open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fritz Umgelter

De **Fritz Umgelter**, gebuer den 18. August 1922 zu Stuttgart, a gestuerwen den 9. Mee 1981 zu Frankfurt am Main, war en däitsche Schauspiller, Film- an Theaterregisseur.

De Fritz Umgelter huet haaptsächlech fir d'Televisioun als Regisseur vu Filmer a Serië geschafft. Hien huet awer och e puer Filmer fir de Kino als Regisseur gedréint.
## Filmographie
### Kino
* 1958: *[[Alle Sünden dieser Erde]]* - Haaptacteuren: Barbara Rütting, Ivan Desny, Paul Dahlke 
* 1958: *[[Mit Eva fing die Sünde an]]* - Haaptacteuren: Willy Fritsch, Mady Rahl, Karin Dor
* 1958: *[[Wenn die Conny mit dem Peter]]* - Haaptacteuren: Cornelia Froboess, Peter Kraus, Peter Vogel
* 1961: *[[Nur der Wind]]* - Haaptacteuren: Freddy Quinn, Gustav Knuth, Cordula Trantow
* 1962: *[[The Bellboy and the Playgirls]]* - Regie zesumme mam Francis Ford Coppola - Haaptacteuren: June Wilkinson, Karin Dor, Willy Fritsch
* 1965: *Schüsse aus dem Geigenkasten* - Haaptacteuren: George Nader, Heinz Weiss, Helmut Förnbacher
* 1967: *Eine Handvoll Helden* - Haaptacteuren: Horst Frank, Valeria Ciangottini, Volkert Kraeft

### TV (Auswiel)
* 1955: *Kinderbücher für Erwachsene * - (TV-Serie) - (6 Episoden) 
* 1956: *Öl und Champagner * - Haaptacteuren: Friedrich Schoenfelder, Elisabeth Wiedemann
* 1959: *Die Räuber * - Haaptacteuren: Wolfgang Büttner, Harry Engel
* 1960: *Am grünen Strand der Spree * - (TV-Mini-Serie) - (5 Episoden)
* 1963: *Dantons Tod * - Haaptacteuren: Wolfgang Reichmann, Karl Walter Diess
* 1964: *Die Physiker* - Haaptacteuren: Therese Giehse, Gustav Knuth
* 1966: *Der gute Mensch von Sezuan* - Haaptacteuren: Nicole Heesters, Joachim Teege
* 1973: *Merkwürdige Geschichten * - (TV-Serie) - (13 Episoden)
* 1973: *Merkwürdige Lebensgeschichte des Friedrich Freiherrn von der Trenck * - (TV-Serie) - (6 Episoden)
* 1975: *Die unfreiwilligen Reisen des Moritz August Benjowski * - (TV-Mini-Serie) - (4 Episoden)
* 1975: *Des Christoffel von Grimmelshausen abenteuerlicher Simplicissimus * - (TV-Mini-Serie) - (3 Episoden)
* 1975-1981: *Tatort * - (TV-Serie) - (5 Episoden)
* 1979: *Die rote Zora und ihre Bande * - (TV-Serie) - (13 Episoden)
* 1981-1982: *Das Traumschiff * - (TV-Serie) - (6 Episoden)

## Um Spaweck
Spurr (Moundkrater)

De **Spurr** ass en Aschlagkrater op der viischter Moundsäit um Terrain vum Palus Putredinis, südëstlech vum grousse Krater Archimedes.

Et ass e sougenannte Geeschterkrater, d.&nbsp;h., hien ass zimmlech flaach a bis un de Rand am Süden an Osten vu fréierer Lava iwwerschwemmt.

De Krater gouf am Joer 1973 vun der I.A.U. nom amerikanesche Geolog Josiah Edward Spurr genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 41: Den Spurr läit uewe an der Mëtt
Nadia Mossong

D**'Nadia Mossong**, gebuer den 9. Abrëll 1986 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Basketballspillerin.

Vun 2005 bis 2017 huet d'Mossong 54-mol am Kader vun der lëtzebuergescher Dammebasketballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Mary Van Dyck

D**'Mary Van Dyck**, gebuer de 6. Februar 1985 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Basketballspillerin.

Vun 2004 bis 2005 huet d'Mary Van Dyck siwemol am Kader vun der lëtzebuergescher Dammebasketballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Ziffer

Eng **Ziffer** ass e Schrëftzeechen fir eng Zuel (z.&nbsp;B. 6 Äppel) oder eng Nummer (z.&nbsp;B. Hausnummer 8).

Am meeschten op der Welt ginn déi sougenannt arabesch Zifferen 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 an 9 benotzt, z.&nbsp;B. am dezimalen Zuelesystem. Fir hexadezimalen Zuele si 16 Zifferen néideg an hei ginn d'Zeechen 0 bis 9 an A bis F benotzt. Déi Réimesch Zuelen gi mat den Zeechen I, V, X, L, C, D an M geschriwwen.

Ziffere kënne kombinéiert gi fir méi grouss Zuelen ze schreiwen, z.&nbsp;B. 104 (arabesch) oder CIV (Réimesch) fir honnertvéier, oder méi laang Nummere wéi eng Telefonsnummer. Dacks ginn zousätzlechen Zeeche benotzt fir méi Prezisioun ze kréien, wéi ee "," (100,7) oder ee "+" (+352 234 987).

De Wäert, deen eng Ziffer representéiert, hänkt vum Zuelesystem of, dee benotzt gëtt, a vun der Positioun vun der Ziffer. „10“ ass Zéng an arabeschen Zifferen awer Zwee am binären Zuelesystem. D'Ziffer „3“ bedeit Drësseg an der Zuel 31 awer Dräihonnert an 311.

## Um Spaweck
Archimedes (Moundkrater)

Den **Archimedes** ass e groussen Aschlagkrater op der viischter Moundsäit um ëstlechen Ufer vum Mare Imbrium. Südlech vum Krater läit d'Biergregioun vun de Montes Archimedes. Um südëstleche Rand erstreckt sech den Terrain vum Palus Putredinis, dee vun engem nom Krater genannte Rillesystem, de Rimae Archimedes mat enger Längt vu méi wéi 150 Kilometer duerchzu gëtt. Nord-nordëstlech sinn d'Montes Spitzbergen, eng Biergketten am Mare Imbrium.
Ëstlech vum *Archimedes* läit de Krater Autolycus. Tëscht dëse béide Strukture läit d'Ofstuerzplaz vun der sowjetescher Moundsond Lunik 2, déi als éischt robotescht Raumgefier den 13. September 1959 d'Mounduewerfläch erreecht hat.
Am Nordweste fällt den Krater Aristillus an d'A. D'Lavafläch tëscht *Archimedes*, *Aristillus* an *Autolycus* bilt d'Luna-Bucht vum Mare Imbrium. Ee Mieresréck, dee beim Archimedes ufänkt, leeft iwwer dat Moundmier an nord-nordwestlecher Richtung.

Den *Archimedes* ass de gréisste Krater am Mare Imbrium. De baussenzege Rampli vum Kraterrand ass mat Ausworfmaterial bedeckt an et gesäit een den ieweschten Deel vun enger bannenzeger Wand mat Terrassen, awer de Stralesystem vu jonke Kratere feelt. En dräieckege Virbierg kuckt 30 Kilometer no Südosten.

En huet keen zentrale Bierg, an ass vu Maria iwwerschwemmt. Opfälleg Hiwwele feele komplett, et gëtt nëmmen e puer kleng Aschléi no beim Rand. Iwwer de Kraterbuedem sinn eenzel Sträife vun hellem Stralematerial verstreet, déi héchstwahrscheinlech bei der Genesis vun Autolycus do ofgelagert goufen.

