open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Flouernumm

De **Flouernumm**, ass en Toponym. E bezeechent en iwwerliwwerten Numm vun engem Dällchen, enger Supp, enger Kopp, oder wéi den Numm et seet, vun enger Plaz um Flouer.

Am Kadasterwiesen zu Lëtzebuerg sinn dacks *däitsch* Flouernimm ze fannen. Dat ass dorop zeréckzeféieren, well däitschsproocheg (hessesch) Beamten, am 19. Joerhonnert, déi mat munneche Lauter, wéi den *éi* oder *ë* net eens gi sinn, an déi lëtzebuergesch Nimm no hirem Ouer opgeschriwwen hunn (z.&nbsp;B. "Marktbusch" fir *Maartbësch*).

Eréischt um Enn vum 20. Joerhonnert goufen dës Nimm op den topographesche Kaarten op Lëtzebuergesch an an déi haiteg Schreifweis gesat.

Dëst ass de Grond dofir, datt ee bis haut sëllege Schreifweise fir déi selwecht Plaz doruechter fënnt, wat duerchaus zu Duerchernee bei Leit suergt, déi sech do net auskennen (z.&nbsp;B. wat Nimm vu Wäilage betrëfft: Ass "Kreitzberg" dat selwecht wéi "Kreizbierg" oder "Kräizbierg"? Ass et "Goellebur", "Göllebour" oder "Gëllebur"?)

Zanter dem 29. Juli 2019 gehéieren d'Haus- an d'Flouernimm zum nationalen Inventar vum immaterielle Kulturierwen zu Lëtzebuerg.

## Literatur
* Patrice Schonckert, ouni Datum. *Eis Flouernimm vu gëscht bis haut - an de Gemengen Leideleng, Mäerzeg, Sandweiler a Steesel*. Service central des imprimés et des fournitures de bureau de l'État.

## Kuckt och
* Lieu-dit

## Um Spaweck

* Offiziell Lëscht vun de Flouernimm no Gemeng, op der Websäit vum Lëtzebuerger Kadaster
* Sendung ''Flouernimm'' um radio 100,7
* D'Haus- a Flouernimm op iki.lu, der Websäit vum immaterielle Kulturierwen zu Lëtzebuerg (gekuckt de 17. Abrëll 2022)
Bloder

Eng **Bloder**, de medezineschen Ausdrock ass *Bulla*, ass ee mat Flëssegkeet gefëllten Huelraum, deen iwwer den normalen Hautniveau erausgeet.

Eng Bloder entsteet, wann Hautschichte sech splécken.
Edsger W. Dijkstra

Den **Edsger Wybe Dijkstra**, gebuer den 11. Mee 1930 zu Rotterdam, a gestuerwen de 6. August 2002 zu Nuenen an Holland, war en hollänneschen Informatiker. 1972 krut hien den Turing-Präis fir fundamental Bäiträg am Beräich vu Programméiersproochen.

Den Edsger Dijkstra war de Fils vun engem Cheemiker an enger Mathematikerin. Hien huet op der Universitéit Leiden Mathematik an theoreetesch Physik studéiert an huet séier gemierkt, datt hien u Programmatioun intresséiert war (gëllt als éischten hollännesche Programméierer). Hien huet op der Universitéit vun Eindoven geschafft, ier een 1984 op den *Schlumberger Centennial Chair in Computer Sciences* op d'Universitéit vun Texas gewieselt ass. Am Joer 1999 ass hien emeritéiert ginn an ass am August 2002 a senger Heemecht u Kriibs gestuerwen.

Zu senge Bäiträg zur Informatik zielt ënner anerem den Dijkstra-Algorithmus zur Berechnung vu kierzte Weeër a Graphen, souwéi d'Formuléierung vum *dining philosophers problem* an Zesummenhang mat Semaphoren. Hien huet de Begrëff vun der strukturéierter Programmatioun an der Informatik agefouert.

## Um Spaweck
* Seng perséinlech Homepage
* Publikatioune vun him um DBLP-Server
Thomm

**Thomm** ass eng däitsch Uertschaftsgemeng bei Tréier, a läit bei der Bundesstrooss 52 op hallwer Streck tëscht Tréier an Hermeskeil.

Se gehéiert zu der Verbandsgemeng Ruwer am Landkrees Tréier-Saarburg am Bundesland Rheinland-Pfalz.

1.053 Awunner *(Stand: 2004)* liewen op enger Fläch vu 4,49&nbsp;km². De Postcode vun Thomm ass: 54317.

## Geographesches
Thomm läit op enger Héicht vu 450 Meter.

## Kuckeswäertes
* Den *Hinkelstein*, e Menhir aus wäissem Quaarz, deen 2 m aus dem Buedem eraussteet.
* Den *Thommer Hübel* (*Hübel* = Hiwwel), e fréigeschichtlechen Tumulus, deen 2,50 m héich ass an en Duerchmiesser vu 25 m huet. Dëst Graf vun engem fréikelteschen Adelegen ass 1939 ausgegruewe ginn. D'Grafkummer war awer schonn zerstéiert an ausgeraibert ginn; e puer interessant Saache konnten trotzdeem fonnt ginn, z.&nbsp;B. Reschter vun enger etruskescher Schniewelkan an Deeler vun zwéi Bronzekëmp (dt.: Bronzebecken). Den Numm vun der Uertschaft léisst sech op dat laténgescht Wuert *tumulus* (Graf, Grafhiwwel) zeréckféieren.

## Biller

Fichier:Thomm Neie Sprangbur.jpg|Den neie Sprangbur zu Thomm
Fichier:Menhir bei thomm.jpg|De Menhir bei Thomm
Fichier:Thomm-huegelgrab.jpg|Den Tumulus bei Thomm


## Um Spaweck

* thomm-online.de
Bütgenbach

**Bütgenbach** ass eng Gemeng am däitschsproochegen Deel vun der Belsch um Bord vum Héije Venn, 22 Kilometer vun Eupen a 40 Kilometer vun Oochen ewech.

## Uertschaften an der Gemeng
* Bütgenbach, 1.494 Awunner
* Berg, 323 Awunner
* Elsenborn, 913 Awunner
* Küchelscheid - Leykaul, 73 Awunner
* Nidrum, 851 Awunner
* Weywertz, 1.738 Awunner

## Kuckt och
* Uergelmanufaktur Thunus

## Um Spaweck

* Websäit vun der Gemeng Bütgenbach
Uergelmanufaktur Thunus

D**'Uergelmanufaktur Thunus** vu Bütgenbach *Zur Domäne* am däitschsproochegen Deel vun der Belsch huet e puer Uergelen zu Lëtzebuerg opgeriicht.

D*'Manufacture d'orgues Thunus* gëtt vum Albéric Thunus gefouert, dee sech ëm d'Konstruktioun, den Opbau an d'Astelle këmmert, a senger Fra, déi d'Schreiwerei mécht.

## Thunus-Uergelen zu Lëtzebuerg
An de Kierchen zu:
* Ell
* Fëschbech (Miersch)
* Rolleng (Péiteng)
* Wuermer

D'Uergel zu Rolleng aus dem Joer 1959 staamt aus der Manufaktur Haupt vu Lëntgen, a gouf am November 2005 renovéiert a vergréissert.

## Kuckt och
* Kierch Fëschbech (Miersch)
* Kierch Rolleng (Péiteng)

## Um Spaweck
* Websäit vun den ''Amis de l'orgue'' iwwer d'Uergel vu Fëschbech
Rodange

**Rodange** (lokal: **Réiden op der Kor**, **Réideng**) ass eng Uertschaft an der Gemeng Péiteng.

## Geographie
Rodange läit um belsch-franséisch-lëtzebuergeschen Dräilännereck.

## Geschicht
Den 9. August 2019 ass en Tornado duerch Rodange gezunn, dee vill Schued ugeriicht huet.

## Kuckt och
* D'Gare vu Rodange
* D'Kierch vu Rodange
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Uertschaften
* Doihl
* Minettseelbunn Doihl-Rodanger Schmelz

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Péiteng
Berbuerg

**Berbuerg** ass eng Uertschaft an der Gemeng Manternach.

## Kuckt och
* Kierch Berbuerg
* Berbuerger Schmelz

## Um Spaweck
Mënjecker

**Mënjecker** ass eng Uertschaft an der Gemeng Manternach. 

## Geographie
Se läit op enger Héicht vun 247 m, laanscht den CR137 um hallwe Wee tëscht Manternach a Gréiwemaacher. 

## Potamologie
Um Flouer vu Mënjecker entspréngt d'Lafbaach, e lénksen Niewefloss vun der Musel.

## Kuckeswäertes zu Mënjecker an Ëmgéigend
* Kapell Mënjecker
* De *[[Groesteen (Gréiwemaacher)|Groesteen]]*, en Dolmen nieft dem fréiere Kiem vu Reims op Tréier.

## Biller

Manternach, Münschecker (106).jpg
Manternach, Münschecker (105).jpg
Manternach, Münschecker (104).jpg

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Mënjecker op der Websäit vun der Gemeng Manternach
Suewelbuer

**Suewelbuer** (bei Kadaster **Savelbur**) ass e Lieu-dit, deen deels an der Ärenzdallgemeng an deels an der Gemeng Waldbëlleg läit.

## Geographie
Suewelbuer läit op der Kräizung vum CR356 (tëscht Iermsdref a Chrëschtnech) an dem CR358 (tëscht Miedernach an der Haler) op enger Héicht tëscht 356 an 374 Meter.

De gréissten Deel vum Lieu-dit läit an der Ärenzdallgemeng a just ee Bauerenhaff (zu Freckeisen zou) gehéiert zur Gemeng Waldbëlleg.

## Potamologie
Südlech vun der Uertschaft si Quellen déi deelweis gefaasst sinn, an déi zum Quellgebitt vun der Halerbaach gehéieren.

## Kuckt och
* Syndicat d'eau Savelborn Freckeisen 
* Kapell vu Suewelbuer

## Biller

Vallée de l'Ernz, Savelborn (101).jpg|Uertschaftsschëld zu Suewelbu**e**r
Vallée de l'Ernz, Savelborn (102).jpg
Vallée de l'Ernz, Savelborn (105).jpg
Vallée de l'Ernz, Savelborn, Weekräiz (102).jpg


## Um Spaweck

* Wou der Däiwel ass...? Suewelbuer: Frederik Wember,Wieso ein 28-Einwohner-Ort attraktiver ist als die Hauptstadt, wort.lu [€], 27.10.2025, gekuckt den 28.10.2025
Kierch Rolleng (Péiteng)

D**'Kierch vu Rolleng** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Kordall Sainte-Barbe am Dekanat Süden-West an zu der Gemeng Péiteng gehéiert.

Se ass der helleger Maria Magdalena geweit. Iwwer dem Agank vun der Kierch ass eng Skulptur vun der Maria Magdalena vum Claus Cito. Um Sockel vun der Skulptur steet de Baudatum 1935.

Se steet op der Kräizung vun der *Rue de l'Église*, der *Rue de la Fontaine*, der *Grand-Rue* an der *Avenue de la Gare*.

## Geschicht
D'Kierch gouf vun 1933-1935 no de Pläng vum Architekt Jean Deitz am Stil vun den 1930er Jore gebaut, mat z.&nbsp;B. engem flaache Plaffong. Se huet eng Kierch aus dem 19. Joerhonnert vum Architekt Antoine Hartmann ersat (den Tuerm ass nach deen alen). Tëscht 1997 an 2000 hu grouss Renovéierungsaarbechte stattfonnt, no de Pläng vum Louis Weisgerber. Den 18. November 2000 huet den Äerzbëschof Fernand Franck d'Kierch mam neien Altor geweit. D'Kräizegungsgrupp vum Albert Hames aus dem Joer 1979 huet eng Plaz hannen am Chouer, iwwer dem Tabernakel fonnt.
 
## Uergel
De 15. Januar 2006 huet den Äerzbëschof Fernand Franck eng nei Thunus-Uergel an der Rollenger Kierch ageseent.

## Klacken
D'Klacke vu Rolleng waren ursprénglech fir d'Kierch vun Hoen bestëmmt. Déi goufen 1862 vum Nicolas Jaclard vu Metz gegoss. Nodeems d'Klacken awer scho fäerdeg waren, gouf zu Hoe festgestallt, datt déi Klacke vill ze deier wieren. An der Tëschenzäit war méi eng bëlleg Géisserei fonnt ginn, nämlech d'Firma Goussel Jeune vu Metz. Sou goufen déi zwou Klacken dunn 1863 fir 2.580,60 Frang der Rollenger Kierch verkaaft, nodeems do déi fréier Klack ee Rass kritt hat. Zesumme weien d'Klacke 561&nbsp;kg.

## Literatur
* Broschür: Renovatioun vun der Rollenger Poarkierch 1997-2000

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Péiteng
* D'Fënstere vun der Kierch vu Rolleng op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op der Websäit ''Orgues.lu''
Rolleng (Péiteng)

**Rolleng** ass eng Uertschaft an der Gemeng Péiteng a läit um Fouss vum Tëtelbierg.

Duerch d'Uertschaft leeft d'Maragole an d'Millebaach déi d'Fëschweiere fiddert a fréier d'Millerad vun der Grondmillen ugedriwwen huet.

## Geschicht
Den 9. August 2019 ass en Tornado duerch Rolleng gezunn, dee vill Schued ugeriicht huet.

## Kuckt och

* Muttergottesknippchen
*Kierch Rolleng

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Péiteng
Donald E. Knuth

Den **Donald Ervin Knuth**, gebuer den 10. Januar 1938, ass emeritéierte Professer fir Informatik op der Stanford Universitéit. Hien ass beschtens bekannt als Auteur fir *The Art of Computer Programming*, eng vun de wichtegste Referenzen am Beräich vun der Informatik an als den Entwéckler vun TeX a METAFONT, engem dréckréifem Textsazsystem, dat besonnesch am akadeemesche Beräich ganz beléift ass. Hien huet de Begrëff *literate programming*, d'Opfaassung Computerprogramme mat der selwechter Fleeg wéi ee literareschen Text ze verfaassen, agefouert.

Gebuer zu Milwaukee, Wisconsin, huet den Donald Knuth 1960 säin Diplom a Mathematik krut. Dräi Joer méi spéit mécht hie säin Doktorat um *California Institute of Technology*, wou hien als Professer ugefaangen huet ze schaffen. 1968 huet hien den éischte Band vu sengem ursprénglech siwebännege geplangte Wierk *The Art of Computer Programming* publizéiert an ass dat selwecht Joer Professer op der Stanford-Universitéit ginn. 1990 ass hien als *Professor of the Art of Computer Programming* ernannt ginn an huet sech zwee Joer drop vun der aktiver Fuerschung a Léier zeréckgezunn, fir u weidere Bänn vu sengem Wierk ze schaffen. Vun de siwe Bänn sinn der bis haut dräi komplett verfügbar, an den éischten Deel vum véierten.

Den Donald Knuth huet eng Rei vun Auszeechnunge kritt, ënner anerem 1971 als éischten den ACM Grace Murray Hopper Award, 1974 den Turing-Präis, 1979 d'National Medal of Science, 1995 d'John von Neumann Médaille an 1996 de Kyoto-Präis.

## Zitater
"Ich will hier niemandem zu nahe treten, aber ich bin ein großer Fan der Open-Source-Bewegung. Es beeindruckt mich, dass hier tausende von Leuten wirklich gute Arbeit leisten. Jeden Tag passieren zehn Kleinigkeiten, und nach einem Jahr ergibt das massive Fortschritte." (aus der c't 5/2002)

## Um Spaweck
* Seng perséinlech Homepage
* Publikatioune vun him um DBLP-Server
* E Gespréich mam Knuth aus der c't 5/2002
Tony Rollman

Den **Tony Rollman**, gebuer 1899, a gestuerwen 1986, war e Stolspezialist. Hien ass an där Qualitéit Generaldirekter vun der Maartdivisioun bei der Héijer Autoritéit vun der CECA ginn, eng Funktioun déi hie bis 1967, dat heescht bis zur Fusioun vun der Héijer Autoritéit mat der Europäescher Kommissioun, hat.

## Säi Liewen
Den Tony Rollman hat eng féierend Positioun bei der Arbed an ass als Stolspezialist an den 1930er Joren no Japan geschéckt ginn. Nom Zweete Weltkrich ass hie vu Lëtzebuerg aus an déi International Ruhrautoritéit, déi mat den Zukunftsproblemer vun der däitscher Groussindustrie befaasst war, delegéiert ginn. Hie war do bis den Albert Wehrer, zesumme mam Jean Monnet, hien op Lëtzebuerg zeréckgeruff huet, fir d'Generaldirektioun Stol vum Schumanplang opzebauen an ze dirigéieren. Den Tony Rollman war e *Self made man* an e bescheidene Mënsch. Hien huet geglänzt duerch seng Doten an net duerch seng Wierder. Seng Stäerkt war seng Kompetenz, awer och seng Facultéit, fir komplizéiert Problemer einfach duerzestellen. Hien zielt zu de grousse Lëtzebuerger Europäer vun der alleréischter Stonn.

## Verdéngschter an Unerkennung
* An de Mémoirë vum Jean Monnet gëtt den Tony Rollman ausdrécklech ernimmt.
* Iwwer den Tony Rollman ass vum CNA en Dokumentarfilm gedréint ginn, deen de 14. Juni 2005 zu Ettelbréck an enger Avant-première presentéiert gouf.
* An der Stad Lëtzebuerg, um Kierchbierg, gouf eng Strooss no him genannt.

## Literatur
* Henri Rieben, Bernard Clappier, Etienne Hirsch, Tony Rollman, François Fontaine, Robert Holveck: *Une mémoire vivante*, 1986, 144 Säiten

## Kuckt och
* Dokumentarfilm: Tony Rollman, une aventure européenne

## Um Spaweck
* Avant-première vum Dokumentarfilm iwwer de Tony Rollman
* Rapport vum Tony Rollman iwwer den Europäesche Stolmaart, presentéiert vun der ENA
Carola Höhn

D**'Carola Höhn**, gebuer als *Karoline Minna Höhn* den 30. Januar 1910 zu Wesermünde (haut: Bremerhaven), a gestuerwen den 8. November 2005 zu Grünwald (Landkrees München), war eng däitsch Schauspillerin.

## Filmer (Auswiel)
* 1929 *Aus dem Tagebuch eines Junggesellen*, vum Erich Schönfelder
* 1934 *Einmal eine große Dame sein*, vum Gerhard Lamprecht 
* 1934 *Ferien vom Ich*, vum Hans Deppe 
* 1935 *[[Königswalzer (Film 1935)|Königswalzer]]*, vum Herbert Maisch 
* 1935: *[[April, April!]]*, vum Detlef Sierck
* 1936 *Der Bettelstudent*, vum Georg Jacoby
* 1937 *[[Zu neuen Ufern]]*, vum Douglas Sirk 
* 1939 *Hurra, ich bin Papa*, vum Kurt Hoffmann 
* 1941 *Mamma*, vum Guido Brignone 
* 1943 *Abenteuer im Grand-Hotel*, vum Ernst Marischka 
* 1943 *Kollege kommt gleich*, vum Karl Anton 
* 1954 *Heideschulmeister Uwe Karsten*, vum Hans Deppe 
* 1956 *Roter Mohn*, vum Franz Antel 
* 1956: *[[Johannisnacht (Film 1956)|Johannisnacht]]*, vum Harald Reinl
* 1962 *Lieder klingen am Lago Maggiore*, vum Hans Grimm
* 1969 *Herzblatt oder Wie sag' ich's meiner Tochter?*, vum Alfred Vohrer
* 1987 *Schloß Königswald*, vum Peter Schamoni

## Televisioun (Auswiel)
* 1977: *[[Derrick]]* - Episod:*Hals in der Schlinge* - (TV-Serie)
* 1979: *[[Derrick]]* - Episod: *Das dritte Opfer*- (TV-Serie)
* 1980: *[[Derrick]]* - Episod: *Pricker* - (TV-Serie)
* 1987 bis 1997: *[[Praxis Bülowbogen]]* - (TV-Serie) - (69 Episoden)

## Um Spaweck
* Homepage vun der Carola Höhn
Europäesche Wirtschaftsraum

Den Accord iwwer den **Espace économique européen** (**EEE**, och **Europäesche Wirtschaftsraum** - **EWR**) ass en Ofkommes tëscht der Europäescher Unioun an der Europäescher Fräihandelsassociatioun (EFTA oder AELE op Franséisch) an ass zanter dem 1. Januar 1994 a Kraaft.

## Memberen

Nieft den EU-Länner hunn dräi vun de véier EFTA-Länner den Accord ënnerschriwwen: Norwegen, Island a Liechtenstein. D'Schwäizer hu sech an engem Referendum nodréiglech géint den EEE decidéiert, soudatt den Traité net ratifizéiert konnt ginn. D'Schwäiz huet doropshin an de Joren duerno iwwer 100 bilateral sektoriell Accorde mat der EU ofgeschloss, fir deelweis Zougank zum Bannemaart ze hunn.

## Ofkommes
Den Espace économique européen ass a senger haiteger Form en eenzegaartegen Accord, et ass weeder e richtege Marché ouni Grenzen nach eng Zollunioun.

Zentral bei deem Ofkommes ass, datt déi véier Fräiheete vum europäesche Bannemaart, d'fräi Zirkulatioun vun de Wueren, Servicer, dem Kapital an de Persounen am gesamten europäesche Wirtschaftsraum, dat heescht och an Norwegen, Island a Liechtenstein gëllen. Den Accord schléisst och d'Beräicher Konkurrenz- a Sozialpolitik, Konsumenteschutz, Ëmwelt- a Kulturpolitik, Educatioun, Recherche an Entwécklung mat an. Vum Ofkommes ausgeholl sinn d'Landwirtschaft an d'Fëscherei souwéi déi gemeinsam wirtschaftlech Aussepolitik.

Den EWR-Accord ass "dynamesch", dat heescht, déi dräi EFTA-Länner hu sech verflicht, nei gesetzlech Reegelen, déi fir den EU-Bannemaart gëllen, och bei sech z'iwwerhuelen. D'Tatsaach datt d'Net-EU-Länner keen Afloss op nei europäesch Gesetzer hunn, féiert an deene betraffene Länner alt zu Kontroversen a Kritik. Norwegen, Island a Liechtenstein hunn eng ronn 80 % vun der Legislatioun vum EU-Bannemaart an national Gesetzer ëmgesat. Anerersäits hu se d'Méiglechkeet, eng Demande ze maachen, EU Member ze ginn, da kéinte s'och mat decidéieren. Ma och dëst steet zu Diskussioun an Island, an Norwegen huet zweemol an engem Referendum dogéint gestëmmt, EU Member wëllen ze ginn.

## Kuckt och
* Mercosur

## Um Spaweck

* "European Economic Area" um Site vun der EFTA.
Christuskinneksfest

Um leschte Sonndeg am Kierchejoer (also eng Woch virum éischten Adventssondeg) feiert d'kathoulesch Kierch d**'Fest vu Christus dem Kinnek**. Dëst Fest huet eng kloer eschatologesch Dimensioun, well et – als Ofschloss vum Kierchejoer – d'Iwwerzeegung ausdréckt datt um Enn vun der Zäit de Jesus Christus erëmkënnt an d'Schëpfung zu hirer Vollendung féiert a vun do un als Kinnek herrsche wäert. D'Eegeschaften déi dësem Räich - no chrëschtlecher Virstellung - zoukommen, ginn och an der Prefatioun vun dësem Dag beschriwwen: "*das Reich der Wahrheit und des Lebens, das Reich der Heiligkeit und der Gnade, das Reich der Gerechtigkeit, der Liebe und des Friedens"*. 

Dëst Fest gouf 1925 vum Poopst Pius XI. agefouert zum 1600. Jubiläum vum Konzil vun Nicäa, an enger Zäit wou vill Monarchien an Europa zerfall sinn a wou sollt op d'Perennitéit (d.&nbsp;h. de Fortbestand) vu Christus als Herrscher higewise ginn.
René Mayer

De **René Mayer**, gebuer de 4. Mee 1895, a gestuerwen den 13. Dezember 1972, war e franséische Politiker. Hie war Member vun der éischter Regierung ënner dem Léon Blum. Hien huet sech zum Generol de Gaulle geschloen an ass mat him am Zweete Weltkrich op Alger gaangen. Hie war e puermol Finanz- a Justizminister an och Premierminister vum 8. Januar - 28. Juni 1953.

Wéi de Jean Monnet 1955 als President vun der Héijer Autoritéit demissionéiert huet, gouf hie säin Nofollger an huet d*'Héich Autoritéit* vun 1955 - 1957 presidéiert.
Zënsausgläichsteier

**Zënsausgläichsteier** oder op Amerikanesch *Interest Equalization Tax* (IET), ass 1963 um US-amerikanesche Marché agefouert ginn an taxéiert d'Zënsakommes vun all de Pabeieren déi net an den USA investéiert ginn, mat 15%. Domat sollt erreecht ginn, datt US-amerikanesch Suen am Land selwer sollten investéiert ginn. D'Zënsausgläichsteier huet bis 1974 bestanen.

Déi Moossnam, déi ënner dem President Kennedy agefouert gouf, muss een am ekonomesche Kontext vun där Zäit verstoen. Et war eng vu ville Moossnamen déi vun den Amerikaner an den 1960er Joren agefouert goufen well de weltwäite Wärungssystem, bestëmmt duerch Bretton Woods, ugefaangen huet aus allen Néit ze platzen.

Duerch de Bretton-Woods-System (no 1945) waren all (westlech) Wärungen un den US-amerikaneschen Dollar gekoppelt an den US-Dollar war un d'Gold gekoppelt, nämlech mat 35&nbsp;$ fir eng Onz Gold. Dat heescht, et konnt nom Zweete Weltkrich internationalen Handel bedriwwe ginn ouni ze fäerten datt ee grouss Risike mat de Wärungen huet. Duerch de fixe Bretton-Woods-System war iwwerhaapt de phenomeenale Relancement nom Zweete Weltkrich méiglech ginn.

Problematesch gouf déi Saach eréischt Enn der 1950er, wéi den amerikaneschen Handelsdefizit ëmmer méi grouss gouf. Et sinn ëmmer méi Dollaren an d'Ausland gefloss. D'Iwweroffer vun Dollaren hätt eigentlech misse säi Wäert falen doen. Dat goung awer net, well d'Wärunge fest uneneegestréckt waren.

## Firwat ass d'Zënsausgläichsteier agefouert ginn?

Well bis dohin déi meescht Obligatiounen zu New York gehandelt gi sinn, hunn d'US-amerikanesch Autoritéite geduecht, se kéinten en Erausfléisse vun US-amerikanesche Sue verhënneren, wann auslännesch Obligatioune géifen zousätzlech besteiert ginn.

Mä als Konsequenz dorop si ganz vill Marchée fir sou Pabeieren op anere Plazen entstanen, besonnesch zu London, Lëtzebuerg an och Frankfurt.
Doduerch ass den Eurodollarmarché, deen eigentlech scho bestanen huet, eréischt richteg un d'Lafe komm.
## Kuckt och
* Eurobond
Advent

**Advent** (och nach **Adventszäit**, vu lat. *adventus* – Ukommen) heescht déi Zäitspan, déi vum 4. Sonndeg virum 25. Dezember (also Chrëschtdag) bis zum Sonnenënnergank de 24. Dezember geet. D'Längt vum Advent ass also variabel, jee nodeem op wéi e Wochendag Chrëschtdag fält, mä en huet ëmmer 4 Sonndeger (déi sougenannt Adventssonndeger). E stellt am Chrëschtentum den Ufank vum Kierchejoer duer a gëllt als eng Virbereedungszäit op Chrëschtdag. Et gëtt sech also op d'Feiere vun der Gebuert vum Jesus virbereet awer och op säin eschatologescht Kommen um Enn vun der Zäit.

## Advent fréier an haut
De Poopst Gregor I. huet d'Zuel vun den Adventssonndeger am 6. Joerhonnert op véier festgeluecht, virdru waren et der jee no Géigend véier bis sechs. Zu deem Zäitpunkt a bis zum 20. Joerhonnert (an der orthodoxer Kierch och nach haut) war den Advent, wéi d'Faaschtenzäit virun Ouschteren, eng Preparatiounszäit, wärend där gefaascht gouf. Chrëschtdag gouf da vum 25. Dezember bis de 6. Januar gefeiert.

An der haiteger Zäit ass et éischter sou wéi wann an der Gesellschaft Chrëschtdag géif wärend dem Advent (an deelweis souguer schonn virdrun) virgefeiert ginn (Chrëschtmäert a Chrëschtfeiere gi wärend dem Advent ofgehalen), wougéint spéitstens nom 26. Dezember déi meescht Spuere vu Chrëschtdag ganz séier verschwannen.

## [[Brauch|Bräich]]

* En **[[Adventskranz]]** ass e Kranz op deem 4 Käerze stinn. Jiddwer Adventssonndeg gëtt eng Käerz méi ugefaangen.
* En **[[Adventskalenner]]** ass en Ensembel vu 24 zouenen an numeréierten Unitéiten (Titercher, kleng Päck oder einfach kartons Dieren iwwer engem zweete Karton). All Dag tëscht dem 1. an dem 24. Dezember gëtt déi Unitéit mat der entspriechender Nummer opgemaach an et gesäit een dat wat hannedrunner verstoppt war, (Bild, Stéck Schokola, klenge Kado etc.).

## Um Spaweck
Eurodollar

En **Eurodollar** ass en Dollar, dee baussent den USA kreéiert gëtt. Et huet näischt mam Euro ze dinn.

Dëse Marché ass richteg lancéiert gi wéi d'Amerikaner d'Zënsausgläichsteier 1963 agefouert hunn. Fir eng Gesellschaft war et méi schwéier ginn, sech Geld um amerikanesche Maart duerch eng Emissioun vun Obligatiounen ze beschafen, well s'op den Zënsen hu missen dem amerikanesche Staat 15% ofginn.

Doduerch ass den Eurodollarmarché richteg opgebléit. Amplaz datt Firmaen (virun allem amerikanesch multinational Firmen) sech Geld (Dollaren) um amerikanesche Marché beschaaft hunn, hu se dat baussent den USA gemaach (ënner anerem zu Lëtzebuerg).

### Den Numm
Den Numm vun Eurodollar kennt och net vun Europa. Den Numm kënnt vun der sowjetescher *Bank Eurobank*, déi als éischt Bank hir Avoire wärend der Koreakris vun 1951 vun New York ofgezunn huet, a se zu Bréissel placéiert huet, aus Angscht, se kéinte vun den amerikaneschen Autoritéiten agefruer ginn.
Aix-en-Provence

**Aix-en-Provence** ass eng franséisch Gemeng am Departement Bouches-du-Rhône an der Regioun Provence-Alpes-Côte d'Azur. D'Awunner ginn "Aixois" genannt.

## Kuckeswäertes
### Muséeën
* **[[Musée des Tapisseries]]**: Kollektioun vum Äerzbistum. Tapissereien déi am 17. an 18. Joerhonnert zu Beauvais gemaach goufen, verschiddener no Virlage vum Bérain, eng Serie vun 9 Panneauen aus dem Liewe vum Don Quichotte, a 4 Panneauen op Virlage vum Leprince.
* **[[Musée Granet]]**: Gebaut 1671, d'Priorat gouf 1838 e Musée. De François Marius Granet huet dem Musée e groussen Deel vu senge Molereie vermaach, an 1949 gouf en no sengem Numm gedeeft. Am Musée sinn och 10 Wierker vum Cézanne ze gesinn.
* **[[Fondation Vasarely]]**: Gebaut 1973 no Pläng vum Victor Vasarely. D'Fassad, déi aus Folleg vu grousse schwarzen a Wäisse Kreesser besteet ass caracteristesch fir säi Wierk.
* **[[Hôtel d'Estienne de Saint-Jean]]**: Gebaut am 18. Joerhonnert. Zanter 1930 ass de *Musée du parlement de Provence et du vieil Aix* am Gebai.

### Aner Gebaier
* **D'Stadhaus mat dem Beffroy**: Gebaut tëscht 1655 a 1678
* D'Kathedral, 12 bis 17. Joerhonnert, mat niewendrun dem Klouschter aus dem 12. Joerhonnert
* Den Äerzbëschofspalais
* De Quartier Mazarin mat iwwer 60 *Hotellen*, de Sprangburen am fréiere *Cours des Carosses*, haut *Cours Mirabeau*, an de Statue vum Sculpteur Truphème

## Verkéier
Aix-en Provence ass un de Verkéier ugeschloss iwwer:

* D'Eisebunnsstreck Grenoble - Marseille, Ligne des Alpes
* D'Autobunn A8 (''La Provencale'')
* D'Autobunn A51
* D'TGV-Streck Méditerannée (LN5), Saint-Marcel-les-Valence - Marseille

## Kulturelles
Am Joer 2006 huet Aix-en-Provence den 100. Doudesdag vum Moler Paul Cézanne gefeiert, deen do gebuer gouf.
## Biller

Fichier:KathedralAixenProvence.JPG|D'Kathedral]]
Fichier:AIX Cour d appel.jpg|D'Geriichtsgebai "Palais Monclar"]]
Fichier:Aixrotonde.JPG|D'Rotonde um Enn vun der Cour Mirabeau]]
Fichier:StadhausAixenProvence.JPG|D'Stadhaus zu Aix-en-Provence]]
Fichier:AixAerzbeschofspalais.JPG|Den Äerzbëschofspalais]]
Fichier:Aixkathedral2.JPG|Kathedral vun Aix-en-Provence
Fichier:Orgueaix.JPG|Uergel an der Kathedral zu Aix-en-Provence
Fichier:Aixkathedralplafong.JPG|Plaffong vun der Dafkappell an der Kathedral vun Aix
Fichier:PlaeHoteldevilleaix.JPG|Place de l'Hotel de Ville
Fichier:MaartAix.JPG|De Maart zu Aix-en-Provence
Fichier:BeffroiAix.JPG|De Beffroi zu Aix
Fichier:RotondeAix.JPG|D'Rotonde



* Calisson

## Um Spaweck
* Websäit vun der Stad Aix-en-Provence
* Websäit vum Office de Tourisme
## Um Spaweck
Walfer Bicherdeeg

D**'Walfer Bicherdeeg** sinn e wichtege Rendez-vous vu Buchediteuren, Auteuren a Lieser vu Lëtzebuerg an aus der Groussregioun.

Si sinn zanter 1995 all Joer den 3. Weekend am November am *Centre sportif Prince-Henri* zu Walfer an den zwou Sportshalen an an enger "Zeltstad" virum Haaptagank ofgehalen. Organisateur ass d'Gemeng Walfer.

D'Walfer Bicherdeeg riichte sech un de breede Public a bidden nieft neie Bicher och e groussen Occasiouns- an Antiquariatsmaart.

Den nationalen Dictéesconcours vum LTAM an Zesummenaarbecht mat RTL Radio Lëtzebuerg gëtt zanter dem Joer 2005 am Kader vun de Walfer Bicherdeeg ofgehalen.

Zanter 2006 verginn d'Lëtzebuerger Bicherediteuren am Kader vun de Bicherdeeg hire Lëtzebuerger Buchpräis.

## Editiounen

## Um Spaweck

*Offiziell Säit
Vinton G. Cerf

De **Vinton Gray Cerf**, gebuer den 23. Juni 1943 zu New Haven am Connecticut an den USA) ass een US-amerikaneschen Informatiker, deen als ee vun de Pappe vum Internet gëllt.

De Vint Cerf, deen net gutt héiert an dee schonn a senger Kandheet e gudde Mathematiker war, huet op der Stanford Universitéit Mathematik studéiert, ier e spéider de Grad *Master of Science* fir Informatik an den Doktortitel krut.

Wärend hie beim US-amerikaneschen DARPA geschafft huet, huet hien eng wichteg Roll an der Entwécklung vum Internet gespillt. Hien huet 1973 zesumme mam Robert E. Kahn d'Transmission Control Protocol entwéckelt, dat zéng Joer méi spéit zesumme mat dem Internet Protocol d'Standardprotokoll am Internet ginn ass.

Déi zwéi goufen am Joer 2004 mam Turing-Präis fir hir Leeschtunge bei der Entwécklung vum TCP/IP Protokoll ausgezeechent. Aner Auszeechnunge krute se zum Beispill am Joer 1997 vum US-President Bill Clinton fir hir Verdéngschter.

De Vint Cerf ass momentan President vum Comité vun der Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN) an ass de Grënner vun der Internet Society.

## Um Spaweck
* Seng perséinlech Homepage
* Publikatioune vum Cerf um DBLP-Server
Passe-Vite

***Passe-Vite*** ass de Markennumm vun enger Geméismillen dee sech zu engem Begrëffsmonopol entwéckelt huet.

## Geschicht
Den 31. Mäerz 1928, krut de Victor Simon vu Morlanwelz an der Belsch, e Patent fir d'Erfindung *Passoire d'action rapide pour légumes et autres comestibles* vum Ministère belge de l'industrie du travail et de la prévoyance sociale ënner der Nummer 348610. D'Mark Passe-Vite ass den 2. Mäerz 1928 agedroe ginn an déi éischt international Registréierung war den 18. November 1929.

:« Si l'on adopte cet appareil pour des travaux culinaires, on peut arriver en une minute à y faire passer la quantité de légumes qui est nécessaire pour un repas de huit personnes, et ce avec toute facilité, sans l'inconvénient de faire passer du même coup les peaux et parties coriaces (haricots, tomates, etc) grâce au ressort qui exerce sa compression vers le bas. Le dispositif est en outre très solide, et se prête au traitement de n'importe quel comestible, purées, compotes, préparation de pâtisseries et ainsi de suite », steet an der Introduktioun vum Brevet.

D'industriell Benotzung vun dëser Erfindung fänkt 1929 un, wéi de Victor Simon den Denis Richard begéint an him d'Hallschent vu sengem Erfindungspatent a senge Perfektionéierungspatenter fir 100 Belsch Frang iwwerdréit. Si grënnen den 31. Mäerz 1929 eng Gesellschaft mam Numm "Simon et Denis" där hiren Zweck et ass fir "la fabrication et la vente d'articles de ménage en général et, en particulier, l'exploitation des brevets n° 275276, 351911, 279509, se rapportant à une passoire mécanique d'action rapide pour soupe, légumes, etc de la marque « Passe-Vite », perfectionnement n° 348610". D'Entrepise ass 1935 eng Aktiegesellschaft ginn a op Carnières (Belsch) geplënnert. D'Kapital vun der Firma gehéiert gréisstendeels dem Fabrécksdirekter, dem Comptabel an de Reesender.

D'Firma huet de 6. Mäerz 1978 Faillite gemaach, 50 Joer no der Erfindung vun der *Passe-Vite*, obwuel s'an der Tëschenzäit aner Produiten hunn an hirem Katalog: eng Geméismille mat engem Still fir erauszehuelen, eng Geméisrapp, eng Kéisrapp, eng Kaffismille vun der Mark PAVI, en elektresche Mixer, etc. Hire Reklammsslogan ass bliwwen an huet seng Quellen an der Beschreiwung vun der Erfindung: « Passe-Vite est une passoire mais toutes les passoires ne sont pas des Passe-Vite ».

## Um Spaweck
* Websäit iwwer de Victor Simon, den Erfinder vun der Passe-Vite
Tim Berners-Lee

De Sir **Timothy John Berners-Lee**, genannt Tim gebuer den 8. Juni 1955 zu London, ass e britteschen Informatiker a gëllt als den Erfinder vum World Wide Web. Hien ass den Direkter an de Grënner vum World Wide Web Consortium, eng Organisatioun déi d'Entwécklung vum Web am A behält.

Den Tim Berners-Lee huet vun 1973-1976 op der Oxford University an England Physik studéiert an huet an där Zäit och säin éischte Computer aus engem 6800 Prozessor an enger aler Televisioun gebaut. Hien huet ënner anerem als Programmateur geschafft, ier hien 1980 fir kuerz Zäit beim europäesche Kärfuerschungsinstitut CERN aktiv war.

1989 huet hien dem CERN e Projet virgeschloen, dat um Prinzip vum Hypertext opgebaut war an de weltwäiten Austausch an Aktualiséierung vun Informatioun tëscht Wëssenschaftler vereinfache sollt. An Zesummenaarbecht mam Belsch Robert Cailliau huet hien ee Joer duerno ugefaangen de Projet ze realiséieren. Déi éischt Websäit ( ; Archiv) konnt de 6. August 1991 online goen an domat war de *World Wide Web* gebuer.

1994 grënnt den Tim Berners-Lee de *World Wide Web Consortium* um *Laboratory for Computer Science* um *Massachusetts Institute of Technology*, ier hien 1999 als éischten den 3Com-Founders-Léierstull do kritt huet.

Fir säi Bäitrag zur Wëssenschaft, deen e mat der Erfindung vum World Wide Web geleescht huet, ass hien de 16. Juli 2004 vun der Kinnigin Elizabeth II. zum Ritter geschloe ginn.

## Um Spaweck

* Seng perséinlech Homepage
* Publikatioune vun him um DBLP-Server
Klenge Kino

De **Klenge Kino** hat säi Sëtz zu Schrondweiler.

Hie war am Haus vum Charel Wünsch, dem Besëtzer vum Kino ageriicht. Mam Film Gwyncilla, Legend of Dark Ages vum Andy Bausch hat de Kino seng Dieren, de 7. Februar 1986 opgemaach.

De Charel Wünsch ass den 1. August 1996 gestuerwen a mat him och säi Kino.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Kinoen
Palace (Rëmeleng)

De Kino **Palace** hat säi Sëtz zu Rëmeleng. De Kino hat seng Dieren am Joer 1921 opgemaach. Am Joer 1974 ass fir d'lescht Kino am Sall gespillt ginn.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Kinoen
Odeon (Kino)

Den **Odeon** hat säi Sëtz zu Bieles an der Escher Strooss. Den Entreprener Frisoni huet e gebaut a bedriwwen.

De Kino huet am Joer 1953 fir d'éischt Filmer gespillt. Et war Plaz fir 400 Spectateuren am Sall. Den 13. Abrëll 1970 ass vir d'lescht Kino am Sall gespillt ginn.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Kinoen
Palace (Diddeleng)

De Kino **Palace** war zu Diddeleng an der Handelsstrooss. Am Kino sinn 1908 fir d'éischt Filmer gespillt ginn. Deemools huet de Kino nach *Ciné Pathé* geheescht. Am Joer 1921 ass en dunn a **Palace** emgedeeft ginn. Et war Plaz fir 500 Spectateuren am Sall. Den 29. September 1966 ass fir d'lescht Kino am Sall gespillt ginn. Nodeem de Kino bannen ofgerappt war, koum d'Imprimerie Ney an d'Gebäi.

D'Gebäi vum fréieren Zinema Palace ass am Mee 2007 ofgerappt ginn.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Kinoen
Turing-Präis

Deen nom brittesche Mathematiker Alan M. Turing (1912-1954) benannten **Turing-Präis** (engl.: *A.M. Turing Award*) gëtt all Joer zanter 1966 vun der Association for Computing Machinery (ACM) u Persoune verginn, déi sech besonnesch un der Entwécklung vun der Informatik e Verdéngscht gemaach hunn.

Dee momentan mat 100.000 US-Dollar dotéierten Turing-Präis gëllt als héchst Auszeechnung an der Informatik a kann als Nobel-Präis fir Informatik ugesi ginn.

## Präisdréier

* 1966 - Alan J. Perlis
* 1967 - Maurice V. Wilkes
* 1968 - Richard Hamming
* 1969 - Marvin Minsky
* 1970 - James Hardy Wilkinson
* 1971 - John McCarthy
* 1972 - Edsger W. Dijkstra (Technik a Konscht vu Programméiersproochen)
* 1973 - Charles W. Bachman
* 1974 - Donald E. Knuth (Analys vun Algorithmen an Design vu Programméiersproochen)
* 1975 - Allen Newell an Herbert Simon
* 1976 - Michael O. Rabin an Dana S. Scott
* 1977 - John Backus
* 1978 - Robert W. Floyd
* 1979 - Kenneth E. Iverson
* 1980 - C. Antony R. Hoare
* 1981 - Edgar F. Codd
* 1982 - Stephen A. Cook
* 1983 - Ken Thompson an Dennis M. Ritchie
* 1984 - Niklaus Wirth
* 1985 - Richard M. Karp
* 1986 - John E. Hopcroft a Robert Tarjan
* 1987 - John Cocke
* 1988 - Ivan Sutherland
* 1989 - William Velvel Kahan
* 1990 - Fernando J. Corbato
* 1991 - Robin Milner
* 1992 - Butler W. Lampson
* 1993 - Juris Hartmanis a Richard E. Stearns
* 1994 - Edward Feigenbaum a Raj Reddy
* 1995 - Manuel Blum
* 1996 - Amir Pnueli
* 1997 - Douglas Engelbart
* 1998 - Jim Gray
* 1999 - Frederick P. Brooks, Jr.
* 2000 - Andrew Chi-Chih Yao
* 2001 - Ole-Johan Dahl a Kristen Nygaard
* 2002 - Ronald L. Rivest, Adi Shamir a Lenard M. Adleman
* 2003 - Alan Kay
* 2004 - Vinton G. Cerf a Robert E. Kahn (Entwécklung vum TCP/IP)
* 2005 - Peter Naur
* 2006 - Frances E. Allen
* 2007 - Edmund M. Clarke, E. Allen Emerson a Joseph Sifakis
* 2008 - Barbara Liskov
* 2009 - Charles P. Thacker
* 2010 - Leslie Valiant
* 2011 - Judea Pearl
* 2012 - Shafi Goldwasser, Silvio Micali
* 2013 - Leslie Lamport
* 2014 - Michael Stonebraker
* 2015 - Martin E. Hellman a Whitfield Diffie
* 2016 - Tim Berners-Lee

## Um Spaweck
* Turing Präis
Bodil-Präis

De **Bodil-Präis** ass den eelsten dänesche Filmpräis, deen zanter 1948 all Joer zu Kopenhagen iwwerreecht gëtt.

De Bodil-Präis gëtt vum Verband vun de Filmkritker verginn a riicht sech virun allem un dänesch Produktiounen.

De Präis gouf agefouert fir der dänescher Filmindustrie nom Zweete Weltkrich op d'Been ze hëllefen. Den Numm vum Präis, dee fir d'éischt den 29. Abrëll 1948 am Kopenhagener Nobelrestaurant *Ambassadeur* ausgedeelt gouf, kënnt vun der dänescher Schauspillerin Bodil Kjer (1917-2003), déi am Joer 1997 fir hiert Liewenswierk e Bodil-Präis krut.

## Kategorien
*Beschten dänesche Film (*Bedste danske film*),
*Beschten Haaptduersteller (*Bedste mandlige hovedrolle*),
*Bescht Haaptduerstellerin (*Bedste kvindelige hovedrolle*),
*Beschten Niewenduersteller (*Bedste mandlige birolle*),
*Bescht Niewenduerstellerin (*Bedste kvindelige birolle*),
*Beschten amerikanesche Film (*Bedste amerikanske film*) an
*Beschten net-amerikanesche Film (*Bedste ikke-amerikanske film*)

Nieft de siwen Haaptkategorië gëtt et dräi speziell Präisser:
*de *Johan Ankerstjernes Fotografpris*, genannt nom dänesche Kameramann Johan Ankerstjerne fir aussergewéinlech Kameraaarbecht 
*de *Bodil særpriser*, e Spezialpräis fir besonnesch Leeschtungen an anere Filmberäicher
*den *Årets Sær*; en Éierepräis fir e Liewenswierk

## Um Spaweck
*Offiziell Websäit
Charles Reichling

De **Charles (Charles Marie Eugène Jean Pierre Victor) Reichling**, gebuer de 5. September 1922 zu Esch-Uelzecht, an och do gestuerwen de 26. Dezember 1980, war e lëtzebuergeschen Diplomat an en iwwerzeegten Europäer.

Hie war Cabinetschef vum Albert Wehrer, deem éischte Member vun der Héijer Autoritéit vun der CECA an huet an där Funktioun 1952 e wichtege Bäitrag bei der Installatioun zu Lëtzebuerg vun den Organer vun der CECA geleescht. A senger Untrëttsried, den 10. August 1952 am Stater Cercle, huet de Jean Monnet d'Merite vum Charles Reichling fir d'Installatioun vun der CECA unerkennend ervirgehuewen.

Hie war deen éischten an eenzege Lëtzebuerger *Directeur général des [[Europäesch Communautéiten|Communautés européennes]]*.

No 20 Joer bei den Europäesche Communautéiten ass hien nees als Generalsekretär an den Ausseministère zeréckgaange wou hie bis zu sengem Doud am Alter vun 58 Joer bliwwen ass.

De Charles Reichling war och Lëtzebuerger Vertrieder beim Hellege Stull. De 14. Dezember 1979 huet hien dem deemolege Poopst Jean-Paul II. säi Beglaubegungsschreiwen iwwerreecht.

## Um Spaweck
Empfangsried vum Poopst Jean-Paul II
Utopia (Kino)

De Kino **Utopia**, deen zanter 2015 zum Kinepolis Group gehéiert, huet seng Dieren de 15. Dezember 1983 an der Avenue de la Faïencerie, um Lampertsbierg an der Stad opgemaach. An enger aler Garage hate Membere vum Ciné-Club 80 e klenge Kinossall ageriicht. Am Sall haten 145 Spectateure Plaz.

Ee Sall ass net duergaangen, sou dat schonn am Mee 1985 een zweete Sall opgemaach ginn ass. Dëse Sall hat Plaz fir 79 Leit.

Den Erfolleg vum Kino Utopia war sou grouss datt kuerz duerno schonn erëm vu Vergréisserung rieds war. De 14. Dezember 1989 waren d'Ëmännerunge fäerdeg, an den Utopia hat du 5 Säll zur Dispositioun. Déi nei Säll, déi zesumme 770 Plazen haten, ware mat de modernste Projektiounsapparaten an Tounanlagen ekipéiert.

## Literatur
* Fehlen, Fernand, 1989. Eine Utopie nimmt Form an. ''forum'' 115: 17-21.
* Steichen, Yves, 2017. *Utopia. Une passion pour le Septième Art. Du Ciné-Club 80 au Groupe Utopia.* 1e édition. 209 p. ISBN 978-99959-0-148-6. Imprimerie centrale, Luxembourg.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Kinoen
René Weis

De **René J. A. Weis**, gebuer den 22. Juni 1953 zu Gréiwemaacher, ass e lëtzebuergeschen Auteur.

## Studien a Karriär
De René Weis ass zu Dikrech an de Kolléisch gaangen. No sengem Studium vu Latäin, Linguistik a Kënschtlecher Intelligenz zu Edinburgh an der englescher Literatur zu London gouf hien 1981 *Reader* um University College London (UCL), wou hien zanterhier enseignéiert.

Seng Spezialitéit als Fuerscher sinn dem Shakespeare seng Aarbechten a säi Liewen.

Nieft enger Rëtsch vu reng wëssenschaftlechen Aarbechten huet hien och Bicher geschriwwen iwwer, ënner anerem, d'Liewe vun der Edith Thompson, déi 1923 an England onschëlleg higeriicht gouf, an d'Geschicht vun de leschte Katharen am Languedoc am Ufank vum 14. Joerhonnert.

Ënnerstëtzt duerch eng Bourse vum Leverhulme Trust schafft de René Weis vun Oktober 2010 bis 2013 un engem Buch iwwer dem Giuseppe Verdi seng Oper *[[La Traviata]]*.

De René Weis spillt de King Lear am Sangeeta Datta sengem Film *Life Goes On*, deen 2009 gedréint gouf an den 11. Mäerz 2011 zu London fir d'éischt gewise gouf.

## Publikatiounen (Auswiel)
* *Shakespeare Revealed: A Biography*. John Murray, 2007.
* *Shakespeare Unbound: Decoding a Hidden Life*. Henry Holt and Co., 2007.
* *Criminal Justice: The True Story of Edith Thompson*. Hamish Hamilton, 1988.
* *The Yellow Cross*. Viking, 2000.

## Literatur
* Andonovic, V., 2012. *René Weis, Professor am "University College London" im Gespräch.* Luxemburger Wort vum 8. Juni 2012, S. 12. (Interview mam René Weis).
## Um Spaweck
*Informatiounen zum René Weis op UCL
*Informatiounen zum Film ''Life Goes On'' op IMDB.
Norbert Hastert

Den **Norbert Hastert**, gebuer de 27. Februar 1942 an der Stad, ass e lëtzebuergesche Moler. Haut lieft a moolt hien zu Diddeleng.

## Säi Liewen

Den Norbert Hastert huet de Lycée bis Première besicht. Konscht huet hien zu Tréier studéiert. Hien ass Member vum Cercle artistique de Luxembourg a vum Institut Européen de l'Aquarelle.

## Ausstellungen

Dem Norbert Hastert seng Biller waren zu Lëtzebuerg ënner anerem zu Esch-Uelzecht, Steesel, Beetebuerg, Munneref a Klierf ze gesinn. Seng Biller hunn och de Wee an d'Ausland fonnt, sou si se zu Metz, Bréissel, Gand, Vittel, Paräis, Den Haag an Dublin gewise ginn.

## Literatur

* *Cent ans d'art luxembourgeois (1893-1993)* (Band 2, Säit 202 an 203) (CAL)

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
* Den Norbert Hastert op der Websäit vum ''Cercle artistique de Luxembourg'' 
* Websäit vum Norbert Hastert
Pottschamb

De Gebrauch vun der **Pottschamb** oder **Potti** geet zeréck op fréier Zäiten, wéi d'Toilettë baussent den Haiser waren, an op déi Manéier nuets net gutt z'erreeche waren.

D'Pottschamb gouf normalerweis ënner dem Bett oder am Nuetsdësch versuergt a mueres eidel gemaach. Ier industriell fabrizéiert Pottien aus Glas, Keramik, Blech oder äerde Pottschampen an den Handel koumen, sinn al oder getéitscht Dëppen, déi net méi am Stot gebraucht goufen, benotzt ginn.

Hautdesdaags gëtt d'Pottschamb nach a Spideeler, Alters- oder Fleegeheemer gebraucht. Och bei klenge Kanner, déi nach net eleng op d'Toilette goe kënnen, spillt de Potti haut nach eng Roll.

De lëtzebuergeschen Ausdrock ass eng Verballhornung vum franséische "pot de chambre". A Süddäitschland ass en änlechen Numm bekannt: "Botschamber".

Zu München ass am *Zentrum für Außergewöhnliche Museen*, an der Westenriederstrooss op 26 no beim Isartor ënner aneren e Pottschambsmusée ze fannen, mat iwwer 2.000 Exponaten aus 2 Joerdausenden.

## Kuckt och
* Bourdalou

## Um Spaweck
Das Schwarze Korps

**Das Schwarze Korps**, mat den Ënnertitelen *Zeitung der Schutzstaffeln der NSDAP* an *Organ der Reichsführung SS* war eng Wochenzeitung vun der SS.

D'Iddi, fir eng *SS eegen* Zeitung hat den SS-Gruppenführer Curt Wittje, de Chef vum SS-Hauptamt, eng vun den déizäit dräi Kommandoplaze vun der Reichsführung-SS. *Hauptschriftleiter* sollt de Gunter d'Alquen ginn, dee schonn mat 17 an engem hlawe Joer an d'NSDAP gaange war an do Carrière gemaach hat. Fir den Himmler, deen uganks 1935 nach net fest am Suedel souz, sollt et eng Zort "Veräinsblietche" ginn. Den d'Alquen hat awer méi Grousse wëlles, mä koum mat sengen Titelvirschléi *Die Bewegung* oder *Unser Reich* beim Himmler net un. Am Februar 1935 koum d'Nullnummer vum *Schwarze Korps* eraus, an deem den d'Alquen, deemools SS-Sturmbannführer an engem Editorial "Unsere Aufgabe" beschriwwen huet.
:*Unser Blatt soll als Freund den Männern treuer Begleiter in Dienst und Freizeit werden. Gemeinsam mit dem Mann wird es gehen, um reines Spiegelbild zu sein vom Lebenund Ringen der Sturme und Standarten auf ihrem Weg.*
Op dëser Säit ass a véier Zeilen deen eezege Bäitrag ze liesen, deen den Himmler jeemools fir d'nationalsozialistesch Press geschriwwen huet.

De Franz-Eher-Verlag, deen der Partei gehéiert huet, hat d'Zeitung iwwerholl ënner der Konditioun, datt d'SS eng minimal Verkafsoplo vu 40.000 géif garantéieren. Vun der éischter Zeitung goufe 70.000 gedréckt. Am Summer waren et der schonn eng hallef Millioun.

Um Ufank ware s'an der *Schriftleitung* zu zwéin; den d'Alquen a säi Ramplassang, de Rudolf aus den Ruthen. Spéider ware se héchstens zu aacht.

## Literatur
*Combs, William L.: *Voice of the SS: A History of the SS Journal Das Schwarze Korps*, New York, Peter Lang, 1986.
*Kositza, Christian: 'Das Schwarze Korps. Die Zeitung der Schutzstaffeln der NSDAP. Organ der Reichsführung SS' über den Judeozid, Norderstedt 2013, ISBN 978-3-8482-2882-9.
*Zeck, Mario: *Das schwarze Korps. Geschichte und Gestalt des Organs der Reichsführung SS*, Tübingen, Max Niemeyer Verlag, 2002.

## Um Spaweck
* "Satiresch" Comics aus dem "Schwarze Korps"
* Däitschsproocheg Rezensioun iwwer dem Zeck säi Buch
* "Karikaturen" aus "Der Stürmer", "Der SA-Mann" an "Das Schwarze Korps"
Déi zwéi vum Bierg

***Déi zwéi vum Bierg*** ass e Lëtzebuerger Film vum Menn Bodson, Marc Olinger a Gast Rollinger aus dem Joer 1985. De Film spillt an der Zäit vum Zweete Weltkrich a stellt dat dagdeeglecht Liewe wärend der däitscher Occupatioun duer. De Mikrokosmos vum Duerf (dat ouni Numm bleift) steet dobäi exemplaresch fir déi verschidde Schicksaler, déi d'Land huet missen erleiden.

## Ëm wat geet et am Film?
Zwéi gutt Kolleegen, de Mill an de Välten, hu sech versprach ëmmer fireneen do ze sinn. Wéi dat wärend der däitscher Occupatioun war, hunn e puer Leit, déi op der Nazisäit stoungen, probéiert de Leit am Duerf d'Liewe schwéier ze maachen an hu vun all Geleeënheet profitéiert fir bei der Gestapo Meldung ze maachen. Dem Välten seng Famill gouf op sou eng Manéier verschleeft...

## Filmproduktioun an -verdreif

*Déi zwéi vum Bierg* gouf am Optrag vum Fernseesender RTL produzéiert, wou en a sechs 30 bis 40 Minutte laangen Episoden am Programm vun der Televisiounsemissioun Hei elei, kuck elei gelaf. Spéider gouf en och an enger gekierzter Versioun am Kino gewise ginn. Et ass ee vun den éischte lëtzebuergesche Spillfilmer.

De Centre national de l'audiovisuel huet de Film 2001 op Videokassett erausginn, déi eleng an der Chrëschtdagszäit vun deem Joer iwwer 700 Mol verkaaft gouf. 2002 goufen nach eng Kéier 491 Kopien an 2003 nach weider 100 Kopië verkaaft.

2011 ass do dunn och eng DVD Versioun erauskomm.

## Kuriéises
Am Dréibuch heescht de Film *Di zwéi vum Bierg* an op dem Filmplakat *Déi zwee vum Bierg*.

## Biller
Zwéin Häff zu Iewerleng, déi am Film als Set gedéngt hunn

Everlange, 3 rue de Schandel 02.jpg|
Everlange, 4 rue de Schandel 01.jpg


## Literatur
* *... sou laang een drun denkt...* an den Zenario vum Film: Déi zwéi vum Bierg vum Henri Losch. (Edition RTL) 1985

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
Yoshida Kōgyō Kabushikigaisha

D'japanesch **YKK**-Grupp (jap. 吉田工業株式会社 **''Y**oshida **K**ōgyō **K**abushikigaisha'') ass dee weltwäit gréissten Tiretteproduzent.

YKK gouf 1934 vum Tadao Yoshida als Eenzelfirma gegrënnt an huet 1936 ugefaangen, Tiretten ze fabrizéieren. 1946 ass YKK als Markenzeeche registréiert ginn. Haut schaffen iwwer 37.000 Leit aus 66 Länner fir YKK an 218 Fabrécken.

## Kuckt och
* Tirett

## Um Spaweck
* Europäesch Websäit vun YKK
Bläistëftspëtzer

E **Bläistëftspëtzer** oder einfach **Spëtzer** ass e mechaneschen oder manuellen Apparat, mat Hëllef vun deem ee ka Stëfter spëtzen, déi aus enger Minn an engem Holzmantel bestinn. Meeschtens sinn dat Bläistëfter oder Faarfstëfter.

E Spëtzer huet bannenan eng konesch Form, a laanscht eng Säit eng schaarf Schneit. De Stëft gëtt dragestach a ronderëm seng Achs gedréint. Dobäi gëtt d'Holz vum Stëft ofgehuwwelt, an d'Minn an der Mëtt fräigeluecht an ugespëtzt.

Verschidden Zorte Spëtzere sinn op engem Dëppchen opgebaut, an deem déi ofgehuwwelt Holzlamelle opgefaange ginn.

Et ginn extra Spëtzer fir Lénkshänner, wou no lénks muss gedréint ginn fir ze spëtzen.
## Um Spaweck

* Geschicht vum Bläistëftspëtzer