open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ralph Copeland

De **Ralph Copeland**, gebuer den 3. September 1837 zu Woodplumpton (Lancashire, a gestuerwen de 27. Oktober 1905 zu Edinburgh, war en engleschen Astronom an den drëtten Astronomer Royal for Scotland.

De Copeland hat vun 1865 bis 1867 Astronomie op der Georg-August-Universitéit Göttingen studéiert a war bis 1869 am Observatoire zu Göttingen bliwwen. 1869/70 hat hien un der zweeter däitscher Nordpolexpeditioun ënner der Leedung vum Kapitän Carl Koldewey deelgeholl. Uschléissend huet de Copeland am privaten Observatoire vum William Parsons, 3. Earl of Rosse geschafft, op deem sengem Landsëtz zu Parsonstown. De Venustransit vun 1874 huet hien op Mauritius observéiert an dee vun 1882 op Jamaika.

Vum 29. Januar 1889 bis 1905 war hien Astronomer Royal for Scotland.

De Ralph Copeland huet 35 NGC-Objeten entdeckt, déi meescht dovu mam 72-Zoll-Reflekter vum William Parsons. Siwen dovun am Stärebild Leo ginn als *Copeland-Septett* bezeechent.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* De Copeland beim Wolfgang Steinicke
* Familljngeschicht
Pierre Remy

De **Pierre Remy**, gebuer den 22. Januar 1928, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 9. Oktober 1949 - 15. August 1950 huet de Pierre Remy 5-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Robert Stawell Ball

De Sir **Robert Stawell Ball**, gebuer den 1. Juli 1840 zu Dublin, a gestuerwen de 25. November 1913 zu Cambridge, war en ireschen Astronom, Mathematiker a Verfaasser vu populärwëssenschaftleche Bicher.

## Liewen a Wierken
De Robert Stawell Ball koum als Jong vum Robert Ball (1802–1857) zu Dublin op d'Welt. Säi Papp war Naturfuerscher a President vun der Geological Society of Ireland. De Robert Stawell Ball hat d'Schoul *Tarvin Hall* besicht an duerno um Trinity College zu Dublin studéiert.

1865 gouf hie Privatschoulmeeschter fir d'Kanner vum Lawrence Parsons, 4. Earl of Rosse (1840–1908), woufir hien als Géigeleeschtung Zougank zum Teleskop an zum Observatoire vum William Parsons zu Parsonstown krut. D'Teleskop vum Parsons war deemools dat gréisst vun senger Aart weltwäit. An dëser Zäit observéiert de Ball ettlech Niwwelobjete; hien entdeckt véier nei Spiralniwwelen. Donieft hëlleft hie mat mathematesche Mëttelen d'Teleskop nach méi genee ze maachen.

1867 ass de William Parsons gestuerwen an de Ball gouf Professer fir Mathematik (*Professor of Applied Mathematics and Mechanics*) um „Royal College of Science“ vun der Universitéit Dublin. 1874 gouf hien *Andrews Professor of Astronomy* op der Universitéit Dublin a krut gläichzäiteg den Titel *Royal Astronomer of Ireland*. Dës Plaz hat hie bis 1898. 1892 gouf hien och Professer fir Astronomie a Geometrie („Lowndean Professor of Astronomy“) op der University of Cambridge an Direkter vum Observatoire vun där Universitéit. Als Professer fir Astronomie ass hien deem berüümten Astronom John Couch Adams (1819–1892) gefollegt, deen de Planéit Neptun entdeckt hat. Dee Posten hat hie bis zu sengem Doud am Joer 1913. 
Vun 1877 bis 1880 war hie Sekretär, a vun 1885 bis 1892 gewielte Vizepresident vun der Royal Irish Academy. 1890 gouf hie gewielte President vun der Royal Zoological Society.

De Ball hat eng Partie erfollegräich populärwëssenschaftlech Bicher iwwer d'Astronomie geschriwwen. Säin Haaptinteressi huet der Mathematik gegollt; e groussen Deel vu senger Fräizäit hat hie senger *„[[Schrauwentheorie]]“* gelooss.

## Wierker
* *Experimental Mechanics*. 1871.
* *The Theory of Screws: A Study in the Dynamics of a Rigid Body*. 1876.
* *A Story of the Heavens*. 1886.
* *The Story of the Sun*. 1893.
* *A Treatise on the Theory of Screws*. 1900.
* *A Treatise on Spherical Astronomy*. 1908.

## Éierungen
1873 gouf de Ball Member vun der Royal Society of London ernannt. 
1886 gouf hien zum „Chevalier“ geschloen.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Kuerzbiographie bei nahste.ac.uk
*  Klima-Luft.de
*  Entrée am [Archiv vun der Royal Society](http://www2.royalsociety.org/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqSearch=(Surname='Ball')&dsqPos=2)
Henri Roemer

Den **Henri Roemer**, gebuer de 26. November 1951, a gestuerwen de 25. Oktober 2020, war e lëtzebuergesche Foussballspiller, Foussballfonctionnaire, Mediemanager a Politiker (DP).

## Liewen
Den Henri Roemen huet op der Université libre de Bruxelles an dunn op den *Hautes Ecoles de Relations Internationales* zu Paräis studéiert.

Hie war ë.&nbsp;a. vun 1981 bis 1988 Lëtzebuerger Konsul zu Paräis, an huet bei der CLT geschafft, wou hie gehollef huet, den hollänneschen RTL Programm opzebauen, deem säin Direkter e war. Hie war och an eng Zäit am Verwaltungsrot vum RTL Plus.

Hie war Foussballspiller bei Etzella Ettelbréck, FC Wolz 71 an Aris Bouneweg an huet tëscht dem 7. Oktober 1972 am 27. Mäerz 1976 5-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt. Eng Blessur um Been huet senger Foussballercarrière en Enn gesat.

Vun 1998 bis 2004 war den Henri Roemer President vun der Fédération luxembourgeoise de football, dono vum FC Wolz. Hie war Member vum Exekutivcomité vun der UEFA an tëscht 2001 an 2006 Member vun der Commissioun Juridique vun der FIFA.

## Wierker
* Henri Roemer: *Europa: Idee und Wirklichkeit.* Luxembourg: Offset Zierden, 1979.
* Henri Roemer (ed.): *[[Gaston Thorn]]: 1928 - 2007.* Esch-sur-Alzette: Polyprint, 2013. ISBN 978-99959-0-056-4
* Henri Roemer, Freddy Thyes: *Die Erfolgsgeschichte von RTL 4: der wahre Bericht über den Aufbau von RTL Véronique und RTL 4 in Holland, erzählt von den Luxemburger Gründern.* Déifferdeng: Éd. Revue, 2015. ISBN 978-99959-45-05-3

## Um Spaweck
* Wierker an Artikele vum Henri Roemer op a-z.lu.
De Raville (Famill)

**de Raville**, resp. **von Rollingen** ass den Numm vun enger Adelsfamill aus dem Herzogtum Lëtzebuerg. Hir lescht Linn ass 1740 ausgestuerwen.

Dës Famill war eng vun deene wichtegste Famillen an der Neizäit zu Lëtzebuerg. Si koum aus der lëtzebuergescher Exklav Raville, op Däitsch Rollingen. Hir Buerg gouf wärend der Franséischer Revolutioun zerstéiert.

## Persounen
Bekannt Membere vun där Famill waren:
* Jacques de Raville, Vizegouverneur vu Lëtzebuerg;
* de *Geheime Hofrat* Lothar Friedrich von Rollingen, Här vun Dalenbroich a Käerch, Ierfmarschall vum Herzogtum Lëtzebuerg an der Grofschaft Chiny. Hien huet de Stadioner Hof zu Mainz baue gelooss;
* Heinrich Hartard von Rollingen, Bëschof vu Speyer.

## Kuckt och
* Maison de Raville, eng vun hire Residenzen der Stad Lëtzebuerg;
* Rollengergronn, nom Besëtz vun där Famill genannten Toponym, haut Quartier vun der Stad Lëtzebuerg.

## Literatur
*André Haagen, Jean-Pierre Koltz, Paul Margue, Raymond Weiller: *Maison de Raville - Ein Zeitdokument. Luxemburger Geschichte um ein Renaissance-Haus.* Luxemburg: Interpublicité, 1990.
Raville

**Raville** ass:
* Raville (Moselle), eng franséisch Gemeng am Departement Moselle;
* Raville (Eure-et-Loir), eng Uertschaft an der franséischer Gemeng Cherisy am Departement Eure-et-Loir;
* de Raville, den Numm vun enger Adelsfamill aus dem Herzogtum Lëtzebuerg.
Pierre Rosa

De **Pierre Rosa**, gebuer de 16. Abrëll 1915, a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 27. September 1936 am 15. Mee 1938 huet de Pierre Rosa 5-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Alex Reding

Den **Alex Reding**, gebuer den 21. Januar 1971 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Sculpteur a Galerist.

## Wierker
* Monument fir den 1300-järege Jubiläum vun der Stad Iechternach, zesumme mam Götz Arndt, Iechternach.
* Buste vum Pierre Dupong am Park bei Kierfecht zu Heeschdref, zesumme mam Jean Bichel.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Fernand Raths

De **Fernand Raths**, gebuer de 15. Januar 1955, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 24. Abrëll 1977 am 25. Februar 1979 huet de Fernand Raths 5-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Roland Schaack

De **Roland Schaack**, gebuer de 7. Juli 1973, ass e lëtzebuergesche Foussballtrainer a fréiere Foussballspiller, deen ënner anerem fir d'Jeunesse a fir Rëmeleng gespillt huet.

Tëscht dem 23. Februar 2000 am 5. September 2001 huet de Roland Schaack 5-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Zanter dem 1. Januar 2010 ass hien Trainer vu Käerjéng. Hie war an der Saison 2006/07 Trainer vum FC Déifferdeng 03.
Naturléier

**Naturgeschicht** (och **Naturléier**) ass eng Sammelbezeechnung fir verschidde Wëssensgebidder. Déi meescht Definitiounen enthalen d'Erfuerschung vu Liewewiesen (Biologie, dorënner Botanik an Zoologie); aner Definitioune sinn d'Gebidder Paleontologie, Ekologie a Biochimie wéi och zum Deel Archeologie, Geologie, Astronomie, Physik a souguer Meteorologie gehéieren dozou.

Allgemeng huet een un der Naturgeschicht Intresséierten als **Naturfuerscher** gegollt. Dat war am Wiesentlechen eng Laiebeschäftegung a kee Beruff.

Am 18. Joerhonnert a wäit bis an d'19. Joerhonnert era gouf de Begrëff Naturgeschicht gebraucht, fir all wëssenschaftlech Studien, am Géigesaz zu der politescher oder kierchlecher Geschicht, ze bezeechnen. Déi ëmfassend Bezeechnung gëtt och haut nach fir en ettlech Muséeen a Gesellschafte gebraucht.

Bekannt Muséeë fir Naturgeschicht sinn den Natural History Museum zu London, de Museum fir Naturléier zu Berlin, den Naturhistoresche Muséee zu Wien an de Muséum national d'histoire naturelle zu Paräis.

## Kuckt och
* Naturwëssenschaft

## Literatur
* Albrecht von Haller: *Onomatologia medica completa... oder Vollständiges Lexicon... der Naturgeschichte*, Frankfurt am Main, 1758
* Wolf Lepenies: *Das Ende der Naturgeschichte. Wandel kultureller Selbstverständlichkeiten in der Wissenschaft des 18. und 19. Jahrhunderts*, Hanser, München/Wien 1976, ISBN 3446121854.
Lawrence Parsons, 4. Earl of Rosse

De **Lawrence Parsons, 4. Earl of Rosse** KP, gebuer de 17. November 1840 op Birr Castle, Parsonstown, County Offaly, a gestuerwen den 30. August 1908, war en ireschen Adlegen an Astronom. Hie war de Jong vum William Parsons, 3. Earl of Rosse an hat 1867 beim Doud vum Papp den Titel vum *[[Earl of Rosse]]* geierft.

Vun 1868 bis zu sengem Doud war hien ee vun de gewielte Representative Peers vun den ireschen Adlegen am House of Lords. Tëscht 1892 an 1908 fungéiert hie weider als Lord Lieutenant vun King's County. A béide Funktioune war och scho säi Papp aktiv.

De Parsons war vun 1885 bis 1908 den 18. Rektor vun der Universitéit Dublin. Hien hat sech 1870 nat dem Frances Cassandra Hawke, eng Duechter vum Edward Harvey-Hawke, 4. Baron Hawke den 1. September 1870 bestuet. Si haten dräi Kanner. Bei sengem Doud goung den Titel op den eelste Jong, den William iwwer.

## Um Spaweck
* Lawrence Pearsons bei Wolfgang Steinicke
* Aschreiwung op ''thePeerage.com'', mat warscheinlech falschem Doudesdatum

## Kuckt och
Jean Schmitz

De **Jean Schmitz**, gebuer den 28. Januar 1964, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 14. Dezember 1983 am 19. Dezember 1984 huet de Jean Schmitz 5-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Roger Weydert

De **Roger Weydert**, gebuer den 18. Februar 1927, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 29. Oktober 1950 am 7. Mäerz 1954 huet de Roger Weydert fënnefmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Nicolas Witry

Et gëtt verschidde Persounen déi **Nicolas Witry** heeschen:
* Nicolas Witry (?), Apdikter zu Rodange
* Nicolas Witry (1911-), lëtzebuergesche Foussballspiller
* Nicolas Witry (1890-), lëtzebuergesche Schongfabrikant
* Nicolas Witry, e vun de fënnef Witry Bridder déi d'Escher Autosfabréck gegrënnt haten.
Nicolas Witry (Foussballspiller)

Den **Nicolas Witry**, gebuer den 30. Mäerz 1911 zu Diddeleng, an do gestuerwen de 26. November 1977, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 16. Januar 1938 am 27. Mee 1945 huet den Nicolas Witry 5-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Jean Valin

De **Jean Valin**, gebuer den 21. Mee 1899 zu Bouneweg, a gestuerwen den 31. August 1983 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 15. Januar 1922 am 13. Februar 1927 huet de Jean Valin 5-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpen vertrueden.
Joseph Kunnert

De **Joseph Kunnert** oder **Josy Kunnert**, gebuer de 4. August 1937, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 27. Mäerz 1960 am 11. November 1962 huet de Josy Kunnert fënnefmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 2 Goler geschoss.
Reuter

**Reuter** ass e Familljennumm.

Zu Lëtzebuerg ass et ee vun de geleefegste Familljennimm: 
1880 hunn do 964 Leit sou geheescht, 1930 waren et der 2.324 an am Joer 1981 gouf et do 1.237 Leit mat deem Numm.

Leit mam Numm "Reuter" sinn oder waren ë.&nbsp;a.:
* Albert Reuter, (1907-2003), lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik
* André Reuter, (1947), lëtzebuergeschen Ekonomist an Universitéitsprofesser
* Anne-Marie Reuter (1971), lëtzebuergesch Schrëftstellerin
* Antoinette Reuter (1951), lëtzebuergesch Historikerin
* Dagmar Reuter-Angelsberg (1955), lëtzebuergesch Politikerin
* Edmond Reuter (1918-1990), lëtzebuergesche Lycéesprofesser a Memeber vum Staatsrot
* Émile Reuter (1874-1973), lëtzebuergesche Politiker
* Ernst Reuter (1889–1953), däitsche Politiker
* François Reuter, (1819-1908), lëtzebuergesche Cheemiker a Meteorolog
* Georges Reuter (1907-1977), lëtzebuergeschen Affekot a Politiker 
* Jeanne Reuter (1884-1965), lëtzebuergesch Molerin
* Jérôme Reuter, lëtzebuergesche Museker a Philosoph
* Laurent Reuter, (1986), lëtzebuergesche Foussballspiller
* Leo Reuter, (1941), lëtzebuergeschen Zeechner a Karikaturist
* Michel Reuter (1929-2008), lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik
* Monique Reuter (1957), lëtzebuergesch Schauspillerin
* Nathalie Reuter (1967), lëtzebuergesch Molerin
* Nathalie Reuter, lëtzebuergesch Journalistin
* Paul Reuter (1909-1989), lëtzebuergesche Schoulmeeschter;
* Paul Reuter (1911-1990), lëtzebuergesche Jurist;
* Paul Reuter (1921-1991), lëtzebuergesche Foussballspiller;
* Pierre Reuter (1876-1932), lëtzebuergesche Priister an Auteur
* Pierre Reuter (1911-1992), lëtzebuergeschen Architekt
* Pierre Reuter (1904-1969), lëtzebuergesch Foussballspiller an Olympionik
* Raymond Reuter (1950), lëtzebuergesche Fotograf
* Théophile Reuter, lëtzebuergesche Lokalpolitiker.

## Kuckt och
* Reiter
Guy Back

De **Guy Back**, gebuer de 7. Dezember 1959 zu Déifferdeng, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 9. Mee 1980 am 1. Mee 1981 huet de Guy Back 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Furio Cardoni

De **Furio Cardoni**, gebuer den 28. November 1948, a gestuerwen de 5. Abrëll 2024 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

## Sportlech Karriär

Tëscht dem 31. Mäerz 1968 am 4. Januar 1970 huet de Furio Cardoni 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Vun 1965 bis 1984 huet hien 286 Matcher fir d'US Rëmeleng an der Nationaldivisioun gespillt. 1968 an 1975 konnt hien d'Coupe de Luxembourg mat sengem Veräi gewannen an huet an deenen zwou Finallen (1:0 an 2:0) all d'Goler geschoss.

## Privatliewen

Säi Fils, de Manuel, war ee vun den erfollegräichste Foussballspiller vu Lëtzebuerg.

Mat sengem Brudder René huet hien zesumme bei der US Rëmeleng gespillt.

De Furio Cardoni ass de Cousin vum fréiere lëtzebuergesche Foussballprofi an Nationalspiller Nico Rohmann.
Claudio Da Luz

De **Claudio Da Luz**, gebuer de 27. Mee 1979, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 5. September 2002 am 12. Oktober 2005 huet de Claudio Da Luz 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Patrick Juchem

De **Patrick Juchem**, gebuer den 23. Juni 1964, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 19. Dezember 1984 am 30. Abrëll 1987 huet de Patrick Juchem 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Paul Kemp

Et gëtt verschidde Persounen déi **Paul Kemp** heeschen:
* Paul Kemp (1896-1953), däitsche Schauspiller
* Paul Kemp (1930), lëtzebuergesche Foussballspiller
* Paul Kemp, lëtzebuergesche Basketballspiller
Paul Kemp (Foussballspiller)

De **Paul Kemp**, gebuer de 27. September 1930, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 20. September 1953 am 25. September 1955 huet de Paul Kemp 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Paul Kemp (Schauspiller)

De **Paul Kemp**, gebuer als *Paul Peter Kemp* den 20. Mee 1896 zu Bad Godesberg, a gestuerwen den 13. August 1953 zu Bonn, war en däitsche Schauspiller.

## Filmer (Auswiel)
* 1930: *Cyankali* vum Hans Tintner
* 1930: *Lumpenball* vum Carl Heinz Wolff
* 1930: * [[Die Dreigroschenoper (Film 1931)|Die Dreigroschenoper]]* vum Georg Wilhelm Pabst
* 1931: * [[M - Eine Stadt sucht einen Mörder]] * vum Fritz Lang
* 1931: *Der Raub der Mona Lisa* vum Géza von Bolváry
* 1931: *[[Berlin - Alexanderplatz]]* vum Phil Jutzi
* 1932: *[[Die verkaufte Braut (Film 1932)|Die verkaufte Braut]]* vum Max Ophüls
* 1932: *Gitta entdeckt ihr Herz* vum Carl Froelich
* 1933: *Ihre Durchlaucht, die Verkäuferin* vum Karl Hartl
* 1934: * Die Csárdásfürstin* vum Robert Adolf Stemmle
* 1937: *Zauber der Bohème* vum Géza von Bolváry
* 1939: *Premiere der Butterfly* vum Carmine Gallone
* 1941: *Frau Luna* vum Theo Lingen
* 1941: *Immer nur du* vum Karl Anton
* 1950: *[[Die Dritte von rechts]]* vum Géza von Cziffra
* 1950; *Mitternachtsvenus* vum Ferdinand Dörfler
* 1951: *Engel im Abendkleid* vum Ákos von Ráthonyi

## Um Spaweck
De Paul Kemp op filmportal.de
Camille Leger

De **Camille Leger**, gebuer de 27. Mee 1907, a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 5. Juni 1933 am 15. Mäerz 1936 huet de Camille Leger 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Annie Anderson

D**'Annie Anderson**, gebuer als *Chantal Andersson* den 20. Mäerz 1939 zu Paräis, a gestuerwen de 5. Mäerz 1970 och do, war eng franséisch Schauspillerin.

## Filmer
* 1959: *Arrêtez le massacre* vum André Hunebelle mam Jean Richard a Corinne Marchand
* 1960: *[[Le bossu (Film, 1959)|Le bossu]]* vum André Hunebelle mam Jean Marais a Bourvil
* 1960: *[[Le capitan (Film, 1960)|Le capitan]]* vum André Hunebelle mam Jean Marais a Bourvil
* 1961: *[[Le miracle des loups (Film, 1961)|Le miracle des loups]]* vum André Hunebelle mam Jean Marais a Rosanna Schiaffino
* 1965: *[[Le vampire de Düsseldorf]]* vum Robert Hossein mam Marie-France Pisier a Robert Hossein
* 1965: *[[Furia à Bahia pour OSS 117]]* vum André Hunebelle mam Frederick Stafford a Mylène Demongeot
Corinne Marchand

D**'Corinne Marchand**, gebuer als *Denise Marie Renée Marchand* de 4. Dezember 1937 zu Paräis, ass eng franséisch Sängerin a Schauspillerin.

## Filmer
### Kino
* 1954: *Cadet Rousselle* vum André Hunebelle mam François Périer an Dany Robin
* 1955: *Le couteau sous la gorge* vum Jacques Séverac mam Jean Servais a Madeleine Robinson
* 1957: *Donnez-moi ma chance* vum Léonide Moguy mam Ivan Desny a Michèle Mercier
* 1958: *Gigi* vum Vincente Minnelli mam Leslie Caron a Maurice Chevalier
* 1958: *Arrêtez le massacre* vum André Hunebelle mam Jean Richard an Harold Kay
* 1961: *[[Lola (Film 1961)|Lola]]* vum Jacques Demy mam Anouk Aimée a Marc Michel
* 1962: *[[Cléo de 5 à 7]]* vum Agnès Varda mam Antoine Bourseiller, José Luis de Vilallonga an Dorothée Blanck
* 1962: *[[Liberté 1]]* d'Yves Ciampi mam Maurice Ronet
* 1962: *[[Les sept péchés capitaux (Film, 1962)|Les sept péchés capitaux]]*, Sketch *La Luxure* vum Jacques Demy mam Jean Desailly a Jean-Louis Trintignant
* 1963: *Nunca pasa nada* vum Juan Antonio Bardem mam Antonio Casas a Antonio Casas
* 1964: *L'heure de la vérité* vum Henri Calef mam Karlheinz Böhm, Brett Halsey a Michèle Girardon
* 1966: *[[Les sultans]]* vum Jean Delannoy mam Gina Lollobrigida a Louis Jourdan
* 1966: *Arizona colt* vum Michele Lupo mam Giuliano Gemma a Fernando Sancho
* 1966: *Le canard en fer blanc* vum Jacques Poitrenaud mam Roger Hanin a Francis Blanche
* 1966: *[[Du mou dans la gâchette]]* vum Louis Grospierre mam Bernard Blier a Jean Lefebvre
* 1969: *[[Le passager de la pluie]]* vum René Clément mam Charles Bronson a Marlène Jobert
* 1970: *[[Borsalino (Film)|Borsalino]]* vum Jacques Deray mam Jean-Paul Belmondo an Alain Delon
* 1971: *L'ingénu* vum Norbert Carbonnaux mam Renaud Verley a Jean Lefebvre
* 1972: *[[Liza]]* vum Marco Ferreri mam Catherine Deneuve a Marcello Mastroianni
* 1972: *Travels with My Aunt* vum George Cukor mam Maggie Smith a Robert Stephens
* 1975: *L'amour aux trousses* vum Jean-Marie Pallardy mam Willeke van Ammelrooy a Michel Lemoine
* 1979: *[[Coup de tête (Film 1979)|Coup de tête]]* vum Jean-Jacques Annaud mam Patrick Dewaere a France Dougnac
* 1981: *Nestor Burma, détective de choc* vum Jean-Luc Miesch mam Michel Serrault an Jane Birkin
* 1986: *Attention bandits !* vum Claude Lelouch mam Jean Yanne a Patrick Bruel
* 1994: *[[Le parfum d'Yvonne]]* vum Patrice Leconte mam Jean-Pierre Marielle an Hippolyte Girardot
* 1997: *[[Les palmes de M. Schutz]]* vum Claude Pinoteau mam Isabelle Huppert a Philippe Noiret
* 2005: *Innocence* vum Lucile Hadzihalilovic: mam Marion Cotillard an Hélène de Fougerolles

## Um Spaweck
Rauf Denktaş

De **Rauf Denktaş** (deelweis transskribéiert als *Denktasch* oder *Denktash*), gebuer de 27. Januar 1924 zu Paphos, a gestuerwen den 13. Januar 2012 zu Lefkoşa, war en tierkesch-zypriotesche Politiker. Hie war 1975 de Grënner vun der Nationaler Eenheetspartei (UBP) a war vun 1983 bis 2005 President vun der Tierkescher Republik Nordzypern, déi ausser vun der Tierkei vu kengem Land unerkannt gëtt.

International gouf hien zanter 1973 als Vizepresident vun Zypern unerkannt. Zypern huet nämlech als Staatschef e griichesch-zypriotesche President, dee vun der griichescher Bevëlkerung vun Zypern gewielt gëtt, an en tierkesch-zypriotesche Vizepresident, dee vun der tierkesch-zyptiotescher Bevëlkerung gewielt gëtt, wat awer zanter 1974 net méi de Fall war.

De 15. November 1983 huet de Rauf Denktaş déi tierkesch Zon am Norde vun der Insel eesäiteg als souverän an onofhängeg erkläert. Zanterhier huet hie sech 'President vun der tierkescher Republik vun Nordzypern' genannt.

Am Abrëll 2005 gouf et eng éischt Kéier Walen an Nordzypern. Den Denktaş gouf net erëmgewielt, säin Nofollger als President gouf de Mehmet Ali Talat, dee virdru Vizepresident vun Nordzypern war.
## Um Spaweck
Götz Arndt

De **Götz Arndt**, gebuer 1962 zu Calw am däitsche Bundesland Baden-Württemberg, ass en däitsche Sculpteur.

Vun 1987 bis 1992 huet hien zu Paräis op der *École nationale supérieure des Beaux-Arts* studéiert.

## Wierker
* Altor (zesumme mam Alex Reding) an der Parkierch zu Siren
* Monument fir den 1300-järege Jubiläum vun der Stad Iechternach (zesumme mam Alex Reding) zu Iechternach
Romain Baustert

De **Romain Baustert**, gebuer den 30. Dezember 1955 zu Ettelbréck, ass e lëtzebuergeschen Typograph.

Zanter 1992 schafft hien als fräischaffende Kënschtler an de Beräicher Molerei (Acryl, Ueleg, Aquarell, Lack), Zeechnungen (Bläistëft, Faarfstëft, Pastel, Tusch), Fotografie, Drock (Gravuren, Buchdrock), Typographie (Graphik, Layout), Design a Skulptur (Holz, Eisen, Plastik).

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
*Dem Romain Baustert seng Homepage
Autobunn A7 (Däitschland)

D**'Autobunn A7** ass eng 946&nbsp;km laang Bundesautobunn an Däitschland. Se féiert vu Flensburg, iwwer Hamburg, Hannover, Kassel a Würzburg, no Süde bis op d'éisträichesch Grenz bei Füssen.

## Um Spaweck

* Detailléiert Streckeféierung op autobahnatlas-online.de
Wennig & Daubach

**Wennig & Daubach** (virdrun: **ownyourown**) ass e Kënschtlerkollektiv dat aus dem Charles Wennig an dem Laurent Daubach besteet.

## Wierker & Ausstellungen
* Playing dead, 2020, Gruppenausstellung TRANSCODING bei société d'électricité zou Bruxelles
*Top Five, 2019, Soloshow an der Galerie Nosbaum & Reding
* Doppelpunkt, 2018, Gruppenausstellung 18 an den Rotondes
* Recto Verso, 2017, eng Installatioun am Parc Central vum Fonds Kirchberg
* Tout doit disparaître, 2016, Cecil's Box vum Cercle Cité Luxembourg
* Les points sur le i, 2014 Gruppenausstellung FAIL an der Galerie Nosbaum & Reding Luxembourg
* 4 Letters SHOW, 2013, Mudam
* Management, 2011, OPEN SEASON III (CAL & BGL BNP Paribas)
* 1 Word 5 letters 1 print 0 ink, 2010, 10e Nuit des Musées
* Catch-All, 2009, Carré Rotondes
* SR-DNS, 2008, Ausstellung ELO. Inner Exile - Outer Limits Mudam
* Moien, 2005, Kollektioun Mudam
* Merci, 2003, Kollektioun Mudam

## Literatur
* Brausch Marianne, Donalies Elke, Hansen Josée, Muhlen Kevin, Raus Toni : *Wennig & Daubach : Ping Pong*. Fonds d'Urbanisation et d'Aménagement du Plateau de Kirchberg, 2018, Lëtzebuerg. ISBN 978-2-9599770-4-6.

## Um Spaweck
*Projet Blow-up History zu Suessem
*Websäit vu Wennig & Daubach
*''Self-referential domain name'' vu Wennig & Daubach
*Wierker vu Wennig & Daubach an der Kollektioun vum Mudam
Laurent Daubach

De **Laurent Daubach**, gebuer den 8. August 1969 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Graphiker. Hien huet säi Studium zu Bréissel op der *École de recherche graphique* gemaach.

Zesumme mam Charles Wennig bild hien de Kënschtlerkollektiv Wennig & Daubach.

## Kuckt och

*Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Schlass Siwebueren

D**'Schlass Siwebueren**, op de Siwebueren am Rollengergronn (Stad Lëtzebuerg) ass e Schlass aus dem 18. Joerhonnert.

Et gouf 1783–1784 vun de Bridder Jean-François a Pierre-Joseph Boch baue gelooss, an der Noperschaft vun hirer Parzeläinsfabréck, déi 1767 ugefaangen huet ze produzéieren a bis 2010 funktionéiert huet.

D'Schlass war sou ugeluecht, datt zwou Famille dra wunne konnten: den ieweschte Stack war ënnerdeelt an zwéi Fligele mat Schlofzëmmeren, wärend de Rez-de-chaussée, mat ë.&nbsp;a. dem Iesszëmmer an dem Living, vun den zwou Partien zesumme benotzt konnt ginn.

An der Zäit vun der Franséischer Revolutioun war d'Schlass vu franséischen Truppe besat ginn. 1914 gouf et verkaf. 1970 huet d'Boch-Famill et nees zeréckkaf. Den Antoine de Schorlemer (1927-2014) gouf ugestallt, d'Gebai grëndlech ze renovéieren.

## D'Schlass haut
D'Zëmmeren doruechter si mat deene verschiddenste Parzeläinswierker dekoréiert. Am Iesszëmmer hänkt e Portrait vun der Maria Theresia vun Éisträich (1717–1780), déi de Boch-Bridder d'Erlabnes ginn hat, eng Parzeläinsfabrick opzemaachen a se déi 10 éischt Joer vun de Steiere fräigestallt hat. Hautdesdaags kann een d'Schlass fir Konferenzen oder Receptiounen lounen. Och d'Firma Villeroy & Boch huet et als Gaaschthaus fir hir Clienten oder Manager benotzt.

D'Schlass gouf den 18. November 2011 op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter als *nationaalt Monument* agedroen.

## Literatur
* Figut, I., 2014. *Auf den Gespüren der Brüder Boch. Das Schloss nahe der Keramiikproduktionsstätte heutzutage nur für private Events buchbar.* Luxemburger Wort vum 1. August 2014, S. 14-15.
* "Le château de Sept-Fontaines." *ons stad* 1987, Nr. 26, S. 23-25.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Lëtzebuerg
* Buerg Simmer (*déi op Franséisch Château de Septfontaines heescht*).

## Um Spaweck

* Château de Septfontaines; Site vum Schlass.
Armand Müller

Den **Armand Müller**, gebuer de 26. Juli 1928, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 18. September 1949 am 15. Abrëll 1951 huet den Armand Müller 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 1 Gol geschoss.
Alex Gilbert

Den **Alex Gilbert**, gebuer de 4. September 1954 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Keramiker a Sculpteur. Hien huet säin Atelier zu Koler.

Zanter ufanks der 1990 Jore gëtt hie reegelméisseg Péckvillecher fir d'Eemaischen eraus.

## Um Spaweck

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Kavli-Präis

De **Kavli-Präis** ass e Wëssenschaftspräis, deen zanter 2008 all zwee Joer vergi gëtt. De Stëfter vum Präis ass de **Fred Kavli**.

De Präis ass an dräi Fuerschungsgebidder (Astrophysik, Nanowëssenschaft an Neurowëssenschaft) mat jee enger Millioun US-Dollar dotéiert. Wa méi Präisdréier an enger Kategorie sinn, gëtt gedeelt. D'Präisgeld stellt d**The Kavli Foundation'', gegrënnt vum gebiertegen [[Norwegen|Norweger]] Fred Kavli. A jonke Joren no [[Kalifornien]], USA, ausgewandert, hat hie säi Verméige mat enger Firma fir Fligersensore verdéngt.

D'Membere vum Präiskommitee benennt déi [[norwegesch Akademie vun de Wëssenschaften]]. De Präis iwwerreecht den norwegesche Kinnek wärend engem Festakt.

== Präisdréier ==
* **2008:**
** Astrophysik: [[Maarten Schmidt]] an [[Donald Lynden-Bell]]
** Nanowëssenschaft: [[Louis E. Brus]] an [[Sumio Iijima]]
** Neurowëssenschaft: [[Pasko Rakic]], [[Thomas Jessell]] an [[Sten Grillner]]
* **2010:**
** Astrophysik: [[Jerry Nelson (Astronom)|Jerry Nelson]], [[Raymond Wilson]] an [[Roger Angel]]
** Nanowëssenschaft: [[Donald M. Eigler]] an [[Nadrian Seeman]]
** Neurowëssenschaft: [[Thomas Südhof]], [[Richard Scheller]] an [[James Rothman]]
* **2012:**
** Astrophysik: [[David C. Jewitt]], [[Jane X. Luu]], [[Michael E. Brown]]
** Nanowëssenschaft: [[Mildred S. Dresselhaus]]
** Neurowëssenschaft: [[Cornelia Isabella Bargmann]], [[Winfried Denk]], [[Ann M. Graybiel]]
* **2014:'''
** Astrophysik: Alan H. Guth, Andrei D. Linde, Alexei A. Starobinsky
** Nanowëssenschaft: Thomas W. Ebbesen, Stefan W. Hell, John Pendry
** Neurowëssenschaft: Brenda Milner, John O’Keefe, Marcus E. Raichle

## Um Spaweck
*  Websäit vum Kavli-Preises
Kara

**Kara** (koreanesch: 카라, japanesch: カラ, dacks als **KARA** stiliséiert) ass eng K-Pop-Band aus Südkorea, déi 2007 gegrënnt gouf.

## Besetzung
* Park Gyuri (박규리)
* Han Seung-Yeon (한승연)
* Goo Ha-ra (구하라)
* Nicole Jung (니콜)
* Kang Ji-young (강지영)
* Kim Sung-hee (김성희)

## Discographie (Albumen)
### Koreanesch Studiosalbumen
* 2007: *The First Blooming*
* 2009: *Revolution*
* 2011: *Step*
* 2013: *Full Bloom*
### Japanesch Studiosalbumen
* 2010: *Girl's Talk*
* 2011: *Super Girl*
* 2012: *Girls Forever*
* 2013: *Fantastic Girls*

## Um Spaweck
Jeannot Schaul

De **Jeannot Schaul**, gebuer den 22. Oktober 1948 zu Esch-Uelzecht, an och do gestuerwen den 1. Februar 2024, war lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet vun 1969 bis 1979 bei der Escher Jeunesse als Verdeedeger gespillt. Tëscht dem 21. August 1976 am 10. November 1976 huet de Jeannot Schaul 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Hie war de Papp vun der Basketballspillerin Martine Schaul.
Roy Peter

De ***Romain*** alias **Roy Peter**, gebuer de 7. Januar 1953, a gestuerwen 2017, war en DJ, Radiosspeaker bei de Pirateradioen, an huet och bei verschiddene Filmer matgemaach.

De Roy huet zu 1973 Lëtzebuerg an den Diskoe Black Bess, Blow Up, a Lovestory ugefaangen de Plateau ze dréinen.

Den éischte Film bei deem e matgeschafft huet war "LUCO SARL" 1988, duerno "Same Old Story" 1997, an am Joer 2003 "Hungry Like The Wolf" mat Sascha Ley, Conny Scheel etc. All d'Filmer ware vum Leo Folschette. Seng Animationsinfluenze koume vun: Paul Marshall, Dave Christian, Bob Stewart, Wolfman Jack, Georges Lang an Achim Graul . D'Musek ass vum Schlager a Soul iwwer Country, Rock, Reggae etc gaangen. Hien huet vill geléiert wéi en am "Blow Up" de Paul Marshall ersat huet a wou de Roger Hamen him ausgehollef huet.

Seng Radiosgeschicht fänkt 1983 bei Radio Galène zu Gembloux an der Belsch un. Duerno goung et weider bei Radio RMT zu Amnéville, duerno war e beim Radio 104 zu Monnerech. 1986 am Juli war de Roy da beim RFM zu Stroossen. Hien ass mat senge Sendungen *Nighttrax* a *Coca Cola Eurochart Hot 100* bekannt gi, an dat bis 1991.

No de Piraten ass et dunn 1993 bei Radio Sunshine gaangen. Ara City Radio war déi nächst Statioun an duerno Radio Ara, wou en zanter 1999 all samschdes mueres eng Countrysendung moderéiert huet.

Hien huet och e puer Museker beim Start an d'Geschäft gehollef wéi z.&nbsp;B. den Tim Bradley oder och de Lata Gouveia.
Monument aux morts Lampertsbierg

D**'Monument aux morts Lampertsbierg** ass e Monument bei der Kierch um Lampertsbierg an der Stad Lëtzebuerg dat un déi Lampertsbierger Affer aus dem Zweete Weltkrich erënnert.

Den architektoneschen Deel vum Monument gouf vum Professer Joseph Wegener entworf. D'Pietà aus Iernzener Sandsteen ass e Wierk vum Pierre Berchem.

Um Sockel vun der Pietà steet den Text:

A NOS MORTS
1940 – 1945


D'Monument gouf den 9. Mee 1954 ageweit.

## Literatur
* Berchem, Pierre, 2009. *Pierre Berchem - sculptures - dessins - peintures*. Pierre Berchem. Dréckerei: saint-paul luxembourg, ISBN 978-2-87996-612-0, Ss. 38-40

## Kuckt och
* Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg
René Schmitt

Mat **René Schmitt** ka gemengt sinn:
* René Schmitt (1912-1998), e lëtzebuergesche Museker.
* René Schmitt (1926-1999): e lëtzebuergesche Professer, Lycéeesdirekter an Naturschützer
* René Schmitt (gebuer 1944): e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller
## Kuckt och
*Schmitt
Pierre Turci

De **Pierre Turci**, gebuer den 13. Mee 1953, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 27. Mäerz am 10. November 1976 huet de Pierre Turci 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Apohel-Asteroid

**Apohel-Asteroide** sinn Asteroiden, déi sech komplett bannenzeg vun der Ëmlafbunn vun der Äerd beweegen. Aner Bezeechnungen, am engleschsproochege Raum, sinn, *Interior-Earth Objects* oder *Atira Asteroiden*. Si ginn duerch hir Ëmlafbunn an net duerch hir (zäitweis) Äerdnoperschaft definéiert. Se sinn also net mat den äerdnoen Asteroiden (engl. Near-Earth asteroid; NEA) ze verwiesselen.

Den éischten IEO gouf 1998 vum David J. Tholen entdeckt (1998 DK<sub>36</sub>). Mam 2003 CP20 (och bekannt ënner (163693) Atira) gouf 2003 déi éischt genee Observatioun vu sou engem Asteroid gemaach. E beweegt sech tëscht de Bunne vun Äerd a Merkur an huet en Duerchmiesser vu ronn zwéi Kilometer. Bis Januar 2019 goufen zwanzeg IEOen entdeckt. Modellrechnunge weisen, datt et der am Ganze méi wéi 1000 misste sinn, déi 100 Meter oder méi grouss sinn.

De 6. Januar 2019 gouf mam Zwicky Transient Facility am Palomar-Observatoire a Kalifornien den 2019 AQ3, en Asteroid vun 1 Km Duerchmiesser, entdeckt deem säin Orbit am noosten eru vun der Sonn ass, wéi all anere bis ewell entdeckten Ateroid. Den 2019 AQ3 orbitéiert bannenzeg der Ëmlafbunn vu Merkur an awer och baussenzeg der Ëmlafbunn vun der Venus.

Well een d'IEOe wéinst hirer Ëmlafbunn iwwerhaapt nëmmen um Dageshimmel oder tëscht Dag an Nuecht ka gesinn, ass hir Entdeckung an Observatioun&nbsp;– besonnesch vun der Äerd aus&nbsp;– extreem schwéier. Fuerscher vum Däitschen Zentrum fir Loft- a Raumfaart plangen de Bau vun engem Satellit mat der Bezeechnung „AsteroidFinder“, deen d'Observatioun baussenzeg vun der Äerdatmosphär méiglech maache soll.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
Jean Meylender

De **Jean Meylender**, gebuer den 31. Mäerz 1907 zu Keel, a gestuerwen de 4. Abrëll 1989 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 21. Februar 1937 am 14. Mee 1939 huet de Jean Meylender 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Zénon Bernard (1944)

De **Zénon Bernard**, gebuer de 17. Oktober 1944 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen den 20. November 2024 war e lëtzebuergesche KPL-Politiker, Lycéesprofesser a Foussballspiller.

Hien huet bei der Fola Foussball gespillt a war President vun der Spora.

Vun 1975 bis 1979 war hien Deputéierten an der Chamber. 1979 ass hie fir de René Urbany an de Stater Gemengerot nogeréckelt. 2011 bis 2017 war hie Member vum Escher Gemengerot.

Den Zénon Bernard war zanter 1971 Member vun der KPL. Vun 1976 bis 2019 war hien do Member vum Zentralkomitee an tëschenduerch och Member vum Exekutivkomitee a Vizepräesident.

Hie war den Enkel vum Politiker a Resistenzler Zénon Bernard (1893-1942).
## Um Spaweck
René Schmitt (Foussballspiller)

De **René Schmitt**, gebuer den 30. August 1944, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 29. Januar 1967 am 4. Januar 1970 huet de René Schmitt 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
René Schmitt (Professer)

De **René Schmitt**, gebuer den 9. Dezember 1926 an der Fiels, a gestuerwen den 2. Mäerz 1999 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Professer, Lycéesdirekter an Naturschützer.

Vun 1979 bis 1988 war de René Schmitt Direkter vum Lycée technique Michel-Lucius.

Hie war Grënnungsmember a President vun der Natura.

Am Haus vun der Natur an am Lycée Michel-Lucius ass e Sall no him genannt (*salle René-Schmitt*).

## Publikatiounen (Auswiel)
* Schmitt, R., 1964. *Die Vögel des Luxemburger Stadtparks: gestern und heute*. - Erausgi vun der Ligue luxembourgeoise pour l'étude et la protection des oiseaux. 40 S.

## Kuckt och
* natur&ëmwelt
* Société des naturalistes luxembourgeois
* Mouvement écologique
Iernzener Sandsteen

Den **Iernzener Sandsteen** ass e Sandsteen, deen zu Iernzen ofgebaut gëtt.

Wéinst senger Häert an Dauerhaftegkeet an och senger waarmer beige-gieler Faarf gouf dëse Stee gär fir de Bau an och d'Restauréierung vu Fassade vu representative Gebaier gebraucht.

Den Iernzener Sandstee gëtt an enger Carrière um Plateau am Süde vun der Uertschaft exploitéiert, um westlechen Hank vum Dall vun der Wäisser Iernz.

## Bauwierker déi (deelweis) mat Iernzener Sandstee gebaut goufen
* Kathedral Notre-Dame, Lëtzebuerg-Uewerstad
* Adolphe-Bréck, Lëtzebuerg-Uewerstad / Lëtzebuerg-Gare
* D'Gebai vun der Gare Lëtzebuerg, Lëtzebuerg-Gare
* D'Gebai vun der Spuerkeess op der Metzer Plaz, Lëtzebuerg-Gare
* Musée royal de l'Afrique centrale, Tervuren, Belsch
* de Buedem an der Lëntgener Kierch

Fichier:Luxembourg BW 2016-09-15 14-36-51.jpg|d'Kathedral
Fichier:Adolphe bridge in Luxembourg city 2007 03.JPG|d'Nei Bréck
Fichier:Gare-Letz---w.jpg|d'Stater Gare
Fichier:Luxembourg0080.JPG|d'Spuerkeess-Gebai
Fichier:Museum central Africa institut 1 Luc Viatour.jpg|den Afrika-Musée zu Tervuren


## Um Spaweck
* Den Iernzener Sandsteen op der Websäit vun der Entreprise Carrières Feidt https://web.archive.org/web/20120525110843/http://www.carrieresfeidt.lu/de/pierrestaille/pierres/ernzen
* Technesch Eegenschafte vum Iernzener Sandsteen PDF
* Fotoen vum Steebroch aus dem Joer 1898 op dem Site industrie.lu
Gustave Goerens

De **Gustave (Auguste) Goerens**, gebuer de 14. August 1910 zu Bouneweg, a gestuerwen den 10. November 1982 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 4. November 1934 am 28. Abrëll 1935 huet de Gustave Goerens 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Wëllem-II.-Monument (Stad Lëtzebuerg)

D**'Monument Wëllem II** um Knuedler an der Stad Lëtzebuerg ass eng Reiderstatu déi un de Kinnek-Groussherzog Wëllem II. vun Holland erënnert.

Et gouf e restriktive Concours mat de fënnef Kënschtler Auguste-Nicolas Caïn vu Paräis, Emil Hundrieser vu Berlin,
Charles Pêtre vu Bourges, Antonin Mercié vu Paräis a Charles van der Stappen vu Bréissel organiséiert.

Duerch Gesetz vum 29. Dezember 1880 gouf festgeluecht, datt op Käschte vum Staat, e Monument als Erënnerung un de Kinnek Wëllem II op enger ëffentlecher Plaz an der Stad Lëtzebuerg géif opgeriicht ginn. D'Gesetzespropositoun dozou war de 15. Dezember 1880 vun der Chamber gestëmmt ginn.

D'Viraarbechte fir d'Realisatioun vum Monument goufe vum Jean-Auguste Marc gemaach.

## Elementer vum Monument
* D'Skulptur vum Wëllem II ass e Wierk vum Antonin Mercié
* D'Skulptur vum Päerd ass e Wierk vum Victor Peter
* De Sockel ass no engem Entworf vum Architekt Léon Ginain (nodeem sech den Abel Pujol zeréckgezunn hat)
* D'Bas-Relieffe goufe vum Jean-Auguste Marc gezeechent
* D'Gelänner, dat haaptsächlech zu Paräis hiergestallt gi war, gouf vun de Bridder Mathias an Henri Gilbert vum Atelier Pierre Gilbert installéiert

D'Skulpturen an d'Bas-Relieffe goufe vum Géisser Victor Renon vu Paräis hiergestallt.

## Aweiung
D'Monument gouf de 5. November 1884 a Presenz vum Kinnek Wëllem III. vun Holland an deem senger Fra ageweit.

## Monument zu Den Haag
Zu Den Haag am Buitenhof steet e Monument mat enger identescher Skulptur.

## Literatur
* Probst, Jean, 1984: *Les monuments de la Ville de Luxembourg - Guillaume II*, In: Ons Stad Nr 17, Ss. 20-21
* ''Das Luxemburger Land'' Nr 44 & 45 vum 2. November 1884

## Kuckt och
* Michel-Rodange-Monument um Knuedler
* Dicks-Lentz-Monument op der Plëss d'Arem
* Knuedler
* Clairefontaine-Plaz
* Glacis (Lampertsbierg)

## Um Spaweck
Gliese 581 d

De **Gliese 581 d** ass en äerdänleche extrasolare Planéit, deen de 24. Abrëll 2007 entdeckt gouf. De Planéit läit ronn 20 Liichtjoer vun der Äerd ewech am Stärebild Libra.

## Entdeckung
De Planéit gouf mat Hëllef vum HARPS vu Wëssenschaftler vun der Universitéit Genf ënner der Leedung vum Schwäizer Astronom Stéphane Udry entdeckt,.

## Eegenschafte
De Gliese 581 d ëmkreest de sonnenänleche Stär Gliese 581, en M-Stär, dee ronn 20 Liichtjoer vun der Äerd ewech ass. Fir en Ëmlaf brauch hie ronn 66 Deeg. De Planéit ass an der habitabler Zon, wat prinzipiell äerdänlech Temperaturen an d'Existenz vu Waasser a flësseger Form erméiglecht. Iwwer d'Uewerfläch oder eng eventuell Atmosphär vum Planéit ass nach näischt bekannt. Et gëtt Vermutungen, datt de Gliese 581 d e Mound hätt.

## Kuckt och

* Äerdänleche Planéit
* Exoplanéit
Alphonse Leonard

Den **Alphonse Leonard**, gebuer den 21. August 1904, a gestuerwen ?..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 13. Februar 1927 am 12. Abrëll 1931 huet den Alphonse Leonard véiermol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Léon Ginain

De **Paul-René-Léon Ginain**, gebuer de 5. Oktober 1825 zu Paräis, och do gestuerwen de 7. Mäerz 1898, war e franséischen Architekt.

## Wierker
* Kierch Notre-Dame-des-Champs zu Paräis
* Palais Galliera zu Paräis
* Sockel vum Monument Wëllem II an der Stad Lëtzebuerg
Bunnelement

Sechs **Bunnelementer** (kuckt dozou Satellittebunnelement) leeën d'Bunn vun engem Himmelskierper, deen de Gesetzer vum Kepler am Schwéierfeld vun engem Himmelskierper (Zwéikierperproblem) follegt, eendeiteg fest.

Zwee Bunnelementer definéieren d'Form vun der Bunnellips, dräi Elementer bestëmmen d'Lag am Raum an een Element leet den Zäitbezuch fest.

D'Bunnelementer vu Satellitte baséieren och op de 6 Bunnelementer vun enger Keplerbunn. Si enthalen normalerweis weider Parameter, fir Bunnstéierungen anzebezéien.

## Elementer
D'Beschreiwung vun der Bunnkurv-Gestalt erfuerdert zwéi Wäerter, déi d'Form an d'Gréisst festleeën:

* D'numeresch Exzentrizitéit *&epsilon;*.
* D'grouss Hallefachs *a*.

Doraus ofgeleet ginn:
* D'Hallefparameter *p*. Mat him ergëtt sech d'Parameterduerstellung vun der Keplerbunn: *r(&phi;) = r(p,e)*.
* D'Periapsisdistanz *r<sub>min</sub>*: Distanz vum Haaptscheet vum Brennpunkt.
* Den Exzentrizitéitswénkel *&Phi;*: *&Phi;* = arc sin(*&epsilon;*)

## Lagelementer
D'Lag am Raum relativ zu engem Referenzsystem gët duerch dräi Parameter bestëmmt:
* D'Inklinatioun *i*: Dat ass de Wénkel vum Orbitalplang zu der Referenzfläch.
* D'Argument vum Knuet (Knuetlängt) *&Omega;*: De Wénkel vum Koordinatennullpunkt vun der Referenzfläch zum opsteigende Knuet.
* D'Argument vum Periapsis *&omega;*: De Wénkel vum opsteigende Knuet zu Periapsis.

## Zäitbezuch
Den Zäitbezuch leet den Zäitnullpunkt fest:
* Epoch *t* vum Perihelduerchgank vum Kierper:

Abgeleete Gréisste
* Mëttel Beweegung *n*: mëttelst Wénkelvitesse vun der mëttleren Anomalie *M*

## Donnéeë vu Bunnelementer
D'Donnéeën als 6-Tupel (p, e, i, Ω, ω, T) bezeechent een als *klassesch Bunnelementer*.
Donieft gëtt et och aner Méiglechkeeten, déi dem jeeweilege Fall ugepasst sinn, an da meeschtens kanonesch an engem Formalismus gereegelt sinn:
* (a, e, i, Ω, ω, T), eng besonnesch fir d'Koméiten an d'Planéite vum Sonnesystem gëeegent Method
* (a, e, i, Ω, ω, M), fir de Pluto an d'Asteroiden, wéi se den Astronomical Almanac gebraucht
* (a, e, i, Ω, π, L) gëtt ongeféier d'Planéitentheorie VSOP 82 op indirektem Wee.
* (n, e, i, Ω, ω, M), d'System vum NASA/NORAD Two Line Elements Format fir kënschlech Äerdsatellitten

## Iwwersiicht

## Literatur
* Andreas Guthmann: *Einführung in die Himmelsmechanik und Ephemeridenrechnung.* BI-Wiss.-Verl., Mannheim 1994, ISBN 3-411-17051-4
* Wolfgang Vollmann: *Wandelgestirnörter*. In: Hermann Mucke (Hrsg.): *Moderne astronomische Phänomenologie. 20. Sternfreunde-Seminar, [[1992]]/93.* Zeiss Planetarium der Stadt Wien und Österreichischer Astronomischer Verein 1992, S. 55–102 (Websäit vum Astronomesche Büro, 3.Feb.2011)
* Jean Meeus: *Astronomical Algorithms*. Willmann-Bell, Richmond 1991, ISBN 0-943396-35-2

## Kuckt och

* Ëmlafbunn – déi zoue Keplerbinn

## Um Spaweck
*  Minor Planet Center
*  Central Bureau for Astronomical Telegrams
Arjuna-Asteroid

**Arjuna-Asteroide** gehéieren zur Klass vun den äerdnoen Asteroiden (engl. *Near-Earth asteroid*, NEA), eng Grupp vun den äerdnoen Objeten (engl. *Near-Earth object*; NEO).

Charakteristesch fir Asteroide vun där Klass ass hiren äerdänlechen Orbit mat klenger Bunnschréi, klenger Exzentrizitéit an Ëmlafdauer vu ronn engem Äerdjoer. Dofir sinn Asteroiden aus där rarer Klass mat verhältnesméisseg klengem Opwand (Delta v) vun der Äerd aus z'erreechen.

D'Definitioun vum Arjuna-Typ ëmfaasst Asteroide vun den dräi etabléierte Kategorië vun äerdnoen Asteroiden Apollo-, Amor- an Aten-Asteroid.

Anescht wéi déi dräi aner Typklasse gouf d'Arjuna-Klass net no engem Asteroid genannt (vgl. Asteroiden 1221 Amor, 1862 Apollo an 2062 Aten), mä no enger Figur vun der hinduistescher Mythologie: Arjuna, Jong vum Himmelsgott Indra an der Kinnigin Kunti.

## Kuckt och

* Asteroid
Gilbert Meylender

De **Gilbert Meylender**, gebuer de 16. Februar 1938, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 24. November 1957 am 4. Oktober 1959 huet de Gilbert Meylender 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Guy Bernardin

De **Guy Bernardin**, gebuer den 13. Mäerz 1944, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 27. Oktober 1963 am 31. Mäerz 1968 huet de Guy Bernardin 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.