open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jéngsterdag

**Jéngsterdag** ass eng jiddesch, chrëschtlech an islamesch Opfaassung vun enger Zort „leschtem Dag“, bei deem e „Weltgeriicht“ ofgehale gëtt, dat op altestamentaresch apokalyptesch Iddien zeréckgeet.

## Jéngsterdag an der Bibel

## Jéngsterdag an der Konscht

## Um Spaweck
Saint-Quirin

**Saint-Quirin** ass eng franséisch Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est.

D'Uertschaft gouf vun der Associatioun *[[Les plus beaux villages de France]]*, als eent vun de schéinsten Dierfer a Loutrenge klasséiert.

D'Uertschaft gëtt fir d'éischt 966 ernimmt. Den Numm huet se vum réimeschen Tribun Quirinus, dem spéideren Hellegen.

Am Mëttelalter gouf et e Priorat an der Gemeng, dat der Abtei vu Marmoutier gehéiert huet, an am Drëssegjärege Krich zerstéiert gouf. Et gouf am 18. Joerhonnert erëm zum Deel frësch opgeriicht.

Am 15. Joerhonnert huet sech zu Saint-Quirin eng Glasfabréck installéiert, déi ë.&nbsp;a. d'Glas fir den herzogleche Palais vu Nanzeg geliwwert huet.

### Kuckeswärtes

*D'Paschtoueschhaus vu 1711
*D'Kierch *Saint-Quirin* mat den Ënnentierm, barock Kierch vu 1722
*An der Kierch d'Silbermann-Uergel vu 1736, an de Kristalllüster vu Saint-Louis
*De Buer *Saint-Quirin*
*D'Kapell *Sainte Claire* 1818 restauréiert
*D'Kapell vun der Glasfabréck vu Lettenbach vu 1756, als historescht Monument klasséiert
*D'Kapell *Notre-Dame de l'Hor*
*D'Kapell *Notre-Dame de la Délivrance*
*D'Kierch *Sainte-Thérèse*

## Um Spaweck
Erhart Küng

Den **Erhart Küng**, gebuer ëm 1420 zu Stadtlohn a Westfalen, a gestuerwen den 30. Januar 1507 war Architekt a *Magister operis*, bei de Bauaarbechte vum Berner Münster.

Nodeem hien eng Léier fir Steemetzer hanneru sech hat, an no e puer Joer "op der Rull", huet e sech ëm 1455 zu Bern niddergelooss. 1460 war hien do Member vum Grousse Rot, an e gouf 1479 Stadarchitekt a 1483 Münsterarchitekt op Liewenszäit.

De Küng war wesentlech dru bedeelegt, wéi d'Münsterplattform vergréissert gouf. D'Skulpturegrupp Jéngsterdag, déi um Tympanon vun der mëttlerer Westpaart, dem Haaptportal vum Münster, gemeesselt ass, staamt vun him a vu senge Gesellen.
Nico Simon

Den **Nico Simon**, gebuer den 3. Abrëll 1952 an der Stad Lëtzebuerg,, ass e lëtzebuergesche Manager am Kinosberäich.

Vu Jonktem un huet hie sech an der lëtzebuergescher Cinéclubs-Zeen engagéiert. Hien huet de Kino Utopia mat an d'Liewe geruff an den CDAC, e Reseau fir Regionalkinoen ze bedreiwen, matgegrënnt. Zanter 1991 mécht hie seng Aarbecht haaptberufflech.

Hien ass zanter 1994 de Generaldirekter vum Utopia Group.

Den Nico Simon ass och Grënnungsmember a Kovizepresident vum Reseau *Europa Cinémas* a Verwaltungsrotmember vun UNIC.
Puzzle

E **Puzzle**, "Pasl" ausgeschwat, ass e Gedoldsspill, dat dora besteet, en Objet mat 2 oder 3 Dimensioune mat Hëllef vu Stécker, déi sech aneneekropen, zesummenzestellen.

Zweedimensional Puzzele si gewéinlech Reproduktioune vu Fotoen oder vun Tableauen, dräidimensionaler der vu Gebaier.

De Wikipedia-Logo weist en dräidimensionale Puzzle a Form vun enger Kugel.

## Um Spaweck
Thesaurus

En **Thesaurus** oder Wuertnetz ass en Dictionnaire dee Relatiounen tëscht Begrëffer festhält. Den Terme Wuertnetz verdäitlecht dobäi déi relational Vernetzung tëscht de Begrëffer. Eng Zort vun Thesauri si Synonymendictionnairen. Nieft Synonymme kann en Thesaurus awer och aner Relatioune wéi Iwwer-, Ënnerbegrëffer oder Antonymen enthalen.

## Etymologie
Thesaurus kënnt vum griicheschen *thēsaurós* a bedeit *Schatz*.

## Um Spaweck
* Thesaurus um "Spellchecker fir déi Lëtzebuergesch Sprooch"
Aunois

D**'Aunois** op franséischen topographesche Kaarten als ***Ruisseau de l'Aunois*** ze fannen, ass eng belsch-franséisch Baach an der Provënz Lëtzebuerg, an am Departement Ardennes. Et ass e rietsen Niewefloss vun der Kuer.

D'Aunois entsteet an der Belsch um Territoire vun der Sektioun Muno an der Gemeng Florenville, duerch den Zesummelaf vun zwou Baachen nërdlech vu Muno, op enger Héicht vu ronn 220 Meter an zwar de *[[Ruisseau des Cailloux]]* an de *[[Ruisseau de Remy]]* mat senger Niewebaach dem *[[Ruisseau du Gué du Roi]]*. Kuerz duerno kënnt nach de *[[Ruisseau de Tourgeon]]* derbäi,

No dem Zesummelaf vun dëse Baachen heescht de Waasserlaf **Ruisseau du Tremble**. Deen Numm behält d'Baach bis op d'franséisch Grenz um Lieu-dit *Ermitage*.

A Frankräich leeft se dann duerch d'Gemenge Messincourt, Pure, Osnes a Carignan, fir no engem Laf vu ronn 11.580 Meter bei Carignan um Lieut-dit *La Tréfilerie* op enger Héicht vun 163 Meter an d'Kuer ze lafen.

## Nieweflëss
### An der Belsch
* eng Baach déi vu Lambermont kënnt.

### A Frankräich
* de Ruisseau de la Goutelle zu Messincourt.
* de Matton zu Carignan.
## Um Spaweck
*Fiche beim SANDRE
Ruisseau des Cailloux

De **Ruisseau des Cailloux** ass eng Baach an der belscher Provënz Lëtzebuerg, um Territoire vun de Gemenge Bouillon a Florenville.

D'Baach hir Quell heescht *Source de la claire Fontaine* a si ass op enger Héicht vu 420 Meter nërdlech vum Lieu-dit *Les Quatre Chemins* nieft der N83, um hallwe Wee tëscht Sainte-Cécile a Bouillon.

Se leeft vun do aus an enger schmueler Griecht no Süden laanscht de Château des Amerois wou eng Baach déi aus dem *Étang de Nivi* kënnt vu riets draleeft.

Duerch d*'Forêt de Muno* leeft se weider bis op Muno, wou se zesumme mat e puer Baachen déi kuerz noeneen zesummelafen, d'Baach mat dem Numm Ruisseau du Tremble bilt.

## Kuckt och
Lëscht vun de belsche Waasserleef
Ruisseau du Gué du Roi

De **Ruisseau du Gué du Roi** ass eng Baach an der Belsch, an der Gemeng Florenville, Provënz Lëtzebuerg.

D'Quell vun der Baach ass an der *Forêt de Muno* eng ronn 400 Meter südlech vum PK 50 vun der N83, tëscht de Lieu-dite *La Maison Blanche* a * Ferme des Blancs Sarts*, op enger Héicht vu 400 Meter.

