open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cité des sciences, de la recherche et de l'innovation

D**'Cité des Sciences de la Recherche et de l'Innovation** ass den Numm vun engem Ensembel vun ëffentlechen Infrastrukturen haaptsächlech aus dem Beräich Wëssenschaft, Fuerschung an Innovatioun, déi zënter den 2000er Jore bannent enger 15 bis 20 Joer op der sougenannter Héichuewenterrass op de fréiere Frichë vun Esch-Belval gebaut gëtt.

De Regierungsrot huet de 5. Juli 2001 d'Konzept vun der Cité des sciences approuvéiert. Et ass virgesinn, datt do ronn 1 Milliard Euro soll investéiert ginn.

No an no entstoungen an entstinn esou eng 25 eenzel Bauprojeten, mat enger Gesamtbaufläch vun ongeféier 475.000 m², op engem Terrain vu 27,34 Hektar. 7.000 Studenten an 3.000 Enseignanten a Fuerscher sollen am Endeffekt do schaffen. Bauhär vun deene meeschte Projeten ass de Fonds Belval, eng Ëffentlech Ariichtung.

Zu der Cité des sciences gehéieren:
* Zwou vun den dräi Fakultéite vun der Uni Lëtzebuerg, nämlech d'Fakultéit fir Sprooch- a Geeschteswëssenschaften, Konscht- an Erzéiungswëssenschaften an d'Fakultéit vun den Naturwëssenschaften, der Technologie an der Kommunikatioun. D'Decisioun, ob déi drëtt Fakultéit, déi fir Droit, Ekonomie a Finanzen och soll op Belval kommen, steet nach aus. Déi fir d'Sprooch-, Geeschtes- Konscht- an Erzéiungswëssenschaften ass am Summer 2015 vum Campus Walfer dohi geplënnert, déi fir Naturwëssenschaften, Technologie a Kommunikatioun soll een-zwee Joer drop nokommen.
* d'ëffentlech Fuerschungsariichtunge vum Luxembourg Institute of Science and Technology (zanter 2015 zesummegeschloss aus de fréieren CRP Gabriel Lippmann, CRP Henri Tudor an dem CEPS/INSTEAD).

Ënnerbruecht sinn dës Etablissementer an enger Rëtsch neie Gebaier wourënner:
* d'Maison du savoir, d'Haaptgebai (2014);
* d'Maison des sciences humaines (2014);
* d'Maison du nombre (2017);
* d'Maison des arts et des étudiants (2018);
* d'Maison des matériaux 1 an 2 (2018);
* d'Maison de l'innovation (2014);
* d'Versuchsateliere fir Ingenieuren;
* d'Haiser Biotech 1 a Biotech 2 (2011, 2015);
* d'Maison du livre, d'Universitéitsbibliothéik; *Luxembourg Learning Centre* genannt (2018);
* d'Maison de l'ingénieur;
* d'Maison de la vie;
* d'Maison de l'environnement I an II;
* 2 Studentewunnheemer, Uni-Val 1 an 2 (2015, 2016).

Zu de staatleche Kultur- a Fräizäitariichtungen, déi och derbäi gehéieren, zielen ë.&nbsp;a. d'Rockhal (2004) an at neit Gebai fir d'Nationalarchiven (geplangt; Bau 2021-2024).

## Literatur
* Fonds Belval (ed.): *La Cité des Sciences 2012*. Esch-sur-Alzette 2012, 254 S., ill.

## Um Spaweck
* Fonds Belval
Luxembourg Learning Centre

**Luxembourg Learning Centre** (LLC) ass den Numm vun engem Gebai, dat am Kader vun der Cité des sciences, de la recherche et de l'innovation um Belval, am Universitéitsquartier, an engem Deel vun der fréierer Mëllerei vun de Belval-Héichiewen amenagéiert gouf (am aneren Deel kéint de Centre national de la culture industrielle ageriicht ginn).

Et gouf de 24. September 2018 vum Groussherzog Henri ageweit. Wärend der Planungs- a Bauphas gouf et, an Analogie zu den anere Gebaier vun der Cité des sciences, **Maison du Livre** genannt.

Et ass eng Bibliothéik, déi haaptsächlech fir d'Studente vun der Uni Lëtzebuerg konzipéiert ass, déi awer och fir den allgemenge Public zougänglech ass. Eng 205.000 Dokumente sinn dora fräi zougänglech, an et goufen Aarbechtsplaze fir eppes iwwer 1.000 Studenten amenagéiert. Do derbäi kënnt e Magazin fir ronn 290.000 Wierker, déi net sou dacks gefrot sinn, oder déi méi wäertvoll sinn.

D'baussegt Form vun der Mëllerei gouf beim neie Gebai bäibehalen, resp. nogebaut. Bannena goufen op 4 Stäck Magazinen, Liessäll a Büroen ageriicht. Verschidden Deeler vun der Fërderanlag fir erop an den Héichuewen sinn erhale bliwwen. D'Entrée ass op der Ostsäit, zu den Héichiewen zou, an engem neie Virbau a Form vun engem ellipsoiden Zylinder, an deem dräieckeg Ëffnunge sinn. Lénks dovu goufe Bëtongsträch op Stelzen installéiert, aus deene periodesch Waasser an e Baseng ënnendrënner eropffällt. Laanscht d'Westsäit ass en eestäckege Virbau, op deen uewendrop e Gaart ugeluecht gouf.

D'Fassad an den Daach vun der fréierer Mëllerei goufe komplett erneiert; d'Fassad huet e groussflächegt Muster aus Dräiecken, déi zu hirer 6 zu pyramidefërmege Forme strukturéiert sinn, a déi deels aus Glas, deels aus Verbondmaterial sinn. Architekt ass de Büro Hermann & Valentiny & Associés Architectes.

De Grondsteen gouf de 24. Mee 2013 duerch den Infrastrukturminister Claude Wiseler an d'Héichschoulministesch Martine Hansen, zesumme mat den Escher a Suessemer Buergermeeschteren, geluecht. Fir de Bau waren eng 60 Milliounen Euro virgesinn.

## Biller

Learning Cube und Regale im LLC.jpg|"Learning Cube" a Regaler
LLC Learning Cubes.jpg|"Learning Cubes" - Kabaissercher fir ze léieren

|Nuets


## Literatur
* Josée Hansen: "Book lounge, free wifi." in: *d'Lëtzebuerger Land* Nr.44, 2. November 2018, S. 6.

## Um Spaweck

* LLN Presentatiounsvideo vun der uni.lu op youtube.com (2018).
Gold (Heraldik)

Gold ass eent vun den zwee Metaller, déi op Wope gebraucht ginn. An der Gravur gëtt et mat Tëppelen duergestallt.

## Um Spaweck
Kierch Rouderssen

D**'Kierch vu Rouderssen** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Parc Our Saint-Nicolas, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Parc Housen gehéiert.

De Patréiner ass den hellege Wendelin, deem säi Fest den 20. Oktober gefeiert gëtt.

Se steet direkt op der Haaptstrooss, der N10, op engem Terrain dee méi déif läit wéi d'Strooss.

## Geschicht
Rouderssen war vun 1843 bis 2017 eng eegestänneg Par. D'Kierch gouf tëscht 1856 an 1859 gebaut.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Housen-Houschent

* D'Fënstere vun der Kierch zu Rouderssen op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 


Kierch Rouderssen w 295.jpg|D'Kierch vun Norde gesinn
Kierch Rouderssen bannen w 296.jpg|D'Kierch vu bannen
Kirche Rodershausen 02.jpg|Agank vun der Kierch
Luxtime - Jacques Tati revisited

**Luxtime - Jacques Tati revisited** ass en Theaterstéck mat Film a Musek vun der Lëtzebuerger Regisseurin Laura Schroeder.

D'Première war den 11. Juni 2009 am Théâtre national du Luxembourg-TNL.

## Ëm wat geet et?
Et handelt sech heibäi ëm een transdisziplinärt Theaterstéck dat Theater, Film a live Musek op der Bün kombinéiert an den Univers vum bekannte franséische Regisseur a Schauspiller Jacques Tati revisitéiert.

D'Regisseurin bréngt Ausschnëtter vu Filmer vum Jacques Tati mat neien Zeenen, déi si gedréint huet, zesummen. Zu gläicher Zäit trieden Acteuren op der Bün op, wou d'Museker Pascal Schumacher (Perkussioun), Guy Frisch (Perkussioun), Marc Demuth (Kontrabass) an Hugues Mayot (Klarinett) live spillen.



## Wat sot d'Press?

"(...) mat dësem Neveu Gérard geet et eis ebeemol wéi mam Monsieur Hulot selwer – lues a lues fanne mer Gefalen um Mann an un dësem Spektakel vun där ganz besonnescher Aart. Wat et méi laang dauert wat mer méi a méi dës fir eng jonk Regisseurin mam Numm Laura Schroeder geschéckt montéiert Opféierung appreciéieren, déi déi 3 Komponenten, Musek, Filmsequenz an Theaterduerstellung mat Erfolleg an engem Ganzen ze integréiere versteet." Pierre Neiens, Radio 100,7, 12. Juni 2009

*"Luxtime - Jacques Tati revisited est une réussite scénique rafraîchissante dans la mesure où elle est légèreté maîtrisée."*
Stéphane Gilbart, Luxemburger Wort, 13. Juni 2009

*"Es hat sich mehr als gelohnt. Wir verbrachten wundervolle anderthalb Stunden in einem Wunderland, welches wir so gut kennen, und doch nie sehen. Tati halt. Und dafür wollen wir uns herzlich bedanken, bei jedem, der was damit zu tun hatte."*
RoK, Lëtzebuerger Journal, 13. Juni 2009

*"Ingénieuse réalisation par Laura Schroeder de son spectacle théâtral, musical, cinématographique et sans paroles (...)"* Marc Weinachter, Kulturissimo, Juli 2009

## Um Spaweck
*Luxtime - Jacques Tati revisited op lauraschroeder.net
*RTL Kultur op der Télé, Emissioun vum 6. Juni 2009  (streaming video)
*Pierre Neiens, Radio 100,7, 12. Juni 2009
Wilhelm II. vun Däitschland

De **Wilhelm II.**, mam vollen Numm **Friedrich Wilhelm Viktor Albert von Preußen**, gebuer de 27. Januar 1859 zu Berlin, a gestuerwen de 4. Juni 1941 zu Doorn, an Holland, huet als Jong vum Keeser Friedrich III. aus der Dynastie vun den Hohenzollern gestaamt, a war vun 1888 bis 1918 den drëtten a leschten Däitsche Keeser an de leschte Kinnek vu Preisen.

## Kuckt och
* Wilhelm I.
* Friedrich III.
* Lëscht vun de Kinneke vu Preisen
* Dräikeeserjoer
## Um Spaweck
Otto von Bismarck (Homonymie)

*Otto von Bismarck, däitsche Reichskanzler.
*säi Kandskand Otto von Bismarck (1897), däitschen CDU-Politiker

Fir aner Begrëffer mam Numm Bismarck kuckt wgl. Bismarck a Bismarck (Adelsgeschlecht).
Zännstaang

Eng **Zännstaang** ass eng Läischt mat Zänn, déi mat engem Schleekerad oder mat engem Zännrad gekoppelt ka ginn. Op déi Manéier wierkt d'Zännstaang wéi en Zännrad mat engem onendlech groussen Duerchmiesser.

Eng Applikatioun vun der Zännstaang sinn d'Zännradwann, d'Zännradbunn an de Walzeschiber.

## Um Spaweck
Friedrich III. vun Däitschland

De **Friedrich III.**, mam vollen Numm **Friedrich Wilhelm Nikolaus Karl von Preußen**, gebuer den 18. Oktober 1831 am Neie Palais zu Potsdam, a gestuerwen de 15. Juni 1888 op der selwechter Plaz, war 99 Deeg laang Kinnek vu Preisen an als Zweeten zousätzlech dozou Däitsche Keeser. Hie war e preisesche Generol am Däitsche Krich an am Franséisch-Preisesche Krich.

## Kuckt och
* Wilhelm I.
* Wilhelm II.
* Lëscht vun de Kinneke vu Preisen
* Dräikeeserjoer

## Um Spaweck
Maison du nombre

**Maison du nombre** ass en Deel vun engem Gebai, dat am Kader vun der Cité des sciences, de la recherche et de l'innovation op der sougenannter Héichuewenterrass um Belval, am Universitéitsquartier, gebaut gouf. Dora sinn d'Recherche an den Enseignement an de Fächer Mathematik an Informatik an de Rechenzenter vun der Uni Lëtzebuerg ënnerbruecht.

D'Gebai, dat südlech vun der Maison du savoir steet, huet eng Totalfläch vu 25.000&nbsp;m². Et huet de Grondrëss vun engem L, mat, drun ugebaut, engem 7-eckege Gebai, der Maison des arts et des étudiants. Am Fall wou dat sech sou ausbreede sollt, datt et fir d'Maison du Nombre ze enk géif, kritt déi en eegent Gebai an der Noperschaft gebaut.

De 15. Mäerz 2013 gouf a Presenz vun de Ministere François Biltgen, Octavie Modert a Marco Schank de Grondstee geluecht.

Am Januar 2017 sinn déi ronn 80 Mataarbechter vum Fuerschungszentrum fir Informatik- a Kommunikatiounstechnologien SNT vum Kierchbierg do erageplënnert. An de Méint dono koumen déi aner ronn 400 Mataarbechter vun der naturwëssenschaftlecher Fakultéit no.
Den 11. Juli 2018 gouf d'Gebai, zesumme mat der Maison des arts et des étudiants, offiziell ageweit.

Den Architektebüro ass Witry & Witry.

## Um Spaweck
* Dossier mat Beschreiwung an Illustratioune vum Gebai op gouvernement.lu (gekuckt 02.04.2013).
Wilhelm I. vun Däitschland

De **Wilhelm I.**, gebuer den 22. Mäerz 1797 als **Wilhelm Friedrich Ludwig** zu Berlin, a gestuerwen den 9. Mäerz 1888 och do, war vun 1858 un Regent a vun 1861 u Kinnek vu Preisen. 1867 gouf hie President vum Norddäitsche Bond an 1871 den éischten Däitsche Keeser.

## Kuckt och
* Friedrich III.
* Wilhelm II.
* Lëscht vun de Kinneke vu Preisen
* Dräikeeserjoer

## Um Spaweck
Nickelback

**Nickelback** ass eng Rockband vun Hanna, Alberta a Kanada, déi do 1995 gegrënnt gouf. Si besteet aus den Hallefbridder Chad Kroeger a Mike Kroeger, dem Daniel Adair an dem Ryan Peake.

## Grënnung
De Bandnumm ass entstanen, wéi de Mike Kroeger nach bei Starbucks geschafft huet an do d'Mënz zeréckginn huet. Well dat duerch d'Präisser sou gutt wéi ëmmer 5 Cent waren, sot hien ëmmer: „Here's your nickel back“ („Hei ass ären Nickel (5 Cent) zeréck“). Säi Brudder Chad huet dat héieren an huet Nickelback als Bandnumm virgeschloen.

1996 ass a Kanada d'EP *Hesher* erauskomm, vun där et nëmme 5000 Exemplare gouf, dës sinn haut zimmlech rar an hunn dowéinst en héije Wäert. Kuerz drop ass den éischten Album vun der Band erauskomm. Mä *Curb* huet wéi scho säi Virgänger nëmme regionalen Erfolleg bruecht.

2000 ass hinne mam Album *The State* den nationalen Duerchbroch gelongen. Dës Plack krut vill kanadesch Musekpräisser an huet do Goldstatus erreecht. D'Single *Leader of Men* war dat éischt Zeechen no Europa, mä de groussen Duerchbroch war dat nach net. Roadrunner Records huet déi véier Museker ënner Vertrag geholl, wat ongewéinlech war, well dëst Label éischter fir Metalbands bekannt ass. An engem Interview sot de Ryan Peake, si hätten do ënnerschriwwen, well do "Leit mat Leidenschaft um Wierk" wieren an een do net direkt "zum Produkt gemaach" géif.

Méi Bekannheet huet den Chad Kroeger erreecht, wéi en 2002 zesumme mam Josey Scott den Titelsong *Hero* vum Kinosfilm *Spider-Man* bäigesteiert huet.

Nickelback war am Kader vun der *Dark Horse* Tour de 27. Januar 2010 an der Rockhal viru bal 7'000 Spectateuren opgetrueden. .

## Um Spaweck
Belval Nord

**Belval Nord** ass ee vun de fënnef Quartieren, déi op de Frichë vun Esch-Belval ugeluecht goufen. E läit am Nordweste vum Belval, an der Gemeng Suessem.

Den Terrain vu Belval Nord, eng 20 Hektar grousser Fläch, zitt sech parallel zu der Escher Strooss, déi vum Suessemer Gemengenhaus zu Bieles bis bei den Escher Quartier Raemerech féiert. Südlech dovun ass de Park Belval. Haaptachs ass d'Rue Waassertrap.

Op Belval Nord goufen tëscht 2009 an 2020 am Ganze ronn 600 Wunnenge fir eng 1.300 Awunner gebaut. Deen éischte Wunnblock gouf den 10. Oktober 2009 der Ëffentlechkeet virgestallt.

Des Weidere gëtt et do ee Centre intégré pour personnes âgées (CIPA), d'"Résidence Op der Waassertrap" fir 120 eeler Leit, wouvun der 20-40 fir Demenz-Patiente sinn. E gouf den 29. November 2012 offiziell a Betrib geholl.

## Um Spaweck
* "'Wohnen im Park': Eröffnung des Viertels im Grünen am 10. Oktober". *wort.lu* 21.09.2009 15:23, aktualiséiert 21.09.2009 16:40.
Wëldbréck

Eng **Wëldbréck** erméiglecht et dem Wëld, staark frequentéiert Verkéiersweeër wéi z.&nbsp;B. Autobunnen ouni Gefor z'iwwerbrécken, a ginn dofir och op deene Plazen ugeluecht, wou d'Wëld gewinnt war, vun engem Deel vun hirem Habitat an en aneren ze zéien.

Wëldbrécke sinn dacks mat Traisch beplanzt a mat Barriäre vum Verkéier ofgeschiermt, fir d'Wëld net ofzeschrecken.

Wëldbrécken zielen zu den Ecoducken, déi allgemeng der Zersiidlung vun der Landschaft entgéintwierke sollen, andeems net nëmmen Déieren, ma och Planzen, Pilzen, asw., sech iwwer soss oniwwerbréckbar Obstakelen ewech, ausbreede kënnen.

## Um Spaweck
Cathy Clement

D**'Cathy Clement**, gebuer den 2. August 1979 zu Esch-Uelzecht, ass eng lëtzebuergesch Autorin a Molerin. Si moolt abstrakt Biller, wou si dacks mat Collagë schafft. Si hat eng grouss Ausstellung zesumme mat der Kënschtlerin Nadine Boor zu Branebuerg an der Aler Millen. Si hält Liesungen a Workshoppen a Lycéeën.

D'Cathy Clement huet zwee Kanner. Si lieft am Norde vum Lëtzebuerger Land a schafft als Infirmière. D'Schreiwen, d'Liesen an d'Mole sinn hir Hobbyen.

Si huet wärend dräi Joer Buchkritike fir RTL Radio Lëtzebuerg gemaach.

Hir Passioun ass Japan. D'Reesen am allgemenge bréngen hir d'Inspiratioun fir nei Bicher, Texter a Biller.

Hir Kuerzgeschicht *Mediterranean Cruise* gouf op Englesch an Dänesch am Buch *Odyssey* verëffentlecht.

Si war 2017 fir Lëtzebuerg zesumme mat 38 aneren europäeschen Auteuren zu Aarhus an Dänemark um Hay Festival.

## Wierker
* *[[Aleng (Roman)|Aleng]]*, Roman fir Jonker. Op der Lay, 1996. ISBN 978-2-87967-034-8
* *[[Sinus Cosinus (Roman)|Sinus Cosinus]]*, e Roman fir Jonker. Op der Lay, 1998. ISBN 978-2-87967-055-3
* *[[Lene (Roman)|Lene]]*, Roman. Op der Lay, 2002. ISBN 978-2-87967-095-9
* *[[Alles an den Zoo]]*, Roman. Op der Lay, 2007. ISBN 978-2-87967-139-0
* *[[Lafen, bis ech net méi kann]]* (Roman iwwer d'Liewen als Topmodel).
* *Bleiwen, wat mir ginn*. Éditions St-Paul.
* *De Fäert-Uasch -Ze léif fir dës Welt?* Éditions Schortgen 2018.
* *Schreiet still, ihr Weiber*. En Theaterstéck, ausgewielt um *Internationaler Stückemarkt*, zweemol opgefouert: am Centre national de littérature zu Miersch an am Ancien Cinéma zu Veianen.
* *Lies de bal*, zesumme mat Henri Losch, Lucien Blau, Josy Braun, Tullio Forgiarini, Pol Greisch, Jhemp Hoscheit, Nico Graf, Roger Manderscheid, Editions Saint-Paul, Editions Guy Binsfeld, 2014

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller

## Biller

Fichier:Cathy_Clement.jpg|Cathy Clement


## Um Spaweck
* https://web.archive.org/web/20180814101614/https://www.cathy-clement.com/
* D'Cathy Clement am *[[Luxemburger Autorenlexikon]]* http://www.autorenlexikon.lu/page/author/521/5211/DEU/index.html.
* http://www.aarhus2017.dk/en/international-children-s-literature-festival-hay-festival/quest-and-odyssey/read-excerpts/odyssey/mediterranean-cruise-by-cathy-clement/
* http://www.aarhus2017.dk/media/11733/cathy-clement-interview-uk.pdf
Mathias Schaffner

De **Mathias (Metty) Schaffner**, gebuer de 15. Dezember 1869 zu Iechternach, an do gestuerwen de 4. Juli 1940, war e lëtzebuergesche Politiker.

De Mathias Schaffner war de Jong vum Charles Schaffner an der Marie Marman. Vu Beruff war hie Schmadd.

Am Oktober 1914 gouf hien an den Iechternacher Gemengerot gewielt an dräi Joer méi spéit gouf hie Schäffen. Vum 31. Dezember 1924 (Datum vun der Nominatioun) bis zu sengem Doud war hie Buergermeeschter vun der Stad Iechternach.

Vun 1928 bis 1940 war hien och Deputéierten (Rietspartei).

Wéi de Paul Cerf schreift, war d'Begriefnes vum Mathias Schaffner, de 7. Juli 1940, déi lescht ëffentlech Manifestatioun un där d'Lëtzebuerger Deputéierte wärend der Nazi-Occupatioun deelgeholl hunn: *Son enterrement fut l'occasion de la dernière manifestation publique des députés au cours de l'occupation. En effet, c'est revêtus de l'insigne de leur charge, l'écharpe tricolore, que tous les députés présents au Grand-Duché tinrent à accompagner leur collègue à sa dernière demeure.*

De Mathias Schaffner, dee sech de 25. August 1897 mat der Sophie Diedeling bestuet hat, war de Papp vum Robert Schaffner.

## Gielchen
* 

## Literatur

**Abgeordneter Mathias Schaffner †.* Luxemburger Wort 1940, Nr.188 & 189 (6. Juli), S. 4. http://www.eluxemburgensia.lu:80/webclient/DeliveryManager?application=DIRECTLINK&custom_att_2=simple_viewer&pid=764166&search_terms=#panel:pp|issue:764166|article:DTL72
Heinz Kerp

Den **Heinz Kerp**, gebuer de 25. September 1963 zu Köln, ass en däitsche Journalist.

