open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Richard Brent Tully

De **Richard Brent Tully**, genannt Brent, gebuer den 9. Mäerz 1943 zu Toronto ass en US-amerikaneschen Astronom a Kosmolog um Institut fir Astronomie op der Universitéit vun Hawaii zu Honolulu.

## Liewen
Den Tully huet op der University of British Columbia studéiert an 1964 de Bachelor gemaach. 1972 huet hien op der Universitéit vu Maryland an Astronomie promovéiert. Am selwechte Joer huet hie sech bestuet. Dono war den Tully als Post-Doktorand um Institut fir Radioastronomie zu Bologna an um Observatoire zu Marseille beschäftegt. 1975 gouf hien um Institut fir Astronomie zu Honolulu Astronomassistent, 1977 Astronome-adjoint an 1982 Astronom.

Hie war ënner anerem 1982/83 um Cerro Tololo Inter-American Observatory am Chile a 1983 um Observatoire vu Meudon. 1985 bis 1987 war hien um Steering Committee vum Keck-Observatoire.

Den Tully huet 1977 mam James Richard Fisher déi sougenannt Tully-Fisher-Bezéiung tëscht Liichtkraaft a Rotatiounsvitesse vu Spiralgalaxien opgestallt, wat deenen hir Distanzbestëmmung erméiglecht.

Hien huet e Katog mat den dräidimensionale Plaze vun 68.000 Galaxië publizéiert, déi méi no wéi 700 Millioune Liichtjoer vun der Äerd sinn. Am Joer 1987 huet hien de Pisces-Cetus Supercluster-Komplex vu Galaxië mat enger Längt vun 1 Milliard Liichtjoer an 150 Millioune Liichtjoer Breet, eng vun de gréisste bekannte Strukturen am Universum, identifizéiert. Spéider huet hien de Laniakea Superkoup entdeckt, zu deem no den Erkenntnesser vum Tully a Kolleegen och eis Mëllechstrooss gehéiert.

2014 krut den Tully de Gruber-Präis fir Kosmologie fir Bäiträg iwwer d'Kosmologie am „noen Ëmfeld“ vun der Mëllechstrooss.

## Schrëften
* Fisher, Tully: A New Method of Determining Distances to Galaxies, Astronomy and Astrophysics, Band 54, No. 3, February, 1977, S. 661 (online)
* mam J. Richard Fisher: The Nearby Galaxies Atlas, Cambridge University Press 1987
* Tully: Tully-Fisher relation, Scholarpedia, 2007

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Gruber Präis fir Tully
* Homepage
Jean Georges Hamélius

De **Jean Georges Hamélius**, gebuer de 4. August 1819 zu Housen, an do gestuerwen den 18. Abrëll 1876, war e lëtzebuergesche Politiker.

Hie war vun 1869 bis 1875 als Vertrieder vum Kanton Klierf Deputéierten an der Chamber.

Hie war de Papp vum Ernest Hamélius.
NGC 4175

Den **NGC 4169** ass eng Spiralgalaxie vun der Spektralklass Sbc am Stärebild Coma Berenices. D'Galaxie gouf den 11. Abrëll 1785 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
* SEDS
* http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?NGC4175
* https://web.archive.org/web/20160310090236/http://skyview.gsfc.nasa.gov/current/cgi/runquery.pl?Interface=quick&VCOORD=NGC4175&SURVEY=Digitized%20Sky%20Survey
* SIMBAD Query
* Artikel a Biller vum NGC 4175 op wikisky.org
* NGC/IC Projet
University System of Maryland

De **University System of Maryland** (**USM**) ass eng staatlech Korporatioun vun Universitéiten am US-Bundesstaat Maryland. Mat ronn 130.000 Studenten ass et déi zwieleftgréisst Héichschoulkorporatioun an den USA. Si ass 1988 aus de fënnef Institutioune vun der University of Maryland an de sechs Ariichtunge vum State University and College System of Maryland entstanen.

## Membere vum University System
### Universitéiten
* Bowie State University
* Coppin State University
* Frostburg State University
* Salisbury University
* Towson University
* University of Baltimore
* University of Maryland, Baltimore
* University of Maryland, Baltimore County
* University of Maryland, College Park (den Haaptcampus)
* University of Maryland, Eastern Shore
* University of Maryland, University College (UMUC) mat Univesitéiten an den USA, Asien an Europa

### Zentren an Instituter
*University of Maryland Center for Environmental Science
*University of Maryland Biotechnology Institute

### Anerer
* Universities at Shady Grove
* University System of Maryland at Hagerstown

## Um Spaweck
* University System of Maryland
University of Maryland, Baltimore County

D**'University of Maryland, Baltimore County** (UMBC) ass eng staatlech Universitéit zu Catonsville am Baltimore County am US-Bundesstaat Maryland. D'Héichschoul gouf 1966 gegrënnt an huet aktuell ronn 12.000 Studenten. D'Schoul ass en Deel vum University System of Maryland an ass op Ingenieurs- an Naturwëssenschafte spezialiséiert.

D'Sportsteam vun der Universitéit sinn d'UMBC Retrievers, déi fir de Gros vun de Sportsaarten an der America East Conference affiliéiert sinn.

## Berüümt Perséinlechkeeten
### Professeren
* Willie B. Lamousé-Smith – Soziolog
* Manil Suri – Schrëftsteller a Mathematiker

### Absolventen
* Kathleen Turner – Schauspillerin
* Matthew VanDyke – Regisseur an Aktivist

## Um Spaweck
* UMBC
Auguste de Saint-Hubert

De **Xavier Auguste Joseph de Saint-Hubert**, gebuer den 20. August 1843 zu Hollerech a gestuerwen den 30. Oktober 1908 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Industriellen.

## De Schiggerisfabrikant

Den Auguste de Saint-Hubert huet Schiggeri fabrizéiert. Seng Fabrick louch an der Nordstrooss an der Stad Lëtzebuerg. Dat erkläert, virwat déi Strooss den Numm “Schiggerisgaass” krut.

Den Auguste de Saint-Hubert, deen, wéi e groussjäreg gouf, d'lëtzebuergesch Nationalitéit amplaz vun der belscher, déi hie vum Papp geierft hat, ugeholl hat, hat sech den 22. Mee 1882 mat der Juliette Meyer (*1846 Charleroi, † 1922 Stad Lëtzebuerg) bestuet; d'Koppel hat fënnef Kanner, lauter Meedercher. Hie war de Monni vun der Aline de Saint-Hubert, der Fra vum Émile Mayrisch.

Nom Doud vum Auguste de Saint-Hubert huet seng Wittfra de Betrib weidergefouert. Am Dezember 1919 konnt een allerdéngs an der Zeitung eng Annonce liesen, datt d'Fabrick mat der “maison de maître” an dem Numm vun der Marque ze verkafe wier, den Numm eventuell och separat.

## Den Naturalist

Den Auguste de Saint-Hubert, dee sech fir d'Naturwëssenschaften intresséiert huet, war ee vun den éischte Membere vun der “Fauna”, der spéiderer Société des naturalistes luxembourgeois, déi am Mee 1890 gegrënnt ginn ass. Den 2. Juli 1890 gouf hien als “korrespondierendes Mitglied” an den neie Veräin opgeholl. Den 23. Abrëll 1893 hunn d'Leit vun der “Fauna”, déi en Ausfluch an de Bireler Gronn gemaach hunn, dem Auguste de Saint-Hubert säi Wëldpark, deen hien an der Noperschaft vum Bireler Haff fir seng Damhirschen ugeluecht hat, besicht a goufen do vun him bekäschtegt. An dem Juli-Heft 1893 vum Bulletin vun der “Fauna” huet den A. de Saint-Hubert eng kleng ornithologesch Notiz publizéiert.

1907 huet hien am Bireler Gronn en herrschaftlecht Haus, dat sougenannt Schlass Saint-Hubert, baue gelooss, dat 1957 beim Ausbau vum Lëtzebuerger Fluchhafen um Findel ewechgerappt gouf.

## Literatur

* Massard, J.A., 2012. *Aus den Anfangsjahren der „Fauna, Verein Luxemburger Naturfreunde“.* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 113, S. 3-39. https://web.archive.org/web/20160910155511/http://www.snl.lu/publications/bulletin/SNL_2012_113_003_039.pdf
* Saint Hubert, Paul de, 1966. *Étude généalogique sur les de Saint Hubert.* 259 S. [Références à la branche luxembourgeoise de la famille de Saint-Hubert aux pp.&nbsp;58–61].
James Richard Fisher

Den **James „Rick“ Richard Fisher**, gebuer den 10. Dezember 1943 zu Pittsburgh, ass en US-amerikaneschen Astronom op der Universéit vu Virginia an um National Radio Astronomy Observatory (NRAO) zu Charlottesville.

De Fisher huet op der Pennsylvania State Universéit studéiert a mat engem Bachelor am Joer 1965 ofgeschloss. 1972 huet hien op der University of Maryland promovéiert. Dono war hie beim Green-Bank-Observatoire vum NRAO an huet zum Team gehéiert, dat de Robert C. Byrd Teleskop (GBT) entworf hat. Vun 2005 un, war hien an der zentraler Fuerschungsplaz vum NRAO zu Charlottesville.

Hien huet sech virun allem mat Radioastronomie inklusiv Antennenentworf a Signalveraarbechtung befaasst. Am Joer 1977 huet hie mam Richard Brent Tully d'Tully-Fisher-Bezéiung entwéckelt.

## Schrëften
* Fisher, Tully: A New Method of Determining Distances to Galaxies, Astronomy and Astrophysics, Band 54, No. 3, February, 1977, S. 661 (online)
* mam Tully: The Nearby Galaxies Atlas, Cambridge University Press 1987

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Homepage vun der Universitéit Virginia
* Homepage
Tully-Fisher-Bezéiung

D**'Tully-Fisher-Bezéiung** ass eng empiresch Formel, déi den Zesummenhank tëscht der Liichtkraaft vun enger Spiralgalaxie an der Breet vun hiren Emissiounslinnen (eng Mooss fir d'Wénkelvitess) beschreift. Se gouf 1977 vum Richard Brent Tully an James Richard Fisher publizéiert.

Aus der Verrécklung vun de Spektrallinnen an der Rotatiounsvitesse déi sech doraus ergëtt kann op hir Liichtkraaft, an domat bei bekannter Hellegkeet op hir Distanz geschloss ginn. D'Tully-Fisher-Bezéiung ass:

: L \propto (\mathrm{v}_{\mathrm{max}})^{\beta} 

Den Zesummenhank dréckt aus, datt d'Liichtkraaft vun enger Spiralgalaxie proportionell zu enger Potenz vun hirer maximaler Ëmdréiungsvitesse ass. Den Exponent \beta vum Potenzgesetz ass ofhängeg vum Spektralberäich, et gëllt:
* \beta = 3{,}0 am B-Band (\lambda = 400\,\mathrm{nm})
* \beta = 3{,}2 am I-Band (\lambda = 800\,\mathrm{nm})
* \beta = 4{,}2 am H-Band (\lambda = 1'200\,\mathrm{nm})

D'maximal Ëmdréiungsvitesse léisst sech aus der Verbreedung vun de Spektrallinnen ausrechnen. Fir ze moosse gëtt besonnesch d'21-cm-Linn am Radiospektrum vum Waasserstoff benotzt. Fir d'Distanzbestëmmung gëtt d'I-Band benotzt, well do all Stären zu der Liichtkraaft bäidroen, wougéint am B-Band d'Liichtkraaft nëmmen duerch jonk OB-Stäre dominéiert gëtt.

D'Berechnung berout dorop, datt d'Liicht vun de Spiraläerm, déi sech op eis zou beweegen, eng liicht Bloverrécklung kritt, wärend d'Liicht vun den Äerm, déi sech vun eis fortbeweegen, eng Routverrécklung opweist. Wat d'Ëmdréiung méi séier ass, wat déi Verrécklunge méi staark sinn, an d'Spektrallinne ginn entspriechend méi breet. D'Breet ass also eng Mooss fir d'Dréivitesse. D'Ëmdréiungsvitesse steet hirersäits an direkter Relatioun zu der Mass vun der Galaxie, well d'Gravitatioun als Zentripetalkraaft wierkt. Et gëtt ugeholl, datt Galaxië mat änlecher Mass eng vergläichbar absolut Liichtkraaft hunn an déi Liichtkraaft proportionell zu der Mass wiisst. Aus dem Verglach vun de berechenter absolutter mat der visueller (observéierter) Hellegkeet ergëtt sech d'Distanz zu der Galaxie.

En Analog zu der Tully-Fisher-Bezéiung fir elliptesch Galaxien ass d'Faber-Jackson-Bezéiung, déi seet, datt d'Liichtkraaft proportionell zu der véierter Potenz vun der Vitessdispersioun ass.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Tully: Tully-Fisher relation, Scholarpedia, 2007
Hubble European Space Agency Information Centre

Den **Hubble European Space Agency Information Centre** (**HEIC**) ass e Wëssenschaftskommunikatiounsbüro, a gehéiert zu der spéit am Joer 1999 etabléierter Space Telescope - European Coordinating Facility (ST-ECF) zu München an Däitschland.

Déi Initiativ gouf ergraff, fir esou d'Zesummenaarbecht tëscht der NASA an der ESA z'erfëllen. Dozou gehéieren Aarbechte mam Hubble-Weltraumteleskop, Publikatiounsaarbecht, Bildung an Aufgabe fir d'Europäesch Weltraumorganisatioun.

An de leschte Joren huet den HEIC sech zu enger héich unerkannter Kommunikatiounsplaz vun Experte mat der neister Software an Techniken etabléiert. Den Europäeschen Hubble Büro huet grouss Sortimenter vun astronomeschem Material fir sech bezunn, déi souwuel fir Ausbildungszwecker wéi och fir déi breet Ëffentlechkeet bestëmmt sinn. Den HEIC bitt e gutt zortéiert Archiv un, dat op senger Websäit fir de Publik zougänglech ass.

D'Wierk konzentréiert sech op d'Produktioun a Verëffentlechung vun interessanten Noriichten, Fotoen a wëssenschaftlechen Hubbleresultater. Doriwwer eraus produzéiert d'Grupp Videomatdeelungen, innovatiivt Léiermaterial, CD-ROMen, Broschüren a Plakaten, souwéi DVDen a Muséesinformatiounskiosken, an nach villes méi.
Den Hubbleinformatiounszentrum gëtt vum Wëssenschaftskommunikatiounsspezialist Lars Lindberg Christensen a vum Graphik-Designer Martin Kornmesser geleet.

## Kuckt och

* Hubble-Weltraumteleskop

## Um Spaweck
* Homepage of the Hubble European Space Agency Information Centre
* Space Telescope European Coordinating Facility
* ESO/ ST-ECF Science Archive
* Hubble Heritage Project
* European Space Agency
John W. Aaron

Den **John W. Aaron**, gebuer am Joer 1943 zu Wellington am Texas, ass en US-amerikanesche Raumfaartingenieur a fréiere NASA-Fluchdirekter wärend der Zäit vum Apollo-Programm.

## Liewen
Den Aaron koum als Fluchkontroller bei d'NASA, mat der Verantwortung fir Elektrik, Ëmwelt- a Kommunikatiounssystemer. Beim Start vu Gemini 2 war hie schonn am Kontrollzentrum beschäftegt.

Dem Aaron gëtt zouerkannt, datt hien d'Apollo-12-Missioun gerett hat, nodeems d'Rakéit vun engem Blëtz getraff gouf. Och bei der Rettung vun Apollo 13 hat hien eng wichteg Roll gespillt. Hie gouf am Film Apollo 13 vum Schauspiller Loren Dean duergestallt.

Spéider huet den Aaron um Skylab-Programm matgeschafft an huet bei der Entwécklung vun der Software vum Space Shuttle matgehollef. Hie gouf 1989 Manager vum Johnson Space Center's Space Station Projetbüro. 1993 huet hie missen zerécktrieden, nodeems him virgeworf gouf, de Budget ëm 500 Milliounen US-Dollar iwwerzunn ze hunn.

1993 gouf e Manager am Lyndon B. Johnson Space Center Engineering Directorate a blouf do bis zu senger Pensioun am Joer 2000. Hie war fréier och Buergermeeschter vu Meadowlakes.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Apollo 12 lightning strike
* Apollo 13, We Have a Solution, Stephen Cass, IEEE Spectrum, Abrëll 2005
Jacques Bernard

De **Jacques Bernard**, gebuer den 1. September 1797 zu Wolz, a gestuerwen de 6. August 1882 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Nottär, Magistrat a Politiker.

Den Nottär Jacques Bernard war Member vun der Assemblée constituante vun 1848 (Lëtzebuerg).

Den 28. Januar 1854 gouf den Nottär Jacques Bernard vu Wolz duerch Arrêté Royal Friddensriichter zu Wolz.
Wegscheid (Homonymie)

* Wegscheid, e Lieu-dit an der Gemeng Parc Housen,
* Wegscheid, eng däitsch Gemeng
* Wegscheid, eng franséisch Gemeng am Elsass
* Wegscheid am Kamp, eng éisträichesch Gemeng
Guillaume Herckmans

De **Guillaume Herckmanns**, gebuer den 8. Februar 1804 zu Ettelbréck, an do gestuerwen de 27. November 1870, war e lëtzebuergesche Wiirt a Politiker.

Vun 1836 bis 1841 war hie Buergermeeschter zu Ettelbréck an 1848 war hie Member vun der Assemblée constituante.
NGC 1046

Den **NGC 1046** ass eng lënsefërmeg Galaxie vum Hubble-Typ E/S0 pec. Si läit am Stärebild Cetus an ass ronn 280 Millioune Liichtjoer vun eisem Sonnesystem ewech. Si huet en Duerchmiesser vun zirka 90.000 Liichtjoer. Den Objet ass warscheinlech gravitativ un d'Galaxiëkoppel NGC 1044 / PGC 3.080.165 gebonnen.

D'Galaxie gouf de 7. November 1784 vum Astronom Wilhelm Herschel entdeckt..

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
* SEDS
* http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?NGC1046
* https://web.archive.org/web/20160310085841/http://skyview.gsfc.nasa.gov/current/cgi/runquery.pl?Interface=quick&VCOORD=NGC1046&SURVEY=Digitized+Sky+Survey
* NGC/IC Projet
Jean Conzemius (Deputéierten)

De **Jean Conzemius**, gebuer den 11. Januar 1799 zu Knapphouschent, a gestuerwen den 19. Februar 1879 zu Lellgen, war e lëtzebuergesche Politiker.

De Jean Conzemius war Member vun der Assemblée constituante vun 1848 (Lëtzebuerg).
Jean Conzemius (Buergermeeschter)

De **Jean Nicolas** **Conzemius** (och alt **Conzémius**), gebuer den 13. Mee 1839 zu Ierpeldeng bei Ettelbréck, a gestuerwen de 6. Juni 1918 zu Déifferdeng, war e lëtzebuergeschen Dokter a Politiker.

De Jean Nicolas Conzemius huet am November 1867 säin Doktorat an der Medezin an an der Chirurgie zu Lëtzebuerg gemaach a sech duerno zu Ettelbréck als Dokter etabléiert. 1872 huet hie sech zu Housen niddergelooss, an 1873 zu Déifferdeng.

De Conzemius war Buergermeeschter vun der Gemeng Déifferdeng vun 1906 bis 1912. 

De Conzemius war Member vun der Section des sciences médicales a vun 1872 u vun der Société de botanique respektiv der Société des naturalistes luxembourgeois (bis zu sengem Doud).

Säi Fils war den Émile Conzemius, deen als Dokter am Kongo geschafft huet.

Den Déifferdenger Gemengerot huet enger Strooss an der Stad Déifferdeng (Quartier *Fuussbann*) säin Numm ginn: *rue Dr. Conzémius*.
## Literatur

*Fleischhauer, R., 2015. *Ein Arzt als Bürgermeister.* In: DiffMag, le magazine de la ville de Differdange, 07/15, S. 24-26. http://issuu.com/villededifferdange/docs/diffmag_07_2015_screen
* Flies, J., 1970. *Ettelbrück. Die Geschichte einer Landschaft.* Luxembourg, Impr. Saint-Paul, 2274 S. [Johann-Nikolaus Conzemius: S. 1549].
* Kugener, H., 2005. *Die zivilen und militärischen Ärzte und Apotheker im Großherzogtum Luxemburg.* Band 1/3 (A-G). Eigenverlag, Luxemburg, S. 1-652 [Jean Nicolas Conzemius: S. 273-274].
* Liez, N., 1886. *Dictionnaire avec des notices biographiques de tous les membres du corps médical luxembourgeois pendant le XIXe siècle.* Luxembourg, Impr. Vve M. Bourger-Blum, 167 S. [Jean Nicolas Conzemius: S. 24-25].
José Manuel Imbamba

De **José Manuel Imbamba**, gebuer de 7. Januar 1965 zu Boma-Saurimo an Angola, ass zanter dem 12. Abrëll 2011 kathouleschen Äerzbëschof vu Saurimo.

Virdrun, vun 2008 bis 2011, war hie Bëschof vun Dundo.

## Seng Devise

Als Devise huet de Bëschof Imbamba *Omnia omnibus*
NGC 7407

Den **NGC 7407** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Pegasus. D'Galaxie gouf am Joer 1873 vum Astronom Édouard Jean-Marie Stephan mat sengem 31,5&nbsp;Zoll-Spigelteleskop entdeckt a spéider vum Johan Dreyer am New General Catalogue opgeholl.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
* SEDS
* http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?NGC7407
* https://web.archive.org/web/20160310011011/http://skyview.gsfc.nasa.gov/current/cgi/runquery.pl?Interface=quick&VCOORD=NGC7407&SURVEY=Digitized+Sky+Survey
* NGC/IC Projet
Jean Conzemius

Et gëtt verschidde Persounen déi **Jean Conzemius** heeschen:
* Jean Conzemius (1799-1876), lëtzebuergesche Politiker, Member vun der Assemblée constituante vun 1848 (Lëtzebuerg)
* Jean Nicolas Conzemius (1839-1918), lëtzebuergeschen Dokter a Politiker, Buergermeeschter vun Déifferdeng vun 1906 bis 1912
Frankenstein

***Frankenstein*** ass e Roman vun der englescher Schrëftstellerin Mary Shelley, an huet als Ënnertitel *the Modern [[Prometheus]]*.

D'Buch koum fir d'éischt 1818 eraus, a gouf 1831 an enger iwweraarbechter a verbesserter Editioun nei editéiert. Et ass an der Traditioun vun der sougenannter *[[Gothic novel]]* geschriwwen, e Genre, deen an der zweeter Hallschent vum 18. an der éischter vum 19. Joerhonnert populär war. Geleeëntlech gëtt *Frankenstein* als deen éischte Science fiction-Roman ugesinn.

De Roman erzielt d'Geschicht vum Victor Frankenstein, deen eng Method erfonnt huet, doudeg Matière zum Liewen z'erwächen. Hie wëll seng Method och beim Mënsch applizéieren, a gebraucht dofir Material vu verschiddene Läichen, déi en zesummegesat huet. Wéi seng Schëpfung effektiv ugefaangen huet ze liewen, ass de Victor Frankenstein a Panik aus sengem Labo fortgelaf, an och seng Kreatioun huet sech dervu gemaach. Méi spéit gëtt hie gewuer, säi klenge Brudder William wier ermuert ginn. Hie begéint sengem Geschëpf erëm, dat em zougëtt, et wier Schold um Brudder sengem Doud, allerdéngs wier et en Ongléck an net gewollt gewiescht.

De Victor Frankenstein trëfft sech méi spéit op en Neits mat sengem Geschëpf, dat verbattert a rosen op d'Mënschen ass, well déi ëmmer virun him fortgelaf sinn, oder e vernannt a verjot hunn. Et freet dofir de Frankenstein, him eng Fra ze 'maachen'. Deen ass ufanks d'accord, mä hie brécht de Schëpfungsprozess of, well e fäert, och si kéint anere Leit eppes zu Leeds doen. D'Monster gëtt doropshin esou rosen, datt et dem Frankenstein säi Frënd dout mécht. Um Dag vum Frankenstein senger Hochzäit ermuert et och nach seng Braut, wouropshin och nach säi Papp vu Misère stierft.

De Frankenstein mécht sech op d'Sich no senger Kreatur, déi sech Richtung Nordpolaräis dovu gemaach huet. Um Enn vu senger Kraaft gëtt e vun engem Schëff gerett, ma hie stierft an der Nuecht. D'Kreatur kënnt kuerz dono och bei d'Schëff (dat am Äis stécht). Si ass doudonglécklech iwwer den Doud vun hirem Schëpfer, a bedauert dat, wat se deenen anere Leit ugedoen hat. Mam Verspriechen, sech ëmzebréngen, verschwënnt se vu Bord.

Bekannt gouf d'Geschicht vum Frankenstein besonnesch duerch eng Verfilmung vun 1931, mam Boris Karloff an der Roll vun der Kreatur. Zënterhir gëtt den Numm "Frankenstein" dacks fälschlech fir d'"Monster" gebraucht. Eng ganz Rëtsch vun neie Verfilmungen a Parodië koumen no, dem Mel Brooks säi *Young Frankenstein* (1974) ass souwuel eng Parodie wéi en Hommage.

## Um Spaweck
NGC 7410

Den **NGC 7410** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Grus. Seng Wénkelgréisst ass 4′,6&nbsp;×&nbsp;1′,6 an d'visuell Magnitude ass 10,4&nbsp;mag. Den Objet gouf de 14.&nbsp;Juli 1826 vum schotteschen Astronom James Dunlop entdeckt.
 
## Kuckt och

## Um Spaweck

*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
* Antilhue Chile
* SEDS
* http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?NGC7410
* https://web.archive.org/web/20160310025047/http://skyview.gsfc.nasa.gov/current/cgi/runquery.pl?Interface=quick&VCOORD=NGC7410&SURVEY=Digitized%20Sky%20Survey
* Artikel a Biller vum NGC 7410 op wikisky.org
* NGC/IC Projet
Wes Craven

De **Wesley Earl** "**Wes**" **Craven**, gebuer den 2. August 1939 zu Cleveland am Ohio, a gestuerwen den 30. August 2015 zu Los Angeles, war en US-amerikanesche Filmregisseur, Dréibuchauteur, Produzent a Schauspiller.

Hien ass virun allem duerch Horrorfilmer wéi *[[A Nightmare on Elm Street]]* (1984), *[[The Hills Have Eyes]]* (1977) a *[[Scream]]* (1996) bekannt ginn.

## Filmographie
### als Regisseur
* 1972: *[[The Last House on the Left]]* - Haaptacteuren: Sandra Peabody, David A. Hess
* 1975: *[[The Fireworks Woman]]* 
* 1977: *[[The Hills Have Eyes]]* - Haaptacteuren: John Steadman, Janus Blythe
* 1981: *[[Deadly Blessing]]* - Haaptacteuren: Maren Jensen, Sharon Stone
* 1982: *[[Swamp Thing]]* - Haaptacteuren: Louis Jourdan, Adrienne Barbeau
* 1984: *[[Invitation to Hell]]* - Haaptacteuren: Robert Urich, Joanna Cassidy
* 1984: *[[A Nightmare on Elm Street]]* - Haaptacteuren: John Saxon, Ronee Blakley
* 1985: *[[The Hills Have Eyes Part II]]* - Haaptacteuren: Tamara Stafford, John Bloom
* 1986: *[[Deadly Friend]]* - Haaptacteuren: Matthew Labyorteaux, Kristy Swanson
* 1988: *[[The Serpent and the Rainbow]]* - Haaptacteuren: Bill Pullman, Cathy Tyson
* 1989: *[[Shocker]]* - Haaptacteuren: Michael Murphy, Peter Berg
* 1991: *[[The People Under the Stairs]]* - Haaptacteuren: Brandon Adams, Everett McGill
* 1994: *[[New Nightmare]]* - Haaptacteuren: Heather Langenkamp
* 1995: *[[Vampire in Brooklyn]]* - Haaptacteuren: Eddie Murphy, Angela Bassett
* 1996: *[[Scream]]* - Haaptacteuren: Drew Barrymore, Roger Jackson
* 1997: *[[Scream 2]]* - Haaptacteuren: Jada Pinkett, Omar Epps
* 1999: *[[Music of the Heart]]* - Haaptacteuren: Meryl Streep, Cloris Leachman
* 2000: *[[Scream 3]]* - Haaptacteuren: Liev Schreiber, Beth Toussaint
* 2005: *[[Cursed]]* - Haaptacteuren: Portia de Rossi, Mya
* 2005: *[[Red Eye]]* - Haaptacteuren: Rachel McAdams, Brian Cox
* 2006: *[[Paris, je t'aime]]* - Sketch: *Pere-Lachaise* - Haaptacteuren: Emily Mortimer, Rufus Sewell
* 2010: *[[My Soul to Take]]* - Haaptacteuren: Max Thieriot, John Magaro
* 2011: *[[Scream 4]]* - Haaptacteuren: Lucy Hale, Anna Paquin

## Literatur
* John Wooley: *Wes Craven: The Man and his Nightmares*, 2011.

## Um Spaweck
* dem Craven seng Homepage
Sonneblumm

D**'Sonneblumm** (*Helianthus annuus*) ass eng Planzenaart aus der Gattung vun de Sonneblummen (*Helianthus*) bannent der Famill vun den Asteraceae.

D'Sonneblumm ass eng krauteg Planz, déi 1 bis 2 Meter, och alt emol 2,2 Meter héich ka ginn. Si blitt vu Juli bis September. D'Bléiekierf hunn en Duerchmiesser vun 10 bis 40 Zentimeter. D'Bléieblieder si gewéinlech giel a 6–10&nbsp;cm laang, d'Rouerbléie bannendra si brong. Hir Wuerzele gi bis zu 2 Meter déif. Et ass eng eejäreg Planz .

Hiren Numm huet se net nëmme vun hirem Ausgesinn hier, ma och wéinst hirer Fäegkeet, sech der Sonn no ze dréinen (Heliotropismus).

D'Sonneblumm ass eng Kulturplanz, déi ursprénglech aus Nord- a Mëttelamerika hierkënnt, wou se schonn nogewise viru ronn 2500 v.&nbsp;Chr. ugebaut gouf. D'Spuenier hu se vum 16. Joerhonnert un an Europa bruecht, wou se ufanks als Dekoratiounsplanz ugebaut gouf. Zënter dem 17. Joerhonnert goufen d'Käre geholl fir ze Baken, oder als Ersatz fir Kaffi. Eréischt vum 19. Joerhonnert u gëtt d'Sonneblumm gezillt, fir Ueleg aus hire Kären ze gewannen. Hir Käre ginn de Wanter och heefeg benotzt fir d'Vigel ze fidderen.

Hautdesdaags sinn déi gréissten Ubauregioune China, d'Vereenegt Staaten, Russland, d'Ukrain an aner europäesch Länner.

### Nährwäert
Vitaminnne jee 100&nbsp;g Sonneblummekäeren:
:

## Kategorien
Sonnenblummenzorte kënnen, jee nodeem firwat ee se zillt, a 4 Kategorien agedeelt ginn:
* fir Ueleggewënnung; dës hu besonnesch ville Rouerbléien, a Käre mat dënne Schuelen;
* fir ze verfidderen: déi hu besonnesch vill Blieder, a gi frësch oder a Form vu Silage u Béischte verfiddert, ma och als Dünger geholl;
* fir schéin ze maachen; dës wuessen a Gäert an hunn dacks méi wéi ee Bléiestand pro Planz;
* fir z'iessen; hei sinn d'Käre méi grouss a sëtze méi labber.

## An der Konscht

Sonneblumme ginn dacks an der Molerei als Stilelement, absënns bei Nature-mortë vu Blummenarrangementer, gebraucht. Dem Vincent Van Gogh seng Tableaue mat Sonneblumme si wäit bekannt.

## Literatur
* S. Krist, G. Buchbauer und C. Klausberger: *Lexikon der pflanzlichen Fette und Öle.* Springer Verlag, Wien 2008, S.&nbsp;434–441, ISBN 978-3-211-75606-5.
* Walter Schuster: *Die Züchtung der Sonnenblume.* 1993, ISBN 3-489-53310-0.
* Haeupler et.al.: Bildatlas der Farn- und Blütenpflanzen Deutschlands. 2.Auflage, Ulmer-Verlag, ISBN 978-3-8001-4990-2
* R. Düll/ H. Kutzelnigg: Taschenlexikon der Pflanzen Deutschlands und angrenzender Länder, 7. Auflage, Quelle & Meyer-Verlag, 2011, ISBN 978-3-494-01424-1

## Um Spaweck

*"Die Ahnen der Sonnenblume sind Amerikaner." op pflanzenforschung.de
Cardejón

**Cardejón** ass eng Uertschaft an der Gemeng Almenar de Soria, an der Provënz Soria, an der autonomer Communautéit vu Castilla y León, a Spuenien.

## Kuckeswäertes
* Iglesia de la Virgen de la Blanca
* Ermita de San Miguel
## Um Spaweck
Gould (Moundkrater)

De **Gould** ass e Rescht vun engem Aschlagkrater am Südweste vun der viischter Äerdmoundsäit an der Mëtt vum Mare Nubium, nordëstlech vum Krater Bullialdus an nordëstlech vum Nicollet.

De Krater ass vun de basaltesche Lave vum Mare gréisstendeels opgefëllt, sou datt nëmmen nach e Rescht vum westleche Kraterrand siichtbar ass, vum iwwrege Kraterrandverlaf sinn nëmmen nach Spueren z'erkennen.

Vum südëstleche Rand aus leeft eng Kette vu méi klenge Krateren a südwestlecher Richtung bis zum Niewekrater *Gould&nbsp;B*.

## [[Niewekrater]]en

De Krater gouf 1935 vun der IAU offiziell nom US-amerikaneschen Astronom Benjamin Apthorp Gould genannt.

## Um Spaweck
* Kaarteblad Nr. 94. De Krater Gould (uewe riets) a seng Ëmgéigend
Bullialdus (Moundkrater)

De **Bullialdus** ass en Aschlagkrater am Südweste vun der viischter Äerdmoundsäit, am Nordweste vum Flaachland vum Mare Nubium, südëstlech vum Krater Lubiniezky an nërdlech vum Krater Kies.
Ëm de Kraterrank ass eng grouss Ejektafläch, zum Zentrum hin huet en Terrassen op e puer Niveauen an an der Mëtt ass en Zentralbierg.

## [[Niewekrater]]en

De Krater gouf 1935 vun der IAU offiziell nom franséischen Astronom Ismael Boulliau genannt.

## Literatur
* S. Tompkins, C. M. Pieters, J. F. Mustard: *Distribution and geologic history of materials excavated by the lunar crater Bullialdus.* In: *Lunar and planetary science XXIV. Abstracts of Papers submitted to the Twenty-Fourth Lunar and Planetary Science Conference, March 15 – 19, [[1993]].* Band 3: *N – Z.* Lunar and Planetary Institute, Houston, TX 1993, S. 1433–1434.

## Um Spaweck
* De Moundkaart Nr 94, ze gesinn de Krater Bullialdus an Ëmgéigend
Pierre Neuens

De **Pierre Neuens**, gebuer den 2. Februar 1788 zu Groussbus, an do gestuerwen de 16. Juni 1866, war e lëtzebuergeschen Zaldot (Soldat de la France), Gemengesekretär a Politiker.

Hie war Member vun der Assemblée constituante vun 1848 (Lëtzebuerg).
NGC 7418

Den **NGC 7418** ass eng Balkespiralgalaxie vum Typ SBc a läit am Stärebild Grus. D'Galaxie huet eng Wénkelgréisst vun 3,5'&nbsp;×&nbsp;2,6' an eng visuell Magnitude vun +11,0&nbsp;mag.  Si gouf den 30. August 1834 vum John Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
* SEDS
* http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?NGC7418
* https://web.archive.org/web/20160310025459/http://skyview.gsfc.nasa.gov/current/cgi/runquery.pl?Interface=quick&VCOORD=NGC7418&SURVEY=Digitized%20Sky%20Survey
* Artikel a Biller vum NGC 7418 op wikisky.org
* NGC/IC Projet
Sepp Thill

De Sébastien "**Sepp**" **Thill**, gebuer den 20. September 1887 zu Uewerkäerjeng, a gestuerwen den 9. Juni 1953 zu Orselina, an der Schwäiz,, war e lëtzebuergeschen Ingenieur an Auteur.

Zesumme mam Max Duchscher huet hien 1940 d'Sammlung vu Lidder, Gedichter a Geschichten *Gesabbelt Wierker* erausbruecht (1949 erweidert nei opgeluecht). An den Zäitschrëften *[[De Peck-Villchen]]* an *[[De Mitock]]* huet hien ënner dem Pseudonym ***Le balafré*** publizéiert.

## Literatur
* M.D (Max Duchscher): "Thills Seb ass vun is gang." In: *Tageblatt*, 29.06.1953.
* Robert Thill: "Sepp Thill". In: *Luxemburger Wort*, 12.06.1953.
## Kuckt och
*Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller

## Um Spaweck
* "Satire a Kabaret: de Sepp Thill 'le balafré'." op rtl.lu; 20.08.2015 - 08:15.
Ismael Boulliau

Den **Ismael Boulliau**, och **Boulliaud** oder **Ismaël Bullialdus**, gebuer den 28. September 1605 zu Loudun am Departement Vienne, a gestuerwen de 25. November 1694 zu Paräis, war e franséischen Astronom.

## Liewen
Mat 21 Joer hat de Boulliau vum Calvinismus zum Katholizismus konvertéiert a gouf am Alter vu 26 Joer zum Paschtouer geweit. 1632 gouf hie zesumme mat de Bridder Pierre a Jacques Dupuy Bibliothecaire an der Bibliothèque du Roi zu Paräis.

1657 gouf hie Sekretär vum franséische Botschafter an Holland.

De Boulliau war mam Pierre Gassendi, dem Christiaan Huygens, dem Marin Mersenne an dem Blaise Pascal befrënnt. Hien huet d'Usiichte vum Galileo Galilei an dem Nicolaus Copernicus ënnerstëtzt.

De 4. Abrëll 1667 gouf hien op Virschlag vum Henry Oldenburg zum *Fellow of the [[Royal Society]]* gewielt.

De Boulliau hat scho virum Isaac Newton a sengem Wierk *Astronomia philolaica* (1645) festgehalen, datt d'Gravitatiounskraaft mam Quadrat vun der Distanz ofhëlt.

An de leschte fënnef Joer vu sengem Liewe war hie Paschtouer an der Abtei St. Victor zu Paräis.

De Moundkrater Bullialdus gouf 1935 no him genannt.

## Wierker

* 1638: De natura lucis 
* 1639: Philolaus
* 1644: Expositio rerum mathematicarum ad legendum Platonem utilium, translation of Theon of Smyrna 
* 1645: Astronomia philolaica 
* 1657: De lineis spiralibus
* 1667: Ad astronomos monita duo
* 1682: Opus novum ad arithmeticam infinitorum

## Literatur
* Henk J. M. Nellen: *Ismaël Boulliau (1605–1694). Astronome, épistolier, nouvelliste et intermédiaire scientifique. Ses rapports avec les milieux du Libertinage érudit.* APA-Holland University Press, Amsterdam u. a. 1994, ISBN 90-302-1034-6 (= *Études de l'Institut Pierre Bayle,* Band 24; zugleich Dissertation, Universität Nijmegen 1980).

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Project Boulliau
*  Galileo Project: Boulliau
Salamanca (Chile)

**Salamanca** ass eng kleng Stad a Gemeng an der Provënz Choapa vun der Región de Coquimbo am Chile. Si hat 2012 ëm déi 25.000 Awunner.

D'Stad gouf den 29. November 1844 gegrënnt.

## Biller


Salamanca panorama.JPG|Panoramavue op d'Stad
Municipio de Salamanca.jpg|D'Gemeng
Noche de Plaza de Armas, Salamanca.jpg|D'Plaza de Armas an der Nuecht
Salamanca 3213.JPG|Wunngebaier


### Gemengekierfecht vu Salamanca

Cementerio Municipal de Salamanca, Chile.JPG|
Jesus & Maria (Salamanca).JPG|
Cementerio Municipal de Salamanca 2.JPG|
Municipal Cemetery Salamanca (Right).JPG| 
Cementerio Municipal de Salamanca (Derecha) 12.JPG|
Cementerio Municipal de Salamanca 3.JPG|
Cementerio Municipal de Salamanca 93.JPG|
Sébastien Thill

Et gëtt verschidde Persounen déi **Sébastien Thill** heeschen:
* Sébastien Thill (1887-1953), lëtzebuergeschen Ingenieur an Auteur
* Sébastien Thill (*1993), lëtzebuergesche Foussballspiller
Apollo (Moundkrater)

Den **Apollo** ass ee vun de gréisste Moundkrater um Äerdmound. D'Formatioun läit an der südlecher Hemisphär op der Moundrécksäit.

De grousse Krater huet d'Form vun engem risegen Duebelrank, woubäi de bannenzege Rank ongeféier 200&nbsp;km am Duerchmiesser huet, a weist eng däitlech negativ Gravitatiounsanomalie op (negative Mascon).

Am Zentrum vun der Formatioun leien en ettlech kleng Krateren, déi zum Deel no verongléckte Crewmemberen vu Raumfaartmissioune (kuckt och Apollo 1, Challenger a Columbia) genannt goufe.

Genee déi selwecht Form vum Duebelrank fënnt een och bei de nërdlech leiende Risekrateren Korolev an Hertzsprung. Geneesou hunn déi dräi Groussstrukture vun der Moundrécksäit Änlechkeeten am Schwerebild (méi schwaach och zum Mare Orientale), wat op familiäer Genesisgeschichte hiweist.

## Bannenzeg Krateren (Auswiel)

## Um Spaweck
* Apollo Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon
* KAGUYA taking around "Apollo basin" by HDTV@youtube
* Kaarteblad Nr 121 vun de Krateren ëm de Moundkrater Apollo
Shaler (Moundkrater)

De **Shaler** ass en Aschlagkrater um baussenzege westleche Rand vun der viischter Äerdmoundsäit, südëstlech vum Mare Orientale, um nërdlechen Enn vum Vallis Bouvard a südëstlech vum Krater Wright.
De Kraterrand ass onreegelméisseg geformt, an den Zentrum zimmlech platt.

De Krater gouf 1964 vun der IAU offiziell nom US-amerikanesche Geolog a Paleontolog Nathaniel Shaler (1841–1906) genannt.

## Um Spaweck

* Shaler auf The-Moon Wiki
* De Krater Shaler läit op der Moundkaart Nr 109 uewe lénks
Giya Kancheli

De **Giya Kancheli** (გია ყანჩელი), gebuer den 10. Juli 1935 zu Tiflis an och do den 2. Oktober 2019 gestuerwen, war e sowjeteschen an duerno georgesche Komponist, Dirigent a Produzent vu Filmmusek.

Wéi 1991 d'Sowjetunioun opgeléist gouf, huet de Kancheli a Westeuropa gelieft, fir d'éischt zu Berlin an zanter 1995 zu Antwerpen, wou e Residenzkomponist vun der Kinneklecher flämescher Philharmonie ass.

Hien huet d'Musek fir Filmer wéi *[[Mimino]], [[Passport (1990 film)|Passport]]* a *[[Kin-dza-dza!]]* geschriwwen.

## Wierk
### Filmographie

* 1964: *Suns of see*
* 1965: *Gold* 
* 1967: *Melancholy romance*
* 1968: *[[Extraordinary Exhibition]]*
* 1968: *[[Don't Grieve]]*
* 1970: *Competition*
* 1970: *[[Feola (film)|Feola]]* 
* 1970: *[[The Jug (film)|The Jug]]*
* 1971: *Neighbour*
* 1972: *[[When almonds blossomed]]*
* 1972: *White stones*
* 1972: *Gladiator*
* 1973: *[[Record (Film)|Record]]*
* 1974: *[[The Eccentrics]]*
* 1974: *Capitans*
* 1974: *Night visit*
* 1974: *[[Magic egg]]* 
* 1975: *Caucasian prisoner*
* 1975: *Caucasian romance*
* 1977: *[[Stepmother of Samanishvili]]*
* 1977: *[[Mimino]]*
* 1977: *Cinema*
* 1978: *[[Some interviews on personal matters]]*
* 1978: *[[Khanuma (Film)|Khanuma]]* 
* 1978: *Caucasian story*
* 1979: *Dumas in Caucasia*
* 1979: *[[Ground of ancestors]]*
* 1980: *[[Earth, This Is Your Son]]*
* 1983: *[[Blue Mountains (Film)|Blue Mountains]]*
* 1984: *[[Day Is Longer Than Night]]* 
* 1986: *[[Kin-dza-dza!]]*
* 1987: *[[King Lear]]*
* 1988: *Life of Don Quixote and Sancho Pancho*
* 1990: *Oh, this horrible TV*
* 1990: *[[Passport (Film)|Passport]]*
* 2004: *National Bomb*
* 2009: *Happyness*
* 2010: *Felichita*
* 2010: *After the mountains*
* 2012: *[[Ku! Kin-dza-dza]]* 

### Kierchemusek / Orchesterwierker

* *Symphony No. 2 *“Songs” (1970)
* *Symphony No. 3 *(1973)
* *Symphony No. 4* "To the Memory of Michelangelo" (1974)
* *Symphony No. 5 *"To the Memory of My Parents" (1977)
* *Symphony No. 6 *(1978-1980)
* *Symphony No. 7* "Epilogue" (1986)
* *Mourned by the Wind* (Vom Winde beweint), (1989)
* *Evening Prayers* (Abendgebete) (1991)
* *Abii ne viderem* ("I turned away so as not to see") (1992-1994)
* *Another Step*... (Noch Einen Schritt...) (1992)
* *Wingless* (1993)
* *Magnum Ignotum* (1994)
* *Trauerfarbenes Land* (1994)
* *Lament, Music of Mourning in Memory of [[Luigi Nono]]* (1994)
* *...à la Duduki* (1995)
* *Simi, “Joyless Thoughts”*, (1995)
* *V & V *(1995)
* *Valse Boston *(1996)
* *Diplipito* (1997)
* *Childhood Revisited* (Besuch In Der Kindheit) (1998)
* *Sio* (1998)
* *Rokwa* (1999)
* *And Farewell Goes Out Sighing*... (1999)
* *A Little Daneliade* (2000)
* *...al Niente* (2000)
* *Ergo* (2000)
* *Don't Grieve* (2001)
* *Fingerprints* (2002)
* *Lonesome* (2002)
* *Warzone* (2002)
* *Twilight* (2004)
* *Ex Contrario* (2006)
* *Kapote* (2006)
* *Silent Prayer* (2007)
* *Broken Chant* (2007)

## Um Spaweck
Freddie Mercury

De **Freddie Mercury**, mam richtegen Numm *Farrokh Bulsara*, gebuer de 5. September 1946 zu Stone Town, am Protektorat Sansibar (haut Tansania), a gestuerwen de 24. November 1991 zu London, war e britteschen Auteur a Komponist vu Lidder, Sänger a Museker, deen als Sänger vun der Rockband *[[Queen]]* international bekannt gouf.

Mat Queen huet hien déi meescht vu senge grousse Succèse publizéiert, wéi *Bohemian Rhapsody, Somebody to Love, We Are the Champions, Don't Stop Me Now* oder *Crazy Little Thing Called Love*. Hien huet och zwéi Solo-Albumen erausbruecht: *Mr. Bad Guy* 1985 a *Barcelona* 1988, wourop en d'Titellidd mat der Sopranistin Montserrat Caballé gesongen huet.

Een Dag viru sengem Doud duerch eng Longenentzündung huet hie bekannt gemaach, datt hien Aids hätt. 
## Um Spaweck

* Court-Métrage - FREDDIE, en Hommage un de Sänger vu Queen op rtl.lu de 26. Abrëll 2020
Europäesch Organisatioun fir d'Sécherheet vun der Aviatioun

D**'Europäesch Organisatioun fir d'Sécherheet vun der Aviatioun** (op Englesch **European Organisation for the Safety of Air Navigation** kuerz **Eurocontrol**), ass eng international Organisatioun fir d'zentral Koordinatioun vun der Loftverkéierskontroll an Europa. Den Haaptsëtz vun dëser Ariichtung fir d'Fluchsécherheet ass zu Bréissel.

## Ziler
Iewescht Zil vun Eurocontrol ass et, en europäesche Fluchverkéiersmanagement-System oprecht z'erhalen, deen net nëmmen en héije Sécherheetsniveau garantéiere soll, ma och bei engem Fluchverkéier deen ëmmer méi grouss gëtt, dozou bäidroe soll, Käschten ze spueren an d'Ëmwelt ze schounen.

Am System abegraff sinn dës pan-europäesch Funktiounen:
* *Directorate Network Management*: Europawäit Routennetzwierk mam Zil, den europäesche Loftraum optimal auszenotzen a Behënnerungen am Loftverkéier ze vermeiden,
* *European AIS Database* (EAD): Europäesch Datebank fir zentraliséiert, qualitéitsgeséchert Fluchinformatiounen, déi déi net harmoniséiert Methode vun der Aviatiounsdatenerfaassung a -liwwerung vun eenzele Staaten ersetze sollen,
* *Central Route Charges Office* (CRCO): Europäesch Strecken- an Ufluchkäschten,
* *EUROCONTROL Experimental Centre* (EEC): Fuerschung a Simulatioune fir d'Steigerung vun der Loftsécherungkapazitéit an Europa,
* *Central European Air Traffic Services* (CEATS)
* *Institute of Air Navigation Services* (IANS): Virubildung an E-Learning. Dësen Institut huet säi Sëtz um Kierchbierg an der Stad Lëtzebuerg
* *Eurocontrol Safety Regulatory Requirement* (ESARR): Sécherheetsufuerderungen am Beräich Aviatiounsmanagement.

Fir déi weider Steigerung vun der Effektivitéit am Fluchverkéiersmanagement huet Eurocontrol zesumme mat der Europäescher Kommissioun e Programm an dräi Phasen, de Single European Sky ATM Researchprogramm (SESAR) ugefaangen.

## Maastricht UAC
Eurocontrol bedreift beim Maastrichter Fluchhafen de Maastricht Upper Area Control Centre, en internationale Loftraumkontrollzentrum, deen den ieweschte Loftraum vun de Benelux-Länner souwéi vun Nordwestdäitschland kontrolléiert.

## Memberen no Antrëttsdatum

* Belsch (1960)
* Holland (1960)
* Lëtzebuerg (1960)
* Frankräich (1960)
* Däitschland (1960)
* Vereenegt Kinnekräich (1960)
* Irland (1960)
* Portugal (1986)
* Griicheland (1988)
* Malta (1989)
* Tierkei (1989)
* Zypern (1991)
* Ungarn (1992)
* Schwäiz (1992)
* Éisträich (1993)
* Norwegen (1994)
* Dänemark (1994)
* Slowenien (1995)
* Schweden (1995)
* Rumänien (1996)
* Tschechien (1996)
* Italien (1996)
* Bulgarien (1997)
* Kroatien (1997)
* Slowakei (1997)
* Spuenien (1997)
* Monaco (1997)
* Nordmazedonien (1998)
* Moldawien (2000)
* Finnland (2001)
* Albanien (2002)
* Polen (2004)
* Bosnien an Herzegowina (2004)
* Ukrain (2004)
* Serbien (2005)
* Armenien (2006)
* Litauen (2006)
* Montenegro (2007)
* Lettland (2011)
* Georgien (2014)
* Estland (2015)
Dieter Hallervorden

Den **Dieter Jürgen "Didi" Hallervorden**, gebuer de 5. September 1935 zu Dessau, ass en däitsche Komiker, Kabarettist, Schauspiller a Sänger.

An Ost-Däitschlad gebuer, dat zënter 1949 d'DDR sollt ginn, ass hien 1958 op West-Berlin geplënnert. Hien hat verschidde Geleeënheetsaarbechten, an huet 1960 de Cabaret *[[Die Wühlmäuse]]* gegrënnt, wouvun e bis haut Direkter ass. Hien huet och privat Schauspillcourse geholl a gouf no an no ëmmer méi dacks fir Film- an Televisiounsrollen engagéiert. Sou huet hien an *Das Millionenspiel*, e Gangsterboss an am Thriller *Der Springteufel* ee gespillt, deen aus engem Geckenhaus fortgelaf war. Hien huet awer och komesch Rollen interpretéiert, an hat säin Duerchbroch 1975 mat der Slapstick-Serie *Nonstop Nonsens*. Hien hat déi Zäit och Succès mat Parodien op Schlager oder bekannt Lidder, wéi z.&nbsp;B. *Du, die Wanne ist voll*, op d'Melodie vu *You're the one that I want* aus *[[Grease]]*.

An den 1980er Joren huet Den Dieter Hallervorden als Dréibuchauteur a Schauspiller a Kinofilmer säi Personnage "Didi" weider agesat. An den 1990er Joren huet hien nees méi politesch Cabarete gemaach, an op der Tëlee als Schauspiller a verschidde Komedies-Serien oder als Moderator vun Emissioune gewierkt. Niewelaanscht huet hien Theater gespillt, an ass och mat Soloprogrammer op der Bün opgetrueden.

2005 huet hie seng Autobiographie *Wer immer schmunzelnd sich bemüht...* publizéiert.

Zënter 2010 ass hien a "seriöen" Tëlees- a Kinofilmer ze gesinn, wéi z.&nbsp;B. 2012 am Thriller *Das Kind*, 2013 a *Sein letztes Rennen* an 2014 am Till Schweiger sengem *Honig im Kopf*.

## Filmographie (nëmme Kino)

## Literatur (Auswiel)
* Dieter Hallervorden: *Anleitung zum Verführen einer weiblichen Person, basierend auf dem immensen Erfahrungsschatz eines blendend aussehenden Mannes namens Dieter Hallervorden*, Dülk, Berlin 1976.
* Dieter Hallervorden: *Worüber ick mir schieflache*, Athenäum-Verlag GmbH, Königstein/Ts 1983, ISBN 3-7610-8278-9.
* Dieter Hallervorden: *Witzige Sketche zum Nachspielen*, Falken, Niedernhausen 1988, ISBN 3-8068-0511-3.
* Dieter Hallervorden: *Die Kuh Elsa und andere witzige Sketche zum Nachspielen*, Möller, Niederhausen 1992, ISBN 3-8159-0011-5.
* Dieter Hallervorden: *Der Dichter und die Brombeeruhr*, Möller, Niederhausen 1994, ISBN 3-8159-0060-3.
* Dieter Hallervorden: *Wer immer schmunzelnd sich bemüht…: Ein autobiografischer Blick zurück nach vorn*, Schwarzkopf und Schwarzkopf, Berlin 2005, ISBN 3-89602-659-3.
* Tobias Hohmann: *Das große Dieter-Hallervorden-Buch*, MPW-Verlag, Hille 2012, ISBN 3-94262115-0

## Um Spaweck
Padre, padrone

**Padre, padrone** ass en italieenesche Film vum Paolo a Vittorio Taviani aus dem Joer 1977.
## Ëm wat geet et am Film?
De Film baséiert um autobiographesche Roman *Padre padrone* vum Gavino Ledda an erzielt d'Geschicht vun engem jonke Mann op Sardinien, dee vu sengem brutale Papp gezwonge gouf, Schofshiert ze sinn, an dee sech no an no emanzipéiere kann a sech eng Schoulbildung an domat en eegenstännegt Liewen erkämpfe kann.
## Soss
De Film krut 1977 d'Gëlle Palm um Filmfestival vu Cannes.
## Um Spaweck
* IMDb
Avenue de la Faïencerie

D**'Avenue de la Faïencerie** ass eng Strooss an der Stad Lëtzebuerg. Se leeft vun der Limitt vum Stater Park am Quartier Uewerstad a Richtung Nordwesten duerch de Quartier Lampertsbierg bis an de Rollengergronn wou se Uschloss un d'Rue de Rollingergrund huet. Vum Boulevard de la Foire u gehéiert se zum CR217. Den nërdlechen Deel vun der Strooss, zu der Säit vum Hang, gëtt ***[[Roudebierg (Lampertsbierg)|Roudebierg]]*** genannt.

D'Strooss huet hiren Numm vun der fréierer Faïencefabréck *[[Siwebueren]]* déi vun de Bridder Jean-François, Dominique a Pierre-Joseph Boch gegrënnt gouf; d'Produktioun huet 1767 ugefaangen.

Ënner der däitscher Besatzung (1940 - 1944) huet d'Strooss „Görres-Straße” an am ënneschten Deel „Im Roten Berg” geheescht. Duerno, den 29. Dezember 1945 gouf d'Strooss *rue Félix Thyes* genannt, en Odonym deen awer nees geännert gouf.

## Biller

Luxembourg-Limpertsberg 33,av. de la Faïencerie.jpg|Haus Nummer 33
Limpertsberg, 65-67 avenue de la Faïencerie 01.jpg|Gebaier Nummer 65-67
Université du Luxembourg Campus Limp Bâtiment central 2008.jpg|De Campus 'Lampertsbierg' vun der Uni Lëtzebeurg


## Gebaier
* Campus Lampertsbierg vun der Universitéit Lëtzebuerg
* Japanesch Ambassade

## Um Spaweck
Georges Ulveling (1861)

De **Georges Ulveling**, gebuer den 29. Juli 1861, a gestuerwen zu Mamer de 15. Juli 1916, war e lëtzebuergeschen Affekot, Distriktskommissär a Regierungskommissär fir d'Eisebunn.

De Georges Ulveling huet säin Affekotestudium den 20. Mee 1884 ofgeschloss a gouf als avouéierten Affekot de 5. August 1887 zougelooss.

Hie war vun 1896 bis 1902 Distriktskommissär.

Den 1. Oktober 1902 gouf hien 1. Regierungskommissär fir d'Eisebunnen.

## Gielercher
* 
* 
* Chevalier de 1ère classe vum Ordre de Saint-Olaf
* Chevalier de 3e classe vum Ordre de la Couronne de Prusse
Päerdswee

De **Päerdswee ** am Pafendall an der Stad Lëtzebuerg geet vun der Gafelung Ieweschtgaass an dem Pafendaller Bierg erof an d'Lougaass. Den Héichtenënnerscheed tëscht den zwou Stroosse läit bei knapps 10 Meter.

## Biller

## Um Spaweck

* Kaart mat de Lëtzebuerger Stroossennimm am Pafendall
Rue Laurent-Menager

D**'Rue Laurent Menager** am Pafendall an der Stad Lëtzebuerg féiert als Verlängerung vum Pafendaller Bierg laanscht de Schreinescheck, duerch d'Eecher Paart, ënnert der Rouder Bréck erduerch a laanscht de Pafendaller Foussballsterrain bis bei den Eecher Bierg.

D'Strooss krut den Numm vum Laurent Menager (1835 - 1902), engem lëtzebuergesche Musekspedagog, Dirigent, Komponist an Organist deen am Pafendall gebuer gouf.

Den éischten Deel vun der Strooss, vum *Pafendaller Bierg* bis bei d'Bréckergaass gëtt och nach *Ieweschtgaass* oder *Pafendaller Wee* genannt, offiziell housch deen Deel *Eicherpfortstraße*. Vun der Bréckergaaass un a Richtung Norden heescht d'Strooss am Volleksmond *Eecher Gaass*.

## Biller

Luxembourg City Pfaffenthal rue L Menager 01.jpg|An der Ieweschtgaass, mam Haus an deem de Laurent Menager gelieft huet
Luxembourg Pfaffenthal L Menager street plaque.jpg|Gedenkplack


## Um Spaweck
* Kaart mat de Lëtzebuerger Stroossennimm am Pafendall
Rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)

D**'Rue du Pont** (*Bréckergaass*) mécht am Pafendall an der Stad Lëtzebuerg d'Verbindung tëscht der Ieweschtgaass an der Sichegaass.

Schonn a fréier Zäit war et ee vun de wichtegste Verkéiers- a Verbindungsweeër. Iwwer dëse Wee goung de Kiem, dee vum Fëschmaart, laanscht d'Dräi Tierm an de Pafendaller Bierg erof bis bei d'Uelzechtbréck gefouert, fir da weider duerch d'Hiel a Richtung Tréier ze verlafen.

D'Bréck déi iwwer d'Uelzecht féiert geet op d'Réimescht Räich zeréck, se stoung sengerzäit awer e bësse méi südlech.

## Biller

Luxembourg Pfaffenthal church 01.jpg|Vue vun der *Bréckergaass* aus op d'Pafendaller Kierch


## Um Spaweck
* Kaart mat de Lëtzebuerger Stroossennimm am Pafendall