Clinique Saint-François

D**'Clinique Saint-François** war eng Klinick am fréiere Klouschter um Fëschmaart an der Stad, déi vun 1867 u vun de Franziskanerinne bedriwwe gouf. Se gouf 1975 zou gemaach a war duerno nach e Fleegeheem bis 2011. D'Congrégation des Franciscaines de la Miséricorde huet d'Gebai an de Joren duerno verkaaft a vun 2014 u gouf a Luxuswunnengen ëmgebaut.

Wéinst dem Kräizgank vum fréiere Klouschter, war d'Klouschter metonymesch och ënnert dem Numm „Kräizgank“ bekannt.

## Geschicht
Am Joer 1628 hunn d'Kléischter Märjendall a Baardebuerg d'Méchelskierch um Fëschmaart - iwwer déi si de Patronage haten – den Dominikanerpatere vermaacht, déi doropshin (1630) ugefaangen hunn d'Dominikanerklouschter um „Ale Maart“ ze bauen.

1796 ass den Uerde wärend der Franséischer Revolutioun opgeléist ginn a 1798 huet de Franz-Josef Carcher d'Klouschter (ouni d'Kierch) gesteet an et ass an der Famill bliwwen, bis et 1856 un d'Famill Paquet verierft gouf.

Nodeems d'Marguerite-Séraphine Beving de Franziskanerinnen (*Baarmhäerzeg Schwësteren*) hiert Haus (Mohr-de-Waldt Haus) an der *Rue de la Trinité* ofkaaft hat, huet d'Kongregatioun vun de Franziskanerinnen der Famill Paquet 1860 dat fréiert Dominikanerklouschter fir e Präis vun 150.000 Frang ofkaaft. Am Joer duerno sinn dräi Nonne mat 18 Weesekanner an d'Gebailechkeeten erageplënnert. E puer Joer duerno sinn d'Weesekanner an d'Klouschter op Izeg geplënnert, fir am Gebai um Fëschmaart Plaz ze maache fir Patiente mat Aekränkten ze behandelen.

Mat der kinneklech-groussherzoglecher Veruerdnung vum 11. Januar 1867 krut den däitschen Aendokter Ferdinand Zartmann d'Erlabnis fir sech zu Lëtzebuerg z'etabléieren, ënnert der Konditioun, datt hien aarm Leit gratis behandele misst. Mat der Ënnerstëtzung vun der Marguerite-Séraphine Beving huet hie kuerz drop, de 15. Februar 1867 am Klouschter déi éischt Klinick fir Akränkten („*Augenheilanstalt“*) opgemaach. Aus uganks 15 Better fir seng Patiente sinn der am Laf vum selwechte Joer 30 ginn, wouvun der zwee fir déi Aarm virgesi waren.

Vun 1871 u goufen och Patiente mat anere Krankheeten am Klouschter opgeholl a behandelt. 1884 huet den Dr Mathias Grechen als éischte spezialiséierte Chirurg an der Klinick ugefaange mat schaffen.

De Kräizgank gouf 1893 an déi viischt Face vum Gebai 1895 ëmgebaut. D**Clinique Saint-François'' gouf den 1. Januar [[1896]] offiziell ageweit.

Am Laf vun de Jore sinn nach weider Haiser am [[Breedewee (Stad Lëtzebuerg)|Breedewee]] gesteet oder kaaft gi fir un d'Klinick unzebauen: 1897 d'Haus Beyer, 1903 d'Haus Michaelis an 1928 d'Haus Quaring. Méi spéit, am Joer 1950, koum och nach d'Haus Kayser derbäi.

Duerch eng [[Stëftung]] déi vum [[Gemeng Wolz|Wolzer]] Leopold Richard an d'Liewe geruff gi war, konnt [[1916]] – am Kampf géint [[Kriibs (Krankheet)|Kriibserkrankungen]] – déi éischt [[Radium]]-Therapie am Land am ''Saint-François'' agefouert ginn.

D**Mutterhaus* vun der Kongregatioun ass [[1921]] op de [[Belair]] verluecht ginn an doropshi goufen an de Joren duerno gréisser Ëmbauaarbechten an der Klinick gemaach.

Ënner der [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|däitscher Okkupatioun]] ass d'Klinick den 28. August 1942 vum *Stillhaltekommissar* ënnert d'Tutelle vun der [[Gemeng (Lëtzebuerg)|Gemeng Lëtzebuerg]] respektiv dem Buergermeeschter [[Richard Hengst]] gesat ginn. Op Grond vun enger Veruerdnung vum Chef vun der [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich#Ënnerjachung duerch déi däitsch Zivilverwaltung|Zivilverwaltung]] ass d'Stad Lëtzebuerg de 26. Mäerz 1943 du Proprietär vum *Saint-François* gradewéi vun der [[Clinique Saint-Joseph]] ginn. D'Klinick krut dunn den agedäitschten Numm „Städtisches Franziskuskrankenhaus“. Den 19. September 1944 ass e Bréif un de Gemengerot geschriwwe ginn, mat der Demande, datt d'Kongregatioun d'Klinick nees zeréck kréie kéint.

An den 1940er a 50er Jore goufen eng Rëtsch Zëmmeren ëmgebaut, renovéiert a moderniséiert an et koumen e puer nei Apparater bäi. Do dernieft gouf och nach eng Bibliothéik ageriicht.

Well d'Gebailechkeeten um Fëschmaart ëmmer nees ze kleng waren, huet d'Kongregatioun decidéiert nieft dem *Mutterhaus* um Belair eng nei Klinick ze bauen. Den éischte [[Spuedestéch]] war den 13. Juli 1953.

[[1956]], wéi d'[[Clinique Sacré-Cœur]] um Belair fäerdeg gebaut war, goufen déi meescht medezinesch Servicer dohi verluecht. Just d'[[Hals-Nuesen-Ouerendokter|Hals-Nues-Oure]]-Chirurgie, d'Aechirurgie an d'Servicer vun der [[Allgemengmedezin]] blouwen an der Clinique Saint-François, bis se 1997 dunn och op de Belair verluecht goufen. Um Fëschmaart ware vun do u just nach d'Servicer vun der Post-Hospitalisatioun an der akuter [[Psychiatrie]] a vun 1975 un huet de *Saint-François* just nach als [[Fleegeheem]] fonctionéiert, bis en den 31. Dezember [[2000]] zerguttst zougemaach gouf.

=== Chef-Doktere vun der Klinick ===
* 1884 - 1919: Dr Mathias Grechen 
* 1919 - 1952: Dr Norbert Pauly

== Architektur ==
D'Gebai steet zanter dem 20. Oktober 1961 op der [[Lëscht vun de klasséierte Monumenter]].

== Biller ==
<gallery mode="packed" heights="160">
Clinique Saint-François, Fëschmaart.jpg|Ëmbau vun der fréierer Klinick (2013)
Luxembourg, Cliniques Saint-Joseph et Saint-François (101).jpg|Déi fréier Klinicken um Fëschmaart: lénks [[Clinique Saint-Joseph|Saint-Joseph]] a riets Saint-François
</gallery>

== Literatur ==
* [[Fernand Hastert]]. Chronik der Clinique St-François des Franciscaines de la Miséricorde: 1860 - 1980. Luxembourg: Éd. Saint-Paul, 2011. Print.
*[[Michel Schmitt]], [https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/uploads/media/ons_stad_23-1986_20-21.pdf *Der «Keuzgang» am Fischmarkt*], 1986, [https://onsstad.vdl.lu Ons Stad] Nr 23, S.20-21
* [[Jos Massard|Jos A. Massard]], *Luxemburgs erste Augenheilanstalt*, 2021, [[Die Warte]], Nr 2677, 11.02.2021, S. 4-5 an och *Erweiterte Online-Version des Artikels'', 2021.
*Établissement ophtalmique de Luxembourg. (Compte-rendu publié par le médecin en chef, M. Zartmann.) In: L'Avenir du Grand-Duché de Luxembourg, 1. Jg., nº 120 (27.11.1868), S. 1.

## Um Spaweck

* Fotoe vun der Restauratioun op der Websäit vun HLG Ingénieurs-Conseils