open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rishi Sunak

De **Rishi Sunak** [], gebuer den 12. Mee 1980 zu Southampton, ass e brittesche Politiker (Conservative Party). Hie war tëscht dem 25. Oktober 2022 an dem 5. Juli 2024 Premierminister vum Vereenegte Kinnekräich.

Dem Rishi Sunak seng Famill kënnt aus Indien. Hien huet um Lincoln College zu Oxford studéiert an dono ë. a. als Analyst fir Goldman Sachs an als Hedgefonds-Manager geschafft. 2006 huet hien op der Stanford Graduate School of Business en MBA gemaach.

Zanter 2015 ass hien Deputéierte vum Walkrees Richmond (North Yorkshire), am britteschen House of Commons.

Hie war 2019 Minister ënnert der Theresa May, du vu Februar 2020, ënnert dem Boris Johnson wou e Finanzminister war. Am Juli 2022 ass hien zeréckgetrueden, fir géint dem Johnson säi Behuelen ze protestéieren. No deem sengem Récktrëtt, huet hie fir seng Nofolleg kandidéiert, ma am Ballotage géint d'Ausseministesch Liz Truss verluer. Wéi annerhallwe Mount drop och d'Truss huet missen als Premierministesch zerécktrieden, huet seng Partei hien de 24. Oktober 2022 als Nofollger zum Parteipresident ernannt, soudatt en een Dag drop vum Kinnek Charles III. zum Premierminister ernannt gouf.

Nodeems hien am Juni 2024 virgezunne Parlamentswalen ausgeruff hat, huet seng Partei bei de Wale vum 4. Juli iwwer d'Hallschecht vun hire Sëtzer verluer, an de Keir Starmer vun der Labour Party gouf neie Premier.

## Um Spaweck

* seng Homepage
Suzy Amis

D**'Suzy Amis**, gebuer als *Susan Elizabeth Amis* de 5. Januar 1962 zu Oklahoma City, ass eng US-amerikanesch Schauspillerin.

Si war vun 1986 bis 1994 mam Schauspiller Sam Robards bestuet. Am Joer 2000 huet si sech mam Filmregisseur James Cameron bestuet.

## Filmographie
### Kino
* 1985: *[[Fandango (Film 1985)|Fandango]]* - Regie: Kevin Reynolds - Haaptacteuren: Kevin Costner, Judd Nelson
* 1987: *The Big Town* - Regie: Ben Bolt - Haaptacteuren: Matt Dillon, Diane Lane
* 1988: *Plain Clothes* - Regie: Martha Coolidge - Haaptacteuren: Arliss Howard, George Wendt
* 1988: *Rocket Gibraltar* - Regie: Daniel Petrie - Haaptacteuren: Burt Lancaster, Patricia Clarkson
* 1988: *[[Twister (Film 1989)|Twister]]* - Regie: Michael Almereyda - Haaptacteuren: Harry Dean Stanton, Crispin Glover
* 1990: *Where the Heart Is* - Regie: John Boorman - Haaptacteuren: Dabney Coleman, Uma Thurman
* 1992: *Rich in Love* - Regie: Bruce Beresford - Haaptacteuren: Albert Finney, Jill Clayburgh
* 1993: *[[Two Small Bodies]]* - Regie: Beth B - Haaptacteuren: Fred Ward
* 1993: *Watch it* - Regie: Tom Flynn - Haaptacteuren: Peter Gallagher, John C. McGinley
* 1993: *The Ballad of Little Jo* - Regie: Maggie Greenwald - Haaptacteuren: Bo Hopkins, Ian McKellen
* 1994: *Blown Away* - Regie: Stephen Hopkins - Haaptacteuren: Jeff Bridges, Tommy Lee Jones
* 1994: *Nadja* - Regie: Michael Almereyda - Haaptacteuren: Elina Löwensohn, Elina Löwensohn
* 1995: *The Usual Suspects* - Regie: Bryan Singer - Haaptacteuren: Stephen Baldwin, Gabriel Byrne
* 1996: *Cadillac Ranch* - Regie: Lisa Gottlieb - Haaptacteuren: Jim Metzler, Joe Stevens
* 1996: *One Good Turn* - Regie: Tony Randel - Haaptacteuren: James Remar, Lenny von Dohlen
* 1997: *The Ex* - Regie: Mark L. Lester - Haaptacteuren: Yancy Butler, Nick Mancuso
* 1997: *[[Titanic (Film 1997)|Titanic]]* - Regie: James Cameron - Haaptacteuren: Leonardo DiCaprio, Kate Winslet
* 1998: *Firestorm* - Regie: Dean Semler - Haaptacteuren: Howie Long, Scott Glenn

## Um Spaweck
Twin Peaks: Fire Walk with Me

**Twin Peaks: Fire Walk with Me** ass en US-amerikanesch-franséische Film vum David Lynch aus dem Joer 1992. 
 
## Ëm wat geet et am Film?
An der US-amerikanescher Stad Deer Meadow gëtt d'Läich vun der Teresa Banks, enger jonker Prostituéierte fonnt. D'FBI-Agenten Chester Desmond a Sam Stanley sollen de Muerd opklären. Op der Plaz kréien si wéineg Hëllef vun den Awunner an den Autoritéite vun der Stad.

## Kuckt och
* *[[Twin Peaks]]* 
* *[[Twin Peaks: The Return]]* 

## Um Spaweck
Never Talk to Strangers (Film 1995)

**Never Talk to Strangers** ass en US-amerikanesch-kanadesch-däitsche Film vum Peter Hall aus dem Joer 1995. 
 
## Ëm wat geet et am Film?
D'Sarah Taylor, eng Psychologin, lieft eleng bis si den Ex-Polizist Tony Ramirez begéint. Déi zwee fänke séier eng passionéiert Liaisoun un. D'Sara ass endlech glécklech bis zu deem Moment wou et onheemlech Menacë kritt…

## Um Spaweck
Blue Tiger

**Blue Tiger** ass en US-amerikanesch-japanesche Film vum Norberto Barba aus dem Joer 1994. 
 
## Ëm wat geet et am Film?
D'Gina Hayes sicht nom Verbriecher deen hire Jong bei enger Schéisserei tëschen zwou Gangsterbanden erschoss huet…

## Um Spaweck
Jerry Lee Lewis

Den **Jerry Lee Lewis**, gebuer den 29. September 1935 zu Ferriday am Louisiana, a gestuerwen den 28. Oktober 2022 zu Nesbit am DeSoto County am Mississippi, war en US-amerikanesche Rock-’n'-Roll- a Country-Museker. Hie gouf virun allem wéinst sengem aggressive Pianospill bekannt.

An den 1950er Joren hat hie mat *Whole Lotta Shakin' Goin' On*, *Great Balls of Fire* a *Breathless* e puer bedeitend Hitten am Rock-’n'-Roll-Genre. No engem Skandal géint Enn vum Joerzéngt huet hie sech verstäerkt op Country-Musek konzentréiert, mat där e sech an den 1960er an 1970er Joren un d'Spëtzt vun de Country-Charts eropgeschafft huet.

