open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tommek

Den **Tommek**, eigentlech *Tom Mersch* an och bekannt als **Peter Punchline**, ass e lëtzebuergesche Rapper vu Klierf.

## Karriär
Dem Tommek seng Mamm kënnt aus Polen. Mat eelef Joer huet hien ugefaangen ze rappen, ufanks nach op Däitsch, an zënter datt hie 16 Joer al ass op Lëtzebuergesch.

2013 huet den Tommek zesumme mam John Wolter (Batteur vun The Disliked) seng éischt Single *Mlimli & eng Mötsch!* verëffentlecht. 2014 ass dunn d'Lidd *#Yoloeffekt* mam Tun Tonnar erauskomm. Dësen huet nieft dem Georges Leuck an dem John Wolter och als Beatmaker um Tommek sengem éischten Album *Tëschent Humor a Wourécht* (2015) matgeschafft.

2015 huet hien als Reaktioun op den Hype ëm dem Bandana säin Titel *Squad* d'Lidd *Kee Bandana Diss* verëffentlecht.

No der *Tok Tok Tommek EP* (2016) hat den Tommek Ufank 2020 Succès mam Lidd *Ciao Ciao Liewer (Schëdden Outro)*, enger Satireversioun vum Gary Jules sengem Hit *Mad World*, iwwer exzessiven Alkoholkonsum. Am Mee 2020 ass dem Tommek säin zweeten Album *Wat Rap* erauskomm, vun deem ënner anerem d'Lidder *Hasta La Vista* mam Ragga a mam Turnup Tun a *Candy* ausgekoppelt goufen.

Den Tommek huet Mathematik op der Uni Lëtzebuerg studéiert an hien ass Professer am Atert-Lycée zu Réiden.

## Discographie
### Album
* 2015: *Tëschent Humor a Wourécht*
* 2020: *Wat Rap*

### EP
* 2016: *Tok Tok Tommek EP*

### Singelen
* 2013: *Mlimli & eng Mötsch!* (mam John Wolter)
* 2014: *#Yoloeffekt* (mam Tun Tonnar)
* 2015: *Ma so!*
* 2015: *Kee Bandana Diss*
* 2020: *Ciao Ciao Liewer (Schëdden Outro)*
* 2020: *Debil*
* 2020: *Valhalla*
* 2020: *Santa*
* 2020: *Hasta La Vista*

## Um Spaweck
* Homepage: www.tommek.lu
* Discographie vum Tommek op Rate Your Music
* Presenz op Facebook, Soundcloud a YouTube
Gangsta-Rap

**Gangsta-Rap** ass e Museksgenre, dee sech aus dem Hardcore Hip-Hop entwéckelt huet an ëm och staark gläicht, mä bei deem de Rapper aus der Perspektiv vun engem Gangster (an Amerika dacks: "thug" oder "gangsta") rappt. En ass an den 1980er an 1990er op der US-amerikanescher Westküst an den urbane Quartieren a Kalifornien entstanenen, an deene Stroossebanden ("gangs") vill aktiv waren. Pionéier vum Genre sinn ënner anerem de Schoolly D, den Ice-T an d'Grupp N.W.A, déi e groussen Afloss op de Rap haten an iwwer dem Alldag am Liewe vun engem Bandemember gerappt hunn.

De Genre ass kontrovers a gëtt vu ville Commentateure kritiséiert. De Gangsta-Rapper gëtt virgeworf, si géifen d'Kriminalitéit, Mord, Gewalt, Vulgärsprooch, Homophobie, Rassismus, Promiskuitéit, Fraefeindlechkeet, Vandalismus, Drogemëssbrauch, Materialismus, Beamtebeleidigung an nach vill aner Saache promouvéieren. Verschidden afroamerikanesch Rapper hunn dorop geäntwert, datt hir Musek onfair behandelt gëtt well se gläichzäiteg Theeme behandelt, déi net an der Ëffentlechkeet diskutéiert ginn. D'Texter géifen d'Realitéit an aarme Quartiere reflektéieren an Tabue briechen; sou geet et am Titel *Fuck tha Police* vun N.W.A ëm Policebrutalitéit a Racial Profiling.

Stilistesch setzt Gangsta-Rap op aggressiv Texter an haart Beater.
Michael Willis

De **Michael S. Willis**, gebuer de 4. Oktober 1949 zu Lancaster am Bundesstaat Pennsylvania, ass en US-amerikanesche Film- a Theaterschauspiller.

De Schauspiller gouf mat senge Rollen an den Televisiounsserien ** (als Darin Russom), *[[The Wire]]* (als Andy Krawczyk), mat der Roll am Film *[[Men in Black (Film)|Men in Black]]* (1997) an anerer bekannt.

## Filmographie (Auswiel)

* 1987: *[[Tin Men]]*
* 1988: *[[Hairspray]]*
* 1994: *[[Major League 2]]*
* 1997: *[[Men in Black (Film)|Men in Black]]*
* 1997: *[[Just the Ticket]]*
* 1999: *[[Pushing Tin]]*
* 2000: *[[Cecil B. DeMented]]*
* 2004: *[[A Dirty Shame]]*
Conny Giussani

D**'Conny Giussani**, gebuer den 13. August 1997 zu Mendrisio am Schwäizer Kanton Ticino, ass eng Schwäizer-lëtzebuergesch Konschtturnerin a Liichtathleetin.

Si huet hir Carrière 2010 ugefaangen a war Member vun der Schwäizer Nationalekipp. Spéider krut si d'Lëtzebuerger Nationalitéit an am Joer 2014 huet si Lëtzebuerg bei den European Women's Artistic Gymnastics Championships zu Sofia a Bulgarien vertrueden.

## Kuckt och
Michèle Wolf

D**'Michèle Wolf** (**Starzynski-Wolf**), gebuer den 22. Januar 1961 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng Schwäizer Fechterin.

Si huet d'Schwäiz op den Olympesche Summerspiller 1996 zu Atlanta an den USA (Deegefechten-Disziplin) vertrueden a si koum op déi 43. (individuell Participatioun) an déi 9. (mat der Ekipp) Finallplazen.
Hellege Mathias

**Hellege Matthias** ass den Numm vun zwéin Hellegen:

* Matthias (Apostel) († ëm 63), den dräizéngten Apostel an Nofollger vum Judas Ischariot;
* Matthias († 120), aachte Bëschof vu Jerusalem.
Castelló

De **Castelló**, gebuer de 25. Januar 1985 als *Diego Castello* zu Buenos Aires, ass e franséischsproochege Rapper a Schauspiller, deen haaptsächlech zu Lëtzebuerg aktiv ass. Hie war Member vun A.L.S. an den Allella Boyz. Bis Oktober 2018 war hien ënner dem Pseudonym **Godié** bekannt.

Hien huet am Alter vu 17 Joer mat Rappen ugefangen an 2013 säin éischten Titel opgeholl. Hie mécht Rap-Battlen, zënter datt hie 26 ass.

2008 huet hien als Godié mam italieeneschsproochege Rapper Cico d'Allella Boyz gegrënnt, déi och en Album verëffentlecht hunn. Am selwechte Joer ass säi Soloalbum *La vérité est ailleurs* erauskomm. No der EP *2012* an dem Kollaboratiounsalbum *N22* mam Swinx huet hien 2017 den Album *NUBE* verëffentlecht.

D'Joer drop ass hien als Castelló erëmkomm. Am Oktober 2018 huet hien den Album *Dernière fantaisie* erausbruecht, mat den dräi Singelen *Guest List*, *Mi amor* an *Déconnecté*. Den Album gouf bis Mäerz 2019 eleng op Spotify iwwer 100.000 Mol gestreamt. Hie war am selwechte Mount och den Opener fir de franséische Rapper Orelsan an der Rockhal mat engem Public vu 6.000 Leit.

De Godié huet 2012 eng Haaptroll am Adolf El Assal sengem Film *[[Les fameux gars]]* gespillt.