Nom Ofschloss vun der *Werner-von-Siemens-Kollegschule* an Elektrotechnik a Mathematik huet hien eng Maîtrise a Geschicht, Germanistik a Politik op der *Universität zu Köln* an op der *Universität Siegen* gemaach.

Hie war vun 2006 bis 2013 Chefredakter vu *[[Lëtzebuerg Privat]]*. Virdru war en ënner anerem beim *Kölner Express* an der *Kölnischen Rundschau* beschäftegt.
Maxime Bender

De **Maxime Bender**, gebuer de 7. Mäerz 1982, ass e professionelle lëtzebuergeschen Jazz-Museker, dee follgend Instrumenter spillt: Tenor-, Sopran- an Alt-Saxophon, Flütt, EWI (electronic woodwind instrument) a Piano. Hie gëtt Jazz-Saxophon-Coursen op der Iechternacher Museksschoul, där hir Bigband hien dirigéiert.

De Maxime Bender huet uganks an der Museksschoul zu Iechternach Musek geléiert, ier hien op de Conservatoire zu Ettelbréck an duerno an d'Stad gaangen ass.

Schonn als Teenager stoung de Maxime Bender gär op der Bün. Mat Frënn hat hie verschidde Museksgruppe gegrënnt déi a Caféen nieft der Schoul gespillt hunn. Mat senger Band spillt hien haut ë.&nbsp;a. an Däitschland, gradewéi a Südkorea.

## Auszeechnungen
* De Maxime Bender war 2007 de Gewënner vum Elie Music Award an der Kategorie "Jazz & Blues" mat dem Titel *Goodbye*.
* Nominatioun fir den Eurodjango 2007 an der Kategorie "New Talent".
* Präis vun der beschter Kompositioun beim Award Tremplin Jazz 2008 zu Avignon.
## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Museker

## Um Spaweck

* Websäit vum Maxime Bender
* Manon Garrido, Vies de Jazz - L'artiste Maxime Bender am City, November 2018, Säit 51
Maison des arts et des étudiants

**Maison des arts et des étudiants** ass den Numm vun engem Gebai vun der Cité des sciences, de la recherche et de l'innovation op der sougenannter Héichuewenterrass am Universitéitsquartier um Belval, zu Esch-Uelzecht. Am Gebai si Strukture fir d'Studente vun der Uni Lëtzebuerg ënnerbruecht. An hinne kënnen Atelieren, Concerten, Opféierungen, Ausstellungen, Receptiounen a Fester ofgehale ginn, a Studentenorganisatioune kënnen doran hir Büroe hunn. Wéinst de Concerten déi do ofgehale wäerte ginn, gëtt d'Gebai och nach „Mini-Rockhal” genannt.

D'Gebai, dat südlech vun der Maison du savoir steet, huet eng markant polygon Form, déi no uewe méi breet ass wéi ënnen an, ausser der Entrée, keng siichtbar Ëffnungen an der heller, glater Fassad huet (ausser e puer Linnen, déi verschidde grouss Dräiecke bilden).

Um Rez-de-chaussée ass e Foyer an e 25 x 25 groussen an 12 m héije Sall, dee fir Evenementer, Concerten, asw. benotzt ka ginn. Uewenop si méi kleng Säll fir Seminairen, Studenteclibb, asw.

D'Form vun der *Maison des arts et des étudiants* kontrastéiert mat der Maison du nombre déi just niewendrun, mat streng rechtwénkeleg an L-Form, gebaut gouf. Wann d'Maison des arts et des étudiants sech sou ausbreede sollt, datt et fir d*'Maison du nombre* ze enk géif, da kritt déi en eegent Gebai an der Noperschaft gebaut.

Architekt war de Büro Witry & Witry.

De 15. Mäerz 2013 gouf a Presenz vun de Ministere François Biltgen, Octavie Modert a Marco Schank de Grondstee geluecht an den 11. Juli 2018 gouf et offiziell a Betrib geholl.
Maison de l'ingénieur

**Maison de l'ingénieur** ass e Gebai, dat am Kader vun der Cité des sciences, de la recherche et de l'innovation op der sougenannter Héichiewenterrasss um Belval, am Universitéitsquartier, gebaut gëtt.

Et kënnt nordwestlech vun der Maison du savoir stoen, am Agank vum Universitéitsquartier an ass fir d'theoreetesch Recherchen an de Beräicher Ingenieurswiesen a Geophysik vun der Uni Lëtzebuerg virgesinn. An den ënneschte Stäck sinn Unterrechtsraim virgesinn, iwwerdeems déi iewescht fir d'Fuerschung reservéiert sinn.

D'Maison de l'Ingénieur, déi eng total Fläch vu +/- 12.000&nbsp;m² soll hunn, gouf vun der Association momentanée vun den Architektebüroen Anorak an:MLZD konzipéiert.

## Um Spaweck
* Fonds Belval
Leerlaf

**Leerlaf** ass en Ausdrock aus dem Maschinnebau, deen den Zoustand vun enger Maschinn oder engem Apparat beschreift, deen a Betrib ass, awer keng Aarbecht ze leeschten huet oder net belaascht gëtt.

Beispiller:
* En Auto bei deem de Motor leeft, awer de Motor net mat den Tranmissiounselemeter gekoppelt ass, sief et datt kee Gank ageluecht ass, oder op soss eng Manéier dovun ofgekoppelt ass, wéi z.&nbsp;B. duerch eng Kupplung.
* En elektresche Motor deen ageschalt ass, awer näischt unzedreiwen huet.
* Bei engem elektresche Grupp wann de Motor leeft, ouni datt de Generator Stroum produzéiert.

Per Analogie gëtt den Ausdrock och bei Persoune gebraucht, z.&nbsp;B.: En Employé deen näischt ze dinn huet, leeft am Leerlaf.

## Kuckt och
*Fräilaf
Mastik

**Mastik** ass en Dichtungsmaterial, dat fréier aus gemuele Kräid an Ueleger, déi dréchne kënnen, bestanen huet.

Hautdesdaags ginn Dichtungsmassen aus Silikonen, Polyakrylaten oder Polyisobuteenen, déi mat Pigmente vermëscht sinn, produzéiert.
Requisitioun

Eng **Requisitioun**, aus dem laténgesche *requisitio* = Nofro, ass am eigentleche Sënn eng Saisie duerch eng militäresch Instanz, déi dofir eng kloer definéiert Procuratioun huet, op zivil Gidder, Persounen oder Servicer.
Laurent

**Laurent** ass ee franséischen Numm, deen aus dem laténgesche **Laurentius** kënnt.

Etymologesch staamt den Numm vum laténgesche Wuert *laurus*, "laurier" oder Lorberbam, of. Dofir heescht deen Numm och wuertwiertlech iwwersat "dee mam Lorberkranz". Enger anerer Erklärung no kéim "Laurent" vun der réimescher Stad Laurentum (Latium), géif also en Awunner vu Laurentum bezeechnen. Laurentum war bekannt fir seng Lorberbeem, domat schléisst sech den etymologesche Krees.

Déi weiblech Form vu Laurent ass *Laurence*.

Den 1.1.1987 gouf et zu Lëtzebuerg 875 Jongen a Männer, déi de Virnumm "Laurent" haten an 266 Meedercher an Dammen, déi "Laurence" geheescht hunn.

## Aner Versioune vu "Laurent"
*Lëtzebuergesch: *Lorenz, Luerenz*
*Däitsch: *Lorenz*, *Laurenz*
*Englesch: *Lawrence*
*Italieenesch: *Lorenzo*
*Russesch: *Лаврентий* ()

Och de Familljennumm Lentz, resp. Lenz, geet op eng Kuerzform vun dësem Patronym zeréck.

Kuckt och: de Familljennumm Laurent.
## Um Spaweck
*http://www.albertmartin.de 
*http://www.tous-les-prenoms.com
Ralenti

De Begrëff **Ralenti** gëtt gebraucht fir eng Beweegung ze bezeechnen déi méi lues ofleeft wéi gewéinlech. E gëtt haaptsächlech an der Mechanik an an der Filmtechnik gebraucht.

* De **Ralenti** als Begrëff aus der Mechanik: **[[Ralenti (Mechanik)]]**
* De **Ralenti** als Begrëff aus der Filmtechnik: **[[Zäitlupp]]**
Turbinn

Eng **Turbinn** ass eng Stréimungsmaschinn, déi an engem Lafrad, dat rotéiert, engem Gas, enger Flëssegkeet oder engem Damp, mechanesch Energie entzitt an iwwer eng Well weiderleet.

Bei Axial-Turbinne steet d'Turbinnelafrad parallel a Funktioun zu der Well; bei Radialturbinnen, vertikal.

## Um Spaweck
Schweessnoutschabloun

Eng **Schweessnoutschabloun** ass eng Schabloun, mat deem d'Déckt vun enger Schweessnout an de Schweessnoutbockel kënne gemooss ginn.

Doriwwer eraus gi Schweessnoutschabloune gebraucht, fir de Wénkel an den Schweesnoutfouen z'iwwerpréiwen.

Et gëtt fest Schweessnoutschablounen, déi meeschtens an engem Bond sinn, an anerer, déi sech verstelle loossen.
Viktor Kaplan

De **Viktor Kaplan**, gebuer de 27. November 1876 zu Mürzzuschlag, Steiermark, a gestuerwen den 23. August 1934 zu Unterach am Attersee, war en éisträicheschen Ingenieur. Hien ass den Erfinder vun der Kaplan-Turbinn, déi no him benannt ass, an déi eng éischt Kéier vun der Fima Storek vu Brünn gebaut gouf an 1919 an enger Zwirfabrek zu Velm an Nidderéisträich a Betrib gaangen ass.

## Literatur
* Gschwandtner, Martin, *Gold aus den Gewässern. Viktor Kaplans Weg zur schnellsten Wasserturbine.* München, Ravensburg 2007. 
* Gschwandtner, Martin, *Viktor Kaplans Patente und Patentstreitigkeiten.* München, Ravensburg 2007.
* Gschwandtner, Martin, *Viktor Kaplans Leben und Lebenswerk.* Festvortrag, gehalten anlässlich der Bundesversammlung der BRUNA am 29.September 2007 im Großen Saal des ehemaligen Dominikanerklosters ("Prediger" genannt) in Schwäbisch Gmünd.
Photoeffekt

Beim **Photoeffekt** geet et ëm d'Erausléise vun Elektronen mat Hëllef vun Liicht-, Gamma- oder Röntgenstralung aus gebonnenen Zoustänn bannent Festkierperen.

D'Energie, déi dofir néideg ass, kréien d'Elektronen duerch Absorptioun vu Liichtquanten zougefouert.

Déi Elektronen, déi bei deem Prozess fräigesat ginn, sinn d'Photoelektronen.

## Um Spaweck
Fachhéichschoulingenieur

E **Fachhéichschoulingenieur** ass en Ingenieur, deen op enger Fachhéichschoul studéiert huet.

Den Diplom an den Titel vum Fachhéichschoulingenieur si vu Land zu Land verschidden.

An Däitschland ass et den „Dipl. Ing (FH)“, zu Lëtzebuerg an an der Belsch ass et den „Ingénieur Industriel“. An Éisträich, der Schwäiz an an Holland gëtt et änlech Studien. A Frankräich gëtt et de Fachhéichschoulingenieur net.

Zu Lëtzebuerg goufe vun 1916 bis 2008 Fachhéichschoulingenieuren ausgebilt.
Bitzmaschinn

Eng **Bitzmaschinn** ass en Apparat mat deem ee Stëfter hallefautomatesch unenee bitze kann.

Se gouf 1830 vum Barthélemy Thimonnier, engem vu Lyon gebiertege Schneider erfonnt an op Basis vu verschiddene Grondprinziper virunentwéckelt. An der 2. Hallschent vum 19. Joerhonnert, war se sou wäit developpéiert, datt se a Massefabrikatioun gemaach gouf, a sou och an de Stéit an de Gebrauch komm ass. Déi mechanesch Bitzmaschinne fir de Stot ginn iwwer e Rimm ugedriwwen deen iwwer zwou Pullië leeft. Déi eng Pulli ass nieft dem Handrad, op der Dreifachs vum Mechanissem vun der Bitzmaschinn festgemaach. Déi aner Pulli mat méi engem groussen Duerchmiesser ass ënnendrënner um Gestell vun der Maschinn festgemaach, a gëtt iwwer eng Kuerwelwell déi iwwer eng Pedalll ënner der Maschinn aktionéiert gëtt, ugedriwwen. Verschidde Modeller hunn zwou grouss Pullië mat verschiddenen Duerchmiessere fir sou d'Vitess vum Bitze kënnen z'änneren. No den 1950er Joren hu sech lues a lues Bitzmaschinne mat engem elektresche Motor, fir d'Stéit duerchgesat.

Bitzmaschinne ginn och an der Schousterei an an der Suedlerei benotzt. 
## Wéi funktionéiert se?

Eng Bitzmaschinn brauch, am Géigesaz zum Bitzen op der Hand, zwéi Fiedem. Ee vun deene Fiedem ass op enger Spillchen opgewéckelt, déi op enger Achs ënner dem Stoft sëtzt. Deen anere Fuedem leeft vun enger Bobinn, uewen op der Maschinn, iwwer eng Mechanik bis duerch d'Bitzmaschinnennol, wou en eng Schlauf mécht. D'Lach ("A") vun der Nol ass ganz no bei der Spëtzt. Dës pickt de Fuedem duerch déi zwou Loe Stoft duerch. E Mechanismus ënnendrënner mécht, datt d'Schlauf mam zweete Fuedem, deen do opgewéckelt ass, verbonne gëtt. D'Nol zitt dann de Fuedem nees an d'Luucht, an zitt déi zwéi Fiedem un. Well d'Stécker Stoff déi tëscht engem Féischen, an zwou klengen Zännstaangen, déi duerch en Exzenter hin an hier, a gläichzäiteg op an of beweegt ginn, geklemmt sinn, an doduerch bei all Tour d'Stoff e Stéckelche weiderréckelen, gi se fir den nächsten Astach a Positioun bruecht, an deen uewegenannten Oflaf geet vu vir un, sou datt een eng Nout (oder e Som) bitze kann.
 


Fichier:Singer sewing machine.jpg|Singer Bitzmaschinn mat Foussundriff
Fichier:Singer sewing machine detail1.jpg|Singer Bitzmaschinn (Detail 1)
Fichier:Singer sewing machine detail2.jpg|Singer Bitzmaschinn (Detail 2)
Fichier:Máquina de Costura- lado a- Museu da Capitania de Ilhéus.jpg|alt=


## Um Spaweck
Hieronymus Bosch

Den **Hieronymus Bosch** (fir richteg **Jeroen Anthoniszoon van Aken** jəˈrun ɑnˈtoːnɪsoːn vɑn ˈaːkə(n)), gebuer ëm 1450 zu 's-Hertogenbosch, a gestuerwen am August 1516 och do, war en hollännesche Moler, tëscht dem Enn vum Mëttelalter an dem Ufank vun der Neizäit.

Hien ass bekannt fir seng Biller, op deenen eng Hellewull vu symboleschen, metaphoreschen a spréchwiertlechen Zeenen ze gesi sinn, déi haut bis op e puer Ausnamen, kaum méi z'entschlëssele sinn. Ausserdeem sinn dodrop Monsteren, Déieren, Fabelwiesen oder Hybrid-Wiesen (z.&nbsp;B. e Mënsch mat engem huelen Ee als Bauch, Bamstämm als Been a Booter als Féiss) ze fannen.

Zu senge bekanntste Wierker zielen déi zwéin Triptychen *De Gaart vun de Glëschtereien* an *Den Heewon* (haut am Museo del Prado), oder awer *Déi Siwen Doutsënnen*, *D'Tentatioun vum hellegen Antonius*, *D'Geckeschëff*, *D'Spillleit*, *[[Ecce homo]]*, asw.

## Literatur
* Hieronymus Bosch: *Der Garten der Lüste* Prestel Verlag, München 2003. ISBN 3-7913-2662-7
* Roger H. Marijnissen/Peter Ruyffelaere: *Hieronymus Bosch. Das vollständige Werk*. Köln 2002, 516 S., über 200 meist farb. Abb. auf Kunstdruck, ISBN 3-88059-971-8.
* Jos Koldeweij/Paul Vandenbroeck/Bernard Vermet: *Hieronymus Bosch. Das Gesamtwerk*. Belser Verlag, Stuttgart 2001, ISBN 3-7630-2390-9
* Jos Koldeweij/Bernard Vermet/Barbera van Kooij: *Hieronymus Bosch. New Insights Into His Life and Work*. NAi Publishers, Rotterdam 2001, ISBN 90-5662-214-5.
* Larry Silver: " *Hieronymus Bosch*, Hirmer Verlag München 2006. ISBN 978-3-7774-3135-2

## Um Spaweck

* Jheronimus Bosch Art Center
* Hieronymus Bosch Net
* TerminArtors.com
* Web Gallery of Art
Bitzen

**Bitzen** ass eng Technik, déi et schonn zanter Dausende vu Jore gëtt, bei där zwee Stécker oder zwou Loe Stoft, Lieder, Pelz oder soss Materialie mat Zwir uneneegebutt ginn. Dat ka vun Hand mat enger Bitznol gemaach ginn, oder awer maschinell mat enger Bitzmaschinn.

Gebitzt gëtt haaptsächlech, fir Kleeder oder soss stofte Géigestänn am Stot ze produzéieren, oder awer Schong oder Maroquineriesartikele wéi Poschen, Sacochen, asw.

An der Chirurgie gi Wonne gebutt, fir datt se besser verheele sollen.

## Handwierk
Handwierker déi Gezei bitzen, upassen oder retouchéiere sinn d'Néieschen oder d'Schneideren,. Anerer sinn d'Modisten (Huttmécher), d'Suedler an d'Schousteren.

## Bitzgeschier
* Bitznol
* Fangerhutt
* Spéngel
* Sécherheetsspéngel
* Schéier
* Bitzmaschinn
* Meterband
* Zwir
* Fooschzwir

## Kuckt och
* Fooschen
* Heekelen
* Strécken
* Wiewen

## Um Spaweck
Sigebert III.

De **Sigebert III.**, gebuer 630, a gestuerwe 656, war Kinnek vun Austrasien vu 639 bis 656.

## Um Spaweck
Puolanka

**Puolanka** [] (Schweedesch: *Puolango*) ass eng Gemeng am Nordoste vu Finnland. Puolanka läit an der Provënz Oulu, 130&nbsp;km ëstlech vun der Stad Oulu. D'Regioun ëm d'Gemeng gëllt als strukturschwaach an d'Aarbechtslosegkeet läit mat 21,5 % wäit iwwer der Moyenne vu Finnland.

## Geschicht
Puolanka gouf 1764 gegrënnt an ass zanter 1867 eng eegestänneg Gemeng.

## Kuckeswäertes
Nieft der schéiner Bësch- a Séilandschaft an der Regioun läit d'Gemeng och just 16&nbsp;km vum *[[Hepoköngäs]]*, dem mat 24 Meter héchste Waasserfall a Finnland.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vun der Gemeng Puolanka
Kabespäipel

De **Kabespäipel** (*Pieris brassicae*) ass e Päiperlek (Dagpäiperlek) aus der Famill vun de *[[Pieridae]]*.

Op Lëtzebuergesch gëtt e *Kabespäipel* oder *Kabesfrësser* genannt, op Däitsch *Großer Kohlweißling*, op Franséisch *Piéride du chou* an op Englesch *Large white*.

De Kabespäipel ass wäit verbreet a kënnt heefeg vir tëscht Nordafrika a Fennoskandinavien.

D'Imagines erreechen eng Spanwäit vun de Flilleke vu 60 Millimeter. D'Ecke vun de viischte Flilleke si schwaarz.

(MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute-Garonne France - male dorsal.jpg|*Pieris brassicae* ♂ 
(MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute Garonne France - male ventral.jpg|*Pieris brassicae* ♂ △
(MHNT) Pieris brassicae - Foret de Bouconne, France - female dorsal.jpg|*Pieris brassicae* ♀ 
(MHNT) Pieris brassicae - Foret de Bouconne, France - female ventral.jpg|*Pieris brassicae* ♀ △ 


Tëscht Mee a Juni leet d'Weibche ronn 100 Eeër a Kludderen op der ënneschter Säit vun der Wiertsplanzen. No ronn zwou Woche kommen do gielzeg-gréng a schwaarz gefleckte Raupen eraus. Dës erniere sech virun allem vu Kabes (*Brassica*) an anere Kräizbléiegewächser (Brassicaceae), dohier den Numm vum Déier. D'Raup gëtt *Kabesmued, -raup* oder *-schësser* genannt. Wa se no 3 bis 4 Wochen eng Längt vu bis zu 40 Millimeter erreecht hunn, verpoppe se sech. D'Hierschtgeneratioun iwwerwantert als Popp.

## Literatur
* Tom Tolman, Richard Lewington: *Die Tagfalter Europas und Nordwestafrikas*, Franckh-Kosmos Verlags-GmbH & Co, Stuttgart 1998, ISBN 3-440-07573-7
* Hans-Josef Weidemann: *Tagfalter: beobachten, bestimmen*, Naturbuch-Verlag Augsburg 1995, ISBN 3-89440-115-X

## Kuckt och
* Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg
* Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm

## Um Spaweck

* Lepiforum e. V. Taxonomie a Fotoen
Salla

*Salla (Steiermark), eng Gemeng an Éisträich.
* Salla (Finnland), eng Gemeng a Finnland.
* **Salla** eng Uertschaft an der Gemeng Rakke an Estland
Sodankylä

**Sodankylä** ass eng Uertschaft, an Haaptuert vun der Gemeng mat dem selwechten Numm am Nordoste vu Finnland.

## Um Spaweck
Rovaniemi

**Rovaniemi** [] ass mat iwwer 55.000 Awunner déi gréisst a bedeitendst Stad am Norde vu Finnland. Si läit nëmmen e puer km nërdlech vum Polarkrees, am Süde vun der Regioun Lappland.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vun der Stad Rovaniemi
Ranua

**Ranua** [] ass eng Gemeng am Norde vu Finnland, a läit am Süde vun der Regioun Lappland, 80&nbsp;km südëstlech vu Rovaniemi, der eenzeger grousser Stad a Finnland.

## Geographie
Obwuel d'Gemeng manner wéi 5000 Awunner huet, ass si mat 3.694&nbsp;km² méi grouss wéi d'Land Lëtzebuerg.

## Kuckeswäertes
D'Haaptattraktioun vu Ranua ass den 1983 gegrënnten Déierepark.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vun der Gemeng Ranua
Jan Peter Balkenende

De **Jan Peter Balkenende**, gebuer de 7. Mee 1956 zu Biezelinge, ass e fréieren hollännesche Politiker vum *Chrëschlech-Demokrateschen Appel* (CDA).

Hie war vum 22. Juli 2002 bis de 14. Oktober 2010 Ministerpresident vun Holland.

## Um Spaweck
Guy Verhofstadt

De **Guy Verhofstadt**, gebuer den 11. Abrëll 1953 zu Dendermonde, ass e belsche Politiker. Hien ass Member vum Europäesche Parlament a fréiere Premierminister vun der Belsch.

## Gielercher (Auswiel)

## Um Spaweck
Naturalist

En **Naturalist** ass eng Persoun, déi sech, sief et als Wëssenschaftler oder als fortgeschrattenen Amateur, mat den Naturwëssenschafte beschäftegt, z.&nbsp;B. der Botanik, Zoologie, oder Mineralogie.

Bekannt Naturaliste sinn z.&nbsp;B. de Carl von Linné (1707-1778), de Jean-Baptiste de Lamarck (1744-1829), den Charles Darwin (1809-1882), den Ernst Mayr (1904-2005), an den Edward O. Wilson (*1928).

De Begrëff Naturalist an deem Sënn gëtt et an der däitscher Sprooch net. Et schwätzt een do vun Naturwëssenschaftler.

## D'Naturalisten zu Lëtzebuerg
D'Société des naturalistes luxembourgeois, gekierzt SNL, ass e Veräin, deen zu Lëtzebuerg Naturaliste regruppéiert.

Bekannt lëtzebuergesch Naturaliste waren de Jean-Pierre-Joseph Koltz, de Victor Ferrant, den Edmond Joseph Klein, de Michel Lucius, de Robert Stumper, de Jos Hoffmann, de Léopold Reichling an de Jacques Bintz.

## Kuckt och
* Lëtzebuergesch Biologen
* Lëtzebuergesch Zoologen
* Lëtzebuergesch Botaniker a Mykologen

## Um Spaweck
* Websäit vun der Société des naturalistes luxemnbourgeois
Tony Blair

Den **Anthony Charles Lynton** („**Tony**“) **Blair**, gebuer de 6. Mee 1953 zu Edinburgh, ass e brittesche Politiker a war vun 1997 bis 2007 President vun der Labour Partei a Premierminister vum Vereenegte Kinnekräich.

## Um Spaweck
Natur

**Natur** (lat.: *natura*, vun *nasci* = "entstoen, gebuere ginn") bezeechent alles, wat net duerch de Mënsch erschafe gouf. De Begrëff gëtt a verschidde Gesellschaften, munnechmol och bannent enger Gesellschaft, ënnerschiddlech an heiansdo widderspréchlech benotzt.

## Kuckt och
* Naturbësch
* Naturmusée
* Naturpark
* Naturschutz
* Naturwëssenschaften
## Um Spaweck
Gordon Brown

Den **James Gordon Brown**, gebuer den 20. Februar 1951 zu Glasgow, ass e brittesche Politiker hie war vum 27. Juni 2007 bis de 14. Mee 2010 Premierminister vum Vereenegte Kinnekräich. No der Walnéierlag géint den David Cameron ass hien och als President vun der Labour Partei zeréckgetrueden.

Zanter 1983 war hie Member vum House of Commons, als Deputéierte vum Walbezierk *[[Dunfermline|Dunfermline East]]*, an zanter der Reorganisatioun vun de schottesche Walbezierker Deputéierte vum Walbezierk *[[Kirkcaldy]] and [[Cowdenbeath]]* an der Grofschaft Fife.

Hie war vum Mee 1997 bis de Juni 2007 Finanzminister an der Regierung Tony Blair, an domat zanter dem Nicholas Vansittart dee Mann deen am zweetlängsten an där Funktioun war. Doriwwer eraus war de Brown Éischte Lord vun der Tresorerie a Member vum Privy Council.

## Um Spaweck
Veräin

E **Veräin** (etymologesch vu *vereenen* „Eent ginn“ an eppes „zesummebréngen“), deels och als **Associatioun** oder **Club** bezeechent, bezitt sech op eng fräiwëlleg a permanent Vereenegung vun natierlechen an / oder juristesche Persounen, fir e spezifeschen Zweck ze verfollegen. Dem Veräi seng Existenz ass onofhängeg vum Wiessel vu senge Memberen.

## Situatioun zu Lëtzebuerg
D'Fräiheet fir sech ze vereenegen ass an der Verfassung verankert:

Parallel däerf och kee gezwonge ginn, engem Veräi bäizetrieden oder net bäizetrieden.

D'Vereenegungsrecht (fr. *droit d'association*) däerf net mam Versammlungsrecht (fr. *droit de réuniuon*) verwiesselt ginn. Eng Vereenegung oder e Veräin ass eng Grupp vu Leit, déi duerch méi oder manner dauerhaft juristesch Verbindunge verbonne sinn, fir e gemeinsaamt Zil ze verfollegen, wärend eng Versammlung nëmmen eng temporär, konzertéiert oder zoufälleg Versammlung vun enger bestëmmter Zuel vu Leit ass, tëscht deenen d'Tatsaach vun der Versammlung eleng keng juristesch Bezéiung schaaft.

D'Vereenegungsrecht erlaabt et eenzele Persoune sech zesummenzedoen, ouni am Virfeld eng Autorisatioun mussen ze froen, fir esou hir materiell Interessen ze schützen, hir sozial oder berufflech Ufuerderungen z'ënnerstëtzen, oder fir wirtschaftlech, wëssenschaftlech, philanthropesch, kënschtleresch oder aner Ziler ze verfollegen.

### Rechtlech Situatioun
E Veräi kann entweeder eng einfach, net registréiert Vereenegung sinn oder eng Associatioun déi ageschriwwen ass an domat eng juristesch Perséinlechkeet huet.

#### De-facto-Associatioun
Eng De-facto-Associatioun ass e Veräin, deen net rechtméisseg gegrënnt ass a keen Numm huet, deen e schütze kann. En huet och kee Verwaltungssëtz. Dat bedeit, datt seng juristesch Existenz net géint Drëttpersoune kann duerchgesat ginn. Eng De-facto-Associatioun kann och net an hirem Numm Kontrakter ofschléissen, Besëtz kafen, Verméige besëtzen, juristesch Schrëtt maachen oder Donen, Ierfschaften, Subventiounen, asw. kréien.

Wann d'De-facto-Associatioun awer Besëtz keeft, stellt dat en net-gedeelt Eegentum (*propriété indivise*) vun de Memberen duer. Sou bleift all Member de Proprietär vum Besëtz, deen en der Associatioun zur Verfügung stellt.

Eng De-facto-Associatioun iwwerhëlt keng Haftung. Et sinn déi eenzel Memberen, déi zivil- a strofrechtlech haftbar sinn an dat perséinlecht Verméige vun de Membere kann als Garantie géintiwwer Drëttpersoune betruecht ginn.

#### Association sans but lucratif
Eng ASBL (*association sans bus lucratif*) oder Vereenegung ouni Gewënnzweck ass eng Associatioun, déi keng industriell oder kommerziell Aktivitéiten ausüübt oder déi net drop aus ass, hire Memberen e materielle Gewënn ze bidden. Se muss op d'mannst zwee Grënnungsmemberen hunn.

Wann eng ASBL konform zum Gesetz gegrënnt gouf, kritt se déi juristesch Perséinlechkeet an ass domat eng juristesch Entitéit mat enger eegener Existenz, déi verschidde vun där vun hire Memberen ass. Se kann dowéinst mat hirer eegener Autoritéit handelen, andeems se vun engem oder méi vun hiren Administrateure vertruede gëtt.

## Kuckt och
* Club

## Um Spaweck
Imago (Zoologie)

**Imago** (an der Méizuel *Imagines*; laténgesch fir „Bild“) ass de Fachbegrëff fir ausgewuessen a geschlechtsräif Insekten.

Et handelt sech dobäi ëm de Liewensstadium no deem vun der Larv an der Popp, zum Beispill e fäerdege Kiewerlek oder Päiperlek, deen net méi wiisst.

Et gëtt och Insekten déi sech nëmmen onvollkomme verwandelen (heterometabol Insekten) wéi z.&nbsp;B. d'Heesprénger, hei bezitt sech de Begrëff Imago och op dee leschte Liewensstadium.

## Um Spaweck
Frank Vandenbroucke

De **Frank Vandenbroucke**, gebuer de 6. November 1974 zu Mouscron, a gestuerwen den 12. Oktober 2009 zu Saly (Senegal), war e belsche professionelle Vëlossportler.
Den Héichpunkt vu senger Carrière hat en déi zweet Hallschent vun den 1990er Joren, wéi hien ë.&nbsp;a. Léck-Baaschtnech-Léck an den Tour de Luxembourg gewonnen huet.

Duerno hat hien an Zesummenhang mat Doping, mat Problemer am Privatliewen, an hypothetesche Come-backe vu sech schwätze gedoen.

De Franck Vandenbroucke war de Bouf vum Jean-Jacques Vandenbroucke, de Schwoer vum Sébastien Six, Koseng vum Jean-Denis Vandenbroucke an Neveu vum Jean-Luc Vandenbrouck.

## Palmarès
;1994
* 6 Etapp Tour Méditerranéen

;1995
* Paris-Bruxelles
* Cholet-Pays de Loire
* 1. Etapp Tour de Luxembourg

;1996
* 5. Etapp Tour Méditerranéen
* Generalklassement Tour Méditerranéen
* Genralklassement vun der Österreich-Rundfahrt
* Trofeo Laigueglia
* Grand Prix Ouest-France
* Scheldeprijs
* Prolog Tour de Wallonie
* 2. Etapp Tour de Wallonie
* 5. Etapp Tour de Wallonie

;1997
* 4. Etapp Tour de Luxembourg
* Generalklassement Tour de Luxembourg
* Rund um Köln
* Trofeo Matteotti
* 2. Etapp Österreich-Rundfahrt
* 4. Etapp Österreich-Rundfahrt
* 8. Etapp Österreich-Rundfahrt

;1998
* Gent-Wevelgem
* 1. Etapp Paris-Nice
* 5. Etapp Paris-Nice
* Eindklassement Paris-Nice
* 3. Etapp Tour de Wallonie
* 6. Etapp Tour de Wallonie
* Generalklassement Tour de Wallonie
* Prueba Villafranca

;1999
* Liège-Bastogne-Liège
* Omloop Het Volk
* Grand Prix d'Ouverture La Marseillaise
* 4. Etapp Ruta del Sol
* 7. Etapp Paris-Nice
* 3. Etapp Driedaagse van De Panne-Koksijde
* 17. Etapp Vuelta a España
* 20. Etapp Vuelta a España
* Punkteklassement Vuelta a España

## Um Spaweck
* Seng Homepage
* Biographie op: de Wielersite
Regioun Lappland

D**'Regioun Lappland** op Finnesch *Lapin maakunta,*, Schweedesch *Lappland,* a Samesch *Lappi*, ass eng Regioun vu Finnland mat 21 Gemengen.

## D'Regioun Lappland
D'Regioun Lappland ass déi nërdlechst vun den 19 finnesche Regiounen, an ëmfaasst de finneschen Deel vu Lappland.

Mat enger Fläch vun 98.987&nbsp;km² ass et gréisst finnesch Regioun, a mat enger Bëlkerungsdicht vun 2 Awunner op de Kilometerkarree, déi Géigend a Finnland déi am mannste bewunnt ass.

De Verwaltungssëtz a gréisst Stad an der Regioun ass Rovaniemi.

D'Urbevëlkerung vu Lappland, d'Sami sinn nach just eng kleng Minoritéit, hunn awer an e puer Géigende vun der Regioun verschidde Prioritéiten.

## Gemengen an der Regioun

Déi 21 Gemenge sinn zu sechs Verwaltungsgemeinschaften zesummegeschloss. Dat si lokal territorial Unitéite fir kommunal Zesummenaarbecht.

## Um Spaweck
Jean-Marie Le Pen

De **Jean-Marie Le Pen**, gebuer den 20. Juni 1928, zu La Trinité-sur-Mer am Departement Morbihan, a gestuerwen de 7. Januar 2025 zu Garches am Departement Hauts-de-Seine, war e franséische rietsextreme Politiker.

Hie war 1972 ee vun de Grënner vum Front national a bis 2011 39 Joer laang hire President. 2011 huet seng jéngst Duechter Marine Le Pen d'Parteipresidentschaft iwwerholl.

De Jean-Marie Le Pen war fënnefmol Kandidat bei de franséische Presidentschaftswalen. 2002 huet hien et an den zweeten Tour gepackt mä géint de Jaques Chirac verluer.

Am Mee 2015 gouf de Jean-Marie Le Pen aus senger eegener Partei ausgeschloss, well hien nees eng Kéier d'Gaskummere vun den Nazien als "Detail an der Geschicht vum Zweete Weltkrich" bezeechent huet.

De Jean-Marie Le Pen ass de 7. Januar 2025 am Alter vu 96 Joer gestuerwen.

## Um Spaweck
Regioun (Finnland)

D**'Regiounen a Finnland** (finn. *maakunnat*, schwed. *landskap*; sinn eng administrativ Andeelung an de finnesche Provënzen (*lääni*). Si hunn hir Originnen an den historesche Regiounen déi et an der Zäit vun der schweedescher Herrschaft gouf.

An dëser Lëscht stinn d'Regiounen de Provënzen no zortéiert mat de finneschen a schweedeschen Nimm.



## Um Spaweck

* Regional Councils of Finland
Olympesch Summerspiller 1952

D**'[[Olympesch Spiller|Olympesch Summerspiller]] 1952**, offiziell **Spiller vun der XV. Olympiad**, goufe vum 19. Juli bis den 3. August 1952 zu Helsinki a Finnland organiséiert.

Aner Kandidatestied fir déi Spiller ware Los Angeles, Minneapolis, Detroit, Chicago, Philadelphia an Amsterdam.

Fir d'éischt Kéier war d'Sowjetunioun bei den Olympesche Summerspiller derbäi a koum op d'zweet Plaz am Medailespigel.

## Participanten
Et hunn 69 Natioune mat am Ganze 4.955 Olympionicken (519 Fraen a 4.436 Männer) bei 149 Kompetitiounen a 17 Sportaarte matgemaach.

### Participatioun vu Lëtzebuerg
Lëtzebuerg war zu Helsinki mat 44 Athleete vertrueden. De Josy Barthel huet eng Goldmedail gewonnen an d'Lëtzebuerger Ekipp koum domat op d'Plaz 27 am Medailespigel.

Zënter 1900 war et déi 8. lëtzebuergesch Participatioun bei den Olympesche Summerspiller.

#### Participante pro Sportaart

##### Boxen
* Fernand Backes
* Jean Welter, Jr.
* Bruno Mattiussi
* Alfred Stuermer

##### Fechten
* Léon Buck
* Emile Gretsch
* Fernand Leischen
* Paul Anen

##### Foussball

* Jules Gales
* Fernand Guth
* Jean Jaminet
* Fernand Lahure
* Léon Letsch
* François Muller
* Vic Nurenberg
* Michel Reuter
* Joseph Roller
* Léon Spartz
* Camille Wagner

##### Kanu
* Roland Licker
* Léon Roth
* Johnny Lucas
* Eugène Hanck

##### Liichtathleetik

* Fred Hammer
* Roby Schaeffer
* Jean Hamilius
* Gérard Rasquin
* Josy Barthel 
* Paul Frieden
* Jean Fonck

##### Cyclissem
* Roger Ludwig
* André Moes
* Nicolas Morn
* Jean Schmit

##### Réngen
* Mathias Scheitler
* Henri Freylinger
* Jos Schummer

##### Schwammen
* René Kohn

##### Turnen

* Marcel Coppin
* Hubert Erang
* Armand Huberty
* Jey Kugeler
* René Schroeder
* Josy Stoffel

## Medailen

## Kuckt och
* Lëtzebuerg bei den Olympesche Spiller
* Lëscht vu lëtzebuergeschen Olympionicken

## Um Spaweck
Canton de La Plaine-des-Palmistes

De **Canton de La Plaine-des-Palmistes** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Saint-Benoît, am Departement La Réunion.

Den Haaptuert ass La Plaine-des-Palmistes.

## Gemengen am Kanton
*La Plaine-des-Palmistes