Vun der Quell un leeft d'Baach duerch eng Griecht no Süde laanscht *La Roche à l'Appel* an duerch d'Réserve naturelle de Muno, bis bei d'Steekaul vu Muno, fir do op enger Héicht vun 260 Meter an de Ruisseau de Remy ze lafen.
Jeannot Waringo

De **Jeannot Waringo**, gebuer den 11. Juli 1952 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Ekonomist a fréiere Staatsbeamten am Finanzministère, wou en Direkter vun der *[[Inspection générale des finances]]* war.

De Jeannot Waringo ass respektiv war do donieft President vum Verwaltungsrot vun der CFL, vu Lux-Development an och Member vun de Verwaltungsréit vun ë.&nbsp;a. ArcelorMittal Luxembourg, dem Centre culturel de rencontre Abbaye de Neumünster, dem Mudam, der SEO, dem Lux-Airport an dem Fonds du logement.

Ausserdeem ass hie President vun der Asbl *[[Musek am Syrdall]]*.

Tëscht Juni 2019 a Januar 2020 huet hien am Optrag vun der Regierung eng Analys vun der Personalpolitik um Groussherzoglechen Haff gemaach. 2021 gouf en domat chargéiert, den Ëmgank mat der Corona-Pandemie an den Alters- a Fleegeheemer an de Clusteren déi a verschiddenen Haiser opgetruede waren, z'ënnersichen.

## Gielercher
* 

## Um Spaweck
*
Serge Kollwelter

De **Serge Kollwelter**, gebuer de 6. Dezember 1946 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Schoulmeeschter.

Hie war vun 1979 bis 2009 President vun der ASTI, déi en och matgegrënnt huet. Virdrun hat hien d*'União*, eng portugisesch-lëtzebuergesch Associatioun, an d'Liewe geruff.

De Serge Kollwelter ass de Brudder vum René Kollwelter an de Jong vum Nicolas Kollwelter.

## Wierker (Auswiel)
* *Fremdarbeiter. Ein Schwarzbuch über ihre Situation in Luxemburg* (Coauteur, 1974).
* "Immigration in Luxembourg: New Challenges for an Old Country ". Migration Policy Institute, March 2007.
Cuenca

**Cuenca ** ass d'Haaptstad vun der spuenescher Provënz Cuenca a läit an der autonomer Regioun Kastilien-La Mancha.


Fichier:Cuenca Torre de Mangana.JPG
Fichier:Hanging houses in Cuenca Spain.jpg
Fichier:Cuenca Catedral de Cuenca.jpg
Fichier:Hoz del Huecar.jpg
Fichier:A Black and White Photo of the Cuenca Cathedral in Spain.jpeg|
Fichier:A black and white photo taken in Cuenca Spain.jpeg|
Fichier:Cuenca-2000 calle alfonso viii 01.jpeg
Fichier:Convento de San Pablo Cuenca Spain-3.jpg
Fichier:Cuenca-panoramica4.JPG
Fichier:Designed by Eiffel a Bridge in Cuenca Spain same person who designed the Eiffel Tower in Paris.jpg



## Um Spaweck
Guadalajara

**Guadalajara** ass d'Haaptstad vun der spuenescher Provënz Guadalajara a läit der autonomer Regioun Kastilien-La Mancha.

## Um Spaweck
Ruisseau de Remy

De **Ruisseau de Remy** ass eng Baach an der Belsch um Territoire vun der Gemeng Florenvillle an der Provënz Lëtzebuerg.

D'Baach huet hir Quellen am *Bois de Remy* westlech vum Lieu-dit *Maljoui* tëscht der N83 an der N884, op enger Héicht vu ronn 320 Meter.

Se leeft vun do aus no Westen. Bei der Steekaul vu Muno kënnt vu riets de *[[Ruisseau du Gué du Roi]]* dragelaf. duerno leeft se duerch d'Uertschaft Muno, wou se mat dem *[[Ruisseau des Cailloux]]* zesummeleeft. Kuerz duerno kënnt nach vu lénks de *[[Ruisseau de Tourgeon]]* dobäi, an zesumme bilde se dann de *[[Ruisseau du Tremble]]*.
Glaspabeier

**Glaspabeier** ass en Hëllefsmëttel fir Flächen ze schläifen.

Dat eigentlecht Schläifmëttel si méi oder manner reng Korundgrimmelen, déi op Pabeier oder op Lénge gepecht sinn.

## Um Spaweck
Abrëllsblumm

D**'Abrëllsblumm** (*Anemone nemorosa* L.) ass eng Bléieplanz aus der Gattung Anemon (*Anemone*), déi zu der Famill vun de Botterblummen (Ranunculaceae) gehéiert.

## Nimm
De wëssenschaftleche Gattungsnumm gëtt dacks op dat griichescht Wuert *ánemos* (= "Wand") zeréckgefouert, mä den Urspronk schéngt éischter beim arabeschen Numm *an-nu'mān* (= Blutt) ze leien, eng Bezeechnung fir eng Planz déi rout blitt, wéi d'Adonis.

Den Aartennumm ass dat laténgescht Adjektiv *nemorosa*/-*us* = "am Schiet".

Dem Henri Klees no huet d'Aart nach follgend Nimm: Bloderblumm, Bëschblumm, Hefflerblumm, Holzblumm, Kéisblimmchen, Këschteblumm, Läffelsblumm, Läffelkraut, Mäerzblumm, Ouschterbléi, Schankeblumm, Heckebloum, Pottschambsbloum.

## Beschreiwung
D'Planz déi e puer Joer hannereneen erëmkënnt, gëtt tëscht 10 a 25&nbsp;cm grouss a blitt tëscht Mäerz an Abrëll/Mee. Hir Blieder sinn tëscht 5 an 12&nbsp;cm laang, mëttelgréng, mat dräi ofgerënnte Wutzen, a mat klengen Zänn laanscht d'Säiten. Se huet eng wäiss eenzel Bléi mat 6 - 8 Bléieblieder, déi tëscht 2 an 3&nbsp;cm grouss ass, déi heiansdo och liicht rosa ka sinn. Si huet e flaacht Wuerzelwierk, dat sech wäit ëm d'Planz ausbreet. De Som gëtt vu Seechomesse verspreet.

## Verbreedung
D'Blumm ass an Europa an den hiwwelege Géigenden, an an de Bierger, an de Bëscher an op Wisen ze fannen.

## Gëftegkeet
D'Planz, déi Protoanemonin enthält, ass gëfteg.

## Literatur
*Genaust, H. 2017. Etymologisches Wörterbuch der botanischen Pflanzennamen. 6. Aufl. Verlag Springer Basel AG. ISBN 978-3-86820-149-9.
*Klees, Henri, 1994. *Luxemburger Pflanzennamen*. Beiträge zur luxemburgischen Sprach- und Volkskunde Nr. VIII. 3. Aufl., 182 S., Pierre Linden, Luxemburg.
*Kraus, Mathias, 1887. *Die einheimischen Giftpflanzen / mit naturgetreuen Abbildungen auf 21 colorirten Tafeln aus der litographischen [sic] Anstalt von J. F. Schreiber in Esslingen.* 104 S. Verlag von J. Erpelding, Luxemburg.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Planzennimm

## Um Spaweck
Messincourt

**Messincourt** ass eng franséisch Gemeng an den Ardennen an der Regioun Grand Est.

Messincourt läit op enger Héicht vu ronn 240 m am Dall vun der Aunois um Zesummelaf mat dem *[[Ruisseau de la Goutelle]]*, an op der Grenz mat der belscher Provënz Lëtzebuerg.

