open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Radiogalaxie

Eng **Radiogalaxie** zeechent sech vis-à-vis vun anere Galaxien duerch hir ongewéinlech staark Radiostralung aus. Energiequell vun där Radiostralung ass en aktive galaktesche Kär.

Radiogalaxië gehéiere meeschtens zu den optesch hellste Galaxien a si gewéinlech elliptesch Galaxien oder S0-Galaxien. Trotzdeem kann hir Stralungsleeschtung am Radiosberäich déi am siichtbare Spektralberäich iwwertreffen.
An normale Galaxien ass d'Radiostralung méi schwaach wéi dat siichtbaart Liicht.

D'Radiostralung vu ville Radiogalaxië kënnt aus zwee meeschtens symmetreschen Emissiounsgebidder, déi mat bis zu villen Mpc vill méi grouss si wéi d'siichtbar Galaxie. Bei geneeën Observatioune sinn déi heiansdo duerch dënn Matièrestralen (engl. Jets) mat dem Galaxiëkär verbonnen. D'Energiequell vu Radiogalaxien ass e masseräicht schwaarzt Lach am Galaxiëkär, dat engersäits Matière opsaugt, awer och a senger Géigend ioniséiert Matière op Vitess vu bal Liichtvitess eropsetzt, Magnéitfelder ausléist an an de Matièrestralen auswërft. D'Radiostralung entsteet duerch Synchrotronstralung an de Matièrestralen an de Gebidder, an deene si op dat intergalaktescht Medium optreffen.

Trotz hirer grousser Distanz gehéiere munnech Radiogalaxien zu de schäinbar hellsten a fir d'éischt entdeckte Radioquellen um Himmel, déi nach nom Stärebild genannt sinn an deem si fonnt goufen. Beispill si Virgo A (Messier 87) an Cygnus A. Déi Radiogalaxie, déi eis am nooste steet, ass Centaurus A (NGC 5128) um Südhimmel.

Laang waren déi eenzeg vun de geneeën Observatiounen zougänglechen Galaxien am wäiten Universum bei Routverrécklungen iwwer 1 Radiogalaxie. Duerch hir Radiostralung konnte si ënner villen aneren, am siichtbare Liicht schwaach Objeten, identifizéiert ginn an anescht wéi bei Quasare gëtt d'Galaxie am siichtbare Liicht net duerch hire Kär iwwerstralt.

D'Emissioun vu Radiogalaxië kann dozou benotzt gi fir dat intergalaktescht Magnéitfeld ze bestëmmen, dat vum Matièrewand an de Raum gedroe gëtt.

## Literatur
* Andrzej G. Pacholczyk: *Radio galaxies.* Pergamon Press, Oxford 1977, ISBN 0-08-021031-7.
* H. J. A. Röttgering: *The most distant radio galaxies.* North-Holland, Amsterdam 1999, ISBN 90-6984-238-6.
* Philip E. Hardee: *Energy transport in radio galaxies and quasars.* Astronomical Society of the Pacific, San Francisco 1996, ISBN 1-886733-21-X.

## Um Spaweck
* Unterrichtsmaterialien Radiogalaxien - Was sind Radiogalaxien?
* Jets from Radio Galaxy 3C296 Astronomy Picture of the Day, 26. Februar 2002
* Images of Radio Galaxies and Quasars Alan Bridles Gallery - National Radio Astronomy Observatory
* Cosmic noise and particles
NGC 5128

Den **Centaurus A** (**[[New General Catalogue|NGC]] 5128**) ass eng Galaxie am Stärebild Centaurus.

Den NGC 5128 ass eng staark Radioquell. En huet eng Wénkelausdehnung vu 27.6' × 20.5' an eng visuell Magnitude vu +6,80&nbsp;mag. Den Centaurus A ass nom Messier 81 déi zweethellst Galaxie baussen der Lokaler Grupp.

**[[Koordinaten]]** (Equinoxe 2000)
* Rektaszensioun: 13 25 30.00
* Deklinatioun: -43°01'00.0"
## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Internetsäit iwwer den Centaurus A
Niwwel (Astronomie)

Als **Niwwel** (laténgesch *nebula* vum griicheschen *nephele*, »Wollek«) oder **Niwwelfleck** gouf an der Astronomie fréier e flächefërmegen Objet bezeechent dee liicht. Dozou hunn och d'Galaxien an d'Stärekéip gehéiert, well se bei klenger Opléisung am Teleskop oder mat bloussem A als Niwwelfleck ze gesi waren.

Haut gëtt Bezeechnung ***Niwwel*** oder ***Gasniwwel*** bal nëmme fir interstellar Wolleken aus Stëbs a Gas gebraucht, déi jee no Aart vun hirem Liichten a verschidde Kategorien agedeelt ginn:
* Emissiounsniwwel, déi ugereegt duerch d'Liicht vu waarme Stäre selwer Liicht aussenden, z.&nbsp;B. den Orionniwwel M&nbsp;42.
* Reflexiounsniwwel, déi dat ugestrahlte Liicht vun noe Stäre reflektéieren, wéi z.&nbsp;B. an de Plejaden M&nbsp;45.
* Rankniwwel, bei deenen déi ofgestousse Gasmäntel vum waarme Stäreniwwerrescht zum Liichten ugereegt gëtt, z.&nbsp;B. de Rankniwwel M&nbsp;57 an der Lyra.
* Supernovareschter, Gasmäntel déi bei enger Supernova fortgeschleidert goufen, wéi z.&nbsp;B. beim Krabbniwwel, an déi mat héijer Vitess op d'interstellar Matière treffen an doduerch liichten.
* Geleeëntlech Donkelniwwelen (Donkelwollek), déi d'Liicht vun Objeten absorbéieren, déi dohanner leien, also net liichten, z.&nbsp;B. de Päerdskappniwwel B&nbsp;33.
* Aussergalaktesch Niwwelen: Dat sinn d'Galaxien. Am bekanntsten ass wuel den Andromedaniwwel M31, deen ongeféier sou grouss ass wéi eis Galaxie a ronn 2,3 Millioune Liichtjoer vun eis ewech ass.

Dat éischt systematescht Verzeechnes vun Niwwelen ass de vum Charles Messier opgestallte Messier-Katalog am Joer 1774. Ee weidert wichtegt Verzeechnes ass den New General Catalogue (NGC) vum Johan Ludvig Emil Dreyer am Joer 1888. Déi zwéi Katalogen hunn Niwwelen, Galaxien a Stärekéip opgelëscht a ginn haut nach gebraucht.

Och als Niwwel gëtt an der Astronomie de Sonnenniwwel bezeechent, d'Gaswollek, aus där sech d'Sonnesystem opgebaut soll hunn.

## Literatur
* James B. Kaler: *Kosmische Wolken. Materie-Kreisläufe in der Milchstraße.* Spektrum Akademischer Verlag, 1998.

## Um Spaweck
Kœur-la-Petite

**Koeur-la-Petite** ass eng franséisch Gemeng an der Meuse an der Regioun Grand Est.

## Nopeschgemengen

* Koeur-la-Grande
* Bislée
* Braseitte
* Sampigny
Neuville-en-Verdunois

**Neuville-en-Verdunois** ass eng franséisch Gemeng an der Meuse an der Regioun Grand Est.

## Nopeschgemengen
Eilenniwwel

Den **Eilenniwwel** (oder **Messier 97** oder **[[New General Catalogue|NGC]] 3587** bezeechent) ass e planetareschen Niwwel mat enger Gréisst vun 3.4'&nbsp;×&nbsp;3.3' an enger visueller Magnitude vu +9,9&nbsp;mag am Stärebild Ursa Major.

Dee vum Zentralstär ausgestoussene Mantel huet en Duerchmiesser vun 2 Liichtjoer an deent sech mat ongeféier 40&nbsp;km/s am Weltraum aus.

Den Niwwel gouf am Joer 1781 vum Pierre Méchain entdeckt.

## Um Spaweck

* SEDS
* http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?NGC3587
* https://web.archive.org/web/20210421201641/https://skyview.gsfc.nasa.gov/current/cgi/runquery.pl?Interface=quick&VCOORD=NGC3587&SURVEY=Digitized+Sky+Survey
* SIMBAD Query
* Artikel a Biller vum NGC 3587 op wikisky.org
* NGC/IC Projet
*  ''NGC 3587'' an der NASA Extragalactic Database
Diffusen Niwwel

**Diffus Niwwele** si Wolleken aus interstellarer Matière, also dënn a wäitverstreet Usammlunge vu Gas a Stëbs. Zu hinnen zielen d'Emissiounsniwwelen an d'Reflexiounsniwwelen. Am Géigesaz zu de planetareschen Niwwelen sinn diffus Niwwelen onreegelméissg geformt a ginn net zwangsleefeg vun engem eenzegen, mä meeschtens vu ville Stären un d'Liichte bruecht. Wann diffus Niwwele grouss a masseräich genuch sinn, si se heefeg Stäregebuertsplazen a maache sou grouss Stärenassociatiounen oder Stärekéip. E puer vun dëse jonke Stäre sinn dacks ganz masseräich a sou waarm, datt hir héich Stralungsenergie de Gas ëm den Niwwel (meeschtens Waasserstoff) zum Liichten ureege kann. Déi Niwwele ginn Emissiounsniwwele genannt. Wann d'Stären net waarm genuch sinn, da gëtt hiert Liicht vum Stëbs aus der Ëmgéigend reflektéiert a kann als wäiss oder blo Reflexiounsniwwelen observéiert ginn. Déi diffus Niwwele selwer kënne bis zu 100.000 Sonnemassen u Matière enthalen.

Dee wuel bekanntsten an hellsten diffusen Niwwel ass den Orionniwwel och M 42 genannt.
## Kuckt och
Paul Lauterbur

De **Paul Christian Lauterbur**, gebuer de 6. Mee 1929, a gestuerwen de 27. Mäerz 2007, war en US-amerikanesche Cheemiker a Radiolog, deen 2003 zesumme mam Peter Mansfield den Nobelpräis fir Physiologie a Medezin kritt huet, fir seng Aarbechten, déi d'Entwécklung vun der Magnéitresonanztomographie (*Magnetic Resonance Imaging*, MRI) erméiglecht hunn.

Dem Paul Lauterbur seng Urgrousselteren, de Michel Lauterbour (Lauterborn) vu Bous a seng Fra, d'Anne Heber, sinn 1848 vu Lëtzebuerg an de Seneca County, Ohio, ausgewandert. Hie selwer ass zu Sidney, Ohio, gebuer an opgewuess an huet do seng *Highschool* gemaach. Hien huet duerno op der *Case Western Reserve University* zu Cleveland an op der *University of Pittsburgh* studéiert.

Seng Fuerschungsaarbechten, fir déi en den Nobelpräis kritt huet, huet hien op der *State University of New York at Stony Brook* gemaach. Hie war, bis zu sengem Doud, Professer op der *University of Illinois at Urbana-Champaign*.

Dem Lauterbur an dem Mansfield hir Recherchen hunn dozou gefouert, datt magnéitesch Kärresonanz (*[[Nuclear magnetic resonance]]*, NMR), déi bis dohi just agesat gouf, fir d'cheemesch Struktur vu Substanzen z'erfuerschen, och agesat konnt gi fir Biller vum Kierper ze produzéieren.
Dobäi huet de Lauterbur Gradianten an d'Magnéitfeld agefouert, déi et erlaben, den Urspronk vun de Radioswellen ze bestëmmen, déi vun den Atomkäre vum Objet, deen ënnersicht gëtt, ausgestraalt ginn.

## Kuckt och
* Lëscht Nobelpräis Medezin
* Lëscht vu Cheemiker

## Um Spaweck
* Nobel Prize 2003 Press Release
* University of Pittsburgh Medical School article on alumnus Lauterbur
* Paul C. Lauterbur Patents
* Luxembourg-American Cultural Society
Jean Knaff

De **Jean Knaff**, gebuer den 2. Mäerz 1825 an der Fiels, a gestuerwen den 18. November 1916 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Duchfabrikant a Politiker.

Hie war Buergermeeschter vun der Gemeng Fiels a vun 1872 bis 1890 Deputéierten an der Chamber.

Hie war e ferventen Unhänger vun de Schmuelspuerbunnen an huet 1882 d'Schmuelspuerbunn vu Kruuchten an d'Fiels initiéiert.

## Gielercher
* 
*
Departement Doubs

D**'Departement Doubs** (**25**) ass e franséischt Departement, an der Bourgogne-Franche-Comté. Säin Numm huet et vum Floss Doubs, deen derduerch leeft.

## Geschicht
D'Departement Doubs gouf zesumme mat 82 aneren Departementer ënner de Franséischer Revolutioun, de 4. Mäerz 1790 op Grondlag vum Gesetz vum 22. Dezember 1789 geschaf.

D'Republik Mandeure koum 1793 derbäi, an d'Fürstentum Montbéliard (dat virdrun zum Mont-Terrible an dann zum Haut-Rhin gehéiert huet), am Joer 1816.

## Geographie
Den Doubs ass en Deel vun der Regioun Bourgogne-Franche-Comté. E grenzt un d'Departementer Jura, Haute-Saône an Territoire de Belfort an un d'schwäizer Kantoner Vaud, Neuchâtel a Jura. Den héchste Punkt ass de Mont d'Or mat 1.463 m.

Déi zwou gréisst Stied aus der Franche-Comté, Besançon mat 130.000 Awunner, a Montbéliard mat 125.000, leien am Doubs.

## Demographie
D'Awunner ginn op Franséisch *Doubistes* oder *Doubiens* genannt.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Gemengen am Departement Doubs

## Um Spaweck

* Préfecture du Doubs
* Conseil général du Doubs
* Comité départemental du tourisme du Doubs
Departement Yonne

D**'Departement Yonne** (**89**) ass e franséischt Departement, an der Bourgogne-Franche-Comté. Säin Numm huet et vun der Yonne, engem Niewefloss vun der Seine, déi vu Süden no Norden derduerch leeft.

## Geschicht
D'Departement Yonne gouf zesumme mat 82 aneren Departementer ënner de Franséischer Revolutioun, de 4. Mäerz 1790 op Grondlag vum Gesetz vum 22. Dezember 1789 geschaf.

## Geographie
D'Yonne ass en Deel vun der Regioun Bourgogne-Franche-Comté. Se grenzt un d'Departementer Aube, Côte-d'Or, Nièvre, Loiret a Seine-et-Marne.

## Demographie
D'Awunner ginn op Franséisch *Icaunais(es)* genannt.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Gemengen am Departement Yonne
* Kantonen am Departement Yonne

## Um Spaweck
* Préfecture
* Conseil général
Chris Evert

D**'Chris (Christiane Marie) Evert**, gebuer den 21. Dezember 1954 zu Fort Lauderdale (Florida), ass eng US-amerikanesch Tennisspillerin mat Lëtzebuerger Originnen.

Si ass déi éischt Tennisspillerin déi méi wéi 1000 Matcher an hirer professioneller Carrière (1972-1989) gewonnen huet a gëtt zu den erfollegräichste Spillerinnen an der Tennisgeschicht gerechent. Haut beschäftegt si sech aktiv mat caritative Wierker, besonnesch am Hibléck op d'Bekämpfung vum Drogemëssbrauch, Wierker fir déi si bis haut (21/11/2007) $15.4 Millioune gesammelt huet.

Der Chris Evert hir Virfuere sinn 1857 vu Biekerech an Amerika emigréiert.

## Unerkennungen
* Véiermol vun der Associated Press zur Sportlerin vum Joer gewielt
* Ausgezeechent mat dem "Sportswomen of the Year Award" duerch *Sports Illustrated* (1976)
* Opgeholl an déi "International Tennis Hall of Fame" (1995)
* Vum Tennis Magazine op déi véiert Plaz vun de Gréissten Tennisspiller klasséiert (2005)

## Um Spaweck
Bannpréiter

De **Bannpréiter** oder **Bannhidder** ass zu Lëtzebuerg e Gemengebeamten, deen als Funktioun huet, Onreegelméissegkeeten an Infraktiounen um Gemengenterrain festzestellen an ze mellen, an, an den Attributioune vu senger Funktioun Protokoll driwwer opzestellen.

Seng Aufgabe ginn am speziellen duerch d'Gemeng déi en engagéiert festgeluecht. A ville klenge Gemenge hat fréier de Gemengecantonnier gläichzäiteg d'Funktioun vum Bannpréiter.

D'Flichte vum Bannpréiter ginn duerch d'Gemengegesetz festgehalen, a seng Admissiounskonditioune goufen am Kader vum Gemengegesetz fir d'éischt duerch d'Gesetz vum 21. Juni 1920 festgeluecht.

Den offiziellen Numm am Gesetz ass op Franséisch *Garde champêtre*, an op Däitsch *Feldhüter*.
Vindemiatrix (Stär)

**Vindemiatrix** ass den Numm vum Stär ε Virginis am Stärebild Virgo.

De Vindemiatrix huet eng visuell Magnitude vu +2,83m a gehéiert zu der Spektralklass G8IIIab. Den Numm kënnt vum Laténgeschen a bedeit "Wäilieserin". Aner Nimm sinn: *Vindemiator*, *Almuredin*, *Alaraph*, *Provindemiator*, *Protrigetrix*an *Protrygetor*. De Vindemiatrix ass ronn 102 Liichtjoer vun eis ewech.

**Koordinate** fir d'Equinoxe J2000.0:

* Rektaszensioun: 13h02m10.60s
* Deklinatioun: +10°57'33.0"

* D'Stärebild Virgo
## Um Spaweck
* Bright Star Catalogue
Heze (Stär)

Den **Heze** ass e Stär ζ Virgo (Zeta Virginis). Den Heze gehéiert zu der Spektralklass A2. Hien huet eng visuell Magnitude vu +3,4 mag.
Den Heze ass ronn 73 Liichtjoer vun eiser Äerd ewech (Hipparcos Datebank).

**Koordinaten** (Equinoxe J2000.0)

*Rektaszensioun: 13h34m41s
*Deklinatioun: +0°35'43"

* Stärebild Virgo

## Um Spaweck
*  http://www.alcyone.de/SIT/bsc/
*  http://www.astro.uiuc.edu/~kaler/sow/heze.html
Bright Star Catalogue

De **Bright Star Catalogue** (och **Yale Catalog of Bright Stars**) ass den Nofollger vum *Harvard Revised Photometry Catalogue*, deen 1908 vum Edward Charles Pickering publizéiert gouf. De Bright Star Catalogue huet all Stäre registréiert, déi méi hell si wéi 6,5&nbsp;mag. Déi éischt Editioun ass am Joer 1930 erauskomm. Als lescht gedréckte Versioun ass 1982 déi 4. Oplo erauskomm. Déi 5. Oplo ass zanter 1991 nëmmen online respektiv als elektronesch Versioun ze kréien.

Am Katalog sinn 9.110 Objete registréiert, vun deenen an der Tëschenzäit 14 als Novaen oder extragalaktesch Objeten identifizéiert goufen - déi Objete sinn awer och haut nach am Katalog dran, fir déi fortlafend Nummeréierung z'erhalen. 1983 koum en Zousaz, mat 2.603 weider Stäre bis zu enger Magnitude vu 7,1.
Nieft der Bayer-Bezeechnung an der Flamsteed-Bezeechnung sinn d'Eegebeweegung, Magnitude, Parallax a weider Kommentaren zu de Stären uginn.

Als Verwäis op de Bright Star Katalog gëtt d'Ofkierzung **HR** (fir *Harvard Revised*) gebraucht.

## Kuckt och
* Astronomesch Katalogen

## Um Spaweck
*  Websäit
Inklinatioun (Astronomie)

D**'Inklinatioun** oder **Bunnschréi** vun engem Himmelskierper ass an der Himmelsmechanik de Wénkel tëscht sengem Orbitalplang an engem Referenzplang.

D**'Bunnschréi** ass eent vun de sechs Bunnelementer vun de klassesche Bunnbestëmmungen a gëtt bal ëmmer mat ***i*** (fir „Inklinatioun“) bezeechnet. Zesumme mat dem Argument vum Knuet definéiert si d*'Positioun* vum Orbitalplang am Raum.
 
* Als Bezuch gëtt am Sonnesystem meeschtens de Plang vun der Äerdbunn (Ekliptik) gewielt, von deem d'Ëmlafbunne vun de grousse Planéiten an de Mounden nëmmen ëm e puer Grad ofwäichen.
* Fir (kënschtlech) Äerdsatellite wielt een als Referenz d'Satellitebunnelementer de mëtteleren Equatorplang vun der Äerd, geneesou wéi fir d'Bunnbeweegung vun Duebelstären. Si gëtt bei de leschte meeschtens als Positiounswénkel vun der grousser Bunnachs – relativ zum equatoriale Koordinatesystem (RA, &delta;) – uginn.
* D'Inklinatioune vun de Mounde vun den anere Planéiten am Sonnesystem ginn op den Equatorniveau vum Planéit bezunn, deen ëmkreest gëtt.
* D'Schréi vun enger Exoplanéitebunn gëtt géintiwwer der  direkter Siichtlinn (woubäi Inklinatioun=0° heesche géif, datt mir d'System direkt vun uewe kucken, de Bunnpol also op d'Plaz vum Observateur weist, an d'Inklinatioun=90° heesche géif, datt mir de Bunneplang direkt op d'Kant gesinn.)

Am Fall vu Keplerbunnen (nëmmen zwéi Kierper am Vakuum) ass se konstant an den Orbitalplang bleift a senger Ausriichtung ënner de Fixstäre stabil. Bei gravitative Stéierungen duerch drëtt Kierper kritt d'Argument vum Knuet kleng, deelweis periodesch Ännerungen. Dofir gëtt d'Bunnelement als eng Rei vun *[[oskuléierend]]en* Termen par Rapport zu enger Epoch uginn, also als zu engem bestëmmten Zäitpunkt gëlteg Näherungsléisung.

## Kuckt och
(827) Wolfiana

Den **(827) Wolfiana** ass en Asteroid vun der Haaptceinture, deen den 29. August 1916 vum éisträicheschen Astronom Johann Palisa zu Wien entdeckt gouf.

Den Asteroid gouf nom däitschen Astronom Max Wolf genannt.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
## Um Spaweck
*  Orbitsimulatioun (Java Applet)
Handwierk zu Lëtzebuerg

Mat senge 6600 Entreprisen, déi 80.000 Persoune beschäftegen, ass d'Handwierk zu Lëtzebuerg eng wichteg Sail vun der Lëtzebuerger Wirtschaft. Säin totalen Ëmsaz schätzt de President vun der Lëtzebuerger Handwierkerfederatioun op 3,25 Mrd € pro Joer. D'Handwierk huet des Weideren, ëmmer nach no him, 15.000 nei Aarbechtsplazen an den zéng leschte Jore geschaf. Wouer bleift et trotzdeem, datt d'Handwierk am Land, wéi iwwerall, sech strukturméisseg total verännert huet:

* Verschidde Kategorië vun Handwierker si verschwonnen,
* Anerer hu sech dynamesch entwéckelt a sech spezialiséiert,
* d'Zuel vun den Haaptbranchen am Handwierk gëtt ëmmer méi laang (eng 65 no der Lëscht vun der Handwierkerkammer),
* Erëm aner Handwierker hu sech transforméiert, an hunn en industrielle Charakter kritt..

## Handwierker mat enger dynamescher Entwécklung
* Coiffer 
* Mecanicien
* Elektriker
* Elektroniker

## Handwierker, déi ausstierwen
* Bäcker
* Dëppegéisser
* Pelzmécher
* Schräiner
* Modist, Huttmécher
* Schaarschtechbotzer
* Schlässer
* Schéiereschlëffer
* Schouster
* Schmadd
* Schneider

## Den Encadrement vum Handwierk
* Handwierkerkammer
* Handwierkerfëderatioun

## Um Spaweck
Bouconville-sur-Madt

**Bouconville-sur-Madt** ass eng franséisch Gemeng an der Meuse an der Regioun Grand Est.

D'Uertschaft läit am Parc naturel régional de Lorraine
## Nopeschgemengen
* Xivray-et-Marvoisin
* Rambucourt
* Montsec
* Broussey-Raulecourt
(514) Armida

De **(514) Armida** ass en Asteroid vun der Haaptceinture, deen de 24. August 1903 vum Max Wolf entdeckt gouf. 
 
Den Asteroid gouf no der Titelfigur aus der Oper *[[Armida]]* vum Christoph Willibald Gluck genannt.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
*  Orbitsimulation (Java Applet)
(2001) Einstein

Den **(2001) Einstein** ass en Asteroid vun der Haaptceinture, deen de 5. Mäerz 1973 vum Paul Wild entdeckt gouf. Den Asteroid as benannt ginn nom Albert Einstein, dem berüümte Physiker, Mathematiker a Grënner vun der Relativitéitstheorie.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
*  Orbitsimulation (Java Applet)
Troyon

**Troyon** ass den Numm vun zwou Uertschaften a Frankräich:

*Troyon, eng fréier Gemeng an der Aisne
*Troyon, eng Gemeng an der Meuse
Han-sur-Meuse

**Han-sur-Meuse** ass eng franséisch Gemeng am Departement Meuse an der Regioun Grand Est.

D'Uertschaft läit am Parc naturel régional de Lorraine.
## Nopeschgemengen
* Ailly-sur-Meuse
* Brasseitte
* Bislée
* Koeur-la-Petite
Yonne

**Yonne** bezitt sech op:
* de Floss: Yonne (Floss);
* d'franséischt Departement, dat duerno genannt ass: Departement Yonne.
Yonne (Floss)

D**'Yonne** ass e Floss a Frankräich, deen haaptsächlech an der Bourgogne leeft. Se ass dee wichtegste lénksen Niewefloss vun der Seine.

## Geographie
D'Yonne entspréngt am Morvan-Massiv, südëstlech vu Château-Chinon, an engem Bëschmassif bei *Le Pont-Charrot* Si leeft vun do aus no Norden an no engem Laf vu ronn 12&nbsp;km fiddert se de Stauséi vu Pannecière-Chaumard.

Vu Sardy-lès-Épiry un leeft se parallel mat dem Canal du Nivernais duerch Clamecy, laanscht Coulanges-sur-Yonne.

Vu Vincelles bis op Auxerre ass se da selwer en Deel vum Kanal, mat Schleise bei Vaux-sur-Yonne, Champs-sur-Yonne, Vaux, Augy an Auxerre (2). Vun Auxerre leeft se da weider bis op Montereau-Fault-Yonne (Seine-et-Marne) wou se an d'Seine leeft.

Geographesch gekuckt leeft do d'Seine an d'Yonne, well d'Yonne méi en héijen Debit huet.

D'Yonne huet a Verbindung mat dem Canal du Nivernais eng grouss Roll fir Paräis gespillt, well op hir eng grouss Parti vum Brennholz fir d'Haaptstad gefléist gouf. 1923 ass dat lescht Floss vu Clamecy a Richtung Paräis fortgaangen.

Den Numm kéim vum Keltesche *Ica-Onna* (béid Wierder bezéie sech op Waasser), wat een haut nach an der Bezeechnung *Icaunais* fir d'Awunner vum Departement erëmfënnt.

## Departementer a gréisser Stied, duerch déi d'Yonne leeft

* Nièvre (58): Corbigny, Clamecy
* Yonne (89): Auxerre, Joigny, Sens, Pont-sur-Yonne
* Seine et Marne (77): Montereau-Fault-Yonne

## Nieweflëss

## Hydrologie
Wéinst hirem méi héijen Debit wéi d'Seine ass d'Yonne am Fong den Haaptfloss vum Paräisser Baseng.

## Navigatioun
Op 108&nbsp;km, vun Auxerre bis Montereau ka mam Schëff gefuer ginn. Et gëtt 26 Schleisen. D'Yonne ass duerch de Kanal vun der Bourgogne mat der Saône, an duerch de Canal du Nivernais mat der Loire verbonnen.

## Um Spaweck
Paul Wild

De **Paul Wild**, gebuer de 5. Oktober 1925 zu Wädenswil, a gestuerwen den 2. Juli 2014 zu Wabern bei Bern, war e Schwäizer Astronom, dee jorelaang als Professer - vun 1980 bis 1991 als Direkter vum Astronomeschen Institut - op der Universitéit Bern geschafft huet. Ausserdeem war hien Dokter vun der Philosophie an Naturwëssenschaft souwéi President vun der Fritz-Zwicky-Stëftung.

Am *[[Observatoire Zimmerwald|Zimmerwald-Observatoire]]* bei Bern huet de Wild am Laf vu senger Karriär 94 Asteroiden, entdeckt, dorënner och e puer äerdno Asteroiden, a siwe Koméiten. Seng wichtegst Entdeckung ass de periodesche Koméit Wild 2 (offiziell Bezeechnung: 81P/Wild), deen de Wild de 6. Januar 1978 als Éischte gesinn huet. Dee Koméit gouf vun der NASA als Zil fir d'Stardust-Missioun ausgewielt. D'Raumsond huet virun allem Stëbspartikele vum Koméit agefaangen an op d'Äerd zeréckbruecht.

D'Raumsond ass de 15. Januar 2006 op d'Äerd zeréckkomm.

Den Asteroid (1941) Wild gouf no him genannt.

An Australien dréit den Observatoire wou den Australia Telescope Compact Array steet säin Numm.
## Um Spaweck

*  Swissinfo - Paul Wild u. die Raumsonde "Stardust"
* Andreas Verdun: ''Wild, Paul''. Historesche Lexikon vun der Schwäiz
*  Bréif vum Paul Wild zum Koméit Wild 2 op der Missiounssäit vum Jet Propulsion Laboratory
* Observatorium Zimmerwald vum astronomeschen Institut vun der Universitéit Bern
* Urs Tremp: ''Ein Licht trägt seinen Namen.'' Noruff, NZZ am Sonntag, 10. August 2014
(1941) Wild

Den **(1941) Wild** ass en Asteroid vun der Haaptceinture, deen de 6. Oktober 1931 vum däitschen Astronom Karl Wilhelm Reinmuth zu Heidelberg entdeckt gouf.

Den Asteroid gouf nom Schwäizer Astronom Paul Wild genannt.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
## Um Spaweck
*  Orbitsimulation (Java Applet)
Buxières-sous-les-Côtes

**Buxières-sous-les-Côtes** ass eng franséisch Gemeng an der Meuse an der Regioun Grand Est.

D'Uertschaft läit am Parc naturel régional de Lorraine
## Nopeschgemengen

*Woinville
*Buxerulles
*Savonnières-en-Woëvre
*Heudicourt-sous-les-Côtes
Departement Seine-et-Marne

D**'Seine-et-Marne** (**77**) ass e franséischt Departement, an der Regioun Île-de-France. Säin Numm kënnt vun de Flëss Seine a Marne. Et gouf zesumme mat 82 aneren Departementer ënner der Franséischer Revolutioun, de 4. Mäerz 1790 op Grondlag vum Gesetz vum 22. Dezember 1789 geschaf.

## Geographie
D'Departement Seine-et-Marne läit an der Regioun Île-de-France, wouvun en déi ëstlech Hallschent bilt. Et grenzt un d'Departementer Val-d'Oise, Seine-Saint-Denis, Val-de-Marne an Essonne am Westen, Loiret a Yonne am Süden, Aube a Marne am Osten, Aisne an Oise am Norden.

De gréissten Deel vum Departement gehéiert zur natierlecher Regioun Brie, op där mat hire fruchtbare Biedem haaptsächlech Kären an Zockerrommele gezillt ginn. Aus der Véizuucht a besonnesch der Mëllechwirtschaft si bekannt Kéiser wéi de Brie an de Coulommiers bekannt. Do wou déi leemeg Biedem net ewechgeschwemmt goufen, fënnt ee schéi Bëscher wéi d'Staatsbëscher vun Armainvilliers, vu Crécy oder vu Jouy. Westlech vu Montereau am Dall vun der Seine leien d'Bëscher vu Fontainebleau déi am Süden an d'Kallekbiedem vum Gâtinais iwwerginn, op deenen haaptsächlech Kären a Fuddermëttele gezillt ginn. Am westlechen Deel nërdlech vun der Marne läit den niddrege Plateau vun der Goële mat senge Sandkoppe mat Bëscher an Hecken. D'Géigend ass bekannt wéinst dem Uebstbau. De Multien tëscht Meaux an dem Valois huet méi räich Biedem op deene Weess a Rommele gezillt ginn. Industriell Aktivitéite fënnt een an de Stied wéi Meaux, Lagny, Coulommiers, Montereau a Melun. D'Departement ass och de gréisste Pëtrolsproduzent am Paräisser Baseng, mat Pëtzer zu Coulommes, Chartrettes a Chailly-en-Bière.

## Hydrographie
Ausser der Yerres huet keen nennenswäerte Floss seng Quell am Departement. D'Seine déi am Süde vum Departement op enger Längt vun 106&nbsp;km vun Osten no Westen derduerch leeft an an déi schliisslech all d'Flëss vum Departement ophëlt ass nieft der Marne déi hire gréissten Niewefloss ass, de gréisste Floss vum Departement. De Petit Morin, d'Ourcq, de Grand Morin sn d'Beuvronne sinn Nieweflëss vun der Marne an den Orvin, d'Voulzie, d'Yonne, de Loing an d'Yerres lafen an d'Seine.

### Stied
Gréisser Stied si Chelles, Torcy, Pontault-Combault, Lagny-sur-Marne, Coulommiers, Nemours, Meaux, Melun, Montereau-Fault-Yonne, Brie-Comte-Robert, Provins, Fontainebleau an déi nei geschaf Stied Marne-la-Vallée a Sénart.

## Demographie
D'Awunner ginn op Franséisch *Seine-et-Marnais(es)* genannt.

## Kuckeswäertes

* Kathedral vu Meaux
* Schlass Fontainebleau
* Bësch vu Fontainebleau
* Moret-sur-Loing
* Schlass Vaux-le-Vicomte
* Schlass Champs-sur-Marne
* Schlass Ferrières-en-Brie
* Château-Landon
* Provins
* Blandy-les-Tours
* Commanderie vum Templeruerden zu Coulommiers
* Kryptae vu Jouarre
* D'Halen aus dem 16. Jh. zu Égreville
* Barbizon
* Milly-la-Forêt
* Parc Disneyland

## Kuckt och
* Arrondissementer am Departement Seine-et-Marne
* Kantonen am Departement Seine-et-Marne
* Lëscht vun de Gemengen am Departement Seine-et-Marne
## Um Spaweck
* Préfecture
* Conseil général
Walt Disney

De **Walt Disney**, gebuer de 5. Dezember 1901 als **Walter Elias Disney** zu Chicago, a gestuerwen de 15. Dezember 1966 zu Burbank (Kalifornien), war een US-amerikanesche Filmproduzent, Trickfilmzeechner a -regisseur.

De Karikaturist a Reklammenzeechner Walt Disney huet vun 1922 un zu Hollywood mat Zeechentrickfilmer experimentéiert.

Hien huet nei Märchegestalten erfonnt, vun deenen d'Mickey Mouse (1926) weltberüümt gouf. D'Niewefigure vun der Mickey Mouse goufen Haaptacteuren an neien Trickfilmserien, sou zum Beispill den Donald Duck, de Goofy an den Dagobert Duck.

1937 entsteet den éischte Long-métrage Film: Snow White and the Seven Dwarfs (Schneewittchen an déi siwen Zwergen).

## Um Spaweck
Blaise

Den Numm **Blaise** ka follgend Bedeitungen hunn:

* Blaise, eng fréier Gemeng an der Haute-Marne, haut an der Gemeng vu Colombey-les-Deux-Églises
* Blaise, eng fréier Gemeng an den Ardennes, haut an der Gemeng Vouziers
* Blaise, en Niewefloss vun der Marne
* Blaise, en Niewefloss vun der Eure
**Blaise** ass de Familljennumm vun ë. a. follgende Leit:

* Guy Blaise (*1980), lëtzebuergesche Foussballspiller
* Jean Blaise (*1951), franséischen artisteschen Direkter
* Jean Blaise (*1942), Pseudonym vum franséischen Acteur Miroslav Brożek
Aydoilles

**Aydoilles** ass eng franséisch Gemeng an de Vogesen an der Regioun Grand Est.

## Biller

Fichier:Aydoilles 88600.jpg|D'Kierch
Fichier:88-Aydoilles.png|Lokalisatioun vun der Gemeng am Departement an a Frankräich


## Nopeschgemengen
*Fontenay
*Vaudéville
*Longchamp
*Méménil
Beauménil

**Beauménil** ass eng franséisch Gemeng an de Vogesen an der Regioun Grand Est.

## Biller

Fichier:Beauménil (88) rue de l'Ermite.jpg|Landschaft
Fichier:Beauménil (88) mairie.jpg|D'Haus mat der Schoul an der Gemeng
Fichier:Beauménil 88 Vologne.jpg|D'Baach Vologne
Fichier:Map commune FR insee code 88046.png|Kaart vun der Gemeng an den Nopeschgemengen


## Nopeschgemengen
*Fiménil
*Laveline-devant-Bruyères
*Herpelmont
*Champ-le-Duc
Departement Somme

D**'Somme** (**80**) ass e franséischt Departement an der Regioun Hauts-de-France. Den Numm huet et vum Floss Somme.

## Geschicht
D'Departement Somme gouf zesumme mat 82 aneren Departementer ënner der Franséischer Revolutioun, de 4. Mäerz 1790 op Grondlag vum Gesetz vum 22. Dezember 1789 geschaf.

Am Éischte Weltkrich war do d'Schluecht vun der Somme (1916), eng vun deene schroosten an deem Krich.

## Geographie
D'Departement grenzt un d'Departementer Pas-de-Calais, Nord, Aisne, Oise, Seine-Maritime, a läit um Äermelkanal.

## Kuckt och

* Lëscht vun de Gemengen am Departement Somme
## Um Spaweck
* Le Conseil général de la Somme
* Préfecture
* Le tourisme dans la Somme
(4486) Mithra

De **(4486) Mithra** ass en Apolloasteroid a Marsbunnkäizer. E gouf den 22. September 1987 vum Eric Elst am Vladimir Shkodrov entdeckt. Den Asteroid ass no der persescher Gëttergestalt Mithra genannt. Radarënnersich vum Asteroid hunn erginn, datt seng Form staark gegafelt ass an zwou grouss Bëlzen huet (Bild).

## Kuckt och
Lëscht vun de Gemengen am Departement Somme

Dëst ass d**'Lëscht vun de 782 Gemengen am [[Departement Somme]]**, dem Alphanet no a mat hirem INSEE- a Postcode

(CAA) Communauté d'agglomération Amiens Métropole, geschaf 2000.
Oise

**Oise** ass:
* e Floss a Frankräich an an der Belsch: Oise (Floss);
* duerno genannt: d'franséischt Departement Oise, 
* d'Departement Val-d'Oise,
* an dat fréiert Departement Seine-et-Oise.
Departement Oise

D**'Oise** (**60**) ass e franséischt Departement an der Regioun Hauts-de-France, dat vum Floss Oise, deen doduerch leeft, säin Numm huet.

## Geschicht
D'Departement Oise gouf zesumme mat 82 aneren Departementer ënner der Franséischer Revolutioun, de 4. Mäerz 1790 op Grondlag vum Gesetz vum 22. Dezember 1789 geschaf.

## Geographie
D'Departement Oise grenzt un d'Departementer Aisne, Seine et Marne, Val d'Oise, Eure a Seine-Maritime.

## Démographie
D'Awunner vun der Oise ginn op Franséisch *Isarien(ne)s* genannt.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Gemengen am Departement Oise

## Um Spaweck

* Préfecture
* Conseil général
Lëscht vun de Gemengen am Departement Oise

Dëst ass d**'Lëscht vun de 693 Gemengen am [[Departement Oise]]**, dem Alphabet no, mat hirem INSEE- a Postcode.


(CAB) Communauté d'agglomération vum Beauvaisis, geschaf 2004.
Somme

**Somme** ass:
* e Floss a Frankräich: Somme (Floss)
* duerno genannt, en Departement: Departement Somme.

"Somme" heescht Quell, a sou gëtt et, ausser Flouernimm, en ettlech Uertschaften am Departement Marne, déi sou heeschen:
* Somme-Bionne
* Somme-Suippe
* Somme-Tourbe
* Somme-Vesle
* Somme-Yèvre

an och Somme-Leuze an der belscher Provënz Namouer
M 2-9

} || 14,7 m
|- bgcolor="#FFFAFA"
| Wénkelduerchmiesser || 115“ × 18“
|- bgcolor="#FFFAFA"
| Flächenhellegkeet || 
|- bgcolor="#FF8000"
| align="center" colspan="2" | Zentralstär
|- bgcolor="#FFFAFA"
| Bezeechnung || IRAS 17028-1004 
|- bgcolor="#FFFAFA"
| Spektralklass || 
|- bgcolor="#FF8000"
| align="center" colspan="2" | Physikalesch Daten
|- bgcolor="#FFFAFA"
| Gehéiert zu der || Mëllechstrooss
|- bgcolor="#FFFAFA"
| Distanz || 2'100 Liichtjoer 
|- bgcolor="#FFFAFA"
| Absolut Hellegkeet || 
|- bgcolor="#FFFAFA"
| Absolutten Duerchmiesser || 0,7 Liichtjoer
|- bgcolor="#FFFAFA"
| Mass || 
|- bgcolor="#FFFAFA"
| Radialvitess || 87,5&nbsp;km/s
|- bgcolor="#FFFAFA"
| Alter || 
|- bgcolor="#FF8000"
| align="center" colspan="2" | Katalogbezeechnungen
|- bgcolor="#FFFAFA"
| align="center" colspan="2" | M2-9, PK 010+18.2 
|}
De **Planetareschen Niwwel M2-9**, och alt wéi verschidden anerer wéinst senger Form Päiperleksniwwel genannt, ass e planetareschen Niwwel am Stärebild Ophiuchus an ass ronn 2.100 Liichtjoer vun eiser Äerd ewech.

## Entdeckung
De planetareschen Niwwel M2-9 gouf am Joer 1947 vum däitsch-amerikaneschen Astronom Rudolf Minkowski entdeckt.

## Kuckt och
*NGC 2346
*NGC 6302
*Klengen Hantelniwwel

## Um Spaweck
*  Hubble Space Telescope
*  GoBlack
*  Astronomy Picture of the Day
*  Capella Observatory
*  The evolving morphology of the bipolar Nebula M2-9
*  SIMBAD Query
*  NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
UCI ProTour 2005

= D'Coursse vum UCI ProTour 2005 =

= Endklassementer 2005 =
## Eenzelklassement
1. Danilo Di Luca 

2. Tom Boonen 

3. Davide Rebellin 

4. Jan Ulrich 

5. Lance Armstrong 

6. Alexander Winokurow 

7. Levi Leipheimer 

8. Paolo Bettini 

9. Bobby Julich 

10.George Hincapie 

13. Fränk Schleck 

25. Kim Kirchen 

## Ekippeklassement
1. Team CSC

2. Phonak Hearing Systems

3. Rabobank

4. Davitamon-Lotto

5. Liberty Seguros - Würth Team

6. Gerolsteiner

7. Saunier Duval - Prodir

8. Discovery Channel Pro Cycling Team

9. Crédit Agricole

10. Illes Balears - Caisse d'Épargne

## Natiouneklassement

1. Italien

2. Vereenegt Staate vun Amerika

3. Spuenien

4. Däitschland

5. Australien

6. Belsch

7. Holland

8. Lëtzebuerg

9. Frankräich

10. Russesch Federatioun
Michel Pintz

De **Michel Pintz** och nach bekannt ënner dem Numm ***Schéifermisch vun [[Aasselbuer]]***, gebuer 1774, an higeriicht duerch d'Guillotine den 20. Mee 1799 um Glacis, ass dee bekanntste Lëtzebuerger, deen um Klëppelkrich deelgeholl huet.

## Geschicht

Den 30. Oktober 1798 war et zu Klierf zou grousse Reiwereien tëscht der franséischer Arméi an der sougenannter Klëppelarméi komm. D'Baueren hate sech am Schlass verschanzt, a sech bis spéit an de Nomëtte gewiert.

Eng Partie vun hinne war scho gefall, an de Rescht huet probéiert fir sech mat sou wéineg wéi méiglech Verloschter zeréckzezéien. Mat e puer vu senge Kolleegen hat den Aasselbuerer Schéifer, Michel Pintz, et fäerdeg bruecht fir a säin Duerf zeréckzekommen.

Géint 4 Auer mëttes koumen du franséisch Gendaarmen an d'Duerf. Et gouf Alarm geschloen, an d'Bauere si mat hire Waffen op d'Strooss gaangen. Bei der Reiwerei déi dunn entstanen ass gouf op d'Gendaarme geschoss, an et sinn der 2 gefall.

Déi zwéin déi geschoss haten, waren de Jean Wesard vu Klierf, deen als éischte geschoss awer net getraff hat, an de Michel Pintz vun Aasselbuer.

Den 19. Mee 1799 um Militärgeriicht koum de Jean Wesard, well en net getraff hat, an och eréischt 17 Joer al war, mat engem bloen A dovun, awer de Schéifermisch gouf zum Doud verurteelt an um Nikloskierfecht, do wou haut d'Klëppelkrichmonument um Lampertsbierg steet, higeriicht.

Virdru ware si am Fort Olizy gefaange gehale ginn.

## Verschiddenes
Op der Aasselbuerer Millen steet eng Skulptur, geschaf vum Michel Heintz jr, an zu Aasselbuer gëtt et eng Plack, déi un de Schéifermisch erënneren.

De Norbert Weber huet en Theaterstéck, *De Schéifermisch*, geschriwwen, dat 1958 uropgefouert gouf.
(1620) Geographos

De **(1620) Geographos** ass en Äerdnoen Asteroid (Planetoid) aus der Grupp vun den Apollo-Asteroiden. Dat sinn Himmelskierperen, déi eis Äerdbunn kräize kënnen.

Den Asteroid gouf de 14. September 1951 um Palomar-Observatoire vun den Astronomen Albert George Wilson a Rudolf Minkowski entdeckt. Den Numm bedeit Geograph an den Numm ass zu Éiere vun der National Geographic Society.

E beweegt sech tëscht 0,8277 AE (Perihel) an 1,6632 AE (Aphel) a ronn 508 Deeg ëm eis Sonn. D'Bunnexzentrizitéit ass 0,3354 an d'Bunn ass ëm 13,341° géint d'Ekliptik gebéit.

Am Joer 1994 hu Radarobservatiounen erginn, datt et sech beim Geographos ëm e längelzegen Objet vu 5 × 2 × 1,5&nbsp;km Ausdeenung handelt. Den Asteroid rotéiert a ronn 5 Stonnen an 13 Minutten ëm seng eegen Achs.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
Champ-le-Duc

**Champ-le-Duc** ass eng franséisch Gemeng an de Vogesen an der Regioun Grand Est.

## Biller

Fichier:Champ-le-Duc Romane2.jpg|D'Kierch Assomption de Notre-Dame
Fichier:Champ-le-Duc, Mairie.jpg|D'Gemeng
Fichier:Champ le Duc oratoire chapelle.jpg|Eng Kappell zu Champ-le-Duc
Fichier:88-Champ-le-Duc.png|Lokalisatioun vun der Gemeng am Departement an a Frankräich


## Nopeschgemengen

*Bruyères
*Laval-sur-Vologne
*Fiménil
*Beauménil
Somme (Floss)

D**'Somme** ass e Stroum a Frankräich, deen dem Departement Somme säin Numm ginn huet.

## Geographie
D'Quell vun der Somme ass no bei Fonsomme am Departement Aisne op ongeféier 100 m Héicht. Se leeft op enger Längt vun 245 Kilometer, a ville Meanderen a westlecher Richtung.

Si leeft an der Baie de Somme, tëscht Le Crotoy a Saint-Valéry-sur-Somme, an den Äermelkanal.

### Haaptnieweflëss

## Departementer a Stied, duerch déi se leeft
* Aisne: Saint-Quentin
* Somme: Ham, Péronne, Corbie, Amiens, Abbeville, Saint-Valéry-sur-Somme, Le Crotoy

## Um Spaweck
Charmois-devant-Bruyères

**Charmois-devant-Bruyères** ass eng franséisch Gemeng an de Vogesen an der Regioun Grand Est.

## Nopeschgemengen

*Le Roullier
*Docelles
*La Baffe
*Cheniménil

## Um Spaweck
Deycimont

**Deycimont** ass eng franséisch Gemeng an de Vogesen an der Regioun Grand Est.
D'Awunner vun der Uertschaft gi *Rouges-Founants* genannt.

## Biller

Fichier:Vuedeycimont.JPG|Vue op den Duerfkär
Fichier:Recreux massif.JPG|De * Massif du Recreux*
Fichier:Vologne-deycimont.JPG|D'Baach Vologne
Fichier:Ruptduvoid.jpg|Haiser an der Gemeng
Fichier:Tete-de-fourneau.jpg|D*'Tête du Fourneau*
Fichier:Sainte-Menne-Deycimont.JPG|D'Kierch Sainte-Menne


## Nopeschgemengen
*Lépanges-sur-Vologne
*Le Boulay
*Neuveville-devant-Lépanges
*Le Roulier

## Um Spaweck
Docelles

**Docelles** ass eng franséisch Gemeng an de Vogesen an der Regioun Grand Est.
D'Awunner vun der Uertschaft ginn *Docellois* genannt.

## Biller

Fichier:Fresque Docelles.jpg|Den Duerfkär mat eng Mauerbild, dat un dem Duerf seng Geschicht als Papeterie erënnert
Fichier:Docelles1.jpg|D'Kierch...
Fichier:Le clocher de Docelles.png|...an 1940, wéi se vun den Däitschen zerstéiert gi war
Fichier:88-Docelles.png|Lokalisatioun vun der Gemeng am Departement an a Frankräich
Fichier:Docelles, Hôtel de ville.jpg|D'Gemeng


## Nopeschgemengen
*Le Roulier
*Charmois-devant-Bruyères
*Cheniménil
*Le Boulay
(1128) Astrid

**(1128) Astrid** ass en Asteroid vun der Haaptceinture, deen den 10. Mäerz 1929 vum belschen Astronom Eugène Joseph Delporte zu Ukkel entdeckt gouf.

Den Asteroid ass no der Astrid vu Schweden, der Fra vum belsche Kinnek Leopold III. genannt.

## Um Spaweck
*  Orbitsimulation (Java Applet)

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
(911) Agamemnon

Den Asteroid **(911) Agamemnon** ass e Jupiter-Trojaner, deen 1919 vum Karl Wilhelm Reinmuth um Observatoire zu Heidelberg am Lagrange-Punkt L4 vum Jupiter entdeckt gouf.

Den Agamemnon beweegt sech an engem Ofstand vu 4,904 (Perihel) bis 5,597 (Aphel) astronomeschen Eenheeten a ronn 12 Joer ëm eis Sonn. D'Bunn ass 21,8° géint d'Ekliptik gebéit an d'Bunnexzentrizitéit ass 0,066. Säin Duerchmiesser huet ongeféier 167 Kilometer.

Den Asteroid gouf nom mythologeschen Held Agamemnon genannt.

## Kuckt och
* Lëscht vun den Asteroiden
* Trojaner (Astronomie)
* Trojaner-Asteroiden
## Um Spaweck
*  Orbitsimulatioun (Java Applet)
David Gill

De Sir **David Gill**, gebuer den 12. Juni 1843 zu Aberdeen, a gestuerwen de 24. Januar 1914 zu London, war e britteschen Astronom.

De Gill huet d'Parallax vum Mars benotzt, fir d'Distanz zu der Sonn ze bestëmmen. Hien huet de Gebrauch vum Heliometer perfektionéiert.

Hie war "Her Majesty's Astronomer" um Kap vun der Gudder Hoffnung. Hie war och Pionéier an der Astrophotographie. Seng Aarbechte waren och d'Grondlag vu villen intressante Stärentdeckungen, wéi z.&nbsp;B. de Kapteyns Stär, deen op Fotoplacken déi hie mat an Europa matbruecht hat, entdeckt konnt ginn.

Am Joer 1900 gouf hie mat der Bruce Medail ausgezeechent. D'Goldmedail vun der Royal Astronomical Society krut hien zweemol, an zwar 1882 an 1908.

## Kuckt och
*
Lëscht vun de Gemengen am Departement Yonne

Dëst ass d**'Lëscht vun de 454 Gemengen am [[Departement Yonne]]** dem Alphabet no, mat hirem INSEE- a Postcode.
Saragossa

**Saragossa** ass d'Haaptstad vun der spuenescher Provënz Saragossa a läit der autonomer Regioun Aragonien.

## Kultur

## Kuckt och
* Lëscht vun de spuenesche Groussstied

## Um Spaweck

* *Offiziell Säit vu Saragossa
Norbert Weber

Den **Norbert Weber**, gebuer de 16. Februar 1925 zu Iechternach, a gestuerwen de 17. Mäerz 2007, war e lëtzebuergesche Kolumnist an Auteur.

Den Norbert Weber war berufflech Staatsbeamten. Hien huet mam Pierre Grégoire 1959 de *Ministère des Arts et Sciences* (spéider *Ministère des Affaires culturelles*) an d'Liewe geruff, deen e bis 1975 geleet huet. An där Zäit sinn eng ganz Rei vu kulturellen Institutiounen entstanen oder gestäerkt ginn, un deenen hien aktiv bedeelegt war, an d'Basis vun enger moderner Kulturpolitik ass geschaf ginn (d'Kulturrevue "Arts et lettres", d'Concert-Zykle vun de "Soirées de Luxembourg", eng ganz Rei vu kulturellen Accorden, den Neien Theater zu Lëtzebuerg, eng Modernisatioun vun de Kulturinstituter - Nationalbibliothéik, Staatsarchiv, Nationalmusée - deenen hir wëssenschaftlech Roll gestäerkt gouf, asw.).

Wéinst politeschen Differenze mam Minister Robert Krieps huet den Norbert Weber 1975 ëm eng Versetzung gefrot. 1977 huet hien als ee vun deene wéinege géint d'Zerstéierung vum Iechternacher *[[Lëschenhaus]]* protestéiert a weider Opféierunge vu senge Wierker verbueden, bis datt déi Responsabel vun där Dot net méi am Amt wieren.

Vun 1979 u war e kuerz Zäit Cabinetschef vum Pierre Werner am Kulturministère. En huet sech aus der Kulturpolitik zeréckgezunn, wéi sech fir hien erausgestallt huet, datt säin neie Minister keng kloer Iddien a Saache Kultur hat.

Et gëtt ugeholl, datt hien et war, deen ënner dem Pseudonym *Luussert* tëscht 1974 an 1979 am *[[Luxemburger Wort]]*, wéi d'CSV an der Oppositioun war, schaarf Kriticke géint d'Regierung Thorn-Vouel-Berg geschriwwen huet.

Seng literaresch Produktioun ëmfaasst Theaterstécker, Lauschterspiller an, ënner dem Pseudonym Nowe, eng Rei vu Revuen.

1966 huet hien den Nationale Literaturpräis kritt, an 1990 d'Dicks-Rodange-Lentz-Sëlwerplackett, déi en zeréckgeschéckt huet, wéi e gemierkt huet, wien déi Plackett soss nach kritt huet.

## Wierker
* *De Schéifermisch*, 1958 (Theaterstéck iwwer de Michel Pintz)
* *En Apel fir den Duuscht. E Stéck an zwéin Deeler*, 1962
* *[[Jean Chalop]]*, 1963, Theaterstéck iwwer de Jean Schalopp, mat Musek vum Edmond Cigrang
* *Eng Nuecht wéi all aner. E Radiospill fir Chröschtdâg*, 1964 (Lauschterspill)
* *Eng Sëffecht op der Musel. E Stéck mat Zodi,Musék a Gesank*, 1966; Musek vum René Eiffes
* *Dicksereien*, 1974, eng Operett
* *De Bretzert*, 1977*
* *D'Fatzbeidelen*, 1980
* *De Luussert*, 1981
* *Mecht de Kiddel de Minnich?*

### Lëtzebuerger "Revuen"
*1957: *1:0*
*1958: *O Nondikass*
*1959: *Quetschen och!*
*1960: *Wat gelifft?*
*1961: *Kredjeft!*
*1964: *Knätsch*
*1968: *Wien huet Angscht vrun där Equipe?*
*1969: *Donnerwetzki*
*1981: *Gissereien*

## Gielercher

* 
* Officier vum Ordre d'Orange Nassau (Promotioun 1974)

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller
* Revue vum "Lëtzebuerger Theater"
Sécherungsrank

E **Sécherungsrank**, och nach **Seegerrank** genannt, ass e Maschinnenelement fir Bolzen a Buerlächer fest ze halen, oder fir Baudeeler op enger Achs oder enger Well fest ze klemmen.

Sou gëtt et Bannesécherheetréng, fir eng Montage an enger Buerung a Bausse-Sécherheetsréng fir op eng Achs ze setzen. Mat Hëllef vun enger Sécherheetsrank-Zaang gi se an oder op eng Nut geklemmt, a kënnen och mat där Zaang erëmm lassgeklemmt ginn.

Eng besonnesch Form vum Sécherungsrank ass de Sprengrank.
Séi

E **Séi** ass e Gewässer dat steet, mat oder ouni Zou- an Offloss vu Gewässer déi fléissen an ass vollstänneg vun enger Landfläch ëmginn.

### Déi fënnef gréisst Séien

## Um Spaweck
Sandmier vu Stambruges

D**'Sandmier vu Stambruges** ass e staatlecht Naturschutzgebitt am Süde vum Bësch vu Stambruges am Hainaut an der Belsch.

An dësem Naturreservat fënnt ee verschidden interessant Plaze wéi:
*Heedfläche mat Biesemheed (calluna vulgaris).
*Torfheede mat Heedkraut (Erica).
*Grief mat Torfmoosen an deenen en och de Sonnentau fënnt.
*Jonk Bierkebëscher

## Um Spaweck
*Satelittebild vum Sandmier
Lëscht vun de Gemengen am Departement Seine-et-Marne

Dëst ass d**'Lëscht vun de 514 Gemengen am [[Departement Seine-et-Marne]]**, dem Alphabet no a mat hirem INSEE- a Postcode.


(CAMX) Communauté d'agglomération du Pays de Meaux, geschaf 2003.
(CAM) Communauté d'agglomération Melun Val de Seine, geschaf 2002.
(SANVM) Syndicat d'agglomération nouvelle du Val Maubuée, geschaf1984.
(SANVE) Syndicat d'agglomération nouvelle du Val d'Europe, geschaf 1984.
(SANS) Syndicat d'agglomération nouvelle de Sénart Ville Nouvelle, geschaf 1984.
(1501) Baade

De **(1501) Baade** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture, deen den 20. Oktober 1938 vum däitschen Astronom Arno Arthur Wachmann zu Bergedorf entdeckt gouf.

Den Numm vum Asteroid soll un den däitschen Astronom Walter Baade erënneren.
 
## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
NGC 6522

Den **NGC 6522** ass en oppene Stärekoup am Stärebild Sagittarius. Den NGC 6522 huet eng visuell Magnitude vu +8,60&nbsp;mag an e Wénkelduerchmiesser vu 5,6'.

**[[Koordinaten]]** (Equinoxe J2000.0)
* Rektaszensioun: 118 03 36.00
* Deklinatioun: -30°02'00.0"

## Kuckt och
Rätoromanesch

**Rätoromanesch** ass eng al romanesch Sprooch, déi am Schwäizer Kanton Graubünden am Engadin geschwat gëtt.

Rätoromanesch ass den 20. Februar 1938 als déi véiert offiziell Landessprooch vun der Schwäiz unerkannt ginn. Rätoromanesch ass awer keng Amtssprooch.

Et ass eng neolaténgesch Sprooch a gëtt vu geschatenen 48.000 Mënsche geschwat.
Et gëtt Sproochparallelen zum Ladineschen an den Dolomitten an dem Friulaneschen am Nordoste vun Italien.

Et kann een tëscht 5 verschiddene rätoromanesche Schrëftsproochen ënnerscheeden:
***Il Puter**: Uewerengadiner Romanesch
***Il Vallader**: Ënnerengadiner Rätoromanesch
***Il Surmiran**: Uewerhalbsteiner Romanesch
***Il Sutsilvaun**: Gëtt am mëttelbündneresche Raum geschwat
***Il Sursilvaun**: Uewerlännesch Sprooch

All dës Sprooche kënnen net vereenheetlecht gi well si ënner sech staark verschidde sinn. D'Zil ass eng eenzeg offiziell rätoromanesch Amtssprooch ze fannen, fir sécher ze sinn, datt déi Sprooch nieft deenen aneren dräi offizielle Sprooche gläichberechtegt existéiere kann.

## Geschicht

D'Réimer an d'Räter sinn tëscht 30 a 650 no Christus an d'Däll vun de Bündner Alpen gezunn. Sou sinn Etrusker, Gallier a Kelten an dës dacks liewensfeindlech Géigende geplënnert. Déi Vëlker hunn hir spezifesch Sprooche geschwat. Haaptsprooch am ganze Raum war d'Latäin, a sou hu sech déi eenzel Sprooche mam Latäin vermëscht. Romanesch war deemools wäit verbreet an ass vum Gotthard (op romanesch *Munt Avenum*) bis bei de Walensee (Lej Rivaun) geschwat ginn.
 
Wéi d'Germanen mat den Alemannen komm sinn, hu se d'Rätoromanesch vum Norden hier a Richtung Süde verdrängt. Am 15. Joerhonnert sinn du fir d'éischt Adoptivjonge vum réimesche Keeser Augustus, den Drusus an den Tiberius, an d'rätescht Land komm. 
Doduerch bedingt kann een dat Rätoromanescht als Schlëssel tëscht dem Latäin an de moderne romanesche Sprooche wéi dem Franséischen, dem Italieeneschen, dem Spueneschen, dem Rumäneschen an dem Portugisesche gesinn.

Den éischte Beleeg vun Uewerengadineschen ass zu Zuoz vum Gian Travers am Joer 1527 geschriwwe ginn. Et handelt sech ëm "*La chanzun da la guerra dal chastè da Müsch*". Ënnerengadinesch ass 1560 fir d'éischt a Schrëfte vum Duri Champell zu Susch beluecht.

## Beispiller fir Rätoromanesch
* moien = allegra
* gutt Nuecht = buna not
* vill Succès = bun success

## Um Spaweck