open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monument Émile Mayrisch (Esch-Uelzecht)

D**'Monument Émile Mayrisch** zu Esch-Uelzecht erënnert un de Stolindustriellen Émile Mayrisch.

Et steet um Square Emile Mayrisch am Quartier Dellhéicht. 1925 huet den Urbanist Josef Stübben proposéiert, nieft der Schoul eng Plaz a Form vun engem klenge Park unzeleeën. 1929 gouf de Square ageweit. Dat Joer virdru war den Emile Mayrisch gestuerwen, an et ass decidéiert ginn, him e Monument commémoratif opzeriichten. Dofir goufen de franséischen Architekt Auguste Perret a säi Jong Gustave chargéiert, en Entworf ze maachen.

D'Monument gouf de 14. August 1933 um Square Émile Mayrisch a Presenz vum Buergermeeschter Victor Wilhelm, dem President vun der Arbed Gaston Barbanson, dem Staatsminister Joseph Bech an der Aline Mayrisch ageweit.

D'Skulptur a Form vun engem Portrait vum Émile Mayrisch uewen um Monument an déi zwou Take vir um Monument sinn e Wierk vum franséische Sculpteur Louis Dejean.

D'Monument gouf an den 2000er Joren an d'Fassong gesat. No engem positiven Avis, de 15. November 2013, vum Escher Gemengerot, gouf d'Monument an de Square den 21. Juni 2017 als nationaalt Monument klasséiert.

**Taken um Monument**

Louis Dejean - Steelworks. Plate on Monument Emile Mayrisch, Esch-s.-Alzette 2025-04 --1.jpg
Louis Dejean - Steelworks. Plate on Monument Emile Mayrisch, Esch-s.-Alzette 2025-04 --2.jpg

## Kuckt och
* Monument Émile Mayrisch zu Diddeleng
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Esch-Uelzecht

## Um Spaweck
Litauesch

**Litauesch** (lt: lietuvių) ass eng indoeuropäesch Sprooch, déi zur baltescher Sproochgrupp gehéiert. Et ass déi offiziell Sprooch vun der Republik Litauen an zënter 2004 eng vun de 24 offizielle Sprooche vun der Europäescher Unioun. Litauesch gëtt vu ronn 3,2 Millioune Leit, dovun 2,8 Milliounen a Litaue geschwat gëtt.

D'litauesch Sprooch ass bekannt fir hire signifikante phoneeteschen a lexikaleschen Archaismus. Vill Linguiste gleewen, datt Litauesch an de Sanskrit aus der indoarescher Grupp d'nächst lieweg Nokommë vun der indoeuropäescher Ursprooch sinn.

## Geschicht

## Dialekter
D'Grondlag vum haitege Litaueschen (Standardsprooch) staamt vum Aukschtaiteschen an dem Preisesch-Litaueschen of. D'Süduewerlitausch an der Regioun Suvalkija gläicht der Aussprooch vum Standardlitaueschen am meeschten. D'Aussprooch vun all den aneren Dialekter ënnerscheet sech méi oder manner vum Süduewerlitauschen. 
## Geographesch Verbreedung

Fichier:Map of Lithuanian language.svg| 

## Schreifweis an Aussprooch
### Alphabet
D'litauescht Alphabet baséiert op dem Laténgeschen a begräift zousätzlech verschidden Diakritesch Zeechen:

### Grammaire

### Textbeispill

## Um Spaweck
Park vum Schlass Kolpech

De **Park vum Schlass Kolpech** läit zu Nidderkolpech an der Gemeng Ell.

De 27. Januar 1917 gouf de Park mam Kolpecher Schlass vum Arbed-Direkter Émile Mayrisch opkaaft.

2002 gouf de Park mat de Monumenter a Statuen, déi dra stinn, wéi och d'Schlass mat sengen Annexen, Wisen a Bëscher, op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter als *Nationalmonument* klasséiert.

## Skulpturen am Park
* *Le Centaure mourant* oder *La mort du dernier Centaure* vum Antoine Bourdelle
* *L'homme qui va se lever* vum Charles Despiau
* *Jeune Somali* vum Georg Kolbe
* *Jeune femme* aus dem Atelier vum Albert Kratzenberg
* *Pomone* vum Aristide Maillol
* *Voyageur des nuits* vun der Alicia Penalba

## Literatur
* Schmitt, Anne, 2001. *Le pur et l'impur. Le Château de Colpach*. In: Robert, Theisen, 2001. Luxembourg sculptures. Éditions Ilôts, Steesel, ISBN 2-87996-932-8, Ss. 182-189

## Um Spaweck
* De Park vum Schlass Kolpech op der Websäit vum ''Service des sites et monuments nationaux'' 
* Praktesch Informatiounen iwwer de Park vum Schlass Kolpech op der Websäit vun der ''Association des châteaux luxembourgeois''
Marcel Hopp

De **Marcel Hopp**, gebuer de 6. September 1912 zu Esch-Uelzecht a gestuerwen de 7. Februar 1991, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hie war Golkipp a stoung zweemol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp am Gol: den 21. Januar 1934 géint déi belsch Foussballnationalekipp am Stade Josy Barthel an den 10. Mee 1934, och géint d'Belsch, am Stade de Sclessin.
Landfläch

Als **Landfläch, Landmass** oder **Festland** gëtt an de Geowëssenschafte (besonnesch an der Geographie) deen Deel vun der Äerduewerfläch bezeechent, dee sech iwwer de Mieresspigel erhieft an och bei Flut net vum Waasser bedeckt gëtt.

D'Landfläch vun der Äerd huet ongeféier 149,4 Millioune km² – also 29,3 % vun der Äerduewerfläch – an entfält haaptsächlech op d'Kontinente: Eurasien (geographesch-geologeschen Iwwerbegrëff fir Europa an Asien), Afrika, Amerika (Nordamerika, Mëttelamerika a Südamerika), Antarktis an Australien.

Dobäi bezeechent ee kontinental (zesummenhängend) Landmasse als Festland. Landfläche, déi direkt un d'Mier grenzen, heeschen Küste. Am Géigesaz dozou steet d'Banneland, eng no alle Säiten wäit vum Mier distanzéiert Landfläch.

Kleng a verstreet Landflächen am Mier, a Séien oder Flëss ginn Insele genannt a ginn net zum Festland gezielt. Bei groussen Inselgruppe gëtt d'Haaptinsel als Festland bezeechent an déi der Haaptinsel virgelagert küstenno Inselen als Nieweninselen.

Landfläche reagéieren am Géigesaz zu de Waasserfläche ganz séier a staark op d'Sonnenastralung, well si eng méi kleng spezifesch Wäermt wéi d'Waasser hunn. Dofir killt d'Land iwwer Nuecht méi séier of wéi d'Mier a wiermt sech am Dag méi séier op. Wat d'Landmass méi grouss ass, ëmsou méi däitlech weist sech dësen Effet an ass typesch fir e kontinentaalt Klima.

## Kuckt och
* Äerdkuuscht
* Bierg
* Geologie

zh-yue:地
Äerdgeschicht

D**'Äerdgeschicht** ass deejéinege Beräich vun der Naturgeschicht, dee sech mat der Genesis an der Entwécklung vum Planéit Äerd beschäftegt. Heizou ziele verschidde Fuerschungsgebidder:

Déi onbelieft Natur gëtt vun der Geologie an hiren Deelgebidder ofgedeckt, den Urspronk an d'Entwécklung vun der Äerd als Ganzes ass Géigestand vun der Kosmologie. D'Entwécklung vun der Äerd am Kader vum Sonnesystem an der Galaxis gëtt vun der Planetologie ënnersicht. D'Klimageschicht gëtt vun der Paleoklimatologie erfuerscht.

