open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Le Républicain Lorrain

**Le Républicain Lorrain** ass eng franséischsproocheg loutrengesch Dageszeitung, déi op Franséisch zanter dem September 1936 zu Metz erauskënnt (och sonndes). Gegrënnt ginn ass se 1919 op Däitsch ënner dem Titel *Metzer freies Journal*.

Et gëtt eng Rëtsch Lokaleditiounen; 2000 waren dat der 12. Tëscht dem 15. September 1961 an dem 13. November 2001 gouf et och eng Lokaleditioun fir Lëtzebuerg. Se bestoung aus gewéinlech 6 Säite Lokales (inklusiv der Titelsäit) an e puer Säite Sport aus dem Grand-Duché, déi an der iwwerregionaler Editioun "agebaut" waren. Dës Säite goufe vun enger Redaktioun zu Lëtzebuerg geschriwwen. Well de *Répu*, wéi e genannt gouf, déi eenzeg Dageszeitung war, déi net mat enger politescher Partei a Verbindung stoung, waren hei alt Saachen dran ze liesen, iwwer déi an der Lëtzebuerger Press näischt (oder net vill) ze fanne war. De Camille Montaigu war 1974-1994 Direkter vun der Lëtzebuerger Editioun.

Eng Zäitche koum de *Répu* zu Lëtzebuerg och op Däitsch ënner dem Numm France-Journal eraus.

Den 13. November 2001 ass déi lescht Nummer vun der Lëtzebuerger Editioun erazuskoum, fir Plaz ze maache fir de *[[Le Quotidien|Quotidien]]*, dee vum 14. November 2001 u vum Verlag vum Répu zesumme mat der Editpress erausgi gëtt.

## Wiem d'Zeitung gehéiert
Vun Ufank un huet de Républicain Lorrain der Famill Puhl-Demange gehéiert. Am Abrëll 2007 huet d'Famill sech komplett aus der Zeitung zeréckgezunn, an d'Privatkonnebank Crédit Mutuel Centre-Est Europe huet d'Zeitung, där hir Oplo ronderëm 150.000 ass, iwwerholl. De Präis soll der Noriichtenagence AFP no eng 100 Milliounen Euro gewiescht sinn. Zu der Zeitung selwer gehéieren nach eng Dréckerei zu Metz a 50% vun der lëtzebuergescher Lumedia S.A., déi d'franséischsproocheg Dageszeitung Le Quotidien publizéiert, déi zu Esch-Uelzecht bei Editpress gedréckt gëtt. Vum 13. Abrëll 2007 un dréit de *Républicain* den neien Impressum.

## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* De Répu Online
Henri Simon

Den **Henri Simon**, gebuer den 2. Februar 1856 zu Léck, an och do den 11. Mäerz 1939 gestuerwen, war ee wallounesche Schrëftsteller, deen an der Gemeng Sprimont zu Lincé gelieft a geschafft huet.

Hien huet 1883 en éischt Theaterstéck geschriwwen: *Li neure poye* (iwwersat: Déi schwaarz Pëll). Duerno koum *Li mwèrt di l'abe* (Den Doud vum Bam), a méi spéit säi Meeschterstéck *Li pan dè bon Diu* (D'Brout vum Herrgott) an deem hien d'Aarbecht vum Mënsch an der Natur beschreift.

No sengem Doud gouf den 30. Juli 1939 ee Monument fir hien zu Lincé ageweit dat vum sprimontesche Sculpteur Maurice Bar geschaf gouf.

Zu Lincé ass eng Strooss no him benannt.

Et ass bekannt datt en an zwee verschiddenen Haiser gewunnt huet. Dat eent dovu gehéiert haut der Famill Godet.

Dat zweet, an deem hie méi laang dra gewunnt a geschafft huet, dréit de selwechten Numm wéi säin Theaterstéck *Li neure poye*.

## Um Spaweck
*Texter vum Henri Simon op Wallounesch
*E puer Texter mat franséischer Iwwersetzung
Microraptor

De **Microrapter** ass eng Dinosaurieraart aus der Uerdnung vun den Echsebeckesaurier (*Saurischia*).

En huet am Zäitalter vun der Ënneschter Kräidepoch, virun 120 Millioune Joer, gelieft.

En hat e Gewiicht vun zirka 350 Gramm a war 30&nbsp;cm héich a 40&nbsp;cm laang. Säi Kierperskelett huet dem vun de Vulle geglach an en hat aerodynamesch modern gebaute Fiederen a seng Äerm ware wéi Flilleken. D'Zéiwe ware schaarf an hate Krallen déi no hanne gebéit waren.

Et war e Fleeschfrësser, deen net richteg fléie konnt, mä just vu Bam zu Bam konnt seegelen.

Fondplaze vu Fossilie sinn zu Liaoning a China.

## Um Spaweck
Spinosaurus

De **Spinosaurus** ass eng Dinosaurieraart aus der Uerdnung vun den Echsebeckesaurier (*Saurischia*).

En huet am Zäitalter vun der Ieweschter Kräidepoch, viru 95 - 93 Millioune Joer, an Afrika gelieft.

En hat e Gewiicht vu bis zu 6 Tonnen, war 5 m héich a 15 m laang. En ass op zwee Bee gaangen a konnt sech mat sengen zwou viischte stabille Patten ofstäipen. Op sengem Réck waren Darfortsätz vu bis zu 1,60 m laang an zu engem Seegel geformt..

Fossilie vum Spinosaurus sinn am Niger an an Egypten fonnt ginn.

## Um Spaweck
Edward Drinker Cope

Den **Edward Drinker Cope**, gebuer den 28. Juli 1840 zu Philadelphia am Pennsylvania, a gestuerwen den 12. Abrëll 1897, war en US-amerikanesche Paleontolog an Zoolog.

Hien huet 56 fossil Déierenaarte beschriwwen déi nei fir d'Wëssenschaft waren. Am Ganzen huet hie méi wéi 1.400 Publikatioune verfaasst.

## Säi Liewen
De Cope, dee mat 16 Joer mat der Schoul opgehalen huet, war de Jong vun enger räicher Famill. Duerch hiren Afloss krut hien 1864 eng Plaz als Zoologiesprofesser am Kolléisch vun Haverford am Pennsylvania.

## Um Spaweck
Steemusée zu Sprimont

De **Steemusée zu Sprimont** ass am alen Elektrizitéitswierk vun de Steekaule vu Sprimont. D'Gebai dat zanter 1988 als *Monument historique* klasséiert ass steet an der Rue J. Potier op N° 54.

Do gëtt een sou zimmlech alles gewuer wat sech am Laf vun der Zäit an de Steekaulen zu an ëm Sprimont ofgespillt huet.

De Musée ass op:

* an der Woch vun 9 bis 12 a vu 14 bis 17 Auer.
* Sonndes a Feierdeeg vun Ouschtere bis Allerhellegen: vu 14 bis 17 Auer.
* Samschdes op Rendez-Vous fir ee Minimum vu 15 Leit.
* Telefon: 0032 4 382 21 95
* Mail: musee.pierre.sprimont@skynet.be

## D'Geschicht vum Gebai
Am Ufank vum 20. Joerhonnert huet de Mathieu Van Roggen een Elektrizitéitswierk opriichte gelooss fir d'Maschinne vun de Steekaulen an den Ateliere kënnen unzedreiwen. Spéider gouf och d'Uertschaft vun do aus mat Stroum beliwwert. D'Generatricë goufe vun Dampmaschinnen, déi mat Kuele gehëtzt goufen, ugedriwwen.

Am Ufank vun den 1950er Joren huet d'ALE d'Stroumliwwerung fir d'Stéit zu Sprimont iwwerholl, méi spéit huet d'Wierk nach just Stroum fir d'Steekaule produzéiert bis an d'1970er Joren.

Du goufen aus den Halen Ateliere gemaach an e bësselche méi spéit hunn déi och opgehale mat funktionéieren, an d'Gebai ass sech selwer iwwerloos gi bis 1985, wéi ugefaange gouf de Musée dran anzeriichten.

D'Schminni vun der Zentral steet net méi, awer hanner dem Gebai sinn nach d'Ateliere vun der Léierbud ze gesinn.

Op der aner Stroossesäit funktionéieren nach Atelieren an enger gedeckter Hal aus dem Joer 1907.
Dës Hal war laang Zäit déi eenzeg gedeckt Hal mat enger Kranebréck an der Hal. De Kran ass och nach vum Ufank vum 20. Joerhonnert.

D'Rue Potier, déi tëscht deenen zwou Plaze läit, ass mat héijen donkele Maueren aus décke Steng agegrenzt. Et ass een dréchent Mauerwierk.
La nevada

***La nevada*** oder ***El invierno*** ass e Wierk vum Francisco de Goya dat am Prado ausgestallt ass.

## Um Spaweck
Haus vun der Natur

D**'Haus vun der Natur**, de fréiere **Kräizhaff**, och nach **Schnappshaff**, ass e Naturschutzzenter op der Kockelscheier, um Terrain vun der Gemeng Réiser.

D'Haus an d'Terrainen déi dozou gehéieren, sinn am Besëtz vun der Stad Lëtzebuerg.

D'Haus gouf 1994, no dem Ëmbau an der kompletter Renovéierung vum fréieren Haff der deemoleger A.s.b.l. "D'Haus vun der Natur" (haut natur&ëmwelt) zur Verfügung gestallt.

Zanter dem Juli 2012 gëtt d'Haus, an deem eng Rëtsch Naturschutzorganisatiounen hire Sëtz hunn, vun natur&ëmwelt geréiert.

D'Haus vun der Natur war deen éischten Naturschutzzenter zu Lëtzebuerg.

## Historique
Den 29. September 1986 ass d'A.s.b.l. "D'Haus vun der Natur" vun aacht Organisatioune gegrënnt gi fir op dës Manéier hir Aarbechten am Beräich Naturschutz ze koordinéieren. Grënnungsmembere vun dëser Vereenegung waren:
* Lëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga, a.s.b.l.
* Lëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga, a.s.b.l., Sektioun Lëtzebuerg-Stad
* Natura, a.s.b.l.
* Stëftung Hëllef fir d'Natur, établissement d'utilité publique
* Société des naturalistes luxembourgeois, a.s.b.l.
* Les amis du musée d'histoire naturelle, a.s.b.l.
* AAT - Garten- und Teichfreunde Luxemburgs, a.s.b.l.
* Jeunes et patrimoine, a.s.b.l. (gouf 1999 opgeléist).

Am Juli 2012 hunn dNatura, dLëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga an d'Associatioun D'Haus vun der Natur mat natur&ëmwelt fusionéiert a bestinn zanterhier net méi als eegestänneg Veräiner.

No 2000 hu follgend Organisatiounen hire Sëtz an d'Haus vun der Natur verluecht:
* Lëtzebuerger Naturfoto-Frënn, a.s.b.l.
* Vereenegung fir biologesche Landbau, Lëtzebuerg, a.s.b.l. (Biobaueren)
* Natur fir Kanner (Naturschoul vun der Gemeng Lëtzebuerg)

## D'Gebai
D'Gebai vum fréiere Kräizhaff gouf den 22. Januar 1985 op d'Lëscht vum Zousazinventaire vun de klasséierte Monumenter agedroen.

An de Joren 2014 an 2014 gouf eng nei Extensioun gebaut, déi den 23. September 2014 inauguréiert gouf. Deen Ubau ass no ekologesche Krittäre gebaut ginn: Isoléierung aus Zellulos, Fassad aus regionaler Meläs, réie Bëtong ouni Gipsbotz, Parquet aus Massivholz op Holzënnerbau, wat eng Schapp iwwerflësseg mécht, natierleche Schied duerch eng baussecht Vegetatioun, wouduerch keng Baussejalousien néideg sinn, gäertneresch Gestaltung vum Ronderëm mat regional produzéiert Planzen a Geseems, biologesch Kläranlag asw.

## Kuckt och
* Naturschutzzentren zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Réiser

## Um Spaweck

* Websäit vun der A.s.b.l. natur&ëmwelt
* Websäit vun "Natur fir Kanner", der Naturschoul vun der Gemeng Lëtzebuerg"
* "luxnatur.lu": Websäit wou och déi aner Associatiounen aus dem Haus vun der Natur vertruede sinn
Hesselsbierg

Ëstlech vun Téiteng läit den **Hesselsbierg** mat enger Héicht vun 378 Meter (NG-L). En ass deelweis bebaut an huet op senger Kopp eng Raritéit fir Geologe prett. Do ass dee gréisste géien Hank am Land, och *front de taille* genannt. Owes, kuerz viru Sonnenënnergank liicht déi rout Minett apaart schéin. Do gouf fréier Minett iwwer Dag ofgebaut.

Den Hesselsbierg läit am Naturschutzgebitt Haard.
Mathieu Van Roggen

De **Mathieu van Roggen**, gebuer de 14. Januar 1863 zu Nijmegen a gestuerwen de 27. Oktober 1909 zu Sprimont, war en hollänneschen Industriellen an Entreprener, dee sech 1883 zu Sprimont niddergeloss huet. Hien huet de Steekaule vun do an an der Ëmgéigend zu engem groussen Opschwong weidergehollef.

Hien huet e ganze Koup Gebaier opgericht, dorënner d'Elektrizitéitswierk wou haut de Steemusée dran ass, d'Gemengenhaus mat sengem schéine Park, d'Schoul vun der Gemeng Sprimont, den *Domaine du Tultay* an de Cercle *le Foyer* vis-à-vis vun der Kierch vu Sprimont.

No sengem Doud, 1909, huet säi Bouf, deen och Mathieu geheescht huet, d'Leedung vun de Steebréch iwwerholl.

Dësen huet sech awer méi fir d'Automobilsbranche intresséiert an huet direkt nom Éischte Weltkrich d'Direktioun vun den Imperiawierker zu Nessonvaux iwwerholl.

Hien huet aus dem Familljebesëtz eng Société Anoyme gemaach ënner dem Numm *S.A. Carrière de Sprimont* déi sech spéider mat de Steekaule vu Merbes zesummegedoen huet wouraus d*'S.A. Carrières de Merbes-Sprimont* entstanen ass.

D'Famill van Roggen ass 1950 op Bréissel geplënnert huet awer hir Intressen an der Firma gehalen. 1984 goufen d'Steekaule vun der Gesellschaft Brancaleoni iwwerholl.
Francisco de Goya

De **Francisco de Goya** *(Francisco José de Goya y Lucientes)*, gebuer den 30. Mäerz 1746 zu Fuendetodos am Aragón, a gestuerwen de 16. Abrëll 1828 zu Bordeaux, war e spuenesche Moler a Graphiker.

## Säi Liewen
1746 gouf de Goya als Jong vum José Goya a vun der Engracia Lucientes zu Fuendetodos bei Saragossa gebuer.

De Goya huet fir d'éischt beim José Luzan zu Saragossa geléiert, duerno ass hien an Italie gaangen an huet do wärend senger Léierzäit d'Technik vun der Freskemolerei studéiert. 1771 ass hien erëm komm an huet sech zu Madrid installéiert.

1775 huet hie sech mat der Josefa Bayeu bestuet.

Vun 1776 un huet de Goya fir den Anton Raphael Mengs Teppecher entworf an déi deemoleg Palaisen El Prado an El Escorial dekoréiert.

Gläichzäiteg war de Goya Portraitist vum spueneschen Haff an huet do beim Adel Carrière gemaach. Hie gouf Member, duerno Direkter vun der kinneklecher Akademie a 1786 Moler vum Kinnek.

1792 huet hien duerch eng schwéier Krankheet säi Gehéier verluer.

Spuenien stoung vun 1808 bis 1814 ënner napoleonescher Herrschaft. Aus Angscht viru politescher Verfollgung vun der restauréierter spuenescher Monarchie, geet de liberale Goya 1824 an den Exil a Frankräich.

De 16. Abrëll 1828 stierft hien zu Bordeaux.

## Wierker (Auswiel)

* 1777 - Riña en el Mesón del Gallo
* 1777 - El paseo por Andalucía
* 1778 - La cometa
* 1786 - La nevada
* 1786 - 1787 - Cazador junto a una fuente
* 1786 - 1787 - La vendimia
* 1795 - La Duquesa de Alba y la dueña o La Duquesa de Alba y la "beata".
* 1799 - Los caprichos
* 1810 -1820 - Los desastres de la guerra
* 1814 - Los fusilamientos del tres de mayo
* 1814 - Dos de mayo de 1808, también llamado La carga de los mamelucos
* La maja desnuda
* La maja vestida

## Trivia
* De spuenesche Filmpräis Premios Goya ass no him benannt.

## Um Spaweck

* Wierker vum Francisco de Goya
Kakuett

D**'Kakuett** (Arachis hypogaea), och **Afennoss** genannt ass eng Planz aus Famill vun de Scheekefriichten. Si blitt haaptsächlech a Südamerika, den Tropen an an de Subtropen.

D'Kakuett entsteet aus engem giele Kraut dat ee Joer laang blitt. Nodeem et verblitt ass, entsteet eng längelzeg, gekrëmmt Fruucht, déi sech an de Buedem erandréckt. Do gëtt de Som zeideg, an der Reegel zwéi pro Scheekefruucht.

Kakuette kann ee mat Zocker, Salz oder geréischtert iessen. Et gëtt ausserdeem Kakuettenueleg a Kakuettebotter doraus gemaach.

Den Ueleg vun den Nosskären huet vill essentiell Fettsaieren, wéi z.&nbsp;B. d'Linolsaier. Si enthalen ausserdeem vill Vitaminnen, wéi de Vitaminn E, Biotin, Kalium a Magnesium.

D'Kakuetten hunn allerdéngs den Nodeel, datt si vill Liewensmëttelallergië kënnen ausléisen.


Fichier:Peanut oil bottle.jpg|
Fichier:PeanutButter.jpg
Fichier:Cacahuates_Japoneses.jpg|
Fichier:Dragee_"Арахис_в_шоколаде"_02.jpg|


## Um Spaweck
Prado (Musée)

De **Prado** (*Museo Nacional del Prado*) steet zu Madrid a Spuenien an ass ee vun de gréissten a bedeidenste Konschtmuséeë vun der Welt.

Dës Pinakothek ass en harmonesche klassizistesche Bau vum Juan de Villanueva an ass och wéinst senger Lag a senger Architektur eemoleg.

De Ferdinand VII. huet 1819 aus dësem Gebai e Musée gemaach an huet 311 Wierker dran ausgestallt. All d'Herrscher zu der Zäit, wéi d'Habsburger an d'Bourbone ware grouss Sammler an och duerch Stëftungen an nei Objete koum mat der Zäit nach villes dobäi.

Zur Zäit vum Keeser Karl V. huet säi Liblingsmoler den Tizian vill Biller fir hie gemoolt. Iwwer 30 Wierker sinn am Prado ausgestallt, dorënner e Portrait vum Karl V. mat senger Dogg an no der Schluecht vu Mühlberg.

Nieft dem Tizian huet de Prado och vill Wierker vum Hieronymus Bosch (*El Bosco*) ausgestallt.

1968 ass de Musée un de Staat iwwergaangen.

De Prado, eigentlech als Konscht- a Skulpturemusée geduecht, verfüügt hautesdaags awer och iwwer wichteg Biller (méi wéi 5000), Gravéierungen (2000 Stéck), dekorativ Konschtwierker (zirka 200 Stéck) a Mënzen a Medailen (zirka 1000). Skulpture gëtt et der hei méi wéi 700 Stéck an Tableauen 8600 Stéck. All dës Kollektiounen déi do aushänken sinn no dësem Schema ausgestallt:
* Spuenesch Molerei
* Flämesch Molerei vu 1430 - 1700
* Däitsch Molerei vu 1450 - 1800
* Dekorativ Konscht
* Italieenesch Molerei vun 1300 - 1800
* Franséisch Molerei vu 1600 - 1800
* Skulpturen
* Zeechnungen

Am risegen Haaptsall sinn déi ganz Wierker vun de spuenesche Kënschtler aus dem 17. Joerhonnert, de José de Ribera an de Bartolomé Estéban Murillo, mat hire reliéisen Theemen, ausgestallt. Um Enn vum Sall fënnt een hei awer och nach dem Goya seng *Famill vum Karl IV*.

Lénks vum Haaptsall hänken haaptsächlech Portraite vum Velázquez, nieft Wierker vun hollänneschen a flämesche Kënschtler. Wuel bekanntste vun dëse Moler ass de Pieter Paul Rubens, den hei och staark vertrueden ass.

Am Sous-sol ass den Haaptsall vun den italieenesche Kënschtler aus dem 15. a 16. Joerhonnert, a verschiddenen däitsche Moler, wéi den Albrecht Dürer.

## Um Spaweck

* Site vum Museo del Prado
Weimeschkëppchen

D**'Weimeschkëppchen** ass déi lescht Kopp an der Rei op der nordwestlecher Säit vu Keel, also dee leschten Ausleefer vun der Cuesta vum Loutrengesche Plateau. Seng héchst Plaz huet 391 Meter (NG-L). Déi Koppen a Bierger ronderëm Keel an Téiteng ware fréier net sou mat Beem bewues wéi haut. D'Natur huet sech mat de Jore bal alles zeréckgeholl, wat fréier d'Landwirtschaft an duerno d'Biergaarbechter ofgerappt haten.

Kee Wonner, datt et haut en Naturpark ëstlech vu Keel an Téiteng gëtt. D'Weimeschkëppche läit tëscht Schëffleng a Keel an huet ee Geheimnis, wat nach net genuch ënnersicht ass: Et gëtt do eng al Siidlung vun de Kelten. Et sinn och Verdeedegungsremparte fonnt ginn.
Marc Olinger

De **Marc Olinger**, gebuer de 6. Januar 1946 zu Lëtzebuerg, a gestuerwen den 8. Januar 2015 zu Lyon, war e lëtzebuergesche Film- an Theaterschauspiller a Regisseur.

De Marc Olinger war viru senger Schauspiller- a Regisseurscarrière 15 Joer laang Lycéesprofesser. Hien ass 1972 ee vun de Matgrënner vum TOL gewiescht a war bis 1985 Direkter dovun.

De Marc Olinger war Direkter vum Kapuzinertheater bis 2010. Hien huet och mam Fernand Fox an enger Rei vu Filmspote fir eng lëtzebuergesch Assurance matgespillt a war eng Zäitche Presentateur an der Kichesendung op RTL Hei-Elei.

Hie war mat dem Claudine Pelletier bestuet.

## Filmer (Auswiel)
### als Regisseur
* *[[E Fall fir sech]]* (1984) Regie mam Menn Bodson
* *[[Déi zwéi vum Bierg]]* (1985) Regie mam Menn Bodson a Gast Rollinger
* *[[De falschen Hond]]* (1989) Regie mam Menn Bodson a Gast Rollinger
* *[[E Liewe laang (Film)|E Liewe laang]]* (1992)

### als Schauspiller
* *Déi zwéi vum Bierg* (1985)
* *[[Troublemaker]]* (1988)
* *E Liewe laang* (1992)
* *[[Le Club des Chômeurs]]* (2002), vum Andy Bausch
* *[[Deepfrozen]]* (2006), vum Andy Bausch
* *[[Réfractaire (Film)|Réfractaire]]* (2009), vum Nicolas Steil
* *[[Humains]]* (2009), vum Jacques-Olivier Molon a Pierre-Olivier Thevenin
* *[[Lingo vino]]* (2009) vum Daniel Texter
* *[[D'Symmetrie vum Päiperlek]]* (2012) vum Paul Scheuer a Maisy Hausemer
* *[[Les âmes de papier]]* (2013) vum Vincent Lannoo

## Reklammsfilmer fir eng Assurance
Zesumme mam Fernand Fox huet de Marc Olinger d'"Haaptrollen" an enger Serie vu Reklammsfilmer fir eng Assurance. Dës Kuerzfilmer si meeschtens Parodien op Blockbuster-Filmer. Nom *Ben Hur*, *Indiana Jones* an dem *Dances with Wolwes*
* *Les tribulations d'une tondeuse à gazon*, 1998
* *Les ragots*, 2000, vun der Geneviève Mersch
* *Super-Agent LAURA JONES*, 2002
* *Harry Pätter*, 2004
* *Terminator-Fox*, 2006, eng Parodie op dem James Cameron säin *[[Terminator 2]]* vun 1991

## Literatur
* Marc Thill, 2023. *Deux dames, un théâtre.* Luxemburger Wort vum 3. Oktober 2023, S. 58-59.

## Gielercher an Eierungen
* Officier vum Ordre des arts et lettres (Promotioun 1993)
* An der Stad Lëtzebeurg gouf de *Passage Marc-Olinger* no him genannt.

## Um Spaweck
Fernand Mathes

De **Fernand Mathes**, gebuer den 19. Juni 1955 zu Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Radiosspeaker a Schauspiller.

1978 huet de Fernand Mathes als Speaker a Moderator beim lëtzebuergesche Programm vun RTL ugefaange mat schaffen an ass zanter Mäerz 1993 Chef vum Ënnerhalungsprogramm. Hien huet eng Zäit laang Theater gespillt an och eng Partie Rolle vu Kinos- a Tëleesfilmer besat.

De Fernand Mathes ass mat der lëtzebuergescher Molerin Eliane Graas bestuet.

## Filmer (Auswiel)
### Kino
* *[[Gwyncilla, Legend of Dark Ages]]* (1986), vum Andy Bausch
* *[[Troublemaker]]* (1988), vum Andy Bausch
### Tëlee
* *[[Déi zwéi vum Bierg]]* (1985)
* *[[De falschen Hond]]* (1989)
Peru

D'Republik **Peru** (*República del Perú*) ass e Staat am Weste vu Südamerika. D'Haaptstad ass Lima.

D'Land grenzt am Norden un den Ecuador an u Kolumbien, am Westen un de Pazifik, am Südosten u Bolivien, am Süden un de Chile an am Osten u Brasilien.

De Peru huet eng Fläch vun 1.285.216&nbsp;km².

## Kultur
### Kuckeswäertes
* Gocta-Waasserfall an der Provënz Chachapoyas mat enger Fallhéicht vu 770 Meter
* Machu Picchu, eng Inka-Stad, déi op der Lëscht vun de Weltkulturierwe vun der UNESCO steet

## Um Spaweck

*  peru.gob.pe Portal vum peruanesche Staat
Christian Kmiotek

De **Christian Kmiotek**, gebuer den 3. Februar 1960 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergesche Sozialpedagog, Enseignant, Lokalpolitiker, Schauspiller, fréiere Gerant an Associé vun der Filmproduktiounsgesellschaft *[[Samsa Film]]* a bis 2016 President vun der Lëtzebuerger Theaterfederatioun.
## Biographie
De Christian Kmiotek huet seng éischt Schauspillerfarunge beim Ed Maroldt op der Theaterbün vum Escher Jongelycée gemaach. Duerno huet hien eng Ausbildung als Educateur gemaach, a war Consultant fir Associatiounen, déi am gesellschaftleche, kulturellen oder audiovisuelle Beräich schaffen.

Niewelaanscht ass hien awer weider als Schauspiller aktiv. Hie war Matgrënner vun der *Theater GmbH*, enger Theatertrupp, vun der éischter Stonn un an der Kulturfabrik mat dobäi an huet och *Samsa Film* matgegrënnt, eng Produktiounsgesellschaft, där hiren éischte Film *[[Die Reise das Land]]* war. Zanterhier ass hien a sëllege lëtzebuergeschen Theaterproduktiounen ze gesi gewiescht.

Berufflech huet hie sech ëmmer méi an d'Filmproduktioun orientéiert. Hie gouf 1992 Direkter vu *Strategics*, e Formatiounsprogramm fir onofhängeg Filmproduzenten, fir d'Produktioun an de Marketing vu Filmer besser an de Grëff ze kréien.

Haut ass hie Chargé de cours am Lycée technique pour professions éducatives et sociales (LTPES), a fir eng ganz Rei ONGen aus dem Sozialen-, Theater- an audiovisuelle Beräich aktiv. Hien ass ausserdem President vun der Fondatioun Kannerschlass.

Politesch ass hie bei deene Gréngen engagéiert, wou hie vun 2011 bis 2013 Tresorier war, a vun 2013 bis 2020 Ko-President, an zanter 2011 am Gemengerot zu Jonglënster sëtzt.

## Filmographie als Schauspiller
* *[[Little Duke]]* - (2023) - Regie: Andy Bausch - Haaptacteuren: Andre Jung, Luc Feit
* *[[De Superjhemp retörns]]* (2018) vum Félix Koch
* *[[Es war einmal in Deutschland]]* (2017) vum Sam Garbarski 
* *[[Au nom de ma fille]]* (2016) vum Vincent Garenq
* *[[Eng nei Zäit]]* (2015) vum Christophe Wagner
* *[[L'enquête]]* (2015) vum Vincent Garenq
* *[[Trouble No More (Film)|Trouble no more]]* (2010) vum Andy Bausch
* *[[Humains]]* (2009), vum Jacques-Olivier Molon a Pierre-Olivier Thevenin
* *[[Deepfrozen]]* (2006), vum Andy Bausch
* *De Dominee* (2004)
* *[[Autobahnraser]]* (2004), vum Michael Keusch
* *The Language School* (Kuerzfilm am Kader vu *Visions of Europe*)
* *[[Tempo (Film 2003)|Tempo]]* (2003)
* *[[De tweeling (Film 2002)|De tweeling]]* (2002)
* *Le Troisième Oeil* (2002)
* *[[Le Club des Chômeurs]]* (2001), vum Andy Bausch
* *[[Les gens qui s'aiment]]* (2000)
* *[[The Way to Dusty Death]]*, TV (1995)
* *[[Three Shake-a-leg Steps to Heaven]]* (1993), vum Andy Bausch
* *[[Schacko Klak]]* (1991)
* *Terre rouge* (1989)
* *Die Reise das Land* (1987) (och Koproduzent)
* *[[Gwyncilla, Legend of Dark Ages]]* (1986), vum Andy Bausch
* *[[Déi zwéi vum Bierg]]* (1985)

## Gielchen
* 

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Schauspiller a Schauspillerinnen
Jean-Pierre Welter

De **Jean-Pierre** (**Jempi**) **Welter** (Pseud.: **Thériente**), gebuer den 2. Juni 1902 zu Iernster, a gestuerwen de 14. Mäerz 1945 an der Stad Lëtzebuerg, war Auteur vu Revue-Stécker, Dichter a Journalist.

## Liewen
De Papp Edouard Welter war Schoulmeeschter a Musekskenner. 1903 ass hie mat senger Fra Anne Schergen a sengen dräi Bouwe Jempy, Charel a Pol vun Iernster op Stengefort geplënnert, wou hien och Organist war an de Bouwechouer geleet huet.

De Jempi Welter war Korrespondent vu verschiddenen Zeitungen, dorënner *[[Luxemburger Zeitung]], [[Luxemburger Volksblatt]]* an *[[Escher Tageblatt]]*. Zesumme mam Eugen "Pucki" Forman huet hien d'satiresch Wochenzäitschrëft *[[De Gukuk]]* (1922-1934) an d**[[Lëtzebuerger Illustréiert]]'' erausginn. Am ''Gukuk'' huet hie Gedichter ("Thérientes Gedichte") an déi legendär ''Pittis Aufsätze'' verëffentlecht.

Tëscht 1933 an 1940 goufe fënnef politesch Revuë vun him mat groussem Erfolleg an der Stad Lëtzebuerg, zu Esch/Uelzecht an zu Ettelbréck opgefouert; verschiddener goufe bis zu 25-mol widderholl. Aus de ''Revuë'' goungen eng Abberzuel Lidder ervir. Seng Liddertexter huet hien haaptsächlech op d'Melodie vu bekannten internationale [[Schlager]] geschriwwen.

Seng [[Pseudonym]]me waren [[Anagramm]]e vum Virnumm vu senger Frëndin Henriette, déi him de Kuerf ginn hat: **Thériente** a **Picothériente*'.

Zu Réiden op der Atert huet hien iwwer seng Stéifschwëster Yvonne (säi Papp hat sech nom Doud vu senger Fra eng zweet Kéier bestuet) den amerikanesche Majouer Wally kennegeléiert, dee wéinst der [[Ardennenoffensiv]] beim Dr. Zoller, dem Yvonne sengem Mann, zu Réiden aquartéiert war. Vun him huet de Jempi Welter wuel och d'Weis *Oh My Darling, Clementine* kennegeléiert, eng amerikanesche *Western*-[[Ballad]], op déi hie säi bekannten Text *Un der Atert* geschriwwen huet.

Bei enger Sprëtztour am amerikanesche Jeep mam Majouer Wally ass de Jean-Pierre Welter am Zentrum vu Réiden op der Atert verongléckt a gouf schro blesséiert. De 14. Mäerz 1945 ass hien an der [[Clinique Saint-François]] um [[Fëschmaart (Stad Lëtzebuerg)|Stater Fëschmaart]] un der Folleg vum Accident gestuerwen.

==Wierk==
===Revuen===
*1933: *YoYo* ([[Grand théâtre de la ville de Luxembourg|Stater Theater]])
*1936: *'t ass net erlaabt* (Hotel de la Poste, Al Avenue)
*1937: *'t ass eppes dran*
*1937: *'t ass allerhand* ([[Hotel Alfa]])
*1938: *'t ass eppes lass*
*1940: *Ass dat nach dran?* (Hotel Alfa)

===Bekannt Lidder===
* *Un der Atert*
* *Den décken Heng*
* *De Stoussnéckel*
* *D'Kanéileliss vu Weier*
* *Cojellico's Jang''
Stan Ockers

De **Josephus Constant ** genannt **Stan Ockers**, gebuer den 3. Februar 1920 zu Borgerhout, engem Distrikt vun Antwerpen, a gestuerwen den 1. Oktober 1956 an enger Klinick vun Antwerpen, war ee belsche Vëlossportler.

De Stan Ockers deen 1941 Profi gouf konnt sech eréischt an den 1950er Jore richteg profiléieren. Seng bescht Jore waren tëscht 1953 a 1955 mat Succèsen op der Flèche wallonne (1953) an um Week-end ardennais (1955).

1955 gouf hien och an Italien zu Frascati Weltmeeschter op der Strooss, an op der Pist zesumme mam Rik van Steenbergen belsche Champion an der Américaine.

Um Tour de France konnt hie sech zweemol als Zweete placéieren an zwar 1950 hanner dem Ferdi Kübler an 1952 hanner dem Fausto Coppi.

1955 an 1956 war hie beim Tour de beschte Sprinter.

Hien hat knapps 36 Joer wéi hien den 29. September 1956 bei engem Pistefueren zu Antwerpen sou schwéier gefall ass, datt hien zwéin Deeg drop gestuerwen ass.

## Palmarès
### [[1941]]
* 1. am Scheldeprijs
### [[1946]]
* 1. am Scheldeprijs
### [[1948]]
* 1. am Tour de Belgique
### [[1953]]
* 1. an der Flèche wallonne
### [[1954]]
* 1. an der Schaal Sels Merksem
### [[1955]]
* 1. an der Flèche wallonne
* 1. a Liège-Bastogne-Liège

## Um Spaweck

* Palmarès
John Fisch

De **John Fisch**, gebuer de 25. Dezember 1942 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen den 28. November 1984, war e lëtzebuergesche Publizist a Journalist.

De John Fisch huet am *[[Tageblatt]]* als Journalist ugefaangen. 1968 huet hien d*'[[Lux-Post]]*, déi éischt Gratiszeitung zu Lëtzebuerg, gegrënnt, 1971 d'Illustréiert *[[Saphir (Zäitschrëft)|Saphir]]* an 1979 d'Zäitschrëft *[[2000. Magazin für Zukunftsforschung]]*, an där et ëm *Grenzwëssenschafte* goung.
Gare Wuelmereng

D**'Gare vu Wuelmereng** ass eng Kappgare vun der Lëtzebuerger Eisebunn. Se läit um nërdleche Wupp vu Wuelmereng (**** Volmerange-les-Mines) an der franséischer Gemeng mam selwechten Numm, am Museldepartement an der Regioun Grand Est.

Se gehéiert zur Niewelinn Beetebuerg - Wuelmereng vun der Linn Lëtzebuerg - Esch-Uelzecht - Rodange vum CFL-Zuchreseau.

Déi lescht Gare viru Wuelmereng ass Diddeleng-Schmelz. Bei der Gare ass e Park & Rail-Parking mat 152 Plazen an zwou spezielle Parkplaze fir Leit mat reduzéierter Mobilitéit. Bei der Gare ass d'Bushalt *Volmerange-les-Mines, Gare*, den Terminus vun der RGTR-Linn 507.

## Geschicht
Den 10. Abrëll 2001 gouf en Accord tëscht dem Lëtzebuerger Transportminister an dem franséische Prefekt iwwer eng Verbesserung vum ëffentlechen Transport an der Grenzregioun ënnerschriwwen. Eng vun de Moossnamen an deem Accord war d'Verlängerung vun der Eisebunnsstreck Beetebuerg-Diddeleng bis op Wuelmereng.

Fir de Projet ze realiséieren, goufen ARCELOR-Terraine gebraucht. De Kaf vun den Terrainen, de Bau vum Ënnerbau an de Quaien, d'Verleeë vun de Schinnen asw. gouf vum Lëtzebuerger Staat finanzéiert, iwwerdeems d'Käschte fir de Bau vum Parking an déi néideg Stroosseverbindung op der franséischer Säit vun der franséischer *Communauté de communes de Cattenom et Environs* iwwerholl gouf. Am Ganzen huet de Lëtzebuerger Staat iwwer de Fonds du rail 6,05 Milliounen Euro investéiert.

D'CFL huet sech ëm d'Plangen an d'Iwwerwaache vun den Aarbechte gekëmmert, mat ë.a.:

* zu Wuelmereng, Bau vun engem 150 m laange Quai, mat engem Ënnerdaach fir d'Passagéier an d'Vëlosfuerer,
* an der Gare Diddeleng-Schmelz, d'Verlängerung vum urspréngleche Quai ëm 37 m, de Bau vun engem zweete Quai vun 160 m an de Bau vun enger Ënnerféierung. Den zweete Quai war néideg ginn, fir en Hallefstonnentakt op der Streck garantéieren ze kënnen.

Den 3. Dezember 2003 ass eng éischt Testfaart op Wuelmereng gemaach ginn, ier d'Streckeverlängerung mat der neier Gare den 10. Dezember 2003 ageweit a mam Fuerplangwiessel de 15. Dezember fir d'Voyageuren opgaangen ass.

## Tarifikatioun
Obwuel d'Gare vu Wuelmereng net um Lëtzebuerger Territoire läit, zielt d'Gratuitéit do trotzdeem, well se als "Gare assimilée" zum CFL-Reseau gehéiert.

## Zich déi an der Gare halen
(Stand: Mäerz 2025)

### Linn Beetebuerg ↔ Wuelmereng

#### Aller

#### Retour

## Kuckt och
* CFL-Zuchreseau
* Lëscht vun den CFL-Garen

## Literatur
Quell vum Abschnitt Geschicht:
* Federmeyer, Ed, und Pierre Pasquali. *Eisenbahnen in Luxemburg*. Gernrode: W. Herdam Fotoverl., 2007. Print. (S. 360-362)

## Um Spaweck

* Aktuell Departen an der 
* Praktesch Informatiounen iwwer d'Gare Wuelmereng op der CFL-Websäit
* D'Gare Volmerange-les-Mines op der Websäit "rail.lu"
* D'Gare Volmerange-les-Mines op der Websäit vu Spoorgroep Luxemburg
Gaalgebierg op der Scherr

Op de Koppen déi duerch de ganze Keeldall zéien ass op der zweetleschter Plaz, virum Gehaansbierg de **Gaalgebierg**. De Gaalgebierg läit uewen **op der Scherr** tëscht Diddeleng a Keel. Wéi den Numm et seet, stoung fréier e Gaalgen op deem Bierg.

## Kuckt och
*Gaalgebierg
## Um Spaweck
Gaalgebierg

Et gëtt en ettlech **Gaalgebierger** zu Lëtzebuerg, dorënner déi:
* bei Bieles: Gaalgebierg (Bieles)
* zu Dippech: Gaalgebierg (Dippech)
* bei Esch-Uelzecht: Gaalgebierg (Esch-Uelzecht)
* bei Diddeleng: Gaalgebierg op der Scherr
* bei Dikrech ënner dem Härebierg: Gaalgebierg (Dikrech) 
* zu Jonglënster: Gaalgebierg (Jonglënster)
* bei Keel: Gaalgebierg bei Aedelen
* zu Réimech: Gaalgebierg (Réimech)
* bei Réiser: Gaalgebierg (Réiser)
* bei Welleschten: Gaalgebierg (Welleschten)
Den Numm weist drophin, datt do fréier, fir jiddweree gutt ze gesinn, de Gaalge stoung.

## Um Spaweck

* Claude Faber, Flouernimm - Gaalgebierg op 100komma7.lu den 1. August 2020, gekuckt de 17. August 2020
Ginzebierg

De **Ginzebierg** ass eng bekannt héich Plaz zu Diddeleng, déi eng Héicht vu 424 Meter (NG-L) huet.
Op engem klenge Plateau direkt ënner dem Ginzebierg op enger Héicht vu 417.5&nbsp;m steet den RTL-Sendemast.
## Um Spaweck
Moschter

De **Moschter** ass ee Gewierz dat aus de gemuelene Somkäre vum wäissen, brongen oder schwaarze Sinnef gemaach gëtt. Et fënnt een en duerno a verschiddenste Formen a Geschmaacher erëm. Dee bekanntste vun deene schaarfen ass wuel de Moschter vun Dijon. Dofir hunn och vill Rezepter, bei deene Moschterzoossen dobäi sinn, op Menüskaarten den Zousaz *à la dijonnaise*.

Am Handel fënnt een de Moschter soss nach als ganz Kären, als Polfer, an als eng Zort Zooss an där de Moschterpolver mat Ueleg an Esseg an nach verschiddenen anere Gewierzer vermëscht ass, déi dann och deementspriechend säi Goût veränneren.

Moschteren déi net schaarf sinn, kommen zum gréissten Deel vun traditionnelle Moschtermillen. Industriell Moschtere picke gewéinlech an der Nues. Dat kënnt dohier well béi der industrieller Hierstellung duerch d'séier Muelen Hëtzt entsteet, wouduerch de Goût vun den natierlechen Ueleger déi am Moschtersom sinn, verluer geet, an da mat Mierréidech nees opgepäppelt gëtt.
## Englesche Moschter
Am *Englesche Moschter* ass zousätzlech Cayennepeffer. Dowéinst ass dee besonnesch schaarf.

## Kuckt och
* Moutarderie de Luxembourg

## Um Spaweck
Hitterchersspill

D**'Hitterchersspill** ass eng Form vum Trickbedruch, dat sech d'Ausgesi vun engem normale Geschécklechkeetsspill gëtt.

D'Hitterchersspill gëtt besonnesch a méi grousse Stied an de Foussgängerzonen, ëffentlech Plazen oder an Uertschaften, déi vun Touristen iwwerlaf sinn, opgefouert.

Den Hitterchersspill stellt op enger fester Ënnerlag, déi sech banne kuerzer Zäit "verschwannen doe" léisst, dräi "Hittercher" op. Dat kënnen Nossschuele sinn oder iergendeppes a Form vun engem Dëppchen. Ënner ee vun den "Hittercher" leet de Spiller e klengen Objet, eng Ierz oder e Fixspounskapp. Dacks sti vill Leit ronderëm den Hitterchersspill, allerdéngs sinn dat Leit déi nëmme lackele sollen, a meeschtens gewannen dës ageweite vum Spill dann och déi eng oder aner Partie.
Doropshi ginn d'Spectateuren opgefuerdert, Suen drop ze verwetten ënner watfir engem "Hittchen" den Objet ass, nodeem de Spillmécher se séier hin an hier geréckelt huet. Wann den Hitterchersspill säi Fach gutt kennt dann ass nom beweege vun de Schuelen den Objet néirens méi drënner. Elo kann d'Affer säi Gléck probéieren, well et jo gesot krut datt säin Asaz duebel ausbezuelt gëtt am Fall wou hie gewënnt.

Dëst funktionéiert gutt bei Touristen déi den Trick net kennen, a well dëse Mobille Bedruch séier ka verschwannen hunn d'Täter och meeschtens eng virdefinéiert Ausstigsstrategie.

Am iwwerdroene Sënn gëtt den Ausdrock *Hitterchersspill* fir eng Persoun gebraucht, déi aner Leit iwwer d'Ouer heet, ouni datt déi dat solle mierken.
FC Vinesca Éinen

Den **FC Vinesca** (offiziell *F.C. Vinesca Ehnen*) ass e lëtzebuergesche Foussballclub vun Éinen, deen 1966 gegrënnt gouf.

E spillt seng Matcher um *Stade am Ga* zu Éinen. Den Terrain läit op der Streck tëscht Éinen a Gouschteng. Nieft dem Spillterrain, huet de Veräin och en eegenen Trainingsterrain.

## Traineren
Éinen hat bis elo a senger Veräinsgeschicht 22 Traineren:

* Thed Müller (1966-1969)
* Gérard Tünsch (1969-1972)
* Raymond Heidt (1972-1974)
* Heinz Schweich (1974-1976)
* Jos Schroeder (1976-1977)
* Georges Scheinert (1977-1982)
* Willy Steil (1982-1985)
* Roger Ludwig (1985-1986)
* Georges Scheinert (1986-1990)
* Jeannot Majerus (1990-)
* Jacques Arnold
* Renée Roller
* Michel Bonnetin
* Christoph Kempny
* Serge Freis (1998-2000)
* Patrick Heinz (Paddy) (2000-2005)
* Marcel Zeimes (2005-2006)
* Uwe Horn (2006-2008)
* Etsche Günteppe (2008-2009 bis Mäerz)
* Uwe Horn (Mäerz 2009-Enn Saison 2008/2009)
* Claude Leogrande (2009-Oktober 2010)
* Jos "Bella" Birtz (Oktober 2010-Mai 2011)
* Paulo Moura (Mai 2011-

## Comité
* President: Jim Grethen
* Vizepresident: Tom Theves
* Caissier: Emil Mentgen
* Sekretären: Claude Leuck & Steve Elcheroth
* Memberen:
::: Uwe Horn
::: Guy Backes
::: Georges Becker
::: Pol Leuck
::: Gitzinger Romain
::: Thies Jeff
::: Jos "Bella" Birtz
::: Roger Binsfeld

Trainer Ekipp 1: Paulo Moura

Trainer Ekipp 2: Romain Klein

Golkippestrainer: Theo Zender
Camille Polfer

De **Camille Polfer**, gebuer den 21. November 1924 zu Namouer, a gestuerwen an der Stad Lëtzebuerg den 19. Mäerz 1983, war e lëtzebuergesche Professer a Politiker (DP).

Säi Papp hat d'Geschäft *Les Échos* zu Réisseng a Frankräich, an dofir huet hie seng Primärschoul do gemaach. 1939 koum hie mat senger Famill op Lëtzebuerg zeréck a si hunn zu Buerglënster gewunnt. Säi Secondaire huet hien zu Iechternach gemaach. Hie war déi Zäit e ganz aktive Sportler. Seng éischt Foussballslizenz hat hie beim *FC Jeunesse Jonglënster*. Wéi de Club wärend dem Krich net méi aktiv war, huet säi Sportsprofesser, de René Bauler, hien an der Stater Union ugemellt. Zur selwechter Zäit war hien an der Liichtathleetik-Sektioun vun der *Spora Lëtzebuerg*. Do ass hien haaptsächlech mat Erfolleg Cross country a 400 Meter gelaf. No senger Karriär als aktive Sportler war hie Foussballstrainer zu Gréiwemaacher, Walfer, Bouneweg bei der *Aris* a bei der Fola Esch. Him zu Éieren ass och de Stadion Camille Polfer benannt, de Stadion op deem d'Aris Bouneweg hir Heemspiller ausgedroen hat. Virun allem war hien och ee vun den Haaptleit bei der LASEL.

Am Krich koum hien an den Arbeitsdienst um Bismarckhügel am Krees Labiau an Ostpreisen an duerno als Zwangsrekrutéierten an d'Wehrmacht a Russland, wou hien och duerno a russescher Gefaangenschaft war.

Nodeem hien erëm zu Lëtzebuerg war, ass hien op Nanzeg an den *Institut Régional d'Éducation Physique* studéiere gaangen a krut do säin Diplom als Sportsprofesser.

De Camille Polfer krut seng Nominatioun als Sportprofesser am Jongelycée vun Esch de 27. Dezember 1950, vu wou hien 1959 an d'Industrieschoul um Lampertsbierg gewiesselt huet. Am Mäerz 1969 gouf hie Sportskommissär als Nofollger vum René Van Den Bulcke.

1969 koum hien als Conseiller an de Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg. Hien huet do de Gaston Thorn ersat, dee Minister an der Regierung Werner-Schaus II gouf. Zéng Méint méi spéit gouf de Camille Polfer Schäffen.

Enn 1980 gouf hie Buergermeeschter andeems hien d'Nofolleg vun der Colette Flesch ugetrueden huet. D'Colette Flesch huet de Gaston Thorn, dee President vun der Europäescher Kommissioun gouf, an der Regierung ersat.

Bei de Gemengewalen am November 1981 krut de Camille Polfer déi meescht Stëmmen, huet awer duerno aus gesondheetleche Grënn senger Duechter Lydie Polfer, déi zweetgewielt war, d'Mandat vum Buergermeeschter iwwerlooss. A seng Plaz vun de Gemengeréit ass den Alain Frast nogeréckelt.

Fir un hien z'erënneren ass 1997 um Zens eng Strooss no him genannt ginn: d'Rue Camille-Polfer.

## Um Spaweck
Duelebierg

Den **Duelebierg** läit westlech vu Keel (Käl) tëscht dem Hérenterbierg am Süden an dem Kalebierg am Norden. No Weste grenzt den Duelebierg un d'Haard mam Naturpark. Den héchste Punkt vum Duelebierg läit bei 400 Meter (NG-L).

Den Dall deen en hei op der Foto gesäit, heescht iwweregens *Duelelach*.
Kueb (Homonymie)

* **Kueb** ass am Lëtzebuergeschen:
* eng Gattung Vullen (*Corvus*) aus der Famill vun de Kuebevullen (*Corvidae*); kuckt: Kueben.
Kueb ass och:
* e Stärebild: Kueb (Stärebild);
* de Spëtznumm vun engem Bauprojet zu Lëtzebuerg, Enn vun den 1970er Joren: Kueb (Gebai);
* e fréieren Tëlevisounsprogramm zu Lëtzebuerg: Kueb TV.
* ee vun den Nimm vum lëtzebuergesche Rapper Corbi.
Kueb (Gebai)

**Kueb** war de *Spëtznumm*, ënner deem e Bauprojet zu Lëtzebuerg Enn vun den 1970er Joren allgemeng bekannt war.

Et war dëst e Projet vun engem Gebai fir d'Europäescht Parlament, dat hätt sollen um Kierchbierg, no bei den Dräi Eechelen, gebaut ginn. Zu där Zäit war d'Diskussioun ëm de Sëtz vun den Europäeschen Institutioune voll am Gaang, a Lëtzebuerg wollt säin Zécken aus den CECA-Zäiten nees guttmaachen, andeems e monumentale Büroskomplex mat engem Plenarsall fir d'Parlament sollt gebaut ginn.

Dem franséischen Architekt Roger Taillibert säi Projet *Centre 300* gouf zeréckgehalen. Wéinst senger Form - engem ovoide Plenarsall mat drun ugebaut en no uewe geschwongenen 142 Meter héijen Tuerm, deen e bëssen engem Villche mat laange Schwanzfiedere geglach huet - krut de Projet séier de Spëtznumm *[[Kueb]]*.

E war vun Ufank u kontrovers: ze grouss, ze deier, e géif d'Silhouett vun der Stad verschampléieren, waren déi heefegst Kriticken. No laangen Diskussiounen huet d'Regierung Thorn-Berg decidéiert, de Projet net weiderzeféieren.

E Plenarsall gouf awer trotzdeem gebaut - e gouf *Klenge Kueb* genannt, och, wann d'Form heivun absolut näischt mat engem Kueb ze dinn huet - deen haut nach um Fouss vum Héichhaus um Kierchbierg steet. De *Klenge Kueb* ass e Wierk vum lëtzebuergeschen Architekt Pierre Bohler.

D'Europäescht Parlament ass iwweregens just ganzer véiermol, tëscht Juni 1980 a Februar 1981, doran zesummekomm.

## Literatur
* Simone Beck: Une photo et son histoire - Vom Centre 300 zum „klenge Kueb“ in: *ons stad* 95, 2010, S.50-51.
Kueben

D**'Kueben** (*Corvus*) sinn eng Gattung Vullen aus der Famill vun de Kuebevullen (Corvidae).

## Aarten
Déi zu Lëtzebuerg geleefeg Aarte sinn:
* Steekueb, *Corvus monedula*
* Hierschtkueb, *Corvus frugilegus* 
* Bëschkueb, *Corvus corone*
* Groe Kueb, *Corvus cornix*
* Ramm (oder Grousse Kueb), *Corvus corax*

## Um Spaweck
Edy Dublin

Den **Edy Dublin** oder **Edouard Dublin**, gebuer den 9. Februar 1943 zu Éimereng, ass ee fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet eréischt mat 17 Joer ugefaange Foussball ze spillen, bei der US Munneref. Hien huet bis 1967 bei der US Munneref gespillt. Mat sengem méi ale Brudder Marcel, a mat sengem Cousin Jos huet hie Munneref bis an d'Nationaldivisioun geféiert. Den deemolege Nationaltrainer Robert Heinz ass op en opmierksam ginn, a sou huet den Edy Dublin de 27. Mee 1965 säin éischte Match fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp géint Norwege gespillt, wou en och e Gol geschoss huet (de Match ass dunn awer 2:4 verluer gaangen). Bis den 10. Mäerz 1970 huet den Edy Dublin an 28 Matcher fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp 3 Goler geschoss.

No der Saison 1967/68 huet hie seng Profiscarrière beim neigegrënnten AS Nancy-Lorraine, wou e bis 1971 gespillt huet. 1970 ass den AS Nancy an déi éischt franséisch Liga opgestigen. Hie war vun 1971 bis 1973 beim FC Mulhouse an du bis 1977 beim RS Besançon. An der Saison 1977/78 war hien nees zeréck zu Lëtzebuerg bei der Spora Lëtzebuer an duerno bis 1981 bei der Aris Bouneweg.

Den Edy Dublin wunnt zu Réimech, ass bestuet an huet zwéi Bouwen déi och Foussball spillen.
Léon Bollendorff

De **Léon Bollendorff**, gebuer den 31. Mäerz 1915, zu Waasserbëlleg, a gestuerwen de 5. Juni 2011 zu Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Dokter an der Philosophie a Philologie a war vun 1979 bis 1989 President vun der Chamber (CSV). Hie war bestuet mat der Margot Kinnen († 2006) an hat 4 erwuesse Jongen.

De Léon Bollendorff war Resistenzler. Nom Generalstreik vun 1942 gouf hie verhaft a koum an d'KZ zu Hinzert an duerno an d*'Arbeitslager* Dombrowika bei Lublin (Polen).

## Karriär
* 1939: Dokter an der Philosophie a Philologie
* 1939-1969: Professer am mëttleren an héijen Unterrecht
* 1963-1969: Generalinspekter vun de Primärschoulen
* 1960-1976: President vun der Federatioun vun de chrëschtlech-soziale Gemengeréit
* 1955-1993: Member vum Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg
** 1961-1987: Schäffen (ënner fënnef Buergermeeschteren)
* 1969-1994: Deputéierten
* 1979-1989: President vun der Chamber
* 1952-1962: Generalsekretär vun der A.F.P (Action Familiale et Populaire) (Matgrënner 1946)
* 1970: President vum ONT (Office National du Tourisme)
* 1970: Grënner vun den *Jeunes amis du théâtre*, de spéidere Jeunesses théâtrales
* 1970: Matgrënner an Éierepresident vun der Liga vun de Sportveräiner vun de Primärschoulen (Lasep)
* 1980: Grënner vum CSV-Seniorenclub
* 1995: Matgrënner vun der Europäescher Senioren Unioun (E.S.U.)

## Auszeechnungen
* Officier dans l'Ordre de St. Olav (Norwegen)
* Commandeur dans l'Ordre de la Couronne (Belgique)
* Honorary Officer of the Order of the British Empire
* Ordre de Mérite du Danemark
* Grand-Croix d'Isabelle la Catholique (Spuenien)
* Grand-Croix dans l'Ordre d'Orange-Nassau (Pays-Bas)
* Goldmedail vum Mérite Européen
* Grand Officier dans l'Ordre de la Francophonie
* Commandeur dans l'Ordre de la Couronne (Schweden)
* 
* Grosskreuz des Verdienstordens der Bundesrepublik Deutschland
* Grand-Croix dans l'Ordre d'Infante (Portugal)
* Médaille avec Palmes de l'Union Pie X
* Helmut-Kohl Ehrennadel
*  *Großes Goldenes Ehrenzeichen am Bande für Verdienste um die Republik Österreich (Promotioun 1987)*.
Jostedalsbreen

De **Jostedalsbreen** an Norwegen ass dee gréisste Gletscher um europäesche Festland. E läit un der norwegescher Westküst an der Provënz Sogn og Fjordane tëscht de Gemenge *Luster*, *Balestrand*, *Jølster* a *Stryn*.

De Jostedalsbreen huet eng Fläch vu 487&nbsp;km², ass ronn 60&nbsp;km laang a bis zu 600 Meter déck. De Gletscher läit op engem Héichplateau vu 1600-1900 Meter. Den héchste Punkt ass de sougenannten *Høgeste Breakulen* op 1959 Meter, den déifsten, de *Nigardsbreen*, läit nëmmen zirka 300 Meter iwwer dem Mieresspigel.

De *Jostedalsbreen Nationalpark* gouf 1991 gegrënnt an ëmfaasst en Areal vun 1310&nbsp;km².

## Um Spaweck

*  Jostedalsbreen Nationalpark
*  Briksdalsbreen
Zockerfabréck vu Miersch

D**'S.A. Sucrière du Luxembourg**, d*'Zockerfabréck vu Miersch*, gouf de 26. Dezember 1868 ënner dem Impuls vum Joseph Servais (1819-1890), deen déi Zäit Buergermeeschter zu Miersch war, gegrënnt.

D'Statute vun der Gesellschaft goufen duerch Arrêté royal grand-ducal vum 28. Januar 1869, publizéiert den 13. Februar 1869 am Mémorial N° 4, approuvéiert.

D'Gesellschaft hat e Kapital vun 1.000.000 Frang, ënnerdeelt an 2.000 Aktien zu 500 Frang. Haaptaktionär war de Baron Eugène de Lafontaine, Administrateur vun der *Société anonyme d'agriculture industrielle* vu Léck mat 380 Aktien.

Ëm 1888 ass d'Fabréck zougemaach ginn.

## Fir ze liesen
* Roger Hilbert: *Die Geschichte von Mersch: II. 2. Teil: "Dat neit Miersch". Fortsetzung der Geschichte von Mersch von Beginn der Französischen Revolution bis in unsere Zeit*. Mersch: Imprimerie Fr. Faber, 1994, 684 S.
Émile Hamilius

Den **Émile Hamilius** (*Mulles* genannt), gebuer de 16. Mee 1897 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen de 7. Mäerz 1971 an der Stad Lëtzebuerg, war e Politiker vun der DP an e Foussballspiller.

## Liewen
Den Émile Hamilius huet seng Carrière als Lëtzebuerger Offizéier ugefaangen. Hie war duerno haaptberufflech Geschäftsmann an huet dat bekannt Haushaltswueren- a Spillwueregeschäft *Lassner* zu Lëtzebuerg um Knuedler geleet.

### Sportler

A senger Jugend war hie Foussballspiller an der CS Fola Esch an huet den 28. August 1920 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp op den Olympesche Spiller zu Antwerpen gespillt. Den 13. Januar 1924 huet hien nach emol an der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp gespillt.

Hie war vun 1950 bis 1961 President vun der Lëtzebuerger Foussballfederatioun (FLF).

### Politiker
Den Émile Hamilius war Matgrënner vun der GPD (Groupement Patriotique et Démocratique), der spéiderer Demokratescher Partei (DP). Vun 1946 bis 1963 war hie Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg. Hie war och Deputéierten an der Chamber: 1937-1940; 1945-1958 an 1959-1964.

Säi Bouf, de Jean Hamilius, war och an der DP engagéiert, a vun 1974 bis 1979 Member vun der Regierung Thorn-Vouel-Berg.

De Centre Émile-Hamilius an d'Émile-Hamilius Plaz an der Stad goufen no him genannt.

## Gielercher
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kuckt och
* Stad Lëtzebuerg
* Lëscht vu lëtzebuergeschen Olympionicken

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Stad Lëtzebuerg mat der Lëscht vun de Buergermeeschtere vun 1800 bis haut
John Couch Adams

**John Couch Adams**, gebuer de 5. Juni 1819 zu Laneast, Cornwall, England, a gestuerwen den 20. Januar 1892 zu Cambridge, war en englesche Mathematiker an Astronom.

Den Adams huet op der Universitéit vu Cambridge studéiert, wou hien 1841 promovéiert huet. Ëm déi selwecht Zäit huet hien ugefaangen d'Onreegelméissegkeeten an der Beweegung vum Planéit Uranus z'ënnersichen. Hien huet d'Positioun vum Planéit Neptun opgrond vun der onreegelméisseger Bunn vum Uranus berechent. Seng Berechnunge goufe vun de Kolleegen net beuecht. Dat huet den Urbain Le Verrier ausgenotzt a koum him zevir.
Den Adams gouf 1858 Professer op der Universitéit vu St. Andrews a Schottland a spéider zu Cambridge. 1861 ass hien och do Direkter vum Observatoire ginn.

## Literatur
* Sky and Telescope, Juli 2003, S. 26
* William Sheehan, Nicholas Kollerstrom, Craig B. Waff: Die Neptun-Affäre. Spektrum der Wissenschaft, April 2005, S. 82 - 88 (2005), ISSN 170-2971

## Kuckt och

## Um Spaweck