischte Präis vum nationale Literaturconcours mam Manuskript vum Theaterstéck *La vérité m'appartient* gewonnen

.

## Wierker (Auswiel)

* 2011: *Vignes et louves. Poèmes* 
* 2012: *La liberté meurt chaque jour au bout d'une corde*
*2014: *Vol de nuit à ciel ouvert*
*2014: *La vérité m'appartient. suivi de Histoire(s). Échographie. Enterre-moi*
*2015: *Les nuits blanches*
*2016: *Il n'y a rien... Il y a tout...*, mat Zeechnunge vum Robert Brandy
*2017: *Subridere - un aller simple*
*2018: *Des textes sans complaisance, d'une force poétique puissante : éloge du manuscrit "L'oeil grand fermé" d'Anita Gretsch*
Susan George

D**'Susan George**, gebuer als *Susan Melody George* de 26. Juli 1950 zu London, ass eng englesch Schauspillerin. 
## Filmographie
### Kino
* 1965: *Cup Fever*, vum David Bracknell mam Bernard Cribbins 
* 1966: *Davy Jones' Locker*, vum Frederic Goode 
* 1967: *[[Billion Dollar Brain]]*, vum Ken Russell mam Michael Caine a Karl Malden
* 1967: *The Sorcerers*, vum Michael Reeves mam Boris Karloff an Ian Ogilvy
* 1968: *Up the Junction*, vum Peter Collinson mam Suzy Kendall an Dennis Waterman
* 1968: *[[The Strange Affair]]*, vum David Greene mam Michael York an Jeremy Kemp
* 1969: *The Looking Glass War*, vum Frank Pierson mam Christopher Jones a Pia Degermark
* 1969: *All Neat in Black Stockings*, vum Christopher Morahan mam Jack Shepherd 
* 1969: *Twinky*, vum Richard Donner mam Charles Bronson an Honor Blackman
* 1970: *Eyewitness*, vum John Hough mam Mark Lester a Lionel Jeffries
* 1970: *Spring and Port Wine*, vum Peter Hammond mam James Mason 
* 1971: *Die Screaming Marianne*, vum Pete Walker mam Barry Evans 
* 1971: *Fright*, vum Peter Collinsonmam Honor Blackman an Ian Bannen
* 1971: *[[Straw Dogs (Film 1971)|Straw Dogs]]*, vum Sam Peckinpah mam Dustin Hoffman a Peter Vaughan
* 1972: *La banda J.S.: Cronaca criminale del Far West*, vum Sergio Corbucci mam Tomás Milián an Telly Savalas
* 1974: *Dirty Mary Crazy Larry*, vum John Hough mam Peter Fonda 
* 1975: *Mandingo*, vum Richard Fleischer mam James Mason 
* 1975: *Out of Season*, vum Alan Bridges mam Vanessa Redgrave a Cliff Robertson
* 1976: *A Small Town in Texas*, vum Jack Starrett mam Timothy Bottoms a Bo Hopkins
* 1977: *Tintorera!*, vum René Cardona Jr. mam Hugo Stiglitz 
* 1978: *Tomorrow Never ComesVenom*, vum Peter Collinson mam Oliver Reed a Raymond Burr
* 1981: *[[Venom (Film 1981)|Venom]]*, vum Piers Haggard mam Oliver Reed, Klaus Kinski a Sarah Miles
* 1981: *Enter the Ninja*, vum Menahem Golan mam Franco Nero a Christopher George
* 1982: *The House Where Evil Dwells*, vum Kevin Connor mam Edward Albert an Doug McClure
* 1982: *Kiss My Grits*, vum Jack Starrett mam Bruce Davison an Anthony Franciosa
* 1983: *The Jigsaw Man*, vum Terence Young mam Michael Caine a Laurence Olivier
* 1986: *Lightning, the White Stallion* vum William A. Levey mam Mickey Rooney 
* 1989: *Djavolji raj* vum Rajko Grlic mam Tom Conti 
* 2008: *In Your Dreams* vum Gary Sinyor mam Dexter Fletcher a Linda Hamilton
* 2009: *City of Life* vum Ali F. Mostafa mam Alexandra Maria Lara

## Um Spaweck
Nicolas Kollwelter

Den **Nicolas Kollwelter**, gebuer de 5. September 1918 zu Weimeschkierch, a gestuerwen de 14. November 1992 zu Hamm, war e lëtzebuergesche Politiker (CSV).

Nom Doud vum Nicolas Rollinger ass hien op Grond vun de Resultater vun de Chamberwale vum 30. Mee 1954 an d'Chamber nogeréckelt a blouf Deputéierte bis Enn 1958 wéi d'Chamber fir d'Chamberwale vum 1. Februar 1959 opgeléist gouf. Hie gouf nees bei de Chamberwale vum 7. Juni 1964 a vum 15. Dezember 1968 als Deputéierte gewielt.

Hie war vun 1961 bis 1981 Member vum Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg.

Hien ass de Papp vum René a Serge Kollwelter.
Nick Cave

Den **Nicholas Edward "Nick" Cave**, gebuer den 22. September 1957 zu Warracknabeal, ass en australesche Sänger a geleeëntlech och Schrëftsteller.

