open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Strécken

**Strécken** ass eng Technik fir en Zort Textil aus Gar ze fabrizéieren, andeems d'Schläpp vun enger Rei, eent no dem anere gestach ginn. Déi aktiv Schläpp ginn op der Strécknol gehalen, bis en neit Schlapp gestach gëtt, oder eventuell einfach fale gelooss gëtt. Wann op der Hand gestréckt gëtt, gëtt mat zwou Nole fir eng flaach Stréckerei, a fir eng ronn Stréckerei wéi z. B. fir Strëmp, mat dräi bis fënnef Nole gestréckt. Bei der ronner Stréckerei ginn Nolen ouni Käpp benotzt a beim maschinelle Strécke hänkt all Schlapp an enger separater Nol.

Fraen déi sech mam Strécke Sue verdéngt hunn, goufe **Stréckesch** genannt.

## Literatur
* Orlewski-Eyschen, Jacqueline, Duhr, Nicole et al. *Et war een deemools net méisseg: Al Beruffer a Broutverdéngschter, Band 1*. Itzig: RBS, 2009. ISBN 9782959972157
* Orlewski-Eyschen, Jacqueline, Duhr, Nicole et al. *Et war een deemools net méisseg: Al Beruffer a Broutverdéngschter, Band 2*. Itzig: RBS, 2010. ISBN 9782959972167

## Kuckt och
* Schneider
* Modist
* Huttmécher
* Wollfra

## Um Spaweck
Charlie and the Chocolate Factory (Film 2005)

**Charlie and the Chocolate Factory** ass en US-amerikanesche Fantasyfilm vum Tim Burton aus dem Joer 2005, mam Johnny Depp a mam Freddie Highmore an den Haaptrollen. Et ass eng Verfilmung vum Roald Dahl sengem Kannerbuch mam selwechten Titel.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Charlie Bucket dreemt de ganzen Dag vu Schockela an ass immens frou, nodeems hien en Entréesbilljee, fir an dem Willy Wonka seng Schockelasfabrick ze goen, gewonnen huet.

## Um Spaweck
Ernest Osch

Den **Ernest Osch**, gebuer de 16. Mäerz 1925 zu Veianen, a gestuerwen den 3. Dezember 1998 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Lokalpolitiker an Informatiker.

Hien huet Elektroingenieur op der ETH Zürech studéiert. 

Hie war vun 1982 bis 1987 Buergermeeschter vu  Reckeng op der Mess.

Als éischten *Directeur administratif* vum Centre Hospitalier de Luxembourg huet hien dat Spidol maassgeeblech beaflosst.

Hie war och President vun der Association pour la promotion de l'informatique de santé, Grënnungsmember vun der Asbl des cliniques des sœurs de Ste-Elisabeth a President vum Institut national de chirurgie cardiaque et de cardiologie interventionnelle.
André Roilgen

Den **André Pierre Roilgen**, gebuer de 14. Mee 1927 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen den 9. Mäerz 2001, war e lëtzebuergeschen Neurochirurg.

Vun 1962 bis 1977 huet hien als Neurochirurg an der Eecher Klinik geschafft an huet duerno de *Service national de neurochirurgie* am Centre hospitalier de Luxembourg gegrënnt. Vun 1987 bis 1992 war hien och *Directeur médical* vun deem Spidol.
Suedler

E **Suedler** (fr. *bourrelier* oder *sellier*) ass en Handwierker, dee Siedel oder anert Päerdsgeschier aus Lieder fabrizéiert, wéi z.&nbsp;B. d'Zamgeschier oder Rimmen. Et ass e Beruff, deen hautdesdaags esou gutt wéi ausgestuerwen ass.

An de Stied huet de Suedler gemenkerhand a sengem Atelier geschafft a sech ëm d'Siedel vu Kutschendéiere gekëmmert, iwwerdeems en iwwer Land dacks do geschafft huet, wou d'Postkutsche stallgehalen hunn.

D'Aarbechtsgeschier vum Suedler sinn: Messeren a Schéieren, Pëtzzaange fir Lächer ze maachen, Bitznolen, Pinselen a Biischte fir d'Lieder ze fierwen an anzefetten.

De Familljennumm Sadler geet op de Beruff zeréck.

## Literatur
* Orlewski-Eyschen, Jacqueline, Duhr, Nicole et al. *Et war een deemools net méisseg: Al Beruffer a Broutverdéngschter, Band 1*. Itzig: RBS, 2009. ISBN 9782959972157
* Orlewski-Eyschen, Jacqueline, Duhr, Nicole et al. *Et war een deemools net méisseg: Al Beruffer a Broutverdéngschter, Band 2*. Itzig: RBS, 2010. ISBN 9782959972167

## Kuckt och
* Schouster
* Woner

## Um Spaweck
Chris Rea

De **Christopher** "**Chris**" **Anton Rea**, gebuer de 4. Mäerz 1951 zu Middlesbrough, an England, a gestuerwen den 22. Dezember 2025, war e brittesche Rock- a Bluessänger, Komponist, Pianist a Gittarist. Hie war bekannt fir seng rau-hees Stëmm a seng Bottleneck-Technik op der Gittar.

De Chris Rea huet 26 Studioalbumen erausbruecht an iwwer 40 Millioune Placken an CDe verkaaft (Stand: Dezember 2025). Zu senge bekanntste Lidder gehéieren *I Can Hear Your Heartbeat* (1983), *Josephine* (1985), *On the Beach* (1986), *Driving Home for Christmas* (1986), *Road to Hell (Part 2)* (1989), *Auberge* (1991), *Looking for the Summer* (1991) an *Julia* (1993).

Seng Karriär bestoung aus zwou Perioden – eng méi a Richtung Pop-Rock-Blues an den 1980er an 1990er Joren, an eng mat virun allem klasseschem Delta- a Gospel-Blues vun 2002 un. Hien huet och bei den Opname vun anere Musekerkolleege wéi dem Bill Wyman, dem John Mayall, dem Elton John oder dem Paul Rodgers matgemaach.

## Discographie

### Studioalbumen

* 1978: Whatever Happened to Benny Santini? 
* 1979: Deltics
* 1980: Tennis
* 1981: Chris Rea
* 1983: Water Sign
* 1984: Wired to the Moon
* 1985: Shamrock Diaries
* 1986: On the Beach
* 1987: Dancing with Strangers
* 1969: The Road to Hell
* 1991: Auberge
* 1992: God’s Great Banana Skin
* 1993: Espresso Logic
* 1998: The Blue Cafe
* 199: The Road to Hell, Part 2
* 2000: King of the Beach
* 2002: Stony Road
* 2003: Blue Street (Five Guitars)
* 2004: The Blue Jukebox
* 2005: Blue Guitars
* 2008: The Return of the Fabulous Hofner Bluenotes
* 2011: Santo Spirito Blues
* 2017: Road Songs for Lovers
* 2018: One Fine Day

### Kompilatiounen

* 1986: Herzklopfen (just op däitsch)
* 1988: New Light Through Old Windows: The Best of Chris Rea
* 1990: Ing…
* 1994: The Best of Chris Rea
* 1998: The Best of Chris Rea
* 2001: The Very Best of
* 2005: Heartbeats: Greatest Hits
* 2006: The Platinum Collection
* 2007: (Blue Guitars) – A Collection of Songs
* 2008: Fool If You Think It’s Over: The Definitive Greatest Hits
* 2009: Still so Far to Go … The Best Of
* 2011: The Journey 1978–2009
* 2018: The Best

### Aner Albumen
* 1996: La passione (Soundtrack)
* 2006: The Road to Hell & Back (Livealbum)
* 2025: The Christmas Album (Chr¨schtdagsalbum)

## Um Spaweck

* Chris Rea – Offizielle Website
Paul Mousel

De **Paul Mousel**, gebuer de 15. Oktober 1953, ass e lëtzebuergeschen Affekot.

No sengem Studium op der Université libre de Bruxelles huet hie vir d'éischt bei der Chambre de commerce a bei der Arbed geschafft, ier hien 1988 ee vun de Matgrënner vun Arendt & Medernach gouf.

Zanter 1998 ass hie President vum Verwaltungsrot vum Centre hospitalier de Luxembourg.
Marc Heinen

De **Marc Heinen**, gebuer den 28. November 1958 an der Stad Lëtzebuerg, an och do gestuerwen den 12. November 2025, war e lëtzebuergesche Schrëftsteller a Mataarbechter vun der Sektioun Beetebuerg, Monnerech, Réiserbann vun natur&ëmwelt.

No senger Studentenzäit huet en e puer länger Reese gemaach, an ënner dem Androck vun dem Erlieften eng Rei autobiographesch Texter geschriwwen. Vun 1981 un huet e fir d'Post geschafft.

Hie war Member a verschiddenen Naturschutzveräiner an huet Texter an den Zäitschrëften Regulus an De Kéisécker geschriwwen.

Säi Brudder ass de Schrëftsteller an Editeur Norbert A. Heinen.

## Wierker
* 1978: Das Gute und das Böse. Die grosse Reise
* 1979: 30 Bilder von den inneren Gärten
* 1981: Dänneflilék

## Um Spaweck
Kuelebrenner

__NOTOC__

**Kuelebrenner** (de. *Köhler*, fr. *charbonnier*) ass de Beruff vun enger Persoun, déi Holzkuele produzéiert, andeems se gedréchent Holz an engem Kuelenhaf versoutere léisst. Et ass e Beruff, deen hautdesdaags gréisstendeels ausgestuerwen ass.

D'Holzkuel war am 19. Joerhonnert – nieft der Kuel – dat wichtegst Brennes an der Siderurgie. De Kuelebrenner huet sech deeglaang an enger provisorescher Häip am Bësch bei senger Kueleplaz opgehalen an op säi Feier opgepasst. 

De Familljennumm Köhler geet zeréck op de Beruff. 

## Verfaren
Nodeems de Kuelebrenner säin Holz (meeschtens Eschen, Steeneechen, Dännebeem a Buchen) erausgesicht hat, huet en et geheeft. De Koup hat ënnen eng ronn Basis an ass no uewe spatzt ginn. Wann de Koup schéi getässelt war, ass eng Couche Bëschbuedem (de „Mantel“) drop geschott ginn an de Koup gouf ugestach. Well keng Loft un den Holzbrand koum, gouf et keng Flamen an d'Holz huet just gegloust a gesoutert. No ronn enger Woch ass d'Feier ausgaangen, de Koup gouf opgedeckt an d'Holz ass mam Stackheel ausernee gezu ginn. De Kueleschuppert huet déi grouss Stécker Holzkuel op d'Schmelze gefouert an déi kleng Stécker sinn un d'Handwierker a Privatleit verkaaft ginn. 

## Literatur
* Orlewski-Eyschen, Jacqueline, Duhr, Nicole et al. *Et war een deemools net méisseg: Al Beruffer a Broutverdéngschter, Band 1*. Itzig: RBS, 2009. ISBN 9782959972157
* Orlewski-Eyschen, Jacqueline, Duhr, Nicole et al. *Et war een deemools net méisseg: Al Beruffer a Broutverdéngschter, Band 2*. Itzig: RBS, 2010. ISBN 9782959972167
## Um Spaweck
Patriote fir Europa

D**'Patriote fir Europa** (**PfE**; en: *Patriots for Europe*, fr: *Patriotes pour l'Europe*; de: **Patrioten für Europa**) ass eng riets bis rietsextrem Fraktioun am Europäesche Parlament. D'Virgängerfraktioun war d'Fraktioun fir Identitéit an Demokratie.

## Um Spaweck
Emilie Schmitz

D'Marie-Th.-**Emilie Schmitz**, gegebuer den 20. Juni 1908 zu Ëlwen, a gestuerwen den 23. Mäerz 1945 bei Hirzenhain, war eng lëtzebuergesch Resistenzlerin am Zweete Weltkrich.

D'Emilie Schmitz war dat Drëtt vun aacht Kanner vum Eisebunner Michel Schmitz a senger Fra Marie Band. Zesumme mat hire Schwëstere Louise a Berthe huet si zu Ëlwen an der Groussgaass den Economat vun der Eisenbunnerkooperativ (*Coopérative des Cheminots*) gefouert. Wärend dem Krich huet si bei sech doheem um Späicher Refractairen an ofgeschossen alliéiert Zaldote verstoppt.

Si gouf den 11. Januar 1945 zu Ëlwen, dat fir e knappse Mount vun der Wehrmacht wärend der Ardennenoffensiv erëm besat gi war, zesumme mat anere Familljemembere vun der Gestapo verhaft an an Däitschland bruecht.

Si koum op Frankfurt an de Policeprisong, ma gouf am Mäerz, wéi d'Amerikaner ënner méi no komen, an d**Arbeitserziehungslager Hirzenhain'' an [[Hessen]] verschleeft. Dräi Deeg drop, wéi och do d'Amerikaner sougutt wéi do waren, gouf se, zesumme mat 86 anere gefaangene Resistenzler aus anere Länner, den 23. Mäerz 1945 vun engem Exekutiounskommando vun der Gestapo erschoss.

An de Joren dono huet hir Famill versicht, gewuer  ze ginn, wéi a wou d'Emilie Schmitz gestuerwe wier. Si huet en däitsche Jurist, den Affekot Hans Niedner, kontaktéiert, deen am Krich bei hinnen am Buttek Zigarette kaf hat, a seng Adress hannerlooss hat, an e gefrot, ob hien net méi erausfanne kéint. Deem seng Recherchen hate Succès, an esou koum et 1951 zum Gießen zum Prozess géint Membere vum Waachkommando vun Hirzenhain, bei deem den ''SS-Hauptscharführer'' Emil Fritsch um Enn (als eenzegen vun den Ugekloten) zu liewenslaangem Prisong veruerdeelt gouf.

== Éierung ==
* [[Croix de la résistance (Lëtzebuerg)]], posthum de 27. Oktober 1947
* zu Ëlwen gouf 1994 d**Cité Emilie Schmitz* no hir genannt.

== Literatur ==
* [https://persist.lu/ark:70795/6f52xr/pages/15/articles/DTL173 "In Memoriam Emilie Schmitz"]. In: *Ons Jongen*, 4. Jg., nº 25 (16.12.1947), p. 15 [Digitised by the National Library of Luxembourg].
* Marg. Bach: [https://persist.lu/ark:70795/2jb5mzjzsr/pages/16/articles/DIVL330 "Emilie Schmitz †: De' daper Letzeburger Resistenzlerin."] In: *Revue,'' 4. Jg., nº 5 (01.03.1948), p.&nbsp;144 [Digitised by the National Library of Luxembourg].
* "Eine Luxemburger Heldin". In: Luxemburger Wort, 118. Jg., n° 79/80 (20.03.1965), p.&nbsp;17 [Digitised by the National Library of Luxembourg].
Michel Weber (Lokalpolitiker)

De **Michel Weber**, gebuer den 9. September 1858 zu Ettelbréck, a gestuerwen de 15. Oktober 1939, war e lëtzebuergeschen Industriellen a Lokalpolitiker.

De Michel Weber war 1878 Matgrënner (zesumme mat sengem Papp, deen och Michel housch) a Besëtzer vun der Maschinnefabréck an Eisegéisserei Weber zu Ettelbréck. Vun 1935 bis 1937 war hie Buergermeeschter vun der Stad Ettelbréck.

Fir un hien z'erënneren, gouf zu Ettelbréck eng Strooss no him genannt.

## Um Spaweck
Marcel Wiser

Den **André Jules Marcel Wiser**, gebuer den 9. Februar 1889 zu Ettelbréck, a gestuerwen den 22. Mäerz 1971 zu Ettelbréck, war e lëtzebuergesche Geschäftsmann a Lokalpolitiker. Hie war de Bouf vum Geschäftsmann Pierre Wiser.

Vun 1950 bis 1957 war hie Buergermeeschter vun der Stad Ettelbréck.

## Um Spaweck
Pierre Wiser

De **Pierre Wiser**, gebuer den 31. Oktober 1846 zu Ettelbréck, a gestuerwen de 7. Oktober 1929, war e lëtzebuergesche Geschäftsmann.

Hien huet zu Ettelbréck eng Firma gegrënnt, déi Baumaterial produzéiert a verkaaft huet.

Ee vu senge Jonge war de Buergermeeschter Marcel Wiser.

Fir un de Pierre Wiser z'erënneren, gouf zu Ettelbréck eng Strooss no him genannt.

## Um Spaweck
Nicolas Espen

Den **Nicolas Espen**, gebuer de 15. Januar 1903 zu Déifferdeng, a gestuerwen den 18. Januar 1986 zu Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Geeschtlechen, de Grënner an éischte President vum Basketballclub Black-Star vu Miersch an de Grënner an éischten Direkter vun der Lëtzebuerger Kanneraktioun (LKA).

## Liewen a Wierk
Den Nicolas Espen, deen an engem streng kathouleschen Elterenhaus opgewuess war, gouf de 26. Juli 1931 zum Priister geweit a gouf de 27. August 1931 op seng éischt Plaz als Kaploun vu Biereng ernannt. Well en iwwerzeegt war vun der Wichtegkeet vum Sport fir déi geeschteg Entwécklung vun der Jugend huet en 1934 zu Miersch de Basketball-Veräin „Black-Star“ gegrënnt, deen och scho relativ schnell am ganze Land bekannt gouf an eng wichteg Roll gespillt huet. Hien huet dee Veräi säi ganzt Liewe laang weider begleet.

De 16. August 1937 gouf hien zum Paschtouer vu Blaaschent ernannt. Awer schonn den 8. August 1938 gouf d'Parkierch duerch e Feier komplett zerstéiert, nëmmen den Tuerm war nach iwwreg. Eng nei Kierch konnt awer duerch Spenden aus dem ganze Land finanzéiert ginn, déi vum Nicolas Espen a senger Equipe gesammelt goufen. Se konnt schonn am Oktober 1939 ageweit ginn.

De 4. August 1943 gouf hien zum Paschtouer vu Clausen ernannt. Enn September 1944 krut e vum deemolege Bëschof Joseph Philippe zousätzlech zu senger Tätegkeet als Paschtouer den Optrag, fir d'Lëtzebuerger Diözees eng Kannerbeweegung opzebauen, verbonne mat enger autonomer Kannerzeitung. Dat war deemools komplett Neiland.

Am November 1945 war dunn déi nei Lëtzebuerger Kanneraktioun (L.K.A.) prett, zesumme mat der Kannerzeitung Lëtzebuerger Kanner, mam Nicolas Espen als Direkter.

D'Kannerzeitung war e groussen Erfolleg an aus ursprénglech 4 Säite pro Mount op einfachem Zeitungspabeier, ass eng richteg Zäitschrëft vu 16 Säiten op blénkegem Pabeier all 2 Woche ginn. 1958 gouf d'Kannerzeitung an „Benny a Jenny“ ëmgenannt.

1952 gouf den Nicolas Espen de lëtzebuergeschen Delegéierten zu Paräis an der Direktioun vum „Kandheet Jesu-Veräin“, dee sech ëm d'Missiounsaarbecht bei de Kanner an der Drëtter Welt gekëmmert huet.

Am November 1955 gouf den Nicolas Espen zum Éierendoumhär vun der Kathedral an der Stad Lëtzebuerg ernannt.

1957 gouf en dunn awer vun der Paraarbecht a Clausen entbonnen, sou datt e sech voll op déi aner Projete konzentréiere konnt.

Am Kannerheem um Lampertsbierg huet en am Februar 1958 en neien Erzéiungsmodell agefouert, bei deem d'Kanner selwer matdecidéiere konnten, déi éischt Kannerdemokratie an engem Heem zu Lëtzebuerg, dat vun do un den Numm „Kannerland“ krut .

1963 gouf en op seng Demande hin aus sengem Amt entlooss.

## Éierung

* 1959 huet en d'„Medail vum Sportminister“ fir seng Verdéngschter fir de Sport kritt
* Zu Biereng gouf 2021 eng Strooss no him genannt, d*'Rue Nicolas Espen* (L-7593 Beringen)
Albert Lentz

Den **Albert Lentz**, gebuer ..., a gestuerwen ..., war e lëtzebuergesche Lokalpolitiker.

Hie war Member vum Gemengerot a vun 1994 bis 1999 Buergermeeschter vun der Gemeng Miersch.

Fir un hien z'erënneren, gouf zu Biereng eng Strooss no him genannt.
Gustave Lemaire

De **Gustave Lemaire**, gebuer ..., a gestuerwen de 14. Juli 1951 zu Luzern, war e lëtzebuergeschen Ingenieur.

Hie war Directeur général adjoint vun der Hadir an *Ingénieur en Chef honoraire au Corps des Mines de Belgique*.

Fir un hien z'erënneren, gouf zu Déifferdeng eng Strooss no him genannt.

## Gielercher
* 
* Officier de l'Ordre de Léopold avec rayures
Gustave Herr

De **Gustave** ("**Gust**") **Herr**, gebuer de 26. Januar 1844 zu Ettelbréck, a gestuerwen den 19. Januar 1902 zu Wëlwerwolz, war e lëtzebuergeschen Dokter a Lokalpolitiker.

Hie war iwwer 20 Joer laang den Déngscht-Dokter vun der Guillaume-Luxembourg-Eisebunnsgesellschaft an den Aarmen-Dokter vun der Gemeng Ettelbréck. Ausserdeem war hie laangjärege Member vum Ettelbrécker Gemengerot, President vum Kiercherot, Member vun der Schoulkommissioun, vum Aarmebureau a vum Opsiichtsrot vum Zentralspidol vun där Gemeng. Och an der Historescher Sektioun vum Institut grand-ducal war hie Member, an en huet d'Archiver vun der Gemeng a vun der Par Ettelbréck opgeschafft.

Fir un hien z'erënneren, gouf zu Ettelbréck eng Strooss no him genannt, d'Rue Dr Herr.
François-Christian Gerden

De **François-Christian** (de) **Gerden**, gebuer ..., a gestuerwen ..., war President vum Conseil provincial am Herzogtum Lëtzebuerg.

Well hien ë.a. Lännereien an der haiteger Gemeng Koplescht hat - de Flouernumm *Gerensbësch* an eng fréier Bezeechnung *Gerdener säin Haus* fir e Juegdhaus zeien dovun - huet déi Gemeng 1971 decidéiert, eng Strooss um Briddel no him ze nennen.
Martin Weiss

De **Martin Weiss**, gebuer ..., a gestuerwen ..., war e lëtzebuergesche Lokalpolitiker.

Hie war vun 1802 bis 1822 deen éischte Buergermeeschter vun der Gemeng Koplescht.

1971 huet de Kopleschter Gemengerot decidéiert, eng Strooss um Briddel nom Martin Weiss ze nennen. Méi spéit gouf dës Strooss awer nees ëmgenannt, oder Deel vun enger anerer.
Paul Binsfeld

De **Paul Binsfeld**, gebuer de 15. August 1880 zu Koplescht, a gestuerwen den 18. Dezember 1957 um Briddel (am Alter vu 77 Joer), war e lëtzebuergesche Lokalpolitiker.

Hie war vun 1931 bis 1952 (mat Ausnam vun de Krichsjoren) Buergermeeschter vun der Gemeng Koplescht.

Fir un hien z'erënneren, huet de Kopleschter Gemengerot 1971 decidéiert, eng Strooss um Briddel no him ze nennen.

## Gielercher
* Médaille en Vermeil de l’Ordre de la Couronne de Chêne;
* Médaille en Or avec Palmettes de l’Union Grand-Duc Adolphe.
Nicolas Goedert

Den **Nicolas Goedert**, gebuer den 9. Mee 1843 zu Koplescht an och do gestuerwen de 25. Mee 1912, war e lëtzebuergesche Lokalpolitiker.

Hie war vun 1873 bis zu sengem Doud 1912  Buergermeeschter vun der Gemeng Koplescht.

Fir un hien z'erënneren huet de Kopleschter Gemengerot 1971 decidéiert, eng Strooss um Briddel no him ze nennen.
Guillaume Stolz

De **Guillaume Stolz**, gebuer ..., a gestuerwen ..., war e lëtzebuergesche Lokalpolitiker.

Hie war vun 1822 bis 1823 Buergermeeschter vun der Gemeng Koplescht.

Fir unn hien z'erënneren huet de Kopleschter Gemengerot 1971 decidéiert, eng Strooss um Briddel, um Flouer Kalscheier, no him ze nennen.
Mathias Perrang

De **Mathias Perrang**, gebuer ..., a gestuerwen de 25. Februar 1918 (am Alter vu 50 Joer), war e lëtzebuergesche Lokalpolitiker.

Hie war vun ... bis 1918  Buergermeeschter vun der Gemeng Koplescht.

Fir un hien z'erënneren, gouf eng Strooss um Briddel no him genannt.
Internationale Fluchhafen Dubai

Den **Internationale Fluchhafen Dubai** ( **Dubai International Airport**, IATA: **DXB**, ICAO: **OMDB**) ass den internationale Fluchhafe vun der Stad Dubai an de Vereenegten Arabeschen Emirater.

E louch mat 92.331.506 Passagéier am Joer 2024 weltwäit op der Plaz 2 vun de Fluchhäfe mat de meeschte Passagéier.

## Um Spaweck
Internationale Fluchhafen Dallas/Fort Worth

Den **Internationale Fluchhafen Dallas/Fort Worth** ( **Dallas/Fort Worth International Airport**, IATA: **DFW**, ICAO: **KDFW**) ass den internationale Fluchhafen tëscht de Groussstied Dallas a Fort Worth am US-Bundesstaat Texas.

E louch mat 87.817.864 Passagéier am Joer 2024 weltwäit op der 3. Plaz vun de Fluchhäfe mat de meeschte Passagéier.

## Um Spaweck
Internationale Fluchhafen Tokio-Haneda

Den **Internationale Fluchhafen Tokio-Haneda** ( **Tokyo Haneda International Airport**, IATA: **HND**, ICAO: **RJTT**) ass den internationale Fluchhafe vun der japanescher Haaptstad Tokio.

E louch mat 85.900.617 Passagéier am Joer 2024 weltwäit op der 4. Plaz vun de Fluchhäfe mat de meeschte Passagéier.

## Um Spaweck
Fluchhafe London Heathrow

De **Fluchhafe London Heathrow** ( **London Heathrow Airport**, IATA: **LHR**, ICAO: **EGLL**) ass den internationale Fluchhafe vun der brittescher Haaptstad London.

E louch mat 83.884.572 Passagéier am Joer 2024 weltwäit op der 5. Plaz vun de Fluchhäfe mat de meeschte Passagéier.

## Um Spaweck
Internationale Fluchhafen Hartsfield-Jackson Atlanta

Den **Internationale Fluchhafen Hartsfield-Jackson Atlanta** ( **Hartsfield-Jackson Atlanta International Airport**, IATA: **ATL**, ICAO: **KATL**) ass den internationale Fluchhafe vun der US-amerikanescher Stad Atlanta am Georgia. E gëtt vum *Department of Aviation of the City of Atlanta* bedriwwen. E war mat 108,1 Millioune Passagéier am Joer 2024 weltwäit dee Fluchhafe mat de meescht Passagéier. De Fluchhafen huet fënnef Pisten an et goufen an deem Joer 796.224 Starten a Landunge gezielt.

Déi héich Passagéierzuelen erkläre sech domat, datt Atlanta haaptsächlech als Tëschestopp benotzt gëtt fir bannent den USA virunzefléien. De Fluchhafe vun Atlanta ass de gréissten Employeur am Bundesstaat Georgia, mat méi wéi 63.000 Mataarbechter. Am Joer 2016 louch de Joresëmsaz bei ongeféier 34,8 Milliarden US-Dollar.

## Pist
De Fluchhafen huet fënnef parallel Piste mat Längten tëscht 2.743 an 3.776 Meter.

## Um Spaweck
Michel Kieffer

De **Michel Kieffer**, gebuer ..., a gestuerwen ..., war e lëtzebuergesche Lokalpolitiker.

Hie war vun 1926 bis 1931  Buergermeeschter vun der Gemeng Koplescht.

Fir un hien z'erënneren, gouf um Briddel eng Strooss no him genannt.
Internationale Fluchhafen Denver

Den **Internationale Fluchhafen Denver** ( **Denver International Airport**, IATA: **DEN**, ICAO: **KDEN**) ass den internationale Fluchhafe vun der Stad Denver am US-Bundesstaat Colorado.

E louch mat 82.358.744 Passagéier am Joer 2024 weltwäit op der 6. Plaz vun de Fluchhäfe mat de meeschte Passagéier .

## Um Spaweck
Fluchhafen Istanbul

De **Fluchhafen Istanbul** (en. **Istanbul Airport**, tk. *İstanbul Havalimanı*, IATA: **IST**, ICAO: **LTFM**) ass den internationale Fluchhafe vun der Stad Istanbul an der Tierkei.

E louch mat 80.073.252 Passagéier am Joer 2024 weltwäit op der 7. Plaz vun de Fluchhäfe mat de meeschte Passagéier.

## Um Spaweck
Willy Thinnes

De **Guillaume** ("**Willy**") **Thinnes jr.**, gebuer den 9. Dezember 1896 zu Ëlwen, a gestuerwen de 26. September 1974 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Dokter.

Hie war de Jong vum Dr. Guillaume Thinnes (1862-1944), an huet no senger Première zu Berlin, Bonn a München Medezin studéiert. Dono huet hien 1923 zu Miersch seng Praxis opgemaach, déi e ronn 50 Joer laang gefouert huet.

Hien huet och historesch Artikelen iwwer Miersch an d'Ëmgéigend publizéiert, a war Grënnungsmember vu *Les amis du vieux Mersch*.

Den Dr. Thinnes ass Enn September 1974 un engem Hiereschlag gestuerwen. Fir un hien z'erënneren, gouf zu Miersch eng Strooss no him genannt.
Internationale Fluchhafe Chicago O'Hare

Den **Internationale Fluchhafe Chicago O'Hare** ( **O'Hare International Airport**, IATA: **ORD**, ICAO: **KORD**) ass den internationale Fluchhafe vun der Stad Chicago am US-Bundesstaat Illinois.

E louch mat 80.043.050 Passagéier am Joer 2024 weltwäit op der 8. Plaz vun de Fluchhäfe mat de meeschte Passagéier.

## Um Spaweck
Internationale Fluchhafen Indira Gandhi

Den **Internationale Fluchhafen Indira Gandhi** ( **Indira Gandhi International Airport**, IATA: **DEL**, ICAO: **VIDP**), bis 1986 als Fluchhafe *Palam* bekannt, ass den internationale Fluchhafe vun der Stad Nei-Delhi an Indien.

E louch mat 77.820.834 Passagéier am Joer 2024 weltwäit op der 9. Plaz vun de Fluchhäfe mat de meeschte Passagéier.

## Um Spaweck
Internationale Fluchhafe Shanghai Pudong

Den **Internationale Fluchhafe Shanghai Pudong** ( **Shanghai Pudong International Airport**, IATA: **PVG**, ICAO: **ZSPD**) ass den internationale Fluchhafe vun der Stad Shanghai a China.

E louch mat 76.787.039 Passagéier am Joer 2024 weltwäit op der 10. Plaz vun de Fluchhäfe mat de meeschte Passagéier.

## Um Spaweck
Henri Sinner

Den **Henri Sinner**, gebuer de 17. Oktober 1911 zu Biissen, a gestuerwen den 22. Oktober 1993 zu Miersch, war e lëtzebuergeschen Dokter a Politiker (CSV). 

Hien huet 1939 zu Miersch seng Dokteschpraxis opgemaach.

Politesch huet hie sech an der CSV engagéiert. Bei de Chamberwale vum 1. Februar 1959 gouf hien direkt an d'Chamber gewielt, a bei deene vum 7. Juni 1964 ass hie fir de Pierre Grégoire nogeréckelt, dee Minister gouf.

Als Deputéierten hat hien e Feeler am Text vun engem internationalen Ofkommes vum Europarot iwwer den Austausch vun de Reaktive fir d'Bestëmmung vu Blutgruppen entdeckt, wéi dat vun der Chamber ugeholl sollt ginn, an an deem d'Bluttgruppen A a B duerch en Tippfeeler vertosch gi waren.

Hie war de Jong vum Biissener Buergermeeschter Nicolas Sinner.

Fir un hien z'erënneren, gouf zu Biereng eng Strooss no him genannt.
Nicolas Sinner

Den **Nicolas** ("**Nic**") **Sinner**, gebuer de 4. Oktober 1871 zu Biissen, an och do gestuerwen den 20. September 1940, war e lëtzebuergesche Lokalpolitiker.

Hie war vum vom 25. Juli 1900  bis zu sengem Doud 1940, Member vum Gemengerot vun der Gemeng Biissen, a vun 1910 bis 1940 hire  Buergermeeschter.

Den Nic Sinner war de Papp vum Dr Henri Sinner.

Fir un hien z'erënneren, gouf zu Biissen eng Strooss no him genannt. 

## Gielchen
*
Jules Dentzer

Den **Jules Dentzer**, gebuer den 13. Mäerz 1914 zu Biereng (Miersch), a gestuerwen an 30. November 1988 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Lokalpolitiker.

Hie war Member vum Gemengerot a vun 1970  bis 1982 Buergermeeschter vun der Gemeng Miersch.

Fir un hien z'erënneren, gouf zu Biereng eng Strooss no him genannt.
Ural (Homonymie)

De Begrëff **Ural** bezeechent ë.&nbsp;a.:
* den Ural, eng Biergketten, déi en Deel vun der Grenz tëscht Europa an Asie mécht.
* de Floss Ural, deen duerch Russland an de Kasachstan fléisst.
* de Federatiounskrees Ural, eng administrativ Eenheet a Russland.
* den Asteroid (14519) Ural.
Wandsak

E **Wandsak** ass e koneschen, oppene Schlauch, deen haaptsächlech aus wiederbestännegem Nylon gemaach ass, an deem seng Form et erlaabt, d'Wandrichtung z'erkennen an déi ongeféier Wandvitess anzeschätzen. Déi méi grouss Ëffnung vum Schlauch gëtt e puer Meter iwwer dem Buedem un engem Potto montéiert, sou datt e fräi rotéiere kann.

Wa keng Loft ass, hänkt de Wandsak labber erof. De Wand bléist duerch de Schlauch an dréint dee méi schmuele, spatze Wupp an d'Richtung „ënner dem Wand“ (en. *leeward*, fr. *sous le vent*), d.&nbsp;h. entgéint der Richtung aus där de Wand bléist. Wat den horizontal opgeblosenen Deel vum Schlauch méi grouss ass, wat de Wand méi staark ass.

De Sak besteet gemenkerhand aus fënnef Réng, déi ofwiesselnd rout a wäiss gesträift sinn: 3 rout an 2 wäiss Sträifen. All faarwege Rank entsprécht, wann e vum Wand opgeblosen ass, ongeféier 5 Kniet (ronn 9 km/h); de Sak ass deemno horizontal, wann de Wand mat méi wéi 25 Kniet (ongeféier 45 km/h) bléist. Dëst ass awer just eng graff Schätzung, eleng scho well d'Zuel an d'Breet vun de faarwege Réng vum Wandsak net standardiséiert sinn.

E Wandsak gëtt gemenkerhand do benotzt, wou et néideg ass, fir déi ongeféier Wandkonditiounen einfach an ouni ze vill Prezisioun unzeweisen. Wandsäck stinn dacks op Fluchfelder oder laanscht d'Stroossen.

Am Code de la route zu Lëtzebuerg ass e Symbol vun engem Wandsak um Schëld A, 18 fir drop hinzeweisen, datt mat Säitewand oder mat stënterleche Wandstéiss ze rechnen ass.

## Um Spaweck
La femme secrète

**La femme secrète** ass e franséische  Film vum Sébastien Grall aus dem Joer 1986 mam Jacques Bonnaffé a mat der Clémentine Célarié an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Sébastien Grall

De **Sébastien Grall**, gebuer als *Sébastien Claude André Grall* den 20. Mäerz 1954 zu Paräis, an och do gestuerwen den 11. Juli 2013, war e franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.

## Filmographie
### als Regisseur
#### Kino
* 1986: *[[La femme secrète]]* - Haaptacteuren: Jacques Bonnaffé, Clémentine Célarié, Philippe Noiret
* 1989: *Un père et passe* - Haaptacteuren: Eddy Mitchell, Guy Marchand, Véronique Genest
* 1995: *[[Les Milles (Film)|Les Milles]]* - Haaptacteuren: Jean-Pierre Marielle, Philippe Noiret, Kristin Scott Thomas

## Um Spaweck
La famiglia (Film 1987)

** La famiglia** ass e franséisch-italieenesche Film vum Ettore Scola aus dem Joer 1987 mam Vittorio Gassman a mat der Stefania Sandrelli an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Masques (Film)

**Masques** ass e franséische Film vum Claude Chabrol aus dem Joer 1987 mam Philippe Noiret a mam Robin Renucci an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De jonke Journalist Roland Wolff versicht seng Schwëster Madeleine erëmzefannen, déi op eng mysteriéis Manéier verschwonnen ass… 

## Um Spaweck
Gianfranco Mingozzi

Den **Gianfranco Mingozzi**, gebuer de 5. Abrëll 1932 zu Bologna, a gestuerwen de 7. Oktober 2009 zu Roum, war en italieenesche Filmregisseur.

## Filmographie (Auswiel)
### Kino
* 1961: *Le italiane e l'amore* 
* 1968: *Sequestro di persona* - Haaptacteuren: Franco Nero, Charlotte Rampling, Frank Wolff
* 1972: *La vita in gioco* - Haaptacteuren: Mimsy Farmer, Giulio Brogi, William Berger
* 1974: *Flavia, la monaca musulmana* - Haaptacteuren : Florinda Bolkan, María Casarès, Claudio Cassinelli
* 1976: *Fantasia, ma non troppo, per violino* - Haaptacteuren: Francesco Guccini, Claudio Cassinelli
* 1982: *La vela incantata* - Haaptacteuren: Massimo Ranier:, Paolo Ricci, Monica Guerritore
* 1986: *L'iniziazione* - Haaptacteuren : Claudine Auger, Serena Grandi, Marina Vlady
* 1987: *Le lunghe ombre* - Haaptacteuren : Tobias Hoesl, Lina Sastri, Dominique Sanda
* 1988: *[[Il frullo del passero]]* - Haaptacteuren: Philippe Noiret, Ornella Muti, Claudine Auger
* 1989: *L'appassionata* - Haaptacteuren : Piera Degli Esposti, Nicola Farron
* 2000: *Tobia al caffè* - Haaptacteuren : Roberto Citran, Nicola Russo

## Um Spaweck
Cours privé

**Cours privé** ass e franséische Film vum Pierre Granier-Deferre aus dem Joer 1986 mat der Élizabeth Bourgine a mam Michel Aumont an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Chouans!

**Chouans!** ass e franséische Film vum Philippe de Broca aus dem Joer 1988 mam Philippe Noiret a mat der Sophie Marceau an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Franco Zeffirelli

De **Franco Zeffirelli**, gebuer als *Gianfranco Corsi* den 12. Februar 1923 zu Florenz, a gestuerwen de 15. Juni 2019 zu Roum, war en italieenesche Filmregisseur, Dréibuchauteur an Theaterregisseur.

## Filmographie
### Kino
* 1957: *[[Camping (Film 1957)|Camping]]* - Haaptacteuren: Marisa Allasio, Nino Manfredi, Paolo Ferrari
* 1967: *The Taming of the Shrew* - Haaptacteuren: Elizabeth Taylor, Richard Burton, Cyril Cusack
* 1968: *[[Romeo and Juliet (Film 1968)|Romeo and Juliet]]* - Haaptacteuren: Leonard Whiting, Olivia Hussey, John McEnery
* 1972: *Fratello sole, sorella luna* - Haaptacteuren: Graham Faulkner, Valentina Cortese, Alec Guinness
* 1979: *The Champ* - Haaptacteuren: Jon Voight, Faye Dunaway, Jack Warden
* 1981: *Endless Love* - Haaptacteuren: Brooke Shields, Martin Hewitt, Shirley Knight
* 1983: *[[La Traviata (Film 1982)|La Traviata]]* - Haaptacteuren: Teresa Stratas, Plácido Domingo, Cornell MacNeil
* 1986: *[[Otello (Film 1986)|Otello]]* - Haaptacteuren: Plácido Domingo, Katia Ricciarelli, Justino Díaz
* 1988: *[[Il giovane Toscanini]]* - Haaptacteuren: C. Thomas Howell, Elizabeth Taylor, Franco Nero
* 1989: *12 registi per 12 città*- Episod: *Firenze* 
* 1990: *[[Hamlet (Film 1990)|Hamlet]]* - Haaptacteuren: Mel Gibson, Glenn Close, Alan Bates
* 1993: *Storia di una capinera* - Haaptacteuren: Angela Bettis, Valentina Cortese, Frank Finlay
* 1996: *[[Jane Eyre (Film 1996)|Jane Eyre]]* - Haaptacteuren: Charlotte Gainsbourg, Geraldine Chaplin, Billie Whitelaw
* 1999: *Tea With Mussolini* - Haaptacteuren: Maggie Smith, Judi Dench, Cher
* 2002: *[[Callas Forever]]* - Haaptacteuren: Fanny Ardant, Jeremy Irons, Joan Plowright
* 2009: *Omaggio a Roma* - (Kuerzfilm)

## Um Spaweck
Il giovane Toscanini

**Il giovane Toscanini** ass en italieenesch-franséische Film vum Franco Zeffirelli aus dem Joer 1988 mam C. Thomas Howell a mat der Elizabeth Taylor an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt d'Jugend vum Dirigent Arturo Toscanini.

## Um Spaweck
Nuovo Cinema Paradiso

**Nuovo Cinema Paradiso** ass en italieenesch-franséische Film vum Giuseppe Tornatore aus dem Joer 1988 mam Philippe Noiret a mat der Antonella Attili an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt réckbléckend d'Liewe vum (fiktive) Filmregisseur Salvatore di Vita deen an engem klenge Fëscherduerf a Sizilien opgewuess ass…
## Soss
De Film koum an Italien an enger Fassung vun 155 Minutten eraus déi kee grousse Succès hat, dofir gouf de Film fir déi international Distributioun op 118 Minutte gekierzt. Méi spéit koum en *Directors Cut* vun 173 Minutten eraus, deen och an de Kinoe gewise gouf.

## Um Spaweck
Richard Lester

De **Richard Lester**, gebuer als *Richard Lester Liebman* den 19. Januar 1932 zu Philadelphia, ass en US-amerikanesche Filmregisseur a Filmproduzent.
## Filmographie
### Kino
* 1959: *The Running Jumping & Standing Still Film* - Kuerzfilm
* 1961: *It’s Trad, Dad!* - Haaptacteuren: Helen Shapiro, Craig Douglas, John Leyton
* 1963: *The Mouse on the Moon* - Haaptacteuren: Margaret Rutherford, Ron Moody, Bernard Cribbins
* 1964: *A Hard Day’s Night* - Haaptacteuren: John Lennon, Paul McCartney, Ringo Starr, George Harrison
* 1965: *The Knack … and How to Get It* - Haaptacteuren: Rita Tushingham, Michael Crawford, Donal Donnelly
* 1965: *Help!* - Haaptacteuren: Ringo Starr, John Lennon, Paul McCartney, George Harrison
* 1965: *A Funny Thing Happened on the Way to the Forum* - Haaptacteuren: Zero Mostel, Phil Silvers, Buster Keaton
* 1967: *How I Won the War* - Haaptacteuren: Michael Crawford, John Lennon, Roy Kinnear
* 1968: *Petulia* - Haaptacteuren: Julie Christie, George C. Scott, Richard Chamberlain
* 1969: *The Bed-Sitting Room* - Haaptacteuren: Rita Tushingham, Ralph Richardson, Peter Cook
* 1973: *[[The Three Musketeers (Film 1973)|The Three Musketeers]]* - Haaptacteuren: Oliver Reed, Raquel Welch, Michael York, Charlton Heston
* 1974: *Juggernaut* - Haaptacteuren: Richard Harris, Omar Sharif, David Hemmings
* 1974: *[[The Four Musketeers (Film 1974)|The Four Musketeers]]* - Haaptacteuren: Michael York, Raquel Welch, Oliver Reed, Christopher Lee
* 1975: *Royal Flash* - Haaptacteuren: Malcolm McDowell, Alan Bates, Florinda Bolkan
* 1976: *[[Robin and Marian]]* - Haaptacteuren: Sean Connery, Audrey Hepburn, Robert Shaw
* 1976: *The Ritz* - Haaptacteuren: Jack Weston, Rita Moreno, F. Murray Abraham
* 1979: *Butch and Sundance: The Early Days* - Haaptacteuren: William Katt, Tom Berenger, Jeff Corey
* 1979: *[[Cuba (Film 1979)|Cuba]]* - Haaptacteuren: Sean Connery, Brooke Adams, Jack Weston
* 1980: *Superman II* - Haaptacteuren: Christopher Reeve, Margot Kidder, Terence Stamp
* 1983: *Superman III* - Haaptacteuren: Christopher Reeve, Richard Pryor, Robert Vaughn
* 1984: *Finders Keepers* - Haaptacteuren: Michael O'Keefe, Beverly d'Angelo, Louis Gossett Jr.
* 1988: *[[The Return of the Musketeers]]* - Haaptacteuren: Michael York, Oliver Reed, Geraldine Chaplin
## Um Spaweck
La vie et rien d'autre

**La vie et rien d'autre** ass e franséische Film vum Bertrand Tavernier aus dem Joer 1989  mam Philippe Noiret a mat der Sabine Azéma an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
De franséische Kommandant Dellaplane soll nom Éischte Weltkrich no vermëssten Zaldote sichen…
## Um Spaweck
Wim Hof

De **Wim Hof**, och bekannt als *The Iceman*, gebuer den 20. Abrëll 1959 zu Sittard an der Provënz Limburg, ass en hollännesche Motivatiounstrainer an Extreemsportler, dee fir d'Aushale vun extreemer Keelt bekannt ass. Säin Erfolleg féiert en op déi vun him entwéckelt *Wim-Hof-Method* zeréck, déi am Weesentlechen aus reegelméisseger Expositioun géigeniwwer vu Keelt, enger spezieller Otemtechnik a mentalen Übunge besteet.

Dem Wim Hof seng Method gouf an enger Rei vu wëssenschaftleche Studien ënnersicht.

De Wim Hof huet iwwer d'Joren eng Rei Rekorder opgestallt, dorënner:
* Déi kierzt Zäit fir en Hallefmarathon buerféiss um Äis/Schnéi mat 2 Stonnen, 16 Minutten a 34 Sekonnen am Joer 2007; e Rekord, dee momentan beim Pawel Durakiewicz läit, deen de 16. Februar 2025 1 Stonn, 50 Minutten an 29 Sekonnen dofir gebraucht huet.
* 15-mol déi längst Zäit fir Ganzkierperkontakt mat Äis, woubäi seng bescht Zäit bei 1 Stonn, 53 Minutten an 2 Sekonnen am Joer 2013 louch; dëse Rekord gouf an Tëschenzäit e puermol iwwertraff an déi aktuell bescht Zäit läit bei 5 Stonnen, 1 Minutt an 33 Sekonnen a gouf den 28. Juni 2025 vum Damian Kasprzyk opgestallt.
* Déi gréisst Distanz ouni Hëllefsmëttel ënnert dem Äis erduerch geschwommen, mat 50&nbsp;m am Joer 1999 a 57,5&nbsp;m am Joer 2000; och dëse Rekord gouf an Tëschenzäit gebrach a läit aktuell beim David Vencl mat 80,99&nbsp;m.

## Um Spaweck
Wim

**Wim** ass e männleche Virnumm an d'Kuerzform vu Willem.

Ënnert de Leit mat deem Virnumm sinn:
* Wim Delvoye (* 1965), belsche Kënschtler
* Wim Duisenberg (1935-2005), hollänneschen Ekonomist a President vun der EZB
* Wim Hof (* 1959), hollännesche Motivatiounstrainer an Extreemsportler
* Wim Kok (1938-2018), hollännesche Politiker a Ministerpresident vun Holland
* Wim Verstappen (1937-2004), hollänneschen Dréibuchauteur, Filmregisseur a -produzent
* Wim Wenders (* 1945), däitsche Filmregisseur a -kritiker

## Um Spaweck
Justizkräiz

E **Justizkräiz** ass e Steekräiz, dat u fréier Geriichtsplazen erënnert an als wichtegt Zeeche vun der Justiz- a Kulturgeschicht gëllt. Am Justizkräiz ass déi chrëschtlech Symbolik vum Kräiz mat der weltlecher Geriichtsbarkeet verbonnen. Justizkräizer gehéieren haut zum kulturellen Ierwen.

## Geschicht

D'Justizkräizer ginn op d'Mëttelalter an déi fréi Nei­zäit zeréck, wéi d'Geriichter dacks am Fräien op feste Geriichtsplazen ofgehale goufen. Déi Plaze louchen dacks um Rand vun de Siidlungen oder op héijen, respektiv markante Punkte mat Gaalgen oder Geriichtsbeem.

Ee vun den eelste bekannte Beispiller ass d'Justizkräiz zu Iechternach, dat ëm 1236 datéiert gëtt, wéi d'Stad Iechternach de Fräiheetsbréif krut. Mat de Justizreformen an der Nei­zäit, besonnesch ënner franséischem Afloss am spéiden 18. Joerhonnert, goufen ëffentlech Riichtplazen ofgeschaaft, mee d'Kräizer sinn als Reliquie vun der aler Geriichtsuerdnung stoe bliwwen.

## Funktioun a Bedeitung
Ursprénglech hunn d'Justizkräizer Plaze markéiert, wou d'Hougeriicht zesummekoum, Strofen ausgeschwat an deelweis Doudesurteeler vollstreckt goufen. Si hunn domat de raimleche Geltungsberäich vun der Geriichtsbarkeet vun engem Grond‑ oder Stadthär duergestallt an d'Presenz vun der Autoritéit gewisen.

D'Form vum Kräiz huet dem Geriichtswiesen eng zousätzlech reliéis Dimensioun ginn, andeem se weltlech Strof mat chrëschtleche Virstellunge vu Schold, Sënn a gëttlecher Gerechtegkeet verbonnen huet. Esou konnten d'Justizkräizer gläichzäiteg *Mahnmal* fir Täter, Trouschtsymbol fir Affer an Zeeche vun der moralescher Legitimitéit vun der Justiz sinn.

## Verbreedung am Land
Zu Lëtzebuerg steet niewent Iechternach nach e Justizkräiz an der Fiels an zu Wolz.

Méiglecherweis huet dat Kräiz, dat dem Biergerkräiz säin Numm ginn huet, dem Schlasshär vu Buerglënster als Justizkräiz gedéngt.

D'Monument vum Klëppelkrich bei der Abtei zu Klierf huet d'Form vun engem Justizkräiz.


Croix de justice Larochette place Bleech 02.jpg|D'Justizkräiz an der Fiels
Wiltz, croix de justice (103).jpg|D'Justizkräiz zu Wolz
Wegkreuz_Vianden_Grand-Rue_01.jpg|Justizkräiz zu Veianen
Biergerkräiz_Gréngewald.jpg|D'Biergerkräiz am Gréngewald
Monument_vum_Klëppelkrich_zu_Klierf.JPG|Monument vum Klëppelkrich zu Klierf


## Um Spaweck

* Paul Spang, Justizkreuz auf dem (kleinen) Marktplatz.  (24.02.2019), Gekuckt den 31.12.2025.
Sittard

**Sittard** ass eng Stad an der hollännescher Provënz Limburg. Bis 2001 war Sittard eng eegestänneg Gemeng, gouf dunn awer mat de Gemenge Geleen a Born zesummegeluecht an ass haut Deel vun der Gemeng Sittard-Geleen. D'Stad huet  a läit am Südweste vun Holland un der Grenz mat Däitschland.

## Um Spaweck
Willem

**Willem** ass e männleche Virnumm. Et ass déi hollännesch Variant vu *Wëllem* (de: Wilhelm, fr: Guillaume; en: William).

Ënner de Leit mat deem Virnumm sinn:
* Willem-Alexander vun Holland (* 1967), Kinnek vun Holland
* Willem Blaeu (1571-1638), hollännesche Kartograph an Editeur
* Willem Bouter (1936-2000), hollännesche Sculpteur
* Willem Dafoe (* 1955), US-amerikanesche Schauspiller
* Willem Einthoven (1860-1927), hollänneschen Dokter

## Um Spweck
Ivry-sur-Seine

**Ivry-sur-Seine** ass eng franséisch Stad a Gemeng am Arrondissement L'Haÿ-les-Roses am Departement Val-de-Marne (94).

Ivry-sur-Seine huet , déi *Ivryens* genannt ginn. 

## Nopeschuertschaften

## Um Spaweck
Le comte de Monte-Cristo (Film 1954)

**Le comte de Monte-Cristo** ass e franséisch-italieenesche Film vum Robert Vernay aus dem Joer 1954 nom Roman mam selwechte Numm vum Alexandre Dumas mam Jean Marais a mat der Lia Amanda an den Haaptrollen. 

## Ëm wat geet et am Film?
Den Edmond Dantès gëtt onschëlleg zu enger Prisongsstrof verurteelt. Hie kann awer aus dem Prisong ausbriechen an hie rächt sech u senge Feinden.

## Um Spaweck
La mansarde (Veräin)

**La mansarde** war eng Kënschtler- an Ameséiergesellschaft zu Lëtzebuerg, déi den 10. Mee 1915 an der Stad gegrënnt gouf.

Eng Rei vu „lëschtege Gesellen“ déi sangen, Rieden halen, Musek maachen, danzen, molen oder komponéiere konnten, hu sech reegelméisseg getraff an enges Daags decidéiert, e Veräin ze grënnen. Well se sech op enger Mansarde getraff hunn, war den Numm vum Veräin och séier fonnt: *La mansarde*. De Sëtz vum Veräi war uganks um Roude Pëtz am Haus *Reuter-Heuardt*, duerno um éischte Stack vum Café *Huwels-Nickels* (*Café du Cercle*) op der Plëss. Et war e renge Männerclub dee sech ëmmer freides getraff huet; just sonndes hunn d'Frae beim Aperitif dierften derbäi sinn.

Den Haaptprotagonist vum Veräi war de Poutty Stein; aner Memberen (*Musemänner* an *Amusemänner*)  waren absënns:

* d'Museker, Dänzer a Komponiste Louis Beicht, Jean Faber, Edouard Faber, Fritz Fischer an Eugène Lamarque;
* d'Schrëftsteller Paul Palgen, Batty Weber, Mosy Koch a René Leclère;
* d'Riedner Félix Chomé, Loulou Collart, Charles Heuertz, Camille Meyer, Georges Schommer a Gustave Simon;
* de Fotograf Batty Fischer an d'Moler Auguste Trémont, Frantz Heldenstein a Pierre Blanc.
* zu den *Amusemänner* hunn de Max Arendt, B. Birnbaum, Léon Brasseur, Walter a Victor Buck, François a Pierre Chomé, Jules Elter, Joseph Palgen, Carlo a Fernand Turk, Henri a Joseph Wagener, Ernest Wenger a Menny Zahn gezielt.
Wéinst interne Meenungsverschiddenheete gouf de Veräin 1918 nees opgeléist; verschidde Memberen hu sech dunn am Cabaret des marquises erëmfonnt.

## Literatur
* Stein, Poutty, Romain Kohn, und Roger Hilbert. *Staark am Soff mee soss nët uerg : de Putty Stein a séng beschte Lidder*. Luxemburg: G. Binsfeld, 1996. Print. ISBN  2-87954-047-X

## Quellen
* Quell vum Artikel, wou net anescht uginn: D*ie Amüsiergesellschaft „La Mansarde“*, in: *Staark am Soff mee soss nët uerg : de Putty Stein a séng beschte Lidder*, S. 15–17

## Um Spaweck

* Batty Weber, Abreißkalender, Luxemburger Zeitung, nº 95. Morgen-Ausgabe (04.04.1916), S. 1.
Faux et usage de faux (Film)

** Faux et usage de faux** ass e franséische Film vum Laurent Heynemann aus dem Joer 1990 mam Philippe Noiret a mam Robin Renucci an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Anatole Hirsch, e bekannte Schrëftsteller, wëll gär an engem anere Stil a Genre schreiwen, wéi gewinnt, a leet sech dofir de Pseudonym "Emile Arthus" zou. Bei Optrëtter engagéiert e säin Neveu Martin fir hien ze verkierperen. Da gewënnt säi Roman *Les Voisins du zéro* de Prix Goncourt ...

## Um Spaweck
Dimenticare Palermo

**Dimenticare Palermo** ass en italieenesch-franséische Film vum Francesco Rosi aus dem Joer 1990 mam James Belushi a mat der Mimi Rogers an den Haaptrollen nom Roman *Oublier Palerme * vun der Edmonde Charles-Roux.

## Ëm wat geet et am Film?

De Carmine Bonavia kandidéiert fir Buergermeeschter vun New York ze ginn. Hie miltéiert dofir, d'Drogen ze legaliséieren, an als gesondheetlech-soziale Problem unzegoen. Seng Hochzäitsrees féiert en an d'Heemecht vu senge Elteren, op Palermo op Sizilien. Do kritt e geschwë Kontakt mat der Mafia, déi vu senge Pläng alles anescht wéi begeeschtert ass, well dat hir geschäftlech schiedege géif...

## Um Spaweck
.kult

**.kult - Das Kulturmagazin des Luxemburger Wort** ass déi kulturell Bäilag vun der Dageszeitung Luxemburger Wort a versteet sech als Nofollgerin vun Die Warte. 

Déi éischt Editioun louch als Bäilag samschdes, den 3. Januar 2026 an der Zeitung a kënnt all éischte Samschdeg am Mount eraus. "De Kulturmagasinn wëllt d'Kultur net nëmmen erzielen, mä s'erweideren an se ze fille ginn. De Punkt viru **.kult** erënnert un e Webdomän, och wann et dësen Domän guer net gëtt." Esou huet de Redakter Marc Thill den Neistart vun der Kulturbäilag erkläert. Kultur géif net beim gedréckte Wuert ophalen. Mat Videoen an aneren digitale Formater sollen d'Theeme verdéift ginn.
Uranus (Film)

**Uranus** ass e franséische Film vum Claude Berri aus dem Joer 1990 mam Gérard Depardieu a mam Jean-Pierre Marielle an den Haaptrollen nom Roman mam selwechte Numm vum Marcel Aymé.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Seikilos-Lidd

D**'Seikilos-Lidd**, och nach Seikilos-Epitaph oder Lidd vun Tralles genannt, ass eng algriichesch Inscriptioun. Et ass déi eelst bekannt vollstänneg erhale Musekskompositioun, inklusiv der Museksnotatioun.

D'Inscriptioun gouf 1883 op enger Marmersail fonnt, déi aus der algriichescher Stad Tralles, haut Aydın an der aktueller Tierkei, staamt. Den Epitaph ass nom Seikilos genannt, deen d'Inscriptioun fir e verstuerwene Familljemember hierstelle gelooss huet. D'Sail gouf op den Zäitraum tëschent dem 1. an dem 2. Joerhonnert datéiert.

## Inscriptioun
D'Inscriptioun besteet aus zwee Gedichter, engem elegeschen Distichon an engem Lidd mat Gesangsnotatiounszeechen. 

### Distichon
Den elegeschen Zweezeiler steet iwwert dem Lidd op der Sail:

ΕΙΚΩΝ Η ΛΙΘΟΣ / ΕΙΜΙ ∙ ΤΙΘΗΣΙ ΜΕ / ΣΕΙΚΙΛΟΣ ