open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beersheba

D'Stad **Beersheba** oder och **Beerscheba** (Hebräesch: באר שבע *Be′er Schéwa*, iwwersat "Siwebueren") läit am Süde vun Israel; si ass eng vun de gréisste Stied am Land. Well den Numm aus dem Hebräeschen iwwerdro gouf, gëtt säin Numm op verschidde Manéiere geschriwwen, z.&nbsp;B.: *Beerscheva*, *Beer Sheva* a *Be'erscheba*.

## Geographie an allgemeng Donnéeën
Beerscheba gëtt als "Haaptstad vun der Negev-Wüst" betruecht. Déi läit nämlech un hirem Bord. Laang Zäit war d'Stad déi véiertgréisste vun Israel, no Jerusalem, Tel Aviv an Haifa; an der Tëschenzäit ass se mat 184.800 Awunner (2005) hanner Rishon le Zion an Aschdod zeréckgefall. Si ass a bleift awer eng vun de gréisste Stied an e wichtege regionalen Zenter an Israel, dee vill Visiteuren unzitt.

## Bedeitung
## Geschicht
## Kuckeswäertes

## Um Spaweck
Tel Aviv-Jaffa

**Tel Aviv-Jaffa** (hebräesch: תל אביב-יפו fir *Hiwwel vum Fréijoer*, en historeschen Numm vu Jaffa ass **Joppe**), dacks och nëmmen **Tel Aviv**, ass eng Groussstad a mat 384.400 Awunner (31. Dezember 2006) déi zweetgréisst Stad am Staat Israel. *Tel Aviv* gouf 1909 als Faubourg vun der anticker Hafestad *Jaffa* gegrënnt. 1950 goufe béid Stied zu *Tel Aviv-Jaffa* vereenegt. 

## Geographesch an ekonomesch Bedeitung

## Kuckeswäertes

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Stad Tel Aviv op engl.
Bëschof

E **Bëschof** ass de Chef vun engem Deel vun enger chrëschtlecher Kierch. Hien ass also de rechtlechen a spirituelle Leeder vun enger Rei Kierchegemengen. Seng Funktioun kënnt aus der Urkierch an där et no an no an all Stad e (gewielte) Chef vun alle Chrëschte gouf. Haut variéieren d'Rechter, d'Flichten, de Modus fir d'Plaz ze kréien an d'Zoustännegkeetsgebitt staark jee no Konfessioun. Et ass dofir sënnvoll déi eenzel Konfessioune sonner ze behandelen.

## [[Kathoulesch Kierch]]
## [[Orthodox Kierch]]
## [[Protestantesch Kierch]]

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Bëscheef

## Um Spaweck
Nessos

Den **Nessos** war an der griichescher Mythologie ee vun den Kentauren. Hie war de Jong vum Ixion an der Nephele. Als ee vu wéinegen huet en de Kampf tëscht de Kentauren an de Laphithen op der Hochzäit vum Kinnek Peirithoos iwwerlieft.

Hien huet versicht d'Deianeira, déi zweet Fra vum Herakles z'entféieren an ass dowéinst vum Herakles mat engem décke Knëppel erschloe ginn; no enger anerer Iwwerliwwerung huet den Herakles e mat engem Fäil erschoss. Am Stierwen huet den Nessos der Deianeira gerode säi Blutt ze versuergen, fir domat dem Herakles säin Hiem ze dränken. Dat géif hir déi éiweg Léift vum Herakles sécheren. Wéi d'Deianeira awer dat gemaach huet, an dem Herakles dat preparéiert Hiem, dat sougenannten "Nessoshiem", ginn huet, ass den Herakles dorun zugronn gaangen.

## Um Spaweck
Nereus (Mythologie)

Den **Nereus** war an der griichescher Mythologie e Mieresgott, Jong vum Pontos an der Gaia; mat der Doris Papp vun den Nereiden. Hie konnt sech verwandelen a Viraussoe maachen, an ass vum Herakles gezwonge ginn him de Wee an de Gaart vun den Hesperiden ze verroden.

## Um Spaweck
Hydra (Mythologie)

D**'Hydra** vu Lerna, déi Lernäesch Schlaang, war an der griichescher Mythologie en Ongeheier, dat an de Suppe vu Lerna gelieft huet a fir d'Bewunner vun der Argolis eng schwéier Plo war. Et hat néng Käpp, a wann et een ofgeschloe krut, sinn der zwéin nogewuess.

Zesumme mat sengem Neveu Iolaos ass et dem Herakles awer gelonge si ze meeschteren andeems en d'Käpp ofgeschloen huet an d'Stëmp mat Feier ausgebrannt huet.

## Um Spaweck
Lucien Bély

De **Lucien Bély**, gebuer den 2. September 1955 zu Lyon, ass e franséischen Historiker a Spezialist vun den internationale Relatioune wärend dem Ancien Régime.

Nodeem hien d'École normale supérieure 1974 ofschléisst, kritt hie seng Agregatioun an der Geschicht am Joer 1977. No senger Zäit un der ENS gëtt hie Pensionnaire vun der Fondation Thiers. 1987 kritt hie säin Doktorat *ès lettres* fir seng Aarbecht *Diplomates et diplomatie autour de la paix d'Utrecht (1713)*, ënner der Direktioun vum Daniel Roche.

Nodeem hien eng Zäitchen am Secondaire Schoul hält, gëtt hie Professer fir Modern Geschicht op der Université de Lille III, an duerno op Paris XII. 1997 gëtt hien zum Professer vun den Universitéiten op der Université de Paris IV ernannt. Hie gehéiert ausserdeem zum Centre Roland Mousnier (UMR 8596 vum CNRS).

1998 gëtt hie Generalsekretär vun der *Association des historiens modernistes des Universités françaises*. Wärend der drëtter Regierungszäit vum Jean-Pierre Raffarin gëtt hien zum Conseiller fir Human- a Sozialwëssenschafte vum François Fillon, Minister vun der Éducation nationale, ernannt.

## Wichteg Wierker (Auswiel)

* *Espions et ambassadeurs au temps de Louis XIV*, Fayard, 1990.
* *Les Relations internationales en Europe: XVII<sup>e</sup> et XVIII<sup>e</sup> siècle*, Presses universitaires de France (PUF), 1992.
* *La France moderne (1488–1789)*, PUF, 1994.
* *Dictionnaire de l'Ancien régime* (dir.), PUF, 1996.
* *L'Invention de la diplomatie: Moyen Âge–Temps modernes* (dir.), PUF, 1998.
* *La Société des princes (XVI<sup>e</sup>–XVIII<sup>e</sup> siècle)*, Fayard, 1999.
* *L'Europe des traités de Westphalie. Esprit de la diplomatie et diplomatie de l'esprit* (dir.), PUF, 2000.
* *La Présence des Bourbons en Europe*, PUF, 2003.
## Gielercher
*
## Um Spaweck
Pragmatesch Sanktioun

Verschidden Akte kruten den Titel **Pragmatesch Sanktioun**:
* Pragmatesch Sanktioun vu Bourges (1438)
* Pragmatesch Sanktioun vum Karl V. (1549)
* Pragmatesch Sanktioun vum Karl VI. (1713)
* Pragmatesch Sanktioun vun Neapel vum Carlos III. vu Spuenien (1713)
* Pragmatesch Sanktioun vum Carlos VI. vu Spuenien (1789)
* Pragmatesch Sanktioun vum Ferdinand VII. vu Spuenien (1830)
Niobe

D**'Niobe** war an der griichescher Mythologie d'Duechter vum Tantalos an Dione. Si war d'Fra vum Amphion, dem Kinnek vun Theben. Well si sou houfreg iwwer hir 7 Jongen a 7 Duechtere war huet si d'Gëttin Leto verspott, déi just zwee Kanner, den Apollo an d'Artemis hat. Mä déi zwee hunn hir Mamm gerächt andeems s'all d'Kanner vun der Niobe ëmbruecht hunn. D'Niobe ass vun Trauer a Péng verstengert an als Fiels an hir lydesch Heemecht zeréck versat ginn.