Am beschte bekannt ass en als Frontman vun der Rockgrupp Nick Cave and the Bad Seeds, déi hien 1983 mam Mick Harvey, dem Blixa Bargeld (Sänger vun den Einstürzenden Neubauten) an dem Barry Adamson gegrënnt huet. 2006 huet hien zousätzlech d'Garage-Rockgrupp Grinderman forméiert, déi awer haaptsächlech aus Membere vun de Bad Seeds besteet.

Säi kommerziell am erfollegräichste Lidd war 1995 säin Duett mam Kylie Minogue *[[Where the Wild Roses Grow]]*.

Allgemeng ass säi Stil relativ melancholesch mat engem klengen Hang zur Romantik. D'Texter vu senge Lidder sinn dacks literaresch beaflosst, ë.&nbsp;a. vun der Bibel.

De 15. November 2013 ass hien an der Rockhal opgetratt.

Hie krut 1991 mat der brasilianescher Journalistin Viviane Carneiro ee Bouf, huet sech awer vun der Mamm getrennt an 1999 d'Model a Schauspillerin Susie Bick bestuet.

## Discographie

; Boys Next Door

* *Door Door* (1979)

; The Birthday Party

* *The Birthday Party (Hee Haw)* (1980)
* *Prayers On Fire* (1981)
* *Junkyard* (1982)
* *Mutiny! / Bad Seed* (1983)

; Nick Cave and the Bad Seeds

* *From Her to Eternity* (1984)
* *The Firstborn Is Dead* (1985)
* *Kicking Against the Pricks* (1986)
* *Your Funeral… My Trial* (1986)
* *Tender Prey* (1988)
* *The Good Son* (1990)
* *Henry's Dream* (1992)
* *Live Seeds* (1993)
* *Let Love In* (1994)
* *Murder Ballads* (1996)
* *The Boatman's Call* (1997)
* *Live at the Royal Albert Hall* (1998)
* *No More Shall We Part* (2001)
* *Songs For A November Night* (2002) (unofficial)
* *Nocturama* (2003)
* *Abattoir Blues/The Lyre of Orpheus* (2004)
* *B-Sides & Rarities (3 CD)* (2005)
* *Dig, Lazarus, Dig!!!* (2008)
* *Push the Sky Away* (2013)
* *Skeleton Tree* (2016)
* *Ghosteen* (2019)
* *Wild God* (2024)

; Singes

* *What A Wonderful World* (mam Shane MacGowan)
* *Where The Wild Roses Grow* (mam Kylie Minogue)
* *Henry Lee* (mam PJ Harvey)

; Grinderman

* *Grinderman* (2007)
* *Grinderman 2* (2010)

; Other

* *Burnin' The Ice* (1983) (mam Die Haut)
* *White Lunar* (2009) (mam Warren Ellis)

; Solo

* *The Secret Life Of The Love Song* (1999)
* *Here Comes The Sun* (2002)

## Filmographie
* 1987: *[[Der Himmel über Berlin]]*, vum Wim Wenders mam Bruno Ganz a Peter Falk
* 2016: *[[Les beaux jours d'Aranjuez (Film 2016)|Les beaux jours d'Aranjuez]]* vum Wim Wenders mam Reda Kateb a Sophie Semin
NGC 2974

Den **NGC 2974** ass eng elliptesch Galaxie vum Typ E4 a läit am Stärebild Sextans. D'Galaxie huet e Wénkelduerchmiesser vun 3,5'&nbsp;×&nbsp;2,0' an eng visuell Magnitude vun 10,9&nbsp;mag. Si gouf de 6. Januar 1785 vum Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och
NGC 3582

Den **NGC 3582** ass en helle Knuet an engem Stäregenesisgebitt am westlechen Deel vum RCW-57-Komplex. Den NGC&nbsp;3582 gouf 1834 vum Astronom John Herschel mat Hëllef vu sengem 18,7-Zoll-Reflekter entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* ESO
* SEDS
NGC 3147

Den **NGC 3147** ass eng Spiralgalaxie vum Typ Sbc a läit am Stärebild Draco. D'Galaxie huet e Wénkelduerchmiesser vu 4,3'&nbsp;×&nbsp;3,7' an eng visuell Magnitude vun 10,6&nbsp;mag. Si gouf den 3. Abrëll 1785 vum Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* SEDS
Wolfgang Liebeneiner

De **Wolfgang Liebeneiner**, gebuer als *Wolfgang Georg Louis Liebeneiner* de 6. Oktober 1905 zu Liebau deemools a Schlesien haut Lubawka a Polen, a gestuerwen den 28. November 1987 zu Wien, war en däitsche Schauspiller, Dréibuchauteur a Regisseur.

De Liebeneiner war net nëmme Schauspiller hien huet och Regie gefouert souwuel a Filmer, Theaterstécker, Operetten an Operen.

Hie war vun 1944 bis zu sengem Doud am Joer 1987 mat der Schauspillerin Hilde Krahl bestuet.Hien ass de Papp vun der Schauspillerin Johanna Liebeneiner.

