open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Albert Einstein

Den **Albert Einstein**, gebuer de 14. Mäerz 1879 zu Ulm, a gestuerwen den 18. Abrëll 1955 zu Princeton (USA), war ee vun de bedeitendste Physiker vum 20. Joerhonnert.

## Säi Liewen
Den Albert Einstein war den Eelste vun zwee Kanner. Seng Elteren Hermann a Pauline Einstein ware Geschäftsleit. Seng Schwëster Maja koum ee Joer no him zu München op d'Welt.

Hie war e Suergekand, huet spéit ugefaange mat schwätzen an huet 1894 d'Schoul, de Münchener Luitpold-Gymnasium, ouni Ofschloss verlooss. Well hien awer zu Zürich studéiere wollt, huet e sech 1895 zu Aarau an enger Schoul ugemellt fir den Ofschloss nozehuelen.

Ee Joer méi spéit huet en dee gepackt an ass vun do un iwwerzeegt, datt de liberale System aus der Schwäiz zu sengem Erfolleg bäigedroen huet. Vun do un huet hien eng Ofneigung géint den däitschen Drill an Autoritéit. Si bréngen hien dozou, spéider seng däitsch Nationalitéit opzeginn.

Mat 21 Joer mécht hie säin Ofschloss zu Zürich als diploméierte Fachprofesser an der Mathematik an an der Physik.

Hie geet an Däitschland zeréck. Seng Eltere liewen awer mëttlerweil an Italien. 1901 hëlt hien déi Schwäizer Nationalitéit un a geet 1902 op Bern wou hie sech mat Privatstonnen iwwer Waasser hält.

1905 huet hie fënnef grouss Aarbechte verëffentlecht, dorënner eng iwwer de Photoeffekt an och déi iwwer d'Speziell Relativitéitstheorie.

Fir d'Entdeckung vum photoelektreschen Effekt krut hien 1921 den Nobelpräis an der Physik.

1933 ass hien an d'USA immigréiert an huet do als Fuerscher um *Institute for Advanced Study* zu Princeton geschafft. Den 18. Abrëll 1955 ass hien zu Princeton gestuerwen.

## Biographie
* Ernst Peter Fischer: *Einstein für die Westentasche* (2005), 
* Jürgen Neffe: *Einstein* (2005), 
* Thomas Bührke: *Albert Einstein* (2004), 
* Albrecht Fölsing: *Albert Einstein* (1995), 

## Seng Theorien
* D'Relativitéitstheorie

## Literatur
* Einstein, Albert a Seelig, Carl: *Mein Weltbild*
* Einstein, Albert a Calaprice, Alice: *Einstein sagt*

## Kuckt och
* Lëscht vu Physiker
* Lëscht vun de Laureate vum Nobelpräis fir Physik
* Einstein (Asteroid)

## Um Spaweck

* Websäit vum Nobelpräis
Franz Joseph Gall

De **Franz Joseph Gall**, gebuer den 9. Mäerz 1758 zu Tiefenbronn bei Pforzheim a Baden, a gestuerwen den 22. August 1828 zu Montrouge bei Paräis am Departement Hauts-de-Seine, war en däitschen Dokter an Neuroanatom.

De Gall hat Medezin zu Wien studéiert, wou hien och praktizéiert a Course gehalen huet. Hie war duerch seng Etüden dovun iwwerzeegt, datt d'Gehier de Sëtz vum Geescht wier, an datt d'Grouss-Gehier-Schuel net eenheetlech opgebaut wier. Ëm 1800 huet hien d'Cranioscopie entwéckelt opgrond vun där hien dovun ausgaangen ass, datt sech bestëmmt geeschteg Talenter duerch d'Analys vun der Kappfläch kéinte feststelle loossen. Säin Nofollger, de Johann Pfurzheim huet spéider déi Method Phrenologie genannt.

Mat senge materialisteschen Usiichten iwwer d'Denken huet en natierlech d'Kathoulesch Kierch géint sech opbruecht. 1805 huet de Gall Wien misse verloossen an ass op Paräis geplënnert. Mä och do war de Gall net grad wëllkomm, well hien net experimentell geschafft huet, konnt hie seng Kolleegen net iwwerzeegen.

Méi beléift ware seng Theorien an England, wou déi bessergestallte Leit op eng Thees gewaart haten, déi hinne beleeë kéint, datt déi Ënnerdréckt an hire Kolonien "Ënnermënsche" wieren.

De Gall huet d'Fuesestruktur vum Gehier entdeckt.

## Literatur zum Theema
* F. J. Gall, J. K. Spurzheim: *Untersuchungen ueber die Anatomie der Nervensystems ueberhaupt, und des Gehirns insbesondere. Ein dem französischen Institut überreichtes Mémoire. Nebst dem Berichte der H. H. Commissaire des Institutes und den Bemerkungen der Verfasser über diesen Bericht* (1809). Mat enger Aleedung erausgi vum S. Oehler-Klein. Hildesheim, Zürich, New York 2001(= Historia scientiarum).
* *Der Sinn des Tiegers* Zur Rezeption der Hirn- und Schädellehre Franz Joseph Galls im Werk Georg Büchners. In: Georg Büchner Jahrbuch 5 (1985), S. 18-51.
* *Die Schädellehre Franz Joseph Galls in Literatur und Kritik des 19. Jahrhunderts*. Stuttgart, New York 1990 (= Soemmerring-Forschungen, Bd. 8).

## Um Spaweck
* D'Ausstellungsstéck "Gall'sche Schädel" am Vëlkerkundemusée zu Hamburg
Isi Comes

Den **Isidor Joseph Comes**, genannt **Isi Comes**, gebuer den 8. Mee 1875 zu Éinen, a gestuerwen de 14. Februar 1960 zu Iechternach, war Engleschprofesser am Iechternacher Lycée, Schrëftsteller a Linguist.

No him ass zu Éinen an zu Iechternach jee eng Strooss benannt.

## Wierker
**Rudyard Kipling* (1909)
**De' nei Police oder Furt dênen Alen net iwer de Mont. Kome'de'stëck an engem Akt*. Musek vum Max Menager (1917)
**Zwê Jonggesellen* (1919)
**Idiomatik der Echternacher Sprache* (1935)
**Den neie Postmeeschter. Eng Erzi'elong aus neier Zeit* (1930)
**Un Eechternach. 1901-1951.* Festgedicht (1951)

## Gielercher
* 

## Um Spaweck
Um leschte Lach päifen

D'Riedensaart "**um leschte Lach päife**" gëtt gebraucht fir auszedrécken, datt et engem gesondheetlech oder finanziell net gutt geet, oder och nach datt e Politiker mam Réck zur Mauer steet.

## Originnen
Viraals huet een an der Wiertschaft säi Béier a stenge Kréi zerwéiert kritt, wou een ni gesinn huet, wéi vill dann nach dran ass. Dofir ass vun Zäit zu Zäit iwwer den Hals vum Krou geblose ginn: wat den Toun méi déif, wat de Krou méi eidel. Wann de Krou ganz eidel war, dann huet een um leschten Toun, um leschte Lach gepaff.

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Riedensaarten
Béimescht Duerf

"Dat si **béimesch Dierfer** fir mech", ass eng eeler, mä nach ëmmer gebräichlech Riedensaart fir: "Dat kennen ech guer a glat net" oder "Dat verstinn ech net".

## Originn a Verbreedung

Dës Riedensaart entstaamt ursprénglech der Donaumonarchie Éisträich-Ungarn, zu där och d'Kinnekräich Béimen (en Deel vum haitegen Tschechien) gehéiert huet, deem seng Dierfer ganz entleeë waren a fir Lëtzebuergesch- an Däitschsproocheger onverständlech tschechesch ("béimesch") Nimm haten.

A Béime selwer schwätze se bei där selwechter Geleeënheet vum *spueneschen Duerf*. Sengerzäit war Spuenien nämlech en nach méi entleeënt Kinnekräich. Am Engleschen dogéint seet een: *It's Greek to me!* - "Et kënnt mer griischech vir", e Sproch dee vum William Shakespeare erfonnt ginn ass.