## Discographie (Auswiel)

* *Jerry Lee Lewis * (1958)
* *Jerry Lee's Greatest! * (1962)
* *Live at the Star Club, Hamburg * (1964)
* *The Return of Rock * (1965)
* *Country Songs for City Folks/All Country * (1965)
* *Memphis Beat * (1966)
* *Soul My Way * (1967)
* *Another Place, Another Time * (1968)
* *She Still Comes Around * (1969)
* * Sings the Country Music Hall of Fame Hits, Vol. 1 * (1969)
* *Sings the Country Music Hall of Fame Hits, Vol. 2 * (1969)
* *The Golden Cream of the Country * (1969)
* *She Even Woke Me Up to Say Goodbye * (1970)
* *A Taste of Country * (1970)
* *There Must Be More to Love Than This * (1971)
* *Touching Home * (1971)
* *Would You Take Another Chance on Me? * (1971)
* *The Killer Rocks On * (1972)
* *Who's Gonna Play This Old Piano? * (1972)
* * The Session...Recorded in London with Great Artists * (1973)
* *Sometimes a Memory Ain't Enough * (1973)
* *Southern Roots: Back Home to Memphis * (1973)
* *I-40 Country * (1974)
* *Boogie Woogie Country Man * (1975)
* *Odd Man In * (1975)
* *Country Class * (1976)
* *Country Memories * (1977)
* *Jerry Lee Keeps Rockin' * (1978)
* *Jerry Lee Lewis * (1979)
* *When Two Worlds Collide * (1980)
* *Killer Country * (1980)
* *Class of '55 * (1986)
* *Young Blood * (1995)
* *Last Man Standing * (2006)
* *Last Man Standing Live * (2007)
* *Mean Old Man * (2010)
* *Rock and Roll Time * (2014)

## Um Spaweck
Lëscht vun de Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz

An dëser **Lëscht vun de Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz**, déi en Deel vun de  ass, sinn d'Grenzmaarken opgelëscht, déi et op der ronn 148&nbsp;km laanger Grenz déi Lëtzebuerg mat der Belsch huet, gëtt. Vum Dräilännereck bei Rodange bis op d'Schmëdd bei Huldang, der deemoleger Grenz mam Kinnekräich Preisen, stinn d'Gossemaarken. Laanscht déi fréier preisesch-lëtzebuergesch Grenz, tëscht der Schmëdd an dem Dräilännereck bei Léiler, sti Maarken am Hasteen.

## Gossemaarke vu [[Rodange]] bis op d'[[Schmëdd (Ëlwen)|Schmëdd]]

D'Maarke si vun LB001 bis LB286 nummeréiert, woubäi et d'Nummer 1 zweemol gëtt. Se goufen 1843 op Basis vun der Grenzkonventioun déi de 7. August 1843 zu Maastricht ënnerschriwwe gouf, opgestallt. Déi Konventioun ass dunn den 23. Januar 1844 vum Regierungsrot guttgeheescht ginn.

D'Lëscht hei drënner ass no der Nummer vun der Maark an der Gemeng opgestallt. Wann eng Maark op der Grenz vun zwou Gemenge steet, ass se zweemol opgelëscht.

### 001-028 Péiteng

↑
### 028-061 Käerjeng

↑

### 061-068 Stengefort

↑
### 068-069 Garnech

↑
### 069-083 Stengefort

↑
### 083-104 Habscht

↑
### 104-131 Biekerech

↑
### 131-144 Ell

↑
### 144-176 Rammerech

↑
### 176-190 Bauschelt

↑
### 190-215 Stauséi

↑

### 215-228 Wanseler

↑
### 228-273 Wëntger

↑

### 273-286 Ëlwen

↑

## Maarke vun der Schmëdd bis op [[Léiler]]
Dës Grenzlinn ass an der Folleg vum Wiener Kongress 1814/15 entstanen, wéi d'politesch Kaart vun Europa nei gezeechent gouf an ë. a. de franséische Kanton Saint-Vith dee bis dohin zum Département de l'Ourthe gehéiert huet, un d'Kinnekräich Preisen gefall ass. De Grenzverlaf ass 1816 am Traité vun Oochen (« Traité des limites ») festgehale ginn an eng Kommissioun huet an de Joren 1817/1818 de geneeë Grenzverlaf tëscht dem Kinnekräich vun den Nidderlanden a Preisen definéiert a festgehale wou hëlze Grenzpéil sollten opgestallt ginn. Schonn 1840 hunn déi éischt Péil missten ersat ginn an déi Kéier goufe stenge Maarke gesat. An de Joren 1863 bis 1865 goufen och all déi aner mat stenge Maarken ersat.

Mam Traité vu Versailles 1919 huet Preisen d'Géigend ëm Eupen-Malmedy (Cantons de l'Est mat Neutral-Moresnet) un d'Belsch verluer an an enger Annex vum belsche Gesetz vun 1925 gëtt d'Grenz tëscht Lëtzebuerg an der Belsch (Provënz Léck) festgehalen; et handelt sech am Fong ëm d'Grenz op Basis vum Wiener Kongress.

D'Lëscht hei drënner ass no der Nummer vun der Maark an der Gemeng opgestallt. Wann eng Maark op der Grenz vun zwou Gemenge steet, ass se zweemol opgelëscht.

### 52-53 Klierf

↑

### 53-71 Wäiswampech

↑

### 71-75 Ëlwen

↑

## Kuckt och

* Grenze vu Lëtzebuerg

## Literatur

* Anne et Jean de Bruyne, « À propos de frontières et de bornes », Glain et Salm, Haute Ardenne
** Nr 40 (Mee 1994), S. 70-81; 
** Nr 41 (Oktober 1994), S. 45-57; 
** Nr 42 (Mee 1995), S. 42-56; 
** Nr 44 (Mee 1996), S. 56-66; 
** Nr 46 (Juni 1997), S. 59-64.

## Um Spaweck

* Originalkaarte mam Grenzverlaf als Annex vun der Grenzkonventioun vum 7. August 1843 op anlux.public.lu, gekuckt den 13. November 2022
Osvaldo Moles

Den **Osvaldo Moles**, och als **Osvaldo Molles**, gebuer de 14. Mäerz 1913 zu Santos, a gestuerwen de 14. Mee 1967 zu São Paulo, war e brasilianesche Journalist a Radiosspeaker.

Seng Aarbechten hunn de moderne brasilianesche Journalismus a Radio staark beaflosst.

## Bibliographie

* MICHELETTI, B. D. . Piquenique classe C y Brás, Bexiga e Barra Funda : Osvaldo Moles como successor de António de Alcântara Machado. In: Edición a cargo de Fidel López Criado; CILEC. (Org.). LITERATURA, CINE Y PRENSA: EL CANON Y SU CIRCUNSTANCIA. 1ed.Santiago de Compostela: Andavira, 2014, v. 1, p.&nbsp;641-650.
* MICHELETTI, B. D. Osvaldo Moles - o legado do radialista. Tese de Mestrado (Comunicação) - PPGCOM-UNIP, São Paulo, 2015.
* MOLES, O. Piquenique classe C: Crônicas e flagrantes de São Paulo. São Paulo: Boa Leitura, 1962.
* MOURA, F.; NIGRI, A. Adoniran Barbosa: Se o senhor não tá lembrado. São Paulo: Boitempo, 2002.
* MUGNAINI Jr., A., Adoniran - Dá Licença de Contar..., A Girafa, 2002.
* CAMPOS JR., C. Adoniran: uma biografia. 2. ed. São Paulo: Globo, 2009.
* LUSO JR., J. DE A.; CASTRO, J. V. DE. Laudo Natel: biografia do governador. São Paulo, 1971.
* HOHLFELDT, A. Rádio e imprensa: como as duas mídias se encontraram e se fortaleceram em Moçambique. In: Conferência Internacional Império Português . Lisboa: Instituto de Ciéncias Sociais da Universidade de Lisboa, 2013.

## Um Spaweck

* Audiodocumentaire iwwer Osvaldo Moles
Waldlaubersheim

**Waldlaubersheim** (lokal: Lawersheim) ass eng däitsch Uertschaft an der Krees Bad Kreuznach. Waldlaubersheim läit tëscht Mainz an Tréier an ass besonnesch bekannt fir d'Autobunn A61, déi laanscht Waldlaubersheim leeft. Zousätzlech ass d'Plaz bekannt fir de kommerzielle Beräich, deen direkt op der Autobunn läit.

## Klassifikatioun
Waldlaubersheim läit um Ufank vum Hunsrück, ass awer esou charakteristesch wéi den Nahedall. Besonnesch d'Wäibau, déi eng laang Traditioun huet, huet e staarken Afloss op d'Plaz. D'Hahnenbaach leeft duerch d'Duerf, dat spéider an de Rhäin leeft. Fréier gouf d'Hahnenbaach oft benotzt, mee haut kämpft d'Baach ëmmer méi mat der Verschmotzung. Et ginn och eenzel Bëschgebidder ronderëm de Site verdeelt. Méi typesch fir Rheinland-Pfalz, awer och wéi Lëtzebuerg ass et ganz hiwweleg mat villen Steigungen.