## Discographie
* 2008: Godié - *La vérité est ailleurs* 
* 2012: Godié - *2012* 
* 2016: Godié & Swinx - *N22* 
* 2017: Godié - *NUBE* 
* 2018: Castelló - *Dernière Fantaisie* 

## Um Spaweck
* Discographie vum Godié op Rate Your Music
* Discographie vum Castelló op Rate Your Music
* Facebookpresenz vum Castelló
Roger Menghi

De **Roger Menghi**, gebuer den 13. August 1935 an der Gemeng Déifferdeng, ass e lëtzebuergesche Fechter.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1976 zu Montréal a Kanada (Deegefechten-Disziplin) vertrueden an hie koum op déi 42. Finallplaz.
## Kuckt och
Michail Iwanowitsch Kalinin

De **Michail Iwanowitsch Kalinin** (ru.: Михаил Иванович Калинин), gebuer de  zu Werchnjaja Troiza, am Oblast Twer, a gestuerwen den 3. Juni 1946 zu Moskau, war e sowjetesche Politiker.

Hie war vun 1923 bis 1946 als President vum Presidium vum Ieweschte Sowjet vun der UdSSR formelle Staatschef vun der Sowjetunioun; virdrun, vum Mäerz 1919 bis Dezember 1922 formelle Staatschef vu Sowjetrussland.

## Éierungen
D'Stied Kalininsk a Kaliningrad (virdrun: Königsberg) goufen no him ëmgenannt an heeschen haut och nach sou. Seng Gebuertsstad Twer, déi bis an d'1990er Joren Kalinin housch, krut dogéint hiren alen Numm erëm.

## Literatur
* Anatoli Tolmatschow: *Michail Kalinin.* Eine Biographie (Übersetzt von Barbara Weise). Dietz, Berlin 1986, ISBN 3-320-00621-5

## Um Spaweck
Berlin Hauptbahnhof

**Berlin Hauptbahnhof** ass d'Haaptgare zu Berlin. Se ass, vum Gebai hier, déi gréisst an Europa, a vum Passagéieropkommen hier déi véiertgréisst an Däitschland. Se gouf vum Meinhard von Gerkan entworf, an no 11 Joer Bauzäit, de 26. Mee 2006 ageweit. Se steet matzen a Berlin, am Südoste vum Quartier Moabit, tëscht der Invalidenstraße an den Uwänner vun der Spree a vum Humboldthafen, do, wou fréier de *Lehrter Bahnhof*, resp. de *Lehrter Stadtbahnhof* stoung.

Et ass eng Gare op 5 Niveauen, wou all grouss Linnen, déi duerch Berlin fueren, stall halen - eng 1200 Zich den Dag. Ronn 300.000 Passagéier klammen do all Dag eran oder eraus. Se ass flankéiert vun zwéin 46 Meter héijen Tierm mat Büroen dran, laanscht déi 6 Panoramalifter erop- an eroffueren.

Hire Bau gouf kuerz no der Erëmvereenengung decidéiert, an d'Aarbechten, fir déi d'Spree huet missen zäitweileg deviéiert ginn, hunn 1993 ugefaagen. Vun 1995 bis 2005 goufen d'Tunnelen ënner dem Tiergarten gebuert, 4 fir Fern- a Regionalzich, 2 fir de Metro an e Stroossentunnel. 2001-2005 goufen déi 460 m laang Brécke vun der S-Bahn, déi iwwer d'Gare an den Humboldthafen ewechginn, gebaut. D'Gebai vun der Gare, an d'Tierm, goufen 2005 opgeriicht.

D'Gare Berlin Hauptbahnhof ass net nëmmen e Kräiz vun Zich aus Ost-West- an aus Nord-Süd-Richtung, ma och nach en Halt fir de Metro (U-Bahn 5, virdrun: U-55) an d'Regionalzich (S-Bahn).

Vun Ost no West verlafen, op engem Viaduc vun 10 Meter Héicht, 6 Gleiser, wouvunner 2 fir d'S-Bahn. D'Nord-Süd-Achs, 15 Meter ënner dem Buedem, huet der 8, plus zwéi fir de Metro.

## Um Spaweck
Virginia Wolf

**Virginia Wolf** war eng brittesch Museksgrupp vu Worsley an der Grofschaft Greater Manchester, déi 1976 vum Gittarist Nick Bold gegrënnt gouf an déi bis 1987 bestanen huet.

De Stil vun der Grupp war Hard Rock an AOR.

D'Membere waren de Chris Ousey, den Jason Bonham, den Jo Burt, den Nick Bold an anerer.

## Discographie
### Albumen
* 1986: *Virginia Wolf* – Kritik op AllMusic: 4/5
* 1987: *Push* – Kritik op AllMusic: 3,5/5

### Singelen
* 1986: *It's In Your Eyes*
* 1986: *Waiting For Your Love / Take A Chance*
* 1987: *Don't Break Away*

__NOTOC__
Elysian Gates

**Elysian Gates** ass eng lëtzebuergesch Museksgrupp vun Äischen an der Gemeng Habscht, déi am Summer 2010 gegrënnt gouf. De Stil vun der Grupp ass Symphonic Metal a Progressive Rock. Hir Lidder sinn op Englesch, Lëtzebuergesch an Italieenesch.

D'Band ass beléift an der lëtzebuergesch Metal-Musekszeen. D'Lidd *Seven Angels* huet am August 2014 op déi éischt Plaz vun de lëtzebuergeschen iTunes Rock-Charts gepackt.

Se hunn op Festivalle Rock um Knuedler (am Joer 2015) a Food For Your Senses (2013) gespillt.

Déi aktuell Membere (Stand: 2015–16) sinn d'Noémie Leer (Gesank), d'Sue Scarano (Gittar), de Guy Christen (Gittar), de Kim Sosson (Bass), den Thierry Sadler (Keyboards) an de Christian Praus (Batterie).

## Discographie

### Albumen
* 2013: *Destination Unknown*
* 2016: *Crossroads* – Kriticken op 100,7: 7,5/10, Rockportaal.nl: ...
* 2023: *Beyond the Gates*

### Singelen
* 2013: *Looss mëch Kand sinn*
* 2014: *Northern Winds*
* 2016: *Crossroads*

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Grupp

__NOTOC__
Boulevard du Brill

De **Boulevard du Brill** ass eng Strooss am Quartier Zéisseng vun der Stad Lëtzebuerg. Se verleeft vum Riedgenerwee a Richtung Süden bis virun d'Zéissenger Strooss.

D'Strooss krut hiren Numm nom Flouernumm Brill.

## Gebaier

## Biller

Luxembourg, boulevard du Brill (1).jpg


## Um Spaweck
Oscar Theisen

Den **Oscar Theisen**, gebuer 1897, a gestuerwen ? ..., war e lëtzebuergesche Ringer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpen an der Belsch vertrueden an hie koum just op déi lescht Plaz.

## Kuckt och
Nathalie Lamborelle

D**'Nathalie Lamborelle**, gebuer den 1. Februar 1988 zu Schëffleng, ass eng lëtzebuergesch professionell Vëlossportlerin.  No hirer sportlecher Karriär, gouf si Presidentin vum  Vëlosklub aus hirer Hémecht, dem La Pédale 07 Schifflange. D'Nathalie Lamborelle ass wéi hire Mann vu Beruf Turn-Professer.

## Sportlech Karriär
2007, 2009 an 2011 huet si Lëtzebuerg bei den UCI Road World Championships vertrueden.

## Palmares

* 3x Championne bei de Landesmeeschterschaften op der Strooss (2009, 2008, 2005)
* 2x Championne bei de Landesmeeschterschaften am Cyclocross (Saison 2007/08 a Saison 2006/07)
* 2. Plaz bei der éischter Editioun vum Festival Elsy Jacobs (2008)

## Kuckt och
Organisation internationale de la francophonie

D**'Organisation internationale de la francophonie** (OIF) ass eng Institutioun där hir Memberen (d'Staaten oder Regierungen déi matmaachen) franséischsproocheg sinn (op d'mannst deelweis) a verschidde gemeinsam Wäerter hunn oder deelen, sou z.&nbsp;B. d'kulturell Diversitéit, de Fridden, d'demokratesch Gouvernance, de Schutz vun der Ëmwelt, asw.

