Balzan-Präis

D**'International Balzan-Stëftung** priméiert zanter 1961 weltwäit groussaarteg Wëssenschaftler aus de Geeschteswëssenschaften an den Naturwëssenschaften, souwéi Perséinlechkeeten am Beräich Konscht a Kultur, ë.&nbsp;a. de Paul Hindemith, de György Ligeti an de Jorge Luis Borges.

D'Stëftung mat Sëtz zu Mailand an zu Zürich huet den Numm vum italieenesche Journalist Eugenio Balzan (1874 bis 1953). Seng Duechter d'Angela Balzan huet 1957 am schwäizeresche Lugano aus der Ierfschaft vun hirem Papp d'Stëftung gegrënnt.

Den Eugenio Balzan huet am Ufank als Journalist beim *[[Corriere della Sera]]* geschafft a gouf du Geschäftsführer a Matproprietaire. Am Joer 1933 huet hien Italien aus Widderstand géint d'faschistesch Kreesser verlooss, déi d'Onofhängegkeet vum *Corriere* bedreet hunn. Bis zu sengem Doud am Joer 1953 huet den Eugenio Balzan an der Schwäiz gelieft.

1961 gouf den éischte Balzan-Präis un d'Nobelstëftung verginn. Zanter 1979 ginn all Joer véier Wëssenschaftspräisser eraus. All dräi bis fënnef Joer ginn ausserdeem e mat 2 Millioune Schwäizer Frang (ongeféier 1,25 Milliounen Euro) grousse Balzan-Präis fir Fridden, Humanitéit a Bridderlechkeet ënner de Vëlker verginn. Éischt Balzan-Friddenspräislaureatin war am Joer 1978 d'Mutter Teresa, déi d'Joer duerno de Friddensnobelpräis krut.

D'Präisdréier souwéi d'Fachgebidder vun de Präisser gi vun engem internationale Kommitee bestëmmt, an deem haut 19 renomméiert Natur- a Geeschteschwëssenschaftler sinn. Am Joer 2006 goufe Balzan-Präisser a follgende Sparte verginn: an der Geschicht vun der oweslännescher Musek zanter 1600, an der Geschicht an Theorie vum politeschen Denken, an der visueller Astronomie an Astrophysik souwéi an der Molekulargenetik vun de Planzen.

D'Verdeele vun de Präisser ass all Joer am Wiessel an der Accademia Nazionale dei Lincei zu Roum souwéi - am Schwäizer Parlament zu Bern. D'Stëftungsverméige gëtt zu Zürich an der Schwäiz gefouert.

De Balzan-Präis gehéiert wéinst senger wëssenschaftlecher Seriösitéit an der Héicht vun der Präiszomm – all Präis ass mat enger Millioun Schwäizer Frang dotéiert – zu de bedeitendste wëssenschaftlechen Auszeechnunge weltwäit. Am Ënnerscheed zu aneren internationale Präisser gëtt de Balzan-Präis all Joer un aner Fachberäicher verginn.

* All Joer gi véier Präisser ausgedeelt.
* Präiszomm: jee 1 Millioun Schwäizer Frang; all 3-5 Joer e Friddenspräis vun 2 Millioune Schwäizer Frang.
* Präisgebidder: zwee am Beräich Geeschtes- a Sozialwëssenschafte souwéi Konscht; zwee am Beräich Naturwëssenschaften, Physik, Mathematik a Medezin.
* Nowuessënnerstëtzung: D'Laureate loossen d'Hallschent vun der Präiszomm dem Fuerschungsprojet vun hirem Fachgebitt zoukommen

## D'Laureaten
### 2020

* Susan Trumbore (Däitschland/USA.), Dynamik vum Äerdsystem
* Jean-Marie Tarascon (Frankräich), Ëmwelt, Materialwëssenschaft fir erneierbar Energien 
* Joan Martinez Alier (Spuenien), Ëmwelt, Äntwerte vun de Sozial- an Humanwëssenschaften
* Antônio Augusto Cançado Trindade (Brasilien), Mënscherecht
### 2019
* Jacques Aumont (Frankräich), Filmstudium
* Michael Cook (Verreenegt Kinnekräich), Geschicht vum Islam
* Luigi Ambrosio (Italien), Mathematik
* Erika von Mutius, Klaus Rabe, Werner Seeger an Tobias Welte (Däitschland), fir d'Pathophysiologie vun der Otmung
### 2018
* Eva Kondorosi (Ungarn/Frankräich) - Cheemesch Ekologie
* Detlef Lohse (Däitschland) - Fluiddynamik
* Jürgen Osterhammel (Däitschland) - Globalgeschicht
* Marilyn Strathern (Vereenegt Kinnikräich) - Sozialanthropologie
* Stëftung terre des hommes – Kannerhëllef weltwäit (Schwäiz) - Humanitéit, Fridden a Bridderlechkeet ënner de Natiounen
### 2017
* Aleida Assmann (DE) a Jan Assmann (DE) - Kollektiivt Gediechtnes
* Bina Agarwal (IND/GB) - Gender Studies
* Robert D. Schreiber (USA) an James P. Allison (USA) - Immunologesch Usätz an der Kribstherapie
* Michaël Gillon (BEL) - D'Planéite vum Sonnesystem an d'Exoplanéiten
### 2016
* Piero Boitani (IT) - Vergläichend Literaturwëssenschaft
* Reinhard Jahn (DE) - Molekular an zellulär Neurowëssenschaften, inklusiv d'Aspekter vun der Entwécklung an Degeneratioun
* Federico Capasso (IT) - Ugewandte Photonik
* Robert O. Keohane (USA) - International Bezéiungen: Geschicht an Theorie
### 2015
* Hans Belting (DE) - Geschicht vun der europäescher Konscht (1300–1700)
* Joel Mokyr (USA) - Wirtschaftsgeschicht
* Francis Halzen (USA) - Astrodeelchephysik inklusiv d'Observatioun vun Neutrinos a Gammastralen
* David Karl (USA) - Ozeanographie
### 2014
* Mario Torelli (IT) - klassesch Archeologie
* Ian Hacking (CND) - Epistemologie an Erkenntnestheorie
* David Tilman (USA) - Grondleeënd an/oder ugewandte Ökologie vu Planzen
* Dennis Sullivan (USA) - Mathematik
* Vivre en Famille (F) - Humanitéit, Fridden a Bridderlechkeet ënner de Natiounen
### 2013
* Alain Aspect (F) – Quantemechanik
* Manuel Castells (E) – Soziologie modern Kommunikatiounstechnologien
* Pascale Cossart (F) – Molekularbiologie pathogener Bakterien
* André Vauchez (F) – Geschicht vum Mëttelalter
### 2012
* Ronald Dworkin (USA) – Theorie a Philosophie vum Droit
* Reinhard Strohm (Däitschland) – Musekswëssenschaft
* Kurt Lambeck (AUS) – Wëssenschafte vun der fester Äerd, ënner besonnerer Berécksichtegung interdisziplinäerer Fuerschungsbäidréig
* David Baulcombe (GB) – Epigenetik

### 2011
* Peter Brown (IRL) – Geschicht vun der griichesch-réimescher Antiquitéit
* Bronislaw Baczko (PL) – D'Zäit vun der Opklärung
* Russell Scott Lande (USA) – Theoreetesch Biologie oder Bioinformatik
* Joseph Silk (GB / USA) – Dat fréit Universum
### 2010
* Manfred Brauneck (Däitschland) –
* Carlo Ginzburg (Italien) –
* Jacob Palis (Brasilien) – Mathematik
* Shinya Yamanaka (Japan) –
### 2009
* Terence Cave (Groussbritannien) – Literatur zanter 1500
* Michael Grätzel (Däitschland / Schwäiz) – Materialwëssenschaften
* Brenda Milner (Groussbritannien / Kanada) – Kognitiv Neurowëssenschaften
* Paolo Rossi Monti (Italien) – Wëssenschaftsgeschicht
### 2008
* Maurizio Calvesi (Italien) - Geschicht vun der Konscht zanter 1700
* Thomas Nagel (USA) - Praktesch Philosophie
* Ian H. Frazer (AUS) - Preventivmedezin, Impfung mat abezunn
* Wallace S. Broecker (USA) - Klimawëssenschaft: Klimawiëssel
### 2007
* Rosalyn Higgins (Groussbritannien) – Vëlkerrecht zanter 1945
* Sumio Iijima (JP) – Nanowëssenschaften
* Michel Zink (FR) – Europäesch Literatur 1000-1500
* Jules Hoffmann (FR) an de Bruce Beutler (USA) – Ugebueren Immunitéit
* Karlheinz Böhm (AT) – Humanitéit, Fridden a Bridderlechkeet tëscht de Vëlker
### [[2006]]
* Ludwig Finscher (DE) – Geschicht vun der owendlännescher Musek zanter 1600
* Quentin Skinner (GB) - Geschicht an Theorie vum politeschem Denken
* Paolo de Bernardis (IT) an den Andrew Lange (USA) - Visuell Astronomie an Astrophysik
* Elliot M. Meyerowitz (USA) an de Christopher R. Somerville (USA) - Molekulargenetik vun de Planzen
### [[2005]]
* Lothar Ledderose (DE) – Asiatesch Konschtgeschicht
* Peter Hall (GB) – Sozial- a Kulturgeschicht vun der Stad zanter Ufank vum 16. Joerhonnert
* Peter R. Grant an de Rosemary Grant (GB) – Populatiounsbiologie
* Russel J. Hemley (USA) an de Ho-kwang Mao (USA/China) – Mineralphysik
### [[2004]]
* Andrew Colin Renfrew (GB) – Prehistoresch Archeologie
* Zesummenaarbecht Sant'Egidio (IT) – Humanitéit, Fridden a Bridderlechkeet ënner de Vëlker	
* Michael Marmot (GB) – Epidemiologie
* Nikki R. Keddie (USA) – D'islamesch Welt Enn 19. bis Enn vum 20. Joerhonnert	
* Pierre Deligne (BE) – Mathematik
### [[2003]]
* Eric Hobsbawm (GB) – Europäesch Geschicht zanter 1900
* Reinhard Genzel (DE) – Infrarout-Astronomie
* Serge Moscovici (FR) – Sozialpsychologie
* Wen-Hsiung Li (TW/USA) – Geneetik an Evolutioun
### [[2002]]
* Anthony Grafton (USA) – Geschicht vun de Geeschteschwëssenschaften
* Dominique Schnapper (FR) – Soziologie
* Walter J. Gehring (CH) – Entwécklungsbiologie	
* Xavier Le Pichon (FR) – Geologie
### [[2001]]
* Claude Lorius (FR) – Klimatologie
* James Sloss Ackerman (USA) – Geschicht vun der Architektur (mat Urbanistik a Landschaftsdesign)
* Jean-Pierre Changeux (FR) – Kognitiv Neurowëssenschaften
* Marc Fumaroli (FR) – Literaturgeschicht a –kritik zanter 1500
### [[2000]]
* Abdul Sattar Edhi (PK) – Humanitéit, Fridden a Bridderlechkeet ënner de Vëlker
* Ilkka Hanski (FI) – Ëmweltwëssenschaften
* Martin Litchfield West (GB) – Klassesch Archäologie
* Michael Stolleis (DE) – Rechtsgeschicht vun der Neizäit
* Michel Mayor (CH) – Instrumentatioun an Techniken an der Astronomie an an der Astrophysik
### [[1999]]
* John Elliott (GB) – Geschicht vum 16. bis 18. Joerhonnert	
* Luigi Luca Cavalli-Sforza (IT/USA) – Naturwëssenschaftlech Erfuerschung vun Mënschofstaamung
* Michail Gromow (RU/FR) – Mathematik	
* Paul Ricœur (FR) – Philosophie
### [[1998]]
* Andrzej Walicki (PL/US) – Geschicht: Kultur- a Sozialgeschicht vun der slawescher Welt vun der Katharina déi Grouss bis zu der russescher Revolutioun am Joer 1917	
* Harmon Craig (USA) – Geochemie
* Robert May (GB/AU) – Biodiversitéit	
### [[1997]]
* Charles Coulston Gillispie (USA) – Wëssenschaftsgeschicht an –philosophie
* Stanley Jeyaraja Tambiah (LK/USA) – Sozialwëssenschaften: Sozialanthropologie
* Thomas Wilson Meade (GB) – Epidemiologie	
### [[1996]]
* Arno Borst (DE) – Geschicht: Kultur vum Mëttelalter	
* Arnt Eliassen (NO) – Meteorologie	
* Internationale Kommitee vum Roude Kräiz – Humanitéit, Fridden a Bridderlechkeet ënner de Vëlker	
* Stanley Hoffmann (AU/USA/FR) – Politesch Wëssenschaften: Aktuell international Bezéiungen
### [[1995]]
* Alan J. Heeger (USA) – Materialwëssenschaften
* Carlo M. Cipolla (IT) – Wirtschaftsgeschicht
* Yves Bonnefoy (FR) – Geschicht a Kritik vun de schéine Kënschte an Europa (vum Mëttelalter bis haut)
### [[1994]]
* Fred Hoyle (GB) an de Martin Schwarzschild (DE/USA) – Astrophysik (Evolutioun vun de Stäre)
* Norberto Bobbio (IT) – Rechtswëssenschaft a Politik (Regéierbarkeet vun den Demokratien)
* René Couteaux (FR) – Biologie (Struktur vun der Zell, mat besonnescher Rücksicht op d'Nervesystem)
### [[1993]]
* Jean Leclant (FR) – Konscht an Archeologie am Altertum	Frankräich
* Lothar Gall (DE) – Geschicht: Gesellschafte vum 19. an 20. Jh.
* Wolfgang H. Berger (DE/USA) – Paleontologie mat besonnescher Rücksicht op ozeanographesch Aspekter
### [[1992]]
* Armand Borel (CH/US) – Mathematik	
* Ebrahim M. Samba (GM) – Preventivmedezin
* Giovanni Macchia (IT) – Literaturgeschicht a –kritik	
### [[1991]]
* Abbé Pierre (FR) – Humanéit, Fridden a Bridderlechkeet ënner de Vëlker
* György Ligeti (HU/AT) – Musek
* John Maynard Smith (GB) – Geneetik an Evolutioun
* Vitorino Magalhães Godinho (PT) – Geschicht: Opstieg vun Europas am 15. an 16. Joerhonnert
### [[1990]]
* James Freeman Gilbert (USA) – Geophysik (feste Buedem)
* Pierre Lalive d'Epinay (CH) – Internationaalt Privatrecht	
* Walter Burkert (DE) – Altertumswëssenschaften
### [[1989]]
* Emmanuel Levinas (FR/LT) – Philosophie	
* Leo Pardi (IT) – Ethologie
* Martin Rees (GB) – Héichenergie-Astrophysik
### [[1988]]
* Michael Evenari (IL) an den Otto Ludwig Lange (DE) – Gebrauchte Botanik (mat ekologeschen Aspekter)	
* René Etiemble (FR) – Vergläichend Literatur
* Shmuel Noah Eisenstadt (IL) – Soziologie
### [[1987]]
* Jerome Bruner (USA) – Humanpsychologie	
* Phillip Tobias (ZA) – Physikalesch Anthropologie
* Richard W. Southern (GB) – Geschicht vum Mëttelalter
### [[1986]]
* United Nations High Commissioner for Refugees – Humanitéit, Fridden a Bridderlechkeet ënner de Vëlker
* Jean Rivero (FR) – Grondrechter vun der Perséinlechkeet
* Otto Neugebauer (AT/USA) – Wëssenschaftsgeschicht
* Roger Revelle (USA) – Ozeanographie/Klimatologie	USA
### [[1985]]
* Ernst Gombrich (AT/GB) – Konschtgeschicht vum Orient	
* Jean-Pierre Serre (FR) – Mathematik
### [[1984]]
* Jan Hendrik Oort (NL) – Astrophysik
* Jean Starobinski (CH) – Literaturgeschicht a –kritik
* Sewall Wright (USA) – Geneetik
### [[1983]]
* Edward Shils (USA) – Soziologie
* Ernst Mayr (DE/US) – Zoologie
* Francesco Gabrieli (IT) – Orientalistik
### [[1982]]
* Jean-Baptiste Duroselle (FR) – Sozialwëssenschaften
* Kenneth Vivian Thimann (GB/USA) – Reng a gebrauchte Botanik
* Massimo Pallottino (IT) – Altertumswëssenschaften
### [[1981]]
* Dan McKenzie (GB), Drummond Hoyle Matthews (GB) an de Frederick John Vine (GB) – Geologie a Geophysik
* Josef Pieper (DE) – Philosophie
* Paul Reuter (FR) – Internationaalt ëffentlecht Recht
### [[1980]]
* Enrico Bombieri (IT) – Mathematik
* Hassan Fathy (EG) – Architektur a Stadplanung
* Jorge Luis Borges (AR) – Philologie, Linguistik a Literaturkritik
### [[1979]]
* Ernest Labrousse (FR) an de Giuseppe Tucci (IT) – Geschicht
* Jean Piaget (CH) – Sozial- a politesch Wëssenschaften
* Torbjörn Caspersson (SE) – Biologie
### [[1978]]
* Mutter Teresa (AL) – Humanitéit, Fridden a Bridderlechkeet ënner de Vëlker
### [[1962]]
* Andrei Nikolajewitsch Kolmogorow (SU) – Mathematik
* Karl von Frisch (AT) – Biologie
* Johannes XXIII. (IT) – Humanitéit, Fridden a Bridderlechkeet ënner de Vëlker
* Paul Hindemith (DE) – Musek
* Samuel Eliot Morison (USA) – Geschicht
### [[1961]]
* Nobel-Stëftung (SE) – Humanitéit, Fridden a Bridderlechkeet ënner de Vëlker
## Um Spaweck
*  International Balzan-Stëftung
*  list of Balzan prizewinners