Lëscht vun de Stolpersteine zu Lëtzebuerg

An dëser **Lëscht vun de ''Stolpersteine'' zu Lëtzebuerg** stinn all d*'[[Stolpersteine]]*, déi am Kader vum Konschtprojet mam selwechten Numm vum Gunter Demnig zu Lëtzebuerg geluecht goufen. D'Stolpersteng erënneren u Mënschen, déi an der Zäit vum Nationalsozialismus, zu Lëtzebuerg wärend der däitscher Occupatioun (1940-44/45) verfollegt, ermuert oder an de Suizid gedriwwe goufen.

Si gi wann ëmmer méiglech virun deem Haus, wou déi Persoun fir d'lescht fräi gelieft huet am Kader vun enger klenger Zeremonie vum Demnig an den Trëttoir gesat.

Zu Lëtzebuerg goufe bis ewell an 10 Uertschaften am Ganzen 165 *Stolpersteine*, an an enger Uertschaft eng *Stolperschwelle* geluecht (Stand: Oktober 2021).

## ''Stolpersteine ''
### Bieles
Zu Bieles gouf de 6. November 2015 den éischte Stolpersteen an der Gemeng Suessem geluecht. Dëst goung zeréck op déi lokal Asbl CRIAJ (Centre de rencontre, d'information et d'animation pour jeunes), déi Ufank 2015 am Kader vu Recherchen iwwer de Faschismus sech och mam Lous vu fréiere jiddesche Bierger aus der Gemeng beschäftegt huet.

### Déifferdeng

Den 28. Oktober 2014 goufen zu Déifferdeng am Kader vun der Ausstellung *Quand Differdange devint "judenrein". Le jour où nos chemins se séparèrent* 15 Stolpersteng geluecht.

De 5. November 2015 koumen der 23 neier derbäi.

### Esch-Uelzecht
Zu Esch-Uelzecht goufen den 22. Oktober 2013 14 "Stolpersteine" vum Gunter Demnig, virun den Haiser vun den Affer, wou si fir d'lescht gewunnt hunn, geluecht. Den 23. Abrëll 2021 koumen der nach en Kéier 17 bäi. Wéinst de Restriktiounen an der Covid-19-Pandemie konnt den Demnig déi Kéier net derbäi sinn.

Déi meescht vun den Escher Stolpersteng erënneren un Affer vun der Shoah, ma och aner Nazi-Affer, déi hiert Engagement mat hirem Liewe bezuelen hu missen, goufen esou geéiert.

Virum Zweete Weltkrich hu ronn 380 Judden zu Esch gelieft. Wann och zwee Drëttel vun hinne virun den Nazie flüchte konnten, sou sinn der awer iwwer 100 deportéiert ginn. Nëmmen dräi vun deenen hunn iwwerlieft.

### Gréiweknapp
Um Gréiweknapp (Gemeng Helperknapp) goufen de 4. Mäerz 2019 zwéi Stolpersteng vum Gunter Demnig geluecht.

### Gréiwemaacher

Zu Gréiwemaacher goufen den 10. Mäerz 2017 siwe Stolpersteng vum Gunter Demnig, als Erënnerung u jiddesch Affer, déi "an den Osten" deportéiert an do ermuert goufen, geluecht.

### Iechternach

De 27. Juni 2019 goufen zu Iechternach als Ofschloss vun enger Rëtsch Manifestatioune mam Theema „Judeum Epternacum – Erinnerungen an die jüdische Geschichte Echternachs“ 20 Stolpersteng geluecht; den 11. Juni 2021 koumen der nach eng Kéier siwen derbäi,

### Jonglënster
Den 12. September 2021 goufe 15 Stolpersteng zu Jonglënster als Undenken un Zwangsrekrutéiert, déi am Krich ëmkoumen, an un ermuerte Judde verluecht. De Fait datt souwuel zwangsrekrutéiert Zaldoten, wéi och Judden e Gedenkstee gesat kruten, huet deelweis fir Kontrovers gesuergt: Membere vum Consistoire israélite hu bedauert, datt Afferkategorien ondifferenzéiert vermëscht géifen, well d'Judden net wéinst hiren Handlungen, mä eenzeg an aleng wéinst deem, wat s'an den Ae vun den Nazië waren, doutgemaach goufen. Och vu Säite vun der Associatioun MemoShoah housch et, d'Leide vu verschiddene Gemeinschaften dierft ni gläichgesat ginn. Iwwerdeems huet e Comitésmember vun der Fédération des Enrôlés de force gemengt, hie kéint net novollzéien, firwat déi eng méi Affer gewiescht wiere wéi déi aner. D'Zwangsrekrutéierung wier e Krichsverbriechen un der Lëtzebuerger Jugend gewiescht. An der Press goufen et och vill Lieserbréiwer zu dëser Kontrovers.

### Munneref
De 6. November 2015 huet d'Gemeng Munneref, als ofschléissend Aktioun am Kader vu "Mémoires communes - verfollegt, verdrängt, vergiess", eelef Stolpersteng vum däitsche Kënschtler Gunter Demnig verleeë gelooss. 18 Lokalassociatiounen hunn de Parrainage iwwerholl. Zu Munneref goufen dann och zu Lëtzebuerg, mat de Steng fir d'Marie Faber-Siebenaler an de Bernard Weber, déi éischt Stolpersteng fir Resistenzler geluecht. Denn 1. Oktober 2021 goufen der eng weider 15 geluecht, dovunner zwéin zu Mondorff, déisäit der Grenz.

### Réimech
De 24. Juni 2016 goufen zu Réimech, als ofschléissend Aktioun am Kader vu "Mémoires communes - verfollegt, verdrängt, vergiess", 17 Stolpersteng vum däitsche Kënschtler Gunter Demnig geluecht. Si erënneren un déi 13 Judden aus Réimech, déi d'Shoah net iwwerlieft hunn, wéi och u 4, déi der Ermuerdung entkomm waren.

### Schëffleng

Den 23. Abrëll 2021 goufen zu Schëffleng 4 *Stolpersteine* verluecht; dräi fir d'Famill Cerf, an ee fir de Gewerkschaftler Eugène Biren.

## ''Stolperschwelle''
### Ettelbréck

De 25. Januar 2013 gouf zu Ettelbréck an der Foussgängerzon eng *Stolperschwelle*, och vum Demnig, geluecht. Déi ass sou breet wéi 8 Steng an erënnert, am Géigesaz vun de *Stolpersteine*, net un eenzel Persounen, mä kollektiv un déi 127 Judden aus där Stad, déi deportéiert goufen, a vun deenen an der Folleg der 105 ëm d'Liewe koumen, déi meescht a KZer.