open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean-Pierre Zanen

De **Jean-Pierre Zanen**, gebuer den 12. Dezember 1878 zu Wäicherdang, a gestuerwen de 17. Juni 1953 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Agronom an Auteur.

De J.P. Zanen war Professer an der Akerbauschoul zu Ettelbréck ier hien 1912 Attaché am Akerbauministère gouf.

Vun 1949 bis 1953 war de J.P. Zanen Member vun der Dictionnaires-Kommissioun. Hien ass den Auteur vu Schoulbicher a vu Publikatiounen iwwer landwirtschaftlech Froen. An der lëtzebuergescher Literatur ass hie bekannt als den Auteur vun der Novell "Berels Berta", déi hien 1915 ënner dem Pseudonym “J. vun der Hardt” publizéiert huet; 1939 koum eng erweidert an iwwerschaffte Versiounen dovun eraus an 1951 eng Editioun mat Illustratioune vum Pierre Blanc.

## Publikatiounen (Auswiel)
*Zanen, J.P., 1906. *Der heutige Stand der Moorkultur und Moorbesiedelung im Deutschen Reiche, dargestellt an der Hand einer kulturtechnisch-ökonomischen Studienreise.* Giessen, v. Münchow, VI-92 S.
* Zanen, J.P., 1908. *Praktische Anleitung zum Feldmessen, Grundstückteilen und Nivellieren für landwirtschaftliche Lehranstalten.* Stuttgart, Ulmer, VI-95 S.
* Zanen, J.P., 1909. *Rechnen und praktische Geometrie: Übungsbuch für landwirtschaftliche Winterschulen und ländliche Fortbildungsschulen.* Stuttgart, Eugen Ulmer, 144 S.
*Zanen, J.P., 1909. *Anleitung zur Geologie des Luxemburger Landes.* Luxemburg, Jos. Beffort, 83 S.
*Zanen, J.P. & A. Hermann, 1910. *Arithmétique et géométrie pratique.* Lille: Paris, [etc]: Desclée, 138 S.
*Zanen, J.P., 1915. *Berels Berta: eine Bauerngeschichte aus dem Luxemburgischen*, Novelle von J. vun der Hardt. Luxemburg, C. Beffort, 149 S.
*Zanen, J.P., 1918. *Leitfaden zum Studium der Mineralogie, Geologie und Bodenkunde des Luxemburger Landes.* Luxemburg, Jos. Beffort, 62 S.
*Zanen, J.P., 1921. *Camille Aschmann 1857-1921.* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois, 15(1921), S. 129-136.
*Zanen, Jean-Pierre et al., 1921. *Étude sur l'alimentation de la ville de Wiltz en eau potable, avec raccordement facultatif des communes limitrophes (conduite d'eau projetée pour les Ardennes).* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois, 31(1921), 57-72.http://www.snl.lu/publications/bulletin/SNL_1921_031_057_072.pdf
*Zanen, J.P., 1939. *Berels Berta: eine Erzählung aus der Luxemburger Heimat.* Luxemburg, V. Buck, 110 S.
*Zanen, J.P., 1951. *Berels Berta: eine Erzählung aus der Luxemburger Heimat.* [Illustrationen von P. Blanc]. Luxemburg, P. Linden, 146 S.

## Gielercher
* 

## Literatur
* Muller, R., *Zanen, Jean-Pierre*. In: Luxemburger Autorenlexikon. Online-Versioun. Stand: 3. Oktober 2011. http://www.autorenlexikon.lu/page/author/283/2831/DEU/index.html [opgeruff de 25. Juli 2012].
Water-Art Festival

De **Water-Art Festival** ass en Open-Air Museksfestival, deen am Summer um *Fussefeld* zu Ënsber um Stauséi ass.

De Festival ass wärend 3 Deeg direkt um Ufer vum Stauséi an et gi verschidden Zorte vu Musek gebueden, vum Rock iwwer Jazz bis klassesch.

Organisator ass d'Asbl „Séibühn Ënsber“

## 2007
Déi éischt Ausgab vum Festival war 2007.

## 2009
Déi zweet Editioun war de 14. bis 16. August 2009.

#### 1.Dag
* Sound Crash (Coverband)
* DJ Sir Oliver

#### 2. Dag
* Concert *Séi-Téin* mat 200 Museker a Sänger aus dem "Naturpark Uewersauer" op der Bün

#### 3. Dag
* Crazy Bléiser
* Karin Melchert & Band
* Big Sound Express
* The Convertibles

## 2012
Déi drëtt Editioun war den 20. bis 22. Juli 2012.

#### 1.Dag
* Lawyers Guns 'n' Money
* Lucy spillt um Späicher mam Däiwel
* Eternal Tango
* Grossstadtgeflüster

#### 2. Dag
* Concert *Séi-Téin* mat Sänger a Sängerinnen aus dem "Naturpark Uewersauer" an der Regioun
* Gemeinsame Concert vun de Musike vu Bauschelt, Eschduerf an Harel
* Gemeinsame Concert vun de Musike mat de Gesangveräiner
* Jazzconcert mat de Museker Pol Belardi, Pit Dahm an Aloyse Weiler

#### 3. Dag
* "Scène fixe - public flottant": Kanufaarten zum Theema "Legenden a Musek" mat verschidde Statiounen
* Gollo Steffen & Band

## Um Spaweck
* Facebooksäit vum Festival
Syndicat pour la création d'un parc naturel dans la région du Mullerthal

De **Syndicat pour la création d'un Parc Naturel dans la région du Mullerthal**, kuerz **Syndicat Mullerthal**, ass en interkommunale Syndikat mam Zweck fir d'Entwécklung vum Raum, deen duerch den Territoire vun de Membergemenge gebilt gëtt, virunzedreiwen a fir d'Initiativ vun der Grënnung vun engem Naturpark ze huelen.

Et sinn 13 Gemenge Member am *Syndicat Mullerthal*: Ärenzdallgemeng, Bäerdref, Bech, Beefort, Fëschbech, Fiels, Hiefenech, Iechternach, Konsdref, Mompech, Noumer, Rouspert, a Waldbëlleg. Mat Ausnam vu Reisduerf sinn all d'Gemenge vun der Regioun Mëllerdall Member am Syndikat.

De Sëtz vum Syndikat ass zu Iermsdref an der Ärenzdallgemeng.
## Geschicht
De *Syndicat Mullerthal* gouf duerch de Groussherzoglechen Arrêté vum 27. Oktober 2009 erlaabt. Matgrënner vum Syndikat ware sengerzäit déi 14 Gemenge Bäerdref, Bech, Beefort, Fëschbech, Fiels, Hiefnech, Iechternach, Iermsdref, Konsdref, Miedernach, Mompech, Noumer, Rouspert, a Waldbëlleg. No der Fusioun vun der Gemengen Iermsdref a Miedernach zu der Ärenzdallgemeng, sinn nach 13 Gemengen Member am *Syndicat Mullerthal.*

## Um Spaweck

* De Syndikat op der Websäit vum Syvicol
Massimo Morabito

De **Massimo Morabit**, gebuer de 25. Februar 1993, ass en italieenesch-lëtzebuergesche Vëlossportler.

## Palmarès
### 2012
* 8. bei den nationale Meeschterschaften am Vëlossport op der Strooss an der Course en ligne an 10.an der Course géint d'Zäit
* 65. am Generalklassement vun der Flèche du Sud
Thomas Chrowder Chamberlin

Den **Thomas Chrowder Chamberlin**, gebuer de 25. September 1843 zu Mattoon, Illinois, a gestuerwen de 15. November 1928 zu Chicago, war en US-amerikanesche Geolog.

Vun 1873 bis 1882 war hie Professer am Beloit Collège, Wisconsin. Hien huet och fir d'US Geological Survey geschafft. Vun 1887 bis 1892 war hie President vun der University of Wisconsin, a vun 1892 bis 1918 war e Professer op der University of Chicago. An där Zäit war hie vun 1898 bis 1914 och President vun der Chicago Academy of Sciences.

Den Chamberlin hat d'Planéitesimaltheorie entwéckelt, déi spéider de Forest Ray Moulton weiderentwéckelt huet. 1893 huet den Chamberlin de *Journal of Geology*gegrënnt, vun deem hien den Editeur wärend ville Joer war. 1927 krut hien als éischte Laureat d'Penrose Medail vun der Geological Society of America.

## Wierker
* *Outline of a Course of Oral Instruction.* (1872) 
* *Geology of Wisconsin.* (1877) 
* ''The method of multiple working hypotheses.'' Science. v. 15:92–96p. (1890; PDF-Datei; 219&nbsp;kB)
* ''Contribution to the Theory of Glacial Motion.'' (1904) 
* zesumme mam Rollin D. Salisbury: *Geology.* (3 Bände, 1907-09) 
* *The Origin of the Earth.* (1916) 
* *The Two Solar Families.* (1928)

## Um Spaweck
* Biography by James S. Aber
* T.C. Chamberlin, ''The Method of Multiple Working Hypotheses'' (PDF Format)
* ''T. C. Chamberlin's "Method of Multiple Working Hypotheses": An encapsulation for modern students'', by L. Bruce Railsback
* T.C. Chamberlin's ''"The Method of Multiple Working Hypotheses"'' as reprinted by Access Excellence with a commentary by Thomas M. Zinnen
* Chamberlin holdings at Beloit College Archives
* Expedition photographs from Beloit College Digital Collections
Quecksëlwer-Kadmium-Tellurid

**Quecksëlwer-Kadmium-Tellurid**, op Englesch *mercury cadmium telluride*, ofgekierzt **MCT**, ass d'Bezeechnung fir eng ternär Hallefleederverbindung aus Kadmiumtellurid a Quecksëlwertellurid.

## Gebrauch

MCT gëtt als Ausgangsmaterial fir Infraroutsensoren agesat. E Beispill dofir ass d*'High-Resolution Instrument* vun der Raumsond Deep Impact. De Kadmiumundeel un Hg(1−x)CdxTe bestëmmt de Bandofstand an domat d'Wellelängtempfindlechkeet. Jee no Zesummesetzung kann domat d'Cut-off-Wellelängt verréckelt ginn. Bei 0 % Quecksëlwer (also CdTe) ass de Bandofstand maximal 1,5&nbsp;eV.

Et gouf fir d'éischt am Joer 1958 vun enger Fuerschergrupp an England syntheetiséiert. Opgrond vun der Linearitéit vum photoelektromagnéiteschen Effet vun der Magnéitfeldstäerkt kënnen Dënnfilm-Sensore vun dësem Typ och fir konstruktiv einfach Magnéitometer mat klenger Zäitkonstant agesat ginn.

## Um Spaweck
* HgCdTe (photoleedent) 2 - 26 µm
* National Pollutant Inventory - Mercury and compounds Fact Sheet
Richtungswénkel

De **Richtungswénkel** (normalerweis mat t bezeechent) ass eng Bezeechnung an der Mathematik a Geodesie fir de Wénkel tëscht der Nordrichtung (Gitternord) an enger Linn oder Streck. De Richtungswénkel vun enger Streck vum Punkt A op de Punkt E gëtt vun der Parallel zu der no Norden ausgeriichter x-Achs duerch de Punkt A aus rechtleefeg, dat heescht am Auerzäresënn, uginn.

Gebräichlech Schreifweise fir de Richtungswénkel sinn t_A^E oder t_{A, E}. Dobäi bezeechent den Index A den ufankspunkt an den zweeten Index E den End- oder Zilpunkt.

Fir de Richtungswénkel an engem geodetesche Koordinatesystem, d.&nbsp;h. mat geodetesch positivem oder mathematesch negativem Dréisënn, gëllt follgend Bezéiung:

:\tan t_A^E = \frac{y_E-y_A}{x_E-x_A} = \frac{\Delta y}{\Delta x}.

Bei der polarer Koordinateberechung aus kartesesche Koordinaten muss de Quadrant beuecht ginn, an deem de Richtungswénkel läit. Dozou eegent sech d'Funktioun \operatorname{atan2}:

:t_A^E = \operatorname{atan2}(y_E-y_A, \, x_E-x_A) = \operatorname{atan2}(\Delta y, \, \Delta x).
Waassertuerm zu Dol

De **Waassertuerm zu Dol** an der Gemeng Géisdref versuergt d'Dierfer Dol, Géisdref, Nacher, Boukels a Masseler mat Drénkwaasser.

Den Tuerm steet am Weste vun der Uertschaft, do wou d*'Duerfstrooss* (CR321A) op *d'Wëltzerstrooss* (CR321) stéisst. E steet op enger Héicht vu 494 Meter (NG-L). En ass 29 Meter héich a säi Baseng späichert 250 Meter-Kibb Waasser. De Waasserbehälter selwer steet op 4 Stäipen déi mat Schifersteng gebaut sinn. De pyramidefërmegen Daach ass mat Koffer gedeckt.

Um Fouss vum Tuerm ass e Schiferblock mat enger Informatiounsplack iwwer den Tuerm ze gesinn.

Den Tuerm gouf 1985 vun der Entreprise Fränz-a-Jang-Agnes vun Ettelbréck gebaut.

## Kuckt och
* Aner Waassertierm zu Lëtzebuerg:
** Waassertuerm zu Klengbetten
** Waassertuerm zu Stengefort

## Um Spaweck
* Websäit vun der Gemeng Géisdref mat Donnéeën iwwer de Waassertuerm zu Dol
Geodräieck

De **Geodräieck** (eigentlech **Geometrie-Dräieck**) ass eng Kombinatioun aus Lineal a Wénkelmiesser a Form vun engem rechtwénklegen, gläichschenklegen Dräieck. Et ass virun allem en Hëllefsmëttel fir den Zeechen- a Mathematikunterrecht, wou et speziell am Deelberäich Geometrie fir d'Moossen an d'Zeechne vu Wénkele gebraucht gëtt an d'Zeechne vu parallele Linnen erliichtert. Fir technesch Uwendunge gi besonnesch héichwäerteg Geodräiecker hiergestallt, déi ënner dem Numm **TZ-Dräieck** (*TZ* fir Technescht Zeechnen) am Handel sinn.

## Beschreiwung
Geodräiecker gëtt et mat an ouni Grëff op der ieweschter Säit, mat an ouni héich Punkten op der ënneschter (sog. Tuschenoppen) souwéi an ënnerschiddleche Gréissten, déi no der Längt vun der Hypotenus ënnerscheet ginn. Dës längst Säit vum Geodräieck gëtt och *Linealkant* genannt; si huet eng Zentimeterandeelung mam Nullpunkt an der Mëtt. Do fänkt déi senkrecht zu der Linealkant agezeechent *Mëttellinn* un, déi d'Zeecheninstrument an zwou Hallschenten deelt an d'Héicht duerstellt, mat där hirer Hëllef sech recht Wénkele genee zeechne loossen. Laanscht d'Schenkele vum Dräieck si Markéierungen am Ofstand vun engem Wénkelgrad ubruecht, déi d'Konstruktioun vun engem Wénkel mat der Genauegkeet vun ongeféier engem hallwe Grad erlaben. An d'Dräieck agedréckte Linnen deiten d'Parallelen zu der Linealkant un.

Op verschidde Geodräiecker sinn nieft dem rechten an den hallefrechte Wénkelen, d'Wénkele 7° an 42° (resp. 138° an 173°) besonnesch markéiert. Dat erliichtert eng perspektivesch Duerstellung no DIN 5 (Dimetrie).

## Geschicht
Erfonnt gouf de Geodräieck – deemools nach am eigentleche Wuertsënn – vun den egyptesche Geometeren am Ufank vum drëtte Joerdausend v. Chr. als sog. *Konstruktiouns-Remen*, engem gläichschenkleg-rechtwénklege Vermiessungsdräieck fir déi nom järlechen Nilhéichwaasser notwenneg Feldvermiessungen. Seng Katheten hate genee 20 réimesch Digiti, seng Hypotenuse 28 (den ëm 20√2 / 28 minus een, dat heescht ongeféier ee Prozent méi laangen) Digiti vun der aler egyptescher Kinneksell, woumat déi irrational Zuel √2 praktesch beduecht gouf.

Den haitege Geodräieck aus duerchsiichtegem Konschtstoff (PMMA oder PVC) gouf am Joer 1964 vun der Firma *Aristo* entwéckelt.

## Varianten
E Geodräieck mat Grëff an anerer Wénkelandeelung gëtt am Kaartebesteck fir Aarbechten an der Navigatioun gebraucht an do Kursdräieck genannt.

## Um Spaweck

* Digitales Geometrie-Dräieck fir d'Televisioun
* Historesch Wénkelmiesser
Terroir Moselle

**Terroir Moselle** ass eng international Initiativ fir d'Muselgéigend a besonnesch hir Wäiner, dat vun Toul bis Koblenz, besser bekannt ze maachen an de Verkaf ze fërderen.

De Projet benotzt e Label, deen awer kee Qualitéitslabel ass, mä nëmmen d'Géigend duerstelle soll. Et ass jiddwer Wënzer fräigestallt de Label ze benotzen oder net.

De Label besteet aus engem geschwongenem 'M' mat, drënner, dem Text *Terroir Moselle*. Dee geschwongenen M soll d'Musel an och dee filigranen an edle Charakter vum Muselwäin duerstellen.

Den zentrale Büro vun *Terroir Moselle* ass zu Gréiwemaacher.

Déi lëtzebuergesch Partner vum Projet sinn d'Commission de promotion des vins et crémants de Luxembourg, de Wäibauinstitut, de Wënzerverband, de Service géologique du Luxembourg an de Projet Leader Miselerland.

## Zuelen
Et gëtt eng 10.500 ha Wéngerten an der franséisch-lëtzebuergesch-däitscher Muselgéigend, dovun 180 ha a Loutrengen, 1350 ha zu Lëtzebuerg, 110 ha am Saarland an 8.880 ha a Rheinland-Pfalz.

Et gëtt eng 4000 Wënzerbetriber an der Muselgéigend tëscht Toul a Koblenz, dovu 55 a Loutrengen, 500 zu Lëtzebuerg, 33 am Saarland an 3379 a Rheinland-Pfalz.

Am Gebitt vun *Terroir Moselle* gëtt et 229 Wënzeruertschaften, dovun 31 a Loutrengen, 22 zu Lëtzebuerg, 4 am Saarland an 172 a Rheinland-Pfalz.

## Historique
De Projet *Terroir Moselle*, deen 2010 ageleet gouf, ass eng Initiativ vun de Wäibauverbänn, touristeschen Organisatiounen, Acteuren aus dem kulturelle Beräich an de Leader-Gruppen aus de Muselgéigenden a Frankräich, Lëtzebuerg an Däitschland.

De Logo, deen aus engem geschwongenem 'M' besteet, gouf de 26. Juli 2012 am Wäibauinstitut zu Réimech offiziell virgestallt. En internationale Jury aus deenen dräi Länner huet de Logo ënner de Virschléi vu Studente vum Fachberäich Kommunikatiounsdesign vun der Fachhéichschoul Tréier ausgesicht.

## Literatur
* Van der Hoef, J., 2012. *Moselwein bekommt eine Identität. Luxemburg trägt eine zentrale Rolle bei dem internationalen Projekt.* Luxemburger Wort vum 28. Juli 2012, S. 27.

## Kuckt och
* Lëtzebuerger Wäibauinstitut zu Réimech

## Um Spaweck
* Websäit vun Terroir Moselle
Auto Moto

**Auto Moto** ass eng lëtzebuergesch Zäitschrëft, déi zanter Oktober 1990 als Bäilag zur Dageszeitung Luxemburger Wort eemol am Mount verdeelt gëtt. Se gëtt an der Imprimerie Saint-Paul gedréckt.

Den Inhalt beschäftegt sech an däitscher Sprooch haaptsächlech mat Beschreiwungen an Tester vun neien Auto- a Motosmodeller. Eng reegelméisseg Rubrik beschäftegt sech mat Oldtimer. Eng aktuell Präislëscht vun deene wichtegste Modeller vun alle Marken ass och an all Ausgab dran.

De 27. Abrëll 2016 koum fir déi 200. Ausgab vun Auto Moto eng speziell Beilag am Luxemburger Wort.

Der TNS-ILRES Plurimedia Etude 2017.I no gouf tëscht Februar 2016 a Februar 2017 (mat Ausnam vun der Summervakanz) an der Moyenne all Editioun vum Auto Moto vun 61.000 Leit iwwer 15 Joer gelies (12.7&nbsp;% vun der Wunnbevëlkerung).

## Wiessel vum Design a Layout vun der Zäitschrëft
* 1990 - Enn 2000
* Januar 2001 - Ufank 2009
* Februar 2009 - Oktober 2013
* November 2013 - haut. Mat der Nummer 182 huet d'Zäitschrëft am November 2013 zousätzlech zum neien Design nei Rubricken iwwer Reesen a Lifestyle opgeholl.

## Um Spaweck
Auto Moto op der Säit vun Tout Luxembourg
Beweegungsrichtung

D**'Beweegungsrichtung** beschreift an der Physik d'Richtung, an déi sech en Deelche beweegt.

Dat spillt virun allem bei der Impulsiwwerdroung vu Massekierper an Deelercher eng Roll, bei deenen duerch Stéiss an domat verbonnen Impulsiwwerdroungen d'Beweegungsrichtung vun den Deelercher verännert gëtt. Dobäi gëtt d'Beweegungsrichtung an der Physik an an der Technik entspriechend dem virleie vun Linearitéit resp. Netlinearitéit a linear Beweegungen (genannt Translatioun) an an netlinear Beweegungen (wéi z.&nbsp;B. d'Rotatioun) ënnerscheet.

Allgemeng kann d'Beweegungsrichtung duerch jiddwer um Deelchen ugräifend Kraaft geännert ginn.

Duergestallt gëtt d'Beweegungsrichtung meeschtens mat Hëllef vu Vektoren. Dobäi bedéngt ee sech meeschtens dem sechs-dimensionale Phaseraum (hamiltonesch Mechanik), deen nieft den Uertskoordinaten och d'Impulskoordinaten erfaasst, mat deenen d'Beweegung vollstänneg charakteriséiert ass.

An der Astronomie si labber Stärenassociatiounen oder Beweegungskéip bekannt, deenen hir Membere bal déi selwecht, parallel Beweegungsrichtung hunn. Doraus kann een hir kollektiv Entwécklung aus enger riseger Gaswollek schléissen. Als éischt vun dëse Stäregruppe gouf ëm d'Joerhonnertwend d'Ursa-Major-Grupp entdeckt.
Robert McMillan

De **Robert S. McMillan** ass en US-amerikaneschen Astronom an Asteroidenentdecker. Hien huet 1977 op der University of Texas at Austin promovéiert.

De McMillan schafft op der Universitéit vun Arizona zu Tucson a leet do de Spacewatch-Projet fir d'Observatioun vun Asteroiden a Koméiten. Dobäi huet hien en ettlech Entdeckunge gemaach, ënner deene besonnesch den Asteroid (20000) Varuna ze nennen ass.

Den 19. Oktober 2008 huet hien de kuerzperiodesche Koméit 208P/McMillan entdeckt.

Den Asteroid (2289) McMillan gouf och no him genannt.

## Literatur
* Lutz D. Schmadel: *Dictionary of Minor Planet Names*. 5th ed. Springer, Berlin 2003, ISBN 3-540-00238-3 (engl.) Virusiicht bei Google Book Search
## Kuckt och
Vela-Supernova

D**'Vela-Supernova** ass eng Supernova, déi op enger Distanz vun 250&nbsp;Parsec am südleche Stärebild Vela viru ronn 11.000-12.300 Joer entstanen ass.

Aus dem Virgängerstär ass duerch d'Supernova, de Vela-Pulsar entstanen, dee vun den Astrome vun der Universitéit vu Sydney am Joer 1968 als den éischten direkte Beweis vun engem Neutronestär als Resultat vun enger Supernova observéiert gouf, an zum aneren huet dee vun der Supernova an de Raum geschleiderte Gas e Supernovarescht, de sougenannte *[[Vela-Niwwel]]* gebilt, deen eng Ausdeenung vu 35&nbsp;Parsec oder ronn 100&nbsp;Liichtjoer huet; zum Supernovarescht gehéiert och de Bläistëftniwwel. 
 
De Supernovarescht iwwerlappt sech visuell mat deem vun Puppis A, deen awer véiermol méi wäit ewech ass. D'Vela-Supernova eng vun de Supernovaen déi no bei der Äerd leien. Nëmmen déi al Supernova aus där de Geminga-Pulsar entstanen ass, läit eppes méi no a méiglecherweis och déi 1998 entdeckt RX J0852.0-4622, déi sech wéi d'Puppis A mat der Vela-Supernova iwwerlappt. D'Vela-Supernova, Puppis A an d'Geminga gehéieren zu den hellsten Himmelsobjeten am Röntgenberäich.

## Kuckt och

* Stärebild Vela

## Um Spaweck
* http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap960612.html
* https://web.archive.org/web/20060823111302/http://www.aao.gov.au/images/captions/uks002.html
* http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap970713.html
* http://astro.nineplanets.org/twn/velax.html
* http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap070213.html
* Bill Blair's Vela supernova Remnant page
* https://web.archive.org/web/20090529054608/http://www.skyfactory.org/vela/vela.htm
(20000) Varuna

Den **(20000) Varuna** (Symbol: ) ass en Asteroid, mat enger Bunn op där anerer Säit vum Planéit Neptun, deen also bannenzeg vun der Kuiperceinture leeft. Den Himmelskierper den 28. November 2000 vum Robert McMillan entdeckt, engem Mataarbechter vum Spacewatch-Team um Kitt-Peak-Observatoire an Arizona. Déi provisoresch Bezeechnung war 2000 WR106.

Den Asteroid krut schliisslech den Numm vun der indescher Gottheet Varuna.

Den Asteroid beweegt sech op engem mëttleren Ofstand vun 42,90 astronomeschen Eenheeten a ronn 281 Joer ëm d'Sonn. D'Bunnexzentrizitéit ass 0,052. De Bunneplang steet 17,20° schréi zur Ekliptik.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
* (20000) Varuna in de JPL Small-Body Database Browser
* University of Hawaii, Institute for Astronomy - ''Size and Albedo of Kuiper Belt Object (20000) Varuna''
NGC 678

Den **NGC 678** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Aries. D'Galaxie gouf de 15. September 1784 vum däitsch-britteschen Astronom Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* SIMBAD Query
* Artikel a Biller zu NGC 678 op wikisky.org
* NOAO
Susanne Lothar

D**'Susanne Lothar**, gebuer de 15. November 1960 zu Hamburg, a gestuerwen den 21. Juli 2012 zu Berlin, war eng däitsch Schauspillerin.

D'Susanne Lothar war d'Duechter vun de Schauspiller Ingrid Andree an Hanns Lothar.

Si war mam Schauspiller Ulrich Mühe (1953-2007) bestuet.

## Filmer
### Kino (Auswiel)
* 1983: *[[Eisenhans]]*, vum Tankred Dorst
* 1990: *Winckelmanns Reisen*, vum Jan Schütte
* 1992: *[[Der Berg (Film 1990)|Der Berg]]*, vum Markus Imhoof
* 1992: *Der Demokratische Terrorist*, vum Per Berglund
* 1997: *[[Le château]]*, vum Michael Haneke
* 1997: *[[Funny Games]]*, vum Michael Haneke
* 1997: *[[Engelchen]]*, vum Helke Misselwitz
* 2001: *Abschied in den Tod*, vum Martin Buchhorn
* 2001: *[[La pianiste]]*, vum Michael Haneke
* 2002: *Amen*, vum Costa-Gavras
* 2003: *Hamlet X*, vum Herbert Fritsch
* 2005: *Schneeland*, vum Hans W. Geißendörfer
* 2005: *Unter dem Eis*, vum Aelrun Goette
* 2006: *Madonnen*, vum Maria Speth
* 2008: *Die Österreichische Methode*, vum Gerrit Lucas
* 2008: *Fleisch ist mein Gemüse*, vum Christian Görlitz
* 2009: *[[The Reader]]*, vum Stephen Daldry
* 2009: *[[Das weiße Band - Eine deutsche Kindergeschichte]]*, vum Michael Haneke
* 2010: *Die kommenden Tage*, vum Lars Kraume
* 2010: *Nemesis*, vum Nicole Mosleh
* 2011: *Wer wenn nicht wir*, vum Andres Veiel
* 2011: *Die verlorene Zeit*, vum Anna Justice
* 2012: *Staub auf unseren Herzen*, vum Hanna Doose

### TV (Auswiel)
* 1992: *[[Die zweite Heimat - Chronik einer Jugend]]*, vum Edgar Reitz

## Um Spaweck
Blazar

**Blazaren** (Neologismus aus „BL Lacertae“ a „Quasar“ munnechmol och *Blasaren*) sinn eng Ënnerklass vun den aktive galaktesche Käre mat ganz héijer Emissioun vu Stralenenergie resp. Deelercher am Verglach mat anere Galaxien. Weider Ënnerklasse si Radiogalaxien, Seyfertgalaxien a Quasaren. Et gëtt ugeholl, datt sech d'Blazare vun aneren aktive galaktesche Kären duerch d'Observatiounsrichtung ënnerscheeden, déi bei de Blazare mat der Richtung vu relativisteschen Jets zesummefält.

Bei Blazaren handelt et sech ëm héichenergetesch galaktesch Objeten, aus deenen hiren Zentere bis zu 50 Prozent vun der ofgetruedener Stralung aus der Galaxie kënnt. Momentan gëllt d'Usiicht, datt déi ausgestraalt Energie vun der scheiwefërmeg ugeuerdneter Matière verflitt, déi e supermassiivt Schwaarzt Lach an der Kärzon transforméiert resp. am komplexe Prozess vun der Akkretioun an dem „Verschléngen“ aktivéiert. D'Energiestralung (Jetstral) steet vertikal zu der Schicht vum Matièrestroum. Bei de Blazare variéiert d'Emissioun vun der Stralungsenergie resp. den Deelercher méi staark a méi séier wéi bei Quasaren (banne Stonne bis Wochen). Si kommen eis vir wéi eng punktfërmeg Liichtquell, staark polariséiert a bal fräi vu Spektrallinnen. Déi éischt Beschreiwung vun dësen Objeten hat am Ufank vun den 1960er Joren de Benjamin Markarjan gemaach.
## Kuckt och

## Um Spaweck
* Beschreiwung vu Blazaren
Mëtteleuropäesch Zäit

D**'Mëtteleuropäesch Zäit** (**MEZ**, engl. *Central European Time*, *CET*) ass eng fir Mëttel-Europa – – a fir Deeler vun Afrika gesetzlech gëlteg Auerzäit. Si kënnt der mëttlerer Sonnenzäit um Längegrad 15° Ost gläich. Hir Differenz zu der Weltzäit UTC ass +1&nbsp;Stonn. D'Differenz vun der mëtteleuropäescher Summerzäit (MESZ, engl. CEST) zu der Weltzäit ass +2&nbsp;Stonnen; si kënnt also der mëttlerer Sonnenzäit um Längegrad 30° Ost gläich.

Zu Lëtzebuerg gouf d'mëtteleuropäesch Zäit duerch Gesetz vum 17. Mäerz 1977 als legal Zäit confirméiert.

## Gebidder am mëtteleuropäeschen Zäitraum
An Europa leien déi follgend Stied um 15.&nbsp;Meridian – dat heescht do sinn d'MEZ an déi mëttel Sonnenzäit déi selwecht:
* Motala a Schweden
* Gudhjem (op Bornholm) an Dänemark
* Stargard a Polen
* Görlitz/Zgorzelec (an der Lausitzer Neiße) an Däitschland/Polen
* Jindřichův Hradec (däitsch: Neuhaus) an Tschechien
* Gmünd im Waldviertel an Éisträich
* Catania op Sizilien.

Déi ideal Westgrenz vun der MEZ-Zäitzon verleeft um Längegrad 7,5°Ost, also duerch Dortmund an eppes méi westlech vu Stroossbuerg. An de Beneluxlänner, a Frankräich an a Spuenien misst eigentlech d'Greenwich-Zäit (UTC) an a Galicien d'Azoren-Zäit (UTC-1) gebraucht ginn. Déi ideal Ostgrenz (22,5°Ost) vun der Zäitzon verleeft no bei der Stad Lublin am Oste vu Polen. Si gëtt nëmmen am Norde vun Norwegen staark iwwerschratt (déi ëstlechst Plaz Vardø läit mat 31°&nbsp;6′ souguer 6' ëstlech vum Meridian fir déi osteuropäesch Zäit (UTC+2).

D'Zoustännegkeet vun der MEZ reecht a Mëtteleuropa vum Kap Touriñán a Spuenien (9°&nbsp;17′ West) bis zum Floss Bug bei Hrubieszów a Polen (24°&nbsp;10' Ost), am Subpolarberäich souguer bis Vardø an Norwegen (31°&nbsp;6′ Ost). Déi ideal Breetdifferenz vu 15° gëtt mat bal 33,5° resp. bal 39,5° däitlech iwwerschratt. Vergläichbar grouss ass d'Ofwäichung tëscht Zonenzäit a Mëttlerer Sonnenzäit un de Ränner vun der tatsächlecher Zäitzon: méi wéi +1½&nbsp;Stonn (am Summer +2½ Stonn) um Kap Touriñán, ongeféier -1&nbsp;Stonn zu Vardø.

An der selwechter Zäitzon leien ettlech afrikanesch Staaten, beispillsweis Angola, Benin, Kamerun, Libyen, Niger, Nigeria, dem Tschad, d'Zentralafrikanesch Republik, d'Republik Kongo an de westlechen Deel vun der Demokratescher Republik Kongo.

## Um Spaweck
Cross country

**Cross-country-Laf**, och **Cross-Laf** oder einfach **Cross**, ass eng Disziplin am Lafen. Si huet eng laang Traditioun a gëtt zu de Laangstreckeleef gezielt. Et gëtt tëscht normalem Cross a Sprintcross ënnerscheet.

Crosslaf gëtt, wéi den Numm et scho seet op enger Wiss oder op Bëschweeër gelaf. De Parcours gëtt mat Hënnernesser méi schwéier gemaach. Déi Hënnernesser mussen awer ze bewältege sinn, an zwar sinn dat: Plazverhältnesser (Bulli), Profil vun der Streck (géi Koppen, wéi z.&nbsp;B. beim Eurocross) oder Hürden an Trapen.

Crosslaf erfuerdert Ausdauer, Vitess, mental Stäerkt an Duerchhalverméigen. Crosslaf gëtt am Wanter praktizéiert an ass en Deel vum Olympesche Fënnefkampf. D'Championater ginn am Februar/Mäerz ausgedroen.

Cross ass och gutt, fir sech op d'Pistesaison virzebereeden.

### Distanzen
* U12 (M+F): <1000m
* U14 (M+F): <2000m
* U16 (M/F): <3000m/<2800m
* U18 (M/F): <5000m/<2800m
* U20 (M/F): zirka 8000m / zirka 6000m
* Männer/Fraen: zirka 12000m / zirka 8000m

### Cross country zu Lëtzebuerg
Cross Country ass och zu Lëtzebuerg eng populär Sportaart. Fir dat ganzt méi interessant ze maachen, ginn al Joer 7 Crosser a Lëtzebuerg gelaf. Déi beschte Leefer kréie Punkten, déi zu engem Generalklassement zesummegezielt ginn, dem Challenge Peters Sports.

## Kuckt och

*Lëtzebuergesch Landesmeeschter am Cross Country
*Challenge Peters Sports
*Eurocross
Liichtkraaftdistanz

D**'Liichtkraaftdistanz** *D<sub>L</sub>* gëtt bei engem astronomeschen Objet an Ofhängegkeet vu senger visueller Hellegkeet *m* a senger absolutter Hellegkeet *M* definéiert:

: M = m - 5 (\log_{10}{D_L} - 1)\!\,

Wat no *D<sub>L</sub>* opgeléist ergëtt:

: D_L = 10^{\frac{(m - M)}{5}+1}

D'Berechene vun der Liichtkraaftdistanz vun engem Objet wann ee vu senger richteger Distanz ausgeet, ka besonnesch bei Objeten déi méi wäit leien, komplizéiert ginn, well duerch d'kosmesch Stëbswolleken d'Liicht absorbéiert ka ginn. Ausserdeem spillt bei groussen Distanzen och de kosmologesche Modell eng Roll.

Bei relativ noen Objete kann awer ugeholl ginn, datt d'Liichtkraaftdistanz ongeféier mat der reeller Distanz iwwereneestëmmt.

D'Differenz tëscht visueller Hellegkeet an absolutter Hellegkeet gëtt och *Distanzmodul* genannt.
## Kuckt och

## Um Spaweck
*  L'échelle des distances dans l'Univers
*  Les distances dans un univers en expansion
Mouss Diouf

De **Pierre Moustapha** ("**Mouss**") **Diouf**, gebuer den 28. Oktober 1964 zu Dakar am Senegal, a gestuerwen de 7. Juli 2012 zu Marseille, war e franséische Schauspiller a Komiker.

Hien hat eng Rëtsch Niewerollen a Filmer an an Telefilmer, an ass och a One-Man-Showen opgetrueden (*Avant, quand j'étais noir*, 2006 an *Naturellement humain*, 2008). Bekannt war e virun allem fir seng Roll als Inspekter N'Guma an der Televisiounsserie *[[Julie Lescaut]]* tëscht 1992 an 2006.

2009 krut hien op der Bün en Hiereschlag, vun deem e sech net méi erholl huet an un de Follge gestuerwen ass.

## Um Spaweck
Fausto Gardini (Auteur)

De **Fausto Gardini**, gebuer de 7. Mäerz 1950 zu Savignano-sul-Rubicone an Italien, ass e lëtzebuergesche Schrëftsteller.

Hien ass zu Uewerkuer opgewuess, huet zu Lëtzebuerg seng Schoule gemaach, goung fir d'éischt bei d'Luxair schaffen an huet duerno am Ausland, als Ingénieur commercial am Beräich Telekommunikatiouns- a Computerservicer fir d'Aviatioun berufflech Carrière gemaach.

Zënter 1984 lieft hien an Amerika.

Hien ass spezialiséiert op d'Geschicht vun den Auswanderer vu Lëtzebuerg an Amerika an huet dozou verschidde Publikatioune gemaach.

De Fausto Gardini ass am Verwaltungsrot vun der Luxembourg American Cultural Society. Hien ass och Member Correspondant vum Institut Grand-Ducal, Section de linguistique, d'ethnologie et d'onomastique.

De Fausto Gardini ass den éischte Lëtzebuerger Auteur deen e Buch als digital Versioun (Englesch: e-book) publizéiert huet. Säin 'Storms Over Luxembourg' koum am August 2009 eraus a gouf am 'La Voix du Luxembourg' vum Freideg, den 9. Oktober 2009 vum Josy Lorent ënnert de Titel: 'Fausto Gardini beschreibt das Krisenjahr 1919 "Storms over Luxembourg" als E-Book erschienen.' Um RTL gouf d'Buch de 5. November 2009 presentéiert, ënnert dem Titel: 'Den Éischte Weltkrich an d'Konsequenzen dovun zu Lëtzebuerg, esou de Sujet vum Fausto Gardini sengem neisten eBook "Storms Over Luxembourg"'.

2013 huet hien dem Roger Krieps säi Buch *Luxemburger in Amerika* (Bourg-Bourger, Luxemburg 1962) op Englesch iwwersat als *Luxembourgers in America*.

## Wierker
**Storms Over Luxembourg.* (e-book), August 2009
**The American Aunt. US Doughboys & Damsels from Luxembourg.* 2011, ISBN 9781463545444.
* *Luxembourg On My Mind.* vol 1: 2011, ISBN 9781461143611.
* *Storms Over Luxembourg.* 2012, ISBN 9781475140255.
* *Luxembourg On My Mind.* vol 2: 2012, ISBN 9781468188257.
* *Luxembourg On My Mind: Arelerland, USA.* vol 3; CreateSpace, 2014, ISBN 9781494410131.
**Escape from Luxembourg, 1933-1940.* CreateSpace, 2017, ISBN 9781546389743

## Um Spaweck

* Säin Internetsite
Eurocross (Dikrech)

Den **Eurocross** ass e Cross, deen all Joer am Februar zu Dikrech gelaf gëtt.

Dëse Cross gëtt vum Celtic Dikrech organiséiert an ass een IAAF Cross Country Permit Meeting, wat dazou bäidréit, datt all Joer grouss Athleeten aus dem Kenia, Ethiopien an Tunesie matlafen. Et lafen awer och nach Athleeten aus aneren Ecke vun der Welt mat.

## Streck
D'Streck läit hanner der Schwämm an dem Stadion municipale zu Dikrech. De Start an d'Zil sinn um Foussballsterrain. Nom Start geet et eng Ronn ëm dëse Foussballsterrain (Mëttleren Tour=550m) ier et da biergop duerch e klenge Bësch geet. Dës Montée ass géi, an et sinn puer Träppleken dran, déi d'Saach net méi liicht maachen an dëse Cross och bekannt gemaach hunn. Duerno geet et an d'Descente an dann erëm op de Foussballsterrain (Groussen Tour=1350m).

## Distanz
Dammen: 5350m (2 kleng + 3 grouss Tier)
Hären: 10200m (1 klengen + 7 grouss Tier)

## Kuckt och
Eurotrail
BL Lacertae

De **BL Lacertae** ass e verännerlechen aktive galaktesche Kär. Et ass de Prototyp deen enger Klass vu Blazaren, de BL-Lacertae-Objeten den Numm ginn huet.

De BL Lacertae (kuerz BL Lac) gouf 1929 vum Cuno Hoffmeister wéinst senger verännerlecher Hellegkeet a stärenaarteger Kompaktheet als verännerleche Stär ugeholl an och deemno wéi e verännerleche Stär klassifizéiert.

1968 gouf deen Objet vum J. L. Schmitt als eng Radioquell identifizéiert an e schwaachen niwwelaartegen Objet gouf ronderëm festgestallt. An engem 1973 erfuerschte Spektrum vum Objet konnten den J.B. Oke an den James E. Gunn Absorptiounslinne feststellen, déi s'als Galaxie mat enger Routverrécklung vun 0,07 a sou mat enger Distanz vu ronn 900 Millioune Liichtjoer identifizéiert hunn. Bei BL Lacertae-Objeten erschéngt de Kär wéinst engem Matièrestral (Jet), besonnesch hell an iwwerstraalt d'Galaxie déi rondrëm kreest, sou staark, datt si och mat haitege Methoden nëmme schwéier oder guer net z'ënnersichen ass.

D'Hellegkeet vum BL Lacertae variéiert tëscht der 14. a 17. Magnitude.

Positioun um Himmel fir d'Equinoxe J2000.0:
*Rektaszensioun: 22 02 43.3
*Deklinatioun: +42° 16' 40" 
## Literatur
* C. Hoffmeister. In: *[[Astronomische Nachrichten]]*. 236, 1929, S. 233.
* J. L. Schmitt. In: *[[Nature]]*. Band 218, 1968, S. 663.
* J. B. Oke, J. Gunn. In: *[[Astrophysical Journal]]*. 189, 1974, L5.
* Alan Marscher et al.: *The inner jet of an active galactic nucleus as revealed by a radio-to-γ-ray outburst*. In: *Nature*. Band 452, 2008, S. 966. (Abstrakt)

## Kuckt och

## Um Spaweck
* SIMBAD entry
* Variable Star of the Month AAVSO. January, 2001: BL Lacertae
Kurhaus Wiesbaden

D**'Kurhaus zu [[Wiesbaden]]** ass en Treffpunkt fir Touristen, Nuetseilen, Kurgäscht, Geschäftsleit, Glécksspiller an Eenheemescher. Et gouf 1907 vum Marburger Baumeeschter Friedrich von Thiersch am Jugendstil entworf.

D'Gebai läit direkt nieft dem Kurgaart. De Casino ass ee vun de schéinsten a beléiftsten an Europa.

## Um Spaweck
Puppis A

**Puppis A** ass e Supernovarescht am Stärebild Puppis. Hien ass entstanen duerch eng Supernova-Explosioun virun 3.700 Joer an huet elo en Duerchmiesser vu 10 Liichtjoer. De Supernovarescht iwwerdeckt sech visuell mat deem vun der Vela-Supernova, ass awer véiermol sou wäit ewech.

De Puppis A ass ee vun den hellsten Himmelsobjeten am Röntgenberäich. Duerch Observatioune mat dem Röntgensatellit ROSAT konnt deen duerch d'Supernova aus dem Virgängerstär entstanene Neutronestär identifizéiert ginn. Dëse beweegt sech mat enger ganz héijer Vitess vu 5 Millioune Kilometer pro Stonn an ass weeder optesch nacht radioastronomesch noweisbar.

## Observatiounsgeschicht

D'Puppis A gouf ëm 1950 als Radiosquell observéiert, kuerz drop konnt hir am optesche Beräich en Niwwel bäigeprafft ginn, an et gouf e Glach mat Cassiopeia A erkannt. Opgrond vun der Radioemissioun am Ausgesinn gouf Puppis A Enn vun den 1960er als Supernovarescht identifizéiert.

D'Röntgenemmissioun vum Puppis A gouf mat Héichtefuerschungsrakéiten 1970 an 1971 observéiert, déi lescht als *Puppis X-1* verzeechent. Eng Observatioun mam Uhuru-Satellit mat der Referenz 2U 0821-42 am Joer 1972 publizéiert.

Vill Studie goufe bis elo vu Puppis A gemaach. Ënnersich am Infraroutberäich goufe beispillsweis mam Spitzer-Weltraumteleskop a mat dem Wide-field Infrared Survey Explorer-Satellit gemaach. Bei dem leschten hu sech bal déi selwecht Strukture gewise wéi an de Röntgenënnersich an en däitleche Kontrast zu der eelerer Vela-Supernova.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*"Puppis A: Chandra Reveals Cloud Disrupted By Supernova Shock", Chandra: NASA/CXC/GSFC/U.Hwang et al.; ROSAT: NASA/GSFC/S.Snowden et al., http://chandra.harvard.edu/photo/2006/puppisa/http://www.sciencedaily.com/releases/2007/11/071128151817.htm
* Simbad
Schlass Biebrich

D**'Schlass Biebrich**, am Staddeel Biebrich zu Wiesbaden am Bundesland Hessen an Däitschland, war eng 
fréier herzoglech Residenz vum Haus Nassau.

D'Gebai, dat direkt um Rhäinufer läit, ass net no engem eenheetlechen Entworf entstanen, mä ass tëscht 1700 a 1750 ëmmer nees erweidert ginn, bis sech schliisslech aus engem Gardenhäischen eng dräifliggeleg Anlag entwéckelt hat. Haut zielt et zu deene bedeitendste Barockschlässer um Rhäin. Op der dem Rhäin ofgewandte Säit ass e wäitleefege Schlasspark, an dem all Joer zu Péngschten e bekannte Reitturnéier ass.

Am Schlass huet haut ënner anerem dat hessescht *Landesamt für Denkmalpflege* seng Büroen. Donieft gëtt et och vun der hessescher Landesregierung fir Representatiounszwecker benotzt.

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vum Schlass vu Biebrich
* Texter, Billerdokumenter vum Schlass vu Bierbich
Anna Frebel

D**'Anna Frebel**, gebuer 1980 zu Berlin, ass eng däitsch Astronomin an Astrophysikerin.

## Liewen
D'Anna Frebel ass zu Göttingen opgewuess. Nom Abitur huet si zu Freiburg im Breisgau e Physikstudium ugefaangen, dee si an Australien weidergefouert huet. Si huet um Mount Stromlo Observatoire vun der Australian National University zu Canberra promovéiert. Mat engem Stipendium fiert si 2006 mat hirem Studium zu Austin am Texas an 2009 mat engem Fellowship um Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics zu Cambridge am Massachusetts weider. Zanter 2012 ass si Assistenzprofessesch fir Physik am Massachusetts Institute of Technology.

## Präisser an Auszeechnungen

* 2007: Charlene-Heisler-Präis fir déi bescht astronomesch Dissertatioun an Australien
* 2009: Ouverturesried XLAB Science Festival, Göttingen
* 2009: Ludwig-Biermann-Förderpräis vun der Astronomescher Gesellschaft
* 2010: Annie-Jump-Cannon-Präis fir Astronomie vun der American Astronomical Society
* 2010: Lise Meitner Lecturer, Göttingen anInnsbruck 
* 2011: Kavli Frontiers of Science Fellow, National Academy of Sciences

D'Frebel an hiert Team hunn 2005 de metalläermste Stär entdeckt an 2007 den eelsten, ongeféier 13,2 Milliarde Joer ale Stär HE 1523-0901. Si schafft bei de Magellan-Teleskopen am Chile.

D'Frebel krut 2009 de Ludwig-Biermann-Förderpreis vun der Astronomescher Gesellschaft an 2010 den Annie-Jump-Cannon-Präis fir Astronomie vun der American Astronomical Society.

## Literatur (Auswiel)
* *Auf den Spuren der ältesten Sterne*, Frankfurt am Main: Fischer 2012 ISBN 978-3-10-021512-3 (ugekënnegt) DNB
* *New horizons in astronomy: Frank N. Bash Symposium [[2007]]: proceedings of a workshop held at the University of Texas, Austin, Texas, USA, 14-16 October 2007*. San Francisco, Calif.: Astronomical Society of the Pacific, 2008.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Anna Frebel Fischerverlag
* Anna Frebel bei MIT
Football Club de Nantes

De **Football Club de Nantes** ass e franséische Foussballclub vun Nantes aus der Regioun Pays de la Loire.

Mat 8 Championstitelen ass den FC Nantes den drëtte Veräi mat de meeschten Titelen hanner dem ass Saint-Etienne (10) an Olympique Marseille (9). Zanter der Saison 2009-2010 spillt de Veräin allerdéngs an der Ligue 2.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum FC Nantes
Brita-Arena

D**'Brita-Arena** ass de Foussballstadion vum SV Wehen Wiesbaden zu Wiesbaden.

E goung den 11. Oktober 2007 op a bitt Plaz fir eng ronn 13.000 Visiteuren.
## Um Spaweck
Simon Ward

De **Simon Ward**, gebuer als *Simon Anthony Fox Ward* den 19. Oktober 1941 zu Beckenham, Kent, a gestuerwen den 20. Juli 2012 zu London, war en englesche Schauspiller.

Seng Duechter Sophie Ward ass och Schauspillerin.

## Filmer
### Kino
* 1968: *[[if....]]*, vum Lindsay Anderson mam Malcolm McDowell a Christine Noonan
* 1969: *I Start Counting*, vum David Greene mam Jenny Agutter a Bryan Marshall
* 1969: *[[Frankenstein Must Be Destroyed]]*, vum Terence Fisher mam Peter Cushing a Veronica Carlson
* 1971: *Quest for Love*, vum Ralph Thomas mam Joan Collins an Tom Bell
* 1972: *Young Winston*, vum Richard Attenborough mam Robert Shaw an Anne Bancroft
* 1973: *Hitler: The Last Ten Days*, vum Ennio De Concini mam Alec Guinness an Diane Cilento
* 1973: *[[The Three Musketeers (Film 1973)|The Three Musketeers]] *, vum Richard Lester mam Oliver Reed a Raquel Welch
* 1974: *[[The Four Musketeers (Film 1974)|The Four Musketeers]]*, vum Richard Lester mam Oliver Reed a Raquel Welch
* 1975: *Children of Rage*, vum Arthur Allan Seidelman mam Helmut Griem an Olga Georges-Picot
* 1976: *[[Aces High]]*, vum Jack Gold mam Malcolm McDowell a Christopher Plummer
* 1976: *Deadly Strangers*, vum Sidney Hayers mam Hayley Mills a Sterling Hayden
* 1977: *Die Standarte*, vum Ottokar Runze mam Siegfried Rauch a Maria Perschy
* 1977: *Holocaust 2000*, vum Alberto De Martino mam Kirk Douglas an Agostina Belli
* 1979: *Dominique*, vum Michael Anderson mam Cliff Robertson a Jean Simmons
* 1979: *Zulu Dawn*, vum Douglas Hickox mam Burt Lancaster a Peter Vaughan
* 1979: *La Sabina*, vum José Luis Borau mam Harriet Andersson a Jon Finch
* 1981: *[[The Monster Club]]*, vum Roy Ward Baker
* 1984: *Supergirl*, vum Jeannot Szwarc mam Faye Dunaway an Helen Slater
* 1985: *Leave All Fair*, vum John Reid mam John Gielgud an Jane Birkin
* 1986: *L'étincelle*, vum Michel Lang mam Roger Hanin a Clio Goldsmith
* 1992: *Double X: The Name of the Game*, vum Shani S. Grewal mam Norman Wisdom
* 1992: *Wuthering Heights*, vum Peter Kosminsky mam Juliette Binoche a Ralph Fiennes

### TV
* 1989: *Around The World In 80 Days*, mam Pierce Brosnan a Peter Ustinov (TV-Serie)
* 2009-2010: *The Tudors*, (TV-Serie)

## Um Spaweck
SV Wehen Wiesbaden

Den **SV Wehen Wiesbaden** ass en däitsche Foussballclub vun Taunusstein a gouf 1926 gegrënnt.

De Veräi spillt seng Matcher an der *Brita-Arena* zu Wiesbaden. De Stadion huet Plaz fir 15.295 Leit. 

## Um Spaweck
FC Porto

De **Futebol Clube do Porto** (op Portugisesch), dacks **FC Porto** ofgekierzt, ass e Foussballclub vu Porto.

Mat 71 Trophäen ass et dee portugisesche Veräi mat den zweetmeeschten Titelen, an dat hannert dem grousse Rival, dem SL Benfica deen der iwwer 80 huet.

Zesumme mat Benfica a Sporting gehéiert den FC Porto zu den dräi "Groussen" a Portugal.

Den zweefachen UEFA Champions League Gewënner (1986/87 an 2003/04) an zweefachen Europa League Gewënner (2002/03 an 2010/11) gouf an de leschten 20 Joer véierzéngmol nationale Foussballmeeschter. Zu dëse Victoiren zielt den eemolegen "Penta", wou d'Ekipp 5 Joer hannerenee gewonnen huet.

Der IFFHS no ass den FC Porto 2012 den zwieleftbeschte Veräi vun allen Zäiten.

## Um Spaweck

 Offiziell Websäit vum FC Porto
Ludwig-Biermann-Förderpreis

De **Ludwig-Biermann-Förderpreis** gëtt vun der Astronomescher Gesellschaft all Joer un en Nowuessastronom verginn. De Präis ass nom Physiker Ludwig Biermann genannt.

D'Laureate bis elo waren: 
* 1989: Norbert Langer, Göttingen
* 1990: Reinhard W. Hanuschik, Bochum
* 1992: Joachim Puls, München
* 1993: Andreas Burkert, Garching
* 1994: Christoph W. Keller, Tucson
* 1995: Karl Mannheim, Göttingen
* 1996: Eva K. Grebel, Würzburg an Matthias Bartelmann, Garching
* 1997: Ralf Napiwotzki, Bamberg
* 1998: Ralph Neuhäuser, Garching
* 1999: Markus Kissler-Patig, Garching
* 2000: Heino Falcke, Bonn
* 2001: Stefanie Komossa, Garching
* 2002: Ralf Klessen, Potsdam
* 2003: Luis R. Bellot Rubio, Freiburg im Breisgau
* 2004: Falk Herwig, Los Alamos
* 2005: Philipp Richter, Bonn
* 2007: Henrik Beuther, Heidelberg an Ansgar Reiners, Göttingen
* 2008: Andreas Koch, Los Angeles
* 2009: Anna Frebel, Sonja Schuh
* 2010: Maryam Modjaz, Berkeley
* 2011: Thorsten Lisker, Heidelberg
* 2012: Cecilia Scannapieco, Potsdam
* 2013: Frank Bigiel, Heidelberg
* 2014: Stephan Geier, Garching
* 2015: Ivan Minchev, Potsdam
* 2016: Karin Lind, Heidelber
* 2017: Diederik Kruijssen, Heidelberg
* 2018: Else Starkenburg, Potsdam

## Um Spaweck
* Laureate vum Ludwig Biermann-Förderpreis
Pol

D'Wuert **Pol** (griichesch: *pòlos* = „Achs“, „Achsepunkt“) steet fir:

*an der Naturwëssenschaft an Technik* fir:

* Pol (Geographie)&nbsp;– déi béid Punkte vun der Äerduewerfläch, déi op der Dréiachs vun der Äerd leien
* Himmelspol, an der Astronomie déi béid Punkten vun der Himmelssphär, déi an der verlängerter Äerdachs leien an d'Pole vun der visueller deeglecher Himmelsdréiung duerstellen
* Pol (Geomagnetismus), beim Äerdmagnetismus d'Verlängerunge vun der Achs vum Äerdmagnéitfeld
* d'Pole vun engem Magnéitfeld &nbsp;– kuckt Magnetismus
* Elektresche Pol, eng Uschlosssplaz vun enger Spannungsquell
* Elektreschen oder Magnéiteschen Dipol
* Polen an Elektromotoren
* Haaptpol bei mechanesch kommutéierten Elektromaschinnen
* an der Miesstechnik fir de mechaneeschen Dréipunkt beim Planimeter
* Polplang, an der Statik fir Haapt- an Niewepol

*an der Mathematik:*

* Polplaz, an der Analys a Funktiounentheorie kuerz fir e Wäert mat divergéierendem Funktiounswäert
* bei Polarkoordinatensysteme fir den Koordinatenurspronk
* an der Kugelgeometrie fir dat zu einngem Grousskrees duale Punktepuer, kuckt Sphäresch Geometrie
* Pol a Polairen, bei Keegelschnëtter a Fläche vun der zweeter Uerdnung.
* bei Konchoide fir den Ausgangspunkt bei der Produktioun vun dëse Béi, kuckt Konchoiden

*an anere Beräicher:*

* Bipolar affektiv Stéierung, an der Psychiatrie
* an der Physiologie bei Bluttgefässer kuurz fir de Gefässpol
* Pol, lëtzebuergesch Variant vu Paul
* Grofschaft Saint-Pol

Weider fënnt een den Numm Pol och bei:

* Pol (Sprooch), eng Bantu-Sprooch
* Pol (Floss), Floss an England
* Pol (Virnumm), Virnumm dee vum laténgesche **Paulus** kënnt

D'Ofkierzungen **POL**, **Pol.**, **PoL**, **pol** oder **pol.** si Kuerzformen vun:

* *Pasing, Outing, Leading*, POL-Kommunikatioun (Neurolinguistesch Programmierung/NLP)
* Petrol, Oil and Lubrications, Lagerberäich fir Hëllefs-, Schmier- a Betribsstoffer beim Militär
* *Point of Load Converter*, kuckt Voltage Regulator Module (elektresche Spannungsreegler)
* polariséiert Liicht
* poléiert Uewerfläch
* poléiert Plack bei Mënzpräegungen
* Politik
* Politikwëssenschaften
* Police
* polnesch Sprooch, Sproochcode no ISO 639
* *Port of Loading*, englesche Begrëff aus dem Transportwiese fir e Frachthafen
Epupa

**Epupa** (Herero fir: *Waasser dat fält*) ass ee vun de 6 Walkreesser an der Regioun Kunene an Namibien. An der Circonscriptioun Epupa wunne ronn 13.000 Leit.

Epupa läit um Kunene-Floss a bei den Epupa-Waasserfäll.
SL Benfica

**Sport Lisboa e Benfica** - kuerz **SL Benfica** oder **SLB**, och dacks **Benfica Lissabon** genannt, ass e Sportsveräin zu Lissabon deen haaptsächlech duerch seng Foussballsekipp bekannt ass, déi zu den dräi gréissten a Portugal zielt. Mat iwwer 80 Trophäen ass et den éischte Foussballveräin a Portugal, viru sengem grousse Rival, dem FC Porto.

Benfica huet zweemol d'UEFA Champions League gewonnen (1961 an 1962) a stoung bis an d'1980er Jore weider fënnefmol an der Finall.

De Veräin aus der portugisescher Haaptstad ass ee vun de beléiftsten a Portugal, an huet eng ganz Rei Fannen iwwerall uechtert d'Welt. Quasi all portugisesch Stad huet eng « Casa do Benfica » (Haus vum Benfica), déi een och an anere Länner fënnt, sou och zu Lëtzebuerg.

De Veräin, deen 1904 gegrënnt gouf, huet ënner anerem och Ekippe fir Basketball, Vëlossport, Volleyball an Handball, vun deene verschiddener mat zu de beschten a Portugal zielen. D'Veräinsfaarwe si Rout a Wäiss. Mat zirka 267.000 Memberen (2022) ass Benfica no der Memberszuel den zweetgréisste Sportsveräin op der Welt.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vum SL Benfica
Sporting CP

De **Sporting Lissabon** ass nieft dem FC Porto an SL Benfica den drëttgreisste Foussballveräin aus Portugal.

De Veräin aus der Haaptstad Lissabon ass bekannt fir seng performant Foussballschoul aus där scho vill Spiller erauskomm sinn, wéi de Luís Figo, Ricardo Quaresma, Simão Sabrosa, Hugo Viana, João Moutinho, Nani oder och nach de Cristiano Ronaldo.

De **Sporting** huet uechtzéngmol déi portugisesch Liga gewonnen a stoung 2005 an der UEFA-Coupe Finall.

## Bezuch mat Lëtzebuerg
Den FC Stengefort fleegt eng Partnerschaft mam Sporting Lissabon. De 4. Juni 2007 gouf op enger Generalversammlung vum FC Stengefort den Numm op Sporting Stengefort geännert, fir d'Partnerschaft an d'Zesummenaarbecht mam Sporting Lissabon ervirzehiewen.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit (portugisesch/englesch)
Mr. Nobody

**Mr. Nobody** ass e Film vum Jaco Van Dormael aus dem Joer 2010.
## Ëm wat geet et am Film?
Am Joer 2092 ass den Nemo Nobody, am Alter vun 118 Joer, deen eenzege Stierflechen an enger Welt vun Onstierflechen. Hien erzielt engem Journalist aus senger Vergaangenheet...

## Um Spaweck