open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jacques Bos

De **Jacques Bos**, gebuer den 22. Juli 1892, a gestuerwen den 28. Mee 1970 zu Ettelbréck, war e lëtzebuergeschen Apdikter.

Hien ass de 25. Oktober 1917 zu Lëtzebuerg als Apdikter zougelooss ginn. Ëm 1921 huet hien dem Nicolas Klees d'Mouerenapdikt an der Groussgaass an der Stad Lëtzebuerg ofkaaft. Am Januar 1922 huet de Jacques Bos d'Markennimm *Antiseptische Haartinktur "Jaguarol"*, *Liver Pills*, *Rapid Pastillen*, déi säi Virgänger deposéiert hat, confirméiere gelooss. D'Markennimm *Kraftsirop Perossin (Sirop réparateur)* a *Luxemburger Cholerapatronen (sog. Bettemburger Kräuter)*, déi 1926 deposéiert gi waren, huet hien 1936 confirméiere gelooss, grad sou wéi e Sigel mam Christusmonogramm JHS.

1933 huet de Bos d'Apdikt un den Édouard Widung weiderverkaaft. Hien huet duerno d'pharmazeutesch Firma "Propharma“ resp. "Laboratoires Propharma" gegrënnt, déi an der Fresez-Strooss an der Stad Lëtzebuerg war. Ufanks vun den 1950er Joren huet hien de Betrib op Ierpeldeng bei Ettelbréck verluecht.

De Jacques Bos war mat der Susanne Georges bestuet.

## Literatur
* Kugener, H., 2005. *Die zivilen und militärischen Ärzte und Apotheker im Großherzogtum Luxemburg.* Band 1 (A-G). Eigenverlag, Luxemburg, S. 1-652.
Centres de gériatrie

**Centres de gériatrie** war den Numm vun engem ëffentlechen Etablissement zu Lëtzebuerg dat vum 23. Dezember 1998 bis den 22. Dezember 2000 funktionéiert huet.

Duerch e Gesetz vum 23. Dezember 1998 goufen zwee ëffentlech Etablissementer gegrënnt an zwar:
*D'Centres, foyers et services pour personnes âgées ënner der Tutelle vum Familljeministère, an
*d'Centres de gériatrie ënner der Tutelle vum Gesondheetsministère.

D'Centres de gériatrie haten als Missioun fir Empfanksstrukturen, fir al Persounen déi ofhängeg vun Drëtte sinn, oder geronto-psychiatresch ofhängeg sinn, ze kreéieren oder z'iwwerhuelen..

Fir dat kënnen ze maachen, huet *Centres de gériatrie* d'Gestioun vun de Fleegeheemer vun Iechternach, Esch-Uelzecht, Déifferdeng a Veianen iwwerholl. Gläichzäiteg hu se och d'Gestioun vun de Proprietéite vun deenen Heemer iwwerholl.

Duerch d'Gesetz vum 22. Dezember 2000 gouf *Centres de gériatrie* an d'Centres, foyers et services pour personnes âgées integréiert, woubäi eng Restrukturéierung vu verschiddene Proprietéite gemaach gouf..

## Kuckt och
*Servior
BB 15000 (SNCF)

D'Lokomotiven aus der **Serie BB 15000** sinn Elektrolocke vun der SNCF déi tëscht 1971 an 1978 an enger Stéckzuel vu 65 Maschinne gebaut goufen.
## Allgemenges
* Wéinst där charakteristescher Form vun de Fënsteren an der Wölbung direkt dorënner, haten d'15000er séier de Spëtznumm *Nez cassé*, also gebrachen Nues. Deen Design hat sech de franséischen Designer Paul Arzens fir d'CC 40100 afale gelooss.
* Et gëtt 15000er an 3 verschiddenen Livréeen: Multiservice, "En Voyages" an TEE.
* D'Maschinnen déi fir den Asaz mat Steierween ausgeluecht sinn, hunn hanner hirer Nummer en R stoen.
* De Sécherheetssystem Memor II+ deen zu Lëtzebuerg fir all Lokomotiv obligatoresch ass, gouf op 10 Maschinnen installéiert. Et sinn dat déi 10 Maschinnen déi zu Stroossbuerg doheem sinn (15005-15008-15016 bis 15021-15023-15025).

## Historique
D'15000er goufe gebaut fir mat den internationale Schnellzich am Oste vun Frankräich ze fueren, dowéinst ware se zanter 1971 zu Stroossbuerg doheem. Si ware bis uganks der 2000er Jore mat de wichtegen nationalen an internationalen Zich tëscht Paräis, Metz, Nanzeg, Stroossbuerg, Basel, Lëtzebuerg a Quévy ënnerwee.

Wéi 2007 den TGV déi Verbindungen iwwerholl huet, goufen déi meescht 15000er vu Stroossbuerg op Archènes bruecht, vu wou aus se mat TER- a Corailzich op de Verbindungen an d'Bretagne, d'Normandie an an de Pas de Calais gefuer sinn.

Haut  sinn nach 57 Maschinnen am Asaz.
 

Fichier:SNCF BB 15065.JPG|D'15065 an der Gare de l'Est zu Paräis.
Fichier:B15026R_sur_une_rame_TER_Picardie.JPG|D'15026 ass fir den Asaz mat Steierween équipéiert.
Fichier:BB_15000_Bettembourg.JPG|D'15008 mam EuroCity 90 Vauban zu Beetebuerg.


## Um Spaweck
Le Guêpier

** Le Guêpier ** ass e franséisch-italieenesche Film vum Roger Pigaut aus dem Joer 1976.

## Ëm wat geet et am Film?
E Spiller an eng Sängerin versichen an de Besëtz vun enger Wallis mat vill Geld ze kommen.
Zaldotekierfecht vun Hotton

Den **Zaldotekierfecht vun [[Hotton]]** bei Marche an der belscher Provënz Lëtzebuerg ass e Militärkierfecht, op deem Zaldoten aus dem Zweete Weltkrich aus de Commonwealth-Länner begruewe leien.

Déi meescht Griewer um Kierfecht stamen aus der Period vun der Ardennenoffensiv am Januar 1945. En ettlech si vun Zaldoten, déi zum britteschen Expeditiounskorps gehéiert hunn an déi am Mee 1940 op de belsche Verdeedegungslinne gefall sinn.

Wéi bei de meeschte Commonwealth-Kierfechter steet an der Entrée e grousst Afferkräiz aus wäissem Steen op deem e Kruzifix aus Bronze festgemaach ass. Riets a lénks vum Kräiz stinn zwéi kleng véiereckeg Pavillonen, op deenen hirer viischter Säit eng stenge Plack ass, an op deenen e Remerciement agravéiert ass, fir dem belsche Vollek Merci ze soen, well et déi Plaz zur Verfügung gestallt huet, um lénksen op Franséisch an um rietsen op Hollännesch.

Op enger englesch-sproocheger Plack steet dësen Text:

:THE LAND ON WHICH
:THIS CEMETERY STANDS
:IS THE GIFT OF
:THE BELGIAN PEOPLE
:FOR THE
:PERPETUAL RESTING PLACE
:OF THE
:SAILORS SOLDIERS
:AND AIRMEN
:WHO ARE
:HONOURED HERE

Um Kierfecht gëtt et 668 Griewer, dovu 666 vu Commonwealth-Zaldoten, wouvun der 21 net identifizéiert sinn. Et gëtt zwee Griewer vun Zaldoten, déi op der Säit vun de Commonwealth-Truppe gekämpft hunn an zwar e Belsch an e polnesche Leitnant. Eng Plack erënnert un d'Pilote vum Fligercrash op der Maulesmillen, déi net zu Hotton begruewe goufen, mä deenen hir Griewer op där Plaz am Bësch sinn, wou och d'Reschter vum erofgefallene Fliger leien.

