open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Réfractaire (Film)

***Réfractaire*** ass e lëtzebuergesch-Schwäizer Spillfilm vum Nicolas Steil, deen de 5. Juni 2009 Première hat.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film spillt zu Lëtzebuerg an der Zäit vun der Besatzung duerch d'Nazi-Däitschland am Zweete Weltkrich. De François, e jonke Mann vun 20 Joer soll an d'Wehrmacht agezu ginn. Hie steet virum schwéiere Choix, un d'Ostfront geschéckt ze ginn, an do op alliéiert Zaldoten ze schéissen a waméiglech selwer erschoss ze ginn, oder awer sech zu Lëtzebuerg als sougenannte "Réfractaire" an enger däischterer a fiichter Minière fir Méint a Joren ze verstoppen, seng Elteren enger Ëmsiidlung auszesetzen, op d'Gefor hin, als "Deserteur" erschoss ze ginn, wann en erwëscht géif.

Do derbäi kënnt de Konflikt mat sengem Papp, engem Kollaboratuer mam däitsche Regime...

## Kuckt och
* Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich
* Zwangsrekrutéierten (Lëtzebuerg)
* Bunker Eisekaul
* Bunker Hondsbësch
* Lëscht vu Filmer iwwer den Zweete Weltkrich
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vum Film
* De Film op mySchool!, mat engem pedagogeschen Dossier
* Interview mam Nicolas Steil op You Tube
Nicolas Steil

Den **Nicolas Steil**, gebuer den 2. Januar 1961 zu Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Filmproduzent, Theater- a Filmregisseur an Dréibuch- an Theaterauteur.

## Karriär
Hien huet an der geschriwwener Press als Journalist ugefaangen an ass 1983 bei RTL TV gewiesselt, wou hie Reporter, Noriichte-Presentateur a Produzent war. Hien huet 1988 PAL, déi éischt Filmproduzenten-Associatiooun zu Lëtzebuerg, gegrënnt. Duerno huet hien a verschiddenen europäesche Gremie geschafft, déi sech ëm Auteure-Rechter oder Finanzhëllefe fir Filmproduktioune gekëmmert hunn. Zanter 1997 ass hien den Direkter vun der Produktiounsfirma *[[Iris Productions]]* an huet bis ewell eng 20 Spill-, Animatiouns- an Dokumentarfilmer (co)produzéiert.

Den Nicolas Steil huet bei den Theaterstécker *Combat* (Carlos Batlle Jordà, 2001), *La Jeune Fille et la Mort* (Ariel Dorfman, 2003), *L'Affaire Suberville* (vun him selwer, 2004), *Table Rase* (Jean-Louis Schlesser, 2005) an *Central Park West* (Woody Allen, 2007) Regie gefouert.

Hien huet och un den Dréibicher vu *[[Le club des chômeurs]]* a *[[Réfractaire (Film)|Réfractaire]]* matgeschafft. *Réfractaire* (2009) ass deen éischte Spillfilm, bei deem e selwer Regie gefouert huet.

Den Nicolas Steil ass mat der franséischer Schauspillerin a Regisseurin Véronique Fauconnet bestuet.

## Filmer
### als Regisseur
* *[[Réfractaire (Film)|Réfractaire]]* (2009)
* *[[Le chemin du bonheur]]* (2021)

### als Produzent
* *[[D'Symmetrie vum Päiperlek]]* (2011, Dréiaarbechten)
* *[[Avant l'aube]]* (2011) (Koproduzent)
* *[[Une belle mort]]* (2009) (Produzent) 
* *[[La petite chambre]]* (2009) (Koproduzent) 
* *[[Réfractaire (Film)|Réfractaire]]* (2009) (Produzent) 
* *[[Contact High]]* (2009) (Produzent) 
* *[[Humains]]* (2009) (Koproduzent) 
* *[[Lingo Vino]]* (2009) (Produzent) 
* *[[Tausend Ozeane]]* (2008) (Ko-Exekutiv-Produzent) 
* *[[Luftbusiness]]* (2008) (Ko-Executiv-Produzent) ¨
* *[[Freigesprochen]]* (2007) (Koproduzent) 
* *[[Retour à Gorée]]* (2007) (Koproduzent) 
* *[[Deepfrozen]]* (2006) (Produzent) 
* *[[La revanche]]* (2004) (Produzent) 
* *[[Globi und der Schattenräuber]]* (2003) (Koproduzent) 
* *[[Le club des chômeurs]]* (2001) (Produzent) 
* *[[The Magic Forest]]* (1998) (TV) (Koproduzent)
Sergei Wassiljewitsch Awdejew

De **Sergei Wassiljewitsch Awdejew**, gebuer den 1. Januar 1956 zu Tschapajewsk, Oblast Kuibyschew, Russesch SFSR, ass e fréiere russesche Kosmonaut.

Den Awdejew ass bestuet an huet zwee Kanner. Seng Interessie leie bei Kärphysik a Sport. Hien ass ausserdeem Radioamateur a säi Ruffzeechen ass RV3DW.

## Ausbildung
Den Awdejew huet um Moskauer Physik-Ingenieur-Institut 1979 graduéiert a gouf Ingenieur-Physiker. Vun 1979 bis 1987 schafft hien als Ingenieur fir RKK Energija. Hie gouf als Kosmonaut als Deel vun der Energija-Ingenieur-Grupp 9 de 26. Mäerz 1987 ausgewielt. Seng Grondausbildung krut hie vun Dezember 1987 bis Juli 1989. De 14. Februar 2003 ass hien aus der aktiver Lafbunn ausgetrueden.

## Raumflich
De Sergei Awdejew hat eng gewëssen Zäit de Rekord fir déi längst am Weltraum verbruechten Zäit mat 747,59 Deeg. Déi Zomm krut hie mat dräi Expeditiounen op der russescher Raumstatioun Mir zesummen. Hien huet d'Äerd 11.968 Mol ëmkreest an huet dobäi eng Streck vun ongeféier 515.000.000&nbsp;km zeréckgeluecht. Eréischt am August 2005 gouf dëse Rekord vum Sergei Krikaljow gebrach.

Interessanterweis louchen dem Awdejew seng Gebuertsdeeg ëmmer an der Zäit vu sengen dräi Raumflich. Hien ass domat dee Kosmonaut, deen déi meescht Gebuertsdeeg am Weltraum feiere konnt.

## Baussebordaktivitéiten
* 1. MIR EO-12 — 3. September 1992 – 3&nbsp;h 56 min
* 2. MIR EO-12 — 7. September 1992 – 5&nbsp;h 8 min
* 3. MIR EO-12 — 11. September 1992 – 5&nbsp;h 44 min
* 4. MIR EO-12 — 15. September 1992 – 3&nbsp;h 33 min
* 5. MIR EO-20 — 20. Oktober 1995 – 5&nbsp;h 11 min
* 6. MIR EO-20 — 8. Dezember 1995 – 0&nbsp;h 37 min
* 7. MIR EO-26 — 15. September 1998 – 0&nbsp;h 30 min
* 8. MIR EO-26 — 17. November 1998 – 5&nbsp;h 54 min
* 9. MIR EO-27 — 23. Juli 1999 – 6&nbsp;h 7 min
*10. MIR EO-27 — 28. Juli 1999 – 5&nbsp;h 22 min

## Kuckt och
* Raumfaart
* Lëscht vu Raumfuerer

## Um Spaweck

*  spacefacts.de: Kuerzbiographie
Asli Bayram

D**'Aslı Bayram**, gebuer den 1. Abrëll 1981 zu Darmstadt, ass eng däitsch Schauspillerin.

D'Aslı Bayram ass d'Duechter vun tierkeschen Imigranten. Hire Papp, e Geschäftsmann, gouf 1994 vun engem Neonazi erschoss. Si huet Droit studéiert a gouf 2005 *Miss Deutschland*.