## Filmographie
### als Schauspiller
### Kino (Auswiel)
* 1931: *Die andere Seite*, vum Heinz Paul
* 1932: *Wenn dem Esel zu wohl ist*, vum Franz Seitz Sr. 
* 1933: *Die schönen Tage von Aranjuez*, vum Johannes Meyer
* 1933: * [[Liebelei (1933)|Liebelei]] *, vum Max Ophüls
* 1934: *Abschiedswalzer *, vum Géza von Bolváry
* 1934: *Musik im Blut*, vum Erich Waschneck 
* 1935: *Künstlerliebe*, vum Fritz Wendhausen 
* 1935: *Die blonde Carmen*, vum Victor Janson
* 1936: *Alle Tage ist kein Sonntag*, vum Walter Janssen
* 1941: *Friedemann Bach *, vum Traugott Müller a Gustaf Gründgens
* 1956: *Vor 100 Jahren fing es an*, vum Erich Menzel

## Um Spaweck
IC 4970

Den **IC 4970** ass eng elliptesch Galaxie am Stärebild Pavo. Si läit ongeféier 300 Millioune Liichtjoer vun eis ewech. D'Galaxie IC 4970 gouf den 21. September 1900 vum US-amerikaneschen Astronom DeLisle Stewart entdeckt.

## Kuckt och

* Index-Katalog
* Lëscht vun den IC-Objeten

## Um Spaweck

* ESO
* Chandra
* Capella Observatoire
DeLisle Stewart

Den **DeLisle Stewart**, gebuer de 16. Mäerz 1870, a gestuerwen den 2. Februar 1941, war en US-amerikaneschen Astronom.

Vun 1896 un huet hien um Harvard-College-Observatoire geschafft a vun 1898 bis 1901 um Observatoire zu Arequipa am Peru wou hie Fotoe gemaach huet, vun deenen der ë.&nbsp;a. e puer dem William Henry Pickering gehollef hu fir de Saturnmound Phoebe z'entdecken. Den DeLisle selwer hat vill nei galaktesch Niwwelen entdeckt.

Duerno huet hien um Observatoire zu Cincinnati, Ohio, bis 1910 geschafft. Do huet hien d'Cincinnati Astronomical Society gegrënnt.

De 14. August 1901 huet hien den Asteroid (475) Ocllo entdeckt.

## Um Spaweck
*  Kuerz Biographie
*  Dokumenter iwwer den DeLisle Stewart
Jeff Desom

De **Jeff Desom**, gebuer 1984, ass e lëtzebuergesche Filmregisseur a *Visual-artist*.

Mat 17 Joer huet hien a senger Fräizäit mat Kolleegen de Film *[[The Plot Spoiler]]* gedréint, un deem en 3 Joer geschafft huet an deen 2007 de Lëtzebuerger Filmpräis als beschte Kuerzfilm krut. Nom Lycée ass hien op Bournemouth op d'Héichschoul gaangen, wou en e Bachelor of Arts a *Film & Television Production* mat Spezialisatioun op Regie gemaach huet. 2009 huet hien e weidere Kuerzfilm, *[[X on a Map]]* realiséiert.

Zënterhier mécht hie Kuerzfilmer, Videoclippen a Video-Installatiounen.

2013 war hie Laureat vun der Bourse Edward Steichen Award Luxembourg Resident in NYC.

...

2022 war hien ee vun de just fënnef Leit, déi d'VFX vum Film *[[Everything Everywhere All at Once]]*, dem Gewënner vum Oscar fir de beschte Film 2023, realiséiert hunn.
## Wierker
* 2014: *Source of Life*, Reklammsspot fir Sources Rosport
* 2014: *Holorama*, Installatioun am Kader vun "Discovery Zone, Luxembourg City Film Festival 2014"
* 2013: *Where Cinema Lives On!* Publicitéit fir d'Stater Cinemathéik
* 2012: *Health, Tears*, Museksvideo fir d'Grupp Hauschka
* 2012: *Radar*, Museksvideo
* 2011: *Rear Window Timelapse* (Vimeo Award)
* 2010 *The Key*, Museksvideo fir Hauschka
* 2010: *Rear Window Loop*, Remix (Prix Ars Electronica 2012 - Golden Nica) 
* 2010: *Ghost Piano*, Hauschka
* 2009 *Morgenrot*, Museksvideo fir Hauschka
* 2009 *[[X on a Map]]*, Kuerzfilm
* 2007 *Bloksky*, Kuerzfilm (Akira Kurosawa Memorial Award) 
* 2006 *[[The Plot Spoiler]]*, Kuerzfim (Lëtzebuerger Filmpräis)

## Um Spaweck

* jeffdesom.com, säin Internetsite.
* Portrait am *Luxuriant* 1/2014.
Frank Elmore Ross

De **Frank Elmore Ross**, gebuer den 2. Abrëll 1874 zu San Francisco, a gestuerwen den 21. September 1960 zu Altadena a Kalifornien, war en US-amerikaneschen Astronom a Physiker.

De Ross promovéiert am Joer 1901 op der Universitéit vu Kalifornien. 1905 gouf hien Direkter vun enger Statioun vum *International Latitude Observatory* zu Gaithersburg a Maryland. Vun 1915 un huet hien als Physiker bei der Eastman Kodak Company zu Rochester, New York geschafft. 1924 krut hien eng Plaz am Yerkes-Observatoire, wou hie bis zu senger Pensioun am Joer 1939 aktiv war.