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Riedensaarten
Arcelor

D**'Arcelor** war eng europäesch Gesellschaft, där hir Haaptaktivitéit d'Stolproduktioun a -veraarbechtung war. Si ass den 18. Februar 2002 aus der Fusioun vun der Aceralia (Spuenien), der Arbed (Lëtzebuerg) an der Usinor (Frankräich) entstanen.

2006 huet se mat der Mittal Steel Company zu enger neier Gesellschaft mam Numm Arcelor Mittal fusionéiert. D'Arcelor hat hire Sëtz an der Stad Lëtzebuerg.

Si war bis Oktober 2004, mat 46,6 Milliounen Tonnen, plus 5,4 Milliounen, déi aus dem Kaf am Januar 2006, vun der kanadescher Grupp Dofasco derbäikoumen, dee gréisste Stolproduzent vun der Welt (4,5&nbsp;% vum Weltmaart). Zanterhier huet Mittal déi éischt Plaz. Der Arcelor hiren Ëmsaz louch 2005 bei 32,6 Milliarden Euro, den Nettogewënn bei engem Rekord vun 3,9 Milliarden Euro.

D'Arcelor hat eng 96.000 Leit a méi wéi 60 Länner beschäftegt, mat engem Effektif vu 77&nbsp;% an Europa.

De Grupp hat 4 Haaptbranchen:
* De Flaachstol: Blech fir Autoen (15&nbsp;% vum Weltmarché), Verpakung (haaptsächlech bleche Béchsen), Bau, Apparater fir de Stot. Déi Produkter hu 55&nbsp;% vum Chiffre d'affaires vum Grupp ausgemaach.
* Laangprodukter: Schinnen, Dréier, Staangen. (20&nbsp;% vum Chiffre d'affaires)
* Stol deen net rascht, mat 12&nbsp;% vum Chiffre d'affaires.
* d'Verschaffen an d'Vermaarte vun hire Produkter

## Haaptfilialen
* Acesita - Acindar - Arcelor packaging - CST - CSTB - Eko Stahl - Industeel - Imphy Alloys - Sidmar - Sollac lorraine - Sollac mediterranée - Trefilarbed - Ugine - Vega do Sul.
*Brasilien, Russland, Indien, China, Europa an d'Tierkei ("BRICET") sinn déi Länner a Géigenden, wou d'Arcelor sech fir d'Zukunft positionéiere wollt.

## Aktionären Enn 2005
* 5,6&nbsp;% de Lëtzebuerger Staat
* 3,5&nbsp;% JMAC BV-Aristrain
* d'Region Wallounien: SOGEPA mat 2,4&nbsp;% an d'Aarbechter 0,9&nbsp;%
* 87,4&nbsp;% ass Kapital op der Bourse an deelweis an den Hänn vun Arcelor.
### Cotatiounen op der Bourse
*Bourse vu Lëtzebuerg
*Euronext Bréissel (1. Marché)
*Euronext Paräis (1. Marché)
*Bourse vu Madrid
*Bourse vu Barcelona
*Bourse vu Bilbao
*Bourse vu Valencia

## Generaldirektioun 2005
*President: Guy Dollé 
*Vizepresident: Michel Wurth 
*Finanzdirekter: Gonzalo Urquijo 
*Generaldirekter: Roland Junck 
*President vum Verwaltungsrot: Joseph Kinsch 

## Kuckt och
* Siderurgie zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* Site vun der Arcelor
Maulkuerf

Ee **Maulkuerf** gëtt benotzt, fir d'Aktiounsfräiheet vun engem Hond mat senger Schnëss anzeschränken. Dëst soll d'Gefor méi kleng maachen, datt en Hond Leit oder Déieren ufält (kuckt och Maulkuerfflicht). Hënn kréien e Maulkuerf ugedoen, wa Gefor besteet datt d'Déier duerch de Stress vun ongewinnte Situatiounen aggressiv gëtt, oder bei de Rassen, fir déi d'Gesetz e Maukuerf virschreift.

Am iwwerdroene Sënn gëtt dee Begrëff och pejorativ fir Moossname benotzt, déi no der Meenung vun de Betraffenen hir Aktiouns- oder meeschtens hir Meenungsfräiheet géifen aschränken. Sou gouf 1937 zu Lëtzebuerg e Gesetz, dat virun allem d'kommunistesch Partei verbidde sollt (an dat an engem Referendum ofgeleent gouf), vu senge Géigner "*[[Maulkuerfgesetz]]*" genannt.

Och een Theaterstéck vum Josy Christen dréit den Titel *[[De Maulkuerf]]*. Den Déifferdanger Theaterclub heescht *[[Amicale de Maulkuerf]]*, well dat dat éischt Stéck war wat se gespillt haten.
## Um Spaweck
Grigori Alexandrowitsch Potjomkin

De **Grigori Alexandrowitsch Potjomkin** [], Fürst vun Taurien, op Russesch Григорий Александрович Потёмкин, wëss. Transliteratioun *Grigorij Aleksandrovič Potëmkin*, gebuer den  zu Tschijewo bei Smolensk, a gestuerwen de  bei Jassy, begruewen an der Kathedral vun der helleger Kathrine zu Cherson, war e russesche Feldmarschall, Staatsmann a Vertrauenspersoun vun der russescher Zarin Katharina déi Grouss.

An Erënnerung bliwwen ass e virun allem wéinst sengen Efforte fir d'Besiidlung vun der südukrainescher Stepp (Grënnung vu Stied wéi Cherson, Mykolajiw, Sewastopol an Dnepropetrowsk) a wéinst dem Opbau vun der Schwaarzmierflott op der Krim.

## Literatur
* Saint-Jean (Sekretär vum Fürst): *Lebensbeschreibung des Gregor Alexandrowitsch Potemkin des Tauriers* (publ. vu Rothermel, Karlsr. 1888).

## Kuckt och
* Potjomkin-Dierfer

## Um Spaweck

* Kuerzbiographie (op Russesch)
Vittorio Cottafavi

De **Vittorio Cottafavi**, gebuer den 30. Januar 1914 zu Modena, a gestuerwen de 14. Dezember 1998 zu Anzio, war en italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.

1943 huet hie mat *[[I nostri sogni]]* säin éischte Film als Regisseur gedréint.

Mam Riccardo Freda zielt hien zu de Spezialiste vun den italieeneschen Historien- a Sandalefilmer.

## Filmographie
### Kino

* 1943: *[[I nostri sogni]]* - Haaptacteuren: Vittorio de Sica, Paolo Stoppa
* 1948: *[[La grande strada]]* - Haaptacteuren: Maria Bogdanska
* 1949: *[[La fiamma che non si spegne]]* - Haaptacteuren: Gino Cervi, María Denis
* 1952: *[[Il boia di Lilla]]* - Haaptacteuren: Rossano Brazzi, Yvette Lebon
* 1952: *[[Una donna ha ucciso]]* - Haaptacteuren: Frank Latimore, Lidia Cirillo
* 1953: *[[Il cavaliere di Maison Rouge]]* - Haaptacteuren: Renée Saint-Cyr, Yvette Lebon
* 1953: *[[Traviata '53]] * - Haaptacteuren: Barbara Laage, Armando Franciolo
* 1954: *[[Nel gorgo del peccato]]* - Haaptacteuren: Margot Hielscher, Fausto Tozzi
* 1954: *[[In amore si pecca in due]]* - Haaptacteuren: Giorgio de Lullo, Cosetta Greco
* 1954: *[[Avanzi di galera]]* - Haaptacteuren: Richard Basehart, Eddie Constantine, Antonella Lualdi
* 1956: *[[Una donna libera]]* - Haaptacteuren: Françoise Christophe, Pierre Cressoy
* 1958: *[[La rivolta dei gladiatori]]* - Haaptacteuren: Rafaël Luis Calvo, Gianna Maria Canale
* 1960: *[[La vendetta di Ercole]]* - Haaptacteuren: Mark Forest, Broderick Crawford 
* 1960: *[[Le legioni di Cleopatra]]* - Haaptacteuren: Linda Cristal, Ettore Manni, Georges Marchal 
* 1960: *Toro bravo* - Haaptacteuren: Manuel Arbó
* 1960: *[[Messalina Venere imperatrice]]* - Haaptacteuren: Belinda Lee, Arturo Dominici 
* 1961: *[[Ercole alla conquista di Atlantide]]* - Haaptacteuren: Reg Park, Ettore Manni 
* 1961: *[[Le vergini di Roma]]* - Haaptacteuren: Louis Jourdan, Sylvia Syms, Nicole Courcel
* 1965: *[[I cento cavalieri]]* - Haaptacteuren: Mark Damon, Antonella Lualdi
* 1981: *[[Maria Zef]] * - Haaptacteuren: Siro Angeli
* 1985: *[[Il diavolo sulla collina]]* - Haaptacteuren: Alessandro Fontana