= Multimédia =
* An der Film-Trilogie vun The Matrix ass Niobe als Kommandant vun der *Logos* eng weiblechen Haaptpersoun. Niobe gëtt gespillt vun der Jada Pinkett Smith.

## Um Spaweck
Pragmatesch Sanktioun (1713)

D**'Pragmatesch Sanktioun** gouf den 19. Abrëll 1713 vum Keeser Karl VI. opgesat, fir d'Ierffolleg no sengem Doud festzeleeën. Dora gouf festgehalen, datt d'Besëtztümer vun den Habsburger net opegedeelt kënne ginn, mä nëmmen als Ganzt weiderginn. D'Ierwin ass seng Duechter, d'Maria Theresia. D'Landtage vun den Habsbuerger Ierflänner an Ungarn hunn des Sanktioun akzeptéiert, a sou der Maria Theresia hir Ierfschaft geséchert.

Baussent Éisträich war d'Unerkennung awer nach laang net sou einfach. England huet d'Sanktioun zwar um Pabeier am Joer 1731 unerkannt, mä nom Doud vum Keeser gouf nawell ëm d'Ierfschaft vun der Maria Theresia gestridden. Sou kënnt et 1740 dann zum Éisträicheschen Ierffollegkrich.

Besonnesch an der éisträichescher Historiographie (zemools virun 1918) gëllt d'Pragmatesch Sanktioun an hir Unerkennung duerch d'Länner als eigentleche Grënnungsakt vun der Habsburgermonarchie, well d'Länner domat hire Wëllen zum Opbau vun engem gemeinsame Staatswiese weisen. Tatsächlech gouf et ausser der Pragmatescher Sanktioun op d'mannst bis zum Éisträichesch-Ungareschen Ausgläich vun 1867 kee Constitutiounsakt, dee festgeluecht huet datt d'Krounlänner zum gemeinsame Staat gehéieren.

Sou hat d'Pragmatesch Sanktioun bis 1918 en héije symbolesche Wäert fir de Bestand vun der Donaumonarchie an der Dynastie un der Muecht.

## Kuckt och
* Aner Pragmatesch Sanktiounen
* Maria Theresia vun Éisträich
* Éisträicheschen Ierffollegkrich
* Fridde vun Oochen

## Um Spaweck
* ''Sanctio Pragmatica, Über die Erbfolge des Durchlauchtigsten Ertz-Hauses Oesterreich''
Traité vun Oochen (1748)

Den **Traité vun [[Oochen]]** oder **Fridde vun Ooochen** vum 18. Oktober 1748 markéiert d'Enn vum Éisträicheschen Ierffollegkrich an deem Groussbritannien, Éisträich, an Holland an enger Koalitioun géint Frankräich, Preisen, Bayern, Spuenien, Sachsen, Schweden, Neapel, d'Kurpfalz a Kurköln gekämpft hunn.

De Friddenskongress an der fräier Räichsstad Oochen huet vum 24. Abrëll bis den 18. Oktober 1748 gedauert, wou dann de Fridde schlussendlech ënnerschriwwe gouf. Bei de Verhandlunge ware besonnesch d'Fransousen an d'Englänner virbäi, hir Alliéiert hu sech hinnen ugeschloss.

## Inhalt

* Generell ginn all Eruewerungen, déi wärend dem Krich gemaach goufen, nees réckgängeg gemaach. D'Fransousen hunn d'Éisträichescht Holland an d'Hollännesch Grenzstied nees ofgetrueden, souwéi Madras (Indien) un d'Englänner zeréckginn. D'Briten hunn d'Festung Louisbourg op der Insel Cape Breton a Kanada zeréckginn.
* D'Maria Theresia vun Éisträich iwwerléisst dem *[[Felipe vu Parma|Don Felipe]]* d'Herzogtemer vu Parma, Piacenza a Guastalla (Norditalien), an d'Territoire vun der westlecher Lombardei dem Charles-Emmanuel III vun der Savoie, Kinnek vu Sardinien. Dofir kritt si d'allgemeng Unerkennung vun der Pragmatescher Sanktioun.
* D'Grenze vun den Herzogtemer Modena a Reggio an déi vun der Republik Genua ginn nees hiergestallt.
* Divers Klausele vum Traité vun Utrecht ginn nacheemol widderholl.
* Schlesien a Glatz bleiwen an der Hand vun de Preisen.

## Bilan

Iwwer den Handelskrich tëscht England a Frankräich a Westindien, Afrika an an Indien gëtt kee Wuert verluer, soudatt dëse Vertrag scho keng Basis fir e Fridden op Dauer konnt bidden.
D'Majoritéit vun de Fransouse war vum Traité och net wierklech begeeschtert, well hirer Meenung no ze vill onnéideg Konzessioune gemaach goufen (virun allem d'Eruewerung vu praktesch ganz Holland duerch de Moritz vu Sachsen, Lännereien déi integral nees un Éisträich zeréckgaange sinn). Zu Paräis héiert een déizäit dacks den Aussproch "*bête comme la paix*".

Ëmmerhi konnt den Traité vun Oochen awer eng gewësse Stabilitéit an Italie bréngen. D'Klausele vum Traité wat d'Lännereien an d'Grenzen an Italie betrëfft, bleiwe bis zu de Koalitiounskricher (1792) bestoen.

## Kuckt och
* Aner Traitéë vun Oochen
* Éisträicheschen Ierffollegkrich
Doudegt Mier

D**'Doudegt Mier** (hebr.: ים המלח *Yam HaMelach* respektiv "Salzmier"; arab.: **بحر الميّت** *Bahr al-Mayyit* oder **بحر لوط** *Bahr Lūt*, "Mier vum Doud") ass e, Salzséi dee vum Jordan gespeist gëtt. E grenzt un Israel, dat vun Israel besate Westjordanland an u Jordanien.

## Geographie
D*'Doudegt Mier* ass ee 600&nbsp;km² grousse Salzséi, dee keen Offloss huet. Seng Waasserfläch geet weider erof an däerft haut op engem Niveau vu 400&nbsp;m ënner dem Mieresspigel leien. Dat ass dorop zeréckzeféieren datt de Séi ausdréchent. Haut stellen d'Ufere vum Séi den déifsten zougängleche Punkt vun der Äerduewerfläch duer.

## Salzgehalt
De Salzgehalt vum Doudege Mier erreecht bis zu 33 Prozent (28&nbsp;% am Duerchschnëtt), wärend de Salzgehalt vum Mëttelmier nëmmen ongeféier 3&nbsp;% erreecht. Well nëmme Waasser an dat Doudegt Mier eran a keent erausleeft misst de Waasserniveau jo theoreetesch klammen. Dat ass awer net de Fall well duerch d'Hëtzt an de waarme Wüüsteklima d'Waasser verdonst. Dat ass awer nëmme wouer wat d'Waasser ugeet; d'Mineralien an d'Salz bleiwen zeréck, wouduerch den ëmmer méi grousse Salzgehalt vum Séi sech erkläre léisst.

Biologesch gesinn ass dëse Séi net dout, mä net vill Planze kënnen dran iwwerliewen. Nëmmen déi Planzen a Mikroorganismen, déi eng héich Salztoleranz hunn, bréngen dat fäerdeg.

## Kuckeswäertes
Touristesch interessant sinn Uertschafte ronderëm wéi:
* Ein Bokek,
* Neve Zohar,
* Oase En Gedi,
* Masada,
* Jericho,
* d'Kibbuzen an der Noperschaft,
* d'Hiele vun Qumran.

## Um Spaweck
* Fotoe vum Doudege Mier (op jordanescher Säit)
Traité vun Oochen

Zu **[[Oochen]]** an Däitschland goufe verschidden **Traitéen** ënnerschriwwen:
* Traité vun Oochen vun 815 tëscht dem Karel dem Groussen an dem Michael I. vu Byzanz iwwer d' Interessen an der féierer réimescher Provënz Dalmatien.
* Traité vun Oochen vu 1668 deen dem Devolutiounskrich en Enn setzt.
* Traité vun Oochen vu 1748 nom Éisträicheschen Ierffollegkrich.
* Traité vun Oochen vun 1816 als Suite vum Wiener Kongress.
* Traité vun Oochen vun 2019, tëscht Däitschland a Frankräich.
Bernard Simminger

De **Bernard Simminger**, gebuer de 17. November 1885 zu Munneref, a gestuerwen de 4. Juli 1971 zu Klierf, war e lëtzebuergesche Geeschtlechen a Schrëftsteller.

Hie gouf de 25. Juli 1910 zum Priister geweit. Vun 1910 bis 1921 war e Kaploun am Stadgronn, vun 1921 bis 1937 war e Paschtouer zu Buerschent a vun 1937 bis 1946 war e Paschtouer zu Izeg. No senger Pensionéierung war e Geeschtlechen am Spidol vun de Franziskanerinnen zu Klierf. Seng éischt Publikatioun war e Gedicht iwwer de Gandhi am Luxemburger Wort vum 23. November 1931.

Zu Munneref gouf de Passage Bernard Simminger (L-5655) an zu Izeg d'Cité Bernard Simminger (L-5975) no him benannt.

## Seng Wierker
* *Dolce far niente*, Theaterstéck, 1922, (fräi iwwersat nom Jos. Eckerskorn) 
* * Eng Tas Mokka*, Theaterstéck, 1923
* *Ëm eng Millio'n* Theaterstéck, 1927
* *Ginstergeister*, Erzielungen, 1938, 137 S.
* *Josef Greimel, der seltsame Flüchtling. Roman aus den luxemburgischen Ardennen*, 1947, 260 S., Rex Verlag, Luzern 
* *Sicht ins Blaue*, Gedichter, 1951, Sankt Paulus Druckerei, 150 S.
* *Die Herzleserin*, Roman, 1952, 283 S.
* *Die gemiedene Frau*, Roman, 1958, 120 S.
* *Eiserne Nebelhand*, Novell, 1961, 107 S.
* *Die entfallene Krone*, Novell, 1969, 93 S.

## Um Spaweck
* De Bernard Simminger am ''Luxemburger Autorenlexikon''
Languedoc-Roussillon

De **Languedoc-Roussillon** war bis Enn 2015 eng franséisch administrativ Regioun. Si huet aus Deeler vum Languedoc an aus der fréierer Provënz Roussillon bestanen 

## Um Spaweck

* Regionale Conseil vu Languedoc-Roussillon
Kibbuz

Als ** Kibbuz**, (Hebräesch קִבּוּץ), gëtt an Israel eng Kollektivsiidlung bezeechent, déi duerch e gemeinsamen Eegentum an demokratesch Strukture gekennzeechent ass. An Israel gëtt et ongeféier 270 sou Produktiounsunitéite mat enger Gréisst vu bis zu 1.000 Memberen.

Meeschtens handelt et sech ëm landwirtschaftlech Betriber, mat Partner déi sech fräiwëlleg zesummegedoen hunn, fir e Betrib ze grënnen oder ze féieren.

An Israel spillen d'Kibuzzen eng wichteg Roll a gi politesch propagéiert.

## Bekannt Kibuzzen
* Kibbuz Sede Boker an der Negev-Wüst, wou den David Ben Gurion gelieft huet a gestuerwen ass.
* Kibbuz Merhavia, wou d'Golda Meir ongeféier 3 Joer laang gelieft huet ir se Premierminister ginn ass.

## Entwécklung vun der Zuel vu Kibbuzen

## Um Spaweck
Louis-Charles-Auguste Fouquet de Belle-Isle

De **Louis-Charles-Auguste Fouquet de Belle-Isle**, gebuer den 22. September 1684 zu Villefranche-de-Rouergue, a gestuerwen de 26. Januar 1761 zu Versailles, war e franséische Generol a Maréchal de France.

De Grof a spéidere Marquis vu Belle-Isle war en Enkel vum Intendant Fouquet.

Hien huet fir éischt an Italie gekämpft, a krut 1705 en Dragonerregiment, mat deem e 1706 un der Schluecht vun Turin deelgeholl huet, konnt sech 1708 bei der Belagerung vu Lille auszeechnen, huet 1714 de Villars op Rastatt begleet, a krut duerno d'Gouvernement vun Huningue.

Nom Spueneschen Ierffollegkrich huet den Herzog vun Orléans hien an der Bastille aspäre gelooss, mä net fir laang, a wéi hien nees fräi koum, konnt hien d'Vertraue vum Fleury gewannen, a gouf 1731 Lieutenant-général a 1733 Gouverneur vu Metz.

Am Polneschen Ierffollegkrich huet de Belle-Isle Tréier eruewert, Philippsbourg géint den Eugène vu Savoie-Carignan verdeedegt, an huet en Deel zum Fridde vu 1735 bäigedroen.

Nodeem hie Maréchal de France gi war, war hien ee vun den Haaptgéigner vun der Pragmatescher Sanktioun (1713) an en huet sech däitlech fir e Krich géint Éisträich ausgeschwaat. Sou huet hien dann och d'Allianze mat Spuenien, Bayern, Preisen, Kurpfalz a Köln erméiglecht, an huet Stëmme gesammelt vun de Kurfürste vu Preisen a vu Sachsen (1741) fir de Kurfürst vu Bayern bei senger Wal zum däitsche Keeser z'ënnerstëtzen.

Am Éisträicheschen Ierffollegkrich war hien un der Spëtzt vun enger franséischer Arméi duerch Däitschland ënnerwee, an huet de 26. November 1741 Prag gestiermt. Am Januar 1742 war hien als Plenipotentiaire vu Frankräich zu Frankfurt dobäi, wéi de Karl Albrecht vu Bayern zum Keeser gekréint gouf.

Problemer hunn hien a Béimen zeréckgeruff. Nodeem d'Sachsen an d'Preisen nees heemgaange waren, goufen de Belle-Isle an den de Broglie vun Éisträich ugegraff, an hu schlussendlech Prag nees misse verloossen.

Fir Preisen an d'Allianz géint Éisträich ze kréien, ass hien op Berlin gereest, gouf awer 1744 zu Elbingerode mat sengem Brudder vun engem Beamte vun Hannover verhaft, an an England transportéiert. 1746 gouf hien zum Uewerbefehlshaber an der Provence ernannt, an huet den éisträichesche General Browne gezwongen, d'Belagerung vun Antibes opzehiewen. Nom Traité vun Oochen gouf de Belle-Isle Pair vu Frankräich, a krut eng Plaz an der Académie française.

Als Feind vum éisträicheschen Haus huet hie 1756 probéiert d'Allianz tëscht Éisträich a Preisen ze verhënneren, wat him awer net geloung. Zanter 1757 Krichsminister, huet hie vill Zäit investéiert fir d'Militärschoulen z'erweideren an e gerecht Befërderungssystem anzeféieren. Kuerz viru sengem Doud huet hien d'Akademie vun de Wëssenschaften zu Metz gegrënnt.

De Belle-Isle ass de 26. Januar 1761 gestuerwen.

Säi Brudder, de Louis-Charles-Armand Fouquet de Belle-Isle, bekannt als *Chevalier de Belle-Isle*, huet och eng militäresch an diplomatesch Karriär ageschloen. Hie ass den 19. Juli 1746 bei der Schluecht vun Assietta gestuerwen.

## Um Spaweck
Hubert Clement

Den **Hubert Clement**, gebuer als Pierre Hubert Clément den 12. September 1889 am 11. Arrondissement vu Paräis, a gestuerwen den 29. September 1953 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergesche Journalist a Politiker.
 
Hie war Schoulmeeschter, Journalist an Direkter vum Tageblatt, Deputéierte vun 1934 bis 1951 an der Chamber, Member vum Staatsrot vum 2. Mee 1952 bis den 29. September 1953, Member vum Escher Gemengerot a vun 1935 bis 1940 a vun 1944 bis 1945 Buergermeeschter vun Esch.