D'Entwécklung vu Planzen- an Déierwelt inklusiv dem Mënsch op der Äerd gëtt vun der Paleontologie ënnersicht, mat den Disziplinne Paleobotanik, Paleozoologie a Paleoanthropologie.

D'Glidderung vun der Äerdgeschicht hält sech un d'Geologesch Zäitskala.

## Kuckt och
* Genesis vun der Äerd
* Äerdzäitalter
* Geologesch Zäitskala

## Literatur
* Peter Faupl: *Historische Geologie*, UTB für Wissenschaft, 2. Aufl. (2003), ISBN 3-8252-2149-0.
* Steven M. Stanley: *Historische Geologie. Eine Einführung in die Geschichte der Erde und des Lebens*, Spektrum Lehrbuch, 2. Aufl. (2001), ISBN 3-8274-0569-6.
* J.D. Macdougall: *Eine kurze Geschichte der Erde: Eine Reise durch 5 Milliarden Jahre*, Econ, München 2000, ISBN 3-612-26673-X
* Klaus Strobach: *Unser Planet Erde: Ursprung und Dynamik*, Gebr. Borntraeger, Berlin, Stuttgart 1991, ISBN 3-443-01028-8.
Mars-Trojaner

**Mars-Trojaner** sinn Asteroiden, déi op der Bunn vum Planéit Mars lafen, woubäi si awer ëm 60° virdru resp. hannendru lafen. Nëmmen op deenen zwéi Punkte vun der Ëmlafbunn, de Lagrange-Punkten L4 an L5, ass eng Asteroidebunn stabil. Si gi wéi honnert Klengkierper op der Jupiter- an Neptunbunn *[[Trojaner (Astronomie)|Trojaner]]* genannt. Als éischte Mars-Trojaner gouf am Joer 1990 (5261) Eureka entdeckt. Bis 2009 ware véier Mars-Trojaner bekannt (kuckt Trojaner-Asteroiden). De véierte gouf 2007 entdeckt, obschonn hien zanter 1998 op Fotoen ze gesi war.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* 2007NS2 – En neie Begleeder fir de Mars
Raymond Simonelli

De **Raymond Simonelli**, gebuer den 30. November 1911, a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 14. an 28. Abrëll 1935 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 1 Gol geschoss.
Bernhard Rhein

De **Bernhard Rhein**, gebuer den 12. Oktober 1915, a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 11. Abrëll 1937 an den 30. Januar 1938 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Bannenzeg Planéiten

D'Andeelung vun de Planéite vum Sonnesystem a **bannenzeg Planéiten** a **baussenzeg Planéite** bezitt sech op d'Bild vun zwou Gruppen, déi sech am cheemeschen Opbau staark vuneneen ënnerscheeden an deenen hire Grenzberäich duerch d'Haaptasteroidenceinture markéiert gëtt: déi bannenzeg Planéite lafe bannenzeg vun der Haaptasteroidenceinture ëm d'Sonn, déi baussenzeg lafe baussen drëm.

Déi bannenzeg Planéite sinn: 
* Merkur
* Venus
* Äerd
* Mars

Déi baussenzeg Planéite sinn: 
* Jupiter
* Saturn
* Uranus
* Neptun

All bannenzeg Planéite sinn terrestresch Planéiten an ënnerscheede sech domat wiesentlech vun de baussenzege Planéiten, déi all Gasrise sinn.

Géintiwwer vun dëser planetologesch begrënnter Ënnerscheedung, bezitt sech d'Ënnerdeelung an *[[Ënneschten an ieweschte Planéit|ënnescht an iewescht Planéiten]]* als Kategoriëpuer vun der Observatiounsastronomie, op hir vun der Äerd aus ënnerschiddlech Observatiounsbedingungen, wéinst hirer Ëmlafbunn bannenzeg resp. baussenzeg vun der Äerdbunn.

Bis zum 24. August 2006 hat och de Pluto zu de baussenzege Planéite gehéiert. No enger Neidefinitioun vum Begrëff Planéit duerch d'International Astronomesch Unioun (IAU) gouf him de Status ewechgeholl.

## Literatur
* *Meyers Handbuch Weltall*. Meyers Lexikonverlag Mannheim Leipzig Wien Zürich 1994, S. 86. ISBN 3-411-07757-3
Bunnachs

D**'Bunnachs** vun enger astronomescher Ëmlafbunn gëtt duerch déi grouss Hallefachs vun der Ellips als zoue Keplerbunn ausgeglach. Un sech ass den Ofstand vun zwéin Himmelskierper, déi ëmenee kreesen zu all Zäitpunkt verschidden, an d'Bunnachs beschreift déi grondleeënd Geometrie vun der Beweegung.

Déi grouss Hallefachs ass Distanz vun den Haaptscheetel zum Mëttelpunkt vun der Ellips, déi gréisst Streck, déi sech an eng Ellips leeë léisst. Well e Kierper nom éischte Keplergesetz awer net ëm den Ellipsemëttelpunkt (d'hallef Längt tëscht de Scheetelen), mä een de Brennpunkte vun der Ellips rotéiert, gëtt d'Bunn am Allgemengen an engem Koordinatesystem beschriwwen, deem säin Urspronk am Brennpunkt läit (Bunnkoordinatensystem). Dofir sinn Ofstand zum Urspronk – duerch de *[[Radiusvektor]]* beschriwwen – an Hallefachs net gläich. D'Verännerlechkeet vun dësemOfstand hänkt an éischter Linn vun der Exzentrizitéit vun de Bunnellipsen of. Hire Minimalwäert errechent sech aus Hallefachs minus linerarer Exzentrizitéit a - r_{min}, hire Maximalwäert aus a + r_{min}.

Mat ofhuelender Exzentrizitéit bei onverännerter Hallefachs a falen Ellipsemëttelpunkt, an der Zeechnung bei (2|0), an zweete Brennpunkt bei (4|0) am éischte Brennpunkt (0|0) zesummen a formen am Grenzfall r_{min} = 0 e Krees. Ellips a Krees hunn déi selwecht Bunnachs resp. Radius. Op béide Bunnen ëmkreest e klenge Kierper eng grouss Mass am Brennpunkt bei (0|0) mat der gläicher Ëmlafzäit.

Déi kepleresch Planéitentheorie ass eng Idealiséierung, déi d'Gravitatioun vum klengere op de gréissere Kierper vernoléissigt. An der Realitéit ëmkreese béid e kollektive Schwéierpunkt, an der Himmelsmechanik *[[Baryzentrum]] vum System* genannt.

Den Ënnerscheed vun de leschten zwéi Wäerter ass virun allem op d'Tatsach zeréckzeféieren, datt sech den Äerdmound net ëm d'Äerdzentrum beweegt, mä den Äerd-Mound-Schwéierpunkt (EMS). E läit knapps ënner der Äerduewerfläch, well de Mound ëmmerhin 1:81 vun der Äerdmass huet: Dësen Ofstand vun duerchschnëttlech 4.700&nbsp;km ass och d'Bunnachs vun der Äerd ëm den EMS. Ass de Mound méi wäit vun der Äerd ewech, läit och den EMS méi no un der Äerduewerfläch, ass de Mound méi no, dann ass den Äerdmëttelpunktofstand–EMS méi kleng. Dës Schwankung bleift ënner e puer honnert Kilometer.

Bei de Mounde vun anere Planéite trëtt dësen Ënnerscheed kaum a Betruecht, well hir relativ Mass méi klengt ass.
René Scheer

De **René Scheer**, gebuer den 20. August 1923, a gestuerwen den 28. Dezember 2011, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 5. Mee 1946 an den 22. Mee 1949 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Säi Brudder Marcel war och Foussballspiller.
Mohamed Nasheed

De **Mohamed Nasheed** (Dhivehi: މުހައްމަދު ނަޝީދު&lrm;), gebuer de 17. Mee 1967, war vun 2008 bis 2012 Staatspresident vun de Malediven.

Hien ass en Ozeanograph, B.A. a fréiere Journalist. 2008 gouf en Nofollger vum Maumoon Abdul Gayoom deen d'Land virdrun 30 Joer laang regéiert hat. Hien ass de 7.&nbsp;Februar 2012 no Protester vun der Populatioun an enger Meuterei bannent der Police vu sengem Amt zeréckgetrueden.

International Medienopmierksamkeet krut en, wéi en am Oktober 2009 mat senge Regierungsmemberen eng Versammlung ënner Waasser, um Buedem vum Mier ofgehalen huet, fir op d'Gefor opmierksam ze maachen, déi sengem Land dreet, wann duerch déi Global Erwäermung den Niveau vum Mier klamme géif.
Sauli Niinistö

De **Sauli Väinämö Niinistö**, gebuer de 24. August 1948 zu Salo, Finnland, ass e finnesche Politiker a Jurist. Hien ass Member vun der konservativer *Nationaler Sammlungspartei*. Hie war vum 1. Mäerz 2012 bis den 1. Mäerz 2024 President vun der Republik Finnland.

## Karriär
Den Niinistö war vun 1995 bis 1996 Justizminister an duerno bis 2003 Finanzminister an der Regierung vum Premier Paavo Lipponen.

2006 war hie Kandidat bei de Presidentschaftswalen, a krut am 2. Tour 48,2 % vun de Stëmmen, soudatt d'Tarja Halonen erëmgewielt gouf. Bei de finnesche Parlamentswale vum Mäerz 2007 krut hien iwwer 60.000 perséinlech Stëmmen, souvill wéi kee virun him an der 100-järeger Geschicht vun de Walen a Finnland. Am Abrëll 2007 gouf hien zum President vum finnesche Parlament gewielt. Hie war ausserdeem bis 2011 Vizepresident vun der Europäescher Investitiounsbank.

Bei der Presidentewal am Januar/Februar 2012 war den Niinistö op en Neits Kandidat vun der Nationaler Sammlungspartei. Am éischten Tour krut e mat 37 Prozent déi meescht Stëmmen. Den 2. Tour, de 5. Februar 2012, huet hie géint de Pekka Haavisto gewonnen.

Bei de Presidentschaftswale vum 28. Januar 2018 gouf hien am éischten Tour mat 62.7 % vun de Stëmmen erëmgewielt.

## Um Spaweck
Aristide Maillol

Den **Aristide Maillol**, gebuer den 8. Dezember 1861 zu Banyuls-sur-Mer, a gestuerwen de 27. September 1944, war e Sculpteur, Moler, Graphiker a Graveur.

## Wierker
* *Pomone* am Park vum Schlass Kolpech zu Nidderkolpech
* *L'air* am Kröller-Müller Museum zu Otterlo
* *La nuit* um Schloßplatz zu Stuttgart
* *Torse de l'été* am Frederik Meijer Gardens and Sculpture Park zu Gran Rapids, Michigan
## Um Spaweck
Reckingen

**Reckingen** ass: 
* den däitschen Numm vun zwou lëtzebuergeschen Uertschaften: 
** Recken an der Gemeng Miersch
** Reckeng op der Mess, Haaptuert vun der Gemeng mam selwechten Numm
* eng Uertschaft an der Gemeng Reckingen-Gluringen am Kanton Wallis an der Schwäiz 
* eng Uertschaft an der Gemeng Küssaberg am Landkrees Waldshut a Baden-Württemberg an Däitschland
Antoine Bourdelle

Den **Émile-Antoine Bourdelle**, gebuer den 30. Oktober 1861 zu Montauban, a gestuerwen den 1. Oktober 1929 zu Le Vésinet, war e franséische Sculpteur a Moler.

## Wierker
* *Le Centaure mourant* oder *La mort du dernier Centaure*
:- op der Plaza Francia zu Buenos Aires
:- um Eck rue de l'Hôtel de Ville / rue Marie Lafon zu Montauban
:- am Musée Bourdelle zu Paräis
:- am Park vum Schlass Kolpech zu Nidderkolpech

## Um Spaweck
Oscar Luigi Scalfaro

Den **Oscar Luigi Scalfaro**, gebuer den 9. September 1918 zu Novara, a gestuerwen den 29. Januar 2012 zu Roum, war en italieenesche Politiker a Magistrat.

Hie war vun 1992 bis 1999 deen 9. Staatspresident vun der italieenescher Republik, an duerno Senator op Liewenszäit. Hie war ufanks Member vun der *Democrazia cristiana*, duerno vum mëtt-lénkse Partito Democratico.

Seng berufflech Karriär huet hien als Procureur d'État ugefaangen.

## Um Spaweck
Victor De Bourcy

De **Victor De Bourcy**, gebuer den 22. Februar 1923 zu Schëffleng, a gestuerwen den 21. Dezember 2022 zu Krautem, war e lëtzebuergesche Foussballspiller, Schoulmeeschter, Gemengesekretär an Zwangsrekrutéierten.

Hien huet den 23. Mäerz 1947 an den 22. Februar 1948 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 1 Gol geschoss.
OSS 117 se déchaîne

**OSS 117 se déchaîne ** ass e franséisch-italieenesche Spionagefilm vum franséische Filmregisseur André Hunebelle aus dem Joer 1963.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Hubert Bonisseur de La Bath, Agent OSS 117, muss de Mord un engem amerikanesche Geheimdéngschtagent op der Insel Korsika opklären.

## Kuckt och
* 1957: *[[OSS 117 n'est pas mort]]* 
* 1964: *[[Banco à Bangkok pour OSS 117]]* 
* 1965: *[[Furia à Bahia pour OSS 117]]* 
* 1966: *[[Atout cœur à Tokyo pour OSS 117]]* 
* 1968: *[[Pas de roses pour OSS 117]]* 
* 1970: *[[OSS 117 prend des vacances]]* 
* 2006: *[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]* 
* 2009: *[[OSS 117: Rio ne répond plus]]*

## Um Spaweck
Alicia Penalba

D**'Alicia Penalba**, gebuer de 7. August 1913 zu San Pedro an der argentinescher Provënz Buenos Aires, a gestuerwen de 4. November 1982 zu Paräis, war eng Sculptrice.

## Wierker
* *Voyageur des nuits* am Park vum Schlass Kolpech zu Nidderkolpech
* *Grand double*
:- am Skulpturepark vum Kröller-Müller Museum zu Otterlo
:- virum Gebai vun der Arts et Métiers ParisTech zu Talence
:- op der Mortgage Guaranty Insurance Company Plaza zu Milwaukee, Wisconsin
* *Fontaine monumentale* virum Städtisches Museum Leverkusen Schloß Morsbroich zu Leverkusen
## Um Spaweck
Geozentrescht Weltbild

D'Theorie vum **geozentreschem Weltbild** *([[Griichesch|gr]]: *Geos* = "Äerd" a *kentron* = "Zenter")* seet, datt d'Äerd de Mëttelpunkt ass, ronderëm deen all d'Planéiten kreesen.

## Um Spaweck
Johannes de Muris

De **Johannes de Muris**, gebuer ëm 1290 an der Normandie, a gestuerwen ëm 1355, war e franséische Mathematiker, Astronom, Museker a Kalennerreformer vum Spéitmëttelalter.

## Liewen
Zanter 1321 hat den De Muris op der Sorbonne zu Paräis geléiert, wou hie warscheinlech ëm 1350 och gestuerwe war. Hie war och en aflossräiche Musektheoretiker vun der Ars Nova. Seng Haaptwierker waren d**Musica practica'' an d**Musica speculativa*. Dozou koume mathematesch Schrëfte wéi d*'Quadripartitum numerorum* vun [[1343]] a seng Schrëft iwwer d'Kalennerreform vun [[1317]].

== Schrëften ==
=== Musek ===
* *Musica practica*
* *Musica speculativa secundum Boethium* ([[1323]])

=== Mathematik ===
* *Canones tabule tabularum* ([[1321]])
* *Quadripartitum numerorum* (1343)
* *Arithmetica speculativa* (ëm 1343)
* *Figura inveniendi sinus kardagrum*

=== Zäitrechnung ===
* *Epistola super reformatione antiqui kalendarii* ([[1317]])

== Literatur ==
* Christine Gack-Scheiding: *Johannes de Muris Epistola super reformatione antiqui kalendarii. Ein Beitrag zur Kalenderreform im 14. Jahrhundert (= Monumenta Germaniae Historica. Studien und Texte, Bd.11).* Hannover [[1995]]
* *Johannes de Muris*, bearb. v. H. Leuchtmann u.&nbsp;a. In: *Lexikon des Mittelalters'', Bd. 5, 1990, Nachdruck Stuttgart 1999, Sp. 591

## Kuckt och
Jeunes et patrimoine

**Jeunes et patrimoine** war eng lëtzebuergesch ASBL, déi sech fir den Denkmalschutz agesat huet.

1986 war Jeunes et patrimoine e Matgrënner vum Haus vun der Natur.

Op der ausseruerdentlecher Generalversammlung vum 22. Januar 1999 hunn d'Membere vu Jeunes et patrimoine decidéiert fir hir Vereenegung opzeléisen.

## Ziler vum Veräin
D'Haaptziler vum Veräi waren:

## Um Spaweck
* *[https://persist.lu/ark:70795/mvckgz/pages/4/articles/DTL244 Nachruf auf zwanzig Jahre Ignoranz]*, d'Letzeburger Land, 46. Jg., nº 5 (29.01.1999), p. 4.
(1866) Sisyphus

Den **(1866) Sisyphus** ass en äerdnoen Asteroid vum Apollotyp.

Den Asteroid gouf de 5. Dezember 1972 vum Paul Wild entdeckt an ass no der Sisyphos, enger bekannter Figur vun der griichescher Mythologie, genannt.

De Sisyphus beweegt sech tëscht 0,8738&nbsp;AE (Perihel) an 2,9142&nbsp;AE (Aphel) a ronn 2,6 Joer ëm d'Sonn. D'Bunnexzentrizitéit ass 0,5387, d'Bunn ass mat 41,174° ongewéinlech staark géint d'Ekliptik gebéit.

De Sisyphus ass en Asteroid vum S-Typ mat enger Albedo vun ongeféier 0,15. En dréint sech an nëmmen 2,4 Stonnen ëm déi eegen Achs an huet also eng aussergewéinlech séier Rotatioun. Mat engem Duerchmiesser vun iwwer 8&nbsp;km ass de Sisyphus dee gréisste bekannten Apollo-Asteroid.

## Kuckt och

* Lëscht vun äerdnoen Asteroiden
## Um Spaweck
* (1866) Sisiphus in de JPL Small-Body Database Browser
Jean Bruce

De **Jean Bruce** (Kënschtlernumm vum *Jean Alexandre Brochet*), gebuer den 22. Mäerz 1921, a gestuerwen de 26. Mäerz 1963, war e franséische Schrëftsteller.

Hie gouf virun allem duerch seng Geschichten ëm de Geheimagent *Hubert Bonisseur de La Bath* alias OSS 117 bekannt, vun deenen en der bis zu sengem Doud 91 geschriwwen hat. Do donieft huet de Jean Bruce och nach aner Ënnerhalungsliteratur geschriwwen, z.&nbsp;B. d*'Vicomte*-Serie.

Virdrun huet hien ë.&nbsp;a. als Pilot, Sekretär vun engem Buergermeeschter, Schauspiller, Sekretär vun engem indeschen Dignitaire a Bijoutier geschafft; déi Erfarungen huet hien a senge Romaner kënne verschaffen..

Hien ass bei engem Autosaccident leie bliwwen.

Seng Fra Josette († 1996) an duerno seng Kanner François a Martine hunn d'OSS-Serie bis 1996 virugefouert.
Georg Kolbe

De **Georg Kolbe**, gebuer de 15. Abrëll 1877 zu Waldheim am deemolege Kurfürstentum Sachsen, a gestuerwen den 20. November 1947 zu Berlin, war e Sculpteur.

## Wierker
* *Der Morgen und der Abend* am Quartier Ceciliengärten zu Berlin
* *Jeune Somali* am Park vum Schlass Kolpech zu Nidderkolpech
Laurent Zeimet

De **Laurent Zeimet**, gebuer den 12. Oktober 1974, ass e lëtzebuergesche Jurist, Journalist a Politiker (CSV).

## Liewen a Karriär
Hien ass an enger Beetebuerger Bäckerfamill opgewuess an huet säi Secondairesstudium am Lycée Robert-Schuman an am Kolléisch an der Stad gemaach. Duerno huet hien Droit zu Paräis an zu Köln studéiert. Vun 2004 bis 2012 war hie Redakter fir Innepolitik beim Luxemburger Wort.

Hier war vum 14. November 2011 bis de 6. Februar 2026 Buergermeeschter vun der Gemeng Beetebuerg a vu Mäerz 2012 bis Januar 2019 Generalsekretär vun der CSV.

De 4. November 2014 ass hien, als Folleg vu senger Kandidatur bei de Chamberwale vum 20. Oktober 2013, op d'Plaz vum Jean-Claude Juncker, dee President vun der Europäescher Kommissioun gouf, als Deputéierten an d'Chamber nogerëtscht. Bei de Chamberwale vum 14. Oktober 2018 huet hie säi Sëtz verluer, ma gouf bei deene vum 8. Oktober 2023 nees an d'Chamber gewielt.

Hie war Member am Comité vum Syvicol an huet säin Mandat am Abrëll 2022 opginn, wéi hie Member vum Staatsrot gouf. Dëst Mandat huet hien de 24. Oktober 2023 nees ofginn, fir Deputéierten ze ginn.

Nodeems den CSV-Fraktiounschef Marc Spautz Enn 2025 Minister gouf, huet de Laurent Zeimet deem seng Roll an der Chamber iwwerholl. Kuerz dono huet hien och ugekënnegt, säi Buergermeeschteschmandat zu Beetebuerg opzeginn, a gouf de 6. Februar 2026 vum Jean-Marie Jans an där Fonctioun ofgeléist.

De Laurent Zeimet ass bestuet a Papp vun dräi Kanner.

## Gielercher
* 

## Literatur
*Thomas, Bernard 2024. *« Conforme. Uniforme. Chloroforme ». Le député-maire Laurent Zeimet (CSV) est tiraillé entre ses obligations de «soldat de parti» et la tentation d'assumer un rôle de franc-tireur. Portrait du président de la commission spéciale « Caritas »*. Land vum 8. November 2024, S. 7.

## Um Spaweck
(2062) Aten

Den **(2062) Aten** ass en Asteroid deen enger Asteroide-Grupp, den Aten-Asteroiden den Numm ginn huet. Hir Bunne verlafe gréisstendeels bannent der Äerdbunn a kräizen d'Äerdbunn. Den Asteroid gouf nom alegyptesche Gott Aten genannt, dee besser ënner dem Numm Aton bekannt ass.

D'Bunn vum Aten verleeft tëscht 0,79 AE (Perihel) an 1,143 AE (Aphel). D'Bunnexzentrizitéit ass 0,183 woubäi d'Bunn 18,93° schréi zur Ekliptik steet.

Den 0,9&nbsp;km groussen Asteroid gouf de 7. Januar 1976 vun der Eleanor F. Helin entdeckt.

Den Aten gehéiert zu der Grupp vun de silikaträichen Asteroiden. D'Albedo ass 0,2.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
Äischdall

Den **Äischdall**, och **Dall vun de siwe Schlässer** genannt, läit am Weste vu Lëtzebuerg. En huet säin Numm vun der Äisch déi derduerch leeft.

Vun Äischen bis op Miersch kann een iwwer den CR105 duerch den Äischdall fueren.

## Gemengen am Äischdall
Et gëtt sechs Gemengen am Äischdall:
* Garnech
* Habscht
* Käerch
* Käerjeng
* Miersch
* Stengefort
* Helperknapp

## Buergen a Schlässer am Äischdall
D'Buergen a Schlässer vum Äischdall si flossofwäerts gekuckt:

* d'Fockeschlass vu Käerch (ass ganz verschwonnen)
* d'Gréiveschlass vu Käerch
* d'Buerg vu Simmer
* d'Schlass vun Aansebuerg
* d'Buerg vun Aansebuerg
* d'Buerg vun Huelmes
* d'Schlass vu Recken (ass bal ganz verschwonnen)
* d'Schlass vu Miersch

## "Dall vun de siwe Schlässer"
Am auslafenden 19. Joerhonnert, ass d'Bezeechnung "Dall vun de siwe Schlässer" (Vallée des Sept Châteaux) aus touristesche Grënn geschaffe ginn. Si fënnt sech erëm op villen ale Postkarten. Et gëtt e puer Varianten bei der Zielweis, wou jee nodeem och Buergen a Schlässer, déi net am Äischdall leien, matgezielt ginn (Schëndels a Pëtten).

## Fréier Schmelzen am Äischdall
* Simmer Schmelz
* Aansebuerger Schmelz
* Kalebaacher Schmelz
* Stengeforter Schmelz

## Verschiddenes
2010 huet d'Lëtzebuerger Post e Set vun zéng Timbere mat zwee verschidde Motiver ënner dem Motto "*Les châteaux de la Vallée de l'Eisch*" erausginn. Op fënnef identeschen Timbere sinn d'Gréiveschlass vu Käerch, d'Buerg vu Simmer an d'Schlass vun Aansebuerg ofgebilt, op deenen anere fënnef d'Buerg vun Aansebuerg, d'Buerg Huelmes an d'Schlass vu Miersch. D'Zeechnunge vun den Timbere si vum belschen Aquarellist an Illustrateur Michel Demart.

## Um Spaweck
* *[https://web.archive.org/web/20180713204720/https://letzebuergwest.lu/letzebuerg-west/die-region Websäit vum Groupe d'action locale Lëtzebuerg West]*
Michel Demart

De **Michel Demart**, gebuer de 26. Dezember 1950 zu Bréissel, ass e belschen Aquarellist an Illustrateur.

Enn 2006 hat hien am Kader vun der finnescher Presidence vum Conseil vun der Europäescher Unioun am *[[Centre culturel de rencontre Abbaye de Neumünster]]* an der Stad Lëtzebuerg am Gronn eng Ausstellung mam Titel *Finlandia-Hommage à Sibelius*. Seng 22 Aquarellen déi hien do augestallt hat, hu Wierker vum finnesche Komponist Jean Sibelius illustréiert.

Hien huet säin Atelier zu Bréissel nodeem hie virdrun eng 35 Joer zu Lëtzebuerg installéiert war.

## Wierker
* Illustratioune fir Timbere vun der Lëtzebuerger Post:
** *Noël 99* mat der barocker Kierch vu Käerch
** *Noël 2003* mat der Kapell op der Wuermer Këppchen an der ronner Kierch vun Éinen
** *Noël 2006* mat dem Yolandatuerm vum Klouschter vu Mariendall
** *Les châteaux de la Vallée de l'Eisch* mat Buergen a Schlässer aus dem Äischdall (2010)
* Illustratiounen a Bicher mat Texter vum Fränz Frising:
** *Heidelichter und Zeiten*
** *An der Zaït*
* Illustratiounen a Bicher mat Texter vum Jhemp Hoscheit:
** *Zirkus Kopplabunz*
** *Op der Rees*
** *Plogeeschter*
** *Wann d'Déieren Detektiv spillen*
** *Zodi am Schatofor*

## Literatur
* Pisani, Giulio-Enrico, 2008. *Michel Demart ou le charme discret d'un humour surréaliste* In: ZLV. - n°63/234 vum 5. Dezember 2008, S. 9

## Um Spaweck
* Websäit vum Michel Demart
(136) Austria

Den **(136) Austria** ass en Asteroid vun der Haaptceinture, deen den 18. Mäerz 1874 vum Johann Palisa am Marineobservatoire vu Pula entdeckt gouf.

Den Austria war den éischten Asteroid dee vun Éisträich aus entdeckt gouf a krut de laténgeschen Numm vum Land.

Austria huet eng relativ hell, metallräich Uewerfläch.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
OSS 117 n'est pas mort

** OSS 117 n'est pas mort ** ass e franséische Spionagefilm vum franséische Filmregisseur Jean Sacha aus dem Joer 1957 no dem Roman *OSS 117 n'était pas mort* vum Jean Bruce.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Hubert Bonisseur de La Bath, Agent OSS 117 (Ivan Desny), muss dem Sir Anthony Lead (Georges Lannes) hëllefe verschwonne wichteg Dokumenter erëm ze fannen.
## Kuckt och
* 1963: *[[OSS 117 se déchaîne]]* 
* 1964: *[[Banco à Bangkok pour OSS 117]]* 
* 1965: *[[Furia à Bahia pour OSS 117]]* 
* 1966: *[[Atout cœur à Tokyo pour OSS 117]]* 
* 1968: *[[Pas de roses pour OSS 117]]* 
* 1970: *[[OSS 117 prend des vacances]]* 
* 2006: *[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]* 
* 2009: *[[OSS 117: Rio ne répond plus]]*
(719) Albert

De **(719) Albert** ass en Asteroid vum Amortyp, enger Grupp vun Asteroiden, deenen hir Bunnen d'Äerdbunn kräize kënnen.

Den Albert gouf schonn den 3. Oktober 1911 vum Johann Palisa um Universitéitsobservatoire Wien entdeckt. Den Asteroid gouf zu Éiere vum Baron Albert Freiherr von Rothschild, engem Sponsor vum Observatoire, genannt.

Den Asteroid goung allerdéngs nees verluer a konnt eréischt am Joer 2000 vum Spacewatch- Wëssenschaftlerteam vun der Universitéit vun Arizona erëmfonnt ginn. Seng Gréisst gëtt op zwéi bis véier Kilometer geschat.

Den Albert kënnt ongeféier all 30 Joer an d'Geigend vun der Äerd a kann dobäi bis op 30 Millioune Kilometer erukommen.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
René Dentzer

De **René Dentzer**, gebuer de 4. September 1925, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 6. Mee an den 19. September 1948 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Paul Kremer

De **Paul Kremer**, gebuer den 8. Mee 1943 zu Dikrech, a gestuerwen den 21. Dezember 2025, war e lëtzebuergesche Philosophiesprofesser an Auteur.

De Paul Kremer, e neoplatonesche Philosoph , huet 1968 op der Sorbonne (Paräis) eng *Thèse de 3e cycle* an der Logik gemaach: *Concept et existence chez Frege*. Am Kader vum *Stage pédagogique* fir Professer am *Secondaire* ze ginn, huet hien 1970 e Memoire ënner dem Titel *Wende der Zeit - anhand von Heidegger* verdeedegt. 1974 gouf e Professer am Lycée Robert-Schuman an der Stad. Um Enn vu senger Karriär am Enseignement huet hien och als *Assistant-professeur* op der Universitéit Lëtzebuerg Coursë ginn.

Hie war wärend ronn 30 Joer fräie Mataarbechter vun RTL Radio Lëtzebuerg, a an huet Konferenzen a Kommentaren am Soziokulturelle Radiogemaach.

De Paul Kremer war President vun der *[[Commission nationale d'éthique]]*.

De Paul Kremer war *Ceinture noire* am Karate an Triathleet.

## Publikatiounen (Auswiel)
* *Wende der Zeit*. Éditions Schortgen, 2011; 164 Säiten; ISBN 978-2-87953-134-2. [Dëst Buch spigelt dem P. Kremer seng 30-järeg Mataarbecht bei RTL erëm].

## Literatur
* Wirth, Nico, 2012. *Paul Kremers Buch* Wende der Zeit. *Irrstern Luxemburg*. - d'Lëtzebuerger Land vum 17. Februar 2012, S. 18-19.
Toledaner Tafelen

**Toledaner Tafelen** ass eng vun arabesche Geléierte vum Maureräich am 11. Joerhonnert zesummgestallt astronomesch Datesammlung, déi deemools déi exakst Donnéeën iwwer d'Himmelskierperstellung zu verschiddenen Zäitpunkte festgehalen hat. Si waren domat vu grousser Bedeitung fir d'Héichséischëfffaart.

Den Almanach gouf deelweis och vum zu senger Zäit bekannten Astronom Al-Zarqali editéiert, dee bis zu der chrëschtlecher Eruewerung duerch den Alfons VI. de 25. Mee 1085 (kuckt och Reconquista) zu Toledo geschafft hat. Toledo hat am 11. Joerhonnert, an der Zäit vun der Maurenherrschaft, als *Tolaitola* a wärend dem Kalifat vu Córdoba als Haaptstad vum Taifaräich vun den Dhun-Nuniden, säin Héichpunkt.

An der Mëtt vum 13. Joerhonnert hat de Giovanni Campano Daten aus dësem Wierk fir seng *Theorica Planetarum* gebraucht. Ëm 1270 goufen d'Toledaner Tafelen duerch d'Alfonsinesch Tafelen ersat, déi op Uerder vum Alfons X. zesummegestallt goufen.
## Kuckt och
René Conrad

De **René Conrad**, gebuer de 25. Oktober 1925, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 21. Mee an de 4. Juni 1950 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Petr Pravec

De **Petr Pravec**, gebuer de 17. September 1967 zu Třinec, ass en tschecheschen Astronom. Hien huet sech duerch d'Entdeckung vun Duebelasteroide mat Hëllef vun der Photometrie profiléiert. Hien dirigéiert d'Beméiunge vun enger Grupp vun Observateuren (BinAst) bei der Sich no Méifach-Kierper bei Äerdnoen Asteroiden an Asteroide vun der Haaptceinture.

De Petr Pracec huet bis elo 289 Asteroiden, 112 eleng an 177 zesumme mat aneren Astronomen, fonnt. Den Asteroid (4790) Petrpravec ass no him genannt.

## Kuckt och
Raymond Scheuer

De **Raymond Scheuer**, gebuer den 31. August 1929, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 17. November 1957 an de 4. Mee 1958 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
(1717) Arlon

**(1717) Arlon** ass en Asteroid vun der Haaptceinture, deen den 8. Januar 1954 vum belschen Astronom Sylvain Julien Victor Arend zu Ukkel entdeckt gouf.

Den Numm vum Asteroid ass vun der belscher Stad Arlon ofgeleet.

Den Ondrejov-Observatoire huet de 17. Januar 2006 matgedeelt, datt op Grond vu Liichtbouënnersich den Asteroid méiglecherweis e Begleeder huet.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
*  Asteroids with Satellites (Robert Johnston)
*  Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
Marcel Reiser

De **Marcel Reiser**, gebuer den 13. Juni 1935, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 17. an de 24. November 1957 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Paul Ries

De **Paul Ries**, gebuer den 22. Januar 1937, a gestuerwen den 20. Juli 2023, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Vun 1954 bis 1966 huet hie fir d'Union Lëtzebuerg an der Nationaldivisioun gespillt. Spéider gouf hien och Trainer vun der Union, mat där hien 1978 bis an d'Finall vun der Coupe de Luxembourg komm ass. war Spiller an Trainer bei der Union Lëtzebuerg. Hien huet de 6. September 1961 an den 11. November 1962 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Jacques Bellion

De **Jacques Bellion**, gebuer den 1. Mäerz 1936, a gestuerwen de 15. November 2007, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 7. Mäerz an den 1. Abrëll 1962 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Comité Alstad

De **Comité Alstad** ass eng lëtzebuergesch ASBL déi sech an der Stad Lëtzebuerg fir d'Organisatioun vu kulturellen Aktivitéiten an der Uewerstad, ronderëm de Fëschmaart asetzt.

Haaptaktivitéit vum Veräin ass all Joer, op Ouschterméindeg, d'Organisatioun vun der Éimaischen um Fëschmaart. Aner Aktivitéite sinn d'Organisatioun vu Concerten, besonnesch an der Méchelskierch, Ausstellungen, a Publikatiounen iwwer d'Geschicht vun der Stad. De Veräin ass am Besëtz vun engem Fotosarchiv vun iwwer 6000 Biller.

De *Comité Alstad*, dee säi Sëtz am *[[Konschthaus Beim Engel]]* an der rue de la Loge um Fëschmaart hat, gouf 1937 ënner dem Numm ***Comité pour l'organisation de l'Éimaischen*** gegrënnt.

## Historique
Nom Éischte Weltkrich huet d'Éimaischen, déi fir d'éischt aus dem Joer 1827 dokumentéiert ass, am Laf vun de Joren ëmmer manner Zoulaf fonnt.

Fir deem entgéint ze wierken, hunn am Joer 1937 de Lambert Schaus, deemools Member vum Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg, an de Georges Schmitt, Conservateur am Staatsmusée de *Comité pour l'organisation de l'Éimaischen* gegrënnt. Wéi den Numm et seet, huet de *Comité* sech d'Aufgab ginn, d'Éimaischen erëm attraktiv fir e breede Public ze maachen.

Éischte President war de Lambert Schaus. Membere vum éischte Comité waren nach de Jean-Pierre (Jemmy) Koltz, Historiker, de Pierre Feidert, Industriebesëtzer, de Jos Parmentier, Staatsbeamten, an de Gust Hoffmann, Wiert am Lokal *[[Ënnert de Stäiler]]* um Fëschmaart.

Wéini genee de Veräi säin Numm a *Comité Alstad* geännert huet, ass net bekannt, dat well keng Archive méi doriwwer bestinn.

Den 1. Juni 1984 gouf de *Comité Alstad* gegrënnt an d'Statute goufen den 12. September 1984 am Mémorial publizéiert.

## Wichteg Datumer

* 08.03.1937: Offiziell Virstellung am Stater Gemengenhaus vum nei gegrënnte Veräin "Organisatiounscomité fir d'Éimaischen" aus deem méi spéit de Comité Alstad gëtt.
* 29.03.1937: Déi éischt Éimaischen um Fëschmaart mat dem "Organisatiounscomité fir d'Éimaischen".
* 18.04.1938: Den "Organisatiounscomité fir d'Éimaischen" verkeeft fir d'éischt Kéier en Objet fir e gudden Zweck.
* 1941 – 1944: Keng Éimaischen um Fëschmaart. Den "Organisatiounscomité fir d'Éimaischen" huet missen eng Zwangspaus aleeën.
* 02.04.1945: Den "Organisatiounscomité fir d'Éimaischen" verkeeft op der Éimaischen (och wa se dat Joer nach um Knuedler war) eng Farde "Déi éischt Éimaischen am freie Lëtzebuerg" mat Zeechnunge vum Joseph Probst.

## Kuckt och
* Plazen an der Stad Lëtzebuerg
** Knuedler
** Plëss d'Arem
** Clairefontaine-Plaz

## Um Spaweck
*Websäit vum Comité Alstad
Boogie-Woogie

**Boogie-Woogie** ass e Solo-Pianosstil, deen am éischte Joerzéngt vum 20. Joerhonnert an den USA aus dem Blues entstanen ass a seng Héichzäit an den 1930er an 1940er Joren hat.

De Boogie-Woogie baséiert um Blues-Schema, ënnerscheet sech awer vum Blues duerch säin technesch usprochsvolle, méi séieren Tempo, seng typesch Basslinnen, déi mat der lénkser Hand repetitiv gespillt ginn, wärend déi riets Hand dacks am Offbeat seng Melodie mat Akkorden an Tremoli uräichert. D'Pedal vum Piano gëtt am Boogie-Woogie gewéinlech net agesat.

\relative c { \clef "bass" \time 4/4 \override Staff.TimeSignature #'style = #'() \key c \major \tempo "Presto" 4 = 160 
c,8.[_\markup { Boogie-Woogie Basslinn am Do (C). } c'16 e,8. f16 ] fis8.[ g16 g,8. g'16] }

## Audiobeispill

## Kuckt och
* Stilrichtunge vun der Musek
* Blues

## Um Spaweck

* Vun Ammons bis Zwingenberger - Eng kuerz Geschicht vum Boogie-Woogie-Piano.
Blues

**Blues** ass eng vokal an instrumental Museksform, déi sech an der afroamerikanescher Gesellschaft an den USA um Enn vum 19. bis um Ufank vum 20. Joerhonnert entwéckelt huet. D'Wuert Blues staamt vun den engleschen Ausdréck *I've got the blues* respektiv *I feel blue*.

De Blues bilt d'Wuerzel vum gréissten Deel vun der populärer nordamerikanescher Musek. Jazz, Rock, Rock 'n' Roll a Soul sinn no mam Blues Famill. Souguer an aktuelle Stilrichtunge wéi den Hip-Hop huet de Blues seng Spueren hannerlooss.

## Blues-Schema
Déi heefegst Grondform vum Blues huet zwielef Takter, d'Melodie gëtt vun den dräi Grondakkorden an der 1., 4. a 5. Stuf (Tonika, Subdominant an Dominant) begleet. Heefeg Schemae sinn den 8-Takt-Blues an de 16-Takt-Blues. Doriwwer eraus gëtt et vill Varianten, wéi z.&nbsp;B. den 18-Takt-Blues.

## Blues-Tounleeder
Fir d'Melodie gëtt eng speziell Tounleeder benotzt, bei där eng Rei Alteratiounen (Hallefnouten), déi sougenannt *blue notes*, derbäikommen, an aner Nouten ewech gelooss ginn. Si entsprécht enger pentatonescher Touleeder am Mineur. D'Blues-Tounleeder kënnt a bal all de Forme vu moderner Rock-, Pop- an Jazzmusek vir.

\relative c' { \clef "treble" \time 4/4 \override Staff.TimeSignature #'style = #'() \key c \major \tempo "Andante" 4 = 120 
c4[_\markup { Beispill vun enger Blues-Tounleeder am Do (C). } es f ges g bes c2 }

## Bluestexter
D'Texter vum Blues besti meeschtens aus dräi Sätz, woubäi deen éischten eng Feststellung duerstellt, déi am zweete Saz widderholl gëtt, fir am leschten duerch eng Erklärung opgeléist ze ginn.

Hei als Beispill en Extrait aus dem "Rising High Water Blues" aus dem Joer 1927 vum "Blind Lemon" Jefferson, dee sech op déi grouss Iwwerschwemmung vum Mississippi bezitt:

„Backwater rising, Southern peoples can't make no time.
I said, backwater rising, Southern peoples can't make no time.
And I can't get no hearing from that Memphis girl of mine.“

## Audiobeispiller
* Charlie Patton (1891–1934): 
* Robert Johnson (1911-1938): 

## Bluesmusek zu Lëtzebuerg
Obwuel eng Partie fréier Jazz- a Rockgruppen an hirem Repertoire sécherlech och Blues gespillt hunn, si réischt an de spéiden 1980er Joren déi éischt reng Bluesmuseksgruppen entstanen.

## Kuckt och
* Stilrichtunge vun der Musek
* Boogie-Woogie

## Um Spaweck

* Speziell Säit vun der Library of Congress mat sellege Nouten- an Audiobeispiller aus der Fréizäit vu Blues, Worksong a Fieldholler 
* www.pbs.org 7-deeleg Filmserie vum Martin Scorsese presentéiert, 2003. 
* D'Geschicht vum Blues
Whitney Houston

D**'Whitney Elizabeth Houston**, gebuer den 9. August 1963 zu Newark, New Jersey, a gestuerwen den 11. Februar 2012 zu Beverly Hills, Kalifornien, war eng US-amerikanesche R&B-, Soul- a Popmusek-Sängerin, Schauspillerin a Filmproduzentin.

Mat iwwer 170 Millioune verkaafte Placken an CDen an iwwer 200 Gold-, Platin-, Sëlwer-, an Diamantschallplacken a sechs Grammyen huet d'Whitney Houston zu de Sängerinne mat deem meeschte Succès an den 1980er an 1990er Jore gezielt. Si hat eng Stëmm iwwer 3 Oktaven. Zu hire gréisste Succèsen hu Lidder wéi *Saving All My Life for You*, *I Wanna Dance with Somebody* oder *I Will Always Love You* aus dem Soundtrack vum Film *The Bodyguard* (an deem se och matgespillt huet) gehéiert.

## Discographie (Auswiel)
**Albumen**
* Whitney Houston (1985)
* Whitney (1987)
* I'm Your Baby Tonight (1990)
* The Bodyguard (Soundtrack, 1992)
* The Preacher's Wife (Soundtrack, 1996)
* My Love Is Your Love (1998)
* The Greatest Hits (2000)
* Love, Whitney (2001)
* Just Whitney... (2002)
* I Look to You (2009)

## Filmographie
* 1992: *The Bodyguard*
* 1995: *Waiting To Exhale*
* 1996: *The Preacher's Wife*
* 1997: *Rodgers & Hammerstein's Cinderella*
* 2012: *Getting To Happy*
* 2012: *Sparkle*

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Plackefirma Sony BMG
Ikeya-Seki

**Ikeya-Seki** (C/1965 S1) ass e Koméit, deen den 18. September 1965 onofhängeg vun de japaneschen Amateurastronome Kaoru Ikeya an Tsutomu Seki entdeckt gouf.

De Koméit gehéiert zu der Kreutz-Grupp, eng Grupp vu Koméiten, déi ganz no laanscht d'Sonn fléien. Seng Ëmlafperiod dauert zirka 880 Joer. Ikeya-Seki gëllt als ee vun den opfällegste Koméite vum leschte Joerdausend a gëtt och dacks als de *[[Grousse Koméit]] vun 1965* bezeechent.

Éischt Bunnbestëmmungen haten erginn, datt hien den 21. Oktober 1965 bis op 450.000&nbsp;km un d'Sonn eru géif kommenkënnt an immens hell géif ginn. D'Viraussoen hate sech erfëllt an den Ikeya-Seki war souguer am Dag däitlech nieft der Sonn ze gesinn. Hien hat eng visuell Magnitude vu −10m erreecht a war domat den drëtthellsten Objet um Himmel (no Sonn und a Mound).

Kuerz virum Perihel ass de Koméit an dräi Deeler zerbrach, déi sech op identesche Bunne beweegt hunn. No dem Duerchgank waren d'Fragmenter am spéiden Oktober nees ze gesinn, woubäi hien ëmmer nach e ganz helle Schwäif ausgebilt hat. Am Fréijoer 1966 hat en de wäitste Beräich vum Sonnesystem erreecht a war net méi z'observéieren.

## Kuckt och

* Koméitelëschten
* Grousse Koméit
* Grousse Koméit vun 1106

## Um Spaweck

* Gary W. Kronk's Cometography – C/1965 S1 (Ikeya-Seki) 
* Brightest comets seen since 1935
Kaoru Ikeya

De **Kaoru Ikeya**, gebuer den 30. November 1943, ass e japaneschen Amateurastronom.

Hien hat tëscht 1963 an 1967 fënnef Koméite entdeckt, dorënner 1965 dee mat bloussem A siichtbare "Sungrazer" Ikeya-Seki. Am Joer 2002 entdeckt den Ikeya de periodesche Koméit 153P/Ikeya-Zhang an 2010 de Koméit C/2010 V1 (Ikeya-Murakami).

Zu sengen Éiere gouf den Asteroid (4037) Ikeya genannt.
René Kauffmann

De **René Kauffmann** oder **René Kaufmann**, gebuer den 28. Oktober 1939, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

De René Kauffmann huet de 14. Oktober an den 11. November 1962 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
153P/Ikeya-Zhang

De Koméit **153P/Ikeya-Zhang** gouf am Joer 2002 vun zwéin Astronomen onofhängeg vuneneen entdeckt.
De chineeseschen Astronom Zhang Daqing hat den 1. Februar 2002 am Stärebild Cetus en neie Koméit entdeckt, wat hien der IAU gemellt hat. De japaneschen Astronom Kaoru Ikeya hat de Koméi awer annerhallef Stonne méi fréi gesinn, well a Japan d'Sonn méi fréi ënnergeet wéi a China. Well awer déi béid Observateuren onofhängeg vunenee bannent 24 Stonne de Koméit entdeckt haten, krut de Koméit am Ufank d'Bezeechnung C/2002 C1 Ikeya-Zhang.

De Koméit hat den 18. Mäerz 2002 säi Perihel mat enger visueller Magnitude vun 3,5&nbsp;mag, passéiert a konnt mat bloussem A observéiert ginn. Domat war hien den hellste Koméit zanter dem Joer 1997.

Seng berechent Ëmlafzäit ass 366,51 Joer. Et huet sech spéider erausgestallt, datt de Koméit Ikeya-Zhang schonn am Joer 1661 vu chineeseschen Astronomen entdeckt gi war. Déi definitiv Bezeechnung vum Koméit ass 153P/Ikeya-Zhang.

## Kuckt och

* Koméitelëschten

## Um Spaweck
* Cometography.com: 153P/Ikeya-Zhang
* Auswäertunge vun der ''Vereinigung der Sternfreunde: Fachgruppe-Kometen''
* Comet Ikeya-Zhang Photo Photo Gallery (spaceweather.com)
Mount Stromlo Observatoire

De **Mount Stromlo Observatoire** (*Mount Stromlo Observatory*, MSO) ass ee vun den traditiounsräichsten astronomeschen Observatoirë vun der südlecher Hemisphär. E gëtt vun der *Research School of Astronomy and Astrophysics* vun der Australian National University bedriwwen a steet um 770 Meter héije Mount Stromlo, ongeféier 11&nbsp;km westlech vun der australescher Haaptstad Canberra.

Den Observatoire gouf 1924 ufanks als *Commonwealth Solar Observatory* (CSO) gegrënnt. Scho vun 1911 u war do e fest installéierten Teleskop. De Kuppelbau iwwer dem Teleskop war dat éischt Gebai dat vun der Regierung am Australian Capital Territory gebaut gouf. Vun 1946 un, hunn do Mataarbechter a Studente vun der Australian National University gefuerscht. 1957 ass den Observatoire an de Besëtz vun där Universitéit iwwergaangen.

Andeems an den 1920er an 1930er Joren d'Sonnephysik am Zentrum vum Interessi stoung, haten nom Zweete Weltkrich d'Observatioun vu Stären a Galaxië Prioritéit. Dofir gouf 1953 e Spigelteleskop mat engem Haaptspigel vun 1,88 Meter Duerchmiesser opgeriicht, dee fir iwwer 20 Joer de gréissten Teleskop op der südlecher Hemisphär war. Well Liichtverschmotzung méi grouss gouf, ass 1965 de Siding Spring Observatoire als Nieweplaz vum MSO gegrënnt ginn. De Mount Stromlo ass awer de Sëtz vun der *Research School of Astronomy and Astrophysics* bliwwen an d'Teleskope blouwen och weiderhin a Betrib.

Den 18. Januar 2003 gouf den MSO duerch e Vegetatiounsbrand staark zerstéiert. Bal all d'Teleskopen, d'Atelieren an d'Gebaier ware verbrannt. Am Joer 2004 ass mam Neiopbau ugefaange ginn. Vill Gebaier hu missen ofgerappt ginn, awer dat historescht Gebai vum CSO konnt erhale ginn. Um Mount Stromlo sollen zwéi modern Teleskopen opgeriicht ginn, an am neien *Advanced Instrumentation and Technology Centre* sollen Instrumenter fir Groussteleskopen op der ganzer Welt entwéckelt a gebaut ginn.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Websäit vu Research School of Astronomy and Astrophysics
Nicolas Libar

Den **Nicolas Libar**, gebuer den 19. September 1939, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 7. Abrëll 1963 an den 10. November 1965 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Guillaume Weydert

De **Guillaume Weydert**, och **Wilhelm Weydert**, gebuer den 13. Oktober 1836 zu Ueweraanwen, a gestuerwen den 10. Januar 1903 zu Aansebuerg, war en Offizéier. Hie war Capitaine an der Fräiwëllege-Kompagnie vu Lëtzebuerg.

An den Dräi Tierm, wou hie seng Wunneng hat, huet hien un enger Maquette vun der Festung Lëtzebuerg geschafft, déi méi spéit am Bronze gegoss gouf. D'Maquette weist wéi d'Festungsanlagen ausgesinn hunn ir et opgrond vum Traité vu London vun 1867 zum Schleefe vun der Festung Lëtzebuerg komm ass.

No sengem Doud krut hien ufanks en zivilt Begriefnes zu Tënten. Seng Frënn hunn duerno dofir gesuergt datt hien op den Nikloskierfecht an d'Stad Lëtzebuerg transféréiert gouf, wou hien e méi representatiivt Graf krut. Als Unerkennung fir déi vum Guillaume Weydert réaliséiert Maquette vun der Festung Lëtzebuerg, hat de Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg a senger Sëtzung vum 28. Mäerz 1903 decidéiert fir um Nikloskierfecht eng Gratiskonzessioun zur Verfügung ze stellen.