Zur OIF gehéieren 80 Staaten oder Regierungen (57 Memberen an 23 Observateuren), d.&nbsp;h. méi wéi 900 Milliounen Awunner op de fënnef Kontinenter, déi zesumme 14% vun der Weltbevëlkerung ausmaachen.

D'OIF stäipt sech op fënnef Operateuren:
* d**Agence intergouvernementale de la francophonie'' (AIF): dës Agence geréiert ë.&nbsp;a. Kooperatiounsprogrammer am Beräich vun der Educatioun an der Kultur; de Budget an d'Aktivitéite vun der AIF gi vun der Ministerkonferenze vun der Francophonie decidéiert;
* d**Agence universitaire de la francophonie* (AUF) déi 1961 gegrënnt gouf an déi Héichschoulen a Fuerschungszenteren uechter d'Welt regruppéiert;
* [[TV5]] a [[France 24]], déi eenzeg franséischsproocheg Tëleesprogrammer déi (bal) iwwerall op der Welt disponibel sinn;
* d*'Université Senghor d'Alexandrie* ([[Egypten]]) déi 1989 um Sommet vun [[Dakar]] gegrënnt gouf an op där op Franséisch enseignéiert gëtt. D'Uni gëtt als international gemengnëtzeg unerkannt;
* d*'Association internationale des maires francophones* (AIMF): se regruppéiert 156 Haapt- oder Groussstied a 46 franséischsproochege Länner a këmmert sech ëm Sujeten wéi den Urbanismus an d'Verwaltung vun de Gemengen
an op eng berodend Versammlung, d*'Assemblée parlementaire de la Francophonie'' (APF).

## Um Spaweck
* Websäit vun der Organisation internationale de la francophonie 

## Kuckt och
* Trophées francophones du cinéma
Edward Albee

Den **Edward Franklin Albee**, gebuer den 12. Mäerz 1928 zu Washington, D.C., a gestuerwen de 16. September 2016 zu Montauk, am Bundesstaat New York, war en US-amerikanesche Schrëftsteller.

Hie gouf zanter dem Enn vun den 1950er-Jore bekannt duerch Theaterstécker wéi *The Zoo Story* (1958), *The Sandbox* (1959) a virun allem *[[Who's Afraid of Virginia Woolf?]]* (1962), dat och 1966 mam Elizabeth Taylor a mam Richard Burton verfilmt gouf.

Ier en 30 Joer hat, huet hie virun allem Gedichter a Romaner geschriwwen.

Den Albee krut e puermol en Tony Award an de Pulitzer-Präis .

## Wierker
*1958 *The Zoo Story*
*1959 *The Death of Bessie Smith*
*1959 *The Sandbox* 
*1959 *Fam and Yam*
*1960 *The American Dream*
*1962 *Who's Afraid of Virginia Woolf?* 
*1963 *The Ballad of the Sad Cafe* (no der Novell vum Carson McCullers)
*1964 *Tiny Alice*
*1965 *Malcolm* (nom Roman vum James Purdy)
*1966 *A Delicate Balance* 
*1966 *Breakfast at Tiffany's* (Musical no der Novell vum Truman Capote)
*1967 *Everything in the Garden* (no engem Stéck vum Giles Cooper)
*1968 *Box and Quotations of the Chairman Mao Tse-tung*
*1971 *All Over*
*1974 *Seascape*
*1975 *Listening*
*1976 *Counting the Ways*
*1979 *The Lady From Dubuque*
*1981 *Lolita* (nom Roman vum Vladimir Nabokov)
*1981 *The Man Who Had Three Arms*
*1982 *Finding the Sun*
*1987 *Marriage Play*
*1991 *Three Tall Women*
*1992 *The Lorca Play*
*1993 *Fragments*
*1996 *The Play About the Baby* 
*2000 *The Goat or Who is Sylvia?*
** *Die Ziege oder Wer ist Sylvia?*
*2001 *Occupant*
*2003 *Knock! Knock! Who's There!?*
*2004 *Peter & Jerry* (1. Akt: *Homelife*, 2. Akt: *The Zoo Story*)
*2007 *Me Myself and I*

### Essayen
* *Stretching My Mind. Essays 1960–2005*, 2005

## Literatur
* Helmut M. Braem: *Edward Albee*, Friedrichs Dramatiker des Welttheaters, Band 63, Friedrich Verlag, Velber 1968, ohne ISBN, S. 85–94. 
* Ronald Hayman: *Contemporary Playwrights – Edward Albee*. Heinemann Verlag, London 1971, ISBN 0-435-18409-1, S. 52–63.
* Herbert Rauter: *Edward Albee*. In: Martin Christadler (Hrsg.): *Amerikanische Literatur der Gegenwart in Einzeldarstellungen.* Kröner Verlag, Stuttgart 1972, ISBN 3-520-41201-2, S. 488–505.

## Um Spaweck

* Carol Rocamora: ''Albee Sizes Up the Dark Vast: An Interview''. American Theatre magazine, 12. Mäerz 2008 (englesch)
* Peter Mohr: ''Furchtbar, aber auch komisch: Zum Tode des US-Dramatikers Edward Albee''. Titel-Kulturmagazin, 17. September 2016
Frédérique Hansen

D**'Frédérique Hansen**, gebuer den 18. Mee 1994, ass eng lëtzebuergesch Sprinterin.

2011 an 2013 huet si Lëtzebuerg bei de Spiller vun de klenge Länner vertrueden.

Si huet 2013 mat 54"05 s en neie Lëtzebuerger Landesrekord am 400-Meter-Laf (*outdoor*) opgestallt.

## Kuckt och
Lipezk

**Lipezk** (op Russesch: Липецк) ass eng Universitéitsstad am Oblast Lipezk am Zentralrussesche Federatiounskrees a Russland. D'Stad läit eng 400&nbsp;km südwestlech vu Moskau, um Uwänner vum Woronej, engem Niewefloss vum Don.

S'ass d'Haaptstad vun hirer Regioun an huet  Awunner (Stand ). Lipezk huet eng Fläch vun zirka 320&nbsp;km².

Lipezk gouf am Joer 1703 duerch en Arrêté vum Zar Pjotr Alexejewitsch als Duerf offiziell gegrënnt, op der Plaz vun der alslawescher Siidlung. 1708 gouf se op **Lipsskije Sawody** (Липские Заводы) ëmbenannt. 1779 krut et d'Stadrechter a gouf op Lipezk erëm ëmbenannt.

D'Nowolipezki-Schmelz zu Lipezk ass ee vun de gréissten Zentrume vun der Siderurgie a Russland.

## Um Spaweck
Serge Milano (Äishockeyspiller)

De **Serge Milano**, gebuer de 7. Januar 1985, ass e lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.

De Milano huet seng Sportskarriär 2001 ugefaangen. Hien huet a senger Karriär ënner anerem fir Tornado Luxembourg, IHC Beaufort an d'Lëtzebuergesch Äishockeynationalekipp als Verdeedeger gespillt.
Henri III. vu Frankräich

Den **Henri III. vu Frankräich**, gebuer den 19. September 1551 zu Fontainebleau, a gestuerwen den 2. August 1589 zu Saint-Cloud, mam Dafnumm Alexandre-Édouard, Duc d'Anjou, och *Henri de Valois* genannt, war 1573–1574 als *Henryk Walezy* Kinnek vu Polen-Litauen, vu 1574 bis zu sengem Doud 1589 Kinnek vu Frankräich a leschte Kinnek aus dem Haus Valois.

Nom Doud vum polnesche Kinnek Sigismund II. August, 1572, sollt den Henri sech mat deem senger Schwëster Anna Jagiellonica bestueden a sou neie Kinnek vu Polen-Litauen ginn. Hie gouf zum Kinnek gekréint, ma huet dono refuséiert, d'Anna ze bestueden. Hien huet och léiwer gefeiert, wéi sech ëm d'Land ze këmmeren. Wéi dat Joer drop säi Brudder Charles gestuerwen ass, huet hien Hals iwwer Kapp Pole verlooss an ass hannescht a Frankräich gaangen, fir do säin Usproch op den Troun ze maachen. D'Polen hunn en dono ofgesat, ma hien huet sech bis zum Schluss "Kinnek vu Polen" genannt. Den 13.&nbsp;Februar 1575 gouf hien an der Kathedral vu Reims zum Kinnek vu Frankräich gekréint. Zwéin Deeg drop huet hien Louise de Lorraine-Vaudémont bestuet.

Den Henri III. huet sech manner fir Juegd an Turnéieren intresséiert ma éischter fir Konscht, Moud a Literatur. An der Politik hat hie wéineg Duerchsetzungsverméigen oder -wëllen, a sou sinn d'Reliounskricher ënnert senger Herrschaft weidergaangen. Mol huet en de Protestanten Zougeständnesser gemaach, mol huet en se nees zeréckgezunn.

Hie gouf den 1. August 1589 zu St. Cloud bei enger Belagerung ermuert. Um Doudebett huet hien den Henri de Navarre als säin Nofollger designéiert. Hie gouf an der Kathedral vu Saint-Denis begruewen.

## Um Spaweck
Geoffrey Osch

Den **Geoffrey Osch**, gebuer den 2. Mee 1994, ass e lëtzebuergesche Slalom- a Riseslalom-Leefer.

Hien ass Member vum Schiclub Amis des Sports d'Hiver Diekirch (ASHD). 2015 huet hie Lëtzebuerg bei de FIS Alpine World Ski Championships zu Beaver Creek an den USA vertrueden.

2012 an 2013 war hie Lëtzebuerger Meeschter an de Schi-Disziplinnen.

## Kuckt och
Philippe Hengen

De **Philippe Hengen**, gebuer den 9. Februar 1988, ass e lëtzebuergesche Badmintonspiller.

2006–08 huet hien d'Lëtzebuerger Badmintonmeeschterschaft gewonnen.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Sport-Club mam Philippe Hengen – RTL.lu
Amphitheater Breechkaul

Den **Amphitheater Breechkaul** ass eng vum Mënsch geschafen Hiel an der Gemeng Bäerdref. Se läit südlech vun der Uertschaft, an engem Hank fir erof bei d'Äsbech, am Ufank vum Bësch, eng 400&nbsp;m südlech vum CR364.

Et war eng Briechkaul wou, gradewéi vis-à-vis an der Huel Lee zënter dem Mëttelalter Millesteng aus de Sandsteefielse gebrach goufen. Den Numm "Breechkaul" wier awer drop zeréckzeféieren, well do bis zum Enn vum 19. Joerhonnert Fluess gebrach gi wier.

1979 huet d'Gemeng Bäerdref an engem Bou virun der Hiel Gradine mat Bänken installéiert, fir sou en Amphitheater, fir Concerten oder Theaterstécker an engem aussergewéinleche Kader, ze hunn.

Sou hat z.&nbsp;B. de Kënschterkollektiv MASKéNADA do 1995 seng éischt Produktioun mat *Mäcbess*, enger Adaptatioun vum William Shakespeare sengem *[[Macbeth (Shakespeare)|Macbeth]]*, déi de Jean-Michel Treinen op lëtzebuergesch iwwersat hat.

Den Amphitheater gëtt och mol fir reliéis Feiere benotzt: 
* Den 1. Sonndeg nom 2. November gëtt do d'Bäerdrëffer Haupeschmass gefeiert
* Den 20. September 2020 gouf, wéinst der COVID-19-Pandemie zu Lëtzebuerg déi éischt Kéier d'éischt Kommioun do gefeiert.

## Kuckt och
* Gedenkplaz Breechkaul

## Literatur
* Edmond Steyer: "Entstehung des Amphitheater Breechkaul." 30 Jahre ACFL Berdorf; fraen-mammen-berdorf.lu.

## Um Spaweck
* E Concert vu Serge Tonnar & Legotrip an der Breechkaul. Video op rtl.lu.
Huel Lee

D**'Huel Lee** oder **Huellee** ass eng vum Mënsch geschafen Hiel am Lëtzebuerger Sandsteen, iwwer der Äsbech, an der Gemeng Bäerdref. D'Hiel ass nach dacks ënner dem alen däitsche Flouernumm *Hohllay* ze fannen, wat sou vill wéi „huele Fiels“ heescht.

D'Huel Lee läit südlech vun der Uertschaft Bäerdref, eng 450&nbsp;m vum CR364 ewech.

## Geschicht
An der Huel Lee goufe schonn zënter der Réimerzäit Steng gebrach, déi fir de Bau vun de réimesche Villae gebraucht goufen. Wéinst der gudder Qualitéit vum Gestengs goufen am Mëttelalter d'Fielse gebrach fir Millesteng ze maachen. Doduerch, datt e Steebroch do exploitéiert gouf, ass e grousst Areal vun Hielen a Fielsiwwerhäng entstanen.

Um Plaffong a laanscht d'Wänn sinn d'Spuere gutt ze gesinn, wou déi ronn Millesteng erausgebrach goufen. D'Abtei vum Oeren bei Tréier soll hir Millesteng exklusiv vun do bezunn hunn.

Fir e Millesteen hierzestelle gouf fir d'éischt e Krees op de Fiels gezeechent an da gouf déi ronn Form an der gewënschter Déckt an de Stee gemeesselt. Hannert de Stee gouf duerno eng Fou geritzt an déi dréchen hëlze Käiler geklappt goufen. Doduerch datt nach Waasser derbäi geschott gouf, ass d'Holz lues a lues gequollen an huet esou e groussen Drock ausgeüübt, datt de Millestee sech vum Fiels geléist huet.

## Unerkennung

D'Huel Lee war schonn ëmmer e beléiften Treffpunkt vun der Jugend, sou wéi dat op enger Opschrëft an der Fielswand ze liesen ass, déi d'Bäerdrëffer Jugend 1880 ubruecht huet:


Herzliches Vivat!

Einer hohen Regierung,

welche die sehenswerten Schluchten & Hohlwege

dem Publicum zugaenglich gemacht hat.

Die Jugend von Berdorf.

MDCCCLXXX.


Aus de Buschtawen déi ënnerstrach sinn, ergëtt sech den Numm „Eischen Paul“, mat deem sécherlech de fréiere Staatsminister, Paul Eyschen gemengt ass, ee vun den éischte Politiker déi sech agesat hu fir den Tourismus zu Lëtzebuerg ze fërderen.

Aner Veräiner, wéi den däitsche Wanderveräin „Eifelverein“ oder de Museksclub vu Bollenduerf, hunn Erënnerungsschrëften ophänke gelooss.

## Biller

Berdorf, Huel Lee (105).jpg|Aus der Hiel eraus gekuckt.
Berdorf (LU), Hohllay -- 2015 -- 6408.jpg|Spuere wou Millesteng ofgebrach goufen.
Berdorf (LU), Hohllay -- 2015 -- 6411.jpg|Plaz wou e Millesteen ofgebrach gouf.



Hohllay Berdorf.JPG|Dedicace un dem Paul Eyschen seng Regierung.
Berdorf, Huel Lee (108).jpg|Ërennerung un dem *Eifelverein *seng Assemblée générale…
Berdorf, Huel Lee (107).jpg|an dem Museksclub vu Bollenduerf säi Centenaire.


## Literatur
* Joseph Colbach, Rob Kieffer, 2020, „Luxemburg : eine Zeitreise – Steine für die Mühlen des Müllerthals”, Luxembourg : Ernster éd., ISBN 978-2-919944-80-4, S. 34-37

## Kuckt och
* D'Piteschkummer, eng méi kleng Hiel direkt nieft der Huel Lee;
* D'Breechkaul, en Amphitheater e puer Meter méi wäit erop wéi d'Huel Lee.

## Um Spaweck

* D'Huel Lee op mullerthal.lu
Tiangong

**Tiangong** (天宫=Tiāngōng =Himmelspalast) ass e Raumstatiouneprogramm vun der Volleksrepublik China. 2011 gouf d'Raumstatioun Tiangong 1 gestart, an Tiangong 2 de 15. September 2016. D'Erkenntnesser sollen an de Bau, Start a Betrib vun enger grousser Raumstatioun fléissen.

## Virbereedung
Pläng fir eng chineesesch Raumstatioun lafen zanter 1992 ënner der Bezeechnung Projet 921. E Modell gouf der Ëffentlechkeet fir d'éischt bei der Expo 2000 zu Hannover gewisen.

## Tiangong 1
 

D'Tiangong 1 gouf den 29. September 2011 mat enger CZ-2F gestart. Den 3. November huet dat onbemannt Raumschëff Shenzhou 8 ugedockt. Et war den éischte Kopplungsmanöver vun der chineesescher Raumfaart. De 14. November huet de Shenzhou&nbsp;8 lassgekoppelt an nees frësch ugekoppelt, ir d'Raumschëff d'Raumstatioun de 16. November verlooss huet.

Déi éischt Crew koum den 18. Juni 2012 mam Shenzhou 9 u Bord an huet domat déi éischt chineesesch Raumstatioun a Betrib geholl. De 24. Juni gouf dunn och eng Of- an nees Ukopplung gemaach. Déi dräi Taikonauten hunn den Tiangong&nbsp;1 de 27. Juni verlooss.

Déi zweet Crew huet den 13. Juni 2013 mam Shenzhou 10 ugekoppelt. D'Of- an nees Ukopplung war den 23. Juni, an déi definitiv Ofkopplung war de 25. Juni.

D'Tiangong&nbsp;1 ass ëmmer nach an der Äerdëmlafbunn.

## Tiangong 2

De Start vun der zweeter chineesescher Raumstatioun Tiangong 2 war de 15. September 2016. Virgesinn ass d'Ukopplung vun der 2 Mann-Crew mam Raumschëff Shenzhou 11, engem Tianzhou-Raumtransporter a mam 3 Mann-Raumschëff Shenzhou 12.

## Grouss Raumstatioun
No den Tiangong-Raumstatioune ass eng grouss modular Raumstatioun mat enger Mass vu 60&nbsp;Tonne geplangt. Dat éischt Modul kéint schonn 2018 mat enger CZ-7-Rakéit an de Raum bruecht ginn an déi éischt Raumstatioun kéint am Joer 2022 voll asazbereet sinn.
Tiangong 2

**Tiangong 2** (=天宫二号= Tiāngōng èr hào) ass eng Raumstatioun vun der Volleksrepublik China, déi zanter dem 15. September 2016 am Weltall ass.

D'Raumstatioun huet eng Längt vun 10,4&nbsp;Meter an e maximalen Duerchmiesser vun 3,35&nbsp;Meter. Eng Crew vun dräi Leit ka bis zu 20&nbsp;Deeg u Bord bleiwen.

Eng Ukopplung vum Raumschëff Shenzhou 11 mat enger Crew vun zwéi Raumfuerer ass am Oktober 2016 virgesinn an d'Betanke mam onbemannte Raumtransporter Tianzhou am Abrëll 2017. An der zweeter Hallschent vum Joer 2017 soll dann d'Raumschëff Shenzhou 12 mat enger Crew vun zwéi Raumfuerer ukoppelen.
Bob Biver

De **Bob Biver**, gebuer de 17. Februar 1985, ass e lëtzebuergeschen Affekot, Lokalpolitiker (CSV) a fréiere Schifuerer.

## Berufflech Karriär
### Formatioun
* 2016: *Stage notarial* (Lëtzebuerg)
* 2015: *Cours complémentaires en droit Luxembourgeois* (Lëtzebuerg)
* 2013: *2<sup>e</sup> année de Master en Droit* *fiscal européen et international LL.M. à l'Université du Luxembourg* (Lëtzebuerg)
* 2012: *1<sup>re</sup> année de Master en Droit* *européen à l'Université du Luxembourg* (Lëtzebuerg)
* 2011: *Licence en Droit (Sportif de Haut Niveau - Ski)* op der Université Pierre Mendès France (Grenobel, Frankräich)

### Experienz
De Bob Biver ass zënter 2015 als Affekot um Lëtzebuerger Barreau ageschriwwen. Hien ass zënter 2025 Associé an der Affekotenetüd JBV.

## Politesch Karriär
* Member vun der CSV zënter 2015
* Member am Kommitee vun der CSJ vun 2016 bis 2018
* Member am Stater Gemengerot zënter 2023

## Sportlech Karriär
De Bob Biver ass Slalom-, Riseslalom- a Super G gefuer a war Member vum Schiclub Hiversport Ski (HS). 2007 huet hie Lëtzebuerg bei de FIS Alpine World Ski Championships zu Åre a Schwede vertrueden.

## Aner Aktivitéiten
* 2011 - 2013: Vizepresident vun der Association nationale des étudiants luxembourgeois en droit (ANELD)
* 2012 - 2013: Studentevertrieder op der Faculté de droit d'économie et de finance
* 2018 - 2023: President vun der Association luxembourgeoise des candidats-notaire (ALCN)
* 2020 - 2022: Member vun der Conférence du jeune barreau de Luxembourg (CJBL)
* zënter 2022: Member vun der Commission internationale du barreau de Luxembourg (CIBLU)
* zënter 2023: Member am Verwaltungsrot vun der CAL-Spora Lëtzebuerg (CSL)
* 2025 – 2026: President vun der Conférence du jeune barreau de Luxembourg.

## Kuckt och

## Quellen

* Berufflech Karriär, wou net anescht uginn: Curriculum vitae op vdl.lu (gekuckt de 16. Oktober 2025)
The Psychedelic Furs

**The Psychedelic Furs** ass eng brittesch Museksgrupp vu London an England, déi 1977 vum Sänger Richard Butler a vum Gittarist Tim Butler gegrënnt gouf an déi bis 1991 bestanen huet. Am Joer 2000 war de Comeback vun der Band.

De Stil vun der Grupp ass New Wave, Alternative Rock a Post-Punk.

D'Membere sinn de Richard Butler, den Tim Butler, den Joe McGinty, de Mars Williams, de Richard Good, d'Amanda Kramer.

## Discographie

### Albumen
* 1980: *[[The Psychedelic Furs (Album)|The Psychedelic Furs]]*
* 1981: *[[Talk Talk Talk]]*
* 1982: *[[Forever Now (Album vun der The Psychedelic Furs)|Forever Now]]*
* 1984: *[[Mirror Moves]]*
* 1987: *[[Midnight to Midnight]]*
* 1989: *[[Book of Days (Album vun der The Psychedelic Furs)|Book of Days]]*
* 1991: *[[World Outside]]*

### Singelen
* 1979: *We Love You*
* 1980: *[[Sister Europe]]*
* 1980: *Mr. Jones*
* 1981: *[[Dumb Waiters (Lidd)|Dumb Waiters]]*
* 1981: *[[Pretty in Pink (Lidd)|Pretty in Pink]]*
* 1982: *[[Love My Way (Lidd)|Love My Way]]*
* 1982: *Danger*
* 1983: *Run and Run*
* 1984: *[[Heaven (Lidd vun The Psychedelic Furs)|Heaven]]*
* 1984: *[[The Ghost in You]]*
* 1984: *Here Come Cowboys*
* 1984: *Heartbeat*
* 1986: *Pretty in Pink* (Re-Release)
* 1987: *[[Heartbreak Beat]]*
* 1987: *Angels Don't Cry*
* 1987: *Shock*
* 1988: *[[All That Money Wants]]*
* 1989: *Should God Forget*
* 1990: *House*
* 1991: *[[Until She Comes]]*
* 1991: *Don't Be a Girl*
* 2001: *Alive (For Once in My Lifetime)* (Promo)

### Kompilatiounen
* 1988: *[[All of This and Nothing]]*
* 1994: *Here Came The Psychedelic Furs: B-Sides And Lost Grooves*
* 1996: *In the Pink*
* 1997: *[[Should God Forget: A Retrospective]]*
* 2001: *Greatest Hits*
* 2003: *Superhits*
* 2009: *The Best of The Psychedelic Furs*
* 2011: *Playlist: The Very Best Of The Psychedelic Furs*

### Live-Albumen
* 1999: *Radio One Sessions*
* 2011: *Beautiful Chaos: Greatest Hits Live*

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
Little Joe (Rakéit)

D**'Little-Joe**-Rakéite si suborbital Rakéiten, déi fir d'Tester vun de Rettungssystemer fir d'Mercury- an d'Apollo-Raumschëffer benotzt goufen.