Op enger Plack mat enger Landkaart, an der Entrée vum Kierfecht, ginn d'Truppebeweegunge vun den Alliéierte beschriwwen.

## Um Spaweck
Stär 3. Gréisst

Als **Stär 3. Gréisst** ginn zanter der Griichescher Antiquitéit, déi mëttelhell Stäre bezeechent, déi an de Stärebiller d'Konturen tëscht méi helle Stären opfëllen. Si gesinn ongeféier e Véirel sou hell aus, wéi d'Stäre vun der 1. Gréisst. Physikalesch ass hiert Liicht awer 6- bis 15-mol méi schwaach.

Um ganze Stärenhimmel gëtt et 170 Stäre vun der 3. Gréisst. Stärebiller wéi z.&nbsp;B.: Cancer a Pisces besti bal nëmmen aus Stäre vun der 3. Gréisst.

Am Teleskop kënne Stäre bis zur 2. Gréisst oder 3. och am Dag observéiert ginn.

## Geschicht
D'Bezeechnung *Stäregréisst* respektiv Gréissteklass, staamt vun de fréieren Astronomen Hipparchos (190–125 v.&nbsp;Chr.) a Ptolemäus (100–160). De Ptolemäus ass mat senger Skala bis zur 6. Gréisst fir déi schwächst siichtbar Stäre gaangen.

* Visuell Magnitude
Monument aux morts vum Maquis de Bagatelle

De **Monument aux morts vum Maquis de Bagatelle** ass e Monument fir gefalen Zaldoten a Resistenzler um Flouer *Fond d'Hôtû* an der belscher Gemeng Marchin.

Den Numm krut de Maquis vum Schlass Château de Bagatelle, dat eng 500 Meter nordwestlech am Dall vun der Vyle läit, an an deem sengem Ëmkrees sech d'Maquisarde getraff a verstoppt hunn, fir hir Aktiounen duerchzeféieren.

Eng vun hiren Haaptaktivitéite war fir en Terrain op de flaache Felder op der Héicht tëscht Tharoul a Pailhe ze markéieren, op deem déi Alliéiert nuets Waffen a Munitioun parachutéiert hunn. Bei enger vun deenen Aktiounen an der Nuecht vum 6. op de 7. September 1944 hunn do dräizéng Resistenzler a Kämpf mat der Wehrmacht, hiert d'Liewe geloss.

D'Monument besteet aus zwéin Deeler. Um Feldwee dee laanscht d'Schlass eropféiert steet op der Kopp am Ausgank vum Bësch, op der rietser Säit vum Wee eng Kapellchen, op där hire Säiten d'Nimm vu gefalenen an ermuerten Zaldoten a Membere vum Maquis stinn. Eng ronn zweehonnert Meter westlech dovun am Bësch, ass eng Plaz amenagéiert op där dräi Kräizer stinn mat den Nimm vun de Maquisarden déi de 7 September 1944 op där Plaz gefall sinn.
Ernest Mengel

Den **Ernest Mengel**, genannt **Enschy**, gebuer de 27. Mäerz 1913 zu Diddeleng, an do gestuerwen de 16. Dezember 1968, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1936 zu Berlin vertrueden.

Tëscht dem 21. Januar 1934 am 10. Mäerz 1946 huet den Ernest Mengel an 28 Matcher 8 Goler fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp geschoss.

Hien ass de klenge Brudder vum Florian Mengel.

## Kuckt och
Navigatiounsstär

**Navigatiounsstäre** si besonnesch hell Stären, déi och an der Navigatioun gebraucht ginn.

## Beschreiwung
Déi normal Lëscht vun Navigatiounsstäre gëtt zanter dem Joer 1802 am Navigatiouns-Handbuch *American Practical Navigator* vum Nathaniel Bowditch publizéiert. Ausserdeem sinn si an deene meeschten nauteschen Almanachen an astronomesche Joerbicher opgefouert.

D'Stäre si vu Westen no Osten nummeréiert, d.&nbsp;h., mat engem Stärewénkel deen ëmmer méi kleng gëtt.
D'Zuel vun den Navigatiounsstäre variéiert an deene verschiddenen Handbicher tëscht zirka 50 an 200.

## Déi 58 klassesch Navigatiounsstäre

Dës Lëscht gëtt d'Nummeren, d'Nimm, a Stäreplazen (J2000.0) vun den 58 klasseschen Navigatiounsstären un, ofgerënnt op ee Wénkelgrad.

## Kuckt och

* Astronavigatioun
* Sextant
* Lëscht vun den hellste Stären

## Literatur

* Nathaniel Bowditch: *The American Practical Navigator - An [[Epitome]] of Navigation.* US Government Printing Office, 2002.
* *The [[Nautical Almanac]].*

## Um Spaweck
* Navigational Star Chart (U.S. Naval Observatory) (englesch)
Pierre Mousel (Foussballspiller)

De **Pierre Mousel**, gebuer den 10. Mee 1915 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen de 6. Dezember 1998, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1936 zu Berlin vertrueden.

Tëscht dem 14. Abrëll 1935 am 10. Mäerz 1946 huet de Pierre Mousel 11-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Astronomescht Joerbuch

En **Astronomescht Joerbuch** ass e Buch, dat all Joer nei publizéiert gëtt. An dësem Buch stinn all astronomesch Ereegnesser an Daten iwwer Planéite- resp. Stäreplaze mat hirem zäitleche Verlaf opgelëscht.

## Inhalt

Bei dësen Ephemeride vun de wichtegsten Himmelskierper riicht sech d'Längt a Genauegkeet vun de jeeweilegen Tabellen nom Zweck an no der gewënschter Effizienz beim Interpoléieren tëscht de Kolonnen oder Zeilen. De wichtegste Parameter ass heibäi den Tafelintervall, dee gewéinlech 
* beim Äerdmound tëscht 1 Stonn an 1 Dag läit,
* bei der Sonn a beim Merkur 1 bis 10 Deeg
* bei der Venus, Mars a bei Zwergplanéite 5 bis 20 Deeg
* beim Jupiter, Saturn a bei de baussenzege Planéiten ongeféier 10 bis 30 Deeg
* a bei de Fundamentalstären 1 bis 10 Deeg.

Astronomesch Joerbicher (engl. och :en:Almanac) kënnen international ausgeluecht sinn (z.&nbsp;B. fir d'wëssenschaftlech Astrometrie) oder fir eng bestëmmt Regioun (virun allem fir Amateurastronomen).

Nieft den tabellareschen Daten huet en astronomescht Joerbuch meeschtens och Daten iwwer Däischterten (Äerdmound-, Sonn) an iwwer Stärebedeckungen (duerch Äerdmound a Planéiten), eng Aféierung an déi wëssenschaftlech Grondlagen an dacks och Observéierungshiweiser – besonnesch fir rar Phenomeener.

## Verbreet astronomesch Joerbicher
### Professionell Astronomie
* Nautical Almanac International, fir d'astronomesch Navigatioun a fir no astro-geodätesch Berechnungen (Himmelsplazen op 0,1′ Genauegkeet)
* Astronomical Almanac – zanter 1960 dat offiziellt Joerbuch vun der Internationaler Astronomescher Unioun (IAU) an IUGG
* Astronomisch-Geodätisches Jahrbuch („Heidelberger Jahrbuch“, bis 1959) mat engem Schwéierpunkt fir d'Geodesie
* Connaissance des temps, Frankräich, kënnt zanter 1679 eraus
* Astronomitscheski Jeschegodnik, Rußland, kënnt zanter 1921 eraus

### Amateurastronomie
* Kosmos Himmelsjahr, Kosmos-Verlag
* Der Sternenhimmel (an der Schwäiz als „Naef“ bekannt), Kosmos-Verlag
* Österreichischer Himmelskalender, Astronomesche Büro Wien
* Kalender für Sternfreunde (DDR 1948–1990), Kuerzbezeechnung Ahnert, haut als Ahnerts Astronomisches Jahrbuch am SuW-Verlag Heidelberg.

## Kuckt och
* Ephemeriden
* Himmelsmechanik
* Planéitentafel

## Um Spaweck
* Publikatioune vum Astr.Recheninstituts
* U.S. Naval Observatory
Astronym

Den Ausdrock **Astronym** (Stärennumm) staamt aus dem griicheschen an ass den Eegennumm vun astronomeschen Objeten.

## Gebrauch

Hei drënner versteet ee besonnesch d'Bezeechnunge vun:

* Planéiten
* Zwergplanéiten
* Asteroiden
* Mounden
* Koméiten
* Planetaresch Niwwelen
* Interstellar Wolleken
* Stären
* Stärebiller
* Stäresystemer

Ëmstridden ass d'Bezeechnung als Astronym bei den Eegennimm vun orographeschen Detailer resp. Objeten op extraterrestreschen Himmelskierper wéi z.&nbsp;B. d'Krateren a Mierer um Äerdmound.

## Literatur
* André Le Bœuffle: *Astronymie: Les noms des étoiles.* Burillier, Paris, 1996. 
* Hoei Nojiri: *Nihon Seimei Jiten*, Tokyo, Tokyodo Shuppan, 1973.
* Paul Kunitzsch: *Arabische Sternnamen in Europa.* Otto Harrassowitz, Wiesbaden, 1959.
*Paul Kunitzsch, Tim Smart: *Short Guide to Modern Star Names and Their Derivations.* Otto Harrassowitz, 1986.
**Paul Kunitzsch, Tim Smart: *A Dictionary of Modern Star Names: A Short Guide to 254 Star Names and Their Derivations.* (Nodrock Zweetoplag) Sky Publishing, 2006. ISBN 978-1-931559-44-7.
* Richard Hinckley Allen: *Star-Names and Their Meanings.* G. E. Stechert, London, 1899.
**Richard Hinckley Allen: *Star Names Their Lore and Meaning*, (Nodrock) Dover Publications Inc., New York, 1963.

## Kuckt och
* Stärebenennung, speziell vun den Eegennimm vun de Stären an de Katalogsystemer wéi Bayer/Flamsteed
Privat

**Privat** (vum lat. *privatus*, PPP vu *privare*, „ofgesonnert, getrennt, ewech vun“, *privatum*, „dat Eegent“ a *privus*, „war fir sech besteet“) gi Géigestänn, Beräicher an Ugeleeënheete genannt, déi net fir d'Allgemengheet sinn oder zougänglech sinn, mä just enger eenzeler Persoun oder enger limitéierter Grupp vu Persoune gehéieren, déi sech no stinn.

Am allgemenge Sproochgebrauch ass mat *privat* meeschtens de Contraire vun "ëffentlech" (oder "public") gemengt. Et bedeit da sou vill wéi "perséinlech" oder "an engem vertraute Kader" (z.&nbsp;B. an der Zesummesetzung "Privatsphär").

An der Ekonomie an an der Gesellschaft gi mat "privat" déi Organisatiounsforme bezeechent, déi net "ëffentlech", dat heescht vu staatlechen oder para-staatleche Strukture gedroen oder geleet ginn (z.&nbsp;B.: Privatschoulen, Privat-Televisioun, etc.). Vu Privatiséierung gëtt an deem Kontext geschwat, wann eng ëffentlech Trägerschaft un eng privat iwwerdroen (z.&nbsp;B. duerch Konzessioun) oder verkaaft gëtt. D'Géigendeel an deem Fall ass "Verstaatlechung".
Planéitentafel

Ënner enger **Planéitentafel** versteet een eng Graphik, mat där d'Beweegung vun der Sonn, de Planéiten an och vum Äerdmound souwéi vun den Zwergplanéiten iwwer e bestëmmten Zäitraum graphesch dokumentéiert gëtt. Bei enger Planéitentafel enthält déi eng Achs vum Diagramm ëmmer een Zäitwäert. Op der anerer Achs fënnt een d'Rektaszensioun, d'ekliptesch Längt oder Sonnenelongatioun.

Op eng Duerstellung vun der Deklinatioun oder ekliptescher Breet gëtt am Normalfall bei Planéitentafele verzicht, well dat d'Graphik meeschtens oniwwersiichtlech mécht an d'Planéite sech ëmmer an der Géigend vun der Ekliptik ophalen.

Eng Planéitentafel ass net mat enger Ephemerid ze vergläichen.
Klaischen-Kapell Beefort

D**'Klaischen-Kapell** (a vereelzter Schreifweis och alt *Klaisgen* geschriwwen) ass eng Kapell an der Gemeng Beefort.

Si steet op der Beeforter Heed, an der Eppelduerfer Strooss. Hannendru stinn zwou mächteg Lannen.

D'Klaischen-Kapell gouf 1636 gebaut. Den Numm deit drophin, datt do fréier eng Klaus war.

Si ass zanter dem 31. Juli 1968 op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter als *Nationaalt Monument* agedroen.

## Kuckt och
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Beefort
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
Himiko

Den **Himiko** ass e groussen astronomeschen Objet op enger Distanz vun 12,9 Milliarde Liichtjoer, a gouf am Joer 2007 op Hawaii vum Masami Ouchi mat dem Subaru-Teleskop entdeckt. Den Himiko gouf als e Lyman-Alpha-Emitter identifizéiert. Hie gëtt Lyman-α-Linn Stralung of. E gouf no der legendärer japanescher Herrscherin mam selwechten Numm genannt. D'Entdeckung gouf 2009 an der Zäitschrëft „The Astrophysical Journal“ publizéiert.

Mat dem Spitzer-Weltraumteleskop, dem United Kingdom Infrared Telescope a weideren Instrumenter gouf d'Stärgenesiscote an d'Mass vun der Galaxie bestëmmt.

Den Himiko soll anscheinend schonn existéiert hunn, wéi den Universum eréischt 800 Millioune Joer al war. Hien ass ee vun deene Objeten, déi am wäitste vun eis ewech sinn. En ass mat enger Ausdeenung vu 55.000 Liichtjoer ongeféier hallef sou grouss wéi eis Mëllechstrooss.

## Beschreiwung
Den Himiko steet am Stärebild Cetus (Walfësch). Fotoe vum Objet weise keng detailléiert Strukturen, wat zu der Charakteriséierung als *blob* („Klecks“) féiert. De Spektrum weist eng däitlech Lyman-α-Linn, déi duerch ioniséierte Waasserstoffgas entsteet, souwéi Kontinuumsemissioune vu Stären.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Himiko bei Spiegel Online
* SIMBAD, "NAME Himiko" (12. Abrëll 2010)
Uergel Muttergotteskapell Iechternach

D**'Uergel an der Muttergotteskapell zu [[Iechternach]]** ass eng Uergel mat engem Manual. Si steet an der Muttergotteskapell, an der Rue de la chapelle.

1993 gouf se vum Lëtzebuerger Uergelbauer Jean Siweck restauréiert. Zanterhier steet se net méi um Duxall, mä lénks am Chouerraum. Bis viru Kuerzem war just gewosst, datt se 1845 vum Kinnek-Groussherzog Wëllem II. gestëft gi war. Bis dohi stoung se am Walfer Schlass, der Summerresidenz vum Kinnek.

D'Uergel huet follgend Dispositioun: 
* Bass (lénks): Holpijpe 8', Fluit 4', Quint (B/D) 3', Salicionaal 2', Forte
* Diskant (riets: Holpijpe 8', Viola 8', Prestant 4', Fluit 4', Octaaf 2'
* Manualëmfang: C-f3, mechanesch Spill- a Regëstertraktur

Trotz ettleche Recherchë war et bis elo net méiglech, de Constructeur vun der Uergel eendeiteg z'ermëttelen. Bannendra sti verschidden Nimm. Warscheinlech gouf d'Gehais vun enger Firma Müller aus Limburg gebaut, déi fir d'hollännesch Firma J. Bätz & Co. - deem Uergelbauer, dee fir d'hollännescht Kinnekshaus geschafft huet - Aarbechte gemaach huet. Dofir gëtt si och "Oranier-Uergel" genannt. Vun deem Typ gëtt et der nëmme 5 op der ganzer Welt.

D'Uergel gouf den 11. Dezember 2002 op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter als *Nationaalt Monument* klasséiert.

### Literatur
*Norbert Thill, Orgeln und Orgelbau in Luxemburg, Ed. Borschette, Larochette 1993, S.177-182.
 
## Kuckt och
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Iechternach
* Uergelen zu Lëtzebuerg
Paterkierch

Zu Lëtzebuerg gëtt et zwou Kierchen, déi am Volleksmond **Paterkierch** (och nach *Paterekierch* oder *Paterskierch*) genannt ginn:
* D'Paterkierch an der Stad Lëtzebuerg; offiziell Kierch Saint-Alphonse, gebaut vun de Redemporisten
* D'Paterkierch an der Stad Esch-Uelzecht, offiziell Kierch Saint-Henri, gebaut vun de Franziskaner
Méchelskierch zu Beefort

D**'Méchelskierch zu Beefort** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Regioun Iechternach Saint-Willibrord, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Beefort gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den Hl. Méchel deem säi Fest den 29. September gefeiert gëtt.

Si steet am Duerfkär an der Kierchestrooss nieft dem Gemengenhaus.

Zur fréierer Par Beefort gehéiert ausser der Kierch vu Beefort och nach d'Filialkierch vun Déiljen.

## Geschicht
D'Kierch ass aus dem Joer 1854. Si gouf gebaut, nodeem déi al baufälleg gi war. D'Pläng ware vum Dikrecher Architekt von König.

Si ass am neogotesche Stil gebaut a besteet aus 3 Schëffer. De Kierchtuerm, mat 4 Ecktiermercher, ass 43,20&nbsp;m héich.

D'Kierch gouf den 8. Dezember 1854 opgemaach, den 29. September 1855 ageweit an de 5. Juni 1872 konsekréiert. D'Patréiner sinn den Äerzengel Méchel an den hellegen Antonius de Klausener.

Den Héichaltor war vun 1855, d'Säitenaltär, déi aus der aler Kierch iwwerholl goufen, vu 1733. D'Klacke ware vu 1707 (se goufen 1898 ersat) an déi barock hëlze Statu vu 1785. 1867 goufen 2 Beichtstill ugeschaaft, an 1876 eng Kierchtuermsauer a Bänken.

An der Ardennenoffensiv, de 16. Dezember 1944, gouf d'Kierch uerg beschiedegt; just d'Mauere si stoe bliwwen. Se gouf 1946-1951 nees opgebaut. 1960 gouf en neie stengenen Héichaltor ugeschaaft, mat enger monumentaler Kräizegungsgrupp vum Sculpteur Émile Hulten. Den 30. Juni 1960 gouf d'Kierch vum Bëschof Léon Lommel op en Neits konsekréiert.

## Uergel
An der Kierch steet eng Uergel, déi 1950 vun der Manufaktur Eduard Sebald vun Tréier gebaut gouf.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Konsdref
* D'Fënstere vun der Kierch vu Beefort op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
CC 6500 (SNCF)

D'Lokomotiven aus der **Serie CC 6500** sinn Elektrolocke vun der SNCF vun deenen tëscht 1969 an 1975 78 Maschinne gebaut goufen.
## Allgemenges
* Wéinst där charakteristescher Form vun de Fënsteren an der Wölbung direkt dorënner, haten d'6500er séier de Spëtznumm *Nez cassé*, also gebrachen Nues. Deen Design hat sech de franséischen Designer Paul Arzens fir d'CC 40100 afale gelooss.
* Et gëtt 6500er a 4 verschiddene Livréeen: Bëtong, Fret, "Maurienne Gréng" an TEE.
* Bis 1976 gouf et op der Streck Chambéry - Modane keng Catenaire, mä eng drëtt Schinn. D'Maschinne mat den Nummeren 6539 bis 6559 waren dowéinst mat engem Schléifstéck ekipéiert iwwer dat de Gläichstroum konnt opgeholl ginn.

## Historique
D'6500er si mat hire 5900&nbsp;kW déi stäerkst elektresch Lokomotiven déi d'SNCF jee hat. Um Ufank vun hirer Karriär hunn d'6500er um Gläichstroumreseau vun der SNCF tëscht Paräis an dem Süde vu Frankräich operéiert. An den 1970er Jore waren dat d'Strecken op Lyon, Marseille, Toulouse a Bordeaux. Tëscht Paräis an Toulouse konnten d'6500er plazeweis mat 200&nbsp;km/h fueren.
Op de Strecken am Südwesten a Südoste kommen och 6500er an den Asaz, mä do gi se vun eelerem Material ënnerstëtzt.

Vun den 1980er Joren un, gëtt eng Streck fir héich Vitessen tëscht Paräis a Lyon gebaut, déi duerno bis Marseille verlängert gouf. Op där fueren zanterhier nëmmen TGV.
Wéi 1990 och tëscht Paräis a Bordeaux sou eng Streck gebaut gouf, goufen d'6500er ëmmer méi dacks mat TER Zich op mëttellaangen Distanzen agesat. Den Asaz vun TGV-Zich rentéiert sech op deenen Distanzen net.
Nëmmen den Trafic iwwer Toulouse op Irun a Cerbère gouf deen Ablack haaptsächlech vu 6500er gedroen.
Mam Bau vun de Serië 26000 a 7200 kommen d'6500er Enn vun den 1990er Joren an de Gidderberäich, eng Handvoll Maschinne kënnt op Lyon fir virun den TER-Zich vun der Regioun Rhône-Alpes agesat ze ginn. Wéi 2007 d'Serie definitiv ausgemustert gouf, waren nach 4 Maschinnen ënnerwee.
Haut existéieren nach 9 Maschinnen. Nëmmen d'Maschinn mat der Nummer 6570 ass nach asazbereet.
 

Fichier:CC6558_Dijon-Perrigny.jpg|D'6558 am "Maurienne Gréng".
Fichier:Artemare_CC.6575.JPG|D'6575 am TEE Faarfkleed.
Fichier:Artemare_CC.6559.JPG|D'6559 an der Livrée vum Gidderdéngscht FRET.


## Um Spaweck
Kairakkum-Stauséi

De **Kairakkum-Stauséi** ass vu senger Fläch hier dee gréisste Stauséi an Tadjikistan. E gëtt och "Tadjikescht Mier" genannt.

Bei der tadjikescher Stad Chudjand am Ferganadall gëtt de Floss Syrdarja opgestaut. De Stauséi ass eng 45&nbsp;km laang a bis zu 14&nbsp;km breet. Bei Vollstau ëmfaasst en eng Fläch vu ronn 520&nbsp;km² an e Volume vu 4,16 Milliarde Kubikmeter Waasser. Mat enger duerchschnëttlecher Déift vun 8 m ass de Séi relativ flaach. Déi gréisst Déift läit bei 25 m.

Den Dall gëtt vun enger 32 m héijer an 130 m laanger bëtongs Staumauer ofgespaart, déi op hirer rietser Säit un e ronn 1200 m laangen opgeschoddenen Damm uschléisst. E gouf 1956 als en Deel vun de grousse sowjetesche Bewässerungsprojete gebaut. De Syrdarja gëtt duerno nach e puermol fir Bewässerungszwecker a Stroumproduktioun opgestaut.
Régional

**Régional**, kuerz fir **Régional Compagnie Aérienne Européenne**, war eng franséisch regional Fluchgesellschaft, déi Air France-KLM gehéiert huet. Si ass 2016 an der Fluchgesellschaft Hop! opgaangen.

