open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kap Hoorn

De **Kap Hoorn**, op Spuenesch: Cabo de Hornos, gëtt allgemeng als südlechste Punkt vu Südamerika ugesinn. En trennt den Atlantik vum Pazifik. 

De Kap Hoorn läit op der Fielseninsel *Isla Hornos*, déi zu Chile gehéiert, bannent dem Feierland-Archipel. Et ass also net de südlechste Punkt vum südamerikanesche Festland. Dat ass d'Hallefinsel Bunswick eppes iwwer 250 Kilometer méi nërdlech. Déi Inselen, déi nach ongeféier 100 Kilometer méi südlech leie sinn d'Diego Ramirez-Inselen, déi och zu Chile gehéieren.

Deen éischten, dee ronderëm de Kap Hoorn geseegelt ass, war den 29. Januar 1616 den hollännesche Séifuerer Willem Cornelis Schouten. Hie war op der Sich no enger neier Passage fir an de Pazifik, well déi Hollännesch Ostindien-Kompanie d'Magellanstrooss fir friem Schëffer gespaart hat. De Schoutens huet déi neientdeckt Mieresstrooss no sengem Gebuertuert, Hoorn an Nordholland, genannt.

## Um Spaweck
Kap Trafalgar

**Kap Trafalgar**, op Spuenesch *Cabo Trafalgar*, Latäin *Promontorium Junonis*, Arabesch *Altaraf alagar* رأس الطرف الأغر, läit am Süde vun der andalusescher Provënz Cádiz a Spuenien, ongeféier 40 Kilometer südëstlech vun der Provënzhaaptstad Cádiz um nordwestelchen Enn vun der Strooss vu Gibraltar, 36° 10′ 57" nërdlech Breet a 6° 1′ 58" westlech Längt.

Kap Trafalgar ass bekannt wéinst der Schluecht vun Trafalgar bei där déi englesch Flott ënner dem Kommando vum Admiral Nelson den 21. Oktober 1805 déi spuenesch-franséisch Flott vernicht huet, a bei där den Nelson den Doud fonnt huet. Als Erënnerung un dës Séischluecht krut den Trafalgar Square zu London säin Numm.

## Um Spaweck
Technolink

De **Centre technolink** ass als Projet am Joer 1998 vum Schäfferot vun der Stad Lëtzebuerg an d'Liewe geruff ginn. D'Zil war et déi Stater Spill- a Primärschoule mat den Instrumenter vun deenen neie Kommunikatiouns- an Informatiounstechnologien anzeriichten.

De Gaston Nilles, Stater Schoulmeeschter, gouf sengerzäit vun der Gemeng detachéiert fir dee ganze Prozess ze starten, an an d'Wee ze leeden. Hien huet Konzepter entworf, wéi d'Schoulsäll z'équipéire wieren, fir deene villsproochegen +/- 5500 Schüler an de 600 Léierinnen a Schoulmeeschteren en Zougang zu den interaktiven Inhalter vun der Spaweck z'erlaben. Den Ekipement gouf gréisstendeels am Joer 2004 ofgeschloss.

Simultan zum Ekipement ass och eng Internetplattform mat pedagogeschen Inhalter op d'Bee gesat ginn. Sou sinn am Dialog mat dem Léierpersonal eng helle Wull vu pedagogeschen Initiativen an d'Liewe geruff ginn, wouvun de *MiniBook*, d**Edulinks'', de ''Multimedia-Dictionnaire'' an "Interaktiv Exercicer" der nëmmen e puer sinn.

Am Joer [[2007]] hunn déi politësch Responsabel vun der Stad [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] decidéiert, de Projet an engem feste Service ze stabiliséiren an him déi néideg Moyenën zur Verfügung ze stellen.

De **Centre technolink** huet seng Heemecht um [[Zens (Stad Lëtzebuerg)|Zens]] font. Am Laf vun de Joren ass d'Ekipp vum Centre technolink gewuess: eng Graphikerin (Michèle Sales: 1999-...), e bäigeuerdneten Responsablen (Josée Beffort: Aug 2001 bis Aug 2003; Gast Groeber: Aug 2003 - Abrëll 2007; Jeannot Scheitler: Aug 2006 - Aug 2022), zwéin Techniker (Hugo Falk: 2001-...), e logistesche Sekretär (Patrick Ries: Sep 2007-...).

Den 30.n Abrëll 2007 ass de Gast Nilles an d'Pensioun gaangen, a vum [[1. Mee]] [[2007]] un ass de [[Gast Groeber]] den neie Responsablen.

Vun [[2008]] un, sinn dem **Centre technolink''' seng Prioritéiten eng adequat Securisatioun vu sengem Reseau an e Weiderentwéckle vu senger pedagogescher Offer.

## Um Spaweck
De Site vum Centre technolink

Den technolink-Site fir Kanner tëscht 3 an 8 Joer
Laola-Well

Eng **Laola-Well** ass eng Beweegung vun de Spectateuren a Sportsstadien. Den Numm kënnt aus dem spueneschen "La Ola" (*d'Well*) an ass deemno e Pleonasmus.

Si entsteet doduerch datt d'Spectateuren (déi sëtzen) am Stadion reieweis opstinn an d'Äerm an d'Luucht hiewen.
## Um Spaweck
Carlo Hommel

De **Carlo Hommel**, gebuer de 24. September 1953 zu Biissen, a gestuerwen den 8. Mäerz 2006, war e Lëtzebuerger Organist.

Hien huet ufanks bei sengem Papp geléiert Uergel spillen a gouf mat 12 Joer Organist a sengem Heemechtsduerf Biissen. No der Première huet hien um Conservatoire zu Léck beim Prof. Hubert Schoonbroodt studéiert. E krut eng Assistenteplaz an de Conservatoirë Léck a Bréissel. Donieft war hien Organist an der Parkierch zu Ettelbréck (1975-1987) an an der Abtei zu Klierf (1979-1987).

1987 gouf hien opgrond vun engem Concours Nofollger vum Albert Leblanc, d.&nbsp;h. Titularorganist an der Kathedral vu Lëtzebuerg, säin Nofollger ass de Paul Breisch.

Hie war Grënnungsmember vum Veräin *[[Amis de l'Orgue Luxembourg]]*, Member vum *[[Institut grand-ducal]]*, an Dirigent vum *[[Madrigal de Luxembourg]]*, vum Ensembel "Misericordias" a vun der "Schola Willibrordiana".

Iwwer 60 Uergele sinn ënner senger Leedung gebaut resp. restauréiert ginn.

De Carlo Hommel hat eng besonnesch Léift zum Gregorianesche Choral, deen e souwuel bei Concerte wéi och an de Masse gefleegt huet. En huet un enger ganzer Rei vu Radios- an CD-Opname matgewierkt.

Um Owend vum 8. Mäerz 2006 ass de Carlo Hommel ganz onerwaart am Alter vun 52 Joer un de Follge vun enger Meningite gestuerwen.

Als Erënnerung un de Carlo Hommel huet de Paul Kayser eng *Missa in memoriam Carlo Hommel* geschriwwen, déi de 27. Januar 2007 zu Bäerdref an der Parkierch vum "Ensemble Vocal Berdorf" (mat Orchester a Solisten) uropgefouert ginn ass.

## Publikatiounen
* Hommel, C., 1985. *Apologie vum Menager. E leidenschaftleche Plaidoyer fir d'Nummer Eent*. In: W. Faber, F. Théato & J. Zuang (Koord.), 1985. Buch ouni Titel, erausgi vum Sang a Klang, Pafendall. Dréckerei Print-Service, Lëtzebuerg. S. 104-122.
* Hommel, C., 1985. *Menager als Orgelexperte. Ein (lehrreiches) Beispiel*. In: Faber, W., F. Théato & J. Zuang (Koord.), 1985. S. 123-126.

## Um Spaweck
* Carlo Hommel, Titularorganist der Kathedrale Luxemburg, gestorben
* Bestürzung über den plötzlichen Tod eines grossen Musikers
* Foto 1
* Foto 2
* Foto 3
* "Zwischen Magie und Traum" Festival de musique de la Ville de Wiltz 2002
Boreas (Mythologie)

De **Boreas** (gr. μπόρα, dee *Nërdlechen*) war an der griichescher Mythologie de Jong vum Astraios a vum Eos an ass zesumme mat senge Bridder Euros ("*Südostwand*"), Notos ("*Südwand*") an Zephyros ("*Westwand*") veréiert ginn.

## Originn an Duerstellung

De Boreas ass d'Personifikatioun vum raue Nordwand dee Keelt a Stierm mat sech bruecht huet. Hien ass meeschtens als ale Mann mat Flilléken, laangen Hoer a Baart duergestallt ginn. Der So no ass en aus dem Skytheland (vum ukrainesche Floss Borysthenes) komm, vun deem och säin Numm ofgeleet ass.

## Mythos

Am Mythos huet de Boreas déi mythesch, athenesch Kinneksduechter Oreithyia op Thrakien entfouert a si zu senger Fra gemaach, mat där en zwee Jongen, den Zetes a Kalaïs, déi sougenannt *'Boreaden*, an zwee Meedercher kritt huet, dorënner och d'Chione, déi spéider d'Fra vum Phineus ginn ass, an där hir Kanner vum Phineus senger zweeter Fra geblent gi sinn. De Boreas huet doropshin d'Harpyie geschéckt fir dem Phineus säi Land ze verwüsten.

Wéi Athen vum persesche Kinnek Xerxes ugegraff ginn ass, huet d'Vollek de Boreas ugebiet hinnen ze hëllefen. Hien huet e staarke Wand geschéckt, an deem Honnerte vu persesche Schëffer an der Séischluecht bei Salamis (480 v.&nbsp;Chr.) ënnergaange sinn. Doduerch huet de Boreas och de Status vum Patréiner vun Athen kritt an ass an engem eegenen Tempel zu Athen veréiert ginn.

Ausserdeem soll de Boreas a Gestalt vun engem Päerd Papp iwwer zwielef Fille gi sinn, vun deene gesot ginn ass si kéinten iwwer e Feld lafen ouni en Hallem ze knécken.

## Verschiddenes

* Den Herodot an de Plinius beschreiwen alle béid d'Land *Hyperborea* ("déi Säit vum Nordwand"), an deem d'Mënsche bis an den héijen Alter am Gléck liewen.
* E Relief um "*Tuerm vu de Wanden*" (Horologium vum Andronikos) zu Athen weist op der Nordsäit de Boreas als ale Mann mat Flilleken an Äiszapen am Baart, deen en äisege Wand duerch eng gedréit Muschelschuel bléist.

## Analogien
* Aquilo

## Um Spaweck
Geryoneus

De **Geryoneus** (och: *Geryones* oder *Geryon*) war an der griichescher Mythologie en Ongeheier mat dräi Kierperen (oder dräi Käpp), Jong vum Chrysaor an der Kallirrhoë, an huet mat deem risegen Hond Orthros (och *Orthos*) op der Insel Erytion gehaust.

De Geryoneus hat e groussen Trapp Ranner. Eng vun den Aufgabe vum Herakles war déi Ranner ze stielen. Den Herakles huet fir d'éischt den Hiert an den Hond ëmbruecht, an dunn de Geryoneus, duerno ass e mat de Ranner heem gezunn.

## Um Spaweck
Wetzlar

**Wetzlar** ass eng Stad an der Bundesrepublik Däitschland a läit un der Lahn. Mat 52,800 Awunner (2005) ass si déi zéngtgréisste Stad vun Hessen an déi gréisst am Lahn-Dill-Krees.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vu Wetzlar
Tereus

Den **Thereus** war e Kinnek vun Thrakien, Jong vum Ares, Mann vum Prokne, enger Duechter vum Pandion.

Wéi den Tereus a leidenschftlecher Léift zum Prokne senger Schwëster Philomele entbrannt ass a si vergewaltegt hat, huet en hir d'Zong erausgeschnidde fir datt si hien net verrode sollt. Et ass der Philomene awer gelongen d'Onrecht wat hir geschitt war op engem Stéck Stoft duerzestellen an hirer Schwëster zouzespillen. D'Prokne huet sech awer un hirem Mann gerächt andeems se hire gemeinsame Jong Itys, (och: *Itylos*) ëmbruecht a sengem Papp z'iesse ginn huet. Well den Thereus d'Dod awer duerchkuckt hat, huet en déi zwou Schwëstere verfollegt, déi virun him geflücht sinn. D'griichesch Seeche seet awer datt déi dräi herno a Vulle verwandelt gi sinn.

## Um Spaweck
Réimesch Villa vu Borg

D**'Réimesch Villa vu Borg** läit tëscht den Uertschaften Oberleuken a Borg an der Gemeng Perl. D'Villa läit op engem Terrain, dee 7,4 Hektar grouss ass.

Als éischten huet de Schoulmeeschter vun Oberleuken, de Johann Schneider am Ufank vum 20. Joerhonnert op dem Gebitt wou haut d'Villa steet, Ausgruewunge gemaach.

Den 1. Abrëll 1986 hunn d'Aarbechten ugefaangen, déi dozou gefouert hunn, datt haut déi nogebaute réimesch Villa zu Borg steet.
Canticum

E **Canticum** (Mz. cantica, vu lat. *canticum* - Gesang) ass e poetesche Gebietstext aus der Bibel deen net aus dem Buch vun de Psalme staamt. Inhaltlech sinn d'Cantica awer kaum verschidde vun de Psalmen, et geet ëm Luef, Freed, Trauer etc. Et gëtt Cantica am alen an am neien Testament.

D'Cantica aus der Bibel gi virun, an am Stonnegebiet gesongen oder gebiet. Dobäi gëtt deenen dräi aus den Evangelien eng besonnesch Bedeitung zougemooss, dëst sinn, allen 3 aus dem Lukasevangelium, de Benediktus, de Magnificat an den Nunc dimittis.
Hermann Hesse

Den **Hermann Hesse**, gebuer als *Hermann Karl Hesse* den 2. Juli 1877 zu Calw, a gestuerwen den 9. August 1962 zu Montagnola an der Schwäiz, war en däitsch-Schwäizer Dichter, Schrëftsteller a Fräizäitmoler. 1946 krut en den Nobelpräis fir Literatur.

## Auszeechnungen an Éierungen
* 1905 Bauernfeld-Präis
* 1928 Mejstrik-Präis vun der Wiener Schiller-Stiftung
* 1936 Gottfried-Keller-Präis
* 1946 Goethepräis vun der Stad Frankfurt
* 1946 Nobelpräis fir Literatur
* 1947 Éierendokter vun der Universitéit Bern
* 1950 Wilhelm-Raabe-Präis
* 1954 Uerde Pour le Mérite
* 1955 Friddenspräis vum Däitsche Buchhandel
* Éierebierger vu senger Heemechtsstad Calw. Vill Schoule sinn no him benannt ginn.

## Wierker

* *[[Peter Camenzind]]*, 1904
* *[[Unterm Rad]]*, 1906
* *[[Freunde (Erzielung)|Freunde]]*, 1908
* *[[Gertrud (Hesse)|Gertrud]]*, 1910
* *[[Rosshalde]]*, 1912-1913
* *[[Knulp]]*, 1915
* *[[Demian]]*, 1919
* *[[Klein und Wagner]]*, 1919
* *[[Klingsors letzter Sommer]]*, 1920
* *[[Siddhartha (Hesse)|Siddhartha]]*, 1922
* *[[Die Nürnberger Reise]]*, 1927
* *[[Der Steppenwolf]]*, 1927
* *[[Narziß und Goldmund]]*, 1930
* *[[Die Morgenlandfahrt]]*, 1932
* *[[Das Glasperlenspiel]]*, 1943

### Gedichter
* *Elisabeth*, 1900
* *Wie eine Welle*, 1901
* *Soirée*, 1902
* *Julikinder*, 1904
* *Im Nebel*, 1905
* *Bücher*, 1918
* *Vergänglichkeit*, 1919
* *Der Liebende*, 1921
* *Für Ninon*, 1927
* *Klage*, 1934
* *Stufen*, 1941

## Kuckt och
* Lëscht vun de Laureate vum Nobelpräis fir Literatur

## Um Spaweck
Naturschutzgebitt Sonnebierg

**Sonnebierg** ass en Naturschutzgebitt an der Gemeng Walfer. Ëstlech vun der Uelzecht am kallekhaltegen Hank vun der Uertschaft Helsem läit eng Hallefdréchewiss, wouvun zirka 15 ha zanter dem 31. Juli 1989 ënner Naturschutz stinn.

De Sonnebierg läit op enger Héicht vun 290 m (NG-L) um Steemergelkeuper. De Wiessel tëscht Mergel an Dolomitbänken aus der Zäit vun der Trias a seng süd-westlech Lag maachen aus him en aussergewéinlecht Gebitt. Bei waarme Wieder zersplittert seng dréchen Uewerfläch, wärend bei Reen de leemege Buedem uschwëllt a rutscheg, pecheg gëtt.
De Sonnebierg ass duerch e 16&nbsp;km laangt Galeriesnetz vun de fréiere Gipsgrouwen ënnerhielt.

Wéinst senger rarer Fauna a Flora ass de Sonnebierg mam groussherzogleche Reglement vum 31. Juli 1989 mat 15,03 ha zum Naturschutzgebitt ausgewise ginn.

Eng 150 verschidden, zum Deel rar Planze sinn an der Reserv gezielt ginn. Ënner hinnen Enzianen an eng gutt Dosen Orchideeën.

Fichier:Sonnebierg.JPG|D'Naturreservat Sonnebierg
File:Nature reserve Sonnebierg 20210503 110708.jpg
Fichier:Sonnebierg1.JPG|De Sonnebierg
Fichier:WalferdangeSonnebierg.JPG
Lucas Belvaux

De **Lucas Belvaux** ass e belsche Schauspiller a Filmregisseur. Hien ass de 14. November 1961 zu Namouer gebuer.
 
## Filmer
### als Schauspiller (Auswiel)
* 2006: *[[La raison du plus faible]]* vum Lucas Belvaux 
* 2005: *[[Joyeux Noël]]* vum Christian Carion
* 2002: *[[Après la vie]]* vum Lucas Belvaux
* 2002: *[[Cavale]]* vum Lucas Belvaux
* 2002: *[[Un couple épatant]]* vum Lucas Belvaux
* 1996: *[[Les Alsaciens - ou les deux Mathilde]]* (TV) vum Michel Favart
* 1993: *[[Grand bonheur]]* vum Hervé Le Roux
* 1991: *[[Madame Bovary (Film, 1991)|Madame Bovary]]* vum Claude Chabrol
* 1985: *[[La baston]]* vum Jean-Claude Missiaen
* 1985: *[[Poulet au vinaigre]]* vum Claude Chabrol
* 1984: *[[La femme publique]]* vum Andrzej Zulawski
* 1984: *[[Ronde de nuit]]* vum Jean-Claude Missiaen
* 1982: *[[La truite]]* vum Joseph Losey
* 1981: *[[Allons z'enfants]]* vum Yves Boisset

### als Regisseur
* 2006: *[[La raison du plus faible]]* 
* 2004: *[[Nature contre nature]]* (TV)
* 2002: *[[Après la vie]]* 
* 2002: *[[Cavale]]*
* 2002: *[[Un couple épatant]]*
* 1996: *[[Pour rire]]*
* 1991: *[[Parfois trop d'amour]]*

## Um Spaweck

* De Lucas Delvaux op 3SAT
René Féret

De **René Féret**, gebuer de 26. Mee 1946 zu La Bassée am Nord-Pas de Calais, a gestuerwen den 28. Abrëll 2015 zu Paräis, war e franséische Schauspiller, Dréibuchauteur a Filmregisseur.

## Filmer
### als Regisseur
* 1975: *[[L'histoire de Paul]]* mam Paul Allio, Michel Amphoux
* 1977: *[[La communion solennelle]]* mam Marcel Dalio, Myriam Boyer an Nathalie Baye
* 1980: *[[Fernand]]* mam Bernard Bloch
* 1980: *[[L'enfant roi]]* mam Roger Van Hool an Nicole Jamet
* 1985: *[[Mystère Alexina]]* mam Philippe Vuillemin a Valérie Stroh
* 1987: *[[L'homme qui n'était pas là]]*mam René Féret a Claude Jade
* 1998: *[[Baptême]]* mat der Valérie Stroh, Jean-Yves Berteloot an Edith Scob
* 1992: *[[Les promenades d'été]]* mat der Valérie Stroh am Samuel Le Bihan
* 1994: *[[La place d'un autre]]* mam Samuel Le Bihan a Cécile Bois
* 1996: *[[Les frères Gravet]]* mam Robin Renucci a Jacques Bonnaffé
* 2001: *[[Rue du retrait]]* mam Dominique Marcas a Marion Held
* 2003: *[[L'enfant du pays]]* mam Antoine Chappey a Sonia Saurin
* 2006: *[[Il a suffi que maman s'en aille...]]* mam Jean-François Stévenin a Marie Féret
* 2008: *[[Comme une étoile dans la nuit]]* mam Nicolas Giraud, Salomé Stévenin a Jean-François Stévenin
* 2010: *[[Nannerl, la sœur de Mozart]]* mam Marc Barbé a Marie Féret
* 2012: *[[Madame Solario]]* mam Cyril Descours, Marie Féret a Salomé Stévenin
* 2013: *[[Le prochain film]]* mam Frédéric Pierrot an Antoine Chappey
* 2014: *[[Anton Tchekhov-1890]]* mam Nicolas Giraud, Jacques Bonnaffé a Robinson Stévenin
### als Schauspiller
* 1977: *[[La communion solennelle]]* vum René Féret
* 1980: *[[L'enfant roi]]* vum René Féret
* 1987: *[[L'homme qui n'était pas là]]* vum René Féret
* 1999: *[[Est-Ouest]]* vum Régis Wargnier
* 2001: *[[Rue du retrait]]* vum René Féret
* 2003: *[[L'enfant du pays]]* vum René Féret

## Filmpräisser
* Jean-Vigo Präis fir de Film *[[L'histoire de Paul]]*

## Um Spaweck
The Plot Spoiler

***The Plot Spoiler*** ass de siwente Film vum Jeff Desom.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Geschicht geet ëm de Stanley Kurtz, en zimmlech gestéierten Typ, deen a senger Kandheet nëmme viru Videorekorder souz an elo, als spleenegen Erwuessene mat seriéise Problemer am Beräich sozial Kontakter, an enger Videothéik schafft. De Problem bei der Saach: e bréngt et net iwwer sech, seng magistral Iwwersiicht iwwer déi Siwent Konschtform fir sech ze behalen. E verréit de Leit all ze gär de Schluss vun de Filmer am viraus. Iwwer d'Videokassett trëtt dann eng Sekt/Terrorzell, se nennt sech *Ed Wood Vegetable Club*, mat dem Kurtz a Verbindung.

An dësem Film sinn eng Onmass vun Uspillungen u Filmklassiker (an den Nimm vun de Personnagen, a Lokalitéiten, mä och a Biller an Zeenen) an och un d'Zäitgeschicht an d'Géigewaartsphenomeener (Bommeleeër, TV- an VHS-Junkien, Terroristen,...).

## Produktioun

D'Produktioun vum Film gouf ouni weidere Budget vum deemools 17-järege Jeff Desom lancéiert. Hien huet en tëscht 2003 an 2006 um Kassetteformat MiniDV produzéiert. E gouf Am Hierscht 2005 op d'Initiativ vum Filmreakter hin an der Stad Lëtzebuerg an der Cinémathèque Municipale gewisen.

De Jeff Desom war dowéinst och Dréibuchauteur, Produzent, Regisseur, Kameramann a Monteur.

## Gielercher
De Film huet bei der 3. Lëtzebuerger Filmpräis am Joer 2007 de Präis fir de beschte Kuerzfilm gewonnen.

## Kuckt och
*Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
Verbandsgemeng Ruwer

D**'[[Verbandsgemeng]] Ruwer** ass eng däitsch Gebittskierperschaft, déi aus engem Verband vun 20 Membergemenge besteet, am Landkrees Tréier-Saarburg.

## Membergemengen

## Um Spaweck

* Verbandsgemeng Ruwer
Zugvögel - einmal nach Inari

## Ëm wat geet et am Film?
Den Hannes schafft bei engem Dépositaire. Säin Hobby ass Zuchfuerpläng auswenneg ze léieren, fir sou déi séierst Zuchverbindungen erauszefannen. Hien dreemt dovu bei engem Concours iwwer d'Fuerpläng den éischte Präis ze gewannen. De Concours ass zu Inari a Finnland. De Film begleet den Hannes op senger Rees mam Zuch a mam Schëff op Inari.

## Iwwer de Film
De Film ass eng Mëschung vu Road-Movie, Krimi a luesem Kaméidistéck. An deene meeschte Road-Movië spillt sech alles op der Strooss a grousser Vitess of, hei ass et just de Géigendeel. Am Zuch geet et net ëmmer mam Schnellzuch, an um Schëff leeft och alles gemittlech, an trotzdeem wierkt de Film ni langweileg.

## Filmpräisser
* Däitsche Filmpräis 1998: 
: Filmband a Gold: Bescht Nieweroll: Peter Lohmeyer
: Filmband a Gold: Bescht Kamera: Fank Griebe
: Filmband a Sëlwer: Beschte Spillfilm 
* 1998: Nominéiert fir de Max-Ophüls-Präis

## Um Spaweck
* Iwwer de Film
* Filmstarts Kriticken
* Filmszene.de
Lëtzebuerger Tuerm (Tréier)

De **Lëtzebuerger Tuerm** (och nach *Turm der Träume und Sehnsüchte* genannt) zu Tréier steet um Petrisberg um Terrain vun der Landesgartenschau 2004.

Gebaut gouf den Tuerm op Optrag vun der Stad Lëtzebuerg vum renomméierte Lëtzebuerger Architekt François Valentiny an ass e Kado am Kader vun der Landesgartenschau un hir Noopeschstad Tréier gewiescht.

Déi begobar raschtegrout schréi Skulptur aus Stol steet op engem fënnef Meter héijen, kënschtlech ugeluechtem Kiselbett an erënnert un eng gewalteg a gezackten Haifëschfloss, déi aus dem Waasser steet. Déi dräistäckeg Stolkonstruktioun mat hiren 20 Meter Héicht a 25 Meter Breet brécht a verschidden Himmelsrichtungen an déngt als Aussiichtstuerm. Op de Siichtachse sinn d'Nimm vun den europäesche Stied Paräis, Lissabon, Belfast, Warschau an Athen vermierkt a sollen zum Dreemen alueden. Vun der ieweschter Plattform aus, kuckt de Visiteur vun engem säitlech zouenem Raum a Richtung Stad Lëtzebuerg.

## Um Spaweck

Turm Luxemburg
Franschhoek

**Franschhoek** ass eng Uertschaft am südafrikanesche Wäibaugebitt (Provënz Western Cape). Den Numm geet op d'17. an d'18. Joerhonnert zeréck. Wéi den Edikt vun Nantes annulléiert gouf, hunn nämlech vill Hugenotten Frankräich verlooss. Vun hinnen hu sech der en ettlech am Süde vu Kapstad néiergelooss, fir do Wäibau (Wäibau a Südafrika) ze bedreiwen.

Zu Franschhoek gëtt et e Monument, dat un d'Hugenotten erënnert. D'Uertschaft, déi vun Touriste staark besicht ass, huet säi franséische Charakter behalen. Wäigidder mat franséischem Numm sinn net rar, an den Afloss vun der franséischer Kichen an de Restaurante mécht sech däitlech bemierkbar.

## Aner Uertschaften un der südafrikanescher Wäistrooss
* Boschendal
* Constantia
* Stellenbosch

## Um Spaweck
*Websäit iwwer de Wäindall
Enceladus

De Begrëff **Enceladus** huet e puer Bedeitungen:
* An der griichescher Mythologie ass et e Gigant: kuckt bei Enceladus (Gigant).
* An der Astronomie ass et e Mound vum Saturn: kuckt bei Enceladus (Mound)
Constantia

**Constantia** ass e südlech geleeëne Faubourg vun der Südafrikanescher Stad Kapstad. Et ass bekannt wéinst senge Wäigebidder a läit am Oste vum Tafelbierg. Op Constantia kommen normalerweis d'Touristen, wa s'en Ausfluch iwwer d'südafrikanesch Wäiroute machen. Nobäi leie bekannt Wäigebidder wéi Groot Constantia a Kleng Constantia.

## Groot Constantia
De Simon van der Stel, den éischte Gouverneur vun der hollännescher Kapkolonie, hat op sengem 750 ha grousse Landgutt *Groot Constantia* déi éischt Riewen ugeplanzt. De Wäi vu Constantia ass am 18. an 19. Joerhonnert héich geschat ginn, ënner anerem beim héijen Adel. Groot Constantia ka besicht ginn an ass e Gutt, dat duerch säin eegenaartege Baustil opfält. D'Gebai aus dem Joer 1684 war 1925 verbrannt, mä ass originalgetrei erëm opgebaut ginn. Et ass haut e Musée mat Tableauen, ale Miwwelen, Glas a Parzeläin.

## Um Spaweck
Däitsch-Oth

**Audun-le-Tiche** (op Lëtzebuergesch **Däitsch-Oth**, deels just **Oth**) ass eng franséisch kleng Stad a Gemeng an der Regioun Grand Est, am Departement Moselle, am Arrondissement Thionville. De Postcode ass 57390. Oth huet 1.547 ha, 2006 hunn do 5.949 Awunner (*Audunois*) gelieft.

## Geographie
Däitsch-Oth läit op der Grenz mat Lëtzebuerg, Nopeschgemeng ass Esch-Uelzecht. Et erstreckt sech tëscht dem Pays Haut am Südwesten an dem Uelzechtdall am Nordosten.

## Geschicht
An der Réimerzäit war d'Géigend staark bewunnt. Iwwerreschter vun engem Aquedukt zeien heivun. Vun der Merowengerzäit ass eng Nekropol erhale bliwwen. Am Mëttelalter stoung zu Oth e Schlass, an deem d'Häre vu Malberg gelieft hunn. D'Nofollger vun dëse waren déi éischt Schmelzhären. Fréi schonn, a virindustrieller Zäit, gouf Bounäerz verschafft. An der Mëtt vum 18. Joerhonnert goufen déi éischt Grouwen exploitéiert. An den Héichzäite vun der Stolindustrie huet d'ARBED zu Oth 4 Héichiewe bedriwwen. Mä schonn 1964 gouf de leschten Héichuewen ausgemaach. Eng Rëtsch vun de Schmelzaarbechter hunn op de Lëtzebuerger Schmelzen eng Schaff fonnt, bis d'Stolkris an der 1970er Joren och hei eng Schmelz no där aner zougoe gelooss huet.

Mä och haut spillt Lëtzebuerg eng wichteg Roll: Iwwer 70&nbsp;% vun der aktiver Populatioun schaffen als Frontalier zu Lëtzebuerg.

## Den Numm
*Audun* oder *Oth* gëtt entweeder op *Aquaeductus* oder e keltescht Wuert fir "Bësch" zeréckgefouert.

Den Zousaz *Däitsch* (oder *Tiche*) huet Oth, fir et vun Audun-le-Roman z'ënnerscheeden, dat eng 15&nbsp;km weider südlech läit. Déi zwéi Nimm bréngen zum Ausdrock, datt d'Sproochgrenz fréier méi südlech wéi haut, tëscht deenen zwou Uertschafte, verlaf ass. D'Other selwer sinn doriwwer net sou frou, well en un déi däitsch Besatzung 1871 - 1919 an 1940 - 1944 erënnert, wou "Deutsch-Oth" den "offiziellen" Numm war. Déi Escher soe gewéinlech just "Oth".

En ale Lëtzebuerger Numm, dee kaum méi am Gebrauch ass, ass *Adicht*.

## Kuckeswäertes

* Iwwerreschter vun der Merowenger-Nekropol
* *Espace archéologique* an der Uelzechtstrooss

## Nopeschuertschaften
* Russange am Norden
* Esch-Uelzecht (Lëtzebuerg) am Nordnordosten
* Aumetz am Süden
* Villerupt am Westen

* Gare Däitsch-Oth (zougemaach)

## Um Spaweck

*  Offiziell Websäit vun der Gemeng
*  Plang vun Däitsch-Oth op OpenStreetMap

Fichier:Däitsch Oth Gemeng.JPG|D'Stadhaus
Fichier:Audun le Tiche1010625wik.jpg|D'Kierch vun Däitsch-Oth
Fichier:Tombe de la nécropole d'Audun-le-Tiche.jpg|Merowenger Griewer
Fichier:Audun-le-Tiche hauts fourneaux 001.jpg|D'Héichiewen ëm 1900
Rannerdéieren

D**'Rannerdéiere** sinn eng Famill vun den Déieren, déi idderzen aus der Uerdnung vun den Artiodactyla an aus der Klass vun de Mamendéieren.

## Systematik
* Famill Rannerdéieren
** Ënnerfamill Aepycerotinae
*** Gattung Aepyceros
** Ënnerfamill Kouantilopen (*Alcelaphinae*) 
*** Gattung Damaliscus
*** Gattung Alcelaphus
*** Gattung Sigmoceros
*** Gattung Gnuen (*Connochaetes*)
** Ënnerfamill Gazellendéieren (Antilopinae) 
*** Gattung Antilopen (*Antilope*)
*** Gattung Ammodorcas
*** Gattung Litocranius
*** Gattung Gazellen (*Gazella*)
*** Gattung Antidorcas
*** Gattung Kuerzschwanzgazellen (*Procapra*)
*** Gattung Saiga
*** Gattung Pseudonovibos
** Ënnerfamill Ranner (Bovinae) 
*** Gattung Tetracerus
*** Gattung Pseudoryx
*** Gattung Asiatesche Büffel (*Bubalus*)
*** Gattung Syncerus
*** Gattung Bos
*** Gattung Bisonen (*Bison*)
** Ënnerfamill Geessendéieren (Caprinae) 
*** Gattung Pantholops
*** Gattung Capricornis 
*** Gattung Naemorhedus 
*** Gattung Oreamnos 
*** Gattung Rupicapra
*** Gattung Myotragus
*** Gattung Budorcas
*** Gattung Ovibos
*** Gattung Hemitragus 
*** Gattung Geessen (*Capra*)
*** Gattung Pseudois
*** Gattung Ammotragus
*** Gattung Schof (*Ovis*)
** Ënnerfamill Cephalophinae 
*** Gattung Cephalophus
*** Gattung Sylvicapra
** Ënnerfamill Päerdsbéck (Hippotraginae)
*** Gattung Hippotragus
*** Gattung Oryxantilopen (*Oryx*)
*** Gattung Addax 
** Ënnerfamill Béckercher (Neotraginae) 
*** Gattung Pelea
*** Gattung Oreotragus
*** Gattung Ourebia
*** Gattung Raphicerus
*** Gattung Neotragus
*** Gattung Madoqua 
*** Gattung Dorcatragus
** Ënnerfamill Reduncinae
*** Gattung Redunca 
*** Gattung Waasserbéck (*Kobus*)
** Ënnerfamill Bëschbéck (Tragelaphinae)
*** Gattung Tragelaphus
*** Gattung Taurotragus 
*** Gattung Boselaphus

## Um Spaweck
Deckelsmouken

**Deckelsmouken** oder **Schildkröte** sinn eng Uerdnung aus der Klass vun de Reptiller.
## Kuckt och
* Landdeckelsmouken
## Um Spaweck
Bretzel

Eng **Bretzel** ass e Gebäck, dat virun allem am süddäitsche Raum verbreet ass. Se besteet aus enger ausgerullter Strull Hiefdeeg, déi zweemol anenee verflecht ass, an domat déi typesch Form kritt.

An Däitschland an an Éisträich si Bretzele bal ëmmer salzeg. Zu Lëtzebuerg gi Bretzele sou gutt wéi nëmme fir Bretzelsonndeg verkaaft. Dës sinn da bal ëmmer aus séissem Deeg, dacks mat Zockergoss a Mandelen drop.

## Um Spaweck
Ouschteree

En **Ouschteree** ass en haartgekacht a gefierft oder bemoolt Ee, dat op Ouschtere verschenkt gëtt. An de leschte Jore gi se ëmmer méi duerch Schockelaseeër ofgeléist. Dem Brauch no ass et den Ouschterhues, deen d'Ouschtereeër bréngt.

## Traditioun
D'Ee ass en uraalt Fruchtbarkeetssymbol. Sou ass et net verwonnerlech, datt et mam Fréijoer an dem Neiopliewe vun der Natur a Verbindung bruecht gëtt. D'Ouschtereeër si verstoppt, an d'Kanner musse se sichen. Éier se giess ginn, gi se *getéckt*, d.&nbsp;h. zwee Leit schloen d'Spëtzte vum Ee, dat se hunn, widdereneen. Deen, deem säint ganz bleift, huet gewonnen.

Firwat grad d'Ee d'Symbol vun Ouschteren ass, huet eng einfach Erklärung. Wärend der Faaschtenzäit, déi 40 Deeg dauert an um Karsamschdeg zu Enn geet, sollen d'Leit keng Eeër, kee Fleesch oder Mëllechprodukter iessen.

## Um Spaweck
Bretzelsonndeg

**Bretzelsonndeg** (oder **Bratzelsonndeg** oder **Bretzelssonndeg**) gëtt zu Lëtzebuerg och alt de Sonndeg vun Halleffaaschtesonndeg genannt, op deem traditionell Bretzele verschenkt ginn.

## De Brauch

Dëse Brauch besteet doran, datt e Jong engem Meedchen, op dat hien en A geworf huet, eng Bretzel schenkt. Bei géigesäitegem Intressi revanchéiert d'Meedche sech Ouschtere mat engem Ouschteree. Wann e Schaltjoer ass, ass et ëmgedréint.

Bis an d'Mëtt vum 20. Joerhonnert war de Brauch virun allem an den Dierfer laanscht d'Musel an d'Sauer verbreet, haut gëtt et iwwerall am Land Bretzelen ze kafen.

Fréier gouf et soss am Land och nach de Brauch, datt eng Koppel, déi sech am Laf vum Joer virdru bestuet hat, all deenen, déi bei der Hochzäitsfeier e Stéck vun der Braut hirem Strompband erwëscht haten, op dësem Dag Bretzelen (déi *Faaschteboune* genannt goufen) huet misse schenken.

## Literatur
* Edmond de la Fontaine: *Luxemburger Sitten und Bräuche*. Luxemburg: Jos. Beffort, 1883. 5. Neioplo Éditions Emile Borschette 1995, S. 39-40.
Schankefësch

D**'Schankefësch** sinn eng Klass vun de Chordata. Déi meescht Fëschaarte gehéieren zu dëser Klass, et sinn dës iwwer 24.000 Aarten.
De gréisste Schankefësch ass de Moundfësch.

## Liewensraum
Schankefësch fënnt een am Séisswaasser an am Mier.

## Kierperbau
D'Schankefësch hu meeschtens eng Schwammblos, déi et hinnen erméiglecht, sech ouni Schwammbeweegung am Waasser op enger bestëmmter Déift opzehalen.
Hire Skelett besteet aus Schanken a si hunn e Verdauungstrakt änlech wéi d'Landwierbeldéieren.
Hire Bluttkreeslaf ass zou mat enger Haaptschloeoder.

## Liewensweis

## Systematik

## Kuckt och
Systematik vun de Schankefësch

## Um Spaweck
Frell

D**'Frell** (*Salmo trutta*) ass e Fësch aus der Famill vun de Frellefësch (Salmonidae). D'Aart ass morphologesch staark variabel, soudatt een eng Rëtsch Morphen ënnerscheet, déi all zu der selwechter Aart gehéieren:

*Amu-Darya Frell (*Salmo trutta oxianus*)
*Aralséifrell (*Salmo trutta aralensis*) 
*Baachfrell (*Salmo trutta fario*)
*Bosnesch Frell (*Salmo trutta taleri*)
*Gardaséifrell (*Salmo trutta carpio*)
*Korsikafrell (*Salmo trutta macrostigma*)
*Marmoratafrell (*Salmo trutta marmorata*)
*Mierfrell (*Salmo trutta trutta*)
*Séifrell (*Salmo trutta lacustris*)

## Kuckt och
* Frelleweier
* Lëscht vun de Fësch zu Lëtzebuerg
## Um Spaweck
Sardinn

Eng **Sardinn** ass e Fësch aus dem Mier, deen zur Famill vun den Hierken (*Clupeidae*) gehéiert.

Sardinne ginn a grousse Quantitéite gefaangen a konservéiert.

Si ginn 20 – 25&nbsp;cm laang a liewen am Atlantik vun Nordafrika bis Norwegen an och am Mëttelmier.

## Um Spaweck
*Fotoe vu Sardinnen op der FishBase-Websäit
Impala

D**'Impala** (*Aepyceros melampus*) ass eng Antilopenaart aus der Famill vun de Rannerdéieren (Bovidae), déi an Afrika lieft.

## Kierperbau
D'Impala hu meeschtens e roudbrongt Fell mat hellgiele Sträifen op der Säit a sinn ënnendrënner wäiss. 
D'Schëllerhéicht ass ongeféier 95&nbsp;cm. Just d'Männercher hunn Haren, déi 50–75&nbsp;cm laang a spatz sinn.

## Liewensraum
D'Verbreedungsgebitt vun den Impala ëmfaasst Ostafrika bis Mosambik a Mëttelafrika bis Angola am Westen.

## Um Spaweck
Esztergom

**Esztergom** (op Héichdäitsch:*Gran*) ass eng Stad an Ungarn an en Äerzbëschofssëtz, normalerweis de Sëtz vum Primas vun Ungarn. D'Stad huet .

## Geographie
## Kultur
## Geschicht
## Lëscht vun den Äerzbëscheef vun Esztergom zanter 1900
* Kolos Ferenc Vaszary, O. S. B. (13. Dezember 1891 bis 1. Januar 1913)
* János Csernoch (13. Dezember 1912 bis 25. Juli 1927)
* Jusztinián György Serédi, O. S. B. (30. November 1927 bis 29. Mäerz 1945)
* József Mindszenty (2. Oktober 1945 bis 18. Dezember 1973)
* László Lékai (12. Februar 1976 bis 30. Juni 1986)
* László Paskai, O. F. M. (3. Mäerz 1987 bis 7. Dezember 2002)
* Péter Erdő (zanter dem 7. Dezember 2002)

## Um Spaweck
László Lékai

De Kardinol **László Lékai**, gebuer den 12. Mäerz 1910, a gestuerwen den 30. Juni 1986, war Äerzbëschof vun Esztergom a Primas vun Ungarn. Säi Virgänger war de Kardinol József Mindszenty, säin Nofollger de Kardinol László Paskai.

## Säi Liewen
De László Lékai huet zu Veszprém an zu Roum Philosophie a kathoulesch Theologie studéiert. En ass den 28. September 1934 zum Paschtouer geweit ginn an huet duerno an där Funktioun an als Dozent an der Diözees Veszprém geschafft. Tëscht 1943 a 1944 war hie Conseiller a Sekretär vum Kardinol József Mindszenty. Vun November 1944 bis Februar 1945 souz hien an engem Prisong vum Naziregime.

## Literatur
* Gabriel Adriányi: *Die Ostpolitik des Vatikans 1958-1978 gegenüber Ungarn. Der Fall Kardinal Mindszenty*. Schäfer, Herne 2003

## Um Spaweck
* Bëscheef vun Ungarn zanter 1944
Budapest

**Budapest** ass d'Haaptstad vun Ungarn an huet .

## Geographie
D'Stad Budapest ass an zwee gedeelt a gëtt duerch d'Donau getrennt. Zwéin Drëttel vun der ganzer Fläch vun der Stad leien op der Pester Säit vun der Donau, een Drëttel op der Budaer Säit.

### Andeelungen
Budapest ass verwaltungstechnesch an 23 Bezierker agedeelt.

## Geschicht
D'Geschicht vu Budapest, am Mëttelpunkt vun Ungarn, ëmfaasst ongeféier 700 Joer. Als éischten Herrscher huet de Béla IV. um Ufank vum 13. Joerhonnert e Palais um Budaer Buergbierg baue gelooss.

1867 am Ufank vun der Epoch vun der keeserlecher a kinneklecher éisträich-ungarescher Duebelmonarchie hunn zu Budapest knapps 300.000 Leit gelieft, déi meescht dovun op der Pester Säit. D'Stad ass lues a lues eng europäesch Metropol ginn.

Um Enn vum Éischte Weltkrich war d'Duebelmonarchie zerfall an d'Ekonomie zerstéiert.

1873 goufen déi dräi Staddeeler Buda, Pest an Óbuda zu enger eenzeger Stad zesummegedoen a bis zum 19./20. Joerhonnert huet d'Awunnerzuel sech verduebelt.

## Ekonomie an Infrastrukturen

## Demographie
## Kultur
## Kuckeswäertes
* Am Buergpalais, deen am Buergquartier läit, fënnt ee wichteg Muséeën.
* Am imposante Gebai vun der Zentraler Maarthal kritt ee vum alldeegleche Geméis bis zum exotesche Gewierz alles ze kafen.
* Am Parlament kann een d'Helleg Kroun a Kréinungsinsigne kucke goen.
* D'Schlass Gödöllö ass dat zweetgréisst Barockschlass vun der Welt.
* Am Ungaresche Nationalmusée fënnt een alles iwwer d'ungaresch Geschicht vun der Besiidlung duerch d'Ungare bis zur Neizäit.
* D'Synagoge an der Dohány Strooss ass déi gréisst an Europa.
* Vun der Kuppel vun der St. Stephans Basilika, der gréisster Kierch vu Budapest, huet een e schéine Panorama.

## Um Spaweck
Atlanteschen Hierk

Den **Atlanteschen Hierk** (*Clupea harengus*), meeschtens einfach **Hierk** genannt, ass eng Aart Fësch aus der Famill vun den Hierken (Clupeidae). Hien ass weltwäit ee vun deenen heefegste Fësch an och ee vun de wichtegste vun deenen déi giess ginn.

Am Pazifeschen Ozean lieft eng verwandten Aart, de Pazifeschen Hierk (*Clupea pallasii*).

## Verbreedung
Den Atlanteschen Hierk lieft am Nordatlantik, wou säi Verbreedungsgebitt sech am Oste vum Golf vu Biscaya bis an d'Nordmier a bis an d'Nordpolarmier zitt; am Westen ass en iwwer Island eraus bis un d'Küste vu Südgrönland a South Carolina verbreet. Hie lieft an enger Déift vu bis zu 360 m, souwuel am oppene Mier wéi och no un de Küsten.

## Um Spaweck
Elektrochimie

D**'Elektrochimie** ass en Deelgebitt vun der Chimie dat cheemesch Reaktiounen ënnersicht déi a Verbindung mat elektresche Virgäng stinn, also bei deenen entweeder Stroum produzéiert gëtt, oder verbraucht gëtt. Dobäi ass ze bemierken, datt de Stroum, also d'Beweegung vun Elektronen, net onbedéngt duerch en elektresche Leeder muss fléissen, mä och direkt zwëscht deene verschiddene Reaktiounspartnere ka fléissen. Am zweete Fall schwätzt en da vun engem Kuerzschluss.

E gutt Beispill fir dat z'illustréieren ass d'Daniell-Element:

An engem Gefääss sinn eng Kofferléisung an eng Zénkléisung raimlech duerch eng hallefduerchlässeg Membran getrennt déi nëmme bestëmmt Ionen duerchléisst, z.&nbsp;B. SO42-, mä keng d'Metallionen Zn2+ an Cu2+. Den Zweck vun där Membran ass et, dee ganze System elektresch neutral ze halen.

An d'Kofferléisung kann elo eng Kofferelektrod an an d'Zénkléisung eng Zénkelektrod gezappt ginn. Wann déi zwou Elektrode mat engem elektresche Leeder verbonne ginn, kënnen an deene betraffene Kompartimenter follgend Reaktiounen oflafen:
* Oxidation: Zn → Zn2+ + 2e-
* Reduktion: Cu2+ + 2e- → Cu
* Gesamtreaktion (Redox-Reaktion): Cu2+ + Zn → Cu + Zn2+

Dat heescht den Zénk léist sech mat der Zäit op, wärend d'Kofferelektrod ëmmer méi déck gëtt. Duerch déi Reaktioun gëtt de Stroum produzéiert. Déi selwecht Reaktioun kann een och maachen andeems een e Stéck Zénk direkt an eng Kofferléisung leet. Op dem Zénk bilt sech dann eng Kofferschicht. D'Reaktioun hält dann op, wann den Zénk net méi kann opgeléist ginn. Da kënne keng Elektrone méi fräigesat ginn, déi gebraucht gi fir de Koffer vum ioneschen Zoustand an de metalleschen Zoustand z'iwwerdroen. Et schwätzt een da vun enger transportgehemmter Reaktioun. E weideren Ënnerscheed ass och, datt mir elo kee Stroum kënnen ofzapen, well d'Elektrone jo direkt tëscht deenen zwéi Reaktiounspartnere kënne fléissen.

Grouss Fuerschungsgebidder an der Elektrochimie sinn:
*Batterien an Akkumulatoren
*Brennstoffzellen
*Galvaniséierungsprozesser
*Elektrocheemesch Ätzprozesser

## Um Spaweck
Zeebraen

Dräi verschidden Aarte ginn als **Zeebra** bezeechent. Si gehéieren all zur Famill an zu der Gattung vum Päerd.

## Um Spaweck
Humpen

De Begrëff **Humpen** huet e puer Bedeitungen:
* Zuchwagon mat Kippbehälter, an deem gliddeg Schlak op de Schlakentipp gefouert gouf: Humpen (Waggon);
* E Glas Béier: Humpen (Béier).
Humpen (Waggon)

En **Humpen** ass een op engem Zuchwaggon installéierte Kippbehälter, mat deem déi gliddeg Schlak aus dem Héichuewen op e Schlakentipp gefouert gouf.

D'Humpe si banne mat Schamottzillen ausgekleet.
Fensch

**Fontoy** (lëtz.: **Fensch**) ass eng Gemeng am franséischen Departement Moselle an der Regioun Grand Est.

Fensch läit un de Quelle vum Floss mam selwechten Numm: Fensch.
True Jesus Church

D**'True Jesus Church** ass 1917 zu Peking (China) als onofhängeg Kierch gegrënnt ginn, an dat aus enger chineesescher Ënnergrupp vun der Péngschtbeweegung vum Chrëschtentum déi kuerz no 1900 entstanen ass.

Et gëtt ongeféier 1,5 Milliounen Gleeweger op alle fënnef Kontinenter. Zur Doktrin vun dëser Kierch gehéiert de Glawen un déi ausschliisslech Gëttlechkeet Jesu, d.&nbsp;h. d'Léier vun der Dräifaltegkeet gëtt ofgeleent.

D'Kierch kennt 10 Haaptléieren:

# Hellege Geescht
# Daf
# D'Fousswäschung
# Helleg Kommioun
# Sabbat Dag (Samschdeg)
# Jesus Christus
# Helleg Bibel
# Gemeng vu Jesus Christus gegrënnt duerch den Hellege Geescht vum Spéitreen
# D'Erléisung 
# D'Wiederkunft

Dräi Stéck dovu si Sakramenter: 
# Daf
# D'Fousswäschung
# Helleg Kommioun

## Um Spaweck
Pinguinen

D**'Pinguine** sinn eng Famill vun héichspezialiséierte Wasservullen, där hir 17 Aarten ausschliisslech op der südlecher Hallefkugel virkommen.

## Liewensraum
De Liewensraum vun de Pinguine beschränkt sech awer net nëmmen op d'Südpolargéigend. Do liewen nämlech just zwou Aarten. Fënnef Aarte liewen a Gebidder mat enger variabler Äislag, véier Aarte liewe souguer an tropeschen oder subtropesche Géigenden.
Am Gebitt tëscht Kap Horn an der Antarktis liewe siwen Aarten, am südlechen Indeschen Ozean véier an an de Gewässer ronderëm Neiséiland aacht. 
Heiansdo dauche si souguer op de Südküste vun Australien, Afrika a Südamerika op.

## Systematik
* Famill Pinguinen
** Gattung Laangschwanzpinguinen (*Pygoscelis*)
*** Ieselspinguin (*P. papua*)
*** Adeliepinguin (*P. adeliae*) 
*** Zigelpinguin (*P. antarctica*) 
** Gattung Grousspinguinen (*Aptenodytes*)
*** Keeserpinguin (*A. forsteri*)
*** Kinnekspinguin (*A. patagonicus*).
** Gattung Schopfpinguinen (*Eudyptes*)
*** Dëckschniewelpinguin (*E. pachyrhynchus*)
*** Snaresinselpinguin (*E. robustus*)
*** Krounpinguin (*E. sclateri* oder *Eudyptes atratus*)
*** Hauwepinguin (*E. schlegeli*)
*** Goldschopfpinguin (*Eudyptes chrysolophus*)
*** Fielsepinguin (*Eudyptes chrysocome*)
** Gattung Gielapinguinen (*Megadyptes*)
*** Gielapinguin (*M. antipodes*)
** Gattung Zwergpinguinen (*Eudyptula*)
*** Zwergpinguin (*E. minor*)
** Gattung Brëllepinguinen (*Spheniscus*)
*** Brëllepinguin (*S. demersus*) 
*** Humboldt-Pinguin (*S. humboldti*)
*** Galápagos-Pinguin (*S. mendiculus*)
*** Magellan-Pinguin (*S. magellanicus*)
** Gattung Risepinguinen (*Pachydyptes*) †
*** Risepinguin (*P. ponderosus*) †

## Um Spaweck
Aumetz

**Aumetz** (**Armet** op Lëtzebuergesch) ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Arrondissement Thionville am Departement Moselle an der Regioun Grand Est. De Postcode ass 57710.

Aumetz huet 1.035 ha, 1999 hunn do 2.225 Awunner (*Aumessois* op Franséisch) gelieft.

D'Uertschaft gouf fir d'éischt am Joer 636 als *Talmatio* an 933 dann als *Almas* ernimmt. Den Numm huet näischt mat der Stad Metz ze dinn, a leet sech aus dem laténgeschen *alta mansium* (en Heem dat héich läit) of. 
Am Mëttelalter louch Aumetz am däitsche Sproochgebitt. Vu 1766 un, gehéiert d'Uertschaft zu Frankräich. Tëscht 1871 an 1918 war d'Uertschaft en Deel vum "Reichsland" Elsass-Loutrengen am Däitsche Räich. 
## Kuckeswäertes
* De Musée de la Mine
## Nopeschuertschaften
* Audun-le-Tiche am Norden
* Bure (Moselle) am Osten
* Ludelange am Südosten
* Beauvillers am Südsüdwesten
* Crusnes am Nordwesten
## Jumelagen
Aumetz ass jumeléiert mat Idrija a Slowenien, a mat dem Canton des Trois-Moutiers am Departement Vienne

## Um Spaweck

*  Offiziell Säit vun der Gemeng
*  Privat Websäit iwwer Aumetz
*  Plang vun Aumetz op Mapquest
Slobodan Milošević

De **Slobodan Milošević** (*Слободан Милошевић* am serbesche kyrilleschen Alphabet), gebuer den 20. August 1941 zu Požarevac a Serbien, an den 11. Mäerz 2006 zu Den Haag gestuerwen, war e serbesche Staatsmann, a fréiere President vu Serbien an der Federaler Republik Jugoslawien.

## Um Spaweck
Vullen

D**'Vulle** gehéieren zu de Landwierbeldéieren.

## Systematik

D'Klass vun de Vullen huet déi meescht Aarte vun de Landwierbeldéieren. Et sinn ëm déi 9.000 Vullenaarte mat zirka 35.000 Ënneraarten. 
Si sinn an zwou Ënnerklassen agedeelt, vun deenen déi éischt, d'Urkiefervullen, bis op 6 Uerdnungen ausgestuerwe sinn. Déi aner 33 Uerdnunge falen ënner d'Ënnerklass vun den Neikiefervullen. Déi gréisst Uerdnung ass hei déi vun den Spatzevullen, déi 60 % vun den Aarten ëmfaasst. Déi gréisst Ënneruerdnung vun hir ass déi vun de Sangvullen.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Vullen zu Lëtzebuerg
* Systematik vun de Vullen

## Um Spaweck
Coffeeshop (Holland)

E **Coffeeshop** ass eng toleréiert Verkafsplaz vu liichten Drogen (Cannabis) an Holland.
Do gëtt entweeder vum Besëtzer oder vun engem sougenannten *Hausdealer* Cannabis verkaaft.

Nach ëmmer ass zanter 1961 de Verkaf vu Cannabis duerch en Ofkommes vun der UNO illegal, mä 1976 ass vun enger Komissioun gerode ginn, d'Prioritéit vun de Polizisten nei ze definéieren, fir déi z'entlaaschten. Mat enger Reform vun engem Opium-Gesetz gouf de Verkaf vu liichten Drogen toleréiert. Vun do u gouf ënner bestëmmte Konditiounen op eng Verfollgung vun de Konsumente verzicht.

## Reegele vun engem Coffeeshop

An engem Coffeeshop gëtt et gewësse Reegelen, déi och nach **AHOJG**-Krittäre genannt ginnn.

* A - fir "*geen affichering*" wat sou vill heescht wéi keng Reklamm;
* H - fir "*geen harddrugs*" also kee Verkaf vun haarden Drogen, déi och net am Besëtz vun de Konsumenten däerfe sinn;
* O - fir "*geen overlast*" wat heescht, datt d'Noperen net däerfe gestéiert ginn;
* J - fir "*geen verkoop aan jeugdigen*" - an engem Coffeeshop däerf keen Dealer engem Jugendlechen ënner 18 Joer eppes verkafen;
* G - fir "*geen verkoop van grote hoeveelheden*" wat hescht, datt keng grouss Quantitéite verkaaft däerfe ginn: an engem Coffeeshop däerf een net méi wéi 5g kafen.

Fir datt déi Krittären agehale ginn, kënnt d'Police reegelméisseg Kontrollen an d'Coffeeshope maachen.
*Hollands Coffeeshop Database

## Um Spaweck
Daniel Wintersdorff

Den **Daniel Wintersdorff** (genannt *Dan* oder *Winti*) gebuer den 1. Abrëll 1967, huet fir d'Nationalekipp Dëschtennis gespillt.

## Ufäng
Den Daniel Wintersdorff huet als Kand ugefaangen Dëschtennis ze spillen, an ass 1976 Member am Gouschtenger Dëschtennisveräin (*DT Sporting 72 [[Gouschteng]]*) ginn.

Duerno ass hien op Schëffleng gewiesselt an zanter dem Joer 2000 spillt den *Dan* fir Biissen.

Zanter 2007 spillt hien erëm bei sengem ale Veräin, dem *DT Sporting 72 Gouschteng*.

## Erfolleger

Landesmeeschtertitel:

*1989
*1997
*1998
*2001

Gewënner vum Critérium FLTT:

*1988
*1994
*1995
*1996
Fédération luxembourgeoise de tennis de table

D**'Fédération luxembourgeoise de tennis de table**, ofgekierzt **FLTT**, ass d'Federatioun vun den Dëschtennisveräiner zu Lëtzebuerg.

D'FLTT gouf de 15. Oktober 1936 ënner dem Numm *Fédération luxembourgeoise de ping-pong* gegrënnt. D'Grënnungsversammlung war am *Café de la Bourse* an der Stad Lëtzebuerg.

Am Abrëll 1939 ass d'Federatioun an de Comité olympique et sportif luxembourgeois (C.O.S.L.) opgeholl ginn.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergeschen Dëschtennisveräiner

## Um Spaweck
* Websäit vun der Dëschtennisfederatioun
Waarzeschwäin

D**'Waarzeschwäin** *(Phacochoerus africanus)* ass eng Aart aus der Famill vun den Echte Schwäin.

## Um Spaweck
Echt Schwäin

D**'Echt Schwäin** sinn eng Famill aus der Uerdnung vun den Artiodactyla, den Houfdéiere mat enger gerueder Zuel vun Zéiwen.

## Systematik
* Gattung *Sus*
** Wëllschwäin (*Sus scrofa*), mam Hausschwäin (*Sus scrofa domesticus*)
** Bartschwäin (*Sus barbatus*)
** Annamitescht Pustelschwäin (*Sus bucculentus*)
** Zwergwëldschwäin (*Sus salvanius*)
** Javanescht Pustelschwäin (*Sus verrucosus*)
** Philippinnescht Pustelschwäin (*Sus philippensis*)
** Visaya-Pustelschwäin (*Sus cebifrons*)
** Sulawesi-Pustelschwäin (*Sus celebensis*)
* Gattung *Potamochoerus*
** Buschschwäin (*Potamochoerus larvatus*)
** Flossschwäin (*Potamochoerus porcus*)
* Gattung *Hylochoerus*
** Risebëschschwäin (*Hylochoerus meinertzhageni*)
* Gattung *Phacochoerus*
** Waarzeschwäin (*Phacochoerus africanus*)
** Wüstewaarzeschwäin (*Phacochoerus aethiopicus*), (Artstatus ëmstridden) 
* Gattung *Babyrousa*
** Hirschbéier (*Babyrousa babyrussa*)

## Um Spaweck

* Свиньи
Bièvre (Seine)

D**'Bièvre** ass e franséische Floss. Si entspréngt zu Guyancourt an den Yvelines a si ass fréier op der Héicht vun der Gare d'Austerlitz zu Paräis an d'Seine gelaf.

D'Bièvre huet eng Längt vun 32,8 Kilometer, a si leeft vun den Yvelines aus duerch d'Departementer Hauts-de-Seine a Val-de-Marne bis op Paräis.

Haut ass d'Bièvre zu Paräis ganz iwwerdeckt. Et lafen awer Pläng fir dat z'änneren, a si erëm eng kleng Streck fräi lafen ze loossen.

## Um Spaweck
Muschelen

D**'Muschele** sinn eng Klass vum Stamm vun de Weechdéieren. Et gëtt ongeféier 30.000 Aarten déi an 105 Familljen, an 10 Uerdnungen an a 5 Ënnerklassen agedeelt sinn.
Bekannt Aarte sinn d'Mullen an d'Austeren.

## Um Spaweck
Comicline

**Comicline** ass eng lëtzebuergesch ASBL déi de 7. Januar 1999 ënner dem Numm **Cercle Comics** gegrënnt gouf, fir och de Lëtzebuerger eng Ulafstell vun der 9. Konscht ze ginn. D'Grënner waren de Ronald Mordiconi, d'Dina Magalhaes an de Georges Lellinger.

De Veräin hat sech net nëmmen op Comics spezialiséiert, mä och ausféierlech mat de Mangas beschäftegt, de franséisch-belsche BDen, souwéi den Animes an den Zeechentrickfilmer.

Auteuren, Kënschtler oder Zeechner aus all Altersgrupp haten an dem Veräi matgemaach, z.&nbsp;B.: Roger Leiner, Lucien Czuga, Fern Weirich, Andy Genen, Claude Christ, Marina Herber, Nathalie Tull, souwéi d'Cartooniste Florin Balaban a Carlo Schneider.

De Veräin hat versicht all Joer e Comicmagazin erauszebréngen an hat (onreegelméisseg) en eegene Comicfestival (Comicline = 2002-2005) organiséiert.

De "Cercle Comics" gouf am Januar 2006 a "Comicline" ëmgedeeft.

Enn Januar 2007 huet Comicline seng Diere provisoresch zougemaach. D'Websäit *Comicportal.lu* gouf méi spéit och vum Netz geholl.

Am Juli 2007 goufen d'Aktivitéite vum Veräi vun engem neie Kommitee, deen nëmmen aus Jugendlecher bestanen huet, nees opgegraff.

## Kuckt och
* Comics

## Um Spaweck
* Internetsäit vu Comicline