1905 war him d'Berechnung vun der Ëmlafbunn vum Saturnmound Phoebe gelongen. Spéider huet hien och d'Bunne vun de Jupitermounden Himalia an Elara berechent. Wärend senger Aktivitéit bei Eastman Kodak huet hie fotografesch Emulsiounen entwéckelt souwéi Wäitwénkellënse fir den astronomesche Gebrauch.

Um Yerkes-Observatoire war hien den Nofollger vum Edward Emerson Barnard an hat deem seng Sammlung vu fotografesche Placken iwwerholl. De Ross hat dunn entscheet, dem Barnard seng Fotoserien ze widderhuelen an d'Placke mat Hëllef vun engem Blénkkomparater ze vergläichen. Op déi Aart a Weis huet hien iwwer 400 Verännerlech Stären a méi wéi 1.000 Stäre mat héijer Eegebeweegung entdeckt. Verschidde vun deene Schnellleefer, wéi de Ross 154, hu sech als Noper vun eiser Sonn manifestéiert.

Wärend der Oppositioun vum Mars am Joer 1926 hat hien de Planéit mat dem 1,5 m Spigelteleskop vum Mount Wilson-Observatoire fotograféiert, woubäi hie verschidde Faarffilteren agesat hat. D'Joer duerno hat hien Ultraviolett-Fotoe vun der Venus gemaach, wouduerch fir d'éischt Strukturen an der dichter Wollekendecke vum Planéit ze gesi waren.

Zu senger Éier gouf e Moundkrater Ross an no him an dem James Clarke Ross de Marskrater Ross genannt.

## Um Spaweck
* Publikatioun vum F.E. Ross am Astrophysics Data System
*  Liewenslaf
*  Donnéeën
Sophie Jung

D**'Sophie Jung**, gebuer 1982, ass eng lëtzebuergesch Kënschtlerin.

Si mécht Videoen, *Performances*, Installatiounen, Skulpturen, Fotoen a schreift Texter, a kombinéiert déi Ausdrocksweise mateneen.

D'Sophie Jung huet Fotografie a Mediekonscht op der Folkwang-Schoul zu Essen an op der Zürcher Hochschule der Künste studéiert, an dës Studien 2009, resp. 2011 op der Rietveld Academy zu Amsterdam, jeeweils mat engem BA ofgeschloss. Zanterhier mécht si en *MA in Fine Arts* bei Goldsmiths, University of London.

Si krut 2013 den Edward Steichen Award Luxembourg.

D'Sophie Jung lieft a schafft zu Basel an zu London an ass d'Duechter vum André Jung an der Lony Hoffmann an d'Sëschter vun der Marie Jung a vum Max Krappatsch. Si ass d'Enkelin vun der Germaine Hoffmann a vum Léopold Hoffmann

## Wierker (Auswiel)
*2014 - *Three Chords and the Truth*, Centre d'Art Dominique Lang, Diddeleng
*2013 - *Learning About Heraldry*, Ceri Hand Gallery, London
*2013 - *Touch that Angel, Touch my Angle*, AICA Kiosk, Stad Lëtzebuerg
*2012 - *I Like the Way I Cut the Apple, Looks like a Photo of my Mum*, Photo Levallois, Paräis 
*2012 - *Sea, Sun, Drum and Fun*, Binnentuin Spinoza, Nijmegen

## Um Spaweck
* Hire Website
Joseph-Louis Lagrange

De **Joseph-Louis de Lagrange**, gebuer de 25. Januar 1736 zu Turin als *Giuseppe Lodovico Lagrangia*, a gestuerwen den 10. Abrëll 1813 zu Paräis, war en italieenesche Mathematiker an Astronom.

## Liewen
De Lagrange gouf als Giuseppe Ludovico Lagrangia gebuer. Säi Papp war e guttsituéierte Beamte vu franséischer Ofstamung. Duerch Spekulatiounen hat d'Famill awer erhieflech finanziell Verloschter. De Lagrange ass an den Turiner Kolléisch gaangen, wou hie mat 17 Joer dat éischt mathematescht Interessi gewisen hat, nodeem hien zoufälleg op eng Publikatioun vum Edmond Halley, gestouss war. Säi Papp wollt, datt hie Jurist sollt ginn, awer an der Schoul hat sech de Lagrange méi fir d'Mathematik intresséiert, speziell fir d'Geometrie. An engem Joer hat hie sech dat komplett Wësse vun engem vollstänneg ausgebilte Mathematiker aus senger Zäit bäibruecht.

Mat 19 Joer krut hien e Léierstull fir Mathematik op der kinneklecher Artillerieschoul zu Turin. Do huet hien och seng éischt wëssenschaftlech Aarbechten iwwer d'Differentialequatiounen a d'Variatiounsrechnung publizéiert. 1757 hat hien zu de Grënner vun der Turiner Akademie gehéiert.

Op Ufro vum Friedrich II. vu Preisen goung de Lagrange 1766 als Direkter vun der preisescher Akademie vun de Wëssenschafte an Nofollger vum Leonhard Euler op Berlin. Do huet hie sech mat Problemer vun der Astronomie beschäftegt, awer och mat de partieller Differentialequatioun souwéi mat Froe vun der Geometrie an der Algebra.

Nom Doud vum Friedrich II. (1786) goung hie 1787 als *Pensionär vun der Akademie sc* op Paräis. No enger Phas vun Depressiounen huet hie 1788 säi bekannt Wierk iwwer theoreetesch Physik *Mécanique analytique* publizéiert; eng weider Publikatioun déi d'Dräikierperproblem vun der Himmelsmechanik behandelt.