### TV (Auswiel)
* 1968: *Cristóbal Colón* - Haaptacteuren: Antonio Acebal, Guido Alberti
* 1970: *I racconti di Padre Brown* - Haaptacteuren: Renato Rascel
* 1972: *A come Andromeda * - Haaptacteuren: Tino Carraro, Paola Pitagora
* 1973: *La folie Almayer* - Haaptacteuren: Giorgio Albertazzi, Rosemarie Dexter, Hans Meyer

## Kuckt och
*Lëscht vu Filmregisseuren

## Um Spaweck
Doheem (Film)

***Doheem*** ass en Documentaire vum Lëtzebuerger Regisseur Christophe Wagner aus dem Joer 2005.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film beschreift d'Liewe vu Kanner a Jugendlechen, déi an engem Foyer d'accueil liewen.

Temoignagë vu Sozialaarbechter a vu Leit, déi als Kanner a sou engem Foyer opgewuess sinn, beliichten aus ënnerschiddleche Perspektiven, wéi des Kanner a jonk Leit versichen, hiert Gefillsliewen an d'Ufuerderunge vun der Gesellschaft ze meeschteren, an och, wat fir eng Roll d'Sozialaarbechter dobäi spillen.

## Gielercher
Beim 2. Lëtzebuerger Filmpräis huet d'Jury dem Regisseur Christophe Wagner eng *Mention spéciale* ausgeschwat "fir säi Courage, am Film *Doheem* en aktuellen a ganz delikate Sujet ze traitéieren".

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* ''Doheem'' op samsa.lu 
* ''Doheem'' op filmfund.lu  /
Vidkun Quisling

De **Vidkun Abraham Lauritz Jonssøn Quisling**, gebuer den 18. Juli 1887 zu Fyresdal, an higeriicht de 24. Oktober 1945 zu Oslo an Norwegen, war en norwegesche Politiker an Offizéier. Hie war vun 1942 bis 1945 Ministerpresident vun Norwegen.

Seng politesch Carrière ass 1922 ugaangen, wéi hie Mataarbechter vum Fridtjof Nansen gouf. Tëscht 1927 an 1929 war en Diplomat zu Moskau. 1931 war e Krichsminister, mä 1933 ass en aus der Regierung gaangen. Nom Virbild vun der NSDAP huet en 1933 eng antidemokatesch an oppen antisemittesch Partei gegrënnt, d'Nationale Samling. Bei de Wale vun 1936 koum déi op 50.000 Stëmmen.

Nom Ausbroch vum Zweete Weltkrich trëtt de Quisling fir eng däitsch Besetzung vun Norwegen an. No der däitscher Invasioun, den 9. Abrëll 1940 huet hien d'Féierung vum Land iwwerholl, vum 1. Februar 1942 un mam Titel *Ministerpresident*. Den eigentlechen Här an Norwegen war awer de Reichskommissar Josef Terboven.

No der däitscher Kapitulatioun gouf de Quisling den 9. Mee 1945 verhaft. Hie gouf zum Doud verurteelt an de 24. Oktober vum selwechte Joer higeriicht.

Zanterhier ass den Numm "Quisling" e Synonym fir Kollaborateur

Dem Quisling seng russesch Fra, Maria Wassiljevna, huet bis zu hirem Doud an de 70er Joren zu Oslo gewunnt.

## Um Spaweck
Léon Degrelle

De **Léon Joseph Marie Ignace Degrelle**, gebuer de 15. Juni 1906 zu Bouillon an der Belsch, a gestuerwen den 31. Mäerz 1994 zu Málaga a Spuenien, war e Belsche Politiker an Nazi-Kollaborateur.

## Liewen

Den Degrelle kënnt aus der typescher kathoulescher Mëttelklass; säi Papp war Brauer, een Deel vu senger Famill kënnt aus dem Grand-Duché (Éislek). Zu Namouer an zu Léiwen huet hien Droit studéiert. 1930 huet hien d*Chrëschtkinneksbeweegung* gegrënnt, eng wallounesch autoritär an antidemokratesch Beweegung, benannt nom Verlagshaus *Christus Rex*, an deem d'Zäitschrëft *Rex* erauskoum. D'Rexisten haten 1936 an dem Belsche Parlament 21 Sëtz.

Beim Iwwerfall vun der Wehrmacht op d'Belsch, am Mee 1940, gouf den Degrelle a Frankräich deportéiert. Mä kuerz drop gouf en do vun den Däitsche befreit. 1941 huet den Degrelle ganz oppen de Choix vun der Kollaboratioun mat Nazidäitschland gemaach a gouf sou, nieft dem Staf De Clercq vum Vlaams Nationaal Verbond (VNV), ee vun de wichtegste Kollaborateuren a sengem Heemechtsland, e wallounesche Quisling.

Wéi Däitschland d'Sowjetunioun iwwerfall huet, huet den Degrelle d'éischt eng ronn Dausend Fräiwëlleg zesummegekraazt, fir no an no, aus enger éischter Unitéit, dem Infanterie-Batailloun 373 vun der Wehrmacht, eng *Légion Wallonie* ze schafen. Parallel dozou gouf et iwweregens och eng *Vlaamse Legioen*. Spéider, am Januar 1943, sinn d'Zaldote vun der *Légion Wallonie*, déi bis ewell an der Uniform vun der Wehrmacht gekämpft haten a ganz vill Verloschter erlidden haten (ë.&nbsp;a. zu Tscherkassy), an d'Waffen-SS integréiert ginn. Ee Moment waren déi wallounesch Zaldoten an der 5. SS-Panzerdivisioun.

De Léon Degrelle koum als am meescht dekoréierten (Ritterkräiz mat Eechelaf) auslänneschen Zaldot aus Russland erëm. Um Enn vum Krich huet den Degrelle sech iwwer den Ëmwee vu Skandinavien an d'Franco-Spuenien verzunn. An der Belsch gouf hien am Dezember 1945 zum Doud verurteelt, mä säi Gaaschtland huet hien net ausgeliwwert. 1964 huet dat Belscht Parlament, mat där sougenannter *Lex Degrelle*, de Verjärungsdelai fir Landesverrot verlängert.

1969 koumen dem Degrelle seng *Erënnerunge vun engem Faschist* eraus; dora feiert den Auteur den Hitler als "dee gréisste Genie vun allen Zäiten".

## Kuckt och

* Memorial Les 4 frères Léonard

## Literatur
* *Ënner der Leedung vum* Paul Aron *a vum* José Gotovitch, *Dictionnaire de la Seconde Guerre mondiale en Belgique* ; Bréissel (André Versaille éditeur), 2008; 528 Säiten. ISBN 978-2-87495-001-8
* Hans Werner Neulen: *An deutscher Seite: Internationale Freiwillige von Wehrmacht und Waffen-SS*, München 1998, ISBN 978-3800410699
* Hans Werner Neulen: *Europas verratene Söhne. Die Tragödie der Freiwilligen im Zweiten Weltkrieg*, München 1980, ISBN 3-404-65042-5
Stëftzant

E **Stëftzant**, och nach **Stëftkroun** genannt, ass e kënschtlechen Zännersatz. Et handelt sech dobäi ëm eng stänneg Fixatioun vun enger Zännkroun an der Zännwuerzel, déi dofir nach erhale muss sinn. Déi kënschtlech Kroun sëtzt dobäi fest op engem Stëft, deen an e Lach gestach gëtt, dat virdrun op d'Mooss an d'Zännwuerzel huet misse gebuert ginn.