De Satellittekrater Archimedes A krut vun der I.A.U. en eegene Numm zougewisen:
* Archimedes A — kuckt Krater Bancroft.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 77: Den Archimedes läit uewen
* lpi.usra.edu
* lpi.usra.edu
* SkyTrip: Archimedes
* Spektrum.de: Sammlung vun Amateurfotoen
Anne Ludivig

D**'Anne Ludivig**, gebuer de 7. Abrëll 1982 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Basketballspillerin.

Vun 2004 bis 2009 huet d'Anne Ludivig 31-mol am Kader vun der lëtzebuergescher Dammebasketballnationalekipp gespillt.

Haut ass si Sportsprofessesch am Dikrecher Kolléisch.

## Kuckt och
Java

**Java**, (op Indoneesesch: **Jawa**) ass eng vun de véier Grousse Sundainselen an der Republik Indonesien (déi aner si Sumatra, Borneo a Sulawesi).

Déi indoneesesch Haaptstad Jakarta läit op Java.

Java ass 126.650 Quadratkilometer grouss; mat de méi klengen, virgelagerten Insele wéi Madura sinn et 132.107 Quadratkilometer. Et huet eng 130 Milliounen Awunner (Stand 2006), méi wéi all aner Insel op der Äerd. Mat iwwer 1000 Awunner pro Quadratkilometer huet se eng vun den héchste Bevëlkerungsdichten op der Welt. Jakarta eleng huet iwwer 10 Milliounen Awunner. Mëttlerweil ass et mat de Nopeschstied Bogor, Depok, Tangerang a Bekasi zesummegewuess, woufir alt "Jabodetabek" (aus den Ufankssilben zesummegesat) gesot gëtt.

D'Insel ass ausseruerdentlech fruchtbar. Am Weste gëtt et nach e puer méi kleng Dschungelflächen, iwwerdeems et no Osten hin no an no méi dréche gëtt. Bal all ondebaut Teraine gi landwirtschaftlech benotzt. Nieft Kaffi, Tubak a Mais ass et virun allem de Räis, deen op groussen Terrassen ugabaut gëtt.

D'Insel ass dominéiert duerch eng Kette vun 38 deels aktiven, deels net méi aktive Vulkaner. Déi bekanntst sinn de Bromo (2329&nbsp;Meter), de Merapi (ca. 2985&nbsp;Meter), ee vun de geféierlechste Vulkaner op der Welt, an den 3676&nbsp;Meter héijen Semeru. De Solo ass, mat ronn 600 Kilometer, dee längste Floss op der Insel.

Administrativ ass Java an d'Provënze Banten, Jawa Barat (Westjava), Jawa Tengah (Zentraljava), Jawa Timur (Ostjava) an an d'onofhängegt Fürstentum Yogyakarta agedeelt. Jakarta ass direkt der Zentralregierung ënnerstallt.

### Stied
* Jakarta mat ronn 11 Milliounen Awunner
* Surabaya, 2,8 Milliounen 
* Bandung, 1,7 Milliounen 
* Semarang, 1,3 Milliounen 
* Bogor, 950.000 
* Malang, 750.000 
* Surakarta, 600.000 
* Yogyakarta, 510.000 Awunner

## Um Spaweck
Zeyen

**Zeyen** ass de Familljennumm vu follgende Persounen:
* Annika Zeyen (* 1985), eng däitsch Rollstull-Basketballspiller.
* Justus Zeyen (* 1963), en däitsche Pianist.
* Laury Zeyen (* 1979), eng lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* Michèle Zeyen (* 1981), eng lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* Stefan Zeyen (* 1968), en däitsche Moler an Installatiounskënschtler.
* Steven Zeyen, e belsche Videograph.
* Tigo Zeyen (* 1965), eng argentinesch Journalistin, Astrologin an Autorin.
Harold-C.-Urey-Präis

Den **Harold-C.-Urey-Präis** ass eng Auszeechnung, déi all Joer vun der *Division for Planetary Sciences* vun der American Astronomical Society iwwerreecht gëtt. Mat der Auszeechnung gi besonnesch jonk Wëissenschaftler am Beräich vun der Planetologie geéiert. Nummgiewer vum Präis ass den Harold C. Urey, een US-amerikanesche Cheemiker an Nobelpräisdréier.

## Ausgezeechent Wëssenschaftler

## Um Spaweck
* Division for Planetary Sciences der American Astronomical Society: Harold C. Urey Prize in Planetary Science
Schluecht vun Azincourt

D**'Schluecht vun Azincourt** (engl. *Battle of Agincourt*) war eng Schluecht am Kader vum Honnertjärege Krich, déi de 25. Oktober 1415, bei Arras tëscht den Truppe vum Kinnek Henry V. vun England an deene vum Kinnek Charles VI. vu Frankräich ausgedroe gouf.

D'Schluecht vun Azincourt ass fir eng mëttelalterlech Schluecht aussseruerdentlech gutt dokumentéiert. Déi gängeg Meenung, datt d'Englänner de Fransouse vun der Zuel vun de Kämpfer hier stark ënnerleeë waren (ma trotzdeem gewonnen hunn), gëtt zanter e puer Joer vun eenzelen Historiker relativéiert (2:3 amplaz 1:4, wéi soss ugeholl).

Si ass militärgeschichtlech bedeitend, well do, wéi virdru bei der Schluecht vu Crécy, den Asaz vu Laangbéi vun den engleschen Infanterietruppe géint franséisch Ritter a schwéiere Rëschtungen zu Päerd staark zu der Victoire bäigedroen huet. Och den Terrain - knéidéiwen, schwéiere Bulli - war zu Ongonschte vun de Fransousen.

Als Suite vun der franséischer Néierlag an der Schluecht konnt den Henry&nbsp;V. du 1420 Frankräich de Traité vun Troyes opzwéngen, mat deem en, duerch d'Bestietnes mat der franséischer Kinneksduechter Catherine de Valois den Usproch op de franséischen Troun séchere konnt.

Dem William Shakespeare säin *[[Henry V. (Shakespeare)|Henry V.]]* thematiséiert dës Schluecht.
## Literatur
* Johann Baier: *Die Schlacht bei Agincourt.* Hörnig, Ludwigshafen 2006, ISBN 3-938921-01-3.
* Juliet Barker: *Agincourt. The King – The Campaign – The Battle.* Abacus, London 2006, ISBN 0-349-11918-X.
* Anne Curry: *Agincourt. A New History.* Tempus, Stroud 2005, ISBN 0-7524-3813-1.
* Hagen Seehase, Ralf Krekeler: *Der gefiederte Tod. Die Geschichte des englischen Langbogens in den Kriegen des Mittelalters.* Hörnig, Ludwigshafen 2001, ISBN 3-9805877-6-2.

## Um Spaweck
George III. vum Vereenegte Kinnekräich

Den **George William Frederick**, gebuer de  zu London, a gestuerwen den 29. Januar 1820 um Windsor Castle, war vu 1760 bis 1801 Kinnek vu Groussbritannien a Kinnek vun Irland, dono bis zu sengen Doud Kinnek vum Vereenegte Kinnekräich Groussbritannien an Irland. Hie war ausserdeem, am Hellege Réimesche Räich, als **Georg Wilhelm Friedrich**, Kurfürst vu Braunschweig-Lüneburg, dat beim Wiener Kongress, 1814, Kinnekräich Hannover gouf.

Hie war den drëtte brittesche Monarch aus dem Haus Hannover, ma deen éischten, deen a Groussbritannie gebuer gouf, an deen Englesch als Mammesprooch hat.