Messincourt gëtt 1096 fir d'éischt schrëftlech ernimmt a kritt 1278 säi Fräiheetsbréif. D'Uertschaft huet bis an d'16. Joerhonnert zur *Seigneurerie vu Sedan* gehéiert.
### Kuckeswäertes
* D'Reschter vum ronnen Tuerm deen zum Schlass gehéiert huet.
* Bei der Kierch dat sougenannnte Schlass aus dem 17. Joerhonnert.
* D'Kierch mat dem Tuerm vu 1777.
Hunneg

**Hunneg** ass e Liewensmëttel, dat vun den Hunnegbeie gemaach gëtt, fir Iessensreserve fir iwwer de Wanter ze hunn. Si sammelen dofir Nektar vu verschiddene Bléien oder Hunnegda, déi béid virun allem aus Zocker, Mineraler a Spuerenelementer bestinn. Béides verwandele se an Hunneg, andeems se eegen Enzymer derbäiginn, an iwwerflëssegt Waasser verdonsten doen.

De Goût, de Geroch an d'Faarf vum Hunneg hänken dovun of, vu wat fir Bléien den Nektar oder vu wat fir Beem den Hunnegda dofir geholl gouf.

## Kuckt och
* Sbiten – e waarme Getränk aus Hunneg

## Um Spaweck
Osnes

**Osnes** ass eng franséisch Gemeng an den Ardennen an der Regioun Grand Est.

Osnes läit op enger Héicht vun 162 m am Dall vun der Aunois.

D'Uertschaft gëtt 1230 fir d'éischt schrëftlech ernimmt. Fréier gouf et zu Osnes e puer Metallindustrien déi vum héije Waasserdebit vun der Aunois profitéiert hunn. Dofir gouf eng Derivatioun vun der Baach gebaut, an et gëtt Weieren am Duerf déi als Waasserreserve ugeluecht gi waren.

### Kuckeswäertes
* D'Kierch aus dem 16. Joerhonnert déi 1783 restauréiert gouf, mat engem Altor aus dem 12. Joerhonnert.
Knuewelek

De **Knuewelek**, *Allium sativum*, ass eng Gewierzplanz aus der Famill vun den Ënneplanzen.


Fichier:Garlic_growing.jpg|Knuewelek deen ausdreift
Fichier:Allium_sativum_garden.jpg|Knueweleksplanzen am Geméisgaart
Fichier:Knoblauch_Bluete_3.JPG|Knueweleksbléi
Fichier:Allium_sativum_-_Garlic_-_01.jpg|Knuewelekstrëtzen


## Kuckt och
* Knuewelekspress
* Heckeknuewelek
* Bloderkraut

## Um Spaweck
Pure

**Pure** ass eng franséisch Gemeng an den Ardennen an der Regioun Grand Est.

Pure läit op enger Héicht vun 179 m am Dall vun der Aunois, op der Grenz mat der belscher Provënz Lëtzebuerg.

D'Uertschaft gëtt am 12. Joerhonnert fir d'éischt ernimmt. 1677 gouf d'Duerf vun den Truppe vum Charel V. vu Loutrengen a Brand gestach.
Gong

E **Gong** ass e metallenen Idiophon fir drop ze schloen, dee meeschtens aus Bronze ass. De Begrëff staamt aus dem Indoneeseschen.

De Gong besteet aus enger ronner Plack, mat oder ouni Bockel, där hire Bord méi oder manner ëmgebéit ass. Gonge kënne gestëmmt sinn oder och net.

Fir d'éischt ernimmt gouf de Gong am 10. Joerhonnert an enger javanescher Fassong vum Ramayana.

D'Instrument gëtt gebraucht, fir der Orchestermusek en asiatesche Faarftoun ze ginn, wéi am Puccini sengen Operen *[[Madama Butterfly]]* oder *[[Turandot]]*.

## Um Spaweck
Ieselsfouss

Den **Ieselsfouss**, respektiv den **Ieselshouf** (*Tussilago farfara*), ass déi eenzeg Aart vun der Gattung *Tussilago* aus der Famill vun den Asteraceae.

## Nimm
Dem Heng Klees no huet si nach follgend lëtzebuergesch Nimm: Ieselsféiss, Fils avant le père, Kalefuerz, Kazeschéngchen, Leemblat, Moukeblat, Moukepräbbeli. Beim Edmond J. Klein war 1897 follgend Schreifweis ze fannen: Lêmblât, Iêselsfǒss, Iêselshǒf. respektiv beim Joseph Weber am Joer 1890: Lèmblât, Ièselsfǒss, Ièselshǒf.

De wëssenschaftlechen Numm kënnt aus dem laténgeschen: *Tussilago* staamt vun "tússis" = Houscht, de Suffix "-ago" vun "ágere" = verdreiwen. Den Aartennumm *fárfara* staamt vu "farina" = Miel a "férre" = droen, en Hiwäis op déi gro Hoer vun der Planz.

D'Form vun senge Blieder erënneren un en Houf, dofir heescht d'Planz op Däitsch "Huflattich".

## Beschreiwung
D'Planz déi e puer Joer hannereneen erëmkënnt, gëtt tëscht 7 a 30&nbsp;cm héich a blitt tëscht Mäerz an Abrëll. Hie gehéiert zu den éischte Fréijoersbléier. Seng Bléien entwéckele sech virun de Blieder, dofir gëtt en och "Fils avant le père" genannt, och op Lëtzebuergesch!

Den Ieselsfouss wiisst gär op leemege Plaze laanscht Weeër.

Wéi säi laténgeschen Numm et seet, ass den Ieselsfouss eng Heelplanz géint den Houscht. Seng Blieder ginn (ënner dem Numm "Farfarae folium") an Houschttéi verschafft.

## Den Ieselsfouss zu Lëtzebuerg
Den Ieselsfouss ass zu Lëtzebuerg geleefeg an net bedreet.

## Illustratiounen

Fichier:Ieselsfouss_blieder.jpg|Blieder vum IeselsfoussStolzebuerg, 30.04.2008.
Fichier:Ieselsfouss.jpg|Bléie vum IeselsfoussStolzebuerg, 30.04.2008.


## Literatur
* Colling, Guy, 2005. Red List of the Vascular Plants of Luxembourg. Ferrantia, 42, 1-77.
* Klees, Henri, 1994. *Luxemburger Pflanzennamen*. Beiträge zur luxemburgischen Sprach- und Volkskunde Nr. VIII. 3. Aufl., 182 S., Pierre Linden, Luxemburg.
* Klein, E.J., 1897. Die Flora der Heimat (sowie die hauptsächlichsten bei uns kultivierten fremden Pflanzenarten biologisch betrachtet. Eine Anleitung zur selbständigen Beobachtung der Lebens- und Anpassungserscheinungen in der Pflanzenwelt). 552 S., Buchdruckerei Justin Schroell, Diekirch.
* Weber, Joseph, 1890. Lezeburjesch - latein - fransesch - deitschen Dixionèr fun de Planzen. Recueil des mémoires et des travaux publiés par la Société de botanique du grand-duché de Luxembourg 12: 43-144.

## Um Spaweck
Réierbaach

D**'Réierbaach** ass eng Baach am franséischen Departement Meurthe-et-Moselle an an der Gemeng Déifferdeng, déi hir Quell op der franséisch-lëtzebuergescher Grenz um Nordhank vun der *Côte Rouge* op enger Héicht vu ronn 350 m tëscht Héiseng, an dem Lieu-dit *Baache Jang* zu Uewerkuer huet.

Si leeft vun do aus no Norden, laanscht Zowaasch bis op Saulnes, wou se no Westen dréint, an Direktioun Herserange. Bis op Saulnes mécht se op enger Streck vu ronn 5&nbsp;km d'Grenz tëscht Lëtzebuerg a Frankräich, a leeft op enger Streck vun e puer Honnert Meter ganz op Lëtzebuerger Territoire.

Vu Saulnes un ass se zu engem groussen Deel kanaliséiert an am Buedem verstoppt. Op der Héicht vum Lieu-dit *Les Quatre Vents* leeft se an d'Moulaine, mat där da weider an d'Kuer.

Op der topographescher Kaart vum Lëtzebuerger Kadaster ass se erëmzefannen ënner dem Numm Réierbaach/Crosnière. Op franséischen a belsche Kaarten huet se den Numm *Ruisseau de la Côte Rouge*. Ënner deem Numm gëtt se och a Frankräich vum SANDRE, mat dem Code B4010460 gefouert. Si ass am Ganzen eppes iwwer 7&nbsp;km laang, dovu 6,8&nbsp;km op franséischem Terrain, d'Grenz matgerechent.

Als Niewefloss vun der Kuer ass et domat ee vun de lëtzebuergesche Waasserleef deen net zum Baseng vum Rhäin, mä zu deem vun der Meuse gehéiert.
## Um Spaweck
Peter Hinnen

De **Peter Hinnen**, gebuer den 19. September 1941 zu Zürich, ass e Schwäizer Jodler, Schlagersänger a Filmschauspiller.

Seng éischt Optrëtter hat de “Peterli” am Restaurant Kindli zu Zürich, wou hie vun de Geschwister Schmid entdeckt gouf. Hie krut e Plackevertrag bei Polydor. Mat eelef Joer huet en 1954 mat der Cornelia Froboess am Film “Die Große Starparade” vum Paul Martin de Mambo "Ro-Ro-Ro-Ro-Robinson" gespillt an 1956 spillt en am Geza von Cziffra sengem Museksfilm “Musikparade” de Paulchen.

Am meeschte Succès hat hien, nodeem e bei Ariola gewiesselt war, mat follgenden Titelen:
* "Auf meiner Ranch bin ich König", 1962, eng Coverversioun vun “El Rancho Grande” 
* "Siebentausend Rinder", 1963 
* "Eine Rose blüht in Colorado", 1965 
* "Ich bin der König der Blauen Berge", 1966

Mëtt der achtzeger Joren huet e sech aus dem Showgeschäft zeréckgezunn an en ale Bauerenhaff zu Wattenwil am Kanton Bern.

## Titele vu senge Lidder (Auswiel)
* ”Columbus-Boogie” seng éischt Single-Plack op Polydor
* ”Rosemarie”, 1956, Polydor
* ”Auf meiner Ranch bin ich König”, 1962, Ariola
* ”Hü-a-hoh, alter Schimmel”, 1962, Ariola

## Um Spaweck
Mierbaach

D**'Mierbaach** ass eng lëtzebuergesch Baach an der Gemeng Käerjeng.

Se huet hir Quell um Waasserscheed tëscht dem Musel- an dem Meusebaseng op enger Héicht vun 345 Meter, um Flouer op der *Art* eng 200 Meter südlech vum Boufferdanger Muer. Vun do leeft se no Südosten, an no 250 Meter leeft e Gruef dee vum Boufferdanger Muer kënnt dran. Duerno geet et ënner der fréierer Atertlinn an dem CR111 erduerch. Duerno leeft se weider no Süden an Direktioun Uewerkäerjeng. Um Flouer *Salt* kënnt vu lénks eng Bächelchen dragelaf, déi d'Waasser vun e puer Quellen aus der *Päerchesgriecht*, der *Klappgriecht*, vu *Gondel* an aus de *Rëtsche* gesammelt huet. Den Uewerlaf, wéi och déi Bächelche mat hire Quellen, goufen 2017 zum Naturschutzgebitt Griechten ausgeruff.

Duerno leeft se ënner dem Feldwee erduerch, dee vun Uewerkäerjeng op Groussbéiweng féiert, an 200 Meter méi déif, op der Héicht vum Wäschbuer vun Uewerkäerjeng kënnt vu riets e Gruef dragelaf deen aus der *Féitzegriecht* kënnt.

Éier se dann duerch d'Uertschaft leeft, kënnt nach vu lénks eng Baach mat dem Numm *Pawuesgriecht* derbäi. Vun der Bréck un, iwwer déi den CR110A feiert, ass se eng ronn 100 m ënner dem Buedem, well zanter den 1990er Joren do eng Parkplaz fir de Kierfecht gebaut gouf. Soubal wéi se aus de Réier erauskënnt, gëtt se vun enger klenger Baach déi aus dem Schack kënnt gefiddert.

Op der Kräizung vum CR110A mat dem CR110 leeft se dann nach eng Kéier ënner enger Bréck erduerch, fir da westlech laanscht Käerjeng ze lafen, a schliisslech op der Biff an d'Kuer ze mënden.

Als Niewefloss vun der Kuer, ass et zu Lëtzebuerg eng vun de wéinege Baachen déi zum Meusebaseng gehéiert.

## Kuckt och
Chrëschtlech Solidaritéit International

D**'Chrëschtlech Solidaritéit International** (cf. hire Statuten: *Christian Solidarity International a.s.b.l.*) ass eng lëtzebuergesch ONG an Hëllefsorganisatioun, déi 1989 gegrënnt gouf an am Beräich vun der Bildung aktiv ass. CSI ass vum Lëtzebuerger Staat unerkannt an huet an Accord-Cadre mam Ausseministère ofgeschloss, deen 80 % vun de Projetskäschten iwwerhëlt.

CSI Lëtzebuerg ass an zwee complementairë Beräicher aktiv:
* Entwécklungszesummenarbecht: Bildungsprojete fir marginaliséiert Kanner a Jonker an Entwécklungs- a Schwellelänner;
* *Education au Développement*: Sensibiliséierung fir d'Bedeitung vum Accès zu Bildung, virun allem a lëtzebuergesche Primärschoulen.

## Entwécklungszesummenaarbecht
Am Laf vun de Joren huet d'CSI Lëtzebuerg verschidden ënnerschiddlech Projeten ënnerstëtzt. Haut läit den Accent an der Projetsaarbecht ganz däitlech am Beräich vun der Bildung, well d'Bildung e positiven Impakt op vill aner Liewensberäicher huet (Ëmwelt, Mënscherechter, Demographie, Gesondheet, Demokratie, asw.) an dozou bäidréit, datt d'Mënschen hiert Potential entwéckele kënnen. Dofir setzt d'CSI Lëtzebuerg sech fir d'Bildung vu benodeelegte Kanner a Jonker an. Am Kader vu verschiddene Projete ginn z.&nbsp;B. Schoule gebaut, Klassesäll frëschgemaach an un d'Bedierfnesser vu behënnerte Kanner ugepasst, Léierpersonal forméiert, Stroossekanner a Flüchtlingskanner alphabetiséiert. Egal wéi ënnerschiddlech d'Projeten och sinn, hiert d'Zil ass ëmmer, de Beneficiairë laangfristeg aus der Aarmut ze hëllefen. Dofir schafft d'CSI bei all hire Projete mat Organisatiounen aus de Partnerlänner zesummen. Déi kennen d'Bedierfnesser an d'Liewenskonditioune vun de Beneficiairen a geréieren de Projet op der Plaz. Am Ament huet d'CSI Lëtzebuerg Projeten a 6 Länner: am Ruanda, an der Demokratesche Republik Kongo, an Tansania, am Bangladesch, am Vietnam an an Indien.

## "Education au Développement"
Am Kader vun der Education au Développement sensibiliséiert CSI Kanner a lëtzebuergesche fir d'Bedeitung vu Bildung. Dës Sensibiliséierungsaarbecht leeft am Kader vun Atelieren of, an deenen d'Schüler an d'Situatioun vun Analphabete versat ginn an d'Liewens- a Léierkonditioune vu Kanner an Entwécklungslänner kenne léieren. Heiansdo organiséiert CSI och Evenementer, fir de grand Public op d'Bedeitung vum Accès zu Bildung opmierksam ze maachen. D'Zil vun der Education au Développement ass et, zum Nodenken z'animéieren a Pisten ze weisen, ewéi jidderee sech fir eng méi gerecht Welt kann asetzen.

## Visioun
„Wir setzen uns dafür ein, dass jeder Mensch sich seiner Würde und der seiner Mitmenschen bewusst wird, dass er sein Potenzial entfalten und zu einer gerechteren, solidarischeren Gesellschaft beitragen kann.“

## Um Spaweck
* Websäit vun CSI op Däitsch, Franséisch an Englesch
CSI

D'Ofkierzung **CSI** bezeechent:

* e Produzent vu CAD-Software: CADDSoft Solutions, Inc.,
* eng kanadesch Entreprise, déi Solarmodule produzéiert: Canadian Solar,
* en Zentrum fir Geheimdéngschtfuerschung vun der CIA: Center for the Study of Intelligence,
* den italieenesche Sportverband: Centro Sportivo Italiano,
* den Narkosdéiftindex an der Anästhesie: Cerebral State Index,
* eng Lokalisatiounsmethod an der Magnéitresonanzspektroskopie: Chemical-Shift-Imaging,
* eng lëtzebuergesch Mënscherechtsorganisatioun: Chrëschtlech Solidaritéit International,
* eng Kierch a Südindien: Church of South India,
* en Internet-Déngschtleeschter: Computer-Service International, 
* en internationalen Tournoi am Sprangreiden: Concours de Saut International,
* eng italieenesch Rockgrupp: Consorzio Suonatori Indipendenti,
* eng Sécherheetsinitiativ am Containerverkéier vun den USA: Container Security Initiative,
* déi engl. Ofkierzung fir Spueresécherung (**C**rime **S**cene **I**nvestigation)
** dovun ofgeleet déi US-amerikanesche Fernseeskrimiserien:
**
**
**
**
**
**
* e Stroumtëschekreesëmriichter: Current Source Inverter,
* de Clientszefriddenheetsindex: Customer Satisfaction Index,
Eeërblumm

D**'Eeërblumm**, oder **Botterblumm** (*Caltha palustris*) ass eng Aart aus der Famill vun de Ranunculaceae. Si gehéiert zu den éischte Fréijoersbléier.

D'Planz déi e puer Joer hannereneen erëmkënnt, gëtt tëscht 15 a 50&nbsp;cm héich a blitt tëscht Mäerz a Mee. Eng zweet Bléi kann tëscht Juli an Oktober virkommen. D'Blieder si donkelgréng a blénkeg, häerzfërmeg an um Rand gekierft.
## Nimm

Dem Heng Klees no huet si nach follgend Nimm: Botterblumm, Fräscheblumm, Dueder (-blumm), Inteblumm, Jongeblumm (an eng Rëtsch weider méideiteg Bezeechnungen).

De wëssenschaftlechen Aartennumm kënnt aus dem laténgeschen: *palustris* staamt vun *palus* = Supp, en Hiweis op déi gewéinlech fiicht Plazen, op deene d'Planz virkënnt.

## Literatur
* Klees, Henri, 1994. *Luxemburger Pflanzennamen*. Beiträge zur luxemburgischen Sprach- und Volkskunde Nr. VIII. 3. Aufl., 182 S., Pierre Linden, Luxemburg.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Planzennimm
## Um Spaweck
Konrad Adenauer

De **Konrad Adenauer**, gebuer de 5. Januar 1876 zu Köln, a gestuerwen den 19. Abrëll 1967 zu Rhöndorf, war en däitsche Politiker (CDU).

Vun 1949 bis 1963 war hien deen éischte Bundeskanzler vun der Bundesrepublik Däitschland.

## Liewen

## Gielercher
* *Großes Goldenes Ehrenzeichen am Bande für Verdienste um die Republik Österreich*.

## Um Spaweck
Walter Jackson Ong

De **Walter Jackson Ong**, gebuer den 30. November 1912 zu Kansas City am Missouri, a gestuerwen den 12. August 2003 zu St. Louis am Missouri, war en US-amerikanesche Geeschtlechen (Jesuitt), Literaturwëssenschaftler a Medientheoreetiker.

## Wierk

Dem Ong säi medientheoretescht Haaptwierk ass *"Oralitéit a Literalitéit: d'Technologiséierung vum Wuert"* vun 1982, wou en déi zentral Thees vertrëtt, datt d'Erfindung vun der Schrëft dem Mënsch net nëmmen en technescht Hëllefsmëttel geliwwert huet, mä déi mënschlech Denkweisen an déi domat verbonne kulturell a gesellschaftlech Muster substantiell an nohalteg ëmstrukturéiert huet.

## Publikatiounen (Auswiel)
* 1982: *Orality and literacy: The technologizing of the word*. New York (engleschsproocheg Rezensioun)
* 1958: *Ramus, method and the decay of dialogue: From the art of discourse to the art of reason*. Cambridge
* 1957: *Frontiers in American catholicism*. New York

## Literatur
* W. Raible: *Orality and Literacy*. An: H. Günther und O. Ludwig (Editeuren): *Schrift und Schriftlichkeit: Ein interdisziplinäres Handbuch internationaler Forschung*. Berlin 1994

## Gielercher
*
## Um Spaweck
* D'Medientheorie vum Walter Ong – Universitéit Duisburg-Essen
Netregierungsorganisatioun

Eng **Netregierungsorgansiatioun**, ofgekierzt **NRO**, **NGO** (fir *Non-Governmental Organisation*) oder **ONG** (fir *Organisation non gouvernementale*), Organisatioun, déi weeder vun engem Staat nach vun enger Internationaler Institutioun ofhänkt, d.&nbsp;h. si gëtt nëmme privat finanzéiert an ass net drop ausgeriicht fir e Benefice ze maachen.

Eng NRO verfollegt normalerweis en Zil dat vun ëffentlechem Intressi ass, wéi z.&nbsp;B. d'Verdeedegung vun de Mënscherechter, humanitär Hëllefsprojeten, oder Entwécklungshëllef déi iwwer privat Kanäl leeft.

Déi lëtzebuergesch Bezeechnung *Netregierungsorgansiatioun* kënnt vum engleschen Ausdrock *non-governmental organisation*. NROe gëtt et awer u sech scho laang ier dee Begrëff an de Medien an an der Gesellschaft an d'Bewosstsinn eragetrueden ass. Ee Beispill sinn déi schonn am 19. Joerhonnert a verschiddene Länner gegrënnt national Routkräiz-Gesellschaften.
NRO

D'Ofkierzung **NRO** bezeechent:

* netstaatlech Organisatiounen: Netregierungsorganisatioun,
* en US-amerikanesche Geheimdéngscht: National Reconnaissance Office,
* e Radiosobservatoire a Japan: Nobeyama Radio Observatory,
* eng international Internetadministratioun: Number Resource Organization,
* e Begrëff aus dem Beräich vun der Palliativmedezin: No Reanimation Order.
Le monde selon Monsanto

***Le Monde selon Monsanto*** ass en Dokumentarfilm aus dem Joer 2008 vun der franséischer Journalistin Marie-Monique Robin. E behandelt op eng kritesch Aart a Weis d'Produkter an d'Praktike vun der multinationaler Entreprise Monsanto, déi hire Sëtz an den USA huet an ënner anerem Planzesom an Herbizide produzéiert an zanter den 1990er Joren och Biotechnologië fir d'Kreatioun vu gentechnesch verännerte Planzen asetzt.

Den Documentaire gouf am Mee 2008 op RTL Télé Lëtzebuerg mam Titel ***Monsanto, mat Gëft a Genen*** an enger lëtzebuergeschsproocheger Synchronversioun gewisen.

## Um Spaweck
* De Film op film-documentaire.fr
Grand Prix Herning

De **Grand Prix Herning** ass eng Vëloscourse vun engem Dag, déi an Dänemark gefuer gëtt.

Den Depart an d'Arrivée vun der Course sinn zu Herning.

Zanter 2005 gehéiert dës Course zum UCI Europe Tour an ass zanterhier an der Klass 1.1 agestuuft.

## Nimm vun der Course
* 1997 - 2002: **Grand Prix Midtbank**
* 2003 - 2004: **Grand Prix SATS**
* 2005: **Grand Prix Herning-SATS**
* 2006: **Grand Prix Herning**
* 2007: **GLS Express Grand Prix**
* 2009: **Grand Prix Herning**

## Gewënner
* 1992: Claus Michael Møller 
* 1993: Dennis Rasmussen 
* 1994: Brian Smith 
* 1995: Frédéric Moncassin 
* 1996: Bjarne Riis 
* 1997: Bjarne Riis 
* 1998: Bjarne Riis 
* 1999: Michael Sandstød 
* 2000: Michael Sandstød 
* 2001: Rudi Kemna 
* 2002: Rudi Kemna 
* 2003: Frank Høj 
* 2004: Frank Høj 
* 2005: Michael Blaudzun 
* 2006: Allan Johansen 
* 2007: Kurt-Asle Arvesen 
* 2009: René Jørgensen 
* 2010: Alex Rasmussen 
* 2011: Troels Vinther 
* 2013: Lasse Norman Hansen 

## Um Spaweck
* Websäit vum ''Grand Prix Herning'' 
* Resultater vum ''GLS Express Grand Prix'' op der Websäit vu ''Mémoire du Cyclisme''
Nikloskierch zu Roudemer

D**'Nikloskierch zu Roudemer** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Regioun Iechternach Saint-Willibrord, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Jonglënster gehéiert.

De Patréiner ass den hellegen Niklos, deem säi Fest de 6. Dezember gefeiert gëtt.

Si steet am Norde vun der Uertschaft an der Eschweiler Strooss, dem CR129. Virun der Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

Den 13. November 2009 gouf se mat hirem Mobiliar als nationaalt Monument klasséiert.

## Geschicht
D'Parkierch vu Roudemer gouf an de Jore 1754 a 1755 am Barockstil gebaut. Déi Zäit war de Benedikt Filtz do Paschtouer.

## Gebai
Vum Bau hier gläicht se der Kierch zu Jonglënster, där vu Käerch an där vu Munneref.

## Fir ze liesen
**250 Jar Parkierch vu Roudemer, 1755 - 2005*: Kiermessondeg, den 22. Mee 2005 / [réd.: Denis Dimmer]. - Roudemer: Chorale Ste-Cécile, 2005 (Luxembourg: Saint-Paul). - 108 S.: ill. ; 21&nbsp;cm

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Jonglënster

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Nei Par Sektor Ost
* D'Fënstere vun der Kierch vu Roudemer op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
Harf

Eng **Harf** ass e Museksinstrument, dat zu de Chordophone gehéiert.

Vun deene verschiddenen Harfenzorten ass d'Concertsharf déi gréisst. Mat enger Héicht vun 1,80 m an engem Gewiicht vun ongeféiert 50 Kilo ass dat Instrument ee vun de gréissten an engem Orchester.

## Um Spaweck
Geentechnesch verännerten Organismus

E **geentechnesch verännerten Organismus**, och nach **OGM** (fr.: *organisme génétiquement modifié*) oder **GMO** (en.: *genetically modified organism*), ass en Organismus, deem seng Ierfanlage mat geentechnesche Methode geziilt verännert goufen, fir op déi Manéier Déieren oder Planze bestëmmt Eegenschaften ze vermëttelen, déi mat traditioneller Ziichtung net z'erreeche sinn.

Wärend an Europa de Verkaf vu OGMe prezis EU-Kennzeechnungsriichtlinnen an den Ubau vu geenverännerte Planze streng Oploe respektéiere muss, an dowéinst staark limitéiert ass, klëmmt den Ubau vu geenverännertem Mais, Räis, Sojabounen, Kotteng an den USA an a villen Entwécklungslänner stänneg, an huet 2006 iwwer 104 Mio ha Ubaufläch erreecht.

## Um Spaweck

* Websäit vum "Informationsdienst Gentechnik" mat kriteschen Informatiounen
OGM

D'Ofkierzung **OGM** bezeechent:

* en Duebel-Containerformat fir Videoen: Ogg Media,
* en éisträichescht Meenungsfuerschungsinstitut: Österreichische Gesellschaft für Marketing,
* de franséische Begrëff "organisme génétiquement modifié": Geentechnesch verännerten Organismus.
Heckeknuewelek

Den **Heckeknuewelek** oder **Wëlle Knuewelek**, och nach **Bärlauch** *Allium ursinum* L. ass e Kraut aus der Gattung *Allium* an der Famill vun den Ënneplanzen.

Et ass eng Planz déi e puer Joer hannereneen erëm kënnt, an 20 – 50&nbsp;cm grouss gëtt. Si huet laang donkelgréng Blieder a Form vun enger Lanzespëtz. D'Bléie si wäiss, stärefërmeg, an hu sechs baussenzeg Bléiebleider. Si stinn zesummen op engem méi oder manner ronne Kapp mat tëscht 5 an 20 Bléien.

Den Heckeknuewelek ass eng Bëschplanz. En ass praktesch a ganz Europa an an Nordasien, besonnesch a Bëscher déi an engem Hank leien ze fannen.

Säi Geroch gläicht deem vum Knuewelek. D'Blieder sinn iessbar (am beschte virun der Bléi) a kënne réi oder wéi Päinetsch verschafft ginn. Zerdrätscht kënne se wéi eng Pestoszooss preparéiert ginn.

## Verwiesslungsgefor

Et soll een nëmmen op Standuerter sammele wou den Heckeknuewelek eleng virkënnt. Et ka soss zu Verwiesslunge mat de Blieder vun der Meeréischen, der Hierschtblumm oder vun der Aroumblumm kommen. Déi dräi Planze si staark gëfteg, an d'Vergëftunge kënnen déidlech ausgoen. Verwiesslunge geschéie virun allem well d'Blieder vum Heckeknuewelek virun der Bléi gesammelt ginn. Déi verbreet Method, déi dora besteet all Blat eenzel mat de Fangeren ze reiwen an ze richen, ob si wierklech no Knuewelek richen, ass problematesch, well d'Fangeren dee Geroch séier unhuelen a weider Tester ouni Verlooss sinn.


Fichier:2007-02-22 Baerlauch bei Mannheim.jpg|Jonken Heckeknuewelek
Fichier:Convallaria majalis 001.JPG|Jonk Meeréisercher
Fichier:Colchicum_autumnale_050505.jpg|D'Hierschtblumm
Fichier:Junge Blaetter des Gefleckten Aronstabs.jpg|Jonk Blieder vun der Aroumblumm


## Um Spaweck
Wëlle Knuewelek

**Wëlle Knuewelek** bezeechent am Lëtzebuergeschen zwou verschidde Planzen:
* Bloderkraut (*Alliaria petiolata*)
* Heckeknuewelek (*Allium ursinum*)
Schlëssellach

E **Schlëssellach** ass den huele Raum an engem mechanesche Schlass, an deen de Schlëssel gestach gëtt, fir op- oder zouzespären.

Well d'Schlëssellach vun einfache Schlässer et erlaabt huet, fir derduerch ze kucken, huet de Begrëff sech zu enger Metapher entwéckelt fir Voyeurismus.

## Um Spaweck
Rouerbaach

D**'Rouerbaach** ass eng lëtzebuergesch Baach an de Gemenge Suessem, Déifferdeng a Péiteng.

Si entsteet op enger Héicht vun 299 Meter, um *Schollesfeld* am Oste vu Suessem,aus dem Zesummelaf vun zwou klenge Baachen. Vun do aus leeft se de ganzen Zäit no Westen, duerch Suessem, ënner der Collectrice erduerch, fir am Norde vun der Industriezon Hahnebësch, op enger Héicht vun 277 Meter, vu riets an d'Kuer ze lafen.

Als Niewefloss vun der Kuer, ass et zu Lëtzebuerg eng vun de wéinege Baachen déi zum Meusebaseng gehéiert.
## Kuckt och
Departement Creuse

D'Departement **Creuse** (**23**) ass e franséischt Departement, an der Regioun Nei-Aquitaine. Et krut säin Numm vum Floss Creuse deen derduercht leeft.

D'Creuse ass en Departement am Norweste vum Massif central an d'Prefecture ass zu Guéret. Praktesch dat ganzt Departement besteet aus fiichte Géigenden an Heckelandschaften. Am Süde läit d'Montagne limousine ma Plateau vu Gentioux deen zum Plateau de Millevaches ghéiert, an d'Héichte vu La Courtine, mat Heedlandschaften. Déi héchst Plaz läit op 936 m am Bësch vu Châteauvert, zu Saint-Oradoux-de-Chirouze. Den Norweste besteet aus den Hiwwele vun der *Marche* wou haaptsächlech Véizuucht bedriwwe gëtt, an am Osten an der *Marche de Combraille* gi Kären ugebaut. Ausser der Tapisserie vun Aubusson an e puer Betriber déi Holz verschaffe gëtt et keng dichteg industriell Aktivitéit am Departement.

Am Südweste vum Departement läit de groussen Arméiscamp Camp de La Courtine.
## Um Spaweck
Canton d'Aix-en-Provence-Sud-Ouest

De **Canton d'Aix-en-Provence-Sud-Ouest** war bis Mäerz 2015 eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Aix-en-Provence, am Departement Bouches-du-Rhône an der Regioun Provence-Alpes-Côte d'Azur. Bei der Kantonalreform vun 2014 gouf de Kanton ofgeschaaft.

## Gemengen am Kanton

* Aix-en-Provence
* Éguilles
* Meyreuil
Hugo Erfurt

Den **Heinrich Wilhelm Hugo Erfurt**, gebuer den 13. Februar 1834 zu Schwelm, a gestuerwen 1922, war en däitschen Entreprener an Erfinder vun der Raufasertapéit.
Canton de Gardanne

De **Canton de Gardanne** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Aix-en-Provence, am Departement Bouches-du-Rhône an der Regioun Provence-Alpes-Côte d'Azur.

## Gemengen am Kanton

* Gardanne
* Mimet
* Les Pennes-Mirabeau
* Septèmes-les-Vallons
* Simiane-Collongue
Courpet d'Argentat

E **Courpet d'Argentat** war e Schëff, dat nëmme fir eng Faart gebraucht gouf. Duerno gouf et vuneneneegeholl an d'Holz aus deem et gebaut war, gouf verklappt.
Victorinox

**Victorinox** ass eng Schwäizer Entreprise, déi hire Sëtz zu Ibach am Kanton Schwyz huet.
Victorinox fabrizéiert Schwäizer Täschemesseren, déi an der ganzer Welt als "Schwäizer Offizéieschmessere" bekannt sinn.

D'Messerschmëdd gouf 1884 vum Karl Elsener gegrënnt.

2007 goufen international 6.000.000 "Offizéieschmessere" verkaaft.

## Um Spaweck
Mathis (Auto)

**Mathis** war eng elsässesch Autosfabréck, där hiren Numm op den Émile Ernest Charles Mathis (1880-1956) zeréckgeet.

Ursprénglech hat de Mathis déi gréisst Garage zu Stroossbuerg, den "Auto-Mathis-Palace". Hien hat d'Distributioun vun den Autosmarken Panhard & Lavassor, Fiat an De Dietrich. Mat dem jonken Ettore Bugatti huet hie sech am Fréijoer 1904 zesummegedoen, fir en eegenen Auto ënner der Mark Hermès ze fabrizéieren. De Bugatti huet den Design fir zwéi Modeller entworf, déi mat 28, 49 an 98 PS Motoren ausstafféiert waren. 
Zwee Joer drop war et schonn mat der Zesummenaarbecht tëscht deenen zwéin eriwwer, an den Dragutin Esser, en Autospilot, huet zwéi Modeller entworf, déi 2.025 oder 2.253 ccm Motoren haten, déi vu Stoewer zu Stettin, dat déi Zäit zu Däitschland gehéiert huet, gebaut goufen.

Ëm 1910 sinn déi éischt richteg Mathis-Autoen op de Maart komm.
Ueschdrëffer Millen

D**'Ueschdrëffer Millen** ass eng Millen an e Lieu-dit an der Gemeng Rammerech, ronn 1&nbsp;km am Oste vun Ueschdref. 

Se läit op enger Héicht vun 395 Meter am Dall vun der Ueschdrëffer Baach, just 100 Meter nodeem déi aus dem Zesummelaf vun der Burbich an der Lameschbaach entsteet.
 
Ëm 1414 huet d'Millen den Hären zu Cronenberg gehéiert, an et war eng Bannmillen.

1940 gouf d'Millen nei ageriicht a se huet als **Cleintsmille** bis 1945 funktionéiert.

Op d'Mille kënnt ee wann ee vun Ueschdref iwwer den CR313 a Richtung Heeschpelt fiert.

## Kuckt och
CR313

Den **CR313** ass e Chemin repris am Kanton Réiden an de Gemenge Rammerech a Wal.

En huet säin Ufank zu Ueschdref um CR309, an heescht do *Rue Jean Jacques Klein*.

E féiert vun do aus no Osten, duerch den Dall vun der Burbich. Op der Héicht vun der Ueschdrëffer Millen wiesselt en an den Dall vun der Lameschbaach. Dësen Dall verléisst en dann och no 500 Meter, fir weider laanscht de *Millebierg*, erop op *Homer* um Plateau vun Heeschpelt ze féieren. Do huet en da ronn 500 m nërdlech vun der Uertschaft Uschloss un den CR307.

Den CR313 ass ronn 2,9&nbsp;km laang.
Maarkebaach

*Maarkebaach: eng Baach an der Gemeng Houschent
*Maarkebaach: eng Uertschaft an der Gemeng Houschent
Taxi (Rockgrupp)

**Taxi** ass eng lëtzebuergesch Rockband, déi am Joer 2006 gegrënnt gouf.

Et ass eng lëtzebuergesch Formatioun, déi Rock a Blues spillt. D'Rockband mam Christian Arend als Sänger, Steve Adam op der Gittar, Mike Christnach um Bass, Rodrigo Marques um Keyboard an dem Daniel Juchem op der Batterie gouf 2006 an der Rockhal an d'Welt geruff, wou si och 2 Joer laang ënnerdaach war.

## Besetzung
* Gesank: Christian Arend (Chris Whisper)
* Gittar: Steve Adam
* Bass: Mike Christnach (Spiky)
* Batterie: Daniel Juchem (Schuch)
* Keyboard: Rodrigo Marques (Gogo)

## Lidder
* By your side (Text: Whisper, Musek: Adam, 2007)
* Don't take it bad (Text: Whisper/Adam, Musek: Adam, 2008)
* Feelings (Text: Adam/Whisper, Musek: Adam, 2007)
* Hard for me (Text: Whisper, Musek: Adam/Spiky, 2007)
* Leave it behind (Text: Whisper, Musek: Adam, 2006)
* Lies become true (Text: Whisper, Musek: Adam, 2006)
* Melancholy Bites (Text: Whisper, Musek: Taxi, 2006)
* Monkey (Text: Whisper, Musek: Taxi, 2006)
* Ready (Text: Whisper, Musek: Adam, 2007)
* Saturday high (Text: Adam/Youngblood, Musek: Adam,/Youngblood, 2006)
* Something Wrong (Text: Whisper, Musek: Spiky, 2009)
* Sugar Baby Blues (Text: Youngblood, Musek: Adam/Youngblood, 2006)
* Taxi rock (Text: Youngblood, Musek: Youngblood, 2008)
* Utterance (Text: Whisper, Musek: Adam, 2009)
* When love has gone (Text: Youngblood, Musek: Youngblood, 2007)

## Um Spaweck
* Websäit vun Taxi mat Linken op aner Säite vun der Grupp

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Rock Gruppen
Taxi

En **Taxi** ass en Individualverkéiersmëttel (an der Reegel en Auto) mat engem Chauffer, dee Passagéier, géint Bezuelen, dohi féiert, wuer se wëllen. Et erkennt ee s'un enger Opschrëft oder engem Schëld um Daach ("Taxi"), oder un enger bestëmmter Faarf. Taxië si meeschtens Limousinen oder Kombien. Taxië mat méi wéi fënnef Sëtzplaze gi "Groussraumtaxi" genannt.

De Begrëff "Taxi" kënnt vun deene fréier an de Fiakeren zur Präisbestëmmung gebrauchten Apparaten, déi "Taxameter" genannt gi sinn. D'Kuerzbezeechnung fir dës Moossapparater goung an der éischter Hallschent vum 20. Joerhonnert op de Fiaker selwer iwwer.

En Taxi kann ee bestellen - z.&nbsp;B. iwwer Telefon, bei engem Taxisstand opsichen oder op der Strooss unhalen. De Präis riicht sech entweeder no der Distanz an der Zäit, déi gebraucht gëtt; e kann awer och als Forfait virun der Rees festgeluecht ginn.

Gewéinlech muss een eng Lizenz hunn, fir en Taxisbetrib kënnen z'exploitéieren.

## D'Taxiswiesen zu Lëtzebuerg

Zu Lëtzebuerg gouf et 2009 162 Firmen, déi Taxi- an Ambulanzdéngschter ugebueden hunn, dovu waren der 118 just am Taxiwiesen aktiv. 2008 hunn an deem Secteur 900 Leit geschafft. Dem Statec no louch den Ëmsaz vum Lëtzebuerger Taxissecteur 2007 bei 23,5 Milliounen Euro. Gréisste Firma ass Colux, mat ronn engem Fënneftel vum Ëmsaz, wéi och vun de Salariéen; zwou weider, eng dovu Benelux Taxis, hunn zesummen 18 % vum Marché, wéi och vum Personal. Vill Firmen am Taxiwiese sinn 1-Mann-Betriber: 36 % vun den Taxisentreprisen hu keen ee Salarié, d.&nbsp;h. de Chauffer ass gläichzäiteg Patron vu senger Firma.

E Chauffer vun engem lëtzebuergeschen Taxi muss e Führerschäi vun der Kategorie B hunn, bei deem entweeder d'Stagezäit eriwwer ass, wann de Chauffer zu Lëtzebuerg wunnt, oder eng Period vun zwee Joer, wann de Chauffer am Ausland wunnt.

Zanter Juli 2012 gëtt et zu Lëtzebuerg alternativ zu deene konventionellen Taxi-Entreprisen nei Taxi-Systemer, de Webtaxi an de YellowCab.

## Kuckt och
* Taxi (Rockgrupp)
* YellowCab
* Webtaxi

## Um Spaweck
* ''Loi du 14 février 1955 concernant la réglementation de la circulation sur toutes les voies publiques, modifiée et complétée...'' - "Code de la route", besonnesch d'Art. 55 a 56).
* ''Règlement grand-ducal du 7 janvier 2009 modifiant le règlement grand-ducal modifié du 3 décembre 1997 portant réglementation des services de taxis à l'Aéroport de Luxembourg.''
Giro di Toscana

De **Giro di Toscana** ass eng Vëloscourse vun engem Dag, déi an der Regioun Toskana an Italie gefuer gëtt.

Zanter 2005 gehéiert dës Course zum UCI Europe Tour an ass zanterhier an der Klass 1.1 agestuuft.

Organisateur vun der Course ass den *Comitato Sportivo Città di Arezzo*.

2015 gouf d'Course net organiséiert.

## D'Gewënner

## Um Spaweck
* ''Giro di Toscana'' 
* Resultater vum ''Giro di Toscana'' op der Websäit vu ''Mémoire du Cyclisme''
Maarkebaach (Baach)

D**'Maarkebaach** ass eng kleng Baach am Éislek an der Gemeng Houschent.

Se huet hir Quell op enger Héicht vu 427 Meter westlech vun der Uertschaft mat dem selwechten Numm, lénks vun der N7 an Direktioun Wemperhaart.

Vun do leeft se duerch eng Griecht no Weste fir no engem Laf vu ronn 1.000 Meter bei Ënnerschlënner, op enger Héicht vun 235 Meter, vu lénks an d'Schlënner ze lafen.
Klausener

E **Klausener** oder **Klausbrudder**, op Däitsch *Eremit* oder och *Einsiedler*, op Franschéisch *ermite*, ass e Mënsch, deen, sief et aus reliéisen oder anere Grënn, méi oder manner wäit ewech zeréckgezu vun anere Mënsche lieft. D'Plaz, wou en Eremit lieft, gëtt Klaus oder Eremitage genannt.

Den Numm "Eremit" kënnt vum griicheschen ἐρημίτης = *eremites*, aus ἔρημος = *erēmos*, wat Wüst oder "net bewunnt" bedeit, deemno "een, deen an der Wüst lieft". "Klausener" bezitt sech op dat laténgescht *claustrum*, wat "agespaart" bedeit.

De wuel bekanntste Klausener zu Lëtzebuerg war de Schetzel, deen am 12. Joerhonnert an enger Klaus am Gréngewald gelieft huet.

## Kuckt och
* Klouschter
## Um Spaweck
Circuit du Midi

De **Circuit du Midi** war eng Vëloscourse, déi vun 1913 bis 1945 a Frankräich gefuer gouf.

## D'Gewënner
* 1913: Franck Henri 
* 1919: Ali Neffati  
* 1920: Louis Luguet 
* 1921: Charles Delcaud 
* 1922: René Vermandel 
* 1923: Félix Sellier 
* 1924: Adelin Benoît 
* 1925: René Vermandel 
* 1926: Maurice Dewaele 
* 1927: Victor Fontan 
* 1928: Aimé Deolet 
* 1929: Frans Bonduel 
* 1930: Leander Ghijssels 
* 1931: Jean Aerts 
* 1932: Léon Louyet 
* 1933: Raymond Louviot 
* 1934: Alfred Bula  
* 1935: Negrini Antonio  
* 1936: Troggi Nello 
* 1937: Lucien Vlaemynck 
* 1938: Decimo Bettini 
* 1939: Antonio Bertola 
* 1941: Dante Gianello 
* 1942: Louis Gauthier 
* 1943: René Vietto 
* 1945: Dante Gianello 

## Um Spaweck
* Resultater vum ''Circuit du Midi'' op der Websäit vu ''Mémoire du Cyclisme''
Canton de Grigny

De **Canton de Grigny** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Évry, am Departement Essonne an der Regioun Île-de-France.

## Gemengen am Kanton

| Grigny || align="right" | 24&nbsp;512 || align="right" | 91350 || align="right" | 91286
|}