Hie war de Koseng vum Frantz Clément. Den Hubert Clement war mat der Henriette Besseling, Matgrënnerin a laangjäreg Presidentin vum Foyer de la femme, bestuet.

## Gielercher
* 

## No him genannt
* eng Secondaire-Schoul zu Esch-Uelzecht, de Lycée Hubert Clément (fréiere Meedercherslycée)
* de *Boulevard Hubert Clément* zu Esch-Uelzecht (PLZ 4064)
* eng Strooss *rue Hubert Clément* zu Diddeleng (PLZ 3444)
* eng Strooss *rue Hubert Clément* zu Uewerkuer (PLZ 4535)

## Kuckt och
* Lëscht vun de Buergermeeschtere vun Esch-Uelzecht

## Um Spaweck
Karl VII. (HRR)

De **Karl Albrecht vu Bayern**, gebuer de 6. August 1697 zu Bréissel, a gestuerwen den 20. Januar 1745 zu München, war ënner dem Numm **Karl VII.** Keeser vum Hellege Réimesche Räich als zweete Wittelsbacher nom Ludwig IV. Hie war och Kurfürst vu Bayern.

De Karl Albrecht koum zu Bréissel als Jong vum bayeresche Kurfürst Maximilian II. Emmanuel an der Therese Kunigunde, Duechter vum polnesche Kinnek Johann III. Sobieski, op d'Welt. 1701 koum d'Famill vu Bréissel nees op München zeréck. 1706 goufen de Karl Albrecht a seng Bridder op Unuerdnung vum Keeser Joseph I. op Klagenfurt a spéider 1711 op Graz bruecht, fir do hir Educatioun ze kréien. Wärend dem Spueneschen Ierffollegkrich waren d'Elteren allerdéngs am Exil, de Papp zu Paräis (bis 1715), an d'Mamm zu Venedeg. Nom Krich ass d'ganz Famill nees a Bayern gaangen. De Karl Albrecht huet sech dacks um Haff zu Wien opgehalen, an huet do och seng Fra kennegeléiert, d'Maria Amalia, Duechter vum Keeser Joseph I. Si goufen de 5. Oktober 1722 bestuet. Spéider ass de Karl Albrecht duerch Frankräich gereest, war bei der Hochzäit vum Louis XV. dobäi a konnt Kontakter zu Versailles knëppen.

Nom Doud vu sengem Papp ass de Karl Albrecht de 25. Februar 1726 Kurfürst vu Bayern ginn. Seng Politik war engersäits "Habsburgerfrëndlech" mä anerersäits huet hien och ni aus den Ae verluer, eemol d'däitsch Keeserkroun kënnen ze droen.

Nom Doud vum Keeser Karl VI. gouf et kee männlechen Nokomme méi op Habsburger Säit. D'Pragmatesch Sanktioun hat als Ierwin d'Maria Theresia, Duechter vum Karl VI., virgesinn. Op dës weiblech Ierffolleg déi zanter dem Privilegium Minus bestanen huet, konnt sech awer och de Karl Albrecht duerch säi Bestietnes beruffen. Sou koum et zum Éisträicheschen Ierffollegkrich. Bayern hat als Alliéiert d'Fransousen, mä konnten hir Lännereien awer net verdeedegen. Den 12. Februar 1742 gouf de Karl Albrecht zwar zum Keeser gekréint, mä an der Tëschenzäit hat Éisträich mat Preisen e Waffestëllstand ausgehandelt, a war puer Deeg no der Kréinung mat enger Arméi zu München.

De Keeser Karl ass nach wärend dem Krich gestuerwen, den 20. Januar 1745. De Fridde gouf vu sengem Nofollger Maximilian geschloss, a Bayern muss d'éisträichesch Suprematie unerkennen.

## Famill

Mat der Maria Amalie vun Éisträich hat de Karl Albrecht 7 Kanner:
* Maximiliane Maria († 12. Abrëll 1723)
* Maria Antonia Walburgis (1724-1780), bestuet mam spéidere Kurfürt Friedrich Christian vu Sachsen
* Theresia Benedicte (6. Dezember 1725 - 29. Mäerz 1743)
* Maximilian III. Joseph vu Bayern (1727-1777), Herzog vu Bayern
* Joseph Ludwig (25. August 1728 - 2. Dezember 1733)
* Maria Anna Josepha (7. August 1734 - 7. Mee 1776), bestuet mam Ludwig Georg Simpert vu Baden
* Maria Josepha Antonia (1739-1767) bestuet mam Keeser Joseph II.
Mat der Charlotte Sophie vun Ingenheim hat hien ee Bouf:
* Franz Ludwig Grof vun Holnstein (1723-1780), bestuet mat der Anna Marie zu Löwenfeld (†1783), Duechter vum Äerzbëschof vu Köln Clemens August I. vu Bayern

## Kuckt och

* Éisträicheschen Ierffollegkrich

## Um Spaweck
Monstranz

Eng **Monstranz** (vu lat. *mostrare* - "weisen") ass e konschthandwierkleche Géigestand an deem eng konsekréiert Hostie kann ausgestallt ginn. Dës gëtt mat Hëllef vun enger Halterung (Lunula) gehalen a senkrecht an déi gliese Kummer vun der Monstranz gestallt.

Jee no Form ënnerscheet een:
* Stralemonstranze: vun der Hostie an der Mëtt gi Strale wéi bei der Sonn aus,
* Tuermmonstranzen: d'Hostie steet an engem Montage deen un eng gotesch Kathedral erënnert.

*Ostensorium* gëtt heiansdo synonym zu Monstranz gebraucht, mä a Wierklechkeet handelt et sech ëm eng kleng Form vu Monstranz, déi sech op en dekorative Bord ronderëm d'Hostie reduzéiert an och kaum e Stack huet. Den Iwwergank tëscht Monstranz an Ostensorium ass natierlech fléissend.

An der kathoulescher Kierch gëtt d'Monstranz gebraucht fir d'Sakrament auszestellen an unzebieden a bei Pressessiounen, virun allem op Erläichendag, zu Lëtzebuerg awer och bei der Schlusspressessioun vun der Muttergottesoktav.

Et gëtt och Monstranze fir Reliquien.
## Kuckt och
* 
## Um Spaweck
Betlehem

**Betlehem** (och *Bethlehem*, Efrata; arabesch: **بيت لحم**, *Beit Lahm*; hebräesch: **בית לחם**, *Beit Lechem*, "Haus vum Brout") ass eng Stad mat 20.000 Awunner am Westjordanland. D'Stad gehéiert zu de Palestinenseschen Autonomiegebidder.
Bethlehem huet eng grouss biblesch Bedeitung, well:
* nom Alen Testament de Kinnek David vun do war a well
* als Nokomme vum David (Sohn Davids) de Messias do op d'Welt komm ass. Der Bibel no stoung zu Betlehem de Stall an deem Jesus Christus gebuer gouf.

## Kuckeswäertes
* Gebuertskierch (Betlehem)

## Um Spaweck
Aristaios

Den **Aristaios** war an der griichescher Mythologie de Jong vum Apollo an der Nymph Kyrene. Enger anerer Versioun no soll den Dionysos Papp vum Aristaios gewiescht sinn. An deem Fall gëtt als Gebuertsuert Libyen uginn.

En ass vun den Horen mat Nektar an Ambrosia opgezu ginn a war doduerch onstierflech. De Cheiron huet hie weider erzunn. Vun den Horen huet en den Ubau an d'Notzung vum Uelegbam geléiert, souwéi d'Gewanne vum Hunneg duerch Beienzuucht an d'Weiderveraarbechtung vu Mëllech zu Kéis.

