2025

D'Joer **2025** huet op engem Mëttwoch ugefaangen. Et war kee Schaltjoer.

## Evenementer
* : Indonesie gëtt Member vum BRICS.

### Europa
* : Bulgarien a Rumänien trieden dem Schengen-Raum op de Landgrenze bäi.
* 12. Januar: Den Zoran Milanović gëtt am zweeten Tour vun de Presidentewalen a Kroatien zum President vu sengem Land erëmgewielt.
* 23. Januar: De Micheál Martin gëtt an Irland fir d'zweet Kéier zum Taoiseach ernannt.
* 26. Januar: Dem wäissrusseschen Autokrat Aljaksandr Lukaschenka seng Amtszäit vu bis ewell iwwer 30 Joer gëtt ëm weider 5 Joer verlängert.
* : De Bart De Wever (N-VA) gëtt als neie Premierminister an der Belsch vereedegt, un der Spëtzt vun enger Koalitiounsregierung aus N-VA, MR, Les Engagés, CD&V a Vooruit.
* 23. Februar: Bei de Wale fir den däitsche Bundestag kritt d'CDU/CSU 28,5%, d'AfD 20,8, d'SPD 16,4, die Grünen 11,6, die Linke 8,8%; all aner ënner 5%.
* : De Christian Stocker (ÖVP) gëtt als neie Bundeskanzler an Éisträich vereedegt, un der Spëtzt vun enger Koalitioun aus ÖVP, SPÖ an NEOS.
* 20. Mäerz: D'Brigitte Haas (VU) gëtt als nei Regierungscheffin a Liechtenstein vereedegt.
* : De Friedrich Merz gëtt am zweeten Tour als neien däitsche Bundeskanzler gewielt.
* : Am véierten Tour vum Konklav gëtt de Robert Francis Prevost als Poopst gewielt an hëlt de Poopstnumm Leo XIV. un.
* 18. Mee: Den Nicușor Dan gewënnt d'Presidentewalen a Rumänien.
* : De Karol Nawrocki (onofhängeg) gewënnt d'Presidentewalen a Polen. Hie gëtt de 6. August vereedegt.
* : Nom Récktrëtt vum François Bayrou, deen Dag virdrun, gëtt de Sébastien Lecornu zum neie Premierminister a Frankräich ernannt.
* 25. September: D'Inga Ruginienė gëtt nei Premierministesch a Litauen.
* 25. Oktober: D'Catherine Connolly gewënnt d'Presidentewalen an Irland; si gëtt den 11. November vereedegt.
* 29. Oktober: Bei de Parlamentswahlen an Holland, gewannen déi sozialliberal Democraten 66 mat 16,9 % knapps virun der Partij voor de Vrijheid vum Geert Wilders mat 16,7 %.
* : No de Parlamentswale vum 3./4. Oktober gëtt den Andrej Babiš op en Neits zum Premierminister an Tschechien ernannt.

#### Lëtzebuerg
* : Déi am Land bis ewell gréisst Quantitéit un illegalen Droge gëtt saiséiert: 889 Kilo Kokain, mat engem theoreetesche Maartwäert vun 80 bis 160 Milliounen Euro.
* : Dat lescht Deelstéck vun der Luxtram-Linn T1 vun der Luxexpo bis bei de Fluchhafe Findel gëtt a Betrib geholl.
* : Den Henri vu Lëtzebuerg dankt als Groussherzog of; säi Fils Guillaume gëtt Trounfollger.

Fichier:2025-03-02 Den Tram fierrt bis op de Findel - inauguration (114).jpg|Tram um Findel
File:Luxembourg, Trounwiessel 2025 chd.lu (104).jpg|Vereedegung vum Guillaume zum Groussherzog


### Afrika
* 21. Mäerz: D'Netumbo Nandi-Ndaitwah gëtt als nei Staatspresidentin vun Namibia vereedegt.
* 13. Abrëll: De Brice Oligui Nguema gëtt zum President vum Gabun gewielt.
* 28. September: De Peter Mutharika gëtt op en Neits als President vu Malawi vereedegt.
* 14. Oktober: Nodeems den Andry Rajoelina duerch d'Protester geflücht ass, erkläert d'Militär vum Madagaskar d'Muechtiwwernam an d'Opléise vum Senat an dem Ieweschte Geriichtshaff.
* 29. Oktober: Am Krich am Sudan gëtt d'Stad al-Fāschir vun de Rebellen eruewert, woubäi iwwer 460 Persounen an engem Spidol ermuert ginn.

### Amerika

#### Nordamerika
* 20. Januar: Den Donald Trump gëtt fir d'zweet Kéier als President vun de Vereenegte Staate vereedegt.
* 14. Mäerz: De Mark Carney gëtt neie Premierminister a Kanada.

#### Mëttel- a Südamerika
* 10. Januar: Den Nicolás Maduro gëtt fir eng drëtt Kéier als President vu Venezuela vereedegt.
* 13. Abrëll: Bei de Presidentewalen am Ecuador gëtt den Daniel Noboa am 2. Tour erëmgewielt.
* 16. Juli: D'Jennifer Geerlings-Simons gëtt als nei Presidentin vu Surinam vereedegt.
* 14. Dezember: De José Antonio Kast gewënnt Presidentschaftswalen am Chile; hie gëtt den 11. Mäerz 2026 vereedegt.

### Asien
* : De Lee Jae-myung gëtt zum neie President vu Südkorea gewielt.
* 1. Juli: D'thailännesch Ministerpresidentin Paetongtarn Shinawatra gouf am Zesummenhang mam Grenzkonflikt tëscht Kambodja an Thailand entlooss.
* 28. Juli: Kambodja an Thailand eenege sech no deeglaange Kämpf op eng Wafferou.
* 21. Oktober: D'Sanae Takaichi gëtt zur Premierministesch vu  Japan gewielt.
* 26. Oktober: Den Timor-Leste trëtt der ASEAN bäi.
* 26. Oktober: Kambodja an Thailand ënnerschreiwen e Friddensofkommes.

#### Arabesch Welt an Noen Osten
* : De Generol Joseph Khalil Aoun gëtt vum libaneesesche Parlament zum President vum Libanon gewielt.
* 27. Februar: No méi wéi 40 Joer Kampf géint den tierkesche Staat, rifft de Parteigrënner Abdullah Öcalan seng Unhänger op, d'Waffen néierzeleeën a kënnegt d'Opléisung vun der Aarbechterpartei vu Kurdistan (PKK) un. Se gouf den 12. Mee 2025 opgeléist.
* 13. Juni: Am Kader vun der *[[Operation Rising Lion]]* gräift Israel Ziler am Iran an.
* 22. Juni: D'USA gräifen an de Konflikt mat Loftugrëffer op Bunker vum iraneschen Atomprogramm mat an.
* 25. Juni: Tëscht Israel an dem Iran trëtt e Waffestëllstand a Kraaft.
* 13. Juli: D'Kämpf am As-Suwayda am Süde vu Syrien tëscht den Drusen, Beduinen an der syrescher Arméi eskaléieren.

## Konscht a Kultur
### Molerei
### Literatur
* Servais-Präis fir der Anne-Marie Reuter hiren *[[M for Amnesia]]*.
* Den 1. Präis vum nationale Literaturconcours geet un de Jhemp Hoscheit fir *Den Impakt vu Klappentexter*.

### Musek
* 18. Mee: Den JJ gewënnt mat *Wasted Love* de Eurovision Song Contest zu Basel.

### Kino
* *[[Emilia Pérez]]* vum Jacques Audiard gewënnt den César fir de beschte Film.
* *[[Anora]]* vum Sean Baker gewënnt den Oscar fir de beschte Film.
* *[[Un simple accident]]* vum Jafar Panahi gewënnt d'Gëlle Palm.
* *[[Hors d'haleine]]* vum Eric Lamhène gewënnt de Lëtzebuerger Filmpräis 2025 fir de beschte Film.

## Ekonomie

* Weltausstellung zu Osaka, a Japan.

## Wëssenschaft an Technik
* 15. Januar: U Bord vun zwou SpaceX-Rakéite ginn de Rover *[[Tenacious (Rover)|Tenacious]]* an den Nano-Satellit *[[POQUITO]]* an den All geschéckt; deen ee Richtung Mound, deen aneren op Orbit. Béid goufen zu Lëtzebuerg entworf a gebaut. *Tenacious* gouf de 6. Juni 2025, bei der mëssgléckter Landung um Mound, zerstéiert.
* : Zu Lëtzebuerg geet den DAB+ fir Radiossender offiziell a Betrib.

## Sport
## Gebuer
## Gestuerwen

* ?Mee: Jean-Jacques Kasel, lëtzebuergeschen Organist.
* : Paul Cloos, lëtzebuergeschen Agrocheemiker.
* : Robert Hübner, däitsche Schachspiller.
* 5. Januar: Konstantinos Simitis, griichesche Politiker.
* : Jean-Marie Le Pen, franséische Politiker.
* : Camille Montaigu, franséische Journalist.
* 13. Januar: Michel Medinger, lëtzebuergesche Liichtathleet a Fotograf.
* 13. Januar: Oliviero Toscani, italieenesche Fotograf.
* 14. Januar: Marie-Thérèse Tholl, lëtzebuergesch Botanikerin a Mykologin.
* 16. Januar: David Lynch, US-amerikanesche Filmregisseur.
* 16. Januar: Joan Plowright, englesch Schauspillerin.
* 19. Januar: Horst Janson, däitsche Schauspiller.
* 20. Januar: Bertrand Blier, franséische Filmregisseur.
* 26. Januar: Fred Harles, lëtzebuergesche Museker.
* 30. Januar: Marianne Faithfull, brittesch Sängerin a Schauspillerin.
* : Horst Köhler, däitsche Bundespresident.
* : Sam Nujoma, namibesche Fräiheetskämpfer a Politiker.
* 10. Februar: Joseph Eyschen, lëtzebuergeschen Dokter a Politiker.
* 14. Februar: Geneviève Page, franséisch Schauspillerin.
* 15. Februar: André Biver, lëtzebuergesche Politiker.
* 16. Februar: Julian Holloway, brittesche Synchronspriecher a Schauspiller.
* 17. Februar: Frits Bolkestein, hollännesche Politiker.
* 18. Februar: Gene Hackman, US-amerikanesche Schauspiller.
* 22. Februar: John Schummer, lëtzebuergesche Politiker an Handballspiller.
* 23. Februar: Nelly Moia, lëtzebuergesch Schrëftstellerin.
* 26. Februar: Michelle Trachtenberg, US-amerikanesch Schauspillerin.
* 27. Februar: Pierre Joris, lëtzebuergesche Schrëftsteller, Iwwersetzer a Kritiker.
* : Eleonora Giorgi, italieenesch Schauspillerin.
* 13. Mäerz: Maria Grazia Spina, italieenesch Schauspillerin.
* 14. Mäerz: Léon Mond, lëtzebuergesche Foussballspiller.
* 16. Mäerz: Émilie Dequenne, belsch Schauspillerin.
* 17. Mäerz: Alphonse Cruchten, lëtzebuergeschen Auteur.
* 21. Mäerz: George Foreman, US-amerikanesche Boxer.
* 23. Mäerz: Marcel Glesener, lëtzebuergesche Politiker a Gewerkschaftler.
* 29. Mäerz: Richard Chamberlain, US-amerikanesche Schauspiller.
* 31. Mäerz: Yves Boisset, franséische Filmregisseur, Filmkritiker an Dréibuchauteur.
* : Val Kilmer, US-amerikanesche Schauspiller.
* : Friðrik Ólafsson, islännesche Schachgroussmeeschter.
* : Jeremiah P. Ostriker, US-amerikaneschen Astrophysiker.
* 10. Abrëll: Ted Kotcheff, kanadesche Filmregisseur a Filmproduzent. 
* 13. Abrëll: Mario Vargas Llosa, peruanesche Schrëftsteller.
* 21. Abrëll: Jorge Mario Bergoglio, als *Franciscus*, Poopst vun 2013 bis 2025.
* 21. Abrëll: Johanna Matz, éisträichesch Schauspillerin.
* 23. Abrëll: Waltraut Haas, éisträichesch Schauspillerin.
* 28. Abrëll: Raymond Schaack, lëtzebuergesche Schrëftsteller.
* : Helmut Thoma, éisträichesche Mediemanager.
* 3. Mee: Paul Van Hoeydonck, belsche Kënschtler.
* 13. Mee: José Mujica, uruguayesche Politiker.
* 13. Mee: Manou Scheitler, lëtzebuergesche Foussballspiller.
* 20. Mee: Trần Đức Lương, vietnameesesche Politiker.
* 20 Mee: George Wendt, US-amerikanesche Schauspiller.
* 21. Mee: Romain Leick, lëtzebuergesche Journalist.
* 23. Mee: Sebastião Salgado, brasilianesche Fotograf.
* 24. Mee: Marcel Ophüls, franséische Filmregisseur.
* 29. Mee: Ludo Dierckxsens, belsche Vëlossportler.
* 30. Mee: Jürgen Overdick, däitsche Journalist.
* : Pierre Nora, franséischen Historiker.
* : Philippe Labro, franséische Journalist an Auteur.
* : Tommy Kontz, lëtzebuergesche Geschäftsmann.
* : Frederick Forsyth, brittesche Schrëftsteller.
* 11. Juni: Brian Wilson, US-amerikanesche Museker.
* 16. Juni: Loll Weber, lëtzebuergesche Museksjournalist a -Kritiker.
* 17. Juni: Alfred Brendel, éisträichesche Pianist.
* 17. Juni: Léon Krier, lëtzebuergeschen Architekt an Urbanist.
* 23. Juni: Lea Massari, italieenesch Schauspillerin.
* 29. Juni: Lalo Schifrin, argentinesche Pianist, Komponist, an Dirigent.
* : Diogo Jota, portugisesche Foussballspiller.
* 3. Juli: André Silva, portugisesche Foussballspiller.
* : Petz Lahure, lëtzebuergesche Sportjournalist.
* 13. Juli: Pascal Alff, lëtzebuergesche Museker.
* 13. Juli: Muhammadu Buhari, nigerianesche Militär a Politiker.
* 13. Juli: Pierre Simonis, Lëtzebuerger Geschäftsmann.
* 14. Juli: Thierry Ardisson, franséischen Televisiounsanimateur.
* 16. Juli: Connie Francis, US-amerikanesch Sängerin.
* 18. Juli: Roger Norrington, engleschen Dirigent.
* 18. Juli: André Vingt-Trois, franséische  Geeschtlechen.
* 22. Juli: Ozzy Osbourne, brittesche Rockmuseker.
* 24. Juli: Hulk Hogan, US-amerikanesche Wrestler a Schauspiller.
* 28. Juli: Laura Dahlmeier, däitsch Biathletin.
* 29. Juli: Lutz Niethammer, fäitschen Historiker.
* 31. Juli: Adriana Asti, italieenesch Schauspillerin.
* : Ion Iliescu, rumänesche Politiker.
* : Jim Lovell, US-amerikaneschen Astronaut.
* 12. August: Chris Belardi, lëtzebuergesche Museker.
* 15. August: Rainer Holbe, däitsche Fernseemoderator an Auteur.
* 17. August: Terence Stamp, englesche Schauspiller.
* 29. August: Arthur Brauss, däitsche Schauspiller.
* : Graham Greene, kanadesche Schauspiller.
* : Giorgio Armani, italieenesche Moudendesigner.
* 16. September:  Robert Redford, US-amerikanesche Schauspiller, Filmregisseur a Filmproduzent.
* 23. September: Claudia Cardinale, italieenesch Schauspillerin.
* : Jane Goodall, brittesch Zoologin, Primatologin an Anthropologin.
* : Lotte Ledl, éisträichesch Schauspillerin.
* 10. Oktober: John Lodge, englesche Museker.
* 10. Oktober: Hilda Rau-Scholtus, lëtzebuergesch Politikerin.
* 10. Oktober: Ernest Reiter, lëtzebuergeschen Ingenieur an Auteur.
* 11. Oktober: Diane Keaton, US-amerikanesch Schauspillerin.
* 14. Oktober: Mathias Schiltz, lëtzebuergeschen Theolog.
* 15. Oktober: Samantha Eggar, englesch Schauspillerin.
* 18. Oktober: Martine Brochard, franséisch-italieenesch Schauspillerin.
* 29. Oktober: Marcel Gillen, lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* 31. Oktober: Tchéky Karyo, tierkesch-franséische Schauspiller.
* : Dick Cheney, US-amerikanesche Politiker.
* : Pauline Collins, brittesch Schauspillerin.
* 12. November: Marc Heinen, lëtzebuergesche Schrëftsteller.
* 14. November: Hark Bohm, däitsche Filmregisseur a -schauspiller.
* 17. November: Alice an Ellen Kessler (*"[[Kessler-Zwillingen]]"*), däitsch Sängerinnen a Dänzerinnen.
* 17. November: Gérard Thill, lëtzebuergeschen Auteur an Historiker.
* 22. November: Ben Schultheis, lëtzebuergesche Mykolog.
* 23. November: Udo Kier, däitsche Schauspiller a Filmregisseur.
* 24. November: Jimmy Cliff, jamaikanesche Reggaemuseker.
* 28. November: Ingrid van Bergen, däutsch Schauspillerin.
* 29. November: Tom Stoppard, tschechesch-britteschen Theater- an Dréibuchauteur.
* : Steve Cropper, US-amerikanesche Komponist a Museker. 
* : Frank Gehry, US-amerikanesch-kanadeschen Architekt.
* : Martin Parr, brittesche Fotograf.
* 6. Dezember: Christian de Chalonge, franséische Filmregisseur.
* : Guy Kirsch, lëtzebuergeschen Ekonomist a Sozialwëssenschaftler.
* 12. Dezember: Françoise Brion, franséisch Schauspillerin.
* 14. Dezember: Rob Reiner, US-amerikanesche Filmregisseur a Schauspiller.
* 15. Dezember: Jean Klein, lëtzebuergesche Foussballspiller.
* 17. Dezember: Rosa von Praunheim, däitsche Filmregisseur a -produzent.
* 21. Dezember: Paul Kremer, lëtzebuergesche Philosoph an Auteur.
* 22. Dezember: Chris Rea, brittesche Rock- a Bluessänger.
* 28. Dezember: Brigitte Bardot, franséisch Schauspillerin a Sängerin.
* 30. Dezember: Leo Folschette, lëtzebuergesche Schauspiller an  Televisiounsproduzent.

## Um Spaweck