Eng Stëftkroun ass déi lescht Rettung vun engem kranken oder ofgebrachenen Zant.
Dudeldorf Lion Pipes & Drums

**Dudeldorf Lion Pipes & Drums** ass den Numm vun enger Pipe Band aus der Uertschaft Dudeldorf an der Südäifel.

## Wéi et dozou koum

1995 feiert Dudeldorf 650 Joer Stadrecht an 125 Joer Raiffeisebank. Zu de Festivitéite war och eng Pipe Band invitéiert, d*Sankt Gangloff Pipes & Drums*. Well déi Musek dem Comité-Spriecher vun der Bank gefall hat, huet hien e bësse liichtfankeg der Gemeng versprach, matzehëllefen en "Duddelsakpäiferveräin" ze grënnen.

## Kuckt och
* Pipe Band
* Duddelsak
* Dudeldorf

## Um Spaweck
* Der Dudeldorf Lion Pipes & Drums hir offiziell Websäit
Dudeldorf

**Dudeldorf** ass eng däitsch Uertschaft a Uertsgemeng an der Äifel. Si gehéiert zu der Verbandsgemeng Béibreg-Land a Rheinland-Pfalz.

## Geographie
Dudeldorf läit op enger Héicht vun 290 m.

## Kuckeswäertes
Kuckeswäert ass den historeschen Uertschaftskär mat der Buerg.

## Literatur
* Muller, Jean-Claude, 2001. Die Stadt Bitburg und die Freiheit Dudeldorf in der Eifel: das Feuerstättenverzeichnis = le dénombrement de feux 1611. In: *De Familjefuerscher: bulletin de liaison de l'Association luxembourgeoise de généalogie et d'héraldique*, Jg. 19, n° 61: 6-7. Lëtzebuerg.

## Kuckt och
* Dudeldorf Lion Pipes & Drums
## Um Spaweck
*Site vun der Gemeng
Pipe Band

Eng **Pipe Band** ass eng Museksgrupp vun Duddelsakspiller an Trommler.

Dee bekanntste Genre vu Pipe Band ass déi schottesch mat Duddelsakspiller, Trommler mat klengen Trommen an enger décker Tromm.

## Um Spaweck
The Coasters

**The Coasters** waren an de spéide 50er Joren eng US-amerikanesch Pop-Vokalgrupp.

D'Grënnungsmembere waren de Bobby Nunn (Bass), Carl Gardner (Tenor) vun de Robins, an den Leon Hughes (Tenor), Billy Guy (Bariton) an den Adolph Jacobs Gittar.

1956 wollt d'Lidderschreiwer-Koppel Jerry Leiber an de Mike Stoller no e puer décke Succèsen, wéi *Hound Dog* vun der Big Mama Thornton, hiren eegene Plackelabel hunn. Sou si si vun RCA fortgaangen, an hunn *The Robins*, déi bei hinnen e Vertrag haten, matgeholl bei Atco Records, eng Filial vun Atlantic Records. Wéi Leiber/Stoller awer vu Los Angeles op New York wollte plënneren, sinn der nëmmen zwéi vun de Robins matgaangen. A sou waren den Nunn an de Gardner déi éischt Hallschent vun der neier Grupp *The Coasters*, sou genannt well se vun der Westküst koumen.

Am Februar 1956 hunn d*'Coasters* hir éischt Single erausbruecht, *Down in Mexico*.

Nom *Along Came Jones*, dem Henri Salvador säin *Zorro est arrivé*, a *Poison Ivy* war déi grouss Zäit vun de Coasters 1959 eriwwer.

## Singelen
* Down In Mexico/Turtle Dovin' (1956)
* One Kiss Led To Another/Brazil (1956)
* Young Blood/Searchin' (1957)
* Idol With The Golden Head/(When She Wants Good Lovin') My Baby Comes To Me (1957)
* Sweet Georgia Brown/What Is The Secret Of Your Success? (1957)
* Gee, Golly/Dance! (1958)
* Yakety Yak/Zing! Went The Strings Of My Heart (1958)
* The Shadow Knows/Sorry But I'm Gonna Have To Pass (1958)
* Charlie Brown/Three Cool Cats (1959)
* Along Came Jones/That Is Rock & Roll (1959)
* Poison Ivy/I'm A Hog For You (1959)
* What About Us/Run Red Run (1959)
* Besame Mucho (Parts 1 and 2) (1960)
* Wake Me, Shake Me/Stewball (1960)
* Shoppin' For Clothes/The Snake And The Bookworm (1960)
* Wait A Minute/Thumbin' A Ride (1961)
* Little Egypt (Ying-Yang)/Keep On Rollin' (1961)
* Girls Girls Girls (Parts 1 and 2) (1961)
* (Ain't That) Just Like Me/Bad Blood (1961)
* Ridin' Hood/Teach Me How To Shimmy (1962)
* The Climb (vokal und instrumental) (1962)
* The P.T.A./Bull Tick Waltz (1963)
* T'Ain't Nothin' To Me/Speedo's Back In Town (1964)
* Bad Detective/Lovey Dovey (1964)
* Wild One/I Must Be Dreaming (1964)
* Lady Like/Hongry (1965)
* Let's Go Get Stoned/Money Honey (1965)
* Crazy Baby/Bell Bottom Slacks And A Chinese Kimono (She's My Little Spodee-O) (1965)
* She's A Yum Yum/Saturday Night Fish Fry (1966)
* Soul Pad/Down Home Girl (1967)
* She Can/Everybody's Woman (1968)
* D.W. Washburn/Everybody's Woman (1968)
* All Right/The World Is Changing (1969)
* Love Potion No. 9/D.W. Washburn (1971)
* Cool Jerk/Talkin' 'Bout A Woman (1972)
* Soul Pad/D.W. Washburn (1973)
* Hush Don't Talk About It/The World Keeps On Turning (1976; als Carl Gardner & the Coasters)

## Um Spaweck
*Déi "offiziell" Websäit
Jesús Moncada

De **Jesús Moncada Estruge**, gebuer den 1. Dezember 1941 zu Mequinensa, Baix Cinca a Spuenien, a gestuerwen den 13. Juni 2005 zu Barcelona, war e spuenesche Schrëftsteller, deen op Katalounesch geschriwwen huet.

Säi Studium huet de Jesús Moncada tëscht 1953 an 1958 an enger liberaler Schoul, dem *Colegio de Santo Tomás de Aquino* zu Saragossa gemaach, eng Raritéit an der Zäit vun der Franco-Diktatur.

Säin éischte Roman, *Carni de sirga* spillt am Moncada senger Heemechtsstad Mequinenza, am Roman *Torrellloba* genannt, déi an de 70er Joren huet missen evakuéiert ginn. Nodeem den Ebro gestaut gouf, ass d'Stad am Waasser verschwonnen, wéi Biwels bei Bau vum Pompelspäicherwierk Veianen.

Den zweete Roman *La galeria de les estàtues* vun 1992 spillt sech an der imaginärer Stad *Torrelloba* of, enger Provënzhaaptstad, déi Saragossa noempfonnt ass.

1998 kënnt e Buch mat Erzielungen eraus, *Calaveres atònites*. Et geet doran ëm e jonken Affekot, deen an de 50er Joren zu Mequinensa e Poste fir Friddensriichter unhëlt.