Duerno soll hien de Mënschen den Olivenubau an d'Beienzuucht bäibruecht hunn, souwéi Kéis ze maachen. E war an der Zäit héich veréiert an huet verschidde Bäinimm kritt, sou z.&nbsp;B. "dee Beschten" (e Bäinumm deen normalerweis just den Zeus hat), oder "Agreos" (wat heescht: ech joen), oder och nach "Nomios" (ech weeden), well en d'Mënschen och an deene Saachen ënnerriicht huet.

E war an d'Eurydike, dem Orpheus seng Fra, verléift. Nodeem e se verfollegt huet, ass si op der Flucht virun him un engem Schlaangebëss gestuerwen. Als Rach hunn d'Nymphen dunn all säi Véi a seng Beien ëmbruecht. De Proteus huet em doropshin de Rot ginn an engem Ochsekadaver nei Schwäerm ze ziichten (senger Zäit huet d'Virstellung gegollt datt Insekten an all Zort Kadaver vun eleng kéinten entstoen).

## Um Spaweck
Deianeira

**Deianeira** ass an der griichescher Mythologie eng vun de siwen Duechtere vum Oineus vu Kalydon an der Althaia. Si war déi zweet Fra vum Herakles mat deem se méi Kanner hat. Nodeem se hirem Mann d'Nessoshiem iwwerreecht hat an domat zu sengem Doud bäigedroen hat, huet si Selbstmord begaangen, ass awer vun der Artemis an e Pärelhong verwandelt ginn.

## Um Spaweck
Dione

D**'Dione** war an der griichescher Mythologie d'Duechter vum Okeanos an der Tethys (enger anerer Versioun no vum Uranos an der Gaia). Si ass och als Fra vum Zeus veréiert ginn, besonnesch zu Dodona a gëllt och als Mamm vun der Aphrodite.

## Um Spaweck
Echion

Den **Echion** war an der griichescher Mythologie ee vun den Argonauten, de Jong vum Hermes an der Antianeira. Hie war u Geschécklechkeet net ze iwwerbidden a soll den éischte Speer op der Kalydonescher Juegd gehäit hunn. Zu Troja huet en zu deenen Helde gehéiert déi sech am hëlzene Päerd verstoppt hunn.
Donatuskierch zu Réiser

D**'Donatuskierch zu Réiser** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Hesper–Réiser–Weiler Disciples d'Emmaüs, zum Dekanat Süden-Ost an zu der Gemeng Réiser gehéiert.

De Patréiner ass den hellegen Donatus, deem säi Fest den 30. Juni gefeiert gëtt.

D'Kierch steet zu Réiser an der *Grand-Rue*, dem CR157. Nieft der Kierch steet e *Monument aux Morts*.

Zur fréierer Par Réiser gehéiert ausser der Parkierch vu Réiser och nach d'Filialkierch vu Peppeng.

## Geschicht
Mat dem Bau vun der Réiser Kierch vun haut ass am Joer 1852 ugefaange ginn, nodeem déi al Kierch ze kleng an dobäi och nach baufälleg war. De Bau vun der Kierch war am Joer 1854 fäerdeg. Si ass awer eréischt am Joer 1874 vum Bëschof Nicolas Adames konsekréiert ginn.

## Uergel
Am Joer 1986 krut d'Kierch eng nei Uergel mat 1414 Päifen an 23 Regëschteren.

## Klacken
D'Kierch huet véier Klacken. Dräi aus der aler Kierch an eng, déi 1996 vun engem Privatmann gestëft gouf.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Beetebuerg, Fréiseng, Hunchereng, Hesper, Réiserbann
* D'Réiser Kierch op der Websäit vum Parverband Réiserbann
* D'Fënstere vun der Kierch vu Réiser op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Kierch Réiser an der ëffentlecher Facebookgrupp ''Patrimoine religieux Luxembourg - Reliéisen Ierwen Lëtzebuerg''


Fichier:Roeser - Church 1.jpg|D'Kierch vu Réiser
Fichier:KraizKieRéis.JPG|Kräiz an der Kierch vu Réiser
Fichier:StatuAltSait.JPG|Statu op engem Säitenaltor
Haddekuche

**Haddekuche** ass eng Frankfurter Gebäckspezialitéit.

Dat hessescht Wuert *Haddekuche* bedeit *haarde Kuch*. Et ass Liefkuch a Form vu klenge Rauten, an déi e Rautemuster geschnidden ass.
Jean-Pierre Koepp

De **Jean-Pierre Koepp**, genannt Koeppe Jemp, gebuer de 26. Abrëll 1934 zu Holztem, a gestuerwen den 3. August 2010 zu Ettelbréck, war e lëtzebuergesche Geschäftsmann an ADR-Politiker.

## Liewen
Duerch seng fréi Erfarung um Bauerenhaff, konnt hie sech spéider am Éislek als Véihändler en Numm maachen. Hien hat ausserdeem e Café an eng Brasserie an der Houschter Déckt.

Als ee vun de Grënner vun der ADR, déi sech ufanks nach „Aktiounskomitee 5/6 Pensioun fir jiddwereen“ genannt huet, konnt hie vun 1989 bis 2009 als Deputéierte fir den Norden an der Chamber sëtzen. Bei de Wale vum 7. Juni 2009 huet hien aus gesondheetleche Grënn op eng Kandidatur verzicht.

## Gielercher
* 
* Commandeur vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Promotioun 2004)

## Literatur
*Engelen, J., 2010. *Zum Gedenken an de Jemp Koepp.* Luxemburger Wort 2010, Nr. 208 (7. September), S. 41.
*(mil), 2010. *Jean-Pierre dit Jemp Koepp est décédé à l'âge de 76 ans.* Point24, 04.08.2010 (online).
Holztem

**Holztem** ass eng Uertschaft an der Gemeng Parc Housen am Kanton Klierf.

Bis Enn 2011 war s'an der fréierer Gemeng Konstem, déi du mat de Gemenge Houschent an Housen zu der Gemeng Parc Housen fusionéiert huet.

Am Dezember 2024 gouf bekannt, datt zu Holztem, op der Plaz *Um Rank*, tëschent 2020 an 2024 archeologesche Fouillen ënnert der Leedung vum INRA gemaach goufen, woubäi e Pak réimesch Mënze fonnt goufen. 

## Literatur
* Edmond Faber, 2013: *Wissenswertes aus der Pfarrei Consthum-Holzthum*, Impr. Saint-Paul, 424 S.
* Corneille Wilmes, 1984: *Geschichte von Consthum-Holzthum* a "Consthum, Sapeurs-pompiers: 75e anniversaire. Luxembourg", S. 28-192

## Kuckt och
* Kierch Holztem

## Um Spaweck

* Websäit vun der Gemeng Parc Housen
Kierch Béiweng

D**'Kierch vu Béiweng** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Hesper–Réiser–Weiler Disciples d'Emmaüs, zum Dekanat Süden-Ost an zu der Gemeng Réiser gehéiert.

Si steet zu Béiweng laanscht den CR159 tëscht dem Kulturzenter an der Edward Steichen Plaz. De Kierfecht ass nieft der Kierch ugeluecht.

## Geschicht
1860 goufe vum Architekt Théodore Eberhard d'Pläng vun der Kierch gemaach. D'Aarbechte sinn nach am selwechte Joer vun der Firma Wenner vun Hollerech ugefaange ginn. Déi nei Kierch gouf nieft de Kierfecht op déi Plaz gebaut wou virdrun d'Margréide-Kapell stoung. Am Joer 1861 ass se fäerdeg ginn.
 
Am selwechte Joer ass Béiweng zesumme mat Bierchem eng eegestänneg Par ginn. Virdrun hu se zur Par Réiser gehéiert.

Am Joer 1862 ass nach eng Sakristei ugebaut ginn. 1864 krut d'Kierch schonn en neien Ustrach.

D'Konsekratioun duerch de Bëschof Nicolas Adames war de 27. Juli 1867.

1898 huet d'Kierch nei faarweg Fënstere kritt, déi vun der Firma Linster & Schmit vu Munneref gemaach goufen.

D'Kierch ass vun 1990 bis 1992 komplett renovéiert ginn, bannen a baussen. Den Duxall an d'Trap goufen ofgerappt an am Bëtong nei gebaut. En neie Buedem ass geluecht an eng Foussbuedemheizung installéiert ginn. D'Elektresch gouf nei gemaach, genee wéi d'Fassad.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* D'Kierch op der Websäit vum Parverband Réiserbann
* D'Fënstere vun der Kierch vu Béiweng op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Kierch Béiweng an der Facebookgrupp ''Patrimoine religieux Luxembourg - Reliéisen Ierwen Lëtzebuerg''
Meitschibei

**Meitschibei** ass e Schwäizer Gebäck. 

De Berndäitschen Numm *Meitschibei*, *Meederchesbeen*, ass en Nossgebäck, dat aus Wäissmieldeeg an enger Hieselnoss-Fëllung fabrizéiert gëtt.

Op déi ausgerullten Deegstécker gëtt d'Fëllung geschmiert. Da gëtt domat eng Staang gerullt, déi dann a Form vun engem Houfeise gediebelt gëtt.
Kapell Obeler

D**'Kapell zu Obeler** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Beetebuerg–Fréiseng Saint-André, zum Dekanat Süden-Ost an zu der Gemeng Beetebuerg gehéiert.

De Patréiner ass den hellege Willibrord, deem säi Fest de 7. November gefeiert gëtt.

D'Kapell steet zentral am Duerf an der Haaptstrooss (*rue du Village*). Nieft der Kapell ass de Kierfecht ugeluecht.

Zur Par Beetebuerg gehéieren ausser der Kapell vun Obeler och nach d'Dekanatskierch vu Beetebuerg an d'Filialkierch vu Léiweng.

Besonnesches:
* D'Klacke gi vun Hand gelaut.
* Den Tabernakel ass vu 1712.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Beetebuerg-Huncheréng
* D'Fënstere vun der Kapell vun Obeler op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Kapell Obeler an der Facebookgrupp ''Patrimoine religieux Luxembourg - Reliéisen Ierwen Lëtzebuerg''
Naturschutzgebitt

En **Naturschutzgebitt** (*réserve naturelle*) ass eng fest definéiert Zon, an där d'Natur e besonnesche Schutz genéisse soll. Aus wëssenschaftlechen, ekologeschen oder geschichtleche Grënn ënnerleien dës Parzelle gewësse Benotzungsaschränkungen, besonnesch fir d'Erhale vu bestëmmte Liewensraim fir Déieren- a Planzenaarten.

Déi Schutzzone ginn zu Lëtzebuerg duerch e groussherzoglecht Reglement als *zone protégée* ausgewisen an ënnerdeele sech a véier verschidde Kategorien:
* Bëschnaturschutzgebidder (*réserves forestières*)
* Fiichtgebidder (*zones humides*)
* Dréchewisen (*pelouses sèches*)
* aner Naturschutzgebidder (*réserves diverses*)

## Liteatur
* Naturverwaltung, 2011, *Wanderführer durch die Naturschutzgebiete Luxemburgs*. Lëtzebuerg, Imprimerie Fr. Faber S.A. Dëse Guide ass gratis ze kréien bei den Naturschutzzentre vun der Naturverwaltung. (Dës Verëffentlechung feelt op emwelt.lu)
* Gudrun Zolitschka, unter Mitarbeit von Jan Herr, Paul Kremer und Meike Zolitschka: *Naturschutzgebiete in Luxemburg.* Luxemburg, Trier: Ministère du développement durable et des Infrastructures, Verlag auf der Warft, 2013. ISBN 978-3-939211-40-2

## Kuckt och
* Lëscht vu Lëtzebuerger Naturschutzgebidder
* Naturbësch
## Um Spaweck

* Lëtzebuerger Ëmweltkadaster
31 Min.

**31 Min.** ass e Film vum Yves Steichen aus dem Joer 2004, produzéiert vu Koler Movies Lëtzebuerg.

## Ëm wat geet et am Film?
De leschten Dag vun der Vakanz iwwerfalen dräi Onbekannter déi zwéi Bridder Tom a Max, souwéi hir Frëndin d'Lara. Den Uféirer commandéiert dem Tom ee Gëft anzesprëtzen, dat genee 31 Minutten duerno wäert wierken. Dem Tom bleift domat just eng hallef Stonn fir eng praktesch onméiglech an onmënschlech Aufgab ze léisen, zu där hie vun den Onbekannte gezwonge gouf.

## DVD
De Film ass bei Koler Movies Lëtzebuerg op DVD erauskomm.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* Internetsäit vum Film
* Kritik op OFDB - Online-Filmdatenbank
Schrëftrulle vum Doudege Mier

Bei de **Schrëftrulle vum Doudege Mier**, och **Schrëftrulle vu Qumran** genannt, handelt et sech ëm eng Rei Pergamenter, déi 1947 vu Beduinen an 11 Hielen an der Géigend vu Qumran, am Jordan-Dall direkt beim Doudege Mier, fonnt goufen. Si ziele mat zu den eelste Schrëftstécker vun der Welt.

Den 29. November 1947, engem historeschen Dag fir Israel, deem vun der Deelung vu Palestina duerch d'UNO, huet de Professer A. Sukenik vu Jerusalem déi wichteg Entdeckung vun dëse Manuskripter ugekënnegt an dobäi op hiren aussergewéinleche Wäert fir d'ganz Mënschheet higewisen.

## Méi genee Informatiounen iwwer d'Schrëftrulle vu Qumran
Bei de Rulle vu Qumran handelt et sech ëm d'Wierker aus de Bibliothéike vu Jerusalem, déi am Laf vun der Invasioun vun de Réimer, 66-70 n. Chr., a Sécherheet bruecht goufen an do verstoppt si ginn. Den eelste bibleschen Text ass e Fragment aus dem Buch vum Samuel a geet op d'Enn vum 3. Joerhonnert v.&nbsp;Chr. zeréck. Dësen eelsten hebräeschen Text, dee weltbekannt ginn ass, ass d'Schrëftrull mam ganzen Text vum Prophet Jesaja. Si gouf a 54 Kolonnen op gebitzte Pergamentrulle geschriwwen an huet eng Längt vu 7,34 m.

Enn September 2011 huet de *the israel museum, jerusalem* fënnef Fragmenter vu Qumran-Rullen am Internet verëffentlecht. Dozou gehéiert och déi grouss Jesajarull. Op der Websäit vum Musée kann een duerch d'Schëftrullen an héijer Opléisung bliederen an se deelweis souguer an englescher Iwwersetzung liesen.

## Um Spaweck

* The Digital Dead Sea Scrolls
* D'Säit ''Bible ouverte'', déi d'Rulle vu Qumran virstellt, op fr.
Vereenegt Arabesch Emirater

D**'Vereenegt Arabesch Emirater**, kuerz **VAE**, leien op der Arabescher Hallefinsel.

## Geschicht

## Geographie

## Staatsform
D'Vereenegt Arabesch Emirater sinn eng Federatioun vu siwen autonomen Emirater:
* Abu Dhabi
* Adschman 
* Dubai
* Fudschaira 
* Ras al Chaima
* Schardscha 
* Umm al Kaiwan

## Politik

## Ekonomie

## Infrastruktur

## Kultur

## Um Spaweck
Dubai

**Dubai** (arab. دبي) ass dat zweetgréisst Emirat vun den Vereenegten Arabeschen Emirater (VAE).

## Geographie
Dubai läit um Persesche Golf op der arabescher Hallefinsel an huet eng Fläch vun 3.885&nbsp;km².
D'Emirat Dubai grenzt am Südwesten un Abu Dhabi, am Nordosten u Schardscha an am Südosten un den Oman.

### Klima
Dubai huet e Wüsteklima, am Summer gliddeg waarm bis zu 39 Grad Celsius an am Wanter mëll. Ganz d'Joer iwwer fält praktesch guer kee Reen.

## Geschicht

## Bevëlkerung
Nëmmen 30&nbsp;% vun der Bevëlkerung sinn Emiratis.

### Sprooch
D'Amtssproochen zu Dubai sinn Arabesch an Englesch. All ëffentlech Schëlter si meeschtens zweesproocheg.

### Relioun
D'Staatsrelioun zu Dubai ass den Islam. Awer och all déi aner Glawens- a Reliounsrichtunge ginn do respektéiert.

## Ekonomie

## Politik
Dubai ass en Emirat bannent de Vereenegten Arabeschen Emirater. President ass de Scheich *(Sheikh)* Zayed bin Sultan Al Nahyan. De Premierminister an och gläichzäitig Herrscher iwwer Dubai ass de Sheik Mohammed bin Rasheed Al Maktoum. Déi zwéin ernennen d'Chamber vum Land, déi aus 24 Ministere besteet. Éier do d'Gesetzer gestëmmt ginn, ginn d'Gesetzesprojeten nach an der Legislativ duerchdiskutéiert. 
Parteien a Gewerkschafte gëtt et an den Emirater net.

## Kultur a Kuckeswäertes
* Al Fahidi Fort
* Jumeirah Moschee
* Heritage and Diving Village

## Um Spaweck
Kölner Karneval

De **Kölner Karneval**, zesumme mam Karneval vun Düsseldorf a Mainz, sinn déi bekanntst Karneval-Manifestatiounen an Däitschland. Wéi an den aneren zwou däitsche Stied ass all Joer um *[[Rosenmontag]]* (*Fuesméindeg*) eng Kavalkad, déi Dausenden a Dausende vu Mënschen op Köln lackelt.

## Wouraus besteet de Kölner Karneval?

All Joer fänkt d'Sessioun vun dësem Volleksfest den "Eelefte vum Eeleften um Eelef Auer Eelef" un an dauert bis Äschermëttwoch, soudatt dacks vun der "fënnefter Joreszäit" geschwat gëtt. No engem groussen Optakt geet et dann awer méi roueg duerch d'Chrëschtzäit, an eréischt no Neijoerschdag kommen dann déi éischt Karnevalssëtzungen. Um Dag no der Weiberfastnacht (*fetten Donneschdeg*) geet de Stroossekarneval op, mat ë.&nbsp;a. um Karnevalssonndeg (*Fuessonndeg*) de Kölner Schull- un Veedelszöch an um Rosenmontag dem Rosenmontagszug.

Den typesche Geckeruff ass zanter dem 19. Joerhonnert "Kölle Alaaf", wat souvill wéi "Vive Köln" heescht an ursprénglech en Drénksproch war. Ieweschte Representant vum Kölner Karneval ass d'Dräigestier aus "Prinz, Buur un Jongfrau" (*Prënz, Bauer a Jongfra*). Apaart ass och d'Traditioun fir "Bützje" ze ginn, Beese mam spatze Mëndchen. Bei de genannte Karnevalssëtzungen triede Spottriedner wéi den Hans Bols als "Et Botterblömche" oder de Gerd Rück als "Ne Weltenbummler" an der "Bütt" op, bekannt Museksgruppe wéi z.&nbsp;B. d'Bläck Fööss, Brings, Höhner, Räuber a Paveier gi Karnevalslidder zum Beschten, an déi verschiddenst Karnevalsveräiner weisen hir Dänz, sou och d'Funkenmariechen bei der Prinzen-Garde.

## Kuckt och
* Fuesent

## Um Spaweck
Lëscht vun de Kinneke vu Wessex

Des **Lëscht vun de Kinneke vu Wessex** ass en Deel vun de .

All déi Kinneke kommen aus der **Dynastie vum Wessex**, och **Dynastie vum Cerdic** genannt. Als eenzege Kinnek kënnt de **Penda** aus der **Dynastie vu Mercien**.
Äschermëttwoch

**Äschermëttwoch** ass de Mëttwoch no Fuessonndeg, et ass den Ufank vun der Faaschtenzäit, déi 46 Deeg méi spéit mat Ouschtersonndeg ophält (well op de Sonndeger an der Faaschtenzäit net gefaascht gëtt an et där 6 sinn, ergëtt dat eng Faaschtenzäit vu 40 Deeg). Ausserdeem ass et eng Virbereedung op d'Operstéiung vum Jesus. Et ass och den Ufank vun der ëffentlecher Bouss.

Déi 40 Deeg vun der Faaschtenzäit ginn op déi 40 Deeg Faaschtenzäit a Gebietszäit vum Jesus no senger Daf am Jordan zeréck. Déi Zuel 40 kënnt méi wéi eemol an der Bibel vir. Sou zum Beispill de Moses dee 40 Deeg um Bierg Sinai verbréngt an de Prophet Elia, dee 40 Deeg duerch d'Wüüst wandert.

Op Äschermëttwoch gëtt an der kathoulescher Kierch dat sougenannt Äschekräiz ausgedeelt, dobäi gëtt de Gleewegen Äschen op de Kapp gestreet respektiv hinne mat Äschen e Kräiz op d'Stier gezeechent - als Zeeche vun Ëmkéier a Bouss. Äsche sinn a ville Kulturen en Zeeche vu Rengegung (cf. d'Produktioun vu Seef mat Äschen) a Bouss, sou och an der Bibel. Bei dësem Ritual huet d'Konzept vun der *Metanoia* (gr *μετάνοια* - Sënnesemkéier) eng zentral Bedeitung, well de Mënsch sech senger Vergänglechkeet a senger Ofhängegkeet vu Gott soll nei bewosst ginn, dëst als Virbereedung op Ouschteren.

Streng geholl, dierften d'Katholicken an där Zäit kee Fleesch an näischt Séisses iessen. Am Mëttelalter duerften d'Leit wärend där Zäit och keng Mëllechprodukter iessen, d'Sonndeger ausgeschloss well déi net zu de 40 Faaschtendeeg gehéieren. Hautdesdaags gi meeschtens nëmmen nach den Äschermëttwoch an de Karfreideg, als sougenannt Faaschtendeeg bezeechent, op deenen d'Katholicke kee Fleesch iessen an nëmmen eng Molzecht den Dag zou sech huelen.
Köln

**Köln** ass eng Stad an der Bundesrepublik Däitschland. Mat 1.084.831 Awunner (2022) ass si déi 4.-gréisst Stad vun Däitschland an déi gréisst an Nordrhein-Westfalen.

## Geographie
Köln ass mat 405,15&nbsp;km² och flächeméisseg déi 4.-gréisst Stad vun Däitschland.

Köln ass ongeféier 230&nbsp;km vu Lëtzebuerg ewech a kann mam Zuch a 4 Stonnen mat wiessel zu Koblenz erreecht ginn.

Et besteet ë.&nbsp;a. eng Stiedpartnerschaft mat Esch-Uelzecht.

## Kultur a Kuckeswäertes

### Köln an de Rhäin

### Kierchen

* Kölner Doum

### Lëschteges
* Karneval vu Köln

## Perséinlechkeete vu Köln

* Iulia Agrippina (16-59), éischt Réimesch Keeserin, Mamm vum Keeser Nero
* Konrad Adenauer (1876-1967), däitsche Bundeskanzler 1949-63
* Willy Millowitsch (1909-1999), Volleksschauspiller a Sänger
* Jean Pütz (1936-), Fernseemoderator
* Wolfgang Niedecken (1951-), Grënner a Sänger vun der Rockgrupp BAP
* Wolfgang Petry (1951-), Sänger
* Ulrich Meyer (1955-), Fernseemoderator
* Helmut Zerlett (1957-), Bandleader
* Tom Gerhardt (1957-), Schauspiller a Komiker
* Dirk Bach (1961-2012), Schauspiller, Moderator a Komiker
* Gaby Köster (1961-), Schauspillerin a Kabarettistin
* Manuel Andrack (1965-), Auteur, Redakter an Entertainer
* Rainald Grebe (1971-), Liedermécher a Kabarettist
* Annette Frier (1974-), Schauspillerin a Comedy-Duerstellerin
* Janine Kunze (1974-), Schauspillerin a Comedy-Duerstellerin

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vun der Stad Köln
* Panoramafotoe vu Köln
Olympesch Wanterspiller 2006/Curling

Bei den XX. Olympesche Wanterspiller 2006 zu Turin gouf et zwéin Tournoien (Männer a Fraen) am Curling. Béid Kompetitioune waren am *Palazzo Polifunzionale del Ghiaccio* zu Pinerolo, ronn 50 Kilometer südwestlech vun Turin.

Un den Tournoie hu jeeweils 10 Ekippen deelgeholl.

## Männer

### Éischten Tour

#### [[13. Februar]]

#### [[14. Februar]]

#### [[15. Februar]]

#### [[16. Februar]]

#### [[17. Februar]]

#### [[18. Februar]]

#### [[19. Februar]]

#### [[20. Februar]]

### Tabell

### Finallronn

##### Halleffinallen
22. Februar

##### Bronzfinall
24. Februar

##### Finall
24. Februar

## Fraen

### Éischten Tour

13. Februar

14. Februar

15. Februar

16. Februar

17. Februar

18. Februar

19. Februar

20. Februar

### Tabell

### Finallronn

##### Halleffinallen
22. Februar

##### Bronzfinall
23. Februar

##### Finall
23. Februar

## Medailespigel





## Um Spaweck
Sede Boker

**Sede Boker**, och **Sde Boker** (hebr.: שדה בוקר "Feld vum Mueren"), ass e Kibbuz an der Mëtt vum Negev, eppes 50&nbsp;km südlech vu Beersheba un der Strooss no Mitzpe Ramon.

De Kibbuz Sede Boker zielt zu de bekanntsten israeelesche *Kibbuzen*. Dat ass drop zeréckzeféieren, well do den israeelesche Staatsgrënner a fréiere Premierminister David Ben Gurion säin Haus hat. Säi Graf läit nëmmen e puer Kilometer südlech vun dësem Kibbuz, bei der "Ben-Gurion-Akademie" Midreschet Ben Gurion. Dës, vum Ben Gurion gegrënnt *Negev-Héichschoul* befaasst sech virun allem mat der Fro vum Benotzen a vun der Entwécklung vun de Wüstegebidder. Se gehéiert zur Ben-Gurion-Universitéit vum Negev zu Beersheba.

Sede Boker gouf de 15. Mee 1952 vu fréieren Zaldote gegrënnt. Ee Joer no sengem Récktrëtt als Premierminister ass de Ben Gurion dem Kibbuz beigetratt. Hanner dëser Decisioun stoung den zionistesche Dram, "d'Wüst zum Bléien ze bréngen". Besonnesch no der israeelescher Staatsgrënnung am Mee 1948 sinn eng ganz Rei vu sou Siidlunge geschaf gi mam Zil, d'Wüst landwirtschaftlech notzbar ze machen. No puer Méint ass de Ben Gurion erëm an d'aktiv Politik zeréckgaangen an huet sech eréischt 1963 definitiv op Sede Boker zeréckgezunn, wou hien 1973 gestuerwen ass.

De Kibbuz lieft haut haaptsächlech vum Wäibau a vum Ubau vun Uebst. Kuckeswäert an der Noperschaft ass d'nabatäesch Ruinestad Avdat an d'Oas vun En Avdat.

## Um Spaweck

Internetsäit vu Sede Boker ''(hebr., z.&nbsp;D. och engl.)''
Enhanced Message Service

Den **Enhanced Message Service** (Erweiderten Norichteservice) oder **EMS** baséiert um selwechte Prinzip wéi eng SMS, kann awer zousätzlech nach Logoen, Biller a Schelltéin matschécken.

Eng EMS ass dobäi och net nëmmen op 160 Zeeche beschränkt, kascht dann awer bei weideren 160 Zeechen eng SMS méi. Duerch d'Aféierung vun MMS verléiert deen Déngscht ëmmer weider u Bedeitung, well mat enger MMS méi Meiglechkeete gi sinn.
Mount Carmel

De **Carmel** (hebr. כרמל, ofgeleet vu „kerem el“, de „Wéngert vum Herrgott“; arab. جبل الكرمل Dschabal al-Karmal) ass eng Biergketten, déi an Israel an der direkter Noperschaft vun der Hafestad Haifa läit. Dës Ketten, parallel zum Mëttelmier, ass 23&nbsp;km laang, aacht bis zéng km breet a bis zu 546 m héich. Opgrond vun de villen Nidderschléi ass dës hiwweleg Landschaft séier fruchtbar a gouf och als Nationalpark klasséiert.
Am iwwerdroene Sënn gëtt dat Wuert *Carmel* oder Karmel och gebraucht, fir deen no dësem Bierg genannte reliéisen Uerde vun de Karmeliten a Karmelitinnen ze bezeechnen.
Um Fouss vum sougenannten **Mount Carmel** läit d'Stad Haifa. Um *Mount Carmel* selwer ass an engem grousse schéine Park den internationalen Center vun der Reliounsgemeinschaft Baha'i an och hiren Tempel mam Schräin vun hirem Grënner, dem Bab.

## Geschicht
## Literatur

## Um Spaweck
* Biller vum internationalen Baha'i Center vun Haifa op der Lëtzebuerger Baha'i-Säit
Jean-Pierre Erpelding

De **Jean-Pierre Erpelding**, och: *Johann Peter Erpelding* oder *J.P. Erpelding*, gebuer den 8. Juli 1884 zu Bierg, a gestuerwen den 13. November 1977 an der Stad, war e lëtzebuergesche Schrëftsteller.

## Säi Liewen
No sengem Ofschloss am Stater Kolléisch huet de Jean-Pierre Erpelding an der Stad Lëtzebuerg op de Cours supérieurs an op den Universitéiten zu Lille, Paräis, Berlin a München *Altphilologie* Germanistik a Geschicht studéiert.

Hie war vun 1907 un Enseignant fir Däitsch am Dikrecher Kolléisch an duerno, vun 1921 u bis en an d'Pensioun gaangen ass, am Stater Kolléisch. An de Krichsjoren 1943-1944 gouf hien als *Studienrat* op Düren, Düsseldorf a Wittlich versat. Vun 1944 bis 1949 huet hien op de *Cours supérieurs* enseignéiert.

Dem Erpelding seng Romaner spille gemenkerhand um Duerf, an der Welt vun de Baueren. Aner Wierker hunn als Hannergrond den Éischte Weltkrich oder beschäftege sech mat der Fro vun der Identitéit vum Lëtzebuerger tëschent der däitscher a franséischer Kultur.

Bei Geleeënheet vum Millénaire vun der Stad Lëtzebuerg (1963) huet de Jean-Pierre Erpelding ënner dem Titel „Historische Miniaturen“ historesch Artikelen erausginn.

Fir un de Jean-Pierre Erpelding z'erënneren ass um Kierchbierg (Stad Lëtzebuerg) an zu Bierg bei Betzder eng Strooss no him benannt.

## Säi Wierk
### Romaner
* *Bärnd Bichel*, Roman (1917)
* *Anna*, (1918)
* *Heisse Sommertage*, Roman (1921)
* *Adelheid François: Der Abendstern*, (1936)
* *Adelheid François: Lichter in der Tiefe*. (1937)
* *Adelheid François: Das heilige Feuer*, (1938)
* *Peter Brendel*, (1959)
* *Die Glaubenden*

### Stécker
**D'Madam Blimchen. Kame'disteck an dréi Akten. Zur 10-jährigen Erennerong un d'Amerikanerzéit*, 1930, Lëtzebuerg, Bourg-Bourger, 58 Säiten.

## Fir ze liesen
* Jean-Pierre Erpelding, 2007. *Anna. Ein Roman*. Lëtzebuerger Bibliothéik Nr. 14. Éditions du Centre national de littérature, Miersch. Virgestallt a kommentéiert vum Mario Fioretti.

## Gielercher
* 

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller
## Um Spaweck