## Geschicht
Régional gouf 2001 mat der Fusioun vu *Flandre Air* (mat Sëtz zu Lille), *Regional Airlines* (mat Sëtz zu Nantes) a *Proteus Airlines* (mat Sëtz zu Dijon a Saint-Étienne) gegrënnt. All d'Fligeren hunn d'Faarwe vun Air France gedroen. De Sëtz vu Régional war de Fluchhafe vun Nantes. 2012 goufen et all Dag ronn 300 Flich vu Régional an d'Airline ass 20 Destinatiounen a Frankräich a 25 Destinatiounen an Europa ugeflunn. Deemools hat si 1,700 Employéeën, dovu 490 Piloten a 350 anert Bordpersonal. 2011 si 4,2 Millioune Passagéier mat Régional geflunn.

2013 goufe Régional an zwou aner regional Fluchgesellschaften, *Airlinair* a *Britair*, an der Mark Hop! regroupéiert, engem neie Pol fir Kuerz- a Mëttelstréckeflich vun Air France. Zil war et mat Hop! eng konkurrenzfäheg Bëllegfluchgesellschaft vun Air France ze etabléieren.

## Flott
Am Juni 2012 hunn der Régional 49 Fliigere gehéiert:
* 4 Embraer ERJ-135
* 23 Embraer ERJ-145
* 12 Embraer 170
* 10 Embraer 190

## Um Spaweck
Uzbekistan Airways

**Uzbekistan Airways** (usb. Oʻzbekiston havo yoʻllari) ass eng usbeekesch Fluchgesellschaft mat Sëtz zu Taschkent.

## Flott (2016)
### Passagéier-Fligeren

### Fracht-Fligeren

### Fréier Fligeren
* Antonow An-24
* Airbus A300-600RF
* Airbus A310
* Iljuschin Il-76TD

## Um Spaweck

* Websäit vun Uzbekistan Airways
Durlet

**Durlet** ass de Familljennumm vu follgende Persounen:
* Emmanuel Durlet (1893-1977) belsche Pianist a Komponist
* Frans-Andries Durlet (1816-1867), belschen Architekt
* Jos Durlet (1928-2004), lëtzebuergesche Journalist an Auteur
* Romain Durlet (1950-2011), lëtzebuergesche Journalist, Auteur a Politiker
Guy Rosen

De **Guy Rosen**, gebuer den 1. Juni 1977 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Danzsportler.	

Am Joer 2005 war hien zesumme mat senger deemoleger Danzpartnerin Viktoriya Fadina lëtzebuergesche Sportler vum Joer.

Am Joer 2011 war hien zesumme mat senger Danzpartnerin Anastasija Gorbachenko 6. op der Weltmeeschterschaft an de Latäin-amerikaneschen Dänz zu Lëtzebuerg.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Homepage vum Guy Rosen
Lauterbuererbaach

D**'Lauterbuererbaach** ass eng Baach am Oste vu Lëtzebuerg an de Gemenge Konsdref, Bäerdref an Iechternach.
Zaniah

Den **Zaniah** („Eck“) ass de Stär η (Eta) am Stärebild Virgo. Den Zaniah ass ronn 250 Liichtjoer ewech (Hipparchos Datebank), an huet eng Hellegkeet vu +3,9&nbsp;mag a gehéiert zu der Spektralklass A2.

Den Zaniah kann als Stär, deen no bei der Ekliptik steet vum Äerdmound an (zimmlech rar!) vu Planéite bedeckt ginn. Déi lescht Bedeckung vum Zaniah duerch e Planéit war de 27. September 1843 duerch d'Venus, déi nächst ass den 19. November 2445 an nees duerch den Nopeschplanéit Venus.

**Koordinaten** Equinoxe 2000)
* Rektaszensioun: 12h19m54s
* Deklinatioun: -0 Grad 39'53"

## Kuckt och
Een Häerz fir kriibskrank Kanner

**Een Häerz fir kriibskrank Kanner** ass eng lëtzebuergesch ASBL, déi e moraleschen a psychologesche Suivi fir kriibskrank Kanner a Jugendlecher ubitt. De Veräi gouf de 24. Februar 2000 vu betraffenen Elteren a Frënn vu kriibskranke Kanner, déi aus der Fondation kriibskrank Kanner ausgetruede sinn, gegrënnt.

Vun 2000 bis 2008 war de Sëtz zu Diddeleng, an ass duerno op Béiwen un der Atert verluecht ginn. D'Associatioun krut den 21. Januar 2002 de Statut vum „allgemengen Notzen“ (*utilité publique*), sou datt Spenden, ouni déi de Veräin net kéint bestoen, vum besteierbaren Akommes kënnen ofgesat ginn.

D'ASBL encadréiert Kanner a Jugendlecher déi u Kriibs erkrankt sinn. Och hir Elteren, Grousselteren, a Gesëschter gi mat an all Aktivitéit agebonnen.

## Offeren
* E moraleschen a psychologesche Suivi vun der ganzer Famill
* Individuell Ënnerstëtzung
* Verdeedegung vun den Intressie vun der ganzer Famill
* Administrativ a finanziell Ënnerstëtzung am Zesummenhank mat der Erkrankung
* Multidisciplinaire Ekipp, mat Psychologen an Ergotherapeuten
* Ënnerstëtze vun der Recherche géint de Kriibs
* Palliativ Begleedung

## Diverses

* Am Joer 2000 koum et zu engem Sträit tëscht der ASBL an der Fondatioun an der Fondation kriibskrank Kanner, wéinst enger Ierfschaft bei där d'Testament net ganz kloer war, u wie vun deenen zwee Veräiner d'Sue sollte goen;
* Joer 2009 huet d'ASBL vu sech schwätze gedinn, wéinst Intransparenz bannent der Struktur, absënns wat de Gebrauch vun den Donen ugaangen ass (kuckt: Um Spaweck).

## Um Spaweck
* Internetsite vun der Associatioun
* Facebook-Säit vun der Associatioun
* Bernard Thomas, ''Une affaire troublante'', woxx.lu, Nr 1029 (23.10.2009)
Marcel Neumann

De **Marcel Neumann**, gebuer de 5. Mee 1915, a gestuerwen...., war e lëtzebuergesche Schwëmmer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1936 zu Berlin vertrueden.

## Kuckt och
Monument aux morts Kapell Leideleng

Als **Monument aux Morts** gouf d'Kapell nieft der Kierch zu Leideleng 1948 nei opgeriicht.

Am Zweete Weltkrich gouf d'Mauer ronderëm d'Kierch nei ugeluecht an déi deemoleg héich Kapell ofgerappt. Nom Krich ass fir den Neibau vun der Kapell e *Comité du monument aux morts* aus allen Duerfveräiner zesummegesat ginn.

## Leidelenger Krichsaffer
Leideleng gouf am Krich zwar net zerstéiert, et gouf awer vill Leed duerch Zwangsrekrutéierung. Als *victimes de la guerre 1939-44 R.I.P* stinn an der Kapell d'Nimm vun alle Leidelenger, déi hiert Liewe fir d'Heemecht geaffert hunn.:

* Hintgen Dominique, 1925 - 4. 1. 1945
* Lucius Marcel, 1921 - 15. 8. 1943
* Moes Jean, 1924 - 18. 3. 1945
* Peffer Albert, 1922 - 5. 5. 1943
* Pickard Jean, 1922 - 22. 7. 1943
* Poiré Emile, 1921 - 29. 3. 1943
* Reicher Edouard, 1920 - 15. 9. 43
* Rosenfeld Joseph, 1924 - 24. 5. 1944
* Schwirtz Joseph, 1923 - 9. 3. 1944
* Schwirtz Lucien, 1922 - 6. 9. 1943
* Steffen Jean-Pierre, 1924 - 1. 2. 1945
* Weydert Pierre, 1906 - 9. 5. 1944

28 Leidelenger Jongen a 4 Leidelenger Meedercher vun de Joergäng 1920-1927 goufen an den Aarbechtsdéngscht, an de *Kriegshilfsdienst* an an d*'[[Wehrmacht]]* agezunn.

Bei der Neigestaltung vun der Kierchenentrée an dem Uleeë vun enger fräier Plaz, krut d'Plaz bei der Kapell 1971 den Numm *place des Martyrs*.

## Geschicht
Nieft der Leidelenger Kierch stoung um deemolege Kierfecht eng Kapell aus Holz. Ëm 1700 gouf déi Kapell och fir Gottesdéngschter benotzt, well d'Kierch deemools ze kleng a baufälleg war. Déi weltlech Herrschafte vu Meesebuerg a Beetebuerg hunn zwar d'Steieren agezunn, wollten awer net fir d'Reparatur an e Neibau vun der Kierch opkommen.

Besonnesch op den Hl. Kräizfester a wann d'Pilger bei den Hellege Cornelius a bei den Hellege Vältes koumen, goufen d'Massen an der hëlzener Kierfechtskapell gehalen.

## Kuckt och
* Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg

## Quellen
* Pfarrei Leudelingen (Hrsg), 1983, *Paroisse Saint-Corneille, Leudelange, restauration de l'église centenaire 1983*, Imprimerie St-Paul, 111 S.
Jean Schmit

Et gëtt verschidde Persounen déi **Jean Schmit** heeschen:
* Jean Schmit (1915 - 1991), lëtzebuergesche Foussballspiller.
* Jean Schmit oder Jängy Schmit (1931 - 2010), lëtzebuergesche Vëlossportler.
Jean Schmit (Foussballspiller)

De **Jean Schmit**, gebuer 27. Abrëll 1915 zu Diddeleng, an do gestuerwen den 29. Oktober 1991, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1936 zu Berlin vertrueden.

Tëscht dem 26. Abrëll am 27. September 1936 huet de Jean Schmit 3-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Oscar Stamet

Den **Oscar Stamet** oder **Oskar Stamet**, gebuer den 9. September 1913 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 21. August 1981 zu Homburg, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1936 zu Berlin vertrueden. Den eenzege Foussballmatch op den Olympesche Spiller ass mat 0:9 géint déi däitsch Foussballnationalekipp verluer gaangen.

Tëscht dem 10. November 1935 am 22. Mee 1949 huet den Oscar Stamet 18-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 6 Goler geschoss.

## Kuckt och
Les Pimpampel

**Les „Pimpampel**“ ass eng lëtzebuergesch ASBL mat Benevollen, déi sech an der Kannerklinick vum Stater Centre hospitalier (CHL) dofir asetzen, d'Liewensqualitéit vu Kanner an Elteren ze verbesseren. De Veräi mat Sëtz an der Stad Lëtzebuerg gouf den 20. Oktober 1998 gegrënnt.

## Ziler vum Veräin
D'Haaptziler vum Veräin sinn:

## Um Spaweck
* Les Pimpampel um Internet, op der Säit vum CHL
Vëlospist PC2

D****' och nach **Iechternacher Pist**, offiziell *Itinéraire cyclable d'Echternach*, ass eng vun den 41 Vëlosstrecke vum nationale Reseau zu Lëtzebuerg. Se féiert zu engem groussen Deel iwwer déi fréier Charelisstreck.

## Streck
D'PC2 ass 43,5&nbsp;km laang an huet hiren Ufank um Lampertsbierg um *[[Rond-point Robert-Schuman|Rond-point Schuman]]* a geet bis op Iechternach wou s'en direkten Uschloss un d'PC3 (Pist vun den dräi Flëss) huet. Den déifste Punkt (168 m) ass zu Iechternach an den héchsten (380 m) zu Wuelper.

Op d'Pist kënnt een an der Stad um *Rond-point Schuman*, vun Dummeldeng respektiv vu Weimeschkierch aus iwwer d'Piste du centre, oder um Kierchbierg vis-à-vis vun de Foireshalen. Vun do aus féiert se duerch de Gréngewald bis op de Sennengerbierg. Laanscht Rammeldang geet et op Iernster, wou se Uschloss un d'Pist vun der Sir huet. Hanner Gonnereng féiert se dann iwwer den Heedhaff an de Plateau vum *Mouerbierg* laanscht Jonglënster. Duerch d'Felder geet et weider iwwer Beidler, Rippeg an Hemstel bis op Bech, vu wou aus se op der fréierer Charelisstreck duerch de Becher Tunnel bis erop op Wuelper féiert. Do erreecht se op enger Héicht vun 380 Meter hiren héchste Punkt.

Vun do u geet dann iwwer Konsdref op de Scheedgen. Laanscht d'Lauterbuererbaach leeft se op der Charelisstreck weider biergof bis op Lauterbuer, vu wou aus se e Stéck iwwer d'Iechternacherstrooss laanscht d'Neimillen, an d'Specksmillen, bis an d'Entrée vun Iechternach féiert. Do béit se riets of iwwer eng kleng Bréck iwwer d'Lauterbuererbaach. Iwwer d*'Rue des Romains*, laanscht de Séi geet et iwwer Niewestroosse weider bis op d'Héicht vun der N10. Duerch eng kleng Ënnerféierung kënnt se da bis un den Uwänner vun der Sauer, wou se op hirem déifste Punkt (168 m) Uschloss un d'Pist vun den dräi Flëss huet.

Se a féiert laanscht oder duerch follgend Uertschaften: Kierchbierg, Sennengerbierg, Rammeldang, Iernster, Gonnereng, Eescheler, Beidler, Rippeg, Hemstel, Bech, Wuelper, Konsdref, Scheedgen, Kalkesbaach, Iechternach.

## Uschlëss un aner Pisten

D'Iechternacher Pist huet ënnerwee Uschlëss un aner Pisten:

* PC3 (Pist vun den dräi Flëss) zu Iechternach
* PC4 (Sirpist) bei Iernster
* geplangt: PC5 (Pist vun der Wäisser Iernz) zu Jonglënster
* geplangt: PC31a (Ost-West Verbindung vun der Stad).

## Bemierkungen
D'Streck fänkt um Rond-point Schuman an der Géigend vun der Rouder Bréck un a s'ass vun do aus gezeechent. Et ass awer och méiglech vun Dummeldeng/Eech aus fort ze fueren oder eréischt um Kierchbierg bei der Luxexpo.

## Biller


File:Scheidgen, 'Canyon' on PC2 2024-12 ---2.jpg|D'PC2 um Scheedgen
File:Tunnel du Charly.JPG|De Becher Tunnel



## Um Spaweck

* D'PC2 op der Websäit vun de Ponts et chaussées
* Iwwersiichtkaart mat de Vëlospisten op der Websäit vu ProVelo
André Thyes (Sportler)

Den **André Thyes**, gebuer de 25. Mäerz 1915, a gestuerwen den 21. September 1973, war e lëtzebuergesche Kanut an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1936 zu Berlin. vertrueden.

## Kuckt och
Tromla

Den **Tromla**, gebuer als *Christoph Hans* de 5. Januar 1975 zu St. Ingbert am Saarland, ass en däitschen Drummer. Mat der Band Reaktor hat hien Enn der 1990er Jore seng éischt Erfolleger. Zanter 1998 huet hien och Optrëtter als *Live-Drummer* mat DJen, sou zum Beispill mam Blake Baxter oder de Märtini Brös.

Säi Stil ass vun der elektronescher Musek beaflosst.

## Discographie
* 2004: *Hyperdimension*, zesumme mat *Reaktor* 
* 2011: *Eintopf*, Solo

## Um Spaweck
*  tromla.de
Spektroskop

E **Spektroskop** ass en optescht Instrument, mat deem d'Liicht a säi Spektrum zerluecht gëtt a visuell ënnersicht ka ginn. Gëtt d'Liicht op en Empfänger geleet (Fotoplack, CCD-Sensor asw.), schwätzt ee vun engem Spektrometer.

Ee moderne Spektroskop huet en Agank-Schlitz, en Objektiv an en Amici Prisma aus Glas (oder en entspriechend Gitter). An d'Gesiichtsfeld gëtt meeschtens och eng Wellelängtskala agespigelt. Déi modern, bal ganz riicht Form krut de Spektroskop vum Angelo Secchi SJ ëm 1870.

Besonnesch villsäitege Gebrauch fannen d'Spektroskopen an der Astronomie. Duerch d'Observatioun vum Spektrum an der Bestëmmung vun der Spektralklass vu Stären, Galaxien oder aneren Himmelskierper loosse sech e puer vun hiren Eegenschafte bestëmmen – z.&nbsp;B. cheemesch Zesummesetzung, Temperatur, Rotatioun oder Magnéitfelder.

D'Spektroskopie gouf vum däitschen Optiker Joseph von Fraunhofer, deen 1814/15 donkel Spektrallinnen am Sonnespektrum entdeckt hat, erfonnt. Weider Zeeche vum 19. Joerhonnert um Wee zu der moderner Astrophysik waren:
* 1858 d'Entwécklung vun der Spektralanalys duerch de Gustav Robert Kirchhoff an de Robert Bunsen,
* 1868 déi stellar Kosmologie, éischt Entdeckung vum Stär γ CVn am Stärebild Canes Venatici (Juegdhënn), deen am Gaang ass ze stierwen. Den Entdecker war den Angelo Secchi (Vatikanobservatoire). De Stär läit op enger Distanz vu 400 Liichtjoer;
* 1885 d'Seriëgesetz vum Johann Jakob Balmer fir d'Spektrallinne vum Waasserstoff, an
* 1896 dem Pieter Zeeman seng Entdeckung vum Opsplécke vun de Spektrallinien, wann d'Stären e staarkt Magnéitfeld hunn (Zeeman-Effet).
* 1913 d'Hertzsprung-Russell-Diagramm, dat den Zesummenhang tëscht der Liichtkraaft vum Stär a sengem stellare Spektraltyp duerstellt.
* D'Routverrécklung entdeckt ëm 1930 vum Edwin Hubble.

## Kuckt och
* Refraktioun
* Stär

## Um Spaweck

* http://www.manfredholl.de/cannon.htm (Astronom, Spektralklassen, Secchi, Bunsen, Sternentstehung …)
* https://web.archive.org/web/20100325194702/http://www.musoptin.com/spektro1.html (e puer Biller)
Baruch Samuel Blumberg

De **Baruch Samuel Blumberg**, gebuer den 28. Juli 1925 zu Brooklyn (New York), a gestuerwen de 5. Abrëll 2011, war en US-amerikanesche Wëssenschaftler. Zesumme mam Daniel Gajdusek huet hien 1976 de Medezin-Nobelpräis kritt fir seng Entdeckung, wéi ee mat neie Methoden den Ursprong an d'Verspreede vun ustiechende Krankheeten erkläre kann. De Blumberg hat de Virus vun der Hepatite B identifizéiert, a méi spéit en Test entwéckelt, fir d'Krankheet ze diagnostizéieren, an och en Impfstoff dergéint.

Hien hat Mathematik, duerno Medezin studéiert, 1951 en Doktorat an der Medezin gemaach, an 1957 zousätzlech e Ph.D. an der Biochimie.

Hien huet op verschiddenen amerikaneschen Universitéiten, an och zu Oxford enseignéiert, a gouf 1999 fir 3 Joer Direkter vum *NASA Astrobiology Institute* vum *[[Ames Research Center]]* zu Moffett Field a Kalifornien.

## Literatur
* Baruch S. Blumberg: *Hepatitis B. The hunt for a killer virus*. Princeton University Press, Princeton NJ 2002, ISBN 0-691-00692-X.
* Harvey Alter: *Baruch Blumberg (1925–2011).* In: *[[Nature]]*, Band 473, 2011, S. 155,

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Baruch Blumberg, Who Discovered and Tackled Hepatitis B, Dies at 85 nytimes.com, ofgeruff den 22. Dezember 2011
Meder-Haus Esch-Uelzecht

Dat sougenannt **Meder-Haus** zu Esch-Uelzecht ass e Gebai am Jugendstil, dat 1907 op 65, Zénon-Bernard-Strooss gebaut gouf.

Éischte Proprietär a Bauhär war de Moïse Olivo vu San Gregorio nelle Alpi (Provënz Belluno), dee sech an den 1890er Joren zu Esch, als ee vun den éischten italieeneschen Immigranten, als Liewensmëttelhändler etabléiert hat. D'Gebai ass verschiddene Quellen no vun engem Haus um Lago Maggiore inspiréiert. Et huet awer och e gewësse Glach mat engem zu Paräis (rue Sédillot 12, Paris 7e) dat vum Architekt Jules Lavirotte 1899 entworf gouf.

1918 huet de Wäin- an Drëppenhändler Charles Meder d'Gebai kaf. Hien huet d'Initialen iwwer der Entréesdier vun MO an MC ëmännere gelooss.

1973 stoung d'Haus, dat net méi bewunnt war, zum Verkaf, an et gouf gefaart, et géif ofgerappt an duerch en Appartementsblock ersat. Protestpetitioune vun engagéierte Bierger hu mat sech bruecht, datt d'Haus den 12. Dezember 1973 op d'Lëscht vum Inventaire supplémentaire vun den Nationale Monumenter opgeholl gouf, a vun der Escher Gemeng 1974 opkaf gouf. Jorelaang duerno huet d'Gemeng d'Haus awer ongeschützt eidel stoe gelooss; et ass lues a lues delabréiert, a vill Original-Jugenstil-Dekoratioune goufe geklaut (wéi z.&nbsp;B. d'Fer-forgés-Palissad) oder zerstéiert (z.&nbsp;B. déi ganz Fënstere mat faarwege Glas-Dekoratiounen). Schlussendlech huet de Staat et opkaf a restauréiere gelooss.

Haut gehéiert et dem Ministère de la culture, de l'enseignement supérieur et de la recherche, Centre d'animation culturelle régionale Sud. Locataire ass de de *Centre de rencontre et d'information pour jeunes Esch, asbl*, deen do zanter 1991 d'Escher Jugendhaus dra bedreift.

## Literatur
* Reitz, Jean: Maison Meder, Luxembourg: Service des Sites et Monuments Nationaux o.J.
* La Maison Meder à Esch/Alzette. *Wunnen* Nr. 36, Nov.-déc. 2013

## Kuckt och
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Esch-Uelzecht

## Um Spaweck

* Roger Seimetz: "Meder Haus." In: Rainer Hudemann unter Mitarbeit von Marcus Hahn, Gerhild Krebs und Johannes Großmann (Hg.): *Stätten grenzüberschreitender Erinnerung – Spuren der Vernetzung des Saar-Lor-Lux-Raumes im 19. und 20. Jahrhundert. Lieux de la mémoire transfrontalière – Traces et réseaux dans l'espace Sarre-Lor-Lux aux 19e et 20e siècles,* Saarbrücken 2002, 3., technisch überarbeitete Auflage 2009.
* "Lago Maggiore an der Brill-Schule." *Den Escher* Nr. 10, 2007, S.14-15.
Nicolas Touba

Den **Nicolas Touba**, gebuer de 7. Mee 1913 zu Esch-Uelzecht, an do gestuerwen den 19. August 1969, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1936 zu Berlin vertrueden.

Tëscht dem 17. Mäerz 1935 am 28. November 1937 huet den Nicolas Touba 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Joé Treinen

De **Joé Treinen** oder **Joseph Treinen**, gebuer den 1. Februar 1911 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen 16. Oktober 1982, war e lëtzebuergesche Kanut an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1936 zu Berlin vertrueden.

## Kuckt och
Vëlospist PC3

D****', och nach **Pist vun den dräi Flëss**, offiziell *Itinéraire cyclable des trois rivières*, ass eng vun den 41 Vëlosstrecke vum nationale Reseau zu Lëtzebuerg.

## Streck
D'PC3 ass 89&nbsp;km laang a féiert vu Schengen op Veianen. Se verleeft flaach an op hirer ganzer Längt laanscht déi dräi Flëss, déi d'Grenz mat Däitschland maachen: Musel, Sauer an Our. Den déifste Punkt (134 m) ass zu Waasserbëlleg an den héchsten (240 m) zu Veianen.

Se féiert laanscht oder duerch follgend Uertschaften: Schengen, Rëmerschen, Schwéidsbeng, Welleschten, Bech-Maacher, Réimech, Stadbriedemes, Hëttermillen, Éinen, Wuermer, Ohn, Meechtem, Gréiwemaacher, Mäertert, Waasserbëlleg, Méischtref, Bur, Hénkel, Rouspert, Steenem, Iechternach, Weilerbaach, Bollenduerfer Bréck, Grondhaff, Déiljen, Wallenduerfer Bréck, Reisduerf, Héischdref, Bëttel, Furen a Veianen.

## Uschlëss un aner Pisten
D'Pist vun den dräi Flëss huet ënnerwee Uschlëss un aner Pisten:
* PC4 (Sirpist) zu Gréiwemaacher;
* PC2 (Iechternacher Pist) zu Iechternach;
*PC7 (Jangelispist) zu Réimech
*PC5 (Pist vun der Wäisser Iernz) a PC16 (Mëttelsauerpist) zu Reisduerf;
* PC22 (Ardennerpist) zu Bëttel.

## Bemierkungen

Tëscht Reisduerf a Waasserbëlleg féiert d'Vëlospist PC3 zu engem groussen Deel iwwer déi fréier Eisebunnsstreck Ettelbréck-Waasserbëlleg.

## Biller


Fichier:Steinheim Luxembourg Bridge 01.jpg|D'Vëlospist zu Steenem
Fichier:Bridge over Sauertal 3.JPG|... an ënnert der Sauerdallbréck
Fichier:Schëlter, Rue de Mensdorf, Iwwersiren-101.jpg|Schëlter zu Iwwersiren


## Um Spaweck

* D'PC3 op der Websäit vun de Ponts et chaussées
* Iwwersiichtkaart mat de Vëlospisten op der Websäit vu ProVelo
André Thyes (Homonymie)

Et gëtt verschidde Persounen déi **André Tyes** heeschen:
* André Thyes (1867 - 1952), lëtzebuergesche Moler
* André Thyes, (1915 - 1973), lëtzebuergesche Kanut an Olympionik
Weemseesdet

**Weemseesdet** ass den Numm vun der éischter lëtzebuergescher TV-Sitcom, déi tëscht dem 30. Oktober 2011 an dem 23. Mäerz 2012 a 24 Episode vu knapps enger hallwer Stonn freides owes op RTL Télé Lëtzebuerg gewise gouf.

Se gouf vun deal Productions S.A. (Désirée Nosbusch an Alexandra Hoesdorff-Rosen) produzéiert a vum Claude Lahr a Marc Limpach geschriwwen. D'Dréiaarbechte ware vu Juli bis Enn September 2011. D'Serie hat e Budget vun 1,5 Millioun Euro, wouvun zwee Drëttel vum Lëtzebuerger Filmfong iwwerholl ginn an een Drëttel vun RTL.

Haaptpersonnagë sinn eng stacklëtzebuerger Famill, d'Famill Wampach: De Romain Wampach (gespillt vum Germain Wagner) ass en idealistesch zynesche Proff a seng Fra, d'Georgette (Nicole Max), eng opbrausend Psychologin. Si hunn zwee Kanner, de Fränz (Luc Lamesch) an d'Charlotte (Eugénie Anselin).

Weider Personnagë sinn ë.&nbsp;a. hir Botzfra Maria (Martine Borg) an där hire Jong Raoul (Nilton Martins), d'Nopeschkoppel, den Här an der Madame Konsbrück (Désirée Nosbusch a Mickey Hardt), de Bop (Fernand Fox), d'Laura (Anne Bredimus), dem Charlotte seng Frëndin, de Max (Max Thommes), dem Fränz säi Kolleesch, asw.

Thematiséiert gi Sujeten wéi Generatiounekonflikter, pubertéierend Teenager, kleng Schwäermereien, Gedeessems mat den Noperen, asw.

D'Musek vum Générique ass vum Serge Tonnar.

## Episoden

## Um Spaweck
* Websäit zur Serie
Gustav Wagner

Et gëtt verschidde Persounen déi **Gustav [[Wagner]]** heeschen:
*Gustav Wagner (Generol) (1890–1951), en däitsche Wehrmacht-Generol.
* Gustav Wagner (SS-Ënneroffizéier) (1911–1980), en éisträicheschen SS-Ënneroffizéier
Bib Wagner

De **Bib Wagner** oder **Auguste Wagner**, gebuer de 26. Abrëll 1901 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen 11. Januar 1972, war e lëtzebuergesche Bobfuerer an Olympionik.

1923 war den Auguste Wagner lëtzebuergesche Champion am 100 a 400 Meter Laf.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Wanterspiller 1936 zu Garmisch-Partenkirchen vertrueden, wou hien zesumme mam Henri Koch ugetrueden ass.

## Kuckt och
Juri Michailowitsch Baturin

De **Juri Michailowitsch Baturin**, gebuer den 12. Juni 1949 zu Moskau, Russland, ass e russesche Kosmonaut. Hie war Sojus-Kosmonaut beim Weltraumfluch vum éischte Weltraumtourist Dennis Tito.

De Baturin war och deen éischte russesche Politiker, deen an de Weltraum geflunn ass. Als Beroder vum russesche President Boris Jelzin fir d'national Sécherheet, konnt hien ee Fluch als Gaascht op d'Raumstatioun Mir maachen.

Hien ass als Fuerschungskosmonaut mat der Missioun Sojus TM-28 op d'Raumstatioun Mir geflunn.

No dësem Fluch huet hie seng politesch Ämter opginn an huet de vollstännege Kosmonautentraining absolvéiert, wat et him erméiglecht huet, als Fluchingenieur op Sojus-Raumschëffer agesat ze ginn. Hien ass zanter 2000 en ziville Member vum Kosmonautekontingent vun der russescher Loftwaff.

Den 28. Abrëll 2001 ass hien u Bord vun engem Sojus-Raumschëff mam Fluch Sojus TM-32 op d'ISS gestart. Zwéin Deeg méi spéit, den 30. Abrëll, huet d'Raumschëff um 7:59 Auer UTC un der Statioun ugedockt. Op där Missioun huet hien als Fluchingenieur geschafft.

Seng Aktivitéit als Kosmonaut huet hien den 31. Mee 2009 opginn. Hie war am Ganzen 19 Deeg 17 Stonnen a 45 Minutten am Weltraum.

## Kuckt och
* Lëscht vu Raumfuerer
* Sojus-Kapsel
* Raumstatioun Mir
* Sojus-Missiounen
* Sowjetesch Raumfaart
* International Raumstatioun

## Um Spaweck
* spacefacts.de: Kuerzbiographie
André Wollscheid

Den **André Wollscheid**, gebuer de 24. Abrëll 1914 zu Esch-Uelzecht, an do gestuerwen den 31. Januar 1995, war e lëtzebuergesche Boxer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1936 zu Berlin vertrueden.

## Kuckt och