Zanter 2005 ass si Schauspillerin an tierkesch- an däitschsproochege Filmer. Hiren Theaterdebut hat d'Aslı Bayram 2007 op der Bün vum Escher Theater, wou si ënner der Regie vum Charles Muller Texter aus der Anne Frank hirem Tagebuch rezitéiert huet. Si huet déi Interpretatioun och mat Succès zu Frankfurt am Main opgefouert an ass 2008/2009 domat a Kanada an an den USA op Tournée gaangen.

## Filmographie
* *Miss Universe 2005* (Documentaire, 2005)
* *Beyza'nin kadinlari* (Spillfilm, 2006) - Englesch: *Shattered Soul* 
* *Jump* (Spillfilm, 2006)
* *Short Cut to Hollywood* (Spillfilm, 2009)
* *180°* - (Spillfilm, 2010)
* *Sevdah za Karima* (Spillfilm, 2010) - Englesch: *Blues for Karim* (2010)
* 2011: *Sirat* (Tëleesserie)
* 2012: *Body Complete*
* 2012: *Sanghaj*
* 2012: *Die Wüstenärztin (Telefilm)*
* 2013: *One Chance*
* 2015: *Woman in Gold*
* 2015: *Unseen* (Kurezfilm)
* 2015: *Septembers of Shiraz*
* 2018: *Justice*

## Wierk
* *Grenzgängerin. Leben zwischen den Welten.* Gütersloher Verlagshaus, Gütersloh 2009.

## Kuckt och
* 

## Um Spaweck
* The Times - Artikel iwwer d'Asli Bayram: Out of the Wings on to Centre Stage
* Die Zeit - "Eine Jugend in Deutschland"
* STERN: „Miss Deutschland 2005: Asli Bayram ist die schönste Deutsche“
* Die WELT: „Asli Bayram ist Miss Deutschland“
* Süddeutsche Zeitung: „Man kann alles schaffen, wenn man wirklich will“
* Offiziell Websait vun der Asli Bayram
Teuven

**Teuven** ass eng belsch Uertschaft an der Gemeng Voeren an der Provënz Limburg.

Teuven läit am Dall vun der Gulp engem klengen Niewefloss vun der Gueule. Et ass en asymmetreschen Dall, an op de géien Häng ronderëmmer fënnt een Eechebëscher déi mat Bierken duerchsat sinn. Op de méi flaachen Deeler zur Baach zou fënnt ee Wisen. Iwwer d'Plateauë verdeelt sech d'Akerland.

Fréier huet Teuven zesumme mam Nopeschduerf Remersdal zum historeschen Herzogtum Limburg gehéiert.

Bis zur belscher Gemengereform vun 1977 war Teuven en eegestänneg Gemeng.
## Kuckeswäertes
* Schlass vu Sinnich
* Schlass *De Hoof* dat ënner *Protection du Patrimoine* steet, an an deem haut e Restaurant ass
* déi neigotesch Kierch *Sint-Petruskerk*
* D'Krichsmonument Teuven am *Bovenste Bos*.

## Um Spaweck
Charles Muller

De **Charles Muller**, gebuer den 18. Februar 1953 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Schauspiller, Theaterregisseur a fréiere Fechter.

Hien huet seng Première zu Cambridge gemaach an dono op der Hochschule für Musik und Darstellende Kunst zu Stuttgart studéiert, wou en e puer Joer drop Enseignant gouf. Vun 2004 bis Mäerz 2018 war hien Direkter vum Escher Theater.

1982 war de Charles Muller lëtzebuergesche Landesmeeschter am Fleuret.

Hien ass de Papp vun der Judoka Marie Muller.

## Filmographie
* 2017: *[[Barrage (Film)|Barrage]]* - Regie: Laura Schroeder - Haaptacteuren: Lolita Chammah, Isabelle Huppert
* 2022: *[[Kommunioun (Film)|Kommunioun]]* vum Jacques Molitor.
Perlé (Wäin)

**Perlé** (fr: *Vin pétillant*; de: *Perlwein*; ital.: *vino frizzante*) ass e Wäin, dee liicht schaimt a sprëtzeg schmaacht an deen e Kuelesaierdrock vun 1 bis héchstens 2,5 bar huet.

D'Kuelesaier déi dran ass, ass meeschtens eege Kuelesaier, aus der éischter oder zweeter Gärung, déi entzu gëtt, a spéider no engem bestëmmte Verfaren erëm kënschtlech bäigesat gëtt. Et kann awer och *exogen* Kuelesaier benotzt ginn.

D'Ëmgärung mat sougannter séisser Hief gëtt och praktizéiert.

## De Perlé zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Infraroutfotografie

D**'Infraroutfotografie** beschäftegt sech mat der Hierstellung vu Biller ënner Ausnotzung vu Liichtwellelängten, déi méi laang si wéi déi vum siichtbare Liicht (Infraroutstralung).

## Kuckt och
* Wood-Effekt
* Ultraviolettfotografie

## Um Spaweck
Wood-Effekt

De **Wood-Effekt** ass e Phenomeen vun der Infraroutfotografie an ass no sengem Entdecker, dem Robert Williams Wood, benannt.

De Chlorophyll erschéngt am noen Infrarout stralend wäiss, well en am infraroude Beräich transparent ass a sou d'Liicht vum Waasser, dat an der Planz enthalen ass, reflektéiert ka ginn. Zu engem klengen Deel hänkt den Effekt och mat der Fluoreszenz vum Chlorophyll zesummen, dee kuerzwellegt Liicht staark absorbéiert a mat enger Wellelängt am infraroude Beräich erëm ofgëtt.

Fir Planzen ass dësen Effekt iwwerliewenswichteg, well eng ze héich Opnam vun der Infraroutstralung vun der Sonn zum Doud duerch Iwwerhëtzung féiere géif.
Malle-poste

D**'Malle-poste** war eng Kutsch, déi a Frankräich fir den Transport vu Courrier an e puer Passagéier gebraucht gouf.

De Gebrauch vun der *Malle-Poste* ass um Enn vum 18. Joerhonnert opkomm, an déi lescht ass 1857 gefuer. An där Zäit gouf et verschidden Typpen déi am Stil vun enger Berline, Coupé oder Briska gebaut goufen.

Schrëftlech gëtt se fir d'éischt offiziell an engem Dekreet vun der Convention nationale vu 1793 ernimmt, dee proposéiert datt Spezialween fir den Transport vun Depêchen, Courrier an e puer Passagéier sollten a Betrib geholl ginn. Déi sollten no engem prezise Modell, deen an engem Cahier des charges festgehale gouf, gebaut ginn. Et sollten der mat véier Rieder, an och där mat zwee Rieder gebaut ginn. Verwaltung huet de Kutschebauer Jacques Delchet, chargéiert d'Kutschen ze bauen an z'ënnerhalen. 1813 huet de Jacques Delchet dee sech mat sengem Koseng Jean Irisson zesummegedoen hat 373 där Gefier a Betrib.

Am Ufank goufen d'Mallen an deenen de Courrier war an de Kutschen transportéiert. Eréischt géint 1818 gouf d'Courriersmall fest un d'Kutsch ugebaut.

Well déi Kutsche vill gefuer goufen, war och e groussen Ënnerhalt néideg. Dofir gouf et och e Cahiers des charges. An deem vun 1848 war virgesinn datt d'Bandagë vun de Rieder zéngmol am Joer frëschgemaach gemaach sollte ginn, d'Achse sinn eemol d'Joer ofmontéiert ginn an an engem Holzfeier frësch gehäert ginn. D'Këscht vun der Kutsch gouf all zéng bis zwielef Joer ersat, si goufen eemol d'Joer frësch ugestrach, an zweemol am Joer poléiert a vernéiert, fir datt se ëmmer sollte gutt a propper ausgesinn.

Déi lescht Ännerung am Bau vun där Kutsch war 1839. Do koum méi e liichte Modell eraus de *Briska*, dee vum Kutschebauer M. Marcoux gebaut gouf.

## Bibliographie
* Voitures hippomobiles
* Marchand Patrick. *Les malles-poste:entrepreneurs, entreprises et modèles.* an Roche (2000).
* Studeny Christophe. *´L'éveil de la vitesse: La France au galop de la malle-poste.* an Roche (2000).
FK5

Den **FK5** (Fifth Fundamental Catalogue) ass dee fënnefte vun de sechs Fundamentalkatalogen. En definéiert bis ronn 2010 dat himmlescht Koordinatesystem.

De Katalog déngt der Astronomie an der Geodesie zanter 1988 als déi geneest Realiséierung vun engem Bezuchssystem fir d'Koordinate Rektaszensioun (ofgekierzt **RA** oder **α**) an Deklinatioun (ofgekierzt **Dec** oder **δ**). Mat senge Basiskonstanten ass hien och e prezise Modell fir Aufgaben am Planéitesystem, souwéi als Inertialsystem fir extragalaktesch Astronomie.

Den **FK5** huet 1535 Fundamentalstären (d.&nbsp;h. op d'mannst 0,05" genee vermoosse Stären) an 3.117 Supplementstären opgelëscht (vergréissert, publ. 1991). Dës Stäreplaze ginn aus Dosende Virgänger-Kataloge ermëttelt, souwéi mat neie relativen an absolutte Methode vun der Astrometrie. D'Miessunge vu verschiddenen Epochen goufen op *zwou vereenegt Null-Epochen* **1950,0** an **2000,0** transforméiert.

Déi 1.535 Stäre ginn op de Virgängerkatalog FK4 (Heidelberg 1963), an op weider 3.115, eppes manner genee bestëmmt Stären zeréck. Zesumme hue si eng bal homogeen Verdeelung a Genauegkeet (besser wéi 0,05") iwwer de ganzen Himmel.

Am System sinn och genee Eegebeweegunge vun all Stär dran. Si berouen deelweis op Miessungen déi bis 100 Joer zeréckginn, soudatt d'Positiounen e puer Joerzéngter an d'Zukunft an an d'Vergaangenheet ëmgerechent kënne ginn.

Si bezéie sech mat grousser Prezisioun op en Inertialsystem. Et huet misse beim Iwwergank vum FK4 nëmmen ëm ongeféier 0,01 Sekonne geännert ginn.

Déi follgend Tabell weist e puer Kennwäerter vum **FK5**, seng zwéi Virgänger FK3 an FK4, souwéi vum satellittegestëtzten (relativen) Hipparcos-Katalog:

--> Zu der Tabell uewen: 
 Den Hipparcos- ass kee Fundamentalkatalog am strenge Sënn, mä gouf nëmmen dem FK5-System genee ugepasst.

## Um Spaweck
* Description of important Fundamental Catalogues (AGK, FK3-5 asw.)
*  Bericht zum Fundamentale Bezuchskoordinatesystem FK5, Astr.Recheninstitut Heidelberg 1992.
*  Fundamentalsystem vum FK5, ARI/ Heidelberg 1988
*  Introduction an FK5, 106 Säiten
*  FK5, Säit 76 (v.106) mat Polarstär
Arches-Nationalpark

Den **Arches-Nationalpark** ass en Nationalpark an de Vereenegte Staaten, um Colorado-Plateau, no bei Moab am Oste vum Bundesstaat Utah. En huet säin Numm dohier ("*arch*" = "Bou"), well do méi wéi 2000 Béi aus Sandstee stinn, déi duerch Erosioun entstane sinn an déi wéi natierlech Brécken an der Landschaft sinn. De Park gouf 1929 etabléiert a steet ënner der Opsiicht vum *National Park Service*.

Bekannt "Béi" sinn d*Landscape Arch, Double Arch, Double O Arch* an d*'Delicate Arch*. Nimm vu bemierkenswäerte Fielsforme sinn ë.&nbsp;a. *Courthouse Towers, Windows Section, Delicate Arch, Fiery Furnace, Devils Garden* a *Klondike Bluffs*.

D'Temperature schwanken zolidd; am Wanter kann et do schneien an am Summer bis iwwer 40&nbsp;°C waarm ginn.

## Um Spaweck

*  Arches National Park
*  Arches National Park
*  op Wikivoyage
Moresnet

*Neutral-Moresnet: tëscht 1816 an 1919, en 3,44&nbsp;km² groussen europäeschen Territoire südlech vum haitegen Däitsch-belsch-hollänneschen Dräilännereck um Vaalserberg 
*Moresnet: eng Uertschaft an der belscher Gemeng Plombières.
*Moresnet-Chapelle: e Quartier vun der virgenannter Uertschaft.
*Neu-Moresnet: eng Sektioun vun der belscher Gemeng Kelmis.
Albert von Brunn

Den **Albert von Brunn**, gebuer den 19. September 1880 zu Köthen, a gestuerwen den 28. Dezember 1942, war en däitschen Astronom.

De von Brunn huet vun 1899 bis 1904 zu Leipzig, Würzburg a Göttingen studéiert. 1904 promovéiert hien zu Göttingen (*Die Säkularbeschleunigung des Mondes*). Duerno war hien op der Universitéit vun Heidelberg (Prof. Valentiner) an habilitéiert sech 1909 zu Danzeg, wou hien 1920, no sengem Déngscht am Éischte Weltkrich als Meteorolog bei der Arméi, Direkter vum astronomesch-meteorologesch-nauteschen Observatoire gouf. Am Joer 1922 gouf hie Professer, ass awer 1926 als Direkter vum Observatoire zeréckgetrueden.

De von Brunn huet sech mat astronomescher Zäitmiessung, der Theorie vun der Refraktioun an der Himmelsmechanik, beschäftegt. 1920 publizéiert hien zu Danzeg seng *Bemerkungen zum Dreikörperproblem*. Hie war och bei enger Expeditioun fir d'Iwwerpréiwung vun der Allgemenger Relativitéitstheorie, duerch Observatioun vun der Liichtkrëmmung vu Stären no bei der Sonn, obschonn hien dëser Theorie skeptesch géintiwwer stoung. Déi Observatioun gouf 1929 vum Erwin Freundlich ausgefouert.

## Literatur
* Erwin Finlay-Freundlich, Noruff an den Astronomische Nachrichten, Bd.280, 1951, S.142
Infektiologie

D**'Infektiologie** ass eng interdisziplinär Wëssenschaft, déi sech mat der Erfuerschung an der Behandlung vu viralen, bakteriellen a protozoalen Infektioune beim Mënsch beschäftegt.

## Infektiologesch Grondlagefuerschung
D'Grondlagefuerschung erfollegt an der Infektiounsbiologie (Bakteriologie, Virologie, Parasitologie an Immunologie) an der Epidemiologie.

## Medezinesch Infektiologie

D'ambulant a klinesch Versuergung vu Patiente mat Infektiounskrankheeten erfollegt an der *medezinescher Infektiologie*. Bei Infektioune mat héichustiechenden Erreeger ginn d'Patienten a speziellen Sonnerisoléierstatioune behandelt.

### Klinesch bedeitsam Infektiounserkrankungen (Auswiel)
* Longenentzündung
* HIV/AIDS
* Duerchfallerkrankungen
* Tuberkulos
* Hirnhautentzündung
* Hepatitis
* Malaria
* Viralen hämorrhagesche Féiwer
* Lyme-Borrelios
Jodocus Hondius

Den **Jodocus Hondius**, eigentlech *Josse de Hondt*, gebuer de 17. Oktober 1563 zu Wakken, Flandern, a gestuerwen den 12. Februar 1612 zu Amsterdam, war e flämeschen Kartograph an Editeur vun Atlanten a Kaarten.

Den Hondius gouf als Jong vum Olivier de Hondt an der Petronella d'Havertuyn am flandresche Wakken gebuer. Nach a senger Jugendzäit ass seng Famill op Gent geplënnert, wou de Jodocus am Alter vun aacht Joer eng Léier als Kofferstiecher ugefaangen huet. Am Joer 1584 ass de Jodocus op London geflücht, fir dem reliéisen Duercherneen a Flandern, dem Fräiheetskampf vun Holland z'entgoen.

Zu London léiert hie beim Richard Hakluyt an dem Edward Wright, ier hien am Joer 1593 op Amsterdam geet a sech do op d'Produktioun vu Kaarten a Globe spezialiséiert. Zwéi vu senge Globen huet de Jan Vermeer a sengen Tableauen Den Astronom an De Geograph veréiwegt.

Am Joer 1600 mécht hien en Himmelsglobus, deen 12 nei Stärebiller vum Südhimmel weist, déi vum hollännesche Séifuerer Pieter Dirkszoon Keyser entdeckt gi waren.

1604 keeft den Hondius d'Drockplacke vum Mercator sengem Weltatlas, deen zu där Zäit u Popularitéit géintiwwer dem *[[Theatrum Orbis Terrarum]]* vum Abraham Ortelius zeréckgefall war. Den Hondius huet ongeféier 40 eege Kaarten dobäi gemaach an huet déi erweidert Editioun 1606 ënner dem Numm vum Mercator a sengem eegenen als Editeur publizéiert. Dësen Atlas, deen an e puer Editiounen erauskoum, gëtt haut Mercator-Hondius Atlas genannt.

Kuerz viru sengem Doud bestit säi Meedchen Elisabeth den hollänneschen Editeur Jan Jansson. Dem Hondius säi Verlag gouf no 1612 vu senger Wittfra a senge Jonge Jodocus II an dem Henricus weidergefouert. Vu 1633 war de Jan Jansson als Geschäftspartner a Matediteur u weidere Publikatioune vum Atlas bedeelegt.

Den Hondius war dem Pieter van den Keere säi Schwoer. Hie war mat deem senger Sëschter Colette bestuet.

## Faksimile-Editiounen

* *The world map of 1669 by Jodocus Hondius the elder & Nicolaas Visscher*, explanatory text by Günter Schilder, Amsterdam 1978, ISBN 90-6072-119-5
**Nova totius Europae descriptio / Jodocus Hondius & [[Pieter van den Keere|Petrus Kaerius]]*, Einleitung von Cornelis Koeman, Reprint der Ausgabe Amsterdam 1595, Amsterdam 1967

## Literatur
* Ton Croiset van Uchelen: *Jodocus Hondius's Theatrum artis scribendi examined anew*, in: Quaerendo 34 (2004) S. 53–86
* Peter van der Krogt (Hrsg.): *Koeman's atlantes Neerlandici*, Band 1: *The folio atlases published by Gerard Mercator, Jodocus Hondius, Henricus Hondius, Johannes Janssonius and their successors*, ’t Goy-Houten 1997, ISBN 90-6194-268-3
* Brian Hooker: *New light on Jodocus Hondius' great world Mercator map of 1598*, in: The geographical journal 159 (1993), S. 45−50
* Antoine de Smet: *Jodocus Hondius, continuateur de Mercator*, Bruxelles 1963

## Um Spaweck
Grönland

**Grönland** (op Grönlännesch *Kalaallit Nunaat* „Land vun de Grönlänner“ an op Dänesch *Grønland* [] „Gréngland“), ass déi gréisst Insel vun der Äerd. Geographesch gëtt se zum arkteschen Nordamerika gezielt, politesch ass s'en autonomen Deel vum Kinnekräich Dänemark.

Mat enger Fläch vu knapp 2,2 Millioune km² ass Grönland ronn sechsmol sou grouss wéi Däitschland. Véier Fënneftel vun der Insel si mat Äis bedeckt dat bis 3&nbsp;000 m déck ass. Nëmmen eng schmuel, héchstens 150&nbsp;km breet Sträif laanscht d'Mier am Süden an am Weste sinn äisfräi. Den héchste Bierg mat 3&nbsp;694 m, de Gunnbjørn Fjeld, deen och nach *Hvitserk* genannt gëtt, läit an Ostgrönland.

Déi ronn 60&nbsp;000 Awunner liewen haaptsächlech vum Fëschen, der Robbejuegd a Schofszuucht.

D'Haaptstad vun der Insel ass Nuuk (dänesch *Godthåb*).

## Geschicht
D'Insel gouf ëm 875 vun de Normannen entdeckt. Den Erik de Rouden huet se *Gréngt Land* gedeeft an déi éischt europäesch Siidlung gegrënnt.

Vun 1261 un huet Grönland zu Norwegen gehéiert a koum sou mat Norwegen an de Besëtz vun Dänemark. Wéi Norwegen 1814 onofhängeg gouf, huet Dänemark Grönland awer behalen.

Vun 1979 u verwalt Grönland sech selwer an ass, am Géigesaz zu Dänemark, net Member vun der EU.

Zënter 2019 huet den US-President Donald Trump ëmmer nees betount, datt hien aus militäresch-strategesche Grënn eng Annexioun vu Grönland un d'Vereenegte Staaten ustriewe wéilt, eng Moossnam, déi bis dato international refuséiert gouf. Am Januar 2026 hunn d'Presidente vun de fënnef Parteien, déi am grönlännesche Parlament vertruede sinn, den territorialen Usproch vun den USA an enger gemeinsamer Erklärung refuséiert.

## Biller

GreenLand by plane.jpg|Loftopnam vu Grönland
Greenland iceberg at Ilulissat (11833428375).jpg|Äisbierg bei Ilulissat
An island in Prince Christian Sound.jpg|Insel vum *Cape Farewell*-Archipel
Clear still lake view Lille Malene hike near Nuuk Greenland.jpg|Séi bei Nuuk
Gunnbjørn Fjeld 1400x1320.jpg|De *Gunnbjørn Fjeld*, héchste Bierg
Eskimo Family NGM-v31-p564-2.jpg|Grönlännesch Famill ëm 1917


## Um Spaweck
Pitjantjatjara (Sprooch)

**Pitjantjatjara** [] ass eng Sprooch vun den Aborigines an Central Australia.

## Kuckt och
* Pitjantjatjara (Vollek)
Han Fei

Den **Han Fei**, op Chineesesch 韓非 / 韩非 *Hán Fēi*, gebuer ëm 280 v. Chr., a gestuerwen 233 v. Chr., war e Philosoph aus der chineesescher Zäit vun de streidende Räicher, dee mat senge Schrëften als ee vun de Grënner vun der Léier vum Legalismus gëllt.

## Um Spaweck
Bildstabiliséierung

D**'Bildstabiliséierung** ass an der Fototechnik eng Method fir Verwackelungsonschärften ze vermeiden.

## Funktiounsprinzipien
Et gëtt dräi Methode fir d'Bildstabiliséierung ënnerscheet, déi jeeweils ënner proprietäre Bezeechnunge vun der Fotosindustrie ugebuede ginn.

### Optesch Bildstabiliséierung
De Mechanissem vun der Bildstabiliséierung kann entweeder am Objektiv oder beim Bildsensor ënnerbruecht sinn. Bildstabiliséierungsobjektiver gi vu Canon, Leica, Nikon, Tamron, Sigma a Panasonic ugebueden, eng sensorbaséiert Bildstabiliséierung bidden ënner anerem Pentax, Sony a Fujifilm. Bei der optescher Bildstabiliséierung gëtt entweeder de Bildkrees iwwer dem Bildsensor (bei der Realiséierung am Objektiv) oder de Bildsensor ënner dem Bildkrees (bei der Realiséierung am Gehais) verréckelt.

### Mechanesch Bildstabiliséierung
Déi mechanesch Bildstabiliséierung kann duerch d'Stëtze vum Fotoapparat, ee Stativ oder och iwwer e Gyro-Stabilisator duerchgeféiert ginn.

### Elektronesch Bildstabiliséierung iwwer Beliichtungszäitupassung
Déi elektronesch Bildstabiliséierung gëtt haaptsächlech a Videokameraen agesat. Mais och an de Fotoapparate fënnt een Ëmsetzungen, déi meeschtens op dem Noschäerfe vun de Biller oder op enger automatescher Empfindlechkeetserhéichung vum Sensor baséieren.

## Um Spaweck
Kokuji

**Kokuji**, op Japanesch 国字 *kokuji* oder 和製漢字 *wasei kanji*, si Kanji, déi a Japan no de Formprinzippie vun der chineesescher Schrëft entwéckelt goufen, awer an der Reegel nëmmen am Japanesche benotz ginn. Nëmmen a seelene Fäll gouf ee Kokuji och a China iwwerholl.

Déi follgend Tabell enthält e puer Beispiller:
Grasschrëft

D**'Grasschrëft**, op Chineesesch 草書 *cǎoshū* an op Japanesch 草書 *sōsho*, ass eng vun de fënnef Haaptkategorie vun der chineesescher Kalligraphie. Den Numm kënnt vun der séierer Aart a Weis, an där se ausgefouert gëtt. Et gëtt ugeholl, datt d'Schnellschrëft vum Liu Desheng an der Han-Dynastie entwéckelt gouf a vun de béide Kalligraphiemeeschtere vun der Jin-Dynastie, dem Wang Xizhi an dem Wang Xianzhi, weider entwéckelt goufen.

Et gëtt vill Ënnerkategorië vum „*Gras*-“ oder *Kursivstil*, wéi zum Beispill de „*verréckte Kursivstil*“, op Chineesesch 狂草 *kuángcǎo*. Déi gemeinsam Mierkmaler vun alle Kursivstiler sinn eng vereinfacht Struktur, aneneelafend Strécher, séier geschriwwen a fléissend Linnen. Fir Leit déi keng Gewunnecht domat hunn ass se schwéier ze liesen. Leit déi nëmmen d'Standartschrëft oder d'Drockschrëft kennen, hu Problemer fir se verstoen. Ënner de fënnef Stiler vun der chineesescher Kalligraphie kënnt d'Kursivschrëft der abstrakter Konscht am noosten.

Déi japanesch Silbeschrëft Hiragana ass vun den Zeechen a Grasschrëft-Form ofgeleet.

## Um Spaweck
Shamoji

E **Shamoji**, op Japanesch 杓文字 oder しゃもじ *shamoji*, ass an der japanescher Kichen e flaache Läffel fir Räis.

## Um Spaweck

* Shamoji - Nekobento: Japanische Rezepte für jeden Tag [futtisse Link]
Thermesch Energie

**Thermesch Energie** ass d'Energie, déi an der ongeuerdneter Beweegung vun den Atomer oder Moleküller vun enger Substanz gespäichert ass.
Velika nagrada Kranja - Memorijal Filipa Majcna

De **Velika nagrada Kranja - Memorijal Filipa Majcna** ass eng Vëloscourse vun engen Dag, déi a Slowenien gefuer gëtt.

## Gewënner
* 1994: Gorazd Stangelj 
* 1995: Bogdan Ravbar 
* 1996: Igor Kranjec 
* 1997: Martin Hvastija 
* 1998: Gorazd Stangelj 
* 1999: Igor Kranjec 
* 1999: Igor Kranjec 
* 2000: Massimo Girardello 
* 2001: Daniele Masolino 
* 2002: Mikhail Timochine 
* 2003: Giorgio Orizio 
* 2004: Giovanni Visconti 
* 2005: Martin Hvastija 
* 2006: Boštjan Mervar 
* 2007: Borut Božič 
* 2008: Grega Bole 
* 2009: Gašper Švab 
* 2010: Matej Gnezda 
* 2011: Simone Ponzi 
* 2013: Lukas Pöstlberger 
* 2016: Mattia De Marchi 

## Um Spaweck
* Websäit vum ''Velika nagrada Kranja - Memorijal Filipa Majcna''
* Resultater vum ''Velika nagrada Kranja - Memorijal Filipa Majcna'' op der Websäit vu ''Mémoire du Cyclisme''
Pol Sax

De **Pol Sax**, gebuer den 29. Januar 1960 zu Schëffleng, ass e lëtzebuergesche Schrëftsteller.

De Pol Sax huet Germanistik a Philosophie op der Universitéit vun Heidelberg an op der *[[Université libre de Bruxelles]]* studéiert. Duerno huet hien an der Gastronomie geschafft an huet ë.&nbsp;a., 1994-1996, eng Nuddelsfabrek zu Heidelberg dirigéiert. Duerno huet hien e puer Joer als Barman geschafft.

De Pol Sax lieft zanter 2001 als fräie Schrëftsteller zu Berlin. Hie schreift Literaturrezensioune fir verschidde Medien. 2008 koum säin éischte Roman, *U5*, eraus, deen no der Linn 5 vum Berliner Metro benannt ass.

Fir dee Roman gouf hien 2009 mam Servais-Präis ausgezeechent.
## Wierker
* Pol Sax:* U5*, Roman, Elfenbein Verlag, Berlin 2008, ISBN 978-3-932245-94-7

## Um Spaweck
* De Pol Sax op der Websäit vum CNL
* *U5* beim Elfenbein Verlag
Katakana

D**'Katakana**, op Japanesch 片仮名, sinn eng Silbeschrëft vun der japanescher Sprooch. Si ass déi zweet japanesch Silbeschrëft nieft den Hiragana, ausserdeem ginn an der japanescher Schrëft nach chineesesch Schrëftzeeche benotzt, an dësem Kontext als Kanji bezeechent.

## Tabell vun alle Katakana-Silben
Dës Tabell enthält all Katakana zesumme mat hirer Transkriptioun am Hepburn-System. Déi rout Zeeche sinn zanter 1945 net méi am Gebrauch.

## Stréchreiefolleg

## Katakana am Unicode
Am Unicode beleeën déi normalbreet Katakana den Unicode-Block Katakana (U+30A0 bis U+30FF):

D'Katakana an hallwer Breet sinn am Block vun U+FF65 bis U+FF9F codéiert:

Doriwwer eraus gëtt et de Code-Beräich 32D0 bis 32FE, an deem all Katakana bis op ン an agekreester Form virhaane sinn:

## Kuckt och
* Hiragana

## Um Spaweck
Hiragana

D**'Hiragana**, op Japanesch 平仮名, ass eng japanesch Silbeschrëft, nieft Kanji, Romaji a Katakana eng vun de véier Schrëfte vun der japanescher Sprooch. All Silb steet entweeder fir e Vokal oder Konsonant mat follgendem Vokal, mat der Ausnam vum Zeechen ん, dat een Nasallaut representéiert.

## Tabell vun allen Hiragana-Silben
Dës Tabell enthält all Hiragana zesumme mat hirer Transkriptioun am Hepburn-System.

D'Schreifweis てぃ fir *ti* (am Géigesaz zu ち *chi*) kënnt beim Schreiwe vu Friemwierder am Katakana (ティ) dacks vir, mä bei den Hiragana nëmmen an Ausnamefäll.

## Stréchreiefolleg

## Hiragana am Unicode
Am Unicode sinn d'Hiragana tëscht U+3040 an U+309F gesat:

## Kuckt och
* Katakana

## Um Spaweck
Linn STIB 81

D**'Linn 81** vum Bréisseler Tram existéiert zanter dem 1. Mee 1914. Si verbënnt **[[Montgomery (Bréisseler Metro)|Montgomery]]** mat **[[Marius Renard (Bréisseler Tram)|Marius Renard]]**.

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck
* Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Linn STIB 82

D**'Linn 82** vum Bréisseler Tram existéiert zanter dem 4. Dezember 1993. Si verbënnt **[[Berchem Station (Bréisseler Tram)|Berchem Station]]** mat **[[Drogenbos Château (Bréisseler Tram)|Drogenbos Château]]**.

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck
* Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Linn STIB 92

D**'Linn 92** vum Bréisseler Tram existéiert zanter dem 19. Mäerz 1968. Si verbënnt **[[Schaerbeek Gare (Bréisseler Tram)|Schaerbeek Gare]]** mat **[[Fort-Jaco (Bréisseler Tram)|Fort-Jaco]]**.

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck
* Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Linne vun der STIB

Déi bréisseler Verkéiersgesellschaft STIB bedreift zu Bréissel 74 Linnen déi duerch déi 19 Gemengen an der Regioun Bréissel fueren a an zum Deel och bis a Gemengen a Flandern, just baussent Bréissel.

Vun dëse 74 Linne gëtt et 4 Metroslinnen (39&nbsp;km), 20 Tramslinnen (128,3&nbsp;km) a 50 Buslinnen (348,8&nbsp;km).

## Lëscht vun de Linnen

## Kuckt och
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Bus

## Um Spaweck
* Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Gare du Nord (Bréisseler Premetro)

D**'Gare du Nord** ass eng Premetrostatioun vum Bréisseler Tramsnetz. Dës Statioun ass ugebonnen un d'Gare du Nord, déi eng vun deenen 3 gréisste Garë vu Bréissel ass.

## Connectiounen
D'Gare du Nord ass d'Endstatioun vun de Linnen 3, 14, 56, 57 an 61. Des Weidere gëtt dës Statioun och nach vun de Linne 4, 25 a 55 benotzt.

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck
* Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Montgomery (Bréisseler Metro)

**Montgomery** ass eng Premetro- a Metrostatioun vu Bréissel, ënner dem Rondpoint *Montgomery* an der Gemeng Woluwe-Saint-Pierre. De Rondpoint an d'Metrostatioun sinn nom brittesche Feldmarshall Bernard Law Montgomery genannt.

## Connectiounen
Säit dem 20. September 1976 gëtt des Statioun vun der Linn 1B benotzt, déi mëttlerweil just nach Linn 1 genannt gëtt. Nieft der Metroslinn 1 fueren och d'Tramlinnen 23, 24, 25, 39 a 44 duerch des Statioun. Iwwerierdesch bleiwen och nach d'Linnen 22, 27, 61, 80, 81 a 83 op dëser Statioun stoen.

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Premetro
* Bréisseler Metrosstatiounen
## Um Spaweck
* Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Linn STIB 97

D**'Linn 97** vum Bréisseler Tram existéiert zanter dem 2. Juli 2007. Si verbënnt **[[Louise (Bréisseler Tram)|Louise]]** mat **[[Dieweg (Bréisseler Tram)|Dieweg]]**.

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck
* Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Roh Moo-hyun

De **Roh Moo-hyun** ("Roh" ass de Familljennumm), gebuer de 6. August 1946 zu Gimhae, a gestuerwen den 23. Mee 2009 zu Yangsan, war ee südkoreanesche Politiker. Hie war tëscht Februar 2003 an dem 25. Februar 2008 President vu Südkoraea. Säin Nofollger ass de Lee Myung-bak.

De Roh huet Droit studéiert a gouf 1975 Riichter zu Daejeong. Ee Joer drop huet hie säin eegenen Affekotebureau opgemaach, dee sech op Mënscherechter spezialiséiert huet. Hie war an der Demokratiebeweegung aktiv. 1988 gouf hien an d*'[[Gukhoe]]*, südkoreanescht Parlament gewielt. An de Joren duerno huet hien, mat méi oder manner groussem Succès, fir verschidde politesch Ämter kandidéiert. 2000 gouf hie Fëschereiminister an zwee Joer drop gouf hie Presidentschaftskandidat fir d'Regierungspartei *Millennium Democratic Party*. Hien huet déi Walen am Dezember 2002 gewonnen a gouf am Februar 2003 President a Südkorea.

Et gouf Ukloe géint hie wéinst Korruptioun. Hien huet sech d'Liewe geholl, andeems e vun engem Fiels erofgesprongen ass.

## Um Spaweck
Bréisseler Metrosstatiounen

## A
* Alma
* Arts-Loi/Kunst-Wet
* Aumale

## B
* Beaulieu
* Beekkant
* Belgica
* Bizet
* Bockstael
* Botanique/Kruidtuin

## C
* CERIA/COOVI
* Clemenceau
* Comte de Flandre/Graaf van Vlaanderen
* Crainhem/Kraainem

## D
* De Brouckère
* Delta
* Demey
* Delcacroix

## E
* Eddy Merckx
* Étangs Noirs/Zwarte Vijvers
* Erasme/Erasmus

## G
* Gare Centrale/Centraal Station
* Gare du Midi/Zuidstation
* Gare de l'Ouest/Weststation
* Gribaumont

## H
* Hankar
* Herrmann-Debroux
* Heysel/Heizel
* Hôtel des Monnaies/Munthof
* Houba-Brugmann

## J
* Jacques Brel
* Joséphine-Charlotte

## L
* La Roue/Het Rad
* Louise/Louiza

## M
* Madou
* Maelbeek/Maalbeek
* Merode
* Montgomery

## O
* Osseghem/Ossegem

## P
* Pannenhuis
* Parc/Park
* Pétillon
* Porte de Hal/Hallepoort
* Porte de Namur/Naamsepoort

## R
* Ribaucourt
* Rogier
* Roi Baudouin/Koning Boudewijn
* Roodebeek

## S
* Saint-Guidon/Sint-Guido
* Sainte-Catherine/Sint-Katelijne
* Schuman
* Simonis (Léopold)
* Simonis (Elisabeth)
* Stockel/Stokkel
* Stuyvenbergh

## T
* Thieffry
* Tomberg
* Trône/Troon

## V
* Vandervelde
* Veeweyde/Veeweide

## Y
* Yser/IJzer
Lëscht vun den däitsche Stied

An dëser **Lëscht vun den däitsche Stied** stinn déi 2075 däitsch Stied déi ënner d'Stadrecht falen. D'Lëscht ass en Deel vun de 

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M

## N

## O

## P

## Q

## R

## S

## T

## U

## V

## W

## X

## Z
Organisatioun fir Ekonomesch Zesummenaarbecht an Europa

D**'Organisatioun fir Ekonomesch Zesummenaarbecht an Europa** (en.: Organisation for Economic Co-operation and Development, OECD; fr.: Organisation de coopération et de développement économiques, OCDE) ass eng international Organisatioun mat 34 Memberlänner, déi zu den entwéckelte Länner gehéieren. D'Ziler sinn d'Demokratie an eng Maartwirtschaft. De Sëtz vun der Organisatioun ass zu Paräis.

## Memberlänner

## Kuckt och
* Demokratie

## Um Spaweck
Site vun der OECD
Spiller vun de klenge Länner 2009

D**'Spiller vun de klenge Länner 2009** ware vum 1. bis de 6. Juni 2009 op Zypern.

## Diziplinnen
Bei de Spiller vun de klenge Länner 2009 gouf et 12 verschidden Disziplinnen: Basketball, Beach-Volleyball, Dëschtennis, Judo, Liichtathleetik, Mountainbike, Seegelen, Schéissen, Schwammen, Tennis, Turnen an Volleyball.

## Medailespigel

## Um Spaweck
* SvdkL 2009 op RTL.lu
* Site vun de SvdkL 2009
Steenzäit

**Steenzäit** gëtt déi längst Period vun der Geschicht vun der Mënschheet genannt, ier Metaller fir Gebrauchszwecker geformt a benotzt goufen.

De Begrëff geet op den Dräiperiodesystem zeréck, dee vum dänesche Paleontolog Christian Jürgensen Thomsen an aneren zanter 1830 propagéiert gouf. An dësem System ginn d'Ur- oder Virgeschicht an d'Steenzäit, d'Bronzezäit an d'Eisenzäit ënneragedeelt. D'Steenzäit selwer gëtt agedeelt a Paleolithikum (Alsteenzäit), Mesolithikum (Mëttelsteenzäit) an Neolithikum (Jongsteenzäit).

Dës Andeelung an dräi Periode bezitt sech virun allem op Europa an Deeler vu Westasien an Nordafrika.

## Paleolithikum, Alsteenzäit oder Fréisteenzäit

D'Al- oder Fréisteenzäit huet an Europa vu ronn 2.500.000 bis 8.000 v.&nbsp;Chr. gedauert (ongeféier bis d'Enn vun der leschter Äiszäit) an ëmfaasst domat dee gréissten Deel vun der Mënschheetsgeschicht.

## Mesolithikum oder Mëttelsteenzäit

Mëttelsteenzäit gëtt déi Epoch genannt, déi nom Enn vun der Alsteenzäit ufänkt (also ongeféier vun 8.000 v.&nbsp;Chr. un) a bis un den Ufank vun der Jongsteenzäit dauert. Se fänkt awer a verschiddene Géigenden zu verschiddenen Zäitpunkten un.

## Neolithikum, Nei- oder Jongsteenzäit

Den Ufank vun der Jongsteenzäit gëtt haut do ugesat, wou d'Mënschen net méi just vun deem gelieft hunn, wat se fonnt, resp. gejot hunn, mä bewosst produzéiert hunn, virun allem, wat hiert Iessen ubelaangt, d.&nbsp;h. s'ugefaangen hunn, Akerbau a Véizuucht ze bedreiwen.

## Um Spaweck
Spiller vun de klenge Länner

D**'Spiller vun de klenge Länner** (*Jeux des petits États d'Europe*, JPEE) ass ee Multisportevenement bei deem déi klengst Staate vun Europa matmaachen. Si gi vun den Nationalen Olympesche Kommiteeë (NOK) vun den 8 europäesche Klengstaaten zanter 1985 all 2 Joer organiséiert.

## Geschicht
Am Kader vun enger Reunioun vun den europäeschen Olympesche Komiteeën hunn d'Vertrieder vun de klenge Staate proposéiert, fir e Multisportevenement ënner sech z'organiséieren. En éischte Kongress gouf 1981 zu Baden-Baden ofgehalen, bei deem sech d'NOKe vun den aacht klenge Staate getraff hunn, fir ze diskutéieren, wéi sou Spiller kéinten organiséiert kënne ginn. 

D'JPEE goufen 1984 wärend den Olympesche Spiller zu Los Angeles gegrënnt. All europäescht Land dat Member am europäeschen Olympesche Komiteeën ass a manner wéi eng Millioun Awunner huet, ka matmaachen. Am Ufank hunn aacht Staaten dës Konditiounen erfëllt an 2009 koum nach Montenegro derbäi. De Vatikan hätt duerch e bilateraalt Ofkommes mam italieeneschen NOK un der Editioun 2021 deelhuele sollen, déi Editioun ass awer wéinst der weltwäiter COVID-19-Pandemie ausgefall.

D'Färöer Insele wëlle Member vun de JPEE ginn, se sinn awer kee souveräne Staat an hu keen eegenen Olympesche Kommitee. 

### Länner déi a Fro kommen

## Disziplinnen
Bei de Spiller vun de klenge Länner gëtt et eng variabel Zuel vun Disziplinnen. Bei de Spiller vun de klenge Länner 2025 an Andorra gouf et siwwenzéng Sportaarten.

## Ausdroungsplazen

* Kuckt an der Navigatiounsläischt, ënnen op der Säit

## Éiwege Medailespigel

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Sportler

## Um Spaweck

* Quell fir d'Geschicht: www.luxembourg2013.lu, offizielle Säit vun de JPEE 2013 zu Lëtzebuerg *(net méi online)*
Spiller vun de klenge Länner 1985

D**'Spiller vun de klenge Länner 1985** waren déi éischt Spiller vun de klenge Länner. Si goufen zu San Marino ausgedroen.

## Medailespigel
Spiller vun de klenge Länner 1987

Déi zweet Editioun vun de **[[Spiller vun de klenge Länner]]** gouf 1987 zu Monaco ausgedroen.

## Medailespigel
Spiller vun de klenge Länner 2007

Déi zwieleft Editioun vun de **[[Spiller vun de klenge Länner]]** gouf 2007 zu Monaco ausgedroen.

## Medailespigel
See

Eng **See** ass en Handwierksgeschier, mat deem ee verschidde Materialer wéi Holz, Steng, Metall, asw. a Stécker schneide kann.
 
Seeë gi bei ville Beruffer gebraucht, vum Schräiner bis hin zum Chirurg.

Eng See besteet aus engem meeschtens metallene Blat, op deem op enger Säit a gläichméissegen Ofstänn "Zänn", d.&nbsp;h. Kräck, ageschnidde sinn. Duerch hin an hier-beweege vum Blat an e liichten Drock krazen déi Zänn kleng Spéin aus dem Material, a sou entsteet en Aschnëtt, eng Spléck, an, wann ee virufiert, en Duerchschnëtt vum Material.

D'Materialeegenschafte vum Seeblat an d'Form vun den Zänn sinn op d'Material, dat duerchzeseeën ass, ofgestëmmt.

Bei Seemaschinne komme meeschtens entweeder Bandseeën, bei deenen d'Zänn op engem metallene Band sinn, dat ugedriwwe gëtt oder Kreesseeën (bei deenen d'Zänn um Bord vun enger metallener Scheif sinn) zum Asaz.

D'Seeën ënnerscheet sech vum Schneiden an Ofpëtzen doduerch, datt beim Schneide kee Material (Spéin, "Seemiel") zergrimmelt gëtt, a beim Pëtzen d'Material duerch Drock verformt gëtt.

## Geschicht
An der griichescher Mythologie gëllt de Perdix, den Neveu vum Daidalos, als Erfinder vun der See.

Seeënaarteg wierkend Feiersteng sinn an Europa schong zanter dem Mesolithikum a Gebrauch. D'See aus Metall ass an Egypten entstanen. Dat réimescht Handwierk huet vill Zorte vu Seeë geschaf, déi bis zum 14. Joerhonnert bal net verännert goufen. Wéi d'See aus Stol am 15. Joerhonnert opkoum, gouf se vun de Kouertenheeër als Ersatz fir d'Aaxt geholl. Haut gëtt et nieft einfachen Handseeën, wéi se sech deelweis aus den historesche Seeë weiderentwéckelt hunn, och nieft vu Motoren ugedriwwene stationäre Seemaschinne vill Zorte vun handgeféierte motorgedriwwene Seemaschinne fir vill speziell Aarbechten.

## Symbolik
An der chrëschtlecher Ikonographie ass d'See d'Attribut vum Jousef, an, als Märtyrerinstrument, vum Jesaja a vum Apostel Simon. D'See ass och d'Symbol fir déi personifizéiert Melancholie.

## Um Spaweck
Péilz

D**'Péilz** ass eng kleng Baach an der Belscher Provënz Lëtzebuerg an zu Lëtzebuerg am Kanton Réiden.

Si huet hir Quellen an der Belsch, op der Gewan am Weste vun Tontel *Um Bruch*, op enger Héicht vu ronn 360 Meter. Am belsche Waasseratlas heescht se *Ruisseau de Tontelange*.

Vun do aus leeft de dann no Osten, südlech laanscht Tontel an net wäit laanscht déi belsch-lëtzebuergesch Grenz fir dann tëscht de Grenzmaarken *LB 123* an *LB 124* op Lëtzebuerger Territoire ze kommen. Hire Laf huet bis dohin net vill Gefäll, sou dat sech op den Uwännere kleng Suppe gebilt hunn, déi deelweis mat Hecken a mat Beem bewuess sinn. Vun der Grenz aus gëtt hiren Dall méi schmuel, a si leeft an Direktioun Uewerpallen, wou se nodeem se ënner dem Wee deen op d'Millen an op d'Platinerei féiert, erduercht ass, eng 100 Meter méi wäit an d'Pall leeft. 
## Revitaliséierung vun der Baach
Direkt no der Grenz war d'Baach fréier eng Kéier riicht gezunn ginn. D'Folleg vun där Interventioun war datt d'Baach do méi eng grouss Pente krut, an datt se sech lues a lues méi en déift Bett gegruewen hat. Plazeweis louch se méi wéi 2 Meter méi déif wéi den Terrain ronderëm. Well d'Gemeng Proprietär vun engem groussen Deel vun deem Terrain war, dee scho laang brooch louch, gouf decidéiert op deem Deel eng Renaturéierung ze maachen. Am Hierscht 2010 gouf mat deenen Aarbechten ugefaangen. Dat déift Baachbett gouf mat Material, dat bei der Biogasanlag vu Biekerech ugefall ass, opgefëllt, an de Laf gouf ëmmodeléiert, soudatt säin Thalweg erëm op méi en natierlechen Niveau koum, a bei Héichwaasser den Terrain ronderëm iwwerschwemmt ka ginn. Zousätzlech goufen nach Flutmullen ugeluecht. Am ënneschte Beräich gouf nach e Baseng ugeluecht deen dozou déngt d'Vitess vum Waasser ze bremsen, fir datt op de Parzelle flossof d'Erosioun net ze grouss soll sinn.
Spaghetti

**Spaghetti** sinn Deegwueren aus dem Schmull vun haardem Weess, déi e ronnen, (gekacht) ongeféier 2&nbsp;mm décken Duerchmiesser hunn an ongeféier 30&nbsp;cm laang sinn. Si kommen ursprénglech aus Italien. Méi dënn Spaghetti gi *Spaghettini*, méi décker *Spaghettoni* genannt.

D'Wuert *Spaghetti* kënnt vum Italieenesche *spago* 'Schnouer' → Diminutiv *spaghetto* 'Schnéierchen' → Plural *spaghetti*). Am Lëtzebuergeschen héiert een och alt "Spaghettien", wat en duebel markéierte Plural ass.

An der Kiche gi Spaghetti entweeder nëmme mat Ueleg a Gewierzer aromatiséiert, wéi bei de *Spaghetti aglio e olio*, oder mat enger sämeger Zooss, déi liicht pechech ass, wéi bei de *Spaghetti alla napoletana* zerwéiert.
## Spaghetti-Platen
* 
* *Spaghetti alla carbonara* - mat Speck, Ee a Kéis
* *Spaghetti alla napoletana* - mat Tomatenzooss
* *Spaghetti alla puttanesca* - mat enger schaarfer a gehäerzter Tomatenzooss an Anchoisen, Peperoni, Oliven a Kaperen
* *Spaghetti alla gricia* - mat gebrodenem Speck a Pecorino-Kéis
* *Spaghetti alle vongole* - mat Vongole-Muschelen
* *Spaghetti all'arrabbiata* - mat Speck, Tomaten a Chilischeek
* *Spaghetti Bolognese* - mat Tomatenzooss a Gehacktes

## Kuckt och
* Spaghetti-Bam - en Abrëllsgeck vun der BBC aus dem Joer 1957
* Spaghettimonster, dat flitt - eng Reliounsparodie
* Spaghettizaang
* Spaghettisläffel

## Um Spaweck
Roger Molitor (Comptabel)

De **Roger Molitor**, gebuer de 14. Mee 1953 zu Wolz, ass e lëtzebuergesche Wirtschaftspréifer.

Vum 15. Februar 2008 bis de 4. Februar 2015 war hie Member vum Staatsrot.

Hie war President vun der Asbl Omega 90, wou hien 2011 den Nofollger vum verstuerwene Mill Majerus gouf.
Jean-Paul Frisch

De **Jean-Paul Frisch**, gebuer den 29. Oktober 1945 zu Péiteng, a gestuerwen de 27. Abrëll 2013, war e lëtzebuergeschen Trombonnist, Komponist, Musekspedagog am Stater Conservatoire an Dirigent.

## Wierker

* Cäcilia 
* 3 Choräle zu Weihnachten 
* Fanfare et hymne
* Missa in honorem Sanctae Caecilia 
* Missa in honorem Sancti Dionisii 
* Missa in honorem Sancti Iosephi 
* Missa Pro Defunctis 
* Petites pièces
* Psalm 104 
* Psalm 117 
* Rhapsodie villageoise
* 3 Toccate per Organo 
* Vater unser im Himmel 

### Soss nach

* Arrangement vun *Troboko à 5* fir de Sagbuts Quintet
* Musek fir *Eng Zaubertéingeschicht* vum Henri Losch 

## Schüler vum Jean-Paul Frisch
* Ivan Boumans
* Marc Meyers
## Um Spaweck
Staunton-Figuren

D**'Staunton-Figuren** sinn e Saz Schachfiguren vun enger bestëmmter Form, déi no dem brittesche Schachmeeschter Howard Staunton benannt sinn. Se goufen ëm 1835 vum Englänner Nathaniel Cook, engem Bekannte vum Staunton, entworf. En anert Zenario geet dovun aus, datt den ursprénglechen Entworf vum Cook sengem Schwoer, dem Konschthandwierker John Jaques, kënnt.

De Cook huet jiddefalls d'Muster den 1. Mäerz 1849 registréiere gelooss. Den Design gouf vum Staunton am The Illustrated London News gelueft. Dräi Joer méi spéit krut de Figuresaz den Numm vum berüümte Schachmeeschter.
Mathematesch Physik

D**'mathematesch Physik** versicht, méiglechst wäit Beräicher vun der Physik an eng mathematesch Form ze bréngen a mat mathematesche Methoden z'analyséieren.

Den Usaz besteet doran, an den theoreetesche Konzepter a Rechemethode vun der Physik dat mathematescht Gerëscht fräizeleeën a begrëfflech weiderz'entwéckelen.

## Kuckt och
* David Hilbert
* Joseph Jérôme Lefrançois de Lalande
* Roger Penrose

## Um Spaweck
Bischkek

**Bischkek** ( Бишкек/Bişkek) ass d'Haaptstad a gläichzäiteg de politeschen, wirtschaftlechen a kulturelle Mëttelpunkt vum Kirgisistan.

D'Stad huet sech ursprénglech aus enger Karawannestatioun op der Seidestrooss entwéckelt an ass am Laf vun der Zäit e puermol ëmgenannt ginn. Uganks (1878) war se no der russescher Festung Pischpek (Пишпек) genannt a vun 1926 bis 1991 housch se *Frunse*, zu Éiere vum sowjettesche Generol wärend dem Russesche Biergerkrich (1917 – 1921) Michail Vasilyevich Frunze.

## Um Spaweck