1793 war d'Period vun der Terreur an all d'Auslänner goufen aus Frankräich gejot. De Lagrange krut eng Spezialautorisatioun. Kuerz Zäit krut hie 1795 eng Léierplaz op der École normale supérieure a koum an den nei gegrënnten Institut de France. Vu 1797 huet hien dunn op der École polytechnique Schoul gehalen.

Ënner dem Napoleon I. gouf hien zum Grof a Senateur vu Frankräich ernannt. Doduerch huet hien de Papp vum Augustin Louis Cauchy kennegeléiert a gouf en Ënnerstëtzer vum Cauchy.

De Lagrange ass am Panthéon opgeboort. Hien ass och mat sengem Numm um Eiffeltuerm veréiwegt (kuckt dozou: 72 Nimm um Eiffeltuerm).

Hie war de Monni vum Giovanni Antonio Amedeo Plana.
## Zesummefassung vu senge Leeschtungen

De Lagrange hat déi analytesch Mechanik (Lagrangefunktioun) begrënnt. Weider Aarbechtsgebidder waren d'Dräikierperproblem vun der Himmelsmechanik (Lagrange-Punkten), d'Variatiounsrechnung an d'Theorie vun de komplexe Funktiounen. Hien hat Undeel un der Gruppentheorie (ier déi als eege Fuerschungsbranche existéiert huett) a bei der Theorie vun de quadratesche Formen an der Zuelentheorie.

## Kuckt och

* Saz vum Lagrange
* Interpolatioun
* Lagrange-Dicht
* Lagrange-Formalismus
* Lagrange-Multiplikator
* Lagrange-Polynom
* Lagrange-Punkt
* Véier-Quadrate-Saz
* Lagrange (Moundkrater)

## Um Spaweck

* Déi fënnef Lagrange-Punkten
* Mathematikerstammbam
Kayser

**Kayser** ass e Familljennumm, deen ë.&nbsp;a. zu Lëtzebuerg geleefeg ass. Seng Etymologie léisst sech zeréckféieren op dat mhd. Wuert fir de Keeser; ursprénglech ass wuel eng besonnesch räich, glécklech oder stolz Persoun sou genannt ginn.

Am Joer 1880 hunn zu Lëtzebuerg 628 Leit sou geheescht, 1930 waren et der 847 an 1981 der 822.

Leit mat deem Numm sinn ë.&nbsp;a.:
* Aloyse Kayser (1874-1926), lëtzebuergesche Politiker a Gewerkschaftler;
* Andrée Wirion-Kayser (1927-1995), lëtzebuergesch Textilkënschtlerin;
* Anita Kayser-Havelange (1937), lëtzebuergesch Schrëftstellerin;
* Antoine Kayser (1874-1932), lëtzebuergeschen Dokter a Politiker;
* Edouard Marc Kayser (1954), lëtzebuergeschen Historiker;
* Ferdinand Kayser (1958), lëtzebuergesche Ekonomist a Manager;
* Georges Kayser (1916-1988), lëtzebuergesche Paschtouer an Hobby-Archeolog;
* Gust Kayser, lëtzebuergesche Fallschierm-Pionéier;
* Jean-Pierre Kayser (1873-1946), lëtzebuergesche Geeschtlechen;
* Jos Kayser, lëtzebuergesche Lokalpolitiker (Biermereng);
* Oliver Kayser, lëtzebuergesche Variétékënschtler;
* Paul Kayser (1979), lëtzebuergeschen Organist a Komponist;
* Pierre Kayser, lëtzebuergeschen Handballspiller;
* Prosper Kayser (1933), lëtzebuergeschen Anästhesist, Genealogist an Auteur;
* Robert Kayser (1921-1998), lëtzebuergeschen Offizéier;
* Simone Kayser-Diederich (1958), lëtzebuergesch Ausdauersportlerin;
* Steve Kayser (1972), lëtzebuergeschen Historiker.

## Literatur
* Prosper Kayser, Roger Kayser an Etgen Streitz: *Familjebuch Kayser*, 1997, 810 S.

## Kuckt och
* D'Georges-Kayser-Altertumsfuerscher
Vico Torriani

De **Vico Torriani**, gebuer als *Ludovico Oxens Torriani* den 21. September 1920 zu Genf, a gestuerwen de 26. Februar 1998 zu Agno am Tessin, war e Schwäizer Schlagersänger, Schauspiller, Televisiouns-Moderateur a Kachbuchauteur.

## Filmographie
### Kino
* 1952: *Der bunte Traum*, vum Géza von Cziffra
* 1953: *Straßenserenade*, vum Werner Jacobs
* 1954: *Gitarren der Liebe*, vum Werner Jacobs
* 1955: *Ein Herz voll Musik* oder och *Heimat-Melodie*, vum Robert A. Stemmle
* 1956: *Santa Lucia*, vum Werner Jacobs
* 1957: *Der Fremdenführer von Lissabon*, vum Hans Deppe
* 1957: *[[7mal in der Woche]]*, vum Harald Philipp mam Germaine Damar
* 1957: *Träume von der Südsee*, vum Harald Philipp
* 1958: *Der Stern von Santa Clara*, vum Werner Jacobs
* 1960: *[[Schlagerraketen]]*, vum Erik Ode
* 1961: *[[O sole mio (Film 1960)|O sole mio]]*, vum Paul Martin
* 1961: *Robert und Bertram* oder och *Willy auf Sondermission*, vum Hans Deppe 
* 1962: *Muß i denn zum Städtele hinaus*, vum Hans Deppe
* 1962: *So toll wie anno dazumal*, vum Franz Marischka
* 1964: *[[Die ganze Welt ist himmelblau]]* vum Franz Antel

## Um Spaweck
C/2013 R1 (Lovejoy)

Den **C/2013 R1 (Lovejoy)** ass e laangperiodesche Koméit.