Déi nächst grouss Stad ass Bad Kreuznach. Béid sinn duerch eng national Strooss verbonnen. Bad Kreuznacher, déi a Richtung Koblenz oder Tréier wëlle fueren, ass d'Ausfahrt Waldlaubersheim déi richteg. Bei der Sortie Waldlaubersheim gëtt et e Stroosseknuet, deen Rheinhessen, den Nahetal an de Soonwald verbënnt.

### Klima
Wat de Klima ugeet, kann ee Waldlaubersheim mat Lëtzebuerg vergläichen. D'Klima ass relativ mëll fir Däitschland, mat waarme Summeren a raisonnabel Wanteren.

## Ekonomie

D'Ekonomie vun der Uertschaft berout virun allem op de Servicer. D'Waldlaubersheim Wirtschaft ännert sech. Vun der ursprénglecher Landwirtschaft, wéi zum Beispill Wäibau, entwéckelt se sech ëmmer méi an d'Industrie. Typesch fir eng Kranfirma déi spezifesch Krane fir hir Cliente fabrizéiert. Eng aner Firma aus den USA produzéiert Material fir Fligerkonstruktioun. Et gëtt méi Servicefirmen am Virfeld vum Geschäftspark. Besonnesch Firmen déi Raschte fir d'Autobunnsfuerer ubidden, wéi Fastfood Restauranten an eng Bensinnsstation. Et gëtt och e Casino an eng Wäschanlag fir Camionen. Virun allem de Casino generéiert vill Sue fir d'Plaz. Et gëtt och e grousse Camionsparking. Et gëtt och vill Logistikfirmen. Mat der amerikanescher Firma Staples gëtt et och eng Firma, déi zu Lëtzebuerg registréiert ass.

## Jumelagen
* Saint Jean de Liversay in Frankräich
Santos

**Santos** ass eng Stad am brasilianesche Bundesstaat São Paulo.

## Persoune vu Santos
* Osvaldo Moles, (1913-1967) Journalist a Radiosspeaker

## Um Spaweck

* D'offiziell Säit vun der Stad
Playback (Film 1996)

**Playback** ass en US-amerikanesche Film vum Oley Sassone aus dem Joer 1996. 
 
## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Schlass Mäertert

D**'Schlass vu Mäertert** ass e Schlass aus dem Joer 1870 am neobarocke Stil, dat an der *Rue du Parc*, am historeschen Zentrum vu Mäertert steet. Et ass a Privatbesëtz.

Um Areal vum Schlass stoung zur Réimerzäit eng Villa rustica, dono am Mëttelalter e gréisseren Haff, dee bis zu der Franséischer Revolutioun der Abtei Sankt-Maximin vun Tréier gehéiert huet. 1797 gouf en un de viregte Piechter versteet.

Dat haitegt *Schlass* gouf 1870 vum Dominique-Antoine Pescatore (1842 – 1916) gebaut, en Nokomme vun der Famill Pescatore. Hien huet och 1873 e Park uleeë gelooss, no Pläng vum Edouard André. An der Entrée vum Park stinn zwou gosse Skulpture vun engem Tiger a vun engem Léiw, vum Henri Jacquemart.

Nach zu senge Liefzäiten huet den Antoine Pescatore d'Schlass 1887 misse verkafen. Déi nei Proprietäre waren de Paul Simonis, de Fils vum fréiere Minister Charles Mathias Simonis, a seng Fra Nelly Autier, déi a Frankräich eng Plätterchersfabrick haten. 1927 hunn d'Ierwen dat Ganzt un en Hotelier verkaaft, deen se „Parc Hotel“ draus gemaach huet. Am Zweete Weltkrich war an engem Deel vum Gebai e Chimieslabo, am Park war e Gefaangenelager.

Am Juli 2019 huet d'Commission pour le patrimoine culturel (Copac; vidru Cosimo) e positiven Avis ofginn, d'Schlass als national Architekturierfschaft klasséieren ze loossen. De Proprietär, wéi och d'Gemeng Mäertert waren dergéint; et géing duer, datt d'Schlass schonn eng kommunal Protektioun hätt, an et wier am Laf vun der Zäit, no villen Ännerungen, net méi vill historesch Wäertvolles iwwreg bliwwen. De Kulturministär do dergéint huet fonnt, d'Gebai géif d'Krittäre fir eng Klasséierung - Authentizitéit, Gattung, Zäit vum Bau, Erënnerungsplaz, Sozial- oder Kultusgeschicht an Entwécklungsgeschicht - erfëllen.

Den 26. Januar 2023 gouf d'Gebai op d'Lëscht vun den nationalen Architekturierfschaften agedroen.

## Um Spaweck
* Kulturweg Mertert
* Schlass Mäertert op industrie.lu
Central European University

D**'Central European University** ass eng privat Fuerschungsuniversitéit, déi an Éisträich, Ungarn an an de Vereenegt Staate vun Amerika akkreditéiert ass, mat Campussen zu Wien a Budapest.

D'Universitéit ass bekannt fir hir Stäerkt a Sozial- a Geeschteswëssenschaften, fir hiren nidderege Rapport Student-Fakultéit, an hiren internationale Studentekierper.

## Um Spaweck
Nationalpark Khao Sam Roi Yot

Den **Nationalpark Khao Sam Roi Yot** (Thai: อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด) ass en Nationalpark an der Provënz Prachuap Khiri Khan am südlechen Deel vun Zentralthailand.

E goung den 28. Juni 1966 op an den 1. Abrëll 1982 op déi haiteg Gréisst vun 98,8&nbsp;Quadratkilometer vergréissert.

An der Phraya-Nakhon-Grott gouf 1890 fir de Besuch vum Kinnek Chulalongkorn (Rama V.) 1890 de Kuha Karuhas-Pavillon gebaut.

"Khao Sam Roi Yot" heescht *Bierg mat 300 Spëtzten*, eng gutt Beschreiwung fir d'Landschaft aus bis zu 600 Meter héije Kalleksteen-Hiwwelen, déi bis un de Golf vun Thailand ginn. Am westlechen Deel vum Park dominéieren op ronn 37 Quadratkilometer Séisswaasser-Marschlandschaften (Thai: {ทุ่งสามร้อยยอด), laanscht d'Küst sinn et Mangroven.

## Biller

Fichier:Bang Pu bay.jpg|d'Bucht vu Bang Pu
Fichier:01-พระที่นั่งคูหาคฤหาสน์.jpg|d'Phraya Nakhon Hiel mam Kuha-Karuhas-Pavillon
Ganz Zuel

Eng **ganz Zuel** ass entweeder Null, eng positiv natierlech Zuel, oder eng negativ natierlech Zuel.

Den Ensembel vun de ganzen Zuelen gëtt mat \mathbb{Z} bezeechent.

## Kuckt och
* Natierlech Zuel
* Rational Zuel
* Reell Zuel

## Um Spaweck
Am Bësch

***Am Bësch*** ass e Roman a Lëtzebuerger Sprooch vun der Tania Naskandy (e Pseudonym vum Guy Rewenig). E koum 2010 an den Editions Ultimomondo eraus.

## Ëm wat geet et am Roman?
De Sven Lammar, "Cowboy" genannt, schafft, nodeems en aus dem Prisong entlooss gouf, an engem Recyclingzenter. Zesumme mat sengem beschte Kolleesch, dem Branko, soll en do "resozialiséiert" ginn. Dës Resozialisatioun gëtt duerch seng Frëndschaft mam Branko, deen der gär fléie léisst, a Fro gestallt...

## Um Spaweck
* Elise Schmit: "Fahrtziel Entgleisung." *d'Lëtzebuerger Land*, 17.02.2011. Och op land.lu.
Feierläscher (Roman)

***Feierläscher*** ass e Roman a Lëtzebuerger Sprooch vun der Tania Naskandy (e Pseudonym vum Guy Rewenig). E koum 2010 an den Editions Ultimomondo eraus.

## Ëm wat geet et am Roman?
De Manou Mangen ass e professionellen Tréischter: Hie besicht Clienten, fir se stonneweis, als Déngschtleeschtung, ze tréischten: Sief et, hinnen nozelauschteren an an allem Recht ze ginn, sech vun hinnen d'Hand op de Kapp leeën ze lossen, oder hinne beim Schreiwe vun anonymme Bréiwer d'Feeler verbesseren ze hëllefen. Ma him fält et schwéier, déi néideg Distanz ze halen, a fillt sech ëmmer méi mat eragezunn...

## Literatur
* Tania Naskandy: *Feierläscher. Roman.* Éditions Ultimomondo, Sandweiler 2009. ISBN 978-2-919933-62-4.

## Um Spaweck
* Elise Schmit: "Naskandy reloaded." *d'Lëtzebuerger Land*, 22.07.2010. Och op land.lu.
Mannifalt

An der Mathematik ass e **Mannifalt** (de. Mannigfaltigkeit, fr. variété, en. manifold) en topologesche Raum, dee lokal wéi en euklidesche Raum ausgesäit, mä global Eegenschafte wéi Krëmmung oder Lächer kann hunn. All Mannifalt huet eng Dimensioun: Eendimensional Mannifalte si Kurven, wärend zweedimensional Mannifalte Fläche sinn.

## Zorte vu Mannifalten
Mannifalte kënne reng topologesch definéiert ginn, mä dacks huet een zousätzlech Strukturen, déi zu spezialiséierte Begrëffer féieren.

### Topologesch Mannifalten
En n-dimensionalen topologesche Mannifalt ass en Hausdorff Raum, deen den Zweeten Ofzielbarkeetsaxiom erfëllt a lokal homeomorph zum n-dimensionalen euklidesche Raum ass.

### Glat Mannifalten
Topologesch Mannifalten hunn net genuch Strukture fir Analys ze bedreiwen. Dofir definéiert een e *glate Mannifalt* als en topologesche Mannifalt mat enger *glater Struktur*, déi aus lokale Kaarten — also lokale Parametriséierungen — besteet, déi op eng bestëmmten Aart a Weis kompatibel si mussen. All Kaarten zesummen definéieren en Atlas an all Atlas definéiert eng glat Struktur.

### Riemannsch Mannifalten
Riemannsch Mannifalten erméiglechen et Längten a Wénkelen ze moossen an domat Geometrie ze bedreiwen.

### Lie-Gruppen
Lie-Gruppe si gläichzäiteg Gruppen a glat Mannifalten, soudatt d'Gruppenoperatioune glat Funktioune sinn. Lie-Gruppe gi benotzt fir kontinuéierlech Transformatiounen a Symmetrien duerzestellen, wéi zum Beispill Rotatiounen.
Leandro (Roman)

***Leandro*** ass e Roman vum Roland Meyer an däitscher Sprooch, deen 2022 am Verlag Capybara Books erauskoum.

## Ëm wat geet et am Roman?
D'Lea-Sophia, e Meedche vu 15 Joer vu Köln, mécht mat Kolleegen e Weekend-Workshop an der Äifel, wou diskutéiert gëtt, wéi een d'Welt rette kann. Op eemol daucht do de Leandro op, e portugisesche Jugendlechen, dee mat senger Mamm an Däitschland geplënnert ass, well si sech de Loyer zu Lëtzebuerg net leeschte kënnen. Nuets freet hien d'Lea-Sophia, mat him op Berlin ze reesen, an zwar mat engem (geklaute) Moto mat Siddekärchen. Hatt ass d'accord...

## Literatur
Roland Meyer: *Leandro. Roman.* capybarabooks, Mersch 2022, ISBN 978-99959-43-50-9.

## Um Spaweck
* Valerija Berdi: "Roland Meyer: Leandro." 100komma7.lu, 08.11.2022.
Bug. 010000100101010101000111

***bug 010000100101010101000111*** ass e Roman vun der Claire Schmartz an däitscher Sprooch, deen 2022 am Verlag Hydre Éditions erauskoum.

## Ëm wat geet et am Roman?
Eng Professesch hëlt e Prototyp vun engem humanoide Roboter, de BUD, mat heem, fir en esou ze programméieren, dass en hir de Stot soll maachen. Alles leeft perfekt, bis si e puer Deeg fort muss, fir e Virtrag iwwert de BUD ze halen, an de Roboter mat der Kaz eleng an der Wunneng bleift. Wéi si erëm kënnt, mierkt si no an no, dass de Roboter awer net esou mécht, wéi hie soll, an et anscheinend e Bug a sengem Programm gëtt...

## Literatur
Claire Schmartz: *bug 010000100101010101000111.* Hydre Editions 2022, ISBN 978-99987-883-4-3.

## Um Spaweck
* Valerija Berdi: "Falsch programméiert, perfekt geschriwwen." 100komma7.lu, 07.11.2022.
Claire Schmartz

D**'Claire Schmartz**, gebuer 1992 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Iwwersetzerin, Journalistin a Schrëftstellerin.

2020 krut si eng Bourse vum *Georges-Arthur-Goldschmidt-Programm für junge Literaturübersetzer:innen.* Si lieft a schafft zu Berlin als literaresch Iwwersetzerin a fräi Journalistin.

Texter vun hir koumen ë. a. am *[[d'Lëtzebuerger Land|Lëtzebuerger Land]]* an an de *[[Les Cahiers luxembourgeois|Cahiers luxembourgeois]]* eraus. 2022 huet si hiren éischte Roman, *[[bug. 010000100101010101000111]]*, publizéiert.

## Auszeechnungen
2017 krut si fir hir Erzielung *Übertragungsneurosen* den 1. Präis an der Katagorie "Jeunes auteurs" beim Nationale Literaturconcours.
Grupp (Algeber)

Eng **Grupp** ass an der Algeber eng algebresch Struktur, déi Symmetrien a reversibel Transformatiounen duerstellt.

## Definitioun
Eng *Grupp* ass eng Koppel (G,*) vun engem net eidelen Ensembel G an enger binärer Operatioun * op G 
:* \colon \, \begin{cases} G \times G & \to & G, \\ (a,b) & \mapsto & a*b, \end{cases}
déi follgend Axiomer erfëllt:

Eng Grupp ass also e Monoid, an deem all Element en Inverse huet.

### Abelsch Gruppen
Eng Grupp heescht *abelsch* oder och *kommutativ*, wa se zousätzlech zu den uewe genannten Axiomer nach déi follgend Bedéngung erfëllt:

Am anere Fall, d.&nbsp;h. wann et Elementer a, b \in G gëtt mat a*b \ne b*a, gëtt d'Grupp *net-abelsch* respektiv *net-kommutativ* genannt.

## Kuckt och
* Kierper (Algeber)
* Monoid
* Rank (Algeber)
Institut polytechnique de Paris

D**'Institut polytechnique de Paris** ass eng franséisch Universitéit, mat Sëtz zu Palaiseau am Departement Essonne an der Regioun Île-de-France.

Si gouf den 2019 gegrënnt, andeems verschidde Beräicher vun aneren Universitéiten a Laboratoiren zesummegeluecht goufen.

## Um Spaweck
* Institut polytechnique de Paris
Sibiresch Eisebunn (Roman)

***Sibiresch Eisebunn*** ass e Roman a Lëtzebuerger Sprooch vun der Tania Naskandy (e Pseudonym vum Guy Rewenig). E koum 2009 an den Editions Ultimomondo eraus.

## Ëm wat geet et am Roman?
D'Leny Kramp ass eng elengerzéiend Mamm vum dräijärege Luca. Si mécht alles, fir eng Aarbecht ze fannen, mä well se de Luca mat op d'Schaff huele muss, well se soss keen huet fir op en opzepassen, geet dat ni laang gutt, sief et am Supermarché, als Babysitter oder als Aide-soignante an engem Altersheem...

## Auszeechnung
*Sibiresch Eisebunn* gouf 2010 mam Prix de la fondation Servais ausgezeechent.

## Literatur
* Tania Naskandy: *Sibiresch Eisebunn. Roman.* Éditions Ultimomondo, Sandweiler 2009. ISBN 978-2-919933-61-7

## Um Spaweck
* Elise Schmit: "Versteckspiel." *d'Lëtzebuerger Land*, 21.01.2010. Och op land.lu.
She's So Lovely

**She's So Lovely** ass en US-amerikanesch-franséische Film vum Nick Cassavetes aus dem Joer 1997. 
 
## Ëm wat geet et am Film?
Den Eddie an d'Maureen sinn eng Koppel, si erwaarden e Kand. Enges Daags, wéi den Eddie net doheem ass, probéiert hiren Noper, de Kiefer d'Maureen voll ze maachen an dann ze vergewaltegen. Hatt kann awer fortlafen, a verzielt dem Eddie, et wier gefall. Wéi den Eddie d'Wourecht erausfënnt, zerschléit hien de Kieffer. D'Maureen rifft verzweiwelt eng psychiatresch Klinkck un. Wéi zwéi Infirmiere probéieren, den Eddie matzehuelen, schéisst hien op ee vun hinnen a gëtt doropshi festgeholl an an eng zoue Struktur ageliwwert...

## Um Spaweck
Klangfaarwen

***Klangfaarwen*** ass e Roman a Lëtzebuerger Sprooch vum Jhemp Hoscheit, deen 2012 bei den Editions Guy Binsfeld erauskoum.

## Ëm wat geet et am Roman?
De Schrëftsteller Michel Lessener erënnert sech u seng Kandheet an den 1960er Joren. Hien hat als Bouf e speziellen Don: Geräischer vu senger Ëmwelt a Fixkëschten 'opzehuelen' a no enger eegener Systematik ze späicheren, fir se kënnen ofzelauschteren. Sou gëtt seng Klangwelt eng Parallelwelt, déi et him erméiglecht, aus dem heiansdo batteren Alldag an dem Alengsinn erauszekommen. Hie wiisst ouni Papp op, seng Mamm ass dacks net doheem oder vun der Situatioun iwwerfuerdert, an da fënnt hien och nach eraus, datt säi Papp am Prisong sëtzt. Säi Schoulkommerod, de Claude, de Bouf vum Ënnersuchungsriichter, schéngt méi iwwert dem Michel säi Papp ze wëssen …

## Soss

## Literatur
* Hoscheit, Jhemp, 2012: *Klangfaarwen.* Éditions Guy Binsfeld. ISBN 978-2-87954-252-2.

## Um Spaweck
* Fiche am autorenlexikon.lu (gekuckt 2022-11-11).
* Elise Schmit: "Tonkonserven." In: *d'Lëtzebuerger Land* Nr.21, 25.05.2012, S.22 (och op land.lu).
Um Ball

***Um Ball. 50 Joer Fraefussball zu Lëtzebuerg*** ass en Documentaire vun der Lëtzebuerger Regisseurin Tessy Troes. En hat den 22. Oktober 2022 Première am Ale Stadhaus zu Déifferdeng.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film dokumentéiert, a 6 Kapitele vun 20 Minutten, d'Geschicht vum Fraefoussball zu Lëtzebuerg, vum FC Atert vu Biissen, der éischter Ekipp, vun uganks der 1970er Joren, bis zu der Lëtzebuergescher Dammefoussballnationalekipp, déi 2021/2022 fir d'éischt Qualifikatiounsmatcher fir d'Weltmeeschterschaft 2023 gespillt huet, an der dovun 3 gewonnen nuet...

## Produktioun
Déi fräi Journalistin Tessy Troes, selwer eng fréier Spillerin beim FC Mäerzeg a beim SC Ell, huet beim Film och de Schnëtt, d'Produktioun an d'Recherche iwwerholl, déi leschtgenannt zesumme mat der Soziologin Sarah Müller. Si huet eng 150 Interviewe fir de Film gemaach.
## Kritik

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* "Vun der Kouwiss bis an de Stade de Luxembourg." op 100komma7.lu, 01.11.2022 (Interview mat der Regisseurin).
* "Um Ball. 50 Joer Fraefussball zu Lëtzebuerg." op stadhaus.lu, 20.10.2022.
Algebresch Struktur

Eng **algebresch Struktur** ass an der Mathematik en net eidelen Ensembel mat enger oder méi Operatiounen (wéi z.&nbsp;B. Additioun oder Multiplikatioun), déi gewëssen Axiomer erfëllen (z.&nbsp;B. Assoziativitéit a Kommutativitéit).

Gruppen, Réng a Kierper si fundamental Beispiller vun algebresche Strukturen.

## Geleefeg algebresch Strukturen
Strukture mat enger Operatioun:
* Hallefgrupp: en Ensembel mat enger assoziativer Operatioun.
* Grupp: eng Hallefgrupp mat engem neutralen Element a mat Inversen.
* Abelsch Grupp: eng kommutativ Grupp.

Strukture mat zwou Operatiounen (Additioun a Multiplikatioun):
* Rank: eng additiv Grupp mat enger assoziativer an distributiver Multiplikatioun.
* Kommutative Rank: e Rank mat kommutativer Multiplikatioun.
* Queeschkierper: e Rank wou all Elementer ausser 0 invertéierbar sinn.
* Kierper: e kommutative Queeschkierper.

Strukture mat zwou Operatiounen (Infimum a Supremum):
* Trelli: eng partiell Uerdnung mat Infima a Suprema
* Boolsch Algebra: e komplementéierten, distributiven Trelli.

Strukture mat zwéin Ensembelen:
* Module: eng additiv Grupp op der e Rank operéiert.
* Vektorraum: e Module deem säi Rank e (Queesch)kierper ass.
* Algebra: e Vektorraum mat enger bilinearer Multiplikatioun.

## Um Spaweck
Fear and Loathing in Las Vegas (Film)

**Fear and Loathing in Las Vegas** ass en US-amerikanesche Film vum Terry Gilliam aus dem Joer 1998 no engem Roman vum Hunter S. Thompson.

## Ëm wat geet et am Film?
De Journalist Raoul Duke an den *Dr. Gonzo* fueren 1971 mat engem Chevrolet duerch d'Nevada-Wüst op Las Vegas, well den Duke do eng Reportage iwwer eng Motoscourse maache sollt. Ma déi zwéin si méi drun intresséiert, fir mat halluzinogeenen Drogen z'experimentéieren, soudatt hir Rees een eenzegen Trip ass...

## Um Spaweck
Ballad of the Nightingale

**Ballad of the Nightingale** ass en US-amerikanesche Film vum Guy Greville-Morris aus dem Joer 1999. 
 
## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
The Man Who Cried

**The Man Who Cried** ass e brittesch-franséische Film vun der Sally Potter aus dem Joer 2000. 
 
## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt d'Liewe vun der Suzie, dat als jonkt Meedche Russland verléisst an duerno bei enger Londoner Famill opwiisst. Als erwuesse Fra trëtt d'Suzie als Sängerin an Dänzerin op…

## Um Spaweck
Fire Down Below (Film 1997)

**Fire Down Below** ass en US-amerikanesche Film vum Félix Enríquez Alcalá aus dem Joer 1997. 
 
## Ëm wat geet et am Film?
Den Jack Taggert soll erausfanne firwat FBI-Agenten bei enger Enquête an engem Duerf an den Apalache verschwonne sinn.

## Um Spaweck
Lie-Grupp

Eng **Lie-Grupp** ass eng mathematesch Struktur. Et ass eng Grupp, déi och en differenzéierbare Mannifalt ass. Sou ass eng Lie-Grupp en algebreschen an e geometreschen Objet. Lie-Gruppe gi virun allem benotzt fir kontinuéierlech Transformatiounen a Symmetrien ze beschreiwen. E bekannt Beispill ass dat vun de Rotatiounen am dräidimensionale Raum, déi duerch déi speziell orthogonal Grupp \mathrm{SO}(3) representéiert ginn.

De Begrëff geet op den norwegesche Mathematiker Sophus Lie zeréck.

## Definitioun
Eng *Lie-Grupp* ass eng Grupp G, déi och e glate Mannifalt ass, soudatt d'Gruppenoperatiounen, also d'Multiplikatioun \mu:G\times G\to G, (x,y)\mapsto xy, an d'Inversioun \iota:G\to G, x\mapsto x^{-1}, glat Funktioune sinn.

## Beispiller
D'Rotatiounen am Plang, duergestallt duerch d'Rotatiounsmatricen, sinn eng Ënnergrupp vun der allgemenger linearer Grupp \mathrm{GL}(2,\mathbb{R}) a se bilden déi speziell orthogonal Grupp \mathrm{SO}(2). Et ass eng eendimensional, kompakt, connectéiert Lie-Grupp a s'ass diffeomorph par Rapport zu engem Krees. Mat engem Rotatiounswénkel \varphi als Parameter kann een déi Grupp follgendermoosse parametriséieren:
:: \operatorname{SO}(2) = \left\{\begin{pmatrix} \cos\varphi & -\sin\varphi \\ \sin\varphi & \cos\varphi \end{pmatrix} :\, \varphi \in \mathbb{R}/2\pi\mathbb{Z}\right\}.

## Um Spaweck
Halifax-Monument zu Awenne

D**'Halifax-Monument zu Awenne** oder **Monument vum Halifax HR872 LQ-K** ass e Krichsmonument dat un den Ofstuerz vun engem Halifax-Bomber den 10. August 1943, deen iwwer der Uertschaft Awenne an der belscher Gemeng Saint-Hubert ofgeschoss gouf, erënnert.

## Geschicht
Den Halifax HR 872 vum 405. RCAF Sqn, déi um Fluchfeld Gransden Lodge eng ronn 16&nbsp;km westlech vu Cambridge an England, stationéiert war, hat deen Dag gehollef Mannheim a Baden-Württemberg ze bombardéieren. Den HR 872 LQ-K war un déi 8. Grupp vun der Pathfinder Force ugeschloss, deenen hir haaptsächlech Aufgab et war fir bei Bombardementer Ziler ze markéieren. Um Wee fir op Mannheim gouf déi kanadesch Maschinn vum Lt. Norbert Pietrek am Messerschmitt 110F 4, vum 2. Nuetsjeeërgeschwader (2./NJG 4), dat um Fluchfeld vu Florennes stationéiert war, entdeckt. Beim Beschoss vum däitsche Jeeër huet den Halifax e Flillek verluer an ass beim Ofstuerz explodéiert, woubäi de ganzen Equipage ëm d'Liewe koum. D'Plaz vum Ofstuerz gouf vun den Awunner vun Awenne am Ufank mat engem Holzkräiz markéiert.
CR

**CR** steet als Ofkierzung ë.&nbsp;a. fir:
* Chemin repris

**Cr** steet als Ofkierzung ë.&nbsp;a. fir:
* Chrom, e cheemescht Element
* Collinder-Katalog, e Katalog vun oppene Stärekéip

**.cr** steet als Ofkierzung ë.&nbsp;a. fir:
* .cr, lännerspezifeschen Top-Level-Domän (ccTLD) vu Costa Rica
Karls-Universitéit

D**'Karls-Universitéit** (Tschechesch: *Univerzita Karlova*, Latäin: *Universitas Carolina*; Däitsch: *Karls-Universität*), historesch *Universitéit vu Prag* (Latäin: *Universitas Pragensis*), ass déi eelst a gréisst Universitéit an der Tschechescher Republik. Et ass eng vun den eelsten Universitéiten an Europa, déi zanter hirer Grënnung (1348) bis haut besteet.

Si gouf nom béimesche Kinnek an däitsche Keeser Karel IV. genannt.

Haut besteet d'Universitéit aus 17 Fakultéiten zu Prag, Hradec Králové a Plzeň.

## Um Spaweck
Nataša Pirc Musar

D**'Nataša Pirc Musar**, gebuer den 9. Mee 1968 zu Ljubljana, ass eng sloweenesch Journalistin, Affekotin a Politikerin. Bei de Presidentschaftswale vum 13. November 2022 krut si déi meescht Stëmmen, soudatt si den 23. Dezember 2022 als éischt Fra déi Fonctioun ugetrueden ass.

## Liewen
D'Pirc Musar huet 1992 hiren Droits-Studium op der Universitéit Ljubljana ofgeschloss an den Affekotenexame gemaach. Si gouf awer fir d'éischt Journalistin bei der Radiotelevizija Slovenija a Presentatrice vun der Noriichtenemissioun *Dnevnik*. Méi spéit ass si bei d'Chaîne Pop TV gewiesselt.

Am Abrëll 2003 gouf si Direktesch vum Zentrum fir Bildung an Informatioun vum Ieweschte Geriichtshaff vu Slowenien. Vun 2012 bis 2014 war si Presidentin vun der gemeinsamer Kontrollinstanz vun Europol. 2016 huet si hiren eegenen Affekotecabinet *Pirc Musar & Lemut Strle* gegrënnt. 2015 huet s'op der Droitsfakultéiert vun der Universitéit Wien promovéiert a gouf am selwechte Joer Presidentin vum Sloweenesche Roude Kräiz.

Si huet e puer Bicher zum Theema Informatiounsfräiheet geschriwwen.

Am Summer huet si hir Kandidatur fir d'Staatspresidentewalen 2022 bekannt gemaach. Den 13. November 2022 krut si am Ballotage mam Anže Logar 53,9 % vun de Stëmmen.

## Um Spaweck

* Adelheid Wölfl: "Datenschützerin Nataša Pirc Musar wird slowenische Staatschefin." derstandard.de, 14. November 2022
Universitéit Wien

D**'Universitéit vu Wien** (Däitsch: *Universität Wien*) ass eng ëffentlech Fuerschungsuniversitéit zu Wien an Éisträich. Se gouf vum Herzog Rudolph IV. am Joer 1365 gegrënnt an ass déi eelst Universitéit am däitschsproochege Raum. 

Mat hirer laanger a räicher Geschicht huet d'Uni sech zu enger vun de gréissten Universitéiten an Europa entwéckelt, an och zu enger vun de renomméiersten, besonnesch an de Geeschteswëssenschaften. 

Vun där Uni koumen 21 Nobelpräisdréier, a se war d'Schoul vu villen dichtegen Historiker an Akadeemiker.

## Um Spaweck
Universitéit Edinburgh

D**'Universitéit Edinburgh** (Scots: *University o Edinburgh*, Schottesch Gälesch: *Oilthigh Dhùn Èideann*) ass eng staatlech Fuerschungsuniversitéit zu Edinburgh, a Schottland.

Si gouf duerch eng kinneklech Charta vum Kinnek James VI. am Joer 1582 gegrënnt an huet 1583 ugefaange mat Enseignéieren. Et ass eng vun de véier eelste schotteschen Universitéiten an déi sechst-eelst Universitéit an der engleschsproocheger Welt, déi zanter hirer Grënnung bis haut fonktionnéiert.

D'Universitéit huet eng wichteg Roll zu Edinburgh gespillt, andeems se dëst zum intellektuellen Zentrum vun der schottescher Opklärung gemaach huet, an huet och dozou bäigedroen, datt d'Stad de Spëtznumm "Athen vum Norden" krut.

## Um Spaweck
KZ

**KZ** steet als Ofkierzung ë. a. fir:
* Konzentratiounslager

**.kz** steet als Ofkierzung fir:
* .kz, lännerspezifeschen Top-Level-Domän (ccTLD) vu Kasachstan
La valise rouge

***La valise rouge*** (internationalen Titel: *The Red Suitcase*) ass e Kuerzfilm vum lëtzebuergesche Regisseur Cyrus Neshvad. 

## Wourëms geet et am Film?
D'Ariane, e Meedche vu 15 Joer aus dem Iran, ass a Panik, a well net aus dem Fluchhafe vu Lëtzebuerg erausgoen. Ëmmer nees zéckt et, fir seng rout Wallis vum Tapis roulant erofzehuelen...

## Produktioun
De Film, deen e Budget vu knapps 160.000 Euro hat, krut eng Ënnerstëtzeng vum Lëtzebuerger Filmfong an Héicht vun 120.000 Euro.

## Präisser
*La valise rouge / The Red Suitcase* gouf 2023 fir en Oscar, an der Sektioun beschte Fiktiouns-Kuerzfilm, nominéiert.

### Auszeechnungen, Nominéierungen

## Kuckt och
* Lëtzebuergesch Filmer
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Oscar-Bäiträg
Office national d'études et de recherches aérospatiales

De **Office national d'études et de recherches aérospatiales** (frans. le **ONERA**) et ass den Haaptfranséisch Fuerschungszentrum am Aeronautik, Raumfaart a Verteidegungssektor. All Disziplinnen an Technologien am Feld sinn involvéiert. Vill Loftfaartprogrammer sinn duerch ONERA passéiert: Ariane, Falcon, Rafale, Airbus, Rakéiten, Helikopteren, Motoren, Radaren, etc.

Ënner der Leedung vum Verdeedegungsministère huet dësen ëffentlechen industriellen a kommerziellen Etablissement (EPIC) e Budget vu ronn 230 Milliounen Euro, dovunner Halschent a staatleche Subventiounen, a beschäftegt ronn 2.000 Leit, dorënner eng Majoritéit vu Fuerscher, Ingenieuren an Techniker. ONERA huet bedeitend Test- a Berechnungsressourcen, a besonnesch déi gréisste Flott vu Wandtunnelen an Europa. De President vun ONERA gëtt vum Ministerrot op Virschlag vum Verdeedegungsminister ernannt.

## Um Spaweck
*  Offiziell Säit vum ONERA 

## Kuckt och
Lëscht vun de Radiosenderen zu Lëtzebuerg

Dëst ass eng **Lëscht vun de Radiosenderen zu Lëtzebuerg**; se gehéiert zu de .
## Analog

## Digital (DAB)

* Crooner Radio
* Eldoradio
* L'Essentiel Radio
* Lor'FM
* Nostalgie Luxembourg
* Opus 100,7
* Radio 100,7
* Radio ARA
* Radio Latina
* RTL Deutschlands Hit-Radio
* RTL Radio Lëtzebuerg
* Today Radio

* Quell vun der Lëscht: Listes des émetteurs radio au Luxembourg op ilr.lu, Stand 13. Juli 2022, gekuckt den 18. November 2022
Pit Schlechter

Mat **Pit Schlechter** ka gemengt sinn:
* den Auteur Pit Schlechter (1949); kuckt: Pit Schlechter (Auteur);
* de Vëlossportler Pit Schlechter (1990); kuckt: Pit Schlechter (Vëlossportler).
Pit Schlechter (Auteur)

De **Pit Schlechter**, gebuer den 29. Januar 1949, ass e lëtzebuergesche Schrëftsteller.

No senger Première am Stater Jongelycée huet hien ee Joer op de Cours universitaires an duerno op der Universitéit Saarbrécken Germanistik a Romanistik studéiert an zum Dr phil. promouvéiert. Hie war bis zu senger Pensionéierung Enseignant fir Däitsch ë.&nbsp;a. zu Dikrech an zu Miersch an ass fräie Mataarbechter beim LOD.

Fir säi Buch *De Fléiepëlz, E Lëtzebuerger Orbis Pictus* krut hien 2022 de Lëtzebuerger Buchpräis.

De Pit Schlechter ass e Bouf vum Pe'l Schlechter.
Lëscht vun den Televisiounssenderen zu Lëtzebuerg

Dëst ass eng **Lëscht vun den Televisiounssenderen zu Lëtzebuerg**; se gehéiert zu de .

 
* Quell vun der Lëscht: Liste des émetteurs de programmes de télévision op ilr.lu, Stand 6. Mee 2020, gekuckt den 18. November 2022
CNC

**CNC** steet als Ofkierzung ë.&nbsp;a. fir:
* City Nature Challenge, eng Naturbeobachtungskompetitioun;
* Centre national du cinéma et de l'image animée, e franséischt ëffentlecht Etablissement.

**Cnc** steet ë.&nbsp;a. fir:
* Cancer (Stärebild), d'Stärebild "Kriibs"
Mathematesch Logik

D**'Mathematesch Logik** ass een Deelgebitt vun der Mathematik. Se ass aus dem Studium vun de Grondlage vun der Mathematik ervirgaangen an huet dëse weider motivéiert. Dowéinst gëtt se och alt als *Metamathematik* bezeechent.

## Literatur
* Heinz-Dieter Ebbinghaus, Jörg Flum, Wolfgang Thomas: *Einführung in die mathematische Logik.* 6. Oplo. Springer Spektrum Berlin/Heidelberg 2018, ISBN 978-3-662-58028-8.

## Um Spaweck
SJ

**SJ** steet ë.&nbsp;a. fir:
* *Societas Jesu* (Gesellschaft Jesu), Kierzel vun de Jesuitten

**.sj** steet fir:
* .sj, lännerspezifeschen Top-Level-Domän (ccTLD) vu Svalbard a Jan Mayen
Veterinär

E **Veterinär**, och nach **Déierendokter** oder **Véidokter** genannt, ass een Dokter, dee sech an der Veterinärmedezin spezialiséiert huet.

## Um Spaweck

* Websäit vum Collège vétérinaire du Grand-Duché de Luxembourg 
* Websäit vun der Association Luxembourgeoise des médecins-vétérinaires pour animaux de compagnie
Institut Pasteur

Den **Institut Pasteur** ass eng franséisch Fondatioun ouni Gewënnzweck fir d'Fuerschung an der Biologie, vun de Mikroorganismen, Krankheeten an Impfungen, mat Sëtz zu Paräis. E gouf nom Louis Pasteur genannt, dee säi Grënner an éischten Direkter war, an deen den éischten Tollwutimpfstoff am Joer 1885 entdeckt huet. 

Zënterdeem steet den Institut Pasteur un der Spëtzt vum Kampf géint ustiechend Krankheeten. Et war déi éischt international Fuerschungsorganisatioun, déi den HIV, de Virus deen AIDS verursaacht, am Joer 1983 isoléiere konnt. Iwwer d'Jore goufen um Institut Pasteur revolutionär Entdeckunge gemaach, déi et der Medezin erlaabt hunn, virulent Krankheete wéi Diphtherie, Tetanus, Tuberkulos, Polio, Gripp oder Gielféiwer ze kontrolléieren.

Zënter 1908 hunn aacht Wëssenschaftler vum Institut den Nobelpräis fir Physiologie oder Medezin kritt. 

## Um Spaweck
* Websäit vum Institut Pasteur
LPL

**LPL** steet als ofkierzung ë.&nbsp;a. fir:
* Lunar and Planetary Laboratory, e Fuerschungszentrum fir Planetologie
* Lëtzeburger Patriote Liga, eng Resistenz-Organisatioun zu Lëtzebuerg
* Libre pensée luxembourgeoise, de lëtzebuergesche Fräidenkerbond
Bëschofspalais (Stad Lëtzebuerg)

De **Bëschofspalais an der [[Stad Lëtzebuerg]]** ass d'Residenz an den Aarbechtssëtz vum Bëschof vu Lëtzebuerg. Deen haitege Bëschofspalais, an der Avenue Marie-Thérèse, gouf 1958 no Pläng vum René Mailliet a vum Pierre Reuter gebaut. De Bauhär war de Léon Lommel, dee vun 1956 bis 1971 Bëschof war.

De 4. Februar 2022 gouf d'Gebai als national Kulturierfschaft klasséiert.

## Beschreiwung
Et steet op der Plaz vun den Iwwerreschter vun der fréierer Villa Schaefer, déi hirersäits, nom Schleefe vun der Festung, op de Fëllementer vum Reduit Peter gebaut gi war. De fréiere Park, dee vum Edouard André (wéi de Rescht vun de Parken op de fréiere Festugnsanlagen) entworf gi war, gouf moderniséiert, fir bessert bei dat neit Gebai ze passen. 

Deen éischte Bëschofspalais war op der Nummer 3 an der Paschtoueschgaass. Dat neit Gebai, an engem soberen, moderne Stil, war vun Ufank u konzipéiert, gläichzäiteg Residenz, Emfanksgebai a Gäschthaus ze sinn. Et huet d'Form vun engem 'H', an huet 3 Niveauen (wouvun der just 2 vun der Strooss aus ze gesi sinn); nom Péitrussdall zou, am Hank, ass nach e véierten Niveau, deen an eng Terrass iwwergeet.

D'Entréesdier aus Bronze gouf vum Auguste Trémont entworf.

## Kuckt och
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Lëtzebuerg/Uewerstad

## Um Spaweck
Metresche Raum

An der Mathematik ass e **metresche Raum** en Ensembel, op deem eng Distanzfunktioun mat gewëssenen Eegenschaften definéiert ass. Dës Distanzfunktioun nennt ee **Metrik**. Metresch Raim si Beispiller vun topologesche Raim an erlaben et Konzepter wéi Konvergenz ze definéieren.

Dat einfachste Beispill vun engem metresche Raum ass den dräidimensionalen Euklidesche Raum \mathbb R^3. D'Distanz tëscht zwee Punkten ass déi üblech Euklidesch Distanz.

## Definitioun
E metresche Raum ass eng Koppel (X,d) vun engem Ensembel X an enger Funktioun d:X\times X\to\R, déi follgend Axiomer erfëllt:

## Grondbegrëffer
Eng Suite (x_n)_{n\in\mathbb N} **konvergéiert** géint x\in X, wa fir all \varepsilon>0 en n\in\mathbb N existéiert, soudatt fir all m\geq n gëllt, dass d(x,x_m). Eng Cauchy-Suite ass eng Suite (x_n)_{n\in\mathbb N}, soudatt et fir all \varepsilon>0 en n_0\in\mathbb N gëtt, soudatt fir all p,q\geq n_0gëllt, dass d(x_p,x_q). E metresche Raum, an deem all Cauchy-Suite konvergéiert, nennt ee **vollstänneg**. Falls et eng Borne C\geq0 gëtt, soudatt fir all x,y\in X gëllt, dass d(x,y)\leq C, da seet een dass X **bornéiert** ass. E Sousensembel Y\subseteq X ass och ëmmer e **metreschen Ënnerraum** mat der nämmlechter Metrik d. Falls all oppene Ball an X en net-eidele Schnëtt mat Y huet, dann ass Y **dicht** an X. E metresche Raum, an deem all Suite eng konvergent Sous-suite huet, nennt ee **kompakt**.

## Metresch Raim mat extra Struktur
### Norméiert Vektorraim
E Vektorraum iwwert \mathbb R oder \mathbb C mat enger Norm \|\cdot\| definéiert eng Metrik d(x,y):=\|x-y\|.

### Riemannsch Mannifalten
Fir e Riemannsche Mannifalt M an eng differenzéierbar Kurv \gamma:[0,T]\to M kann een eng Längt L(\gamma)=\int_0^T|\dot\gamma(t)|dt definéieren. Wann een d'Distanz tëscht zwee Punkten als den Infimum vun de Längte vun alle Kurven tëscht deene Punkten definéiert, da gëtt M zu engem metresche Raum.

### Metresch [[Moossraum|Moossraim]]
Raim, déi eng Metrik an eng Mesure hunn, déi kompatibel matenee sinn.
Irène Pissinger-Engelmann

D**'Irène Pissinger-Engelmann**, gebuer de 27. Januar 1956 zu Ettelbréck, ass eng lëtzebuergesch Journalistin.

No hirem Studium op der Universitéit vu Metz an op der *Université de Reims-Champagne-Ardenne* huet d'Irène Pissinger-Engelmann als fräi Journalistin fir de Républicain Lorrain, deen deemools eng Editioun fir Lëtzebuerg hat, geschafft, dono bei RTL Radio an TV an dann beim DNR (Den Neie Radio). Schliisslech huet si 1996 zesumme mat hirem Mann, dem Johny Pissinger, de Sender Nordliicht TV op d'Bee gesat, deem seng éischt Emissioun den 23. Abrëll 1997 ausgestraalt gouf.

## Literatur

*Infalt, Roger, 2022. *Bewegte und bewegende Bilder aus dem Norden : Nordliicht TV. Vor 25 Jahren wurde die erste Sendung ausgestrahlt.* Tageblatt 2022-11-23, Nr. 272, S. 19. – Kuck: tageblatt.lu
* Schartz, Nadine, 2022. *5000 Reportagen zeigen Land und Leben im Norden.* Luxemburger Wort 2022-11-30, Nr. 278, S. 16-17.

## Um Spawéck
* Nordliicht TV
Uerdnung (Mathematik)

An der Mathé ass eng **Uerdnung** eng binär Relatioun op engem Ensembel, déi et erlaabt Elementer ze vergläichen. Uerdnunge generaliséieren d'méi kléng oder gläich Bezéiung vun de reellen Zuelen.

## Definitiounen
Eng **partiell Uerdnung** ass eng Koppel (X,\leq) aus engem Ensembel X an enger binärer Relatioun \leq déi reflexiv, antisymmeetresch an transitiv ass, oder méi genee:

* (reflexiv) x\leq x,
* (antisymmeetresch) x\leq y  an y\leq x zesummen implizéieren datt x=y,
* (transitiv) x\leq y  an y\leq z zesummen implizéieren datt x\leq z.

Eng Relatioun déi just reflexiv an transitiv ass, nennt ee **Preuerdnung**. Eng symmeetresch Preuerdnung ass eng **Equivalenzrelatioun**. Eng partiell Uerdnung an där allen zwee Elementer vergläichbar sinn nennt een eng **total Uerdnung**.

## Virgänger an Nofollger
Sief \leq eng partiell Uerdnung op X. Fir zwee ënnerschiddlech Elementer x,y\in X, also x\neq y, mat x\leq y, nennt een x e **Virgänger** vun y, an y e **Nofollger** vun x. Wann et keen Element dertëscht gëtt, da schwätzt ee vun engem **direkte** Virgänger, respektiv Nofollger.

## Minimal a maximal Elementer
Sief Y\subseteq X e Sousensembel. En Element m\in Y soudatt et keen y\in Y gëtt soudatt y nennt een e **minimaalt** Element. Wa souguer gëllt datt m\leq y fir all y\in Y, dann nennt een m dat **klengst** Element vun Y (wéinst der Antisymmetrie ass et eendeiteg wann et existéiert). Eng **ënnescht Born** vun Y an X ass en Element x\in X soudatt x\leq y fir all y\in Y. Den Infimum vun Y ass déi gréisst ënnescht Born (wa s'existéiert). Analog definéiert een e **maximaalt** Element, dat **gréisst** Element, eng **iewescht Born** an de Supremum.

Eng partiell Uerdnung an der allen zwee Elementer en Infimum an e Supremum hunn nennt een en Trelli. An deem Fall huet een zwou algebresch Operatiounen:

* x\wedge y := \operatorname{inf}(x,y)
* x\vee y := \operatorname{sup}(x,y)

Déi Operatioune sinn automatesch assoziativ a kommutativ, a si erfëllen déi sougenannt Absorptiounsgesetzer:

* u \vee (u \wedge v)=u
* u \wedge (u \vee v)=u