A seng Regierungszäit, déi bis dohi längst vun engem brittesche Monarch, falen de Gewënn vun de franséische Kolonien a Kanada an an Indien (1763), mee och de Verloscht vum gréissten Deel vun den nordamerikanesche Kolonien am Amerikaneschen Onofhängegkeetskrich (1775–1783), d'Koalitiounskricher géint Frankräich (1795-1815), déi mat der Néierlag vum Napoleon an der Schluecht vu Waterloo op en Enn goungen, an den Ausbau vun der brittescher Dominanz op de Weltmierer.

Déi zweet Hallschecht vu senger Herrschaft war hien ëmmer méi vun enger psychescher Krankheet geplot, soudatt vun 1811 u säin eelste Jong George d'Régence iwwerholl huet.

Zesumme mat senger Fra, der Sophie Charlotte vu Mecklenburg-Strelitz (1744-1818), hat hie 15 Kanner.

## Kuckt och
* Lëscht vun de brittesche Monarchen
## Um Spaweck
Tessy Hetting

D**'Tessy Hetting**, gebuer den 9. September 1986 zu Wolz, ass eng lëtzebuergesch Basketballspillerin.

Vun 2004 bis 2017 huet d'Tessy Hetting 53-mol am Kader vun der lëtzebuergescher Dammebasketballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Michèle Zeyen

D**'Michèle Zeyen**, gebuer de 24. September 1981, ass eng lëtzebuergesch Basketballspillerin.

Vun 2004 bis 2005 huet d'Zeyen sechsmol am Kader vun der lëtzebuergescher Dammebasketballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Checkpoint Charlie

Den **Checkpoint Charlie** war tëscht 1961 an 1990 e Grenzpassage an der Berliner Mauer, an der Friedrichstraße, tëscht dem sowjeteschen an dem US-amerikanesche Secteur, an domat tëscht dem Ost-Berliner Bezierk ''Mitte'' an dem West-Berliner Bezierk Kreuzberg.

Säin Numm geet op dat Internationaalt Buschtawéier-Alphabet zeréck: D'Amerikaner hunn dräi Iwwergäng benotzt, déi se *Alpha, Bravo* an *Charlie* genannt hunn. Den Checkpoint Charlie huet just dierfe vun alliéiertem Militär, Ambassadepersonal an Auslänner benotzt ginn.

E stoung am Zentrum vun der Weltëffentlechkeet, wéi sech do de 27.&nbsp;Oktober 1961 sowjetesch an amerikanesch Panzer op e puer Meter géintiwwerstoungen, prett fir ze schéissen. De Grond war, datt d'DDR probéiere wollt, den amerikaneschen Alliéierten et méi schwéier ze maachen, an Ost-Berlin ze zirkuléieren, an dofir en US-Militär net eragelooss hat. De 25. Oktober hunn d'Amerikaner dofir Panzeren op der Grenz a Stellung bruecht. De 27. Oktober huet d'Sowjetunioun dat selwecht gemaach. Den 28. Oktober hu sech d'Panzeren dann nees zeréckgezunn.

Den Checkpoint war Theater vu spektakuläre Fluchten aus Ost-Berlin, bei verschiddenen ass d'Persoun, déi an de Weste flüchte wollt, erschoss ginn.

Den 22.&nbsp;Juni 1990 gouf de Kontrollpunkt am Kader vun enger Gedenkfeier ofgebaut; e steet haut am Berliner *[[AlliiertenMuseum]]* am Quartier Zehlendorf. 2000 gouf an d'Plaz eng Kopie opgeriicht; si ass haut eng vill besichten Touristenattraktioun. Direkt donieft, am fréiere Westberlin, ass de *[[Mauermuseum|Mauermuseum – Museum Haus am Checkpoint Charlie]]*, deen schonn 1963 opgoung, fir d'Geschicht vun der Berliner Mauer, sou wéi spektakulär Fluchten, ze dokumentéieren.

2006 goufen do, wou de Grenzpassage war, Panneauen opgehaangen, déi d'Bedeitung an d'Geschicht vum Checkpoint vermëttelen.

## Biller

Fichier:Kennedy in Berlin.jpg|Den amerikanesche President John F. Kennedy besicht den Checkpoint (26. Juni 1963)
File:19861109a_Checkpoint_Charlie.jpg|Vu "West" (Süden) no "Ost" (Norden) gekuckt: Vir d'Mauer, hannen d'Ostberliner Grenzkontroll (1986)
Fichier:CheckpointCharlie1989.jpg|14.&nbsp;November 1989, och DDR-Bierger däerfen ewell eriwwer
Fichier:Checkpoint Charlie - Berlin (2007).JPG|Kopie vun der éischter amerikanescher Kontrollbrak, wéi se haut erëm do steet (2007)


## Literatur
* William Durie: *The United States Garrison Berlin 1945–1994, Mission Accomplished.* 2014, ISBN 978-1-63068-540-9 (englisch).

## Um Spaweck
Naturschutzgebitt Bréichen

D**'Naturschutzgebitt Bréichen** ass en Naturschutzgebitt zu Lëtzebuerg, an der Gemeng Klierf, dat duerch e groussherzoglecht Reglement vum 1. Dezember 2017 geschafe gouf.

Et ass e Fiichtgebitt, op enger Fläch vu 46,68 Hektar (12,02 ha Kärzon, 34,66 ronderëm), am Quellgebitt vun der Ransbaach, nërdlech vun der Uertschaft Wäicherdang. Et besteet aus Bëscher a Wisen.

D'Naturschutzgebitt Bréichen ass en Deel vun der Natura-2000-Zon *Weicherdange - Bréichen* (LU0001004).

## Kuckt och
* Lëscht vu Lëtzebuerger Naturschutzgebidder

## Um Spaweck
Naturschutzgebitt Lellgen-Fréng/op Bärel

D**'Naturschutzgebitt Lellgen-Fréng/op Bärel** ass en Naturschutzgebitt zu Lëtzebuerg, an de Gemenge Kiischpelt a Parc Housen, dat duerch e groussherzoglecht Reglement vum 1. Dezember 2017 geschaf gouf.

Et ass e Bëschgebitt, op enger Fläch vun 356,11 Hektar, nord-ëstlech vun den Uertschafte Pëntsch a Lellgen. Et besteet haaptsächlech aus Bëscher (matzendran de Bësch *Bärel*) mat géien Häng. D'Baache Lellgerbaach, Helbichbaach a Pëntscherbaach lafen doduerch, resp. maachen d'Grenz.

Op den Häng vum Bësch wiisst am Fréijoer d*'Lorblumm* (Ouschterblumm, *Narcissus pseudonarcissus*).

D'Naturschutzgebitt Lellgen-Fréng/op Bärel ass en Deel vun den Natura-2000-Zone *Vallées de la Sûre, de la Wiltz, de la Clerve et du Lellgerbaach* (LU0001006) a *Région Kiischpelt* (LU0002013).

## Kuckt och
* Lëscht vu Lëtzebuerger Naturschutzgebidder

## Um Spaweck
Tony Joe White

Den **Tony Joe White**, gebuer den 23. Juli 1943 zu Oak Grove am Louisiana, a gestuerwen de 24. Oktober 2018 zu Leiper's Fork am Tennessee, war en US-amerikanesche Gittarist a Sänger. Hien huet als typesche Vertrieder vum Swamp Rock gegollt.
Petermann (Moundkrater)

De **Petermann** ass en Aschlagkrater um nordëstleche Rand vun der viischter Moundsäit. Hie läit nërdlech vum Krater Cusanus an ëstlich vum Krater Baillaud.
Westlech vum Petermann ass deen däitlech méi groussen, awer staark erodéierte Niewekrater *Petermann R*. D'Kraterramplie vum Petermann sinn eppes erodéiert a weisen och Terrassen. De Kraterbuedem ass flaach an e Zentralbierg feelt.

De Krater gouf 1935 vun der I.A.U. nom däitsche Geograph August Petermann genannt. Agefouert gouf den Numm vum Johann Friedrich Julius Schmidt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 5: De Krater Petermann läit lénks an der Mëtt
Cusanus (Moundkrater)

De **Cusanus** ass en Aschlagkrater um nordëstleche Rand vun der viischter Moundsäit. Hie läit südlech nieft dem Krater Petermann. Déi terrasséiert Ramplie sinn eppes erodéiert, um ëstleche Rand ass duerch zwéi méi kleng Krateren e Rëss am Rampli entstanen. Bannen ass de Krater flaach an huet och keen Zentralbierg.

De Krater gouf 1935 vun der I.A.U. nom däitsche Mathematiker a Philosoph Nikolaus von Kues genannt. Agefouert gouf den Numm vum Johann Friedrich Julius Schmidt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 5: De Krater Cusanus läit lénks an der Mëtt
Barnard (Moundkrater)

De **Barnard** ass en Aschlagkrater um ëstleche Rand vun der viischter Moundsäit, nordwestlech vum Mare Australe, südëstlech vum grousse Krater Humboldt.
De Kraterrand ass staark erodéiert a gëtt am Süde vum Niewekrater *Barnard A* iwwerlagert. Dat Bannenzegt ass hiwweleg.

De Krater gouf 1964 vun der I.A.U. nom US-amerikaneschen Astronom Edward Emerson Barnard genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 99: De Krater Barnard läit ënne riets
Pierre Hoffmann

De **Pierre Michel Damien Hoffmann**, gebuer den 8. September 1982 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Basketballspiller.

Vun 2003 bis 2007 huet de Pierre Hoffmann fënnefmol am Kader vun der lëtzebuergescher Härebasketballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Serge Maes

De **Serge Maes**, gebuer den 8. August 1975 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Basketballspiller.

Vun 2001 bis 2003 war de Serge Maes am Kader vun der lëtzebuergescher Härebasketballnationalekipp, an huet 13-mol fir d'Nationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Marc Reuland

De **Marc Reuland**, gebuer den 2. Oktober 1978 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen den 20. Mee 2000, war e lëtzebuergesche Basketballspiller.

1995 an 1998 war de Marc Reuland am Kader vun der lëtzebuergescher Härebasketballnationalekipp, an huet fënnefmol fir d'Nationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Eric Grand

Den **Eric Grand**, gebuer de 26. August 1977 zu Metz, a gestuerwen ëm den 29. Juni 2023, war e lëtzebuergesche Basketballspiller an -trainer.

Hien huet ënner anerem fir d'Musel Pikes, Zolwer an de Racing gespillt, a war zulescht Trainer zu Beetebuerg.

2003 war den Eric Grand am Kader vun der lëtzebuergescher Härebasketballnationalekipp, an huet dräimol fir d'Nationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Yves Braun

Den **Yves Antoine Braun**, gebuer de 5. August 1976 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Basketballspiller.

Vun 2001 bis 2005 war den Yves Braun am Kader vun der lëtzebuergescher Härebasketballnationalekipp, an huet 17-mol fir d'Nationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Behaim (Moundkrater)

De **Behaim** ass en Aschlagkrater um ëstleche Rand vun der viischter Moundsäit. Hie läit tëscht de Krateren Ansgarius am Norden an Hecateus am Süden. A ostsüdëstlecher Richtung erkennt een de Krater Gibbs an am Nordosten de klenge Krater Dale.

Déi bannenzeg Wänn vum Kraterrand hu Reschter vun alen, ofgedroenen Terrassen. De Kraterrand ass selwer duerch spéider Aschléi erodéiert a weist op der Nordsäit eng Däll op, déi déi kreesfërmeg Struktur verzerrt. Am Mëttelpunkt vum Kraterbuedem ass en zentrale Bierg. E schluchtänlechen Aschnëtt duerchschneit de südleche Kraterrand a setzt sech no Süde fort.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 99: De Krater Behaim läit uewen an der Mëtt
* Krater Behaim im "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon"
Gilles Becker

De **Gilles Michel Becker**, gebuer den 21. Februar 1980 zu Ettelbréck, ass e lëtzebuergesche Basketballspiller.

Vun 2001 bis 2005 war de Gilles Becker am Kader vun der lëtzebuergescher Härebasketballnationalekipp, an huet 12-mol fir d'Nationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Dale (Moundkrater)

Den **Dale** ass en Aschlagkrater um ëstleche Rand vun der viischter Moundsäit.
D'Gebitt ass wéinst senger Lag, vun der Äerd aus nëmme staark verzerrt ze gesinn.
De Krater läit südlech vum Mare Smythii, südëstlech vum Krater Kästner an nordëstlech vum Ansgarius.
Hien ass staark erodéiert.

De Krater gouf 1976 vun der I.A.U. nom brittesche Biochimiker an Nobelpräisdréier Henry Hallett Dale genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 81: De Krater Dale läit riets an der Mëtt
Kästner (Moundkrater)

De **Kästner** ass en Aschlagkrater um Ostrand vun der viischter Moundsäit, südwestlech vum Mare Smythii, südëstlech vum Krater Gilbert an nordëstlech vum La Pérouse.
De Kraterrand ass erodéiert, de Kraterbuedem zimmlech flaach.

De Krater gouf 1961 vun der I.A.U. nom däitsche Mathematiker Abraham Gotthelf Kästner genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 81: De Krater Kästner läit an der Mëtt
Giovanni Bianchini

Den **Giovanni Bianchini**, gebuer am Joer 1410, a gestuerwen no 1469 (Geléiertenumm: **Johannes Blanchinus**), war en italieeneschen Astronom a Professer, deen zu Ferrara dozéiert huet.

Hien hat sech duerch d'Publikatioun an den Alfonsineschen Tafelen mat astronomeschen Tabellewierker verdéngt gemaach. Mat hirer Hëllef konnten d'Positioune vun de Planéite berechent ginn. D'Wierk war am Joer 1458 fir d'éischt erauskomm an no sengem Doud bis an d'16. Joerhonnert méi dacks nei opgeluecht ginn (1495, 1526, 1553, 1575).

De Moundkrater Blanchinus gouf 1935 vun der I.A.U. no him genannt.

## Wierker
* *Tabularum Ioannis Blanchini canones* 1495
** Mam: Nikolaus Prugener ''Luminarium atque planetarum motuum tabulae octoginta quinque''. Johann Herwagen, Basel 1553

## Literatur
* Ludwig Anton Birkenmajer: *Flores Almagesti. Ein angeblich verloren gegangener Traktat Giovanni Bianchini's, Mathematikers und Astronomen von Ferrara aus dem XV. Jahrhundert*. Krakau 1911
* G. Boffito: *Le Tavole astronomiche di Giovanni Bianchini. Da un codice della Coll. Olschki.* Florenz 1908
* Armin Gerl: *Trigonometrisch-astronomisches Rechnen kurz vor Copernicus : der Briefwechsel Regiomontanus-Bianchini.* Steiner, Stuttgart 1989
* José Chabás, Bernard R. Goldstein: *The astronomical tables of Giovanni Bianchini*. Brill, Leiden & Boston 2009
* Lynn Thorndike: *Giovanni Bianchini in Paris Manuscripts.* In: *Scripta Mathematica*, Bd. 16, 1950, S. 5–12 und 169–180
* Lynn Thorndike: *Giovanni Bianchini in Italian manuscripts.* In: *Scripta Mathematica*, Bd. 19, 1953, S. 5–13
Lichtenberg (Moundkrater)

De **Lichtenberg** iass en Aschlagkrater op der nordwestlecher viischter Moundsäit.
Hie läit nërdlech vum Krater Briggs am Flaachland vum Oceanus Procellarum. Hien huet e klengt Stralesystem dat no Norden an no Weste leeft. De Kraterrand ass bal net erodéiert.

De Krater gouf 1935 vun der I.A.U. nom däitsche Physiker a Schrëftsteller Georg Christoph Lichtenberg genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 77: De Lichtenberg läit uewen an der Mëtt
Jeff Bevilacqua

De **Jeff Bevilacqua**, gebuer de 4. Juli 1979 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Basketballspiller.

Vun 2001 bis 2004 war de Jeff Bevilacqua am Kader vun der lëtzebuergescher Härebasketballnationalekipp, an huet 13-mol fir d'Nationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Core Creek Park

De **Core Creek Park** ass e Park, am Bucks County, a Pennsylvania. E läit am Middletown Township an huet eng Fläch vu 4,9 km². Matzen am Park ass de **Lake Luxembourg**, e kënschtleche Séi, deen duerch d'Staue vum Core Creek geschaf gouf. De Park ass daagsiwwer op fir de Public.

## Geschicht
Den éischte Proprietär vum Terrain war e gewëssen Thomas Croasdale, deen am Joer 1682 dausend *[[Acre]]s* Land vum William Penn ofkaf huet. 1733 huet dem Croasdale säi Kandskand en aus finanzielle Grënn misse verkafen, soudatt den John Watson en ofkaf huet.

1731 huet den Thomas Jenks en aneren Terrain an der Géigend kaf. Den Jenks huet eng jett Infrastrukturen an der Géigend baue gelooss, dorënner um Core Creek eng Follmillen. D**Fulling Mill Road'' nërdlech vum Park erënnert haut nach dodrun. Wärend dem [[Amerikanesche Revolutiounskrich]] hu brittesch Zaldoten d'Fabréck eruewert an d'Duch, dat fir dem [[George Washington]] seng Arméi gemaach gi war, beschlagnaamt.

1941, wärend der [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|däitscher Besatzung vu Lëtzebuerg]], huet d'[[Charlotte vu Lëtzebuerg|Groussherzogin Charlotte]] an hire Mann, de [[Felix vu Bourbon-Parma|Prënz Felix]], fir 22.000 Dollar d**Eldorado Farm* mat enger 247 *Acre* (ronn 100 [[Ar (Flächemooss)|ha]]) Land vum Watson ofkaf, an 1943 nach eng Kéier 50 *Acres'' derbäi. De Buedem ronderëm de Core Creek war ganz fruchtbar, a gouf vun engem Bauerebetrib fir d'groussherzoglech Famill bewirtschaft.

## Erhuelungsgebitt

De Core Creek Park ass d'ganzt Joer duerch op. Et gëtt do kilometerlaang Weeër fir spadséieren ze goen, ze reiden oder mam Vëlo ze fueren. Et goufen eng ganz Rëtsch Plaze fir ze picknicken a fir ze grillen amenagéiert, an et kann een um Séi fëschen an am Wanter Schlittschong fueren. Ausserdeem gëtt et Spillplazen, Terraine fir Ballspiller an Tennisterrainen am Creek Park, sou wéi och en ofgegrenzten Deel mat Installatioune fir Hënn.

## De Lake Luxembourg
De Lake Luxembourg gouf 1975 ugeluecht, andeems de Core Creek gestaut gouf. En ass ewell eng 0,71&nbsp;km² grouss. De Core Creek ass en Niewefloss vum Neshaminy Creek, deen an den Delaware River leeft. En huet en Anzuchsgebitt vu 15,45 Quadratmeilen, wouvun iwwer d'Hallschecht landwirtschaftlech benotzt gëtt. En huet ronn 2.149.713 m³ Waasser an ass maximal 26&nbsp;Fouss déif.

Well en am Summer duerch d'Hëtzt gär stratifizéiert, liewen nëmme Fëschaarten dran, déi waarmt Waasser verdroen. 1995 goufe 17 Aarten am Séi gezielt.

## Um Spaweck
*Offiziell Websäit
TF1

**TF1** ass e franséische Televisiounssender aus der TF1-Grupp.

E gouf als **Télévision française 1** de 6. Januar 1975, als Nofollger vum éischte Programm vun der ORTF, déi opgeléist gi war, gegrënnt. Nodeems en 12 Joer laang en ëffentlech-rechtleche Sender war, gouf en de 16. Abrëll 1987 privatisiéiert. Haaptaktionär vum Groupe TF1 ass den Industrie-Grupp Bouygues.
 
TF1 ass dee Sender a Frankräich mat deene meeschten Nokuckerten, och wann d'Audienz an de leschte 40 Joer, wéinst der ëmmer méi grousser Konkurrenz vun anere Programmen, ëm d'Hallschecht erofgaangen ass.

TF1 gëtt digital terrestresch (TNT), iwwer Satellit, Kabel an Internet verbreet.

Och zu Lëtzebuerg ass en ze gesinn a gëtt do gär gekuckt; zesumme mam ZDF ass en, mat 11 % Audience, dee meeschtgekuckten auslännesche Sender.
## Um Spaweck
* Homepage
Rond-point Robert-Schaffner

De **Rond-point Robert-Schaffner**, am Volleksmond **Iergäertche** genannt, ass e Rond-point am Nordoste vun der Stad Lëtzebuerg.

Den Numm *Iergäertche* kënnt aus der Zäit ier et e Rond-point do gouf. Et war eng groussflächeg Kräizung, op där verschidde Stroossen (N1, N2 a fréier och nach den CR234 an déi haiteg Rue John-Mac-Adam) openee gestouss sinn a wou déi eenzel Verkéiersstréim duerch Inselen a Gréngfläche vunenee getrennt waren, wat e bëssen un en Iergaart erënnert huet. D'Kräizung gouf uganks vun den 1990er Joren an e Rond-point ëmgebaut, deen 1992 opgaangen ass.

De Rond-point ass nom Robert Schaffner (1905-1979), fréiere Minister ë.&nbsp;a. fir ëffentlech Aarbechten a Verkéier genannt.

Enn 2018 gouf ugefaangen de Rond-point an en Turbo-Rond-point ëmzebauen, d'Aarbechte sollte géint Enn Abrëll 2019 fäerdeg sinn, konnten awer eréischt Enn Juli 2020 ofgeschloss ginn. De Käschtepunkt fir den Ëmbau louch bei 9,9 Milliounen Euro.
## Kuckt och
* Aner Rond-pointen an der Stad Lëtzebuerg
**Rond-point Robert-Schuman
**Rond-point Serra

## Um Spaweck
Siegfried Wischnewski

De **Siegfried Wischnewski**, gebuer de 15. Abrëll 1922 zu Saborowen deemools Ostpreisen, a gestuerwen de 24. Januar 1989 zu Königswinter, war en däitsche Schauspiller.

Hie war an iwwer 100 Kinos- an TV- Filmer ze gesinn.

## Filmographie
### Kino
* 1959: *Jons und Erdme* - Regie: Victor Vicas - Haaptacteuren: Giulietta Masina, Carl Raddatz
* 1960: *[[Der letzte Zeuge (Film 1960)|Der letzte Zeuge]]* - Regie: Wolfgang Staudte - Haaptacteuren: Martin Held, Ellen Schwiers
* 1961: *Der Lügner* - Regie: Ladislao Vajda - Haaptacteuren: Heinz Rühmann, Annemarie Düringer
* 1962: *[[Die Dreigroschenoper (Film 1962)|Die Dreigroschenoper]]* - Regie: Wolfgang Staudte - Haaptacteuren: Curd Jürgens, Hildegard Knef
* 1962: *Er kann's nicht lassen* - Regie: Axel von Ambesser - Haaptacteuren: Heinz Rühmann, Rudolf Forster
* 1963: *[[Der Zinker]]* - Regie: Alfred Vohrer - Haaptacteuren: Heinz Drache, Barbara Rütting
* 1966: *[[Die Nibelungen, Teil 1: Siegfried]]* - Regie: Harald Reinl - Haaptacteuren: Hans von Borsody, Rolf Henniger 
* 1967: *[[Die Nibelungen, Teil 2: Kriemhilds Rache]]* - Regie: Harald Reinl - Haaptacteuren: Karin Dor, Herbert Lom
* 1967: *[[Geheimnisse in goldenen Nylons]]* - Regie: Christian-Jaque - Haaptacteuren: Peter Lawford, Ira von Fürstenberg
* 1968: *[[Inspektor Blomfields Fall Nr. 1 - Ich spreng euch alle in die Luft]]* - Regie: Rudolf Zehetgruber - Haaptacteuren: Götz George, Ingeborg Schöner
* 1970: *Schmetterlinge weinen nicht* - Regie: Klaus Überall - Haaptacteuren: Gaby Fuchs, Fritz Wepper
* 1974: *Zwei himmlische Dickschädel* - Regie: Werner Jacobs - Haaptacteuren: Klaus Löwitsch, Reiner Schöne
* 1976: *Der starke Ferdinand* - Regie: Alexander Kluge - Haaptacteuren: Heinz Schubert, Vérénice Rudolph
* 1983: *Der Schnüffler* - Regie: Ottokar Runze - Haaptacteuren: Dieter Hallervorden, Tilo Prückner

## Um Spaweck
Zonenzäit

D**'Zonenzäit ** ( *zone time, standard time*) ass den Zäitsytem dee vir eng Zäitzon gëllt. D'Zonenzäit oder – a Länner mat grousser West-Ost-Ausdeenung – e puer Zonenzäiten, zielen als legal Zäit.

Fir Lëtzebuerg ass d'Zonenzäit UTC+1, eng Zäitrechnung, déi sech op de Längegrad 15° Ost bezitt. Op den Auere mat där Zonenzäit ass et eng Stonn méi spéit wéi d'koordinéiert Weltzäit (UTC) an et gëtt keen Zäitënnerscheed zu der mëtteleuropäescher Zäit (MEZ).
Lann vu Reiland

D****', war eng Wanterlann (*Tilia cordata*,  tilleul à petites feuilles,  Winterlinde) déi zu Reiland an der Gemeng Hiefenech stoung an déi wéinst hirem Alter an der Plaz wou se stoung, zu de bemierkenswäerte Beem zu Lëtzebuerg gehéiert huet.
## Lokalisatioun
De Bam stoung zu Reiland *Am Duerf*, op der Kräizung mam *Maassewee*, direkt widder der *Woneschkapell.*
## Geschicht
De Bam huet en direkte Bezuch zur Kapell nieft där e stoung. Enger historescher Quell no wier d'Lann 1669 geplanzt ginn, wéi d'Kapell no enger schroer Pescht-Epidemie gebaut gouf.

Enger anerer Quell no wier d'Lann eréischt knapp 100 Joer méi spéit, am Joer 1760 vun der Barbara Sadler vum Schléiwenhaff nieft d'Haffkapell geplanzt ginn, wéi déi *a Wonesch* mam Nikolaus Stirn bestuet gouf. Dësen Datum gëtt vun den Experten als méi probabel ugeholl.

D'Lann hat deemno en Alter vu knapp 260 Joer, ma dat huet näischt gedéngt, se ass ëm den 20. Oktober 2018 - ouni Geneemegung - am Kader vu Stroossenaarbechten ewechgerappt ginn.

## Entwécklung
2004 ass d'Lann bei engem Stuerm schro beschiedegt ginn, sou datt d'Haaptäscht hu missen ewechgeholl ginn. Si ass dono awer nees ausgeschloen an hat zulescht eng Kroun vun enger Héicht vu ronn 5 Meter.

D'Lann stoung zënter dem 29. Mäerz 1974 um Zousazinventaire vun de klasséierte Monumenter.
 

U = Ëmfang; d = Duerchmiesser; h = Héicht

## Kuckt och
* Bemierkenswäert Beem zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Hiefenech

## Um Spaweck

* Sauvegarde du Patrimoine a Gemeng fuerdere besser Opklärung vum Kulturministère op rtl.lu den 3. November 2018, 22:12:35

## Literatur / Quell

* Bartimes, Mett et al. *Les arbres remarquables 2002*. Luxembourg: Administration des eaux et forêts, 2002. Print. ISBN 2-919877-05-4 (cf. S. 118-119, Foto an Text)

* *Arbres remarquables du Grand-Duché de Luxembourg*. Luxembourg: Administration des eaux et forêts, 1981. Print. (cf. S. 82-83, Foto an Text)
Nelson Delgado Almeida Rosario

Den **Nelson Delgado Almeida Rosario**, méi bekannt als **Nelson Degado**, gebuer den 29. Januar 1980 zu Ettelbréck, ass e lëtzebuergesche Basketballspiller.

Vun 2001 bis 2007 war den Nelson Delgado am Kader vun der lëtzebuergescher Härebasketballnationalekipp, an huet 15-mol fir d'Nationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Carl Lange

Et gëtt verschidde Persounen, déi **Carl [[Lange]]** heeschen, ënner anerem:
* Carl Lange (1844–1956), en däitsche Moler.
* Carl Lange (1885–1959), en däitsche Schrëftsteller.
* Carl Lange (1909–1999), en däitsche Schauspiller.
Jean De Marchi

De **Jean De Marchi**, gebuer den 10. Mee 1982 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Basketballspiller.

2003 war de Jean De Marchi am Kader vun der lëtzebuergescher Härebasketballnationalekipp, an huet aachtmol fir d'Nationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Tom Wagner

Den **Tom Nicolas Wagner**, gebuer den 28. Mäerz 1979 zu Ettelbréck, ass e lëtzebuergesche Basketballspiller.

Vun 2001 bis 2003 war de Wagner am Kader vun der lëtzebuergescher Härebasketballnationalekipp, an huet 15-mol fir d'Nationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Manfred R. Köhler

De **Manfred R. Köhler**, gebuer den 8. Mäerz 1927 zu Freiberg, a gestuerwen am September 1991, war en däitschen Dréibuchauteur a Filmregisseur.

## Filmographie
### Kino
* 1955: *Wenn es Sonntag ist* - (Kuerzfilm)
* 1955: *Land aus Feuer und Schnee* - (Kuerzfilm)
* 1964: *[[Ein Sarg aus Hongkong]]* - Haaptacteuren: Heinz Drache, Elga Andersen, Sabine Sesselmann
* 1965: *Der Fluch des schwarzen Rubin* - Haaptacteuren: Thomas Alder, Peter Carsten, Horst Frank 
* 1965: *[[Agent 505 - Todesfalle Beirut]]* - Haaptacteuren: Frederick Stafford, Geneviève Cluny, Renate Ewert
* 1966: *[[Das Geheimnis der gelben Mönche]]* - Haaptacteuren: Stewart Granger, Karin Dor, Curd Jürgens

## Um Spaweck
Alberto Cardone

Den **Alberto Cardone**, gebuer de 16. September 1920 zu Genua, a gestuerwen den 20. Oktober 1977 zu Roum, war en italieenesche Filmregisseur, Regieassistent an Dréibuchauteur.

Seng Filmer als Regisseur huet hie gewéinlech ënner dem Pseudonym *Albert Cardiff* gedréint.
## Filmographie
### als Regisseur (Kino)
* 1965: *7 dollari sul rosso* - Haaptacteuren: Anthony Steffen, Elisa Montés
* 1966: *[[Gern hab' ich die Frauen gekillt]]* - Regie zesumme mam Robert Lynn, Sheldon Reynolds, Louis Soulanes - Haaptacteuren: Stewart Granger, Lex Barker
* 1966: *1000 dollari sul nero* - Haaptacteuren: Anthony Steffen, Erika Blanc
* 1967: *20.000 dollari sul 7* - Haaptacteuren: Jerry Wilson
* 1968: *L'ira di Dio* - Haaptacteuren: Montgomery Ford, Fernando Sancho
* 1968: *Il lungo giorno del massacro* - Haaptacteuren: Peter Martell, Manuel Serrano
* 1969: *Kidnapping! Paga o uccidiamo tuo figlio* - Haaptacteuren: Brett Halsey, Germano Longo
* 1971: *Io... donna* - Haaptacteuren: Willi Colombini, Nuccia Cardinali
* 1973: *Bruna, formosa, cerca superdotato* - Haaptacteuren: Erika Blanc, Tony Kendall

## Um Spaweck
Antonio Pietrangeli

Den **Antonio Pietrangeli**, gebuer den 19. Januar 1919 zu Roum, a gestuerwen den 12. Juli 1968 zu Gaeta, war en italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.

De Filmregisseur a Schauspiller Paolo Pietrangeli ass de Jong vum Antonio Pietrangeli..

## Filmographie
### als Regisseur
* 1953: *Il sole negli occhi* - Haaptacteuren: Gabriele Ferzetti, Irene Galter
* 1954: *Amori di mezzo secolo* - Episod: *Girandola 1910* - Haaptacteuren: Lea Padovani, Andrea Checchi
* 1956: *Lo scapolo* - Haaptacteuren: Alberto Sordi, Sandra Milo, Nino Manfredi
* 1957: *Souvenir d'Italie* - Haaptacteuren: June Laverick, Isabelle Corey, Ingeborg Schöner
* 1960: *Nata di marzo* - Haaptacteuren: Jacqueline Sassard, Gabriele Ferzetti
* 1960: *Adua e le compagne* - Haaptacteuren: Simone Signoret, Sandra Milo, Emmanuelle Riva
* 1961: *Fantasmi a Roma* - Haaptacteuren: Marcello Mastroianni, Belinda Lee, Sandra Milo
* 1962: *La parmigiana* - Haaptacteuren: Nino Manfredi, Catherine Spaak, Lando Buzzanca
* 1963: *La visita* - Haaptacteuren: Sandra Milo, François Périer, Mario Adorf
* 1964: *[[Il magnifico cornuto]]* - Haaptacteuren: Claudia Cardinale, Ugo Tognazzi, Bernard Blier
* 1965: *[[Io la conoscevo bene]]* - Haaptacteuren: Stefania Sandrelli, Mario Adorf, Jean-Claude Brialy
* 1966: *Le fate* - Episod: *Fata Marta* - Haaptacteuren: Alberto Sordi, Capucine, Anthony Steel
* 1968: *Come, quando, perché* - Haaptacteuren: Philippe Leroy, Horst Buchholz, Danièle Gaubert

## Um Spaweck
Eberhard Itzenplitz

Den **Eberhard Itzenplitz**, gebuer den 8. November 1926 zu Holzminden, a gestuerwen den 21. Juli 2012 zu München, war en däitsche Film-, Theater- an Televisiounsregisseur.

Den Eberhard Itzenplitz huet iwwer 80 Filmer gedréint dorënner just 2 fir de Kino déi aner all fir d'Televisioun.
## Filmographie
### Kino
* 1965: *[[Hotel der toten Gäste]]* - Haaptacteuren: Joachim Fuchsberger, Karin Dor, Hans Nielsen
* 1985: *Die Mitläufer* - Regie zesumme mam Erwin Leiser - Haaptacteuren: Friedrich W. Bauschulte, Karin Baal, Armin Mueller-Stahl

## Um Spaweck
Louis Soulanes

De **Louis Soulanes**, gebuer den 3. August 1924 zu Saint-André-de-Sangonis, a gestuerwen de 14. Dezember 2013, war e franséische Filmregisseur, Filmmonteur a Kameramann.

## Filmographie
### als Regisseur
* 1954: *Foire internationale des vins 1954* - (Kuerzfilm)
* 1961: *Les filles sèment le vent* - Haaptacteuren: Scilla Gabel, Françoise Saint-Laurent, Philippe Leroy
* 1961: *Les vingt-quatre heures internationales du karting de Saint-Amand* - (Kuerzfilm)
* 1966: *[[Gern hab' ich die Frauen gekillt]]* - Regie zesumme mam Albert Cardiff, Robert Lynn, Sheldon Reynolds- Haaptacteuren: Stewart Granger, Lex Barker
* 1968: *Le bal des voyous* - Regie zesumme mam Jean-Claude Dague - Haaptacteuren: Jean-Claude Bercq, Donna Michelle, Roland Lesaffre
* 1969: *Les cousines* - Haaptacteuren: Nicole Debonne, Katia Tchenko
* 1970: *Frissons africains* - Haaptacteuren: Brigitte Lahaie

## Um Spaweck
Wim Kok

De **Willem** ("**Wim**") **Kok**, gebuer den 29. September 1938 zu Bergambacht, a gestuerwen den 20. Oktober 2018 zu Amsterdam, war e hollännesche Politiker (PvdA) a vum 22. August 1994 bis den 22. Juli 2002 zweemol hannerëneen Ministerpresident vun Holland, an enger Koalitioun vu Sozialdemokraten an zwou liberale Parteien (Regierung Kok I a Kok II).

Hie war Sekretär a spéider President vun der Gewerkschaft *Bouwbond NVV*. 1986–1989 war hien de Fraktiounspresident vun der *[[Partij van de Arbeid]]* (PvdA) an der *[[Tweede Kamer]]*, der ënneschter Chamber.

Vun 1989 bis 1994 war hie Finanzminister a Vizepremier an der Regierung vum Premier Ruud Lubbers. 1989 gouf hie President vun der Sozialistischer International. Ausserdeem war hie Vizepresident vum *Sociaal-Economische Raad* (SER, dem hollännesche Wirtschafts- a Sozialrot), Representant fir d'Salariéë bei der *Stichting van de Arbeid* (e Beriodungsgremium vun der Regierung a Froen zu der Sozialpolitik), Vizepresident vun der hollännescher Zentralbank.

2003 krut hien den Éierentitel *Minister van Staat*.

## Um Spaweck
Europäesche Raumfaartsécherheets- a Bildungszentrum

Dat **Europäescht Raumfaartsécherheets- a Bildungszentrum**, kuerz **ESEC** (vu "European Space Security & Education Centre"), fréier bekannt ënner dem Numm **Station Redu**, ass eng ESTRACK-Funkstatioun vun der Europäescher Weltraumorganisatioun (ESA) fir d'Kommunikatioun mat Raumgefierer. D'Standplaz läit ronn ee Kilometer vum Duerf Redu an der Belsch ewech. D'Buedemterminaler bidden Tracking-Funktiounen am C-Band, L-Band, S-Band, Ku-Band a Ka-Band souwéi In-Orbit-Tester vun Telekommunikatiounssatellitten. Den ESEC ënnersteet direkt dem Europäesche Raumfluchkontrollzentrum vun der ESA.

## Geschicht
Déi éischt Antenne goufen 1968 installéiert, fir datt d'ESA hir Satellitte kontrolléieren a mat hinne kommunizéiere kann. Haut huet d'Statioun iwwer ronn zwanzeg Dateniwwerdroungs- an Empfangsantennen.

D'Infrastruktur vun der ESA an den Ardennen ass enk mat bemannte Missiounen zu der Internationaler Raumstatioun (ISS) souwéi fir d'Implementéierung vum Galileo-System verbonnen. Duerch de geostationäre Satellit Artemis, deen Daten am S- a Ka-Band weiderleet, ass hien an der Lag, d'Manöver vum europäeschen Automated Transfer Vehicle (ATV) souwuel beim Undocke wéi och beim Ofdocken an Neesantrëtt "live" z'iwwerwaachen.

Zanter 2014 fannen zu Redu Aktivitéiten am Beräich vun der Weltraum-Cybersécherheet a Bildung vun der ESA statt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* ESA webpage on ESTRACK, including links to all stations
* ESA/ESTRACK Redu station page
* ESA Redu ground station gallery
Nidderfrequenz

**Nidderfrequenz** (**NF**) (englesch: *audio frequency*, *AF*) ass eng technesch Bezeechnung fir periodesch Virgänge (wéi z.&nbsp;B. Schwéngungen oder Wellen) mat enger Frequenz tëscht 3 Hz an 30&nbsp;kHz. Fir bestëmmt Schwéngungsaarten ass Nidderfrequenz méi genee definéiert.

# De Frequenzberäich vun den héierbare Schallwelle reecht vu 16 bis 20.000&nbsp;Hz a gëtt och als Tounfrequenz bezeechent.
# Am elektromagnéitesche Spektrum reecht Nidderfrequenz vun 3&nbsp;Hz bis 30&nbsp;kHz an ass op de Frequenzbänner ELF, SLF, ULF an VLF verdeelt, woubäi dat lescht och Myriameterwelle genannt gëtt.

## Beispiller
* Tountechnesch Nidderfrequenz:
HiFi-Lautspriecher decken ee Frequenzberäich vun zirka 30&nbsp;Hz bis 20.000&nbsp;Hz of. Déi normal mënschlech Stëmm läit an de Grondtéin tëscht zirka 250&nbsp;Hz an 1.100&nbsp;Hz, Gitarremusek reecht vun ongeféier 60&nbsp;Hz bis 2.000&nbsp;Hz.

Normfrequenze fir akustesch Miessungen no DIN 45401 oder DIN ISO 266:1997 si festgeluecht Frequenzen, bei deene Miessungen op de Gebidder vun der Akustik an Elektroakustik gemaach solle ginn.

## Ofgrenzung
* Téin ënner 16&nbsp;Hz bezeechent een als Infraschall.
* Téin uewerhalb vun zirka 20&nbsp;kHz ginn als Ultraschall bezeechent.
* Bei elektromagnéitesche Schwingungen a Wellen ginn iwwer 30&nbsp;kHz leiend Frequenzen allgemeng als Héichfrequenz bezeechent.
* Den engleschen Ausdrock „low frequency“ (LF) heescht zwar iwwersat „Nidderfrequenz“, gemengt ass awer de Laangwellenberäich (LW) vun 30&nbsp;kHz bis 300&nbsp;kHz. Hie bezitt sech also ausschliisslech op e Frequenzband vun den elektromagnéitesche Wellen.

## Kuckt och
* Audiosignal

## Um Spaweck
* Niederfrequenz (PDF; 20,8&nbsp;MB)
* Niederfrequenz Anomalien (PDF; 2,9&nbsp;MB)
Longitudinalwell

Eng **Longitudinalwell**, oder **Längswell**, ass eng physikalesch Well, déi *an Ausbreedungsrichtung* schwéngt. D'Standardbeispill fir Longitudinalwellen ass de Schall a Gasen oder Flëssegkeeten. Hiert Géigestéck ass d'Transversalwell, där hir Amplitud vertikal zur Ausbreedungsrichtung steet.

## Ausbreedungsprinzip

Longitudinalwelle sinn Drockwellen, dat heescht, datt se sech an engem Medium Zone mat Iwwerdrock resp. Drockspannung (resp. Ënnerdrock oder Zuchspannung) an der Ausbreedungsrichtung fortplanze resp. verréckelen oder ausbreede kënnen.

Déi eenzel Deelercher am Ausbreedungsmedium, Atom oder Moleküll, schwéngen heibäi a Richtung vun der Ausbreedung ëm de Betrag vun der Amplitud hin an hier. Nom Duerchlaf vun de Schwéngunge beweege sech d'Deelercher nees an hir Ufanksstellung, der Gläichgewiichtslag, zeréck. Duerch d'Ausbreedung vun der Schwéngung geet keng Energie verluer, ofgesinn vu Reiwungsverloschter tëscht den Deelercher.

* An engem gestreckte Kierper (Fieder, Band, Staf, Drot) ass de Betrag vun der Amplitud un alle Plaze vum Medium gläich.
* Bei Ausbreedung vun enger konzentréierter Quell am Raum hëlt d'Leeschtungsdicht mam Quadrat vum Ofstand vun der Quell of, well déi vum Raumwénkel ageschlosse Fläch mam Ofstand quadratesch wiisst.

D'Leeschtung vun enger Longitudinalwell ass proportional zum Quadrat vun der Amplitud vun der Auslenkung oder der Drockspannung; kuckt och Schalldrock a Schallschnell.

## Beispiller

Mechanesch Longitudinalwelle kënnen sech a jiddwer Medium, ob fest, flësseg oder gasfërmeg ausbreeden.

En typescht Beispill vun enger Longitudinalwell ass Schall, deen a Gasen an a Flëssegkeete reng als Longitudinalwell optriede kann.

## Verglach an Eegenschaften

Longitudinalwellen hunn am selwechte feste Medium méi eng héich Vitess wéi Transversalwelle vum selwechten Typ bei de selwechte Parameteren.

Longitudinal seismesch Wellen heesche P-Wellen. Si kommmen ëmmer fir d'éischt un an hu bei Äerdbiewen méi e klengt Zerstéierungspotential wéi Transversalwellen. Dogéint kënnen d'(longitudinal) Waasserwellen "Tsunamie" verursaachen.

A Plasmen an an aneren elektresche Leederen gëtt et elektromagnéitesch Longitudinalwellen nieft den elektromagnéiteschen Transversalwellen.
Michelle Dittgen

D**'Michelle Dittgen**, gebuer de 5. Mäerz 1997 zu Diddeleng, ass eng lëtzebuergesch Basketballspillerin.

2017 war d'Michelle Dittgen am Kader vun der lëtzebuergescher Dammebasketballnationalekipp, an huet zweemol fir d'Nationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Stroumnetz

E **Stroumnetz** ass an der Elektrotechnik en Netzwierk vun elektresche Stroumleitunge wéi zum Beispill Fräileitungen oder vun ënnerierdesche Kabelen. Zum Stroumnetz gehéieren Installatioune wéi zum Beispill Schalttafelen, Ëmspaanstatioune mat Schaltfelder an Traffoe wou d'Spannung erop- oder eroftransforméiert gëtt, ugeschlosse Kraaftwierker déi Stroum aspeisen an ugeschlossen elektresch Verbraucher wéi zum Beispill Stéit, Bürosgebaier oder Industriezonen.

Matenee verbonne Stroumnetzer wéi zum Beispill d'ENTSO-E (fréier UCTE) nennt ee Verbondnetz. E Stroumnetz dat vun anere getrennt ass, ass en Inselnetz. A Verkéiersmëttelen ass et d'Bordnetz.

## Um Spaweck

Kaart vum ENTSO-E Netz, d'europäescht an d'nordafrikanescht Verbondnetz.