Dem Moncada seng literaresch Wierker sinn iwwersat ginn op Däitsch, Englesch, Aragoneesesch, Dänesch, Slowakesch, Sloweenesch, Spuenesch, Franséisch, Galizesch, Hebräesch, Ungaresch, Italieenesch, Japanesch, Hollännesch, Polnesch, Portugisesch, Rumänesch, Russesch, Schweedesch a Vietnameesesch.

## Wierker
### Originaleditiounen
* *Històries de la mã esquerra*, Barcelona, La Magrana, 1981.
* *El Café de la Granota*, Barcelona, La Magrana, 1985
* *Camí de Sirga*. Barcelona, La Magrana, 1988.
* *La galeria de les estãtues*. Barcelon, La Magrana, 1992.
* *Estremida memòria*. Barcelona: La Magrana, 1997.
* *Calaveres atònites*. Barcelona: La Magrana, 1999.
* *Cabòries estivals i altres proses volanderes*. Fraga-Calaceit: Quaderns de les Cadolles. Institut d'Estudis del Baix Cinca, 2003

### Däitsch Editiounen
* *Die Versinkende Stadt* (Camí de sirga). iwwersat vum Willi Zurbrüggen, Frankfurt, Fischer, 1995.
* *Die Galerie der Statuen* (La Galeria de les estàtues). iwwersat vum Willi Zurbrüggen, Frankfurt, Fischer, 1997.

### Franséisch Editiounen
* *Les Bateliers de l'Èbre* (Camí de sirga). iwwersat vum Bernard Lesfargues, París, Seuil, 1992.
* *Frémissante mémoire*. iwwersat vun der Mathilde Bensoussan, Paräís, Gallimard, 2001.

### Englesch Editioun
* *The Towpath* (Camí de sirga), iwwersat vun der Judith Willis, London, Harvill, 1994.

## Dem Moncada seng Iwwersetzungen an d'Katalounescht (Auswiel)
* *Carrer de l'estació*, vum Léo Malet, Barcelona: La Magrana, 1990
* *Tots els morts tenen la mateixa pell* vum Boris Vian, Barcelona: La Magrana 1993
* *Les proeses d'un jove don Joan*, vum Guillaume Apollinaire, Barcelona La Magrana 1995
* *Els fills del Capità Grant*, vum Jules Verne. Barcelona: La Magrana, 1996
* *El comte de Montecristo*, vum Alexandre Dumas, Barcelona: La Magrana 2002
Mol

D**'Mol** (symb: **mol**) ass eng Unitéit am Internationalen Eenheetesystem, déi haaptsächlech an der Physik an an der Chimie gebraucht gëtt. Bei engem Mol handelt et sech ëm déi Quantitéit vun enger Matière vun engem System, deen aus grad souvill Eenzeldeelercher (Atomer, Moleküllen, Ionen, Elektronen,...) besteet, wéi et Atomer an 12 Gramm vum Kuelestoff-Nuklid 12C gëtt.

Dës Zuel vun Entitéiten ass: *N<sub>A</sub>* = 6,0221415 × 1023 mol−1.

Dat ass eng Zort Konstant, déi vum Amedeo Avogadro festgeluecht gouf. Dofir ass d'Zuel vun Entitéiten an engem Mol och no him *[[Avogadro-Zuel]]* benannt ginn.

Vereinfacht gesot ass e Mol eng Unitéit vum selwechte Genre wéi z.&nbsp;B. eng Dosen. Zwou Dosen Eeër sinn 2 × (12) = 24 Eeër. An zwou Molen Eeër sinn 2 × (6,0221415 × 1023) = 12,044283 × 1023 Eeër, also ronn 1204 Trilliarden Eeër. Bei dësem Verglach gëtt och däitlech, firwat een eng Quantitéit Eeër éischter an Dosen ausdréckt an eng Quantitéit Atomer oder Moleküllen éischter a Molen.

## Um Spaweck

* Informatiounen iwwer d'Mol op der Websäit vum ''Bureau International des Poids et Mesures''
Optik

D**'Optik** ass dat Gebitt vun der Physik, dat sech mat allem beschäftegt, wat mam Liicht ze dinn huet. Se beschreift zum Beispill, wéi ee Liichtstral, deen op eng Lëns fält, erëm aus dëser Lëns erauskënnt. Se probéiert och z'erkläre, wéi Interferenzen entstinn. Dee Phenomeen mécht et méiglech aus Liicht Däischtert ze maachen.

## Um Spaweck
Mechanik

D**'Mechanik** ass en Deelgebitt vun der Physik dat sech mat der Beweegung vu Kierperen an der Awierkung vu Kräfte beschäftegt.

En typescht Beispill vun der Mechanik ass d'Predictioun vun den Trajektoire vun de Planéite ronderëm d'Sonn. En anert Beispill ass d'Berechnung vun der Trajektoire vun enger Kanounekugel déi een an engem bestëmmte Wénkel ofschéisst.

Wichteg Gréisste sinn d'Mass a Kilogramm (kg), d'Längt a Meter(m), an d'Zäit a Sekonnen(s). Mat dësen dräi Moosseenheete loosse sech all déi aner Moosseenheeten, déi an der Mechanik benotzt ginn, opbauen. Sou zum Beispill ass eng Kraaft, vun 1N (N steet fir d'Unitéit vun der Force am SI-Eenheetesystem: den Newton) gläich 1&nbsp;kg × 1 m × 1 s−2.

## Um Spaweck
Relativitéitstheorie

D**'Relativitéitstheorie** befaasst sech mat der Struktur vu Raum an Zäit a mat der Gravitatioun. Se besteet aus zwou physikaleschen Theorien, déi den Albert Einstein opgestallt huet. An der 1905 verëffentlechter spezieller Relativitéitstheorie beschreift den Einstein datt d'Liichtvitess e konstante Wäert huet, Raum an Zäit hänken awer vum Point de vue vun zwéi Spectateuren of, déi sech relativ zouenee beweegen an all d'Phenomeener déi heimat verbonne sinn. D'Zäit ass also relativ a jiddwereen huet seng eegen.

Déi allgemeng Relativitéitstheorie ass am Joer 1916 verëffentlecht ginn. Den Einstein baut déi allgemeng Relativitéit op senge Resultater vun der spezieller Theorie op. Hie probéiert z'erkläre wéi d'Gravitatioun duerch eng Béiung vu Raum an Zäit verursaacht gëtt. Hie grënnt domat déi modern Kosmologie, d'Léier déi sech mam Ursprong an der Entwécklung vum Universum beschäftegt. Den 29. Mee 1919 konnt de britteschen Astronom Arthur Stanley Eddington bei enger Sonnendäischtert iwwer der westafrikanescher Küst déi Theorie bestätegen.

D'Relativitéitstheorie huet eist Versteesdemech vu Raum an Zäit revolutionéiert a Phenomeener opgedeckt, déi sech eiser Virstellungskraaft entzéien. Déi Phenomeener sinn awer mathematesch prezis beschriwwen an duerch Experimenter bestätegt.

D'Relativitéitstheorie ass eng vun deen zwou Saile vun den Theorien vun der Physik. D'Vereenegung mat der Quantephysik (déi zweet Sail vun der Physik), ass nach ëmmer net gemaach ginn an ass eng vun deene gréissten Erausfuerderunge vun der physikalescher Grondlagefuerschung. Déi zwou Theorien erklären nach ëmmer hire Virgänger, dem Newton seng Physik, an erfëllen domat d'Korrespondenzprinzip.

## Um Spaweck
Gravitatioun

D**'Gravitatioun**, vum laténgesche *gravitas*, ass déi Kraaft, déi zwéi verschidden Objeten, déi eng Mass hunn, unzitt. Mir sinn dëser Kraaft all Dag ausgesat. Et ass d'Kraaft, déi Objeten op de Buedem zitt an eis och um Buedem hält.

Den Isaac Newton huet als éischten d'Prinzippie vun der Gravitatioun opgestallt. Spéider huet den Albert Einstein a senger Relativitéitstheorie déi Prinzippien a Fro gestallt an huet neier agefouert, déi awer och déi al Resultater vum Newton erklären.

## Kuckt och
* Gravitatiounsgesetz

## Um Spaweck

* Max-Planck-Institut fir Gravitatiounsphysik
* Physikalesch-Technesch Bundesanstalt PTB Gravity Information System
* D'Gravitatioun - fundamental Eegenschaften, gutt erkläert
* D'Gravitatioun an Acceleratioun ëmrechnen
Jean Tardieu

De **Jean Tardieu**, gebuer den 1. Januar 1903 zu Saint-Germain-de-Joux am Jura, a gestuerwen de 27. Januar 1995 zu Créteil, war e franséische Schrëftsteller.

Seng Theaterstécker si ganz kuerz.
Jean-Baptiste Tati-Loutard

De **Jean-Baptiste Tati-Loutard**, gebuer de 15. Dezember 1939 bei Point-Noire, a getuerwen de 4. Juli 2009, war e Schrëftsteller aus der Republik Kongo, deen op Franséisch schreift.

Seng éischt Bicher ware *Les Racines congolaises* a *Poèmes de la mer*, déi béid 1968 erauskoumen.
Jacques-Antoine Révéroni Saint-Cyr

De **Jacques-Antoine Révéroni Saint-Cyr**, gebuer de 5. Mee 1767 zu Lyon, a gestuerwen den 12. Mäerz 1829 zu Ivry-sur-Seine, war e franséische Schrëftsteller.

Seng Wierker ginn dacks mat deene vum Donatien-Alphonse-François de Sade verglach.

1977 hunn de Paul Otchakowski-Laurens an den Yves Buin dem Révéroni Saint-Cyr seng fënnef Romaner an der Kollektioun *Textes Flammarion* erausginn.

## Um Spaweck
Christine de Rivoyre

D**Christine de Rivoyre**, gebuer den 29. November 1921 zu Tarbes, a gestuerwen den 3. Januar 2019 zu Paräis, war eng franséisch Schrëftstellerin.

Si krut de Prix Interallié am Joer 1968 fir *Le Petit Matin*.

## Wierker
* *L'Alouette au miroir*, Paräis, Plon, 1955. 
* *La Mandarine*, Paräis, Plon, 1957.
* *La Tête en fleurs*, Paräis, Plon, 1960.
* *La Glace à l'ananas*, Paräis, Plon, 1962.
* *Les Sultans*, Paräis, Grasset, 1964.
* *Le Petit Matin*, Paräis, Grasset.
* *Le Seigneur des chevaux*, Paräis, Julliard, 1969.
* *Fleur d'agonie*, Paräis, Grasset, 1970.
* *Boy*, Paräis, Grasset, * *Le Voyage à l'envers*, Paräis, Grasset, 1977.
* *Belle alliance*, Paräis, Grasset, 1982.
* *Reine-mère*, Paräis, Grasset, 1985.
* *Crépuscule, taille unique*, Paräis, Grasset.
* *Racontez-moi les flamboyants*, Paräis, Grasset, 1995.
Victor Séjour

De **Juan Victor Séjour Marcou et Ferrand**, besser bekannt als **Victor Séjour**, gebuer den 2. Juni 1817 zu New Orleans, a gestuerwen den 20. September 1874 uzu Paräis, war e franséischsproochege Schrëftsteller, deen iwwer 20 Theaterstécker geschriwwen huet.

## Liewen

## Wierk
Roger Bastide

De **Roger Bastide**, gebuer den 1. Abrëll 1898 zu Nîmes a Frankräich, a gestuerwen den 10. Abrëll 1974 a Frankräich, war e franséische Soziolog an Ethnograph.

De Bastide staamt aus enger protestantescher Famill an huet Theologie studéiert. Nodeem hien zwee Bicher iwwer Soziologie vun de Relioune geschriwwen hat, ass de Bastide 1937 a Brasilien gaangen, fir op der Universitéit vu Sao Paulo Coursen ze ginn.

De Bastide gëllt als e wichtege Spezialist vun der Afro-brasilianescher Relioun.

## Um Spaweck
* Bio-Bibliographie vum Roger Bastide
Cezaria Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz Jędrzejewiczowa

D**'Cezaria Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz Jędrzejewiczowa**, gebuer den 2. August 1885 zu Dorpat an Estland, a gestuerwen zu London den 28. Februar 1967, war eng Ethnologin, Philosophin a Linguistin.

Si hat e Léierstull op der Universitéit zu Warschau fir "polnesch Ethnographie".
## Um Spaweck
Angelo De Gubernatis

Den **Angelo De Gubernatis**, gebuer de 7. Abrëll 1840 zu Torino an Italien, a gestuerwen de 26. Februar 1913, war en italieeneschen Anthropolog.

Hie war zu senger Zäit de Spezialist fir indesch Mythologie.
Ernesto De Martino

Den **Ernesto De Martino**, gebuer den 1. Dezember 1908 zu Napoli an Italien, a gestuerwen de 6. Mee 1965 zu Roum.

Den De Martino gëllt allgemeng als de "Papp" vun der italieenescher Anthropologie.
Wilhelm Michel

De **Wilhelm Michel**, gebuer den 9. August 1877 zu Metz, a gestuerwen de 16. Abrëll 1942 zu Darmstadt, war en däitsche Schrëftsteller.

Hien ass zu Frankenstein an der Pfalz opgewuess an huet Philologie an Droit zu Würzburg a München studéiert. 1901 huet e sech als fräie Schrëftsteller zu München néiergelooss.

1925 krut en de Büchner-Präis iwwerreecht.

Säin ëmfangräicht Schaffen ass der Nowelt awer praktesch net an Erënnerung bliwwen.

## Seng Wierker (Auswiel)
* *Apollon und Dionysos. Dualistische Streifzüge*, 1904 
* *Rainer Maria Rilke*, 1905 
* *Der Zuschauer. Gedichte*, 1907
* *Friedrich Hölderlin*, 1912 
* *Der Mensch versagt*, 1920 
* *Hölderlins abendländische Wendung*, 1923 
* *Hölderlin und der deutsche Geist*, 1924 
* *Das Leiden am Ich*, 1930 
* *Das Leben Friedrich Hölderlins*, 1940
Hans Schiebelhuth

Den **Hans Schiebelhuth**, gebuer den 11. Oktober 1895 zu Darmstadt, a gestuerwen de 14. Januar 1944 zu East Hampton an den USA, war en expressionisteschen däitsche Schrëftsteller an Dichter.

Hie war e perséinleche Frënd vum Carl Zuckmayer an hat och Verbindungen zum Krees ëm den Dichter Stefan George.

An Däitschland war den Hans Schiebelhuth besonnesch bekannt wéinst sengen Thomas Wolfe- Iwwersetzungen.

1947 krut hie posthum de Georg-Büchner-Präis vum Joer 1945.

## Seng Wierker
* *Schalmei vom Schelmenried. Drei Gedichtzyklen*, 1994, 94 S.
* *Wegstern*

## Editiounen
*Kritesch Wierkeditioun: *Werke I/II Gedichte - Prosa - Briefe*, erausgi vum Manfred Schlösser, 2 Bänn, 800 Säiten, Agora Verlag

De Fritz Usinger, selwer Büchnerpräisdréier vum Joer 1946, huet iwwer de Gedichtband "Wegstern" gesot: *"Vum 'Wegstern' däerf ee wuel soen, datt et eent vun de schéinsten a räifste Gedichtbicher vun der Period vum Expressionismus ass"*.

## Um Spaweck
* Websäit vum Agora Verlag iwwer den Hans Schiebelhuth
Pola Negri

D**'Pola Negri**, gebuer als *Barbara Apolonia Chałupiec* den 3. Januar 1897 zu Lipno a Polen, a gestuerwen den 1. August 1987 zu San Antonio an Texas, war eng polnesch Film- an Theaterschauspillerin.

D'Pola Negri huet am Alter vu 14 Joer ugefaange Ballet ze léieren. Si war ee vun deene ganz bekannte Stommfilm-Staren.

## Filmer (Auswiel)
*1914: *Niewolnica zmyslów* (Der Tanz des Todes) oder (Sklavin der Sinne) vum Jan Pawlowski a Ryszard Ordynski
*1918: *[[Die Augen der Mumie Ma]]* vum Ernst Lubitsch 
*1918: *[[Carmen (Film, 1918)|Carmen]]* vum Ernst Lubitsch
*1919: *[[Madame DuBarry]]* vum Ernst Lubitsch
*1924: *[[Forbidden Paradise]]* vum Ernst Lubitsch 
*1926: *[[Hotel Imperial]]* vum Mauritz Stiller
*1928: *Loves of an Actress* vum Rowland V. Lee 
*1935: *[[Mazurka (Film, 1935)|Mazurka]]* vum Willi Forst 
*1936: *[[Der Weg nach Shanghai]]* vum Paul Wegener
*1937: *Tango Notturno* vum Fritz Kirchhoff
*1943: *Hi Diddle Diddle* vum Andrew L. Stone
*1964: *The Moon-Spinners* vum James Neilson

## Um Spaweck
Henny Porten

D**'Henny Porten** (Henny Frieda Ulricke Porten), gebuer de 7. Januar 1890 zu Magdeburg, a gestuerwen de 15. Oktober 1960 an engem Spidol zu West-Berlin, war eng däitsch Schauspillerin.

Hire Papp war den Operesänger Franz Porten.

D'Henny Porten war eng vun den éischte Stommfilmstaren an Däitschland.

## Filmer (Auswiel)
**Das Fräulein von Scuderi* (1955) vum Eugen York
**Carola Lamberti - eine vom Zirkus* (1954) vum Hans Müller 
**Neigungsehe* (1944) vum Carl Froelich
**Familie Buchholz* (1943) vum Carl Froelich
**[[Mutter und Kind]]* (1934) vum Hans Steinhoff
**[[Skandal um Eva]]* (1930) vum Georg Wilhelm Pabst
**Hintertreppe* (1921) vum Leopold Jessner a Paul Leni
**[[Anna Boleyn]]* (1920) vum Ernst Lubitsch
**[[Kohlhiesels Töchter]]* (1920) vum Ernst Lubitsch
**Rose Bernd* (1919) vum Alfred Halm
**Irrungen* (1919) vum Rudolf Biebrach
**Das Liebesglück einer Blinden* (1911) vum Heinrich Bolten-Baeckers

## Um Spaweck

*Henny Porten Filmographie 
*Artikel am filmportal.de iwwer d'Henny Porten
Acker Bilk

De **Mr. Acker Bilk**, gebuer den 28. Januar 1929 als **Bernard Stanley Bilk** zu Pensford a Somerset an England, a gestuerwen den 2. November 2014 zu Bath, war en englesche Klarinettist.

An der Mëtt vun den 1950er Joer huet hien eng Dixieland-Museksgrupp gegrënnt, seng *Paramount Jazzband*. 1962 huet hie säi gréisste Succès gehat mat *Stranger On the Shore*.

## Um Spaweck
Observatoire vu Paräis

Den **Observatoire vu Paräis** ass en Observatoire dee 1667 vum Louis XIV. gegrënnt gouf an zanter dem 17. Joerhonnert zu de renomméierte franséische Fuerschungsplaze fir Astronomie zielt. E gouf vum bekannten Architekt Claude Perrault gebaut an ass deen eelsten Observatoire vun der Welt, deen nach a Betrib ass. 

Nieft dem Siège an der Avenue de l'Observatoire am 14. Arrondissement zu Paräis huet den Observatoire nach zwou Bausseplazen: den Observatoire vu Meudon an deen zu Nançay.

De Paräisser Observatoire ass mam ëffentlechen Transport iwwer follgend Statiounen z'erreechen:

: Metrosstatioun: *[[Denfert-Rochereau (Paräisser Metro)|Denfert-Rochereau]] a [[Saint-Jacques (Paräisser Metro)|Saint-Jacques]].*
: RER-Statioun: *[[Port-Royal (RER)|Port-Royal]].*

## Direktere vum Paräisser Observatoire

## Observatoire vu Meudon

## Radioteleskop vun Nançay
De Radioteleskop Nançay an der klenger Gemeng Nançay am Département Cher gouf am Joer 1953 opgeriicht.

## Literatur
* Wilhelm Foerster, *Die Erforschung des [[Weltall]]s*. Dritter Band der Serie "Weltall und Menschheit", Berlin/ Leipzig 1902.
* Joachim Herrmann, *Geschichte der Astronomie*, Kosmos-Verlag ~1990.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Offiziell Säit vum Paräisser Observatoire
Vincenzo Cuoco

De **Vincenzo Cuoco**, gebuer zu Civitacampomarano (Campobasso), a gestuerwen 1823, war en italieeneschen Historiker.

De Cuoco huet 1787 zu Napoli Jurisprudenz studéiert. Hien huet sech vill mat de Schrëfte vum Giovanni Batista Vico beschäftegt, an en huet sech als deem säin Nofollger gesinn.

1801 huet hie säin Haaptwierk, *Saggio storico sulla rivolutione napoletana del 1799* erausginn.
Where Have All the Flowers Gone?

**Where Have All the Flowers Gone** ass en Antikrichslidd vum Pete Seeger.

Nieft dem Bob Dylan sengem *[[Masters of War]]* ass dem US-amerikanesche Folksänger Pete Seeger säi Lidd dat bekanntst Lidd géint de Krich iwwerhaapt.

De Seeger huet ëmmer erëm erzielt, hien hätt d'Grondiddi aus dem Michail Scholochow sengem Roman *De rouegen Don* (*Тихий Дон*) an d'Melodie vum Lidd *Drill Ye Tarriers Drill*.

De Scholochow: 
* Wou sinn all déi Blummen?
* D'Meedercher hu se gepléckt.
* Wou sinn d'Meedercher alleguer?
* Si hu sech Männer geholl.
* Wou sinn d'Männer alleguer?
* Si sinn an der Arméi.

Deen Text erënnert un dat däitsch Vollekslidd *[[Zogen einst fünf wilde Schwäne]]*, an deem d'Associatioun "Blumm - Brautkranz - Mann am Krich" och ze fannen ass.

Dem Seeger säi Lidd gouf op ville Sprooche nogesongen. Am Däitsche waren et ënner Aneren: d'Marlene Dietrich, d'Nana Mouskouri, d'Joan Baez, de Friedrich Schütter an den Hannes Wader.

## Éischt Stroph

Den däitschen Text staamt vum Max Colpet (* 19. Juli 1905 zu Königsberg; † 2. Januar 1998 zu München).

## Um Spaweck
* Wéi ass et zum Lidd komm
* De ganzen Originaltext
* De ganzen Text op Däitsch
* De ganzen Text vun ''Zogen einst fünf wilde Schwäne''
* Den Text op Russesch, Italieenesch, Catalanesch, Griichesch, Schweedesch, Schwyzertüütsch, Rätoromanesch an aner Sproochen
Ascorbinsaier

**Ascorbinsaier** oder **Vitaminn C** ass e Vitaminn, dee sech am Waasser opléist.

## Geschicht

## Eegenschaften a Struktur

Seng cheemesch Formel ass: C6H8O6

## Virkommen

## Aufgaben a Bedarf

### Manktem

### Iwwerdoséierung

## Um Spaweck
Leadbelly

De **Leadbelly**, oder och **Lead Belly**, wéi hie säin Numm selwer geschriwwen huet, gebuer den 29. Januar 1889 zu Mooringsport, Louisiana als **Huddie William Ledbetter**, a gestuerwen de 6. Dezember 1949 zu New York, war e schwaarzen US-amerikanesche Folk a Blues-Sänger.

## Literatur zum Theema
* Moses Asch an den Alan Lomax, ed.: *The Leadbelly Songbook*, Oak, New York, 1962.

## Um Spaweck

* Lead Belly Foundation
* Belly and the Lomaxes'', e FAQ op der Websäit vun der Association for Cultural Equity
Gena Dimitrowa

D**'Gena Dimitrowa**, gebuer de 6. Mee 1941 zu Beglej a Bulgarien, a gestuerwen den 11. Juni 2005 an engem Spidol zu Milano an Italien, war eng bulgaresch Operesängerin.

D'Gena Dimitrowa huet hir Stëmm, si war dramatesche Sopran, zu Sofia ausbilde gelooss, wou si 1965 hiren éischten Optrëtt am *Nationalen Operenhaus* hat.

An de Joren drop ass si an deene gréissten Operenhaiser opgetrueden: An der Scala zu Milano, der Opéra de Paris, der Berliner Staatsoper, zu London am Royal Opera House Covent Garden an der The Metropolitan Opera zu New York.

Hir wichtegst Roll war déi vun der "Abigaille" am Giuseppe Verdi senger Oper Nabucco.

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Gena Dimitrowa
Michel Petrucciani

De **Michel Petrucciani**, gebuer den 28. Dezember 1962 zu Orange am Vaucluse a Frankräich, a gestuerwen de 6. Januar 1999 zu New York, war e franséischen Jazzpianist.

De Petrucciani huet un der Glasschankekrankheet, der *Osteogenesis imperfecta* gelidden.
Hie gouf um Père Lachaise Kierfecht bäigesat.

Säi Papp, den Antoine Petrucciani, genannt "Tony", e bekannten Jazzgittarist huet hie vu Klengem u Piano geléiert. Och seng zwéi Bridder si Museker, de Louis ass Kontrabassist an de Philippe Gittarist.

## Discographie

* *Flash* (1980)
* *Michel Petrucciani Trio* (1981)
* *Date with Time* (1981)
* *Michel Petrucciani* (1981)
* *Oracle's Destiny* (1982)
* *Toot Suite* (1982)
* *100 Hearts* (1983)
* *Live at the Village Vanguard* (1984)
* *Note'n Notes* (1984)
* *Cold Blues* (1985)
* *Pianism* (1985)
* *Power of Three* (1986)
* *Michel plays Petrucciani* (1987)
* *Music* (1989)
* *Playground* (1991)
* *Live* (1991)
* *Promenade with Duke* (1993)
* *Marvellous* (1994)
* *Conference De Presse* (1994)
* *Darn that Dream* (1996)
* *Flamingo* (with Grapelli) (1996)
* *Au Theatre des Champs-Elysees* (1997)
* *Both Worlds* (1998)
* *Solo Live* (1999)
* *Estate* (1999)
* *Live in Tokyo* (1999)
* *Bob Malach & Michel Petrucciani* (2000)
* *Concerts Inédits /live* (2000)
* *Conversation* (2001)

## Um Spaweck
* Tribute To Michel Petrucciani
Jagajjyotirmalla

De **Jagajjyotirmalla** war vun 1614 bis 1637 Kinnek vu Bhaktapur.

Vum Jagajjyotirmalla sinn dräi Maithili-Stécker iwwerliwwert, notamment den Haragaurivivaha,

## Literatur zum Theema
* Chr.Lindtner: *King Jagajjyotirmalla's Slokasârasamgrahah*, Asiatische Studien (Bern & New York), vol. 1 (2000), pp.&nbsp;45–62.
* Tej Ratna Kansakar: *The Challenges of Multilingualism in Nepal*, in: *Newãh Vjjnana*- The Journal of Newar Studies, (ISSN 1536-8661), Number 5– 2004/05, NS 1125, 2061/62, Säit 1-12.

## Um Spaweck
* En Abléck an d'Newar-Kultur
800 v. Chr.

9. Joerhonnert v. Chr. | **[[8. Joerhonnert v. Chr.]]** | 7. Joerhonnert v. Chr.

805 v. Chr. | 804 v. Chr. | 803 v. Chr. | 802 v. Chr. | 801 v. Chr. | **800 v. Chr.** | 799 v. Chr. | 798 v. Chr. | 797 v. Chr. | 796 v. Chr. | 795 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 800 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
790 v. Chr.

9. Joerhonnert v. Chr. | **[[8. Joerhonnert v. Chr.]]** | 7. Joerhonnert v. Chr.

795 v. Chr. | 794 v. Chr. | 793 v. Chr. | 792 v. Chr. | 791 v. Chr. | **790 v. Chr.** | 789 v. Chr. | 788 v. Chr. | 787 v. Chr. | 786 v. Chr. | 785 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 790 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
778 v. Chr.

9. Joerhonnert v. Chr. | **[[8. Joerhonnert v. Chr.]]** | 7. Joerhonnert v. Chr.

783 v. Chr. | 782 v. Chr. | 781 v. Chr. | 780 v. Chr. | 779 v. Chr. | **778 v. Chr.** | 777 v. Chr. | 776 v. Chr. | 775 v. Chr. | 774 v. Chr. | 773 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 778 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
768 v. Chr.

9. Joerhonnert v. Chr. | **[[8. Joerhonnert v. Chr.]]** | 7. Joerhonnert v. Chr.

773 v. Chr. | 772 v. Chr. | 771 v. Chr. | 770 v. Chr. | 769 v. Chr. | **768 v. Chr.** | 767 v. Chr. | 766 v. Chr. | 765 v. Chr. | 764 v. Chr. | 763 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 768 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
758 v. Chr.

9. Joerhonnert v. Chr. | **[[8. Joerhonnert v. Chr.]]** | 7. Joerhonnert v. Chr.

763 v. Chr. | 762 v. Chr. | 761 v. Chr. | 760 v. Chr. | 759 v. Chr. | **758 v. Chr.** | 757 v. Chr. | 756 v. Chr. | 755 v. Chr. | 754 v. Chr. | 753 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 758 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
748 v. Chr.

9. Joerhonnert v. Chr. | **[[8. Joerhonnert v. Chr.]]** | 7. Joerhonnert v. Chr.

753 v. Chr. | 752 v. Chr. | 751 v. Chr. | 750 v. Chr. | 749 v. Chr. | **748 v. Chr.** | 747 v. Chr. | 746 v. Chr. | 745 v. Chr. | 744 v. Chr. | 743 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 748 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
736 v. Chr.

9. Joerhonnert v. Chr. | **[[8. Joerhonnert v. Chr.]]** | 7. Joerhonnert v. Chr.

741 v. Chr. | 740 v. Chr. | 739 v. Chr. | 738 v. Chr. | 737 v. Chr. | **736 v. Chr.** | 735 v. Chr. | 734 v. Chr. | 733 v. Chr. | 732 v. Chr. | 731 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 736 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
726 v. Chr.

9. Joerhonnert v. Chr. | **[[8. Joerhonnert v. Chr.]]** | 7. Joerhonnert v. Chr.

731 v. Chr. | 730 v. Chr. | 729 v. Chr. | 728 v. Chr. | 727 v. Chr. | **726 v. Chr.** | 725 v. Chr. | 724 v. Chr. | 723 v. Chr. | 722 v. Chr. | 721 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 726 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
716 v. Chr.

9. Joerhonnert v. Chr. | **[[8. Joerhonnert v. Chr.]]** | 7. Joerhonnert v. Chr.

721 v. Chr. | 720 v. Chr. | 719 v. Chr. | 718 v. Chr. | 717 v. Chr. | **716 v. Chr.** | 715 v. Chr. | 714 v. Chr. | 713 v. Chr. | 712 v. Chr. | 711 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 716 v. Chr.*

## Evenementer
* ~737716 v. Chr.: Éischte messinesche Krich.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
707 v. Chr.

9. Joerhonnert v. Chr. | **[[8. Joerhonnert v. Chr.]]** | 7. Joerhonnert v. Chr.

712 v. Chr. | 711 v. Chr. | 710 v. Chr. | 709 v. Chr. | 708 v. Chr. | **707 v. Chr.** | 706 v. Chr. | 705 v. Chr. | 704 v. Chr. | 703 v. Chr. | 702 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 707 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen