open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Éischt Liicht

Als **éischt Liicht** (engl. **first light**) gëtt an der Astronomie den Ament bezeechent, an deem d'Liicht vun engem Himmelskierper fir d'éischt Kéier op de Spigel oder op d'Lëns vun engem neien Teleskop fält. Dat gëllt net nëmme fir d'Teleskop selwer, mä och fir déi doru fixéiert Instrumenter, déi hiert eegent „first light“ hunn.

Bei engem Laser gëtt den Ausdrock fir dat éischt ausgeléist Liicht gebraucht, nach ier de Laser mat senger maximaler Leeschtung bedriwwe gëtt.

De Begrëff gëtt heefeg an der englescher Versioun ***first light*** gebraucht.

## Astronomie
Normalerweis hu *First-light-Biller* keng héich wëssenschaftlech Bedeitung a sinn vu schwaacher Qualitéit géintiwwer vu spéidere Biller, well d'Teleskop oder d'Instrumenter nach net ganz justéiert ass. Dacks gi fir dat éischt Bild bekannt oder spektakulär astronomesch Objete mat héijem Erkennungswäert ausgesicht.

Fir d'Constructeure vun engem neien Teleskop ass d'„first light“ e spannenden a wichtege Moment, mä och fir gréisser Deeler vun der astronomescher Fachwelt. Besonnesch dat „Éischt Liicht“ vun engem neien Teleskoptypus&nbsp;– wéi z.&nbsp;B. de *[[Large Binocular Telescope]]*&nbsp;– fënnt weltwäit groussen Interessi.
## Kuckt och
Jenny Agutter

D**'Jenny Agutter**, OBE, gebuer als *Jennifer Ann Agutter* den 20. Dezember 1952 zu Taunton, Somerset, ass eng englesch Schauspillerin.

## Filmer
### Kino
* 1964: *[[East of Sudan]]*, vum Nathan Juran mam Anthony Quayle a Sylvia Syms
* 1967: *A Man Could Get Killed*, vum Ronald Neame a Cliff Owen mam James Garner a Melina Mercouri
* 1967: *Star! *, vum Robert Wise mam Julie Andrews a Michael Craig
* 1968: *Gates To Paradise*, vum Andrzej Wajda mam Lionel Stander a Mathieu Carrière
* 1969: *I Start Counting*, vum David Greene mam Bryan Marshall a Simon Ward
* 1970: *[[The Railway Children]]*, vum Lionel Jeffries mam Dinah Sheridan a Bernard Cribbins
* 1971: *[[Walkabout]]*, vum Nicolas Roeg mam Luc Roeg an David Gulpilil
* 1976: *The Eagle Has Landed*, vum John Sturges mam Michael Caine an Donald Sutherland
* 1976: *[[Logan's Run (Film 1976)|Logun's Run]]*, vum Michael Anderson mam Michael York a Peter Ustinov
* 1977: *[[Equus (Film 1977)|Equus]]*, vum Sidney Lumet mam Richard Burton an Harry Andrews
* 1978: *Amore, piombo e furore*, vum Tony Brandt a Monte Hellman mam Warren Oates a Fabio Testi
* 1978: *Dominique*, vum Michael Anderson mam Cliff Robertson a Jean Simmons
* 1979: *The Riddle of the Sands*, vum Tony Maylam mam Michael York a Simon MacCorkindale
* 1980: *Sweet William*, vum Claude Whatham mam Sam Waterston an Anna Massey
* 1981: *The Survivor*, vum David Hemmings mam Robert Powell an Joseph Cotten
* 1981: *An American Werewolf in London*, vum John Landis mam David Naughton a Griffin Dunne
* 1981: *Amy*, vum Vincent McEveety mam Barry Newman
* 1983: *Secret Places*, vum Zelda Barron mam Claudine Auger 
* 1989: *King of the Wind*, vum Peter Duffell mam Richard Harris a Glenda Jackson
* 1990: *Darkman*, vum Sam Raimi mam Liam Neeson a Frances McDormand
* 1990: *Child's Play II*, vum John Lafia mam Alex Vincent a Brad Dourif
* 1995: *Blue Juice*, vum Carl Prechezer mam Catherine Zeta-Jones an Ewan McGregor
* 2001: *The Parole Officer*, vum John Duigan mam Steve Coogan 
* 2007: * Heroes and Villains *, vum Selwyn Roberts mam David Raymond 
* 2007: * [[Irina Palm]] *, vum Sam Garbarski mam Marianne Faithfull 
* 2010: *Act of God*, vum Sean Faughnan mam David Suchet 
* 2010: *Glorious 39*, vum Stephen Poliakoff mam Julie Christie a Christopher Lee
* 2010: *Burke & Hare*, vum John Landis mam Tom Wilkinson 
* 2010: * [[The Avengers]] *, vum Joss Whedon mam Robert Downey Jr. a Mark Ruffalo
* 2012: *Outside Bet*, vum Sacha Bennett mam Vincent Regan a Bob Hoskins
* 2014: *Captain America: The Winter Soldier *, vum Anthony Russo an Joe Russo mam Chris Evans, Scarlett Johansson a Robert Redford
* 2015: *Queen of the Desert*, vum Werner Herzog mam James Franco, Nicole Kidman an Damian Lewis
* 2015: *Tin*, vum Bill Scott mam Helen Bendell a Ben Dyson
* 2018: *[[Sometimes Always Never]]*, vum Carl Hunter mam Bill Nighy a Sam Riley

## Um Spaweck
Hubert von Goisern

Den **Hubert von Goisern**, gebuer als *Hubert Achleitner* de 17. November 1952 zu Bad Goisern, ass en éisträichesche Liddermécher a Museker.

## Discographie
* 1995: Schlafes Bruder (Soundtrack)
* 1996: Ein Sack voller Lügen
* 1998: Gombe
* 1998: Inexil
* 2000: Fön
* 2000: Eswaramoi 1992–1998
* 2001: Trad
* 2002: Iwasig
* 2003: Iwasig (Live) (DVD)
* 2003: Grenzenlos (DVD)
* 2003: Trad II
* 2005: Ausland (Live) (CD + DVD)
* 2006: Derweil: 1988–2006 (2 CDs)
* 2008: S'Nix
* 2008: Goisern goes East (DVD)
* 2009: Haut und Haar – live (2 CDs)
* 2011: EntwederUndOder

## Filmographie
### als Komponist
* 1995 *[[Schlafes Bruder (Film)|Schlafes Bruder]]* vum Joseph Vilsmaier
Donatus-Monument zu Mäerkels

D**'Donatus-Monument zu Mäerkels** ass e Monument zu Éiere vum hellegen Donatus.

Et gouf 1934 opgeriicht a steet laanscht den CR331 dee vu Mäerkels op Alschent féiert, an der Gemeng Kiischpelt am Éislek. D'Plaz wou et steet krut den Numm *[[Beim Donatus (Mäerkels)|Beim Donatus]]*.

Den hellegen Donatus ass de Patréiner dee géint Blëtz, Knëppelsteng a Stuerm, virun allem op der Gewan, schützt. Am Éislek, a besonnesch um Kiischpelt huet d'Veréierung vum hellegen Donatus eng laang Traditioun.

## Monument
Et besteet aus engem 7 Meter breede Sockel a Form vun engem Altor op deem véier matenee verbonne Piliere stinn, mat, op der Spëtzt, engem 2 Meter héije Kräiz aus Bronze. Dat ganzt Monument ass mat Schifersteng gebaut.

Op der viischter Säit, zur Strooss hin, ass en 3 Meter héije Mosaik mam Bild vum hellegen Donatus. Lénks dovu steet: ST DONATUS. D'Pläng vum Monument a vum Mosaik sinn d'Wierk vum Joseph Sünnen (1894-1969).

Op der Récksäit vum Monument ass eng Plack mat engem laténgeschen Text a Form vun engem Chronogramm:

:SAN**C**TE **D**ONATE
:**CV**STOS E**X**PERTE
:**IV**GITER T**V**EAR**I**S
:**M**ERKHO**L**TZ
:ATQ**V**E ALSCHEIT


De Chronogramm ergëtt 1934, d'Joer an deem d'Monument gebaut gouf.

D'Monument gouf de 26. August 1934 ageweit. Et steet an enger parkänlecher Anlag, op där och en Onofhängegkeetsmonument vun 1989 ze gesinn ass.

## Historique
D'Initiativ fir de Bau vum Monument geet op den deemolege Paschtouer Krier vu Mäerkels zeréck. De Kënschtler Jos Sünnen hat him d'Pläng fir en Donatus-Monument gewisen, dat ursprénglech an der Muselgéigend, tëscht Réimech a Bech-Maacher, sollt gebaut ginn. Den hellegen Donatus gëtt als Beschützer vun de Wéngerte géint Donnerwieder veréiert.

De Paschtouer Krier huet sech awer fir de Bau vum Monument zu Mäerkels entscheet, dat och well d'Veréierung vum hellegen Donatus am Éislek, a besonnesch och um Kiischpelt, eng laang Traditioun huet. Dobäi kënnt, datt Mäerkels bis 1806 zur Par Pëntsch gehéiert huet, an där de Paschtouer Nikolaus Strevel eng Communautéit vu Bridder vum Donatus gegrënnt hat (et war dat déi éischt Donatus-Communautéit zu Lëtzebuerg).

De Mosaik, deen aus ronn 25.000 faarwege Steng besteet, gouf vun der Firma Rich. Gasser vun Düsseldorf realiséiert. D'Mosaiksteng koume jee zu engem Drëttel aus Italien an aus Däitschland, déi aner si Konschtsteng.

## Quell
Quell fir dësen Artikel (Stand vum 2. August 2012) ass den Artikel vum J. Haan (1934).

## Literatur
* Hahn, J., 1934. *Das Donatus-Denkmal in Merkholtz-Alscheid.* A-Z: Luxemburger Illustrierte vum 26. August 1934, S. 12-13. Link

## Kuckt och
* Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen
* Lëscht vun de Patréiner
* Kierchen zu Lëtzebuerg mat Reliquie vum hellegen Donatus:
** Méchelskierch zu Betteng op der Mess
* Kierchen a Kapellen zu Lëtzebuerg déi den hellegen Donatus als Patréiner hunn:
** Donatuskierch zu Méideng
** Donatuskierch zu Réiser
** Kapell zu Beefort
** Kapell op der Këppchen tëscht Ohn a Wuermer
** Kapell um Märjendaller Haff
** Donatuskapell zu Rued
** Donatuskapell zu Siren
Malmö

**Malmö**  (dänesch: *Malmø*) ass eng Groussstad a Schweden an der historescher schweedescher Provënz Schonen *(Skåne)*, an Haaptstad vun der haiteger Provënz Skåne souwéi Haaptuerschaft vun der Gemeng Malmö.

Malmö huet  an ass no Stockholm a Göteborg déi drëttgréisst Stad vum Land.

## Geographie
Malmö läit am äusserste Süde vum Land. D'Distanz bis op Mailand (zirka 1.159&nbsp;km) ass méi kleng wéi déi op Kiruna, déi nërdlechst Stad vu Schweden (zirka 1.392&nbsp;km). No Kopenhagen, dat nëmme 27&nbsp;km ewech ass, si Göteborg (zirka 214&nbsp;km), Kiel (zirka 232&nbsp;km), Hamburg (zirka 300&nbsp;km), Oslo (zirka 498&nbsp;km) a Stockholm (zirka 514&nbsp;km) déi Groussstied, déi am nooste bäi sinn.

Zanter der Aweiung vun der Öresundbréck am Joer 2000 forméiert d'Metropolregioun Malmö zesumme mat Kopenhagen, dat um Öresund géintiwwer läit, ee vun den Zentre vun der Öresundregioun. D'Stad huet eng eege Plage.

### Staddeeler
Zanter 1996 gëtt Malmö an déi follgend zéng Staddeeler agedeelt, déi hirersäits nees an zesummen 134 Deelgebidder opgedeelt sinn. Zum Stadgebitt (schweedesch: Tätort) vu Malmö gehéiert och dat direkt nërdlech uschléissend Arlöv, Haaptuertschaft vun der Gemeng Burlöv (538 Hektar vun der Fläch vum Stadgebitt Malmö mat 10.284 Awunner, 2010).

## Galerie

Fichier:malmoe rathaus.jpg|Stadhaus
Fichier:St Petri church in Malmö.jpg|St. Petri kyrka
Fichier:St Pauli Church side.jpg|St. Pauli Kyrka
Fichier:Malmö stadsteater 2.jpg|*Malmö Opera och Musikteater*
Fichier:Turning Torso 5.jpg| *Turning Torso*
Fichier:Stortorget Gamla Stan Buildings.JPG|*Stortorget*
Fichier:Malmö City Library, Ljusets kalender.jpg|Stadbibliothéik
Fichier:Casino-Cosmopol, Malmö, winter.jpg|Casino Cosmopol
Fichier:Oresund bridge.jpg|Öresundbréck, déi Malmö mat Kopenhagen verbënnt


## Um Spaweck

* Websäit vu Malmö (schweedesch)
* Websäit vu Malmö (verschidde Sproochen)
* Bild vun der Stad 1588 an ''Civitates orbis terrarum'' vum Georg Braun a Frans Hogenberg
Andrea Boattini

Den **Andrea Boattini**, gebuer de 16. September 1969, ass en italieeneschen Astronom an Asteroidenentdecker.

Säin Haaptaarbechtsgebitt sinn d'äerdno Asteroiden, speziell d'Aten-Asteroiden. 1996 graduéiert hien op der Universitéit Bologna mat enger Aarbecht iwwer äerdno Objeten. Nodeem hie jorelaang am Consiglio Nazionale delle Ricerche an am Observatoire zu Roum war, schafft hien elo am Lunar and Planetary Laboratory vun der Universitéit vun Arizona zu Tucson. Do ënnerstëtzt hien d'Aarbecht vum Catalina Sky Survey. Dobäi huet hien hien den Asteroid 2007 WD5 entdeckt, deen, no éischte Berechnungen am Januar 2008, mat dem Planéit Mars eventuell hätt kënne kollidéieren. Dat war awer net de Fall an en ass op enger Distanz vu 26.000 Kilometer laanscht de Planéit geflunn.

Vun 1994 bis Januar 2010 huet hie méi wéi 200 Asteroiden entdeckt, déi meescht dovun zesumme mat aneren Astronome wéi z.&nbsp;B.: de Luciano Tesi an d'Maura Tombelli.

Donieft huet hien am Zäitraumm vun 2007 bis 2010 en ettlech Koméiten entdeckt, ënner hinnen: C/2007 W1 (Boattini), C/2008 J1 (Boattini), P/2008 O3 (Boattini), C/2008 S3 (Boattini), P/2008 T1 (Boattini), P/2008 Y1 (Boattini), P/2009 B1 (Boattini), C/2009 P2 (Boattini), P/2009 Q4 (Boattini), C/2009 W2 (Boattini), C/2010 F1 (Boattini) an de C/2010 G1 (Boattini). Seng Aarbechte fir d'Mount Lemmon Survey féiert de 7. Oktober 2008 zu der Nees-Entdeckung vum periodesche Koméit 206P/Barnard-Boattini.

## Éierungen
Am Joer 2005 krut hien zesumme mam Luciano Tesi de *Meteorite d'oro*.

Den Asteroid (8925) Boattini gouf no him genannt.
## Kuckt och

## Literatur
*  Lutz D. Schmadel: *Dictionary of Minor Planet Names*. 5th ed. Springer, Berlin 2003, ISBN 3-540-00238-3 &nbsp; (Den Dictionnaire bei Google Book Search)
Astronomeschen Observatoire vu Roum

Den **Astronomeschen Observatoire vu Roum** (it:*Osservatorio Astronomico di Roma*) ass en astronomeschen Observatoire zu Roum an Italien. E gehéiert zum Istituto Nazionale di Astrofisica an huet dräi Standplazen:

* um Monte Mario (*Osservatorio Astronomico di Roma Sede di Monte Mario*), wou den INAF steet, 
* um Monte Porzio Catone (*Osservatorio Astronomico di Roma Sede di Monteporzio Catone*), 30&nbsp;km ëstlech vu Roum, an
* d*'Stazione Osservativa di Campo Imperatore* um Héichplateau Campo Imperatore.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Donatus

**Donatus** ass e männleche réimesche Virnumm.

## Ursprong a Bedeitung vum Numm
Den Numm kënnt aus dem laténgeschen an heescht "Dee (vu Gott) Geschenkten".

## Namensdag
Dem Donatus säin Namensdag gëtt den 12. Oktober gefeiert.

## Varianten an Ofkierzungen
Varianten am Lëtzebuergesche sinn: Donni, Donati. An anere Sprooche gëtt et ë. a. d'Variant Donat.

## Leit mam Virnumm Donatus

### Chrëschtlech Helleg
* Donatus vu Bad Münstereifel (den hellegen Donatus deen zu Lëtzebuerg veréiert gëtt)
* Donatus vu Butrint
* Donatus vun Zadar, éischte Bëschof vun Zadar
* Donatus vun Arezzo, Märtyrer a Bëschof vun Arezzo
* Donatus vu Besançon, Bëschof vu Besançon († virun 660)

### Aner Persounen
* Donatus vu Karthago, Chef vun den Donatisten (kuckt Donatismus)
* Aelius Donatus (spéit 4. Joerhonnert), réimesche Grammatiker a Rhetoriker
* Tiberius Claudius Donatus, Auteur vun engem Kommentar vun der Aeneis

## Kuckt och
* Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen
* Donatus-Monument tëscht Mäerkels an Alschent am Éislek
* St. Donatus (Iowa), eng Stad an den USA, déi vu Lëtzebuerger Awanderer gegrënnt gouf.
Tom Thill

Den **Tom Thill**, gebuer den 31. Mäerz 1990 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Vëlossportler.

## Palmarès
### [[2011]]
* Bronzemedaille am Contre-la-montre bei de Spiller vun de klenge Länner 2011

### [[2013]]
* Bronzemedaille bei de Spiller vun de klenge Länner 2013
* 44. am Tour de Luxembourg 2013
### [[2015]]
* Gewënner vum Tour de Hongrie 2015
Alex Kirsch

Den **Alex Kirsch**, gebuer den 12. Juni 1992 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Vëlossportler. Zanter 2012 fiert hie fir d'Team Leopard Trek.

Zweemol gouf hien éischte beim Nationale Stroossechampionnat, 2008 bei den Debutants an 2012 bei den Espoiren.

Beim Zäitfueren op de Spiller vun de klenge Länner 2013 huet en d'Sëlwermedail gewonnen.

Säi Brudder Carlo ass och Vëlossportler.
## Palmarès
***2004**
**  Nationalmeeschter op der Strooss (Minimes)
* **2008**
**  Nationalmeeschter op der Strooss (Debutants)
* **2009**
** *3. bei den Nationalmeeschterschaften op der Strooss (Contre-la-montre Juniors)*
** *3. bei den Nationalmeeschterschaften op der Strooss (Juniors)*
* **2010**
** *2. bei den Nationalmeeschterschaften op der Strooss (Contre-la-montre Juniors)*
** *2. bei den Nationalmeeschterschaften op der Strooss (Juniors)*
** *8. beim [[Grand Prix Général Patton]]*
* **2012**
**  Nationalmeeschter op der Strooss (Espoirs)
* **2013**
**  Nationalmeeschter op der Strooss (Espoirs)
**  Nationalmeeschter op der Strooss (Contre-la-montre Espoirs)
** 1. Etapp am Czech Cycling Tour (Contre-la-montre Ekipp)
** *Sëlwermedail am *Contre-la-montre* bei de [[Vëlofuere bei de Spiller vun de klenge Länner 2013|Spiller vun de klenge Länner]]*
* **2014**
**  Nationalmeeschter op der Strooss (Espoirs)
**  Nationalmeeschter op der Strooss (Contre-la-montre Espoirs)
** *3. bei den Nationalmeeschterschaften op der Strooss (Contre-la-montre)*
** *3. am [[Triptyque des Monts et Châteaux 2014|Triptyque des Monts et Châteaux]]*
** *9. am [[Tour de Normandie 2014]]*
* **2017**
** *2. an der 4. Etapp vum [[Tour de Luxembourg 2017|Tour de Luxembourg]]*

## Um Spaweck
Telescopio Nazionale Galileo

Den **Telescopio Nazionale Galileo** (**TNG**) ass en astronomeschen Teleskop mat 3,58&nbsp;m Spigelduerchmiesser um Roque de los Muchachos Observatoire op der Kanarescher Insel La Palma. Den Teleskop gläicht dem New Technology Telescope am Europäesche Südobservatoire op La Silla. Vun deem ass den Entworf ofgeleet ginn. Zanter 1998 gëtt mat dem TNG observéiert an e gëtt vun der *Fundación Galileo Galilei - INAF, Fundación Canaria* fir dat italieenescht nationaalt Institut fir Astrophysik INAF bedriwwen.

Observatiounsinstrumenter sinn (Stand 2012):
* Dolores: Kamera a Spektrograph fir den optesche Spektralberäich
* Nics: Kamera a Spektrograph fir dat not Infrarout 0.9-2.5&nbsp;μm
* Sarg: héichopléisende Spektrograph (R~29000-164000) fir den optesche Spektralberäich 300-900&nbsp;nm
* HARPS-N: héichopléisende Spektrograph (R~115000) fir den optesche Spektralberäich 383 bis 693&nbsp;nm. Wéi säi Schwësterinstrument HARPS am La Silla-Observatoire ass den HARPS-N fir d'Sich no Exoplanéiten optiméiert.
## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Websäit

Koordinaten: NS=28.753999|EW=-17.889055
Haller

Persoune mam Familljennumm Haller:
* Albin Haller, franséische Chimiste.
* Hanne Haller, däitsch Sängerin a Komponistin.
* Marc Haller, lëtzebuergesche Graphiker a Moler.
* Maria-Catherine Haller, lëtzebuergesch Schrëftstellerin.

Geographie:
* **Haller**, den däitschen a franséischen Numm vun der lëtzebuergescher Uertschaft Haler.
* Haller, e Floss an Niddersachsen.
* Haller, eng éisträichesch Uertschaft
Istituto Nazionale di Astrofisica

Den **Istituto Nazionale di Astrofisica (INAF)** ass mat ronn 1200 Mataarbechter, déi wichtegst italieenesch Fuerschungsariichtung fir Astronomie an Astrophysik. Den INAF ass am Joer 2002 aus virdrun onofhängegen Observatoiren an aus Instituter vum Consiglio Nazionale delle Ricerche entstanen.

## Ariichtungen
Den INAF huet 20 Fuerschungsariichtungen. Dovu sinn der 19 an Italien, eng ass en Observatoire a Spuenien:
* Osservatorio Astronomico di Bologna
* Istituto di Astrofisica Spaziale e Fisica cosmica di Bologna
* Istituto di Radioastronomia di Bologna
* Osservatorio Astronomico di Cagliari
* Astrophyseschen Observatoire vu Catania
* Osservatorio Astrofisico di Arcetri
* Osservatorio Astronomico di Brera (Mailand)
* Istituto di Astrofisica Spaziale e Fisica cosmica di Milano
* Osservatorio Astronomico di Capodimonte (Neapel)
* Osservatorio Astronomico di Padova
* Osservatorio Astronomico di Palermo
* Istituto di Astrofisica Spaziale e Fisica cosmica di Palermo
* Osservatorio Astronomico di Roma
* Istituto di Astrofisica Spaziale e Fisica cosmica di Roma
* Istituto di Fisica dello Spazio Interplanetario di Roma
* Osservatorio Astronomico di Collurania-Teramo
* Astrophyseschen Observatoire vun Turin
* Istituto di Fisica dello Spazio Interplanetario di Torino
* Osservatorio Astronomico di Trieste
* Telescopio Nazionale Galileo (La Palma, Spuenien)

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Websäit vun INAF
Nicholas Ray

Den **Nicholas Ray**, gebuer als *Raymond Nicholas Kienzle Jr.* de 7. August 1911 zu Galesville am Wisconsin, a gestuerwen de 16. Juni 1979 zu New York City, war en US-amerikanesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Schauspiller.

## Filmer
### als Regisseur
* 1949: *[[They Live by Night]]* - Haaptacteuren: Farley Granger, Cathy O'Donnell	
* 1949: *Knock on Any Door* - Haaptacteuren: Humphrey Bogart, John Derek
* 1949: *A Woman's Secret* - Haaptacteuren: Maureen O'Hara, Melvyn Douglas
* 1950: *Born to Be Bad* - Haaptacteuren: Joan Fontaine, Robert Ryan
* 1950: *[[In a Lonely Place]]* - Haaptacteuren: Humphrey Bogart 
* 1951: *Flying Leathernecks* - Haaptacteuren: John Wayne, Robert Ryan
* 1951: *[[On Dangerous Ground (Film 1951)|On Dangerous Ground]]* - Haaptacteuren: Ida Lupino, Robert Ryan
* 1952: *The Lusty Men* - Haaptacteuren: Susan Hayward, Robert Mitchum
* 1954: *[[Johnny Guitar]]* - Haaptacteuren: Joan Crawford, Sterling Hayden
* 1955: *Run for Cover* - Haaptacteuren: James Cagney, Viveca Lindfors
* 1955: *[[Rebel Without a Cause]]* - Haaptacteuren: James Dean, Natalie Wood
* 1956: *Hot Blood* - Haaptacteuren: Jane Russell, Cornel Wilde
* 1956: *[[Bigger Than Life]]* - Haaptacteuren: James Mason, Barbara Rush
* 1957: *Bitter Victory* - Haaptacteuren: Richard Burton, Curd Jürgens
* 1957: *[[The True Story of Jesse James]] * - Haaptacteuren: Robert Wagner, Jeffrey Hunter
* 1958: *Wind Across the Everglades* - Haaptacteuren: Burl Ives, Christopher Plummer
* 1959: *Party Girl* - Haaptacteuren: Robert Taylor, Cyd Charisse
* 1959: *The Savage Innocents* - Haaptacteuren: Anthony Quinn, Yoko Tani
* 1961: *King of Kings* - Haaptacteuren: Jeffrey Hunter, Viveca Lindfors
* 1963: *[[55 Days at Peking]]* - Haaptacteuren: Charlton Heston, Ava Gardner, David Niven
* 1974: *Wet Dreams*, Sketch: *The Janitor*
* 1963: *We Can't Go Home Again* - Haaptacteuren: Tom Farrell, Nicholas Ray
* 1980: *[[Nick's Film - Lightning Over Water]]* Regie zesumme mam Wim Wenders (Dokumentarfilm)

## Um Spaweck
Jean Linden

Et gëtt verschidde Persounen, déi **Jean Linden** heeschen:
* Jean Linden (1804-1872), lëtzebuergesche Geeschtlechen an Auteur.
* Jean Linden (1817-1898), lëtzebuergesch-belsche Botaniker
* Jean (Johann) Linden (1838-1901), lëtzebuergesche Schoulmeeschter an Archeolog.
Joël Zangerlé

De **Joël Zangerlé**, gebuer den 11. Oktober 1988 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Vëlossportler.

## Palmarès
### 2012
* 50. am Generalklassement vun der Flèche du Sud
** 6. vun der 1. Etapp

### 2013
* 1. an der Stroossecourse vun de Spiller vun de klenge Länner 2013
## Um Spaweck
Willi Hahn

De **Willi Hahn**, gebuer de 7. Februar 1920 zu Saarbrécken, a gestuerwen den 18. Mee 1995 zu Tréier, war en däitsche Sculpteur.

## Wierker
* Buste vum *[[Georg Canaris|Konzer Doktor]]*, Wiltinger-/Martinstraße, Konz
* *Heuschreckbrunnen*, Nagel-/Fleischstraße, Tréier
* Tak fir d*'[[Cläre Prem]]*, Hauptmarkt, Tréier
* Relief *Friedrich Spee*, Stadtbibliothek, Tréier
* Ambo, Altorrelief an Dafsteen an der Sankt-Clemens-Kierch, Tréier
* Kräizwee an der Sankt-Valerius-Kierch, Tréier
* Kräizegungszeen an der Jousefskierch um Lampertsbierg, Stad Lëtzebuerg


File:Memorial for Cläre Prem Trier.jpg|Tak *Cläre Prem*

## Um Spaweck
Bréim (Munneref)

**Bréim** ass en Haff a Lieu-dit an der Gemeng Munneref.

E läit um CR162 op enger Héicht vun 254 m.

## Kuckt och

## Um Spaweck
European Extremely Large Telescope

D**'European Extremely Large Telescope** (E-ELT), kuerz **Extremely Large Telescope** (ELT), ass de Virschlag vum Europäeschen Observatoire (ESO) fir en neit optescht Teleskop vun der nächster Generatioun. Et soll en Haaptspigel mat 39,3 Meter Duerchmiesser ginn, deen aus knapps 1000 sechseckege Spigelelementer zesummegesat ass. Viraussiichtlech gëtt de Bau am Joer 2018 ofgeschloss.
 
D'Pläng sinn am Ament an enger dräijäereger Phas (*Phas B*), déi am Dezember 2006 vun der ESO ugeholl gouf. E wichtegen Deel vun der Phas ass d'Aarbecht an engem Basis-Design fir d'Teleskop (*Baseline Reference Design*: BRD), deem seng drëtt Versioun Enn 2008 an Aarbecht war. D'Phas ass mat 57,3 Mio € finanzéiert. D'Kontroll vum finalen Design war vum 21. - 24. September 2010. De Betribsufank gëtt fir 2018 erwaart.

D'ESO huet hir Pläng zu Gonschte vun dësem Teleskop geännert, well den ufanks geplangten Overwhelmingly Large Telescope (*OWL* mat 100 Meter, ongeféier fir 2030) no enger Studie iwwer eng Milliard Euro kascht hätt a fir déi aktuell technesch Méiglechkeeten ze komplex wier. Eng aner, méi wäit an d'Zukunft reechend Virstudie betrëfft e 50-m-Spigelteleskop EURO 50, gouf och zu Gonschte vum E-ELT fale gelooss.

## Standplaz
Als Standplaz koum ënner anerem Argentinien, Chile, Marokko, Spuenien (La Palma), Südafrika, Tibet, Grönland an d'Antarktis a Fro. Intensiv ënnersicht goufe virun allem déi éischt véier Méiglechkeeten. De 26. Abrëll 2010 gouf Cerro Armazones, e Bierg mat enger Héicht vun 3060m als Standplaz fir den E-ELT fixéiert. Cerro Armazones läit an der chileenescher Atacamawüst, ronn 130&nbsp;km südlech vun der Stad Antofagasta an nëmmen 20&nbsp;km ewech vun Cerro Paranal, der Standplaz vum Very Large Telescope (VLT). 
Duerch d'Noperschaft zum VLT kann e groussen Deel vun der noutwendeger Infrastruktur kollektiv gebraucht ginn.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offizielle E-ELT Webseite der ESO
* Final stage for telescope design
* ESO European Extremely Large Telescope
* Green light for ELT
* Ground Telescope to Super Size
* ''Record mirror for Euro telescope'' BBC Online August 7 2006
* "ESO Council Gives Green Light to Detailed Study of the European Extremely Large Telescope" Spaceref.com
Laurent Cassegrain

De **Laurent Cassegrain**, gebuer ëm 1629 zu Chartres, a gestuerwen den 31. August 1693 zu Chaudon, war e kathoulesche Paschtouer. Hien ass den Erfinder vum Cassegrain-Teleskop.

Et gëtt nëmme wéineg Opzeechnungen iwwer säi Liewen:
* Hie war Professer vun de Wëssenschaften am *[[Collège Pocquet]] zu [[Chartres]]*, engem franséische *[[Lycée]]*.
* D'Erfindung vum Teleskop gëtt him duerch e Manuskript zougeschriwwen, dat de *[[Marqui de Bercé]]* an engem Bréifwiessel ernimmt hat, wat vum Jean-Baptiste Denis, no der Erfindung vum Newton-Teleskop, auszuchsweis publizéiert gouf.
* Hien hat eng Denkschrëft iwwer Sproochréier erausbruecht 
## Kuckt och

* Teleskop

## Um Spaweck
*  Chaudon's Websäit iwwer de Laurent Cassegrain
* André Baranne, Françoise Launay, ''Cassegrain: un célèbre inconnu de l'astronomie instrumentale'', Journal of Optics 28, 1997, S. 158-172 doi:10.1088/0150-536X/28/4/004
Jean Michel Flammang

De **Jean Michel (Michael) Flammang**, gebuer de 6. Dezember 1825 zu Käerch, a gestuerwen de 6. Dezember 1883 zu Milwaukee am Wisconsin (USA), war e lëtzebuergesche Geeschtlechen an Nordamerika.

1853 huet de Michel Flammang, dee bis dohin zu Lëtzebuerg am Seminär studéiert huet, decidéiert no Amerika auszewanderen. Do huet hie säin Theologiesstudium fäerdeg gemaach an hie krut 1854 d'Priisterwei. No e puer Tëschestatiounen ass hien am Dezember 1858 als Paschtouer op St.Donatus an der Diözees Dubuque komm.

De Flammang ass zwar wäit vu senger Par ewech gestuerwen, hien ass awer den 10. Dezember 1883 um Kierfecht vu St. Donatus begruewe ginn, wou nach haut säi Grafmonument, nieft deem vu senger Mamm, ze gesinn ass.

De Michel Flammang war ee vun de Grënner, am Joer 1871, vun der kathoulescher "Luxemburger Gazette”, déi zu Dubuque erauskoum, déi hie finanziell ënnerstëtzt a fir déi hie reegelméisseg geschriwwen huet.
Kenneth Essex Edgeworth

De **Kenneth Essex Edgeworth**, gebuer de 26. Februar 1880 zu Daramona House, Streete, County Westmeath, Irland, a gestuerwen den 10. Oktober 1972 zu Dublin, war en ireschen Astronom, deen als éischten d'Theorie vun der haut bekannter Kuiperceinture publizéiert hat.

Den Edgeworth publizéiert am Joer 1943 seng Aarbecht *The evolution of our planetary system*, déi als éischt Referenz fir e Reservoir vu Koméiten hanner de Planéitebunnen am Sonnesystem gëllt. Doraus huet sech e Konzept entwéckelt, déi sougenannt Kuiperceinture, deen an Irland an a Groussbritannien och als *Edgeworth–Kuiper belt* bezeechent gëtt.

## Literatur
* The evolution of our planetary system, Juli 1943
* Jack of All Trades – The Story of My Life - published by Alan Figgis, Dublin, 1965 → Autobiographie
## Kuckt och

## Um Spaweck
* BAA Journal: Kenneth Essex Edgeworth – A biographical note
Louis Hennepin

De **Louis Hennepin**, gebuer am Joer 1626 oder 1640 zu Ath an der Grofschaft Hainaut an der Belsch (deemools d'Spuenesch Nidderlanden) an am Ufank vum 18. Joerhonnert zu Roum (Italien) gestuerwen, war e belsche Franziskanerpater (Récollet), Missionnaire, Entdecker an Auteur.

De Virnumm “Louis” huet hie 1643 ugeholl, wéi hien an de Franziskaneruerden (Récollets) agetrueden ass. Seng Eltere waren de Gaspard Hennepin - Metzler zu Ath - an d'Norbertine Leleu. Dës Koppel hat siwe Kanner, zwee Meedercher a fënnef Bouwen, déi Antoine, Nicolas, Jacques an, déi zwéi lescht, Jean geheescht hunn. Wie vun hinne Franziskaner ginn ass, also dem “Louis” Hennepin entsprécht, doriwwer sinn d'Historiker sech net eens.

## Antoine Hennepin?
Fir déi eng war et den Antoine, deen Eelsten, deen den 12. Mee 1626 zu Ath gebuer respektiv an der Kierch Saint-Louis gedeeft gouf.

## Jean Hennepin?

Fir anerer war et de jéngste vun den zwéi Fissen, déi Jean geheescht hunn. Deen ass de 7. Abrëll 1640 zu Ath op d'Welt komm.

Wéini de Louis Hennepin gestuerwen ass, ass och net genee gewosst: ongeféier 1705, 1704, kuerz no 1701.

## Als Missionnaire an Entdecker an Nordamerika

De Louis Hennepin gouf 1675 als Missionnaire an Nordamerika geschéckt, wou hien un Expeditiounen deelgeholl huet, bei deenen hien ënner anerem bis bei d'Niagara-Fäll a bis bei de Mississippi koum.

Aus lëtzebuergescher Siicht ass ervirzesträichen, datt den Hennepin ëm 1680 op senger Rees laanscht de Mississippi an eng Géigend koum, wou hien, wéi et heescht, op d'Iwwerreschter vun enger grousser Schluecht tëscht Indianerstämm, Schanken an Doudekäpp, déi iwwerall um Buede verstreet waren, gestouss soll sinn. Hie soll dofir der Géigend an der Baach, déi do duerchgefloss ass, den Numm “Têtes des morts” ginn hunn. Mat der Schreifweis "Tete Des Morts" sollt dat méi spéit den éischten Numm vun der Uertschaft St.Donatus am Iowa ginn, wou sech am 19. Joerhonnert vill Lëtzebuerger Auswanderer niddergelooss hunn.
Walter Frederick Gale

De **Walter Frederick Gale**, gebuer de 27. November 1865 zu Paddington, a gestuerwen den 1. Juni 1945 zu Waverly, war en australesche Banquier an Astronom.

Dem Gale seng Carrière als Banquier hat am Joer 1888 bei der Savings Bank of New South Wales ugefaangen. 1897 gouf hie Comptabel a vun 1914 u Manager. No senger Pensionéierung am Joer 1925 war hie Manager vun Hoskins Investments Ltd bis 1938.

Dem Gale säin Interessi un der Astronomie gouf vu sengem Papp gefërdert, a gouf am Joer 1882 mat dem grousse Septemberkoméit gestäerkt. 1884 huet hie säin éischten Teleskop mat engem 18 Zentimeter grousse Spigel gebaut. Hie gouf als Fellow an d'Royal Astronomical Society zu London opgeholl an ass an de Chile an an d'USA gereest. No senger Heemrees an Australien huet hien am New South Wales déi lokal British Astronomical Association gegrënnt, an där hie laang Sekretär a President war.

De Gale huet siwe Koméiten entdeckt, dorënner de periodesche 34D/Gale. Nom Gale goufen och nach d'Koméiten 1894 II an 1912 II genannt. Weider huet hien e puer Duebelstären entdeckt. 1892 huet hien am Kader vu senge Marsobservatiounen, Oasen a Marskanäl beschriwwen.

De Gale ass bei enger Nuetsobservatioun un engem Häerzinfarkt am Alter vun 79 Joer gestuerwen.

Nom Gale gouf e Marskrater genannt, an zwar deen, an deem 2012 de Marsrover Curiosity gelant ass.

## Auszeechnungen
* Thomas Donovan Trust zweemol
* 1935 Jackson-Gwilt-Medail vun der Royal Astronomical Society (fir d'Entdeckung vu Koméiten a senger Aarbecht fir Astronomie an New South Wales

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Gale on the Australian Dictionary of Biography
Réimesche Meilesteen am Buchholz

De **Réimesche Meilesteen am Buchholz** ass ee vun den zwéi Meilesteng déi an der Géigend vun Duelem fonnt goufen. E gouf am Joer 1934 bei Stroossenaarbechten um CR 153 bei der Parzell "Verbrannte Bësch" am Buchholz tëscht Duelem a Méideng fonnt.

De *Miliarium* stoung op der Via Agrippa (Variant op der lénkser Muselsäit) déi vu Metz op Tréier gefouert huet. De Beschreiwungen aus den 1930er Joren no, louch de Steen am Stroossegruef nieft der Réimerstrooss, déi do genee ënnert der haiteger Strooss verleeft. Dofir kann een unhuelen, datt d'Plaz wou de Stee fonnt gouf identesch mat der Plaz ass wou e fréier stoung. Um Meilesteen ass dës Opschrëft nach ze liesen:
[IMP CAESARI DIVI]T[RAIANI PART FIL]D[IVI NERVAE NEP]TRAIA[NO HADRIANO]AVG [PONTIF MAX]TRIB POTEST [V COS III PP]A COL AV[G TREV]XXV
Doraus geet ervir, datt en am Joer 121 ënner dem Keeser Hadrian opgeriicht gouf. E gëtt d'Distanz bis Tréier mat 25 réimesche Meilen un. Sou eng Meil, *mille passus*, entsprécht ongeféier 1.482 Meter, soudatt et vun där Plaz bis op Tréier eng 37 Kilometer waren.

D'Original koum an de Musée, an op der Plaz, nieft dem CR153, gouf eng Kopie dovun opgeriicht. Op engem Steen dernieft steet dës Inscriptioun:
 
 Milliaire romain placé ici sur la route Metz-Trèves sous l'empereur Hadrien en 121.Il marque la distance jusqu'à Trèves 25 milles = 37 kmL'original trouvé à cet endroit en 1934 est au Musée de l'État 
 

## Literatur
* Paul Medinger: *Borne milliaire romaine trouvée entre Dalheim et Medingen. * Ons Hémecht 40, 1934, 310-314.
* Charles-Marie Ternes: *Inscriptions antiques du Luxembourg. * Hémecht 17, 1965, N° 62 S. 75.
* Paulke, Matthias, 2019: *Archäologischer Rundgang durch Luxemburg.* Luxemburg, S. 52-53.

## Kuckt och
*Lëscht vun den Ausgruewungen an archeologesche Plazen zu Lëtzebuerg
*Vicus Ricciacus
*Gallo-réimeschen Theater vun Duelem
*Adlermonument zu Duelem

## Um Spaweck
Gale (Marskrater)

De **Gale** ass en Aschlagkrater um Planéit Mars. Säin Duerchmiesser ass ongeféier 154&nbsp;km a säin Alter gëtt op 3,5 bis 3,8 Milliarde Joer geschat. Säin Numm krut hie vum australeschen Astronom Walter Frederick Gale.
 
## Lag
De Krater läit südlech vum Flaachland Elysium Planitia, seng Koordinate si 5,4° Süd an 137,8° Ost. Den **Aeolis Mons**, (och **Mount Sharp** genannt) de Bierg an der Mëtt vum Krater ass 5,5&nbsp;km héich.

## Fuerschung
Den 22. Juli 2011 gouf bekannt gemaach, datt Gale als Landeplaz fir de Marsrover Curiosity ausgewielt gouf. D'Landung ass no engem Fluch vu ronn néng Méint de 6. August 2012 um 5:31 UTC gelongen. Et erwaart een, am Krater verschidde Sedimenter a Gestengsschichten ënnersichen ze kënnen. Sou soll ënner anerem och no méigleche Spuere vu Liewe gesicht ginn. Och soll de geologeschen Opbau vum Mars a säi Klima méi genee erfuerscht ginn. D'Missioun erwaart sech och nei Erkenntnesser fir d'Virbereedung vu spéidere bemannte Landungen um Mars.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  USGS-Marskraterliste
*  Mars landing sites down to final four
*  Gale bei Google Mars
Wels

Mat **Wels** ka gemengt sinn:
* Echt Welsen (Siluridae), eng Famill vu Fësch
* Europäesche Wels (*Silurus glanis*), en europäesche Séisswaasserfësch
* Aristoteles-Wels (*Silurus aristotelis*), en europäesche Séisswaasserfësch, endeemesch am Weste vu Griicheland

**Wels** ass den Numm vun zwou geographeschen Eenheeten:
* Wels (Stad), eng Stad an Éisträich
* Bezierk Wels-Land, e politesche Bezierk an Éisträich

**Wels** ass de Familljennumm vun:
* Charles Wels (1825–1906), en US-amerikanesche Komponist
* Frank Wels (1909–1982), en hollännesche Foussballspiller
* Franz Wels (1873–1940), en éisträichesche Militärfechtmeeschter a Fluchpionéier
* Otto Wels (1873–1939), en däitsche Politiker (SPD)
* Paul Wels (1890–1963), en däitsche Pharmakolog a Stralebiolog
* Peter Wels (* 1946), en däitschen Architekturzeechner
* Rudolf Wels (1882–1944), en tschecheschen Architekt

**Soss nach**
* **WELS** ass d'Ofkierzung vun
** *Wisconsin Evangelical Lutheran Synod* an den USA.
Jean-Baptiste Kremer

De **Jean-Baptiste Kremer** (John B. Kremer), gebuer den 30. November 1869 zu Biissen, a gestuerwen den 11. Januar 1927 zu Milwaukee am Wisconsin, war e lëtzebuergesche Jesuitt an Universitéitsprofesser.

Als jonke Mënsch ass de Batti Kremer (Hausnumm: Schummesch Batti) an Amerika gaangen, wou hien 1891 Maschinnist um Schëff "Independance" an duerno op der "Thetis” gouf. 1895 ass hien op Lëtzebuerg zeréckkomm. 1897 ass hien an Holland an de Jesuittenuerden agetrueden. Fir säi Studium ze maachen ass hien nees an Amerika geschéckt ginn. Dräi Joer laang war hien am Campion College, wou hien och enseignéiert huet. Dat war eng vun de Jesuitte gefouert Schoul zu Prairie du Chien am Wisconsin, déi zugläich och en Institut fir d'Ausbildung vu Jesuitte war. Duerno goung hien op de Canisius-College zu Buffalo am Staat New York. Säin eigentlechen Theologiesstudiun huet hien zu Valkenburg an Holland ugefaangen an zu Saint Louis (Missouri) ofgeschloss. Do ass hien de 26. August 1908 am Alter vun 38 Joer ordonéiert ginn.

Vun 1914 un huet hien op der Marquette University Physik a Maschinnebau dozéiert. Hien huet sech awer och an der Botanik, der Astronomie an der Geologie auskannt.

Besonnesch markant waren dem J.B. Kremer seng Aarbechten um Gebitt vun der Radiostechnik. Hien hat op der Marquette University e Radiosender an d'Liewe geruff.

De J.B. Kremer ass zu Milwaukee am Spidol vun der Marquette University un enger Longenentzündung gestuerwen an um Calvary Cemetery vu Milwaukee begruewe ginn.

Um Rouscht an der Gemeng Biissen huet eng Strooss dem Schummesch Batti säin Numm: *rue J.B. Kremer S.J.* (L-7790).

## Literatur
* Anonym, 1927. *Bissen, 8. Febr.* Luxemburger Wort 1927, Nr. 39 (8. Februar), S. 5. https://web.archive.org/web/20170724192313/http://www.eluxemburgensia.lu/BnlViewer/view/index.html?lang=en#panel:pa|issue:1338566|article:DTL58|query:kremer
* Kalmes, Victor, 2002. *Bissen - seit eh und je.* Band 2. Luxemburg, Ed. St Paul, 567 S. (Jean Baptiste Kremer, 1869-1927: S. 270-272).
* Lucius, Marc (M.L.), 2009. *Eis Stroossennimm (10): Rue J.B. Kremer S.J.* In: Klautjen, Gemengeblat Biissen, Nr. 10/2009-1, S. 2. https://web.archive.org/web/20160306194651/http://www.bissen.lu/Klautjen%202009-1.pdf?FileID=publications/klautjen%25202009-1.pdf

## Kuckt och
* Aner bekannt Lëtzebuerger Jesuitten
** Johann Philipp Bettendorff (1625-1698)
** François-Xavier de Feller (1735-1802)
** Albert Biever (1858-1934)
** Jean-Claude Hollerich (*1958)
* Schrëftstellerheem Bellevue vun den däitsche Jesuitten an der Stad Lëtzebuerg (1899-1911)
Chang'e-3

D**'Chang'e-3** (嫦娥三号) ass déi drëtt Raumsond vun der CNSA an déi drëtt Missioun am Moundprogramm vun der Volleksrepublik China. Dräi weider Missioune si geplangt. Nodeem déi béid Virgängersonden Chang'e-1 an Chang'e-2 Orbiter waren, ass d**'Chang'e-3** erfollegräich um Äerdmound de 14. Dezember 2013 gelant an huet e Moundrover mam Numm *Yutu* (Jadehues) um Mound ofgesat.

Den 1. Dezember 2013 war Chang'e-3 u Bord vun enger Rakéit vum Typ Laange Marsch 3B vum Kosmodrom Xichang an eng Äerdëmlafbunn gestart. 20&nbsp;Minutten nom Start gouf d'Sond vun der Rakéit getrennt. Aus der Äerdëmlafbunn war d'Sond an en Transferorbit ageschwenkt. D'Aschwenken an eng Moundëmlafbunn war de 6.&nbsp;Dezember a gouf mat dräi Korrekturmanövere virbereet. No engem Bremsmanöver gouf dunn eng Kreesbunn ëm de Mound mat enger Héicht vun 100&nbsp;km erreecht. No engem Ofstig op 15&nbsp;km gouf duerch e weidere Bremsmanöver d'Landung ageleet.
 
Déi mëll Landung war de 14.&nbsp;Dezember um 13:11:18&nbsp;UTC, een Ëmlaf méi fréi wéi ufanks geplangt an domat 250&nbsp;km ëstlech vum Sinus Iridum am Mare Imbrium bei 44,115°&nbsp;N 19,515°&nbsp;W. Et goufe Livebiller vun der Landung iwwerdroen. Sechs Stonne méi spéit huet den 140 Kilo schwéiere Rover de Lander iwwer eng Ramp verlooss.

Fir d'Ënnerstëtzung vun der Sond schafft China mat der ESA zesummen, déi hir weltwäit Infrastruktur fir den Empfang vun de Funksignaler zur Dispositioun stellt.
## Kuckt och

* Lëscht vun onbemannte Raumfaartmissiounen
* Raumfaart vun der Volleksrepublik China
* Lëscht vun de kënschtlechen Objeten um Äerdmound
Gaby Dohm

D**'Gaby Dohm**, gebuer als *Gabriele Helena Anna Dohm* den 23. September 1943 zu Salzburg, ass eng däitsch-éisträichesch Schauspillerin.

Si ass d'Duechter vun de Schauspiller Heli Finkenzeller a Will Dohm.

Si gouf besonnesch bekannt mat hirer Roll als Schwëster Christa an der TV-Serie *Die Schwarzwaldklinik*.

## Filmer
### Kino
* 1965: *[[Die fromme Helene (Film)|Die fromme Helene]]*, vum Axel von Ambesser mam Simone Rethel an Theo Lingen
* 1974: *Als Mutter streikte*, vum Eberhard Schröder mam Gila von Weitershausen an Hartmut Becker
* 1977: *[[The Serpent's Egg]]*, vum Ingmar Bergman mam David Carradine a Liv Ullmann
* 1982: *[[Aus dem Leben der Marionetten]]*, vum Ingmar Bergman mam Martin Benrath a Rita Russek
* 1982: *Doktor Faustus*, vum Franz Seitz Jr. mam Jon Finch an André Heller
* 1999: *Late Show*, vum Helmut Dietl mam Veronica Ferres
* 2003: *Rosenstraße*, vum Margarethe von Trotta mam Katja Riemann a Maria Schrader

### TV (Auswiel)
* 1964: *Meine Nichte Susanne*, vum Thomas Engel 
* 1975: *Der Wittiber*, vum Franz Peter Wirth 
* 1985-1989: *[[Die Schwarzwaldklinik]]* (TV-Serie)
* 2005: *Die Schwarzwaldklinik - Die nächste Generation*, vum Hans-Jürgen Tögel 
* 2007: *Die Rosenkönigin*, vum Peter Weck
* 2009: *Für immer Venedig*, vum Michael Steinke 
* 2011: *Dora Heldt: Tante Inge haut ab*, vum Mark von Seydlitz 
* 2011: *Um Himmels Willen* (TV-Serie)

## Um Spaweck
China National Space Administration

**China National Space Administration** (**CNSA**), englesch fir *Chineesesch National Weltraum Agentur*, ass déi chineesesch Weltraumorganisatioun, déi fir d'zivil Raumfaartprogramm vun der Volleksrepublik China verantwortlech ass.

## Geschicht
Déi nationaal chineesesch Weltraumagentur gouf am Joer 1993 als Nofollger vum *Ministerium fir Loft- a Raumfaartindustrie* gegrënnt, dobäi gouf d'Industrie als *China Aerospace Corporation* (englesch fir *chineesesch Loftraum-Gesellschaft*) zesummegefaasst. 1998 gouf d'Loftraum-Gesellschaft a verschidde kleng Entreprisen ënnerdeelt. De Chef vun der CNSA ass haut de Chen Qiufa (陳求發) (Stand: 2012).

Zanter 2007 ass déi chineesesch Weltraumagentur Member vun der *[[International Charta fir Weltraum an Naturkatastrophen|Internationaler Charta fir Weltraum an Naturkatastrophen]]*.

### Missiounen

## Kuckt och

## Um Spaweck
* China National Space Administration (chineesesch/englesch) – offiziell Websäit
Anatoli Nikolajewitsch Perminow

Den **Anatoli Nikolajewitsch Perminow**, wëss. Transliteratioun *Anatolij Nikolaevič Perminov*; gebuer de 16. Juni 1945 am Oblast Kirow, Russesch SFSR, UdSSR ass mat Beschloss vun der Regierung vum russesche Staatebond den 12. Mäerz 2004 zum Leeder vun der russescher Raumfaartagentur Roskosmos ernannt ginn. Hien ass bestuet an huet e Jong. Virdru war hie Chef d'État-major vun de strategesche Rakéitentruppen a vun 2001 u Kommandant vun de Weltraumtruppe vu Russland.

De Perminow ass Kandidat vun den technesche Wëssenschaften a Professer vun de Militärwëssenschaften.
## Kuckt och
Little Dragon

**Little Dragon** ass eng schweedesch Elektro-Band, déi 1996 zu Göteborg gegrënnt gouf. D'Grupp besteet aus der schweedesch-japanescher Sängerin Yukimi Nagano, dem Håkan Wirenstrand (Keyboard), dem Erik Bodin (Batterie) an dem Fredrik Källgren Wallin (Bass). D'Band hat Features mat dem amerikanesche Rapper Drake a mat Gorillaz. Den Numm vun der Band ass gläichzäiteg de Spëtznumm vun der Frontfra, eng Allusioun op hir fernëstlech Wuerzelen.

## Discographie
### Albumen
* 2007: *Little Dragon*
* 2009: *Machine Dreams*
* 2011: *Ritual Union*

### Singles
* 2007: *Twice/Test*
* 2008: *Constant Surprises*
* 2008: *Recommendation*
* 2008: *Infinite Love*
* 2009: *Fortune/Blinking Pigs*
* 2009: *Feather/Stranger*
* 2011: *Nightlight*
* 2011: *Ritual Union*
* 2011: *Little Man*

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
Membre-sur-Semois

** Membre** oder och **Membre-sur-Semois** ass eng belsch Uertschaft an der Gemeng Vresse-sur-Semois an der Provënz Namouer. Se läit am Dall vun der Semois, do wou d'Membrette draleeft.

Bis zur Belscher Gemengereform vun 1977 war Membre en eegestänneg Gemeng.

Bis 1933 war Membre un de Schinneverkéier ugeschloss iwwer d'Streck Sedan-Bouillon. Et war eng Tramsstreck an der Meterspuer déi régional ënner dem Numm Le Bouillonnais bekannt war. Haut sinn nach just d'Reschter vun der gesprengter Bréck iwwer d'Semois, an déi zougebaut Entrée vum Tunnel ze gesinn.

## Kuckeswäertes
* D'Aussiichtsplaz bekannt ënner dem Numm *Point de vue du Jambon*.
*D'Westenfelder Uergel an der Parkierch vun 1888.

## Literatur
*Abbé L. Evrard, *Membre-sur-Semois dans son cadre naturel et historique*, Dinant, Bourdeaux-Capelle.

## Um Spaweck
*Websäit iwwer Membre
Wostok

**Wostok** (russesch: восток fir *Osten*) steet fir:
* Wostok 1, den éischte bemannte Weltraumfluch
* Wostok (Raumschëff), déi éischt Generatioun vu sowjetesche Raumschëffer
* Wostok (Rakéit), eng sowjetesch Rakéit, déi d'Wostok-Raumschëffer an de Weltraum bruecht huet
* Wostok, en Impaktkrater um Planéit Mars.
* Wostok (1818), eng russesch Korvette an Expeditiounsschëff (Baujoer 1818) 
* Wostok (Auer), eng russesch Aueremark
* Wostok (Gedrénks), eng Limonad
* Wostok (Zäitschrëft), eng däitsch Zäitschrëft, déi sech mat de Länner vun der fréierer Sowjetunioun befaasst
* Vostok (Insel), eng Insel, déi zu Kiribati gehéiert.
Tour de Luxembourg 2011

Den **Tour de Luxembourg 2011** huet mëttwochs den 1. Juni 2011 an der Stad Lëtzebuerg ugefaangen an déi lescht Etapp koum de 5. Juni 2011 och do un.

## D'Etappen

## Generalklassement

## Klassement vun den Etappen
Winawer-Variant

D**'Winawer-Variant** ass eng Variant vun der Franséischer Verdeedegung. Se ass an den ECO-Coden ënner de Schlësselen C15 bis C19 klassifizéiert.

D'Winawer-Variant fänkt mat de follgenden Zich un:

:**1. e4 e6**
:**2. d4 d5**
:**3. Sc3 Lb4**

## Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen
An der Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen ass d'Winawer-Variant ënner de Schlësselen C15 bis C19 klassifizéiert.
* C15: 1. e4 e6 2. d4 d5 3. Sc3 Lb4
* C16: 1. e4 e6 2. d4 d5 3. Sc3 Lb4 4. e5
* C17: 1. e4 e6 2. d4 d5 3. Sc3 Lb4 4. e5 c5
* C18: 1. e4 e6 2. d4 d5 3. Sc3 Lb4 4. e5 c5 5. a3 Lxc3+ 6. bxc3
* C19: 1. e4 e6 2. d4 d5 3. Sc3 Lb4 4. e5 c5 5. a3 Lxc3+ 6. bxc3 Se7

## Literatur
* Alexander Khalifman: *Opening for White according to Anand - Vol. 7*. Chess Stars Publishing, 2006, ISBN 9-54878-246-4
* Neil McDonald: *French Winawer*. Everyman Chess, 2000, ISBN 1-85744-276-8
* Viktor Moskalenko: *The Wonderful Winawer*. New In Chess, 2010, ISBN 9789056913274

## Kuckt och
* Schachnotatioun
Swjosdny Gorodok

**Swjosdny Gorodok** (Звёздный Городок), op Lëtzebuergesch *Stärestiedchen*, englesch *Star City*; offiziellen Numm: Закрытый военный городок № 1, *Sakryty wojenny gorodok 1* ass eng zoue Stad an der Géigend vun der Stad Schtscholkowo nordëstlech vu Moskau a Russland.

Zu Swjosdny Gorodok ass den Ausbildungszentrum vun de russeschen (fréier sowjeteschen) Kosmonauten, de Juri-Gagarin-Kosmonautentrainingszentrum (Центр Подготовки Космонавтов имени Ю.&nbsp;А.&nbsp;Гагарина), Transliteratioun: *Zentr Podgotowki Kosmonawtow imeni Ju. A. Gagarina*, Ofk. *ZPK*. Zanter den 1960er-Jore ginn do all Kosmonauten op hir Flich an de Raum, z.&nbsp;B. op d'Raumstatioun ISS, virbereet. Am Kosmonauten-Trainingszentrum steet déi weltgréisst Zentrifug, déi 1980 gebaut gouf, a Persounen déi dra sëtze bei enger Zuel vun 36 Ëmdréiunge pro Minut bis zu 12&nbsp;g ausgesat sinn.

Ausserdeem ass um Trainingsterrain e Waasserbaseng (12&nbsp;m déif, 20&nbsp;m breet), an deem Reparature wéi an der Schwéierloosegkeet trainéiert kënne ginn. Fir d'Simulatioun vun techneschen Ausfäll stoung fréier och en 1:1-Modell vun engem MIR-Deel bereet, dat elo nëmmen nach en Ausstellungsstéck ass.

Zu Swjosdny Gorodok war an ass och ëmmer nach de russesche Geheimdéngscht aktiv. Wärend der Zäit vun der Sowjetunioun war d'„Stärestiedchen“ streng vun der baussenzeger Welt ofgeschiermt. Och haut ass eng Mauer an e Bësch ronderëm. An den Zentrum vun der Stad féieren nëmme Weeër laanscht Militärkontrollen. Normal kënnt ee nëmme mat engem Passéierschäin eran, deen nëmmen Awunner oder ugemellt Gäscht hunn.

Zu Swjosdny Gorodok liewe vill vun de russesche Kosmonaute mat hire Familljen. Fir d'Famillje vun de Kosmonaute goufen en ettlech Séie kënschtlech ugeluecht. Donieft gëtt et e Supermaart an eng Schoul.

Zu Swjosdny Gorodok gëtt et grousst Fluchfeld, d'Militärfluchfeld Tschkalowski.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Billergalerie bei firstafricaninspace.com
Challenge Peters Sports

Den **Challenge Peters Sports** ass eng Kompetitioun am Cross country a gëtt zu Lëtzebuerg all Joer an allen Altersklassen ausgedroen. D'Kompetitioun besteet aus engem Generalklassement, deen op de Resultater vu 6 Cross-Leef plus engem Championnat baséiert. Den Organisateur ass d'FLA an den Haaptsponsor ass Peters Sports, e Geschäft fir Sportsartikelen.

All Athleeten déi bei engem lëtzebuergesche Liichtathleetikveräi lizenzéiert sinn, dee Member vun der FLA ass, kënne matmaachen.

## De Punktesystem
Op all Cross gëtt et Punkten. Den Éischte kritt 100 Punkten, den Zweeten der 90, asw. Nëmmen déi 3 bescht Crosse vun all Athleet gi gezielt. Zousätzlech gëtt et 10 Punkte Bonifikatioun, wann een der 3 gelaf ass (ouni Championnat). Um Championnat ginn 1,5x méi Punkte verdeelt. Gewënner vum Challenge ass, wien um Schluss vun der Saison déi meescht Punkten huet.

## Palmarès (Senioren)