Marie-Joseph Motier de La Fayette

De **Marie-Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, Marquis de la Fayette**, gebuer de 6. September 1757, a gestuerwen den 20. Mee 1834, war e franséischen Adelegen an Offizéier, dee virun allem duerch säin Asaz am Amerikaneschen Onofhängegkeetskrich bekannt ginn ass. Hien huet a verschiddenen Ofstänn um franséische politesche Liewe vun der Revolutioun bis zu der Julimonarchie deelgeholl, wou hien ee vun de grousse liberalen Notabele war.

## Säi Liewen
### Kandheet a Jugend
De La Fayette ass de 6. September 1757 um Schlass vu Chavaniac bei Brioude (Haute-Loire) an enger adeleger Famill mat Originne bis an d'11. Joerhonnert op d'Welt komm. Säi Papp, de Michel Louis Christophe Roch Gilbert Paulette du Motier, Marquis de La Fayette, war Colonel vun de Grenadéier an ass der Schluecht vu Minden am Siwejärege Krich 1759 am Alter vu 25 Joer ëm d'Liewe komm. Seng Mamm, d'Marie-Louise Jolie de la Rivière, gebuer 1737 ass am Joer 1770 gestuerwen.
Am Alter vun 13 Joer war de jonke Marquis de La Fayette e Weesekand mat enger zolitter Fortune.

Den de La Fayette huet säi Studium am Collège du Plessis zu Paräis ofgeschloss. Am Alter vu 16 Joer huet hie sech mat der Marie Adrienne Françoise de Noailles (†1807) bestuet. Aus deem Bestietnes goungen véier Kanner ervir, den Georges Washington de La Fayette an dräi Diechter, wouvun déi eelst méi spéit de Charles de Latour-Maubourg bestuet huet an déi jénkst Duechter de M. de Lasteyrie. Den de La Fayette huet sech fir eng militäresch Karriär, wéi säi Papp, entscheet.

Den de La Fayette huet sech och um Haff vum Louis XVI. opgehalen, mä hat dem Mirabeau no, wéinst senge Manéieren a senger Sprooch wéineg Succès gehat.

### Den Amerikaneschen Onofhängegkeetskrich

1772 ass den de La Fayette an d**Maison militaire du Roi'' agetrueden. Éischt Nouvelle vun engem Opstand an [[Amerika (Kontinent)|Amerika]] koume [[1775]] an [[Europa (Kontinent)|Europa]]. Den de La Fayette huet direkt Partie fir d'Kolonien ergraff, dëse Patriotismus a Fräiheetsgedanke war no sengem Goût. De jonke Kapitän vun den [[Dragouner]] hat 19 Joer wéi déi [[Dräizéng Kolonien|Dräizéng brittesch Kolonie vun Nordamerika]] hir Onofhängegkeet erkläert hunn.

Hie war schonn duerch de [[Benjamin Franklin]] sensibiliséiert ginn, deen den [[20. Dezember]] [[1776]] op [[Paräis]] komm war an hien hat senger eegener Ausso no nëmmen nach ee Gedanken: ''Joindre les drapeaux''. 

Zu [[Paräis]] huet hie säi Projet zwéi Frënn matgedeelt, dem [[Louis Philippe de Ségur|Grof vu Ségur]] an dem [[Louis Marc Antoine de Noailles|Vicomte vun Noailles]], déi beschloss hunn, hien ze begleeden. Obschonn de [[Charles François de Broglie|Grof vu Broglie]] net vun den Iddie vum jonke La Fayette begeeschtert war, huet hien de La Fayette mam Agent vum [[César Gabriel de Choiseul-Praslin|Choiseul]] a [[Kanada]], dem [[Johann vu Kalb|Barong vu Kalb]] bekannt gemaach. Nodeem et zu neien Desastere fir d'Koloniste virun [[New York City|New York]], [[White Plains (New York)|White Plains]] an [[New Jersey]] komm war, huet sech de La Fayette e Schëff geleescht. Wéi den Haff duvu gewuer gouf, krut hie mat enger ''[[Lettre de cachet]]'' verbueden, an Amerika ze seegelen. Als Courrier verkleet, huet hien nawell Paräis verlooss, an ass zu [[Pasaia|Pasajes]] op säi Schëff komm, wat de [[26. Abrëll]] [[1777]] fortgefuer ass.

Siwe Woche méi spéit ass en zu [[Georgetown (South Carolina)|Georgetown]] am [[South Carolina]] ukomm, an huet sech op de Wee no [[Philadelphia]] gemaach. Hien huet dem Kongress seng Déngschter mat de Wierder ugebueden:
:« ''C'est à l'heure du danger que je souhaite partager votre fortune'' [...] ''Je ne veux obtenir de vous qu'une seule faveur, celle de me battre comme un simple soldat, volontaire et sans solde'' ».

Den [[31. Juli]] gouf hien als Generolmajouer an d'Arméi vun de [[Vereenegt Staate vun Amerika|Vereenegte Staaten]] opgeholl. Den [[11. September]] war hie bei der [[Schluecht vu Brandywine]] dobäi. Als iwwerzeegten [[Demokratie|Demokrat]] huet hie sech fir d'Demokratie, d'Ofschafe vun der [[Sklaverei]] an d'[[Mënscherechter]] agesat, déi den [[Thomas Jefferson]] [[1776]] am [[Virginia]] opgestallt hat. Hie gouf a Géigewaart vum [[George Washington]] an d'[[Fräimaurer]]loge vu Morristown opgeholl. Spéider war hie Member vun der Fräimaurerloge ''Contrat Social''.

[[1778]] ass [[Frankräich]] eng Allianz mat de [[Vereenegt Staate vun Amerika|Vereenegte Staaten]] agaangen, a [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] huet Frankräich de Krich erkläert. [[1779]] ass hien zeréck a Frankräich gereest, fir Militär- a Finanzmëttel z'organiséieren. Den [[18. Februar]] [[1780]] ass hien u Bord vun der ''[[Hermione (Fregatt)|Hermione]]'' nees an Amerika gereest, an ass den [[28. Abrëll]] zu [[Boston]] ukomm. [[1781]] war hien um Virginia-Feldzuch bedeelegt, deen [[1781]] mat der Kapitulatioun vun de Britten zu [[Yorktown]] op en Enn gaangen ass.

Zeréck a Frankräich gouf hie groussaarteg empfaangen.



=== Franséisch Revolutioun ===


Als Porte-Parole vum liberalen [[Adel]], Deputéierte vum Adel vun de [[Generalstänn (Frankräich)|Generalstänn]] an der [[Auvergne]] a Member vun der ''[[Société des amis des Noirs]]'' géint d'[[Sklaverei]] huet de La Fayette dovu gedreemt, e franséische [[George Washington|Washington]] ze ginn. Zwéin Deeg nom Rapport vum [[Jean-Joseph Mounier|Mounier]] iwwer eng franséisch [[Constitutioun]] huet den [[11. Juli]] [[1789]] huet de La Fayette säi Projet fir eng [[Deklaratioun vun de Mënschen- a Biergerrechter]] nom [[Vereenegt Staate vun Amerika|amerikanesche]] Virbild presentéiert. De [[14. Juli]] gouf hien zum Vizepresident vun der ''[[Assemblée constituante (1789)|Assemblée nationale]]'' ernannt, an d**Garde nationale* huet hien zu hirem Kommandant gewielt.
De [[16. Juli]] huet de La Fayette den Uerder ginn, d'[[Bastille]] ofzerappen, an de [[26. Juli]] huet hien de [[Paräis]]ser Wieler déi nei Nationalfaarwe gewisen: d*'Cocarde tricolore*.

Bei den Evenementer vum [[5. a 6. Oktober 1789]], wéi d'Paräisser op [[Versailles]] gereest sinn, an de Kinnek [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]] ëm Brout gefrot hunn, konnt de La Fayette eng Invasioun vum [[Schlass vu Versailles|Schlass]] net verhënneren.

Zesumme mam [[Jean Sylvain Bailly|Bailly]] huet hien de *Club des Feuillants* gegrënnt, als Géigestéck zu de [[Jakobiner]] an de [[14. Juli]] [[1790]] huet hien d'[[Fest vun der Federatioun]] organiséiert.

De La Fayette gouf fir de [[Flucht op Varennes|Fluchtversuch]] vum [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]] verantwortlech gemaach. Zesumme mam Bailly huet hie versicht eng Reunioun vun de Patrioten um [[Champ-de-Mars]] ze verhënneren, an et koum zum [[Massaker vum Champ-de-Mars]] wéi hien op d'Demonstrante schéisse gelooss huet. Dës Episod huet hie vill vu senger Popularitéit kascht, an de [[Jean-Paul Marat|Marat]] huet an der Press eng Hetzcampagne géint den « *Infâme Motier* » ugefaangen.
Den [[8. Oktober]] [[1791]] huet de La Fayette demissionéiert a sech op Chavaniac zeréckgezunn.

D'[[Europa (Kontinent)|Europäesch Muechten]] hunn der Revolutioun natierlech net nogekuckt, a sou huet et net laang gedauert, bis d'[[Éisträich]]er op de franséische Grenze stoungen. De La Fayette gouf un d'Spëtzt vun der *Armée du Centre* an duerno vun der *Armée du Nord* gestallt. De [[25. Dezember]] [[1791]] ass hien op [[Metz]] gereest, wou hie säi Generalquartéier ageriicht huet. Et ass him natierlech net entgaange wat sech a Frankräich selwer ofgespillt huet, an datt dem Kinnek säi Liewen alles anescht wéi sécher war. De [[16. Juni]] [[1792]] huet hie vu [[Maubeuge]] aus e Bréif geschriwwen, andeems hien d'[[Jakobiner]] denoncéiert huet, a wollt seng Arméi benotze fir eng [[konstitutionell Monarchie]] anzeféieren. Dëse Bréif gouf awer schlecht opgeholl, an de La Fayette konnt net géint Paräis goen, seng Arméi déi zu [[Pont-sur-Sambre]] stationéiert war, huet refuséiert. De [[Jean Gaillot de Mandat]] huet hien un der Spëtzt vun der *Garde nationale* ersat, an den [[19. August]] [[1792]] gouf hien zum « *Traître à la nation* » erkläert.