Déi mat Feststoffrakéitemotoren ugedriwwe Little-Joe-Rakéiten hate jee no gewënschtem Fluchprofil eng ënnerschiddlech Kombinatioun vu Rakéitemotoren, déi am Rakéitekierper montéiert waren.

## Little Joe I

D'Little-Joe-I-Rakéit gouf mat verschiddene Kombinatioune vu jee véier Recruit-Starthëllefsrakéiten an entweeder zwou oder véier Castor oder Pollux ausgerëscht. Siwe Flich (an ee Feelstart) goufe vun der Wallops Flight Facility gemaach. Op engem virprogramméierte Punkt vun der Fluchbunn gouf d'Mercury-Raumschëff ofgetrennt a vun hirer Rettungsrakéit vun der Little Joe ewechgedréckt. Dobäi war d'Fluchbunn sou, datt déi ofgetrennt Mercury-Landekapselen u Fallschiermer um Mier erof goungen. Ufanks war am Mercury-Programm geplangt, datt all Astronaute virun hiren eigentleche Raumflich en Trainingsfluch mat enger Little-Joe-Rakéit maache sollten, wat awer well et un der Zäit gefeelt huet, vum Programm gestrach gouf.

### Startlëscht vu Little Joe I

## Little Joe II

Bei där fir den Apollo-Programm vergréisserter Versioun Little Joe II ass och nees d'Recruit-Starthëllefsrakéit benotzt ginn. Als Haaptdreifwierker goufen awer amplaz vu Castor- oder Pollux-Motoren, méi grouss Algol-1D-Rakéitemotoren agesat, déi och op Scout-Rakéite waren. Am Géigesaz zum éischte Little-Joe-Programm gouf d'Startplaz op d'White Sands Missile Range verluecht, sou datt déi getest Landekapselen op festem Buedem hu misse landen.

### Startlëscht vun der Little Joe II

## Um Spaweck

* This New Ocean: A History of Project Mercury
* The Apollo Spacecraft: A Chronology
* Apollo Program Summary Report
Curtis Hanson

De **Curtis Lee Hanson**, gebuer de 24. Mäerz 1945 zu Reno, am Nevada, a gestuerwen den 20. September 2016 zu Hollywood Hills, a Kalifornien, war en US-amerikanesche Regisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.

Nodeems en als Dréibuchauteur fir Regisseure wéi de Roger Corman an de Samuel Fuller geschafft huet, huet hien e puer Horrorfilmer an Thriller mat klengem Budget gedréint, dorënner *Bad Influence*, *The Hand That Rocks the Cradle* an *[[The River Wild]]* (mat der Meryl Streep).

Säi gréisste Succès war *[[L.A. Confidential]]* (1997), fir deen en Oscar fir dat bescht Dréibuch krut.

Och *[[8 Mile (Film)|8 Mile]]* (2002), d'Verfilmung vum Rapper Eminem sengem Liewen, hat e Succès beim Publlikum.

## Filmographie
### Als Regisseur
* 1972: *[[Sweet Kill]]*
* 1980: *[[The Little Dragons]]*
* 1983: *[[Losin' It]]*
* 1986: *[[The Children of the Times Square]]*
* 1987: *[[The Bedroom Window]]*
* 1990: *[[Bad Influence]]*
* 1992: *[[The Hand That Rocks the Cradle]]*
* 1994: *[[The River Wild]]*
* 1997: *[[L.A. Confidential]]*
* 2000: *[[Wonder Boys]]*
* 2002: *[[8 Mile (Film)|8 Mile]]*
* 2005: *[[In Her Shoes]]*
* 2007: *[[Lucky You]]*
* 2011: *[[Too Big to Fail]]* (Telefilm)
* 2012: *[[Chasing Mavericks]]*

### Als Dréibuchauteur
* 1970: *The Dunwich Horror*
* 1972: *Sweet Kill*
* 1978: *The Silent Partner*
* 1982: *White Dog*
* 1986: *The Children of the Times Square*
* 1987: *The Bedroom Window*
* 1997: *[[L.A. Confidential (Film)|L.A. Confidential]]*
* 2007: *Lucky You*

## Um Spaweck
Fonck

**Fonck** ass e Familljennumm, deen op de Fonken zeréckzeféieren ass, deemno als Beruffsbezeechnung vun engem Schmadd, dee Fonke schléit, oder awer op e liefhafte Mënsch.

Zu Lëtzebuerg hunn am Joer 1881 181 Leit sou geheescht, 1930 waren et der 265 an am Joer 1980 gouf et do 264 Leit mat deem Numm.

Follgend Persounen heesche sou, resp. hu sou geheescht:
* Antoine Fonck (1893–1914), e belschen Zaldot, dat éischt belscht Affer am Éischte Weltkrich.
* Anton Fonck (1819–1898), en däitsche Politiker.
* Bernard Fonck (* 1972), e belsche Westernreider.
* Bernard Fonck, e lëtzebueregeschen Handballspiller.
* Catherine Fonck (* 1968), eng belsch Doktesch a Politikerin.
* Francisco Fonck (1830–1912), en däitsch-chileeneschen Dokter a Fuerscher.
* Gerhard Fonck, en däitsche Regionalpolitiker.
* Jean-Luc Fonck (* 1957), e belsche Sänger a Komponist.
* Jo Fonck (* 1968), e belsche Politiker.
* Johny Fonck (1920–2008), e lëtzebuergesche Foussballspiller, Liichtathleet an Olympionik.
* Leopold Fonck (1865–1930), en däitsche Jesuitt, Theolog an Universitéitsprofesser.
* Martin Wilhelm Fonck (1752–1830), en däitsche Geeschtlechen.
* Pilo Fonck (* 1938), e lëtzebuergesche Sportsjournalist.
* René Fonck (* 1923), e lëtzebuergesche Kanut an Olympionik.
* René Fonck (Fligerpilot) (1894–1953), e franséische Pilot.
* Cecilia Bolocco, eng chileenesch Schauspillerin, Model a *Miss Universe 1987*, gebuer als Cecilia Carolina Bolocco Fonck.

## Kuckt och
* Automobiles Fonck, eng franséisch Autosfabrik.
* Fonck-Séi an Argentinien.
* Funck, Funk; aner Variante vum Numm
Laurent Bram

De **Laurent Bram**, gebuer den 31. Mäerz 1984 an der Gemeng Miersch, ass e lëtzebuergeschen Tennisspiller an -trainer.

Hien huet seng Karriär am Joer 2000 ugefaangen. Vun 2005 bis 2013 huet hie Lëtzebuerg beim Davis Cup vertrueden.

## Kuckt och
Jean Nickels

De **Jean Nickels**, gebuer den 30. Januar 1917 an der Stad Lëtzebuerg an och do den 3. Mäerz 1985 gestuerwen, war e lëtzebuergesche Kanut an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1948 zu London vertrueden.

## Kuckt och
Roslyn Gentle

D**'Roslyn Gentle** ass eng australesch Schauspillerin. Si huet hir Carrière 1983 ugefaangen.

D'Gentle gouf mat hirer Roll an der Televisiounsserie *[[Prisoner (Televisiounsserie)|Prisoner]]* (1983) an och mat aneren Niewerollen a Filmer bekannt. 2017 gouf si fir den IIFC Award am *Idyllwild International Festival of Cinema* nominéiert.

## Filmographie (Auswiel)
* 1983: *[[Prisoner (Televisiounsserie)|Prisoner]]* (Tëleesserie, 10 Episoden)
* 1985: *[[Neighbours (Televisiounsserie)|Neighbours]]* (Tëleesserie, 8 Episoden)
* 1989: *[[The Punisher (Film 1989)|The Punisher]]*
* 1994: *[[Home and Away]]* (Tëleesserie, 6 Episoden)
* 2011: *[[Suing the Devil]]*
* 2013: *Discarded*
* 2015: *[[Winning Formula]]*
* 2016: *[[American Crime Story]]* (Tëleesserie, 8 Episoden)

## Um Spaweck
Cattleya labiata

***Cattleya labiata***, ass eng Orchideeënaart aus der Gattung *[[Cattleya]]*. Se gouf 1818 a Brasilien entdeckt.

Se wiisst am Nordoste vu Brasilien, an de Bundesstaate Pernambuco an Alagoas, woubäi déi am Pernambuco méi kleng a méi staark mof Bléien hu wéi déi aus anere Géigenden. Et gëtt och Varietéiten, wéi d*'Cattleya labiata* var. *semialba*, déi grouss wäisselzeg bis gielzeg Bléien hunn, a bei deenen zum Deel d'Bléi just bannea mof ass.

Wéi vill aner Orchideeënaarten wiisst och déi hei als Epiphyt op Beem, wou se genuch Luucht kritt, ma si kann och op anere Plaze wuessen, wéi direkt um Fiels, mat ganz wéineg Buedem.

## Um Spaweck
Mercury-Big-Joe 1

De **Big Joe 1** war en onbemannte Fluch am Kader vum Mercury-Programm, bei deem d'Mercury-Kapsel-Hëtzeschëld getest gouf. Dofir gouf e Modell vun der Kapsel mat enger Atlas-D-Rakéit (Seriennummer Atlas 628/10-D) gestart. Déi béid baussenzeg Dreifwierker vun der Rakéit hate sech awer net wéi geplangt getrennt, wouduerch déi uviséiert Héicht net erreecht konnt ginn. Och d'Oftrenne vun der Kapsel vun der Rakéit war 138 Sekonnen ze spéit. D'Kapsel hat seng Waasserlandung dofir 800&nbsp;km vun der berechenter Landeplaz ewech a gouf eréischt no 7 Stonnen op der Héicht vu Puerto Rico vum Zerstéierer Strong entdeckt an aus dem Waasser geholl. D'Hëtzschëld hat no Plang funktionéiert an d'Kapsel hat den Neesantrëtt an d'Atmosphär onbeschiedegt iwwerstanen. Well bei dësem Fluch genuch Date gesammelt goufen, war déi geplangt Big-Joe-2-Missioun ofgesot ginn.

De Start vu Big Joe 1 war eigentlech fir de 4. Juli 1959 geplangt. Wéinst Problemer mam Haaptdreifwierk a spéider wéinst Telemetrieproblemer gouf de Start zweemol verréckelt.

Déi gebraucht Kapsel kann an der Garber Facility vum National Air and Space Museum zu Washington D.C. gekuckt ginn.

Déi Maximalvitesse war 23.910&nbsp;km/h, déi maximal Accelleratioun louch bei 12&nbsp;g. D'Kapsel war eng Streck vun 2292&nbsp;km geflunn, déi gréisst Héicht war 153&nbsp;km an d'Notzlaascht war 1.159&nbsp;kg.
Mercury-Little-Joe 1

De **Mercury-Little Joe 1** (**LJ-1**) war en onbemannten Testfluch vun der NASA. Et war déi éischt Missioun vum Mercury-Programm.

## Oflaf
D'Missioun hat als Zil d'Rettungssystem vun der Mercury-Kapsel ze testen. De Start war den 21. August 1959 vun der Startramp Wallops Flight Facility mat enger Rakéit vum Typ Little Joe virgesinn. 30 Minutte virun der geplangter Startzäit hat sech d'Rettungsrakéit spontan gezünnt, d'Mercury-Kapsel hat eng Héicht vu 600 m erreecht. Et gouf keng Separatioun tëscht Rettungsrakéit a Kapsel an d'Fallschiermer goufen och net ausgeworf, sou datt d'Kapsel ongebremst no 20 Sekonnen op ronn 800 m Distanz vun der Startramp am Atlanteschen Ozean erofgoung. Als Feelerquell gouf eng falsch Schaltung vun den Akkumulatoren an der Rettungsrakéit identifizéiert.

## Technesch Daten
* Startmass: 18.747&nbsp;kg
* Héicht: 14,6 m
* Duerchmiesser: 2 m
* Notzlaascht: 1.788&nbsp;kg
* Startschub: 1.110&nbsp;kN
Retabel vu Rouspert

De **Retabel vu Rouspert** ass e stengene Retabel am romanesche Stil aus dem 12. Joerhonnert.

En ass aus gro-gréngem Muschelkallek a kënnt aus der Kapell vun engem Bauerenhaff bei Rouspert. Dësen Haff huet der Benediktinerabtei vun Oeren bei Tréier gehéiert.

Ze gesi sinn, ënner enger Arkad, fënnef Figuren a Relief: An der Mëtt, d'Muttergottes mam Jesuskand um Schouss, riets vun hir den hellege Péitrus, lénks vun hir den hellege Paulus, a baussen um Bord jee ee Bëschof, dorënner warscheinlech den hellege Willibrord, de Grënner vun der Abtei Iechternach. Faarfreschter deiten drop hin, datt d'Figuren an der Zäit faarweg bemoolt waren.

Dem Christian Beutler no kéint de Retabel souguer aus dem 8. Joerhonnert sinn, wat awer vun aneren, wéi dem Jean-Pierre Caillet, a Fro gestallt gëtt.

De Retabel ass am Nationalmusée um Fëschmaart ze gesinn.
Charles IX. vu Frankräich

De **Charles IX.**, gebuer de 27. Juni 1550 zu Saint-Germain-en-Laye, a gestuerwen den 30. Mee 1574 zu Vincennes, war vu 1559–1560 Herzog vun Orléans, a vu 1560 bis zu sengem Doud 1574 Kinnek vu Frankräich. Seng Regierungszäit war dominéiert vun de Reliounskricher a virun allem dem berüchtegte Massaker un de franséische Protestanten an der Baartelméisnuecht.
Blagoweschtschensk

**Blagoweschtschensk** (op Russesch: Благовещенск, op Chineesesch: 海兰泡, op Mandschuresch: Hailan Boo) ass eng Universitéitsstad am Oblast Amur am Federatiounskrees Fären Osten a Russland. D'Stad läit op der Grenz mat China, eng 7.875&nbsp;km vu Moskau ewech.

Si ass d'Haaptstad vun hirer Regioun an huet  Awunner (Stand ). Blagoweschtschensk huet eng Fläch vun zirka 321&nbsp;km².

Blagoweschtschensk gouf am Joer 1856 als **Militärposten Ust-Seja** (Усть-Зейский пост) gegrënnt. 1858 krut et de Status als Staniza mat den Numm **Blagoweschtschenskaja** (Благовещенская), spéider krut et d'Stadrechter a gouf op Blagoweschtschensk ëmbenannt.

## Um Spaweck
Giuseppe Graglia

Den **Giuseppe Graglia**, gebuer den 11. Juni 1909 zu Moncucco Torinese an Italien, a gestuerwen de 26. September 1996 zu Turin, war en italieenesch-lëtzebuergesche professionelle Vëlossportler a Vëlossportsmanager.

1931 an 1933 huet hien d'Vëloscourse Milano-Torino als Member vun der Lëtzebuerger Ekipp gewonnen.

## Kuckt och
Optical Gravitational Lensing Experiment

D**'Optical Gravitational Lensing Experiment** ofgekierzt **OGLE** ass e wëssenschaftlechte Fuerschungsprojet an der Observatiounsastronomie, vun Astronomen vum Observatoire vun der Universitéit Warschau a Polen, ënner der Leedung vum Andrzej Udalski.

D'Haaptaufgab vum OGLE ass d'Sich an d'Observatioun vu Microlensing-Effeter. Domat kënnen ënner anerem Objete vu galakteschen Haloen am Kader vun der Sich no Donkler Matière nogewise ginn (kuckt och MACHO), déi ze däischter fir eng direkt Observatioun sinn. Zanter kuerzem gëtt OGLE virun allem awer fir d'Sich no Exoplanéite benotzt. Sou konnt am Januar 2006 a Kooperatioun mat de Projete PLANET a Microlensing Observations in Astrophysics e Planéit mat enger Mass vun nëmme 5,5 Äerdmassen nogewise ginn.

An der éischter Phas (1992–1995) stoung fir OGLE den 1-m-Henrietta-Swope-Teleskop vum Las Campanas-Observatoire am Chile zur Dispositioun. No Ofschloss vun där Phas gouf den 1,3-m-Warschau-Teleskop zu Las Campanas speziell fir OGLE opgeriicht, an am Joer 1997 a Betrib geholl. Déi drëtt Phas, déi 2001 ugefaangen huet, zeechent sech besonnesch mat neien Instrumenter, wéi och eng besser CCD-Kamera a mam verbesserte Microlensing Early Warning System (EWS) aus. Domat kënnen och aner Observatoiren op e Microlensing-Evenement higewise ginn, dat just ufänkt, a sou d'Observatioun akzeptéiert oder verbessert ginn.

## Um Spaweck
*  OGLE Websäit
*  Detailed OGLE-IV fields diagrams
Belogorsk (Homonymie)

De Begrëff **Belogorsk** bezeechent:
* eng russesch Stad am Oblast Amur: Belogorsk,
** d'Gare an der Stad mam selwechten Numm: Gare Belogorsk,
* eng russesch Uertschaft am Rajon Ussolje, Oblast Irkutsk: Belogorsk (Oblast Irkutsk),
* eng russesch Uertschaft am Rajon Tissul, Oblast Kemerowo: Belogorsk (Oblast Kemerowo),
* e russeschen Amateurfoussballclub aus dem Oblast Amur: FC Belogorsk.

## Kuckt och
* Bilohirsk, eng Stad op der ukrainescher Hallefinsel Krim och bekannt ënner dem russeschen Numm Belogorsk.
Erg (Eenheet)

Den **Erg** ass eng Moosseenheet vum CGS-Eenheetesystem fir d'Gréissten Aarbecht, Energie a Wäermtquantitéit. D'Eenheetenzeechen ass *erg*.

\mathrm{1 \, \mathrm{erg} = 0{,}1 \; \mu J = 0{,}1 \cdot 10^{-6} J} respektiv 1~\mathrm{J}=1\cdot 10^{7}~\mathrm{erg}.

Eng Energie huet d'Dimensioun

an deemno am cgs-System d'Eenheet

Den Erg entsprécht der aktueller gesetzlecher Eenheet Joule am SI-Eenheetesystem. En ënnerscheet sech awer ëm een Zuelefacteur (1 erg = 10−7 Joule) a gëtt heiansdo nach an der Mechanik an dacks an der Astrophysik benotzt, och wann en zanter dem 1. Januar 1978 net méi gesetzlech ass.

## Kuckt och
* Lumerg a Lumberg
Vigdís Finnbogadóttir

D**'Vigdís Finnbogadóttir** [], gebuer de 15. Abrëll 1930 zu Reykjavík, war vun 1980 bis 1996 Presidentin vun Island, an éischt Fra weltwäit, déi an d'Amt vun enger Staatscheffin gewielt gouf.

Si huet als Franséischenseignante (ë.&nbsp;a. op der Tëlee) an als Reesguide geschafft, a sech an der islännescher Theaterszeen engagéiert. Vun 1976 bis 1980 war se Member vum Kulturconseil vun den nordesche Länner.

1980 huet si d'Wale fir déi islännesch Staatspresidentschaft géint dräi aner Kandidate mat 33,8&nbsp;% vun de Stëmme gewonnen. 1984 an 1992 gouf si (ouni Géigekandidaten) erëmgewielt. 1988 huet si géint ee Géigekandidat mat 94&nbsp;% vun de Stëmme gewonnen. 1996 huet si net méi kandidéiert.

1996 war si Matgrënnerin vum Council of Women World Leaders a gouf Member an internationalen Organisatiounen, déi sech ë.&nbsp;a. fir Edukatioun a Fraerechter asetzen.

## Literatur
* Catrionia Burness: *Fighting our Fight:* In: *Iceland Review* 48.02 (2010). S. 20-24.
Erg

**Erg** ass eng Bezeechnung fir Sandwüsten oder grouss Sandwüstefelder an der Sahara, kuckt Erg (Sahara).

**erg** ass eng Energie-Eenheet, allgemeng virun allem an der theoreetescher Physik, kuckt Erg (Eenheet).

**ERG** ass eng Ofkierzung fir
* Aviaenergo, eng fréier, russesch Fluchgesellschaft (ICAO-Code)
* Elektroretinogramm, en diagnostescht Hëllefsmëttel fir Ënnersich vun der Netzhautfunktioun
* European Regulators Group, eng Kierperschaft vun der Europäescher Unioun mat berodender Funktioun bei der Reguléierung um Telekommunikatiounsmaart
* Exportrisikogarantie, en Instrument vun der staatlecher Exportfërderung
Alvin Jones

Den **Alvin Robert Lamar Jones III**, gebuer den 9. September 1978 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesch-US-amerikanesche Basketballspiller.

An der Saison 2001/02 huet hien an der nordamerikanescher Profiliga NBA als Zenter gespillt. Hien ass deen éischten an nach eenzege Lëtzebuerger deen e Spiller am NBA-Kader war.

Vun 2005 bis 2007 war hien am Kader vun der lëtzebuergescher Härebasketballnationalekipp.
Belogorsk

**Belogorsk** (op Russesch: Белогорск) ass eng Stad am Oblast Amur am Federatiounskrees Fären Osten a Russland. Si läit eng 116 km nordëstlech vu Blagoweschtschensk, dem Verwaltungszentrum vun der Regioun.

Et ass de Verwaltungszentrum vum Distrikt Belogorsk, huet  Awunner (Stand ) an eng Fläch vun zirka 136 km² (mat dem Stadkrees).

Belogorsk gouf am Joer 1860 als Duerf **Alexandrowskoje** (Александровское) gegrënnt. 1926 krut se d'Stadrechter.
Alvin Jones (Homonymie)

Et gëtt verschidde Persounen, déi **Alvin [[Jones]]** heeschen:‎
* Alvin Jones (* 1978), e lëtzebuergesch-US-amerikanesche Basketballspiller.
* Alvin Jones (* 1994), en trinidadesche Foussballspiller.
* Alvin Jones, en US-amerikanesche Museker, Ex-Member vun der R'n'B-Grupp The Gap Band.
* Charles Alvin Jones (1887–1966), en US-amerikanesche Bundesriichter vu Pennsylvania.
Bill Bixby

De **Wilfred Bailey Everett "Bill" Bixby III**, gebuer den 22. Januar 1934 zu San Francisco am Bundesstaat Kalifornien, an och do den 21. November 1993 gestuerwen, war en US-amerikanesche Schauspiller a Filmregisseur. Hien huet seng Schauspillerkarriär 1961 ugefaangen.

De Bixby gouf mat senger Haaptroll als *[[Hulk (Marvel Comics)|Dr. David Bruce Banner (Hulk)]]* an der Televisiounsserie *[[Incredible Hulk (Televisiounsserie 1978)|Incredible Hulk]]*, an och mat Rollen an den Tëleesserië *[[My Favorite Martian]]*, *[[The Courtship of Eddie's Father]]* an anere bekannt.

## Auszeechnungen
* 1971 an 1976: Nominéierung fir de Primetime Emmy Award,
* 1977: Nominéierung fir den DGA Award,
* 1981: Nominéierung fir den Daytime Emmy Award.

## Filmographie (Auswiel)

* 1963: *[[Irma la Douce]]*
* 1966: *[[Ride Beyond Vengeance]]*
* 1967: *[[Doctor, You've Got to Be Kidding!]]*
* 1967: *[[Clambake]]*
* 1968: *[[Speedway (Film 1968)|Speedway]]*
* 1975: *[[The Apple Dumpling Gang]]*
* 1988: *[[The Incredible Hulk Returns]]* (Tëleesfilm)
* 1989: *[[The Trial of the Incredible Hulk]]* (Tëleesfilm)
* 1990: *[[The Death of the Incredible Hulk]]* (Tëleesfilm)

## Um Spaweck

__NOTOC__