Den australeschen Amateurastronom Terry Lovejoy hat de Koméit op en ettleche Biller entdeckt, déi hien an der Nuecht vum 7. op den 8. September 2013 mat engem 0,2-Meter (7,9 Zoll) Schmidt-Cassegrain-Teleskop gemaach hat. De Koméit hat zu deem Zäitpunkt eng Hellegkeet vu ronn 14 mag. Déi visuell Hellegkeet vum C/2013 R1 war bis Enn September bis op 10,5&nbsp;mag geklomm an hat e Mount méi spéit ongeféier 7&nbsp;mag erreecht. Ufanks November 2013 gouf de Koméit fir d'éischt mat bloussem A observéiert.

Den C/2013 R1 (Lovejoy) huet eis Äerd den 19.&nbsp;November 2013 op enger Distanz vun 61,4 Millioune Kilometer passéiert. Ëm de 27. November 2013 stoung de Koméit tëscht de Stärebiller Canes Venatici an Ursa Major.

De Koméit hat am spéide November 2013 seng gréissten Hellegkeet mat 4&nbsp;mag erreecht. Säi Perihel hat hien den 22.&nbsp;Dezember 2013 duerchlaf.

## Kuckt och

* Koméitelëschten

## Um Spaweck
*  Homepage vum Seiichi Yoshida
NGC 3145

Den **NGC 3145** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Hydra. D'Galaxie gouf am Joer 1786 vum Astronom Wilhelm Herschel mat engem 48&nbsp;cm-Teleskop entdeckt.

## Kuckt och
Yvonne Frisch-Urbany

D**'Yvonne Frisch-Urbany**, gebuer als **Margaretha-Yvonne Urbany** den 18. Abrëll 1923 zu Beesslek a gestuerwen de 7. November 2013 zu Krautem, war eng lëtzebuergesch Schrëftstellerin.

Hir Eltere waren d'Clara Feltgen an den Dominique Urbany. Fréi huet si sech politesch engagéiert, nodeem hire Papp, dee Schoulmeeschter war, 1934 vun der deemoleger Regierung Bech wéinst sengem Engagement an der KPL ofgesat gi war. Nom däitschen Iwwerfall op Lëtzebuerg war si aktiv an der kommunistescher Resistenz a gouf e puermol verhaft an an de Prisongen am Gronn an zu Tréier inhaftéiert.
 
No der Befreiung, 1944, huet si ugefaangen ze schreiwen. Hir éischt Kuerzgeschicht ass am Raymon Mehlen senge Cahiers luxembourgeois erauskomm. Tëscht 1947 an 1974 huet si eng deeglech Rubrik an der Zeitung vum Lëtzebuerger Vollek geschriwwen. Ënner dem Pseudonym Yvonne-Marguerite huet si och Reportagen an der Lëtzenbuerger Revue a Kuerzgeschichten an auslänneschen Zeitunge publizéiert.

1967 ass hiert éischt Buch, *Katzbalgerei* erauskomm, mat Illustratioune vun der Ger Maas, an 1997 *Alles in Ordnung*, vun der Anne Weyer illustréiert mat engem Virwuert vun der Nelly Moia.
 
Si war ënner anerem Presidentin vun der Union des femmes luxembourgeoises, Matgrënnerin vum Planning Familial, Sekretärin vum Centre culturel A.S. Pouchkine a Member an der KPL an duerno bei déi Lénk.

D'Yvonne Frisch-Urbany ass d'Schwëster vum fréieren Deputéierte René Urbany.

## Um Spaweck
* D'Yvonne Frisch-Urbany am Autorenlexikon
* D'Yvonne Frisch-Urbany am Dokumentarfilm Heim ins Reich - Wéi Lëtzebuerg sollt preisesch ginn (Ausschnëtt).
Gisela Pauly

D**'Gisela Pauly**, och *Gisa Pauly* gebuer am Joer 1947 zu Gronau am Münsterland, ass eng däitsch Schrëftstellerin.

## Bicher vun der Gisela Pauly
#### Romaner
* *Mir langt's! – Eine Lehrerin steigt aus*, Rasch & Röhring, 1994
* *Die Klassefrau*, Heyne-Verlag 1997
* *Endlich Mama*, Tomus 2001
* *Schlafende Hunde*, Emons 2003
* *Liebesträumd*, Aschendorff 2004
* *Das Mörderspiel*, Aschendorff 2005
* *Doppelt gemordet hält besser*, Aschendorff 2006
* *Reif für die Insel*, Rütten & Loening 2008
* *Die Frau des Germanen*, Rütten & Loening 2009
* *Deine Spuren im Sand*, Rütten & Loening 2010
* *Die Hebamme von Sylt*, Rütten & Loening 2011
* *Sturm über Sylt*, Rütten & Loening 2013
* *Die Kurärztin von Sylt*, Rütten & Loening 2014

#### Kriminalromaner (Mamma-Carlotte-Serie)
* *Die Tote am Watt*, Piper 2007
* *Gestrandet*, Piper 2008
* *Tod im Dünengras*, Piper 2009
* *Flammen im Sand*, Piper 2010
* *Inselzirkus*, Piper 2011
* *Küstennebel*, Piper 2012
* *Kurschatten*, Piper 2013
* *Strandläufer*. Piper 2014
* *Sonnendeck*. Piper 2015

## Um Spaweck
* Websäit vun der Gisela Pauly
Weis

**Weis** ass e Familljennumm, deen ë.&nbsp;a. zu Lëtzebuerg geleefeg ass. Seng Etymologie léisst sech zeréckféieren entweeder a) op mhd. wīʒ ("wäiss") fir e besonnesch blonde Mënsch oder ee mat enger besonnesch heller Haut; oder b) op mhd. wīs, wīse "verstänneg, gescheit, mat Experienz"; oder awer op c) mhd. weise ("Weesekand").

Am Joer 1880 hunn zu Lëtzebuerg 691 Leit sou geheescht, 1930 waren et der 941 an 1981 der 1.038.

Leit mat deem Numm sinn ë.&nbsp;a.:
* Adolf Weis (1897-1977), lëtzebuergesche Schrëftsteller;
* Benedicte Weis (1949), lëtzebuergesch Molerin a Sculptrice;
* Christian Weis, lëtzebuergesche Politiker;
* Carlo Weis (1958), lëtzebuergesche Foussballspiller an -trainer;
* Fernand Weis, lëtzebuergeschen Handballspiller;
* Gab Weis (1926-1994), lëtzebuergeschen Zeechner a Moler;
* Guy Weis (1952), lëtzebuergesche Foussballspiller;
* Heidelinde Weis (1940), éisträichesch Schauspillerin;
* Madeleine Weis-Bauler (1921-2014), lëtzebuergesch Autorin, Molerin a Resistenzlerin;
* Monique Weis (1971), lëtzebuergesch Historikerin;
* René Weis (1953), lëtzebuergeschen Auteur;
* Sosthène Weis (1872-1941), lëtzebuergeschen Architekt a Moler;
* Trixi Weis (1967), lëtzebuergesch Sculptrice;
* Wilhelm Weis (1894-1964), lëtzebuergesche Schrëftsteller.

## Kuckt och
* Weiss
Schiltz

**Schiltz** ass e Familljennumm, dee besonnesch am westmëtteldäitsche Raum an zu Lëtzebuerg geleefeg ass. Et ass ursprénglech e Patronym deem seng Etymologie sech zeréckféiere léisst op e Virnumm, dee vum alfranséische Giles ofgeleet ass an deen dem haitegen Numm Gilles entsprécht. Dëse geet zeréck op lat. Aegidius.

Am Joer 1880 hunn zu Lëtzebuerg 738 Leit sou geheescht, 1930 waren et der 916 an 1981 der 979.

Leit mat deem Numm sinn ë.&nbsp;a.:
* Anne Schiltz, lëtzebuergesch Anthropologin a Filmregisseurin;
* Anne Schiltz (1975), lëtzebuergesch Anthropologin a Filmregisseurin;
* Aloyse Schiltz (1919-2017), lëtzebuergesche Resistenzler an Offizéier;
* Christine Schiltz (1971), lëtzebuergesch Basketballspillerin;
* Christophe Schiltz (1978), lëtzebuergesche Jurist a Member vum Staatsrot;
* Georges Schiltz (1901-1981), lëtzebuergesche Vëlossportler; 
* Hugo Schiltz (1927-2006), belsche Politiker;
* Jay Schiltz (1958 - 2020), lëtzebuergesche Journalist an Auteur;
* Jean Schiltz (1951), lëtzebuergesche Politiker;
* Jean-Louis Schiltz (1964), lëtzebuergesche Politiker;
* Luc Schiltz (1980), lëtzebuergesche Schauspiller;
* Marc Schiltz (1973), lëtzebuergesche Basketballspiller;
* Mathias Schiltz (1933), lëtzebuergeschen Theolog;
* Patrick Schiltz (1976), lëtzebuergesche Basketballspiller;
* Patrick J. Schiltz (1960), US-amerikanesche Riichter;
* Pierre Schiltz (1881-1952), lëtzebuergesche Fabrikant a Lokalpolitiker.
* Pierre Schiltz (1853-1921), kathoulesche Geeschtlechen, Direkter vum Konvikt an Deputéierte vun der Rietspartei.
Literaturpräis vun der Europäescher Unioun

De **Literaturpräis vun der Europäescher Unioun** ass e Literaturpräis, deen zanter 2009 vun der Europäescher Kommissioun (EU Kulturprogramm), der *Fédération des libraires européens*, der *Fédération des associations européennes d'écrivains* an der *Fédération des éditeurs européens* vergi gëtt fir nei Talenter ze wierdegen an d'Diffusioun vun hire Bicher an aneren europäesche Länner z'encouragéieren, an domat d'literaresch a d'kulturell Diversitéit an Europa z'ënnersträichen.

Bei enger dräijäreger Rotatioun vun de Länner déi Kandidate kënne proposéieren, ka sou all drëtt Joer en Auteur aus engem vun de 35 Länner, déi matmaachen, de Präis gewannen.

Ënner den 11 Laureaten 2010 war de Jean Back fir säi Wierk *Amateur*.

2013 war den Tullio Forgiarini de Lëtzebuerger Laureat, fir säi Roman *Amok, Eng Lëtzebuerger Liebeschronik*.

Am Abrëll 2016 krut de Gast Groeber de Präis fir säi Buch *All Dag verstoppt en aneren*.

De 6. November 2018 goufen zu Wien déi zwéi Lëtzebuerger Jean Back a Gast Groeber *[[ex aequo]]* mam Präis vun den Europadeputéierten ausgezeechent.

## Um Spaweck
* http://www.euprizeliterature.eu/
Dräifaltegkeetskierch zu Schandel

D**'Dräifaltegkeetskierch vu Schandel** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Atertdall Sainte-Claire, zum Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Useldeng gehéiert.

D'Kierch ass der Helleger Dräifaltegkeet (1. Sonndeg no Päischten) geweit an huet als Niewepatréinesch d'Helleg Sophie. Si ass de chrëschtlechen Dugende Fides (Glawen), Spes (Hoffnung) a Caritas (Léift) gewidmet.

D'Kierch steet an der Duerfstrooss zentral an der Uertschaft.

Zur fréierer Par Iewerleng gehéiert ausser der Filialkierch vu Schandel och nach d'Parkierch vun Iewerleng.

## Gebai
Den eelsten Deel vun der Kierch ass aus dem Joer 1709. Am Joer 1883 gouf de Kierchtuerm ugebaut, sou wéi d'Schrëft iwwer dem Portal et ugëtt.

Eng éischt Renovatioun ass 1891 erfollegt. Och gouf de Chouer deemools ugebaut an den Duxall gouf nei ausgebaut a vergréissert duerch en Duerchbroch an den Tuerm.

Am Joer 1963 gouf d'Schandeler Kierch duerch den Ubau vun enger Sakristei an engem Versammlungssall vergréissert. Dës Aarbechten hu genee ee Joer gedauert a wärend dëser Zäit waren d'Gottesdéngschter am Pompjeesbau. Den 8. Dezember 1964 gouf se feierlech duerch de Monseigneur François Ndong, Bëschof vu Libreville (Gabun), ageseent.

An dëser Mass gouf och eng nei Muttergottesstatu ageseent an eng nei Klack geweit. Dës nei Klack ass op den Toun Si b ofgestëmmt a gouf an der Eifeler Klackegéisserei Johannes Mark zu Brockscheid gegoss. Si ass der Onbefleckten Empfängnis gewidmet mat der Schrëft "Ave Maria" an der Widmung "Zur Erinnerung an die Renovierung der Kirche - 1964".

Am Nomëtteg vun dësem Festdag huet den Deche Michel Conrad vun Osper déi nei Kräizweestatioune geseent.

Déi lescht gréisser Aarbechte (neien Ustrach) ginn op d'Joren 1991/92 zeréck.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Biekerech-Useldeng
* D'Fënstere vun der Kierch vu Schandel op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 


Fichier:Kirche Schandel 01.jpg|D'Kierch aus nërdlecher Richtung gesinn
Fichier:Kirche Schandel 03.jpg|D'Kierch aus südlecher Richtung gesinn
Fichier:Kirche Schandel 04.jpg|Agangsportal
Dieter Hildebrandt

Den **Dieter Hildebrandt**, gebuer den 23. Mee 1927 zu Bunzlau a gestuerwen den 20. November 2013 zu München, war ee vun deenen aflossräichsten däitsche Kabarettisten.

Bekannt gouf en als Matgrënner vun der *[[Münchner Lach- und Schießgesellschaft]]* souwéi duerch d'Fernsehformater *[[Notizen aus der Provinz]]* a *[[Scheibenwischer]]*, déi iwwer vill Jore grouss Erfolleger waren, Auszeechnunge kruten a méi wéi eng Kéier zu politesche Kontroverse gefouert hunn. Donieft ass e bis zum Schluss als Bünekabarettist aktiv bliwwen, eleng oder zesumme mat aneren, an en huet sech och als Schauspiller a Schrëftsteller verdéngt.

Säi Markenzeeche war eng defensiv Béisheet vun der politescher Ried, en entwaffnend a scheinbar harmloost Poteren, an d'Verschleefen oder souguer Verschlécke vu Pointen déi dowéinst ëmsou méi spatz waren.

Vun 1955 bis zu hirem Doud 1985 war den Dieter Hildebrandt mat der Irene Mendler bestuet, zesummen hate si zwou Duechteren. 1992 huet hie sech eng zweet Kéier bestuet, mat senger Kabarettkollegin Renate Küster. 2013 ass hien am Alter vu 86 Joer u Kriibs gestuerwen.

## Gielercher (Auswiel)
* Grimme-Präis a Bronz, Sëlwer a Gold
* Däitsche Kabarett-Präis
* Schiller-Präis
* Högner-Präis
* Knoeringen-Präis
* Cornichon-Präis