Bei engem Fluchtversuch gouf de La Fayette vun den [[Éisträich]]er festgeholl, an un d'[[Preisen]] iwwerginn. [[1795]] koum hien nees an éisträichesch Gefaangenschaft a gouf op [[Olomouc|Ollmütz]] bruecht. Duerch den [[Traité vu Campo-Formio]] den [[19. September]] [[1797]] koum de La Fayette zwar fräi, mä den *Directoire* huet him verbueden, nees a [[Frankräich]] zeréckzekommen. Säin Exil ass eréischt am Joer [[1800]] op en Enn gaangen an hien huet sech op säi [[Schlass vu Lagrange]] bei [[Courpalay]] zeréckgezunn.



=== Ënner dem Empire ===

Wéi den [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]] a Frankräich de *Premier Empire* ausgeruff huet, huet sech de La Fayette ëmmer méi aus der Ëffentlechkeet zeréckgezunn. Wéi d'[[Légion d'honneur]] agefouert ginn ass, wollt de Keeser de La Fayette heiran ophuelen, mä dësen huet refuséiert. Säin Isolement huet den Napoléon gestéiert, dee Meenunge baussent sengem Gouvernement nëmme schlecht verdroen huet. No der Campagne vun [[Ulm (Stad)|Ulm]] huet den Napoléon aus Tockskäppegkeet dem [[George Washington de La Fayette]], dem Jong vum La Fayette, eng Promotioun refuséiert.
Eng Rees an Amerika konnt hie sech zu dësem Zäitpunkt net virstellen, aus Angscht de Keeser géif eng Réckrees a Frankräich net méi erlaben.
Den Napoléon huet hien awer net aus den [[A (Sënnesorgan)|Ae]] verluer, a sot am [[Staatsrot (Frankräich)|Staatsrot]]:
:« *Tout le monde en France est corrigé, excepté Lafayette: vous le voyez tranquille, eh bien ! je vous dis, moi, qu'il est prêt à recommencer.* »

[[1814]] huet sech de La Fayette mat de [[Bourbonen]] zesummegedo, an zesumme mam [[Joseph Fouché|Fouché]] un enger Ofsetzung vum Keeser geschafft. A senge *Mémoires* erzielt de Generol wéi frou hien ënner dem friddleche Regime vun der [[Restauratioun]] war. Hien ass och an den [[Tuileries]] op Besuch gewiescht, an der Kleedung vun engem Generol mat der wäisser Kokard. Dës Visite war allerdéngs déi eenzeg fir d'Bridder vum [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]].

Obschonn de La Fayette net gutt mat der kinneklecher Famill auskomm ass, sou war hien dach alles anescht wéi begeeschtert, wéi den Napoléon [[1815]] nees a Frankräich zeréckkomm ass, an huet sech nees a säi Schlass zeréckgezunn.

[[1818]] gouf hie vun de Wieler vun der [[Departement Sarthe|Sarthe]] an d'Chamber gewielt an huet déi Positioun bis zu der [[Trois Glorieuses|Revolutioun vun 1830]] bäibehalen.


=== Spéidert Liewen ===

Am [[Juni]] [[1824]] ass de La Fayette nach eemol zeréck an [[Vereenegt Staate vun Amerika|Amerika]] gereest, wou hie seng gréisst Erfolleger gefeiert hat. Spéider huet hien de [[Louis-Philippe vu Frankräich|Louis-Philippe]] ënnerstëtzt, fir op de franséischen Troun ze kommen, nodeem de [[Charles X. vu Frankräich|Charles X.]] ofgedankt hat.

==== Doud vum La Fayette ====

Déi lescht Debatt un där de La Fayette deelgeholl huet, war eng d'Diskussioun iwwer d'Adress un den Troun am Januar [[1834]]. Hien ass den [[20. Mee]] [[1834]] duerch eng [[Blos]]ekrankheet gestuerwen.

:« *M. de La Fayette vient de mourir. Le héros des deux mondes est allé dans le troisième. Sa mort n'a fait aucun effet politique. Il était devenu incommode et inutile à son parti, il était odieux aux autres, son rôle était fini.* »

== Literatur zum Theema ==

* René de La Croix de Castries, *La Fayette*, Tallandier, Paräis, 2006. 
* René de La Croix de Castries, *La Fayette, pionnier de la liberté*, Famot, Genf, 1978.
* Louis Gottschalk, *Lafayette and the close of the american revolution*, UMI, Michigan, 1998.
* Robert Legrand, *La guerre d'Indépendance américaine et La Fayette*, F. Paillart, Abbeville, 2006.
* Gonzague Saint-Bris, *La Fayette: la stature de la liberté*, Filipacchi, Paräis, 1988. 
* Étienne Taillemite, "La France, La Fayette et la guerre d'Amérique" in *Comité de documentation historique de la marine: communications 1989-1990, 1992'', Service historique de la marine, Vincennes, 1992.

## Um Spaweck

*  The Lafayette Collection
*  Association Hermione-La Fayette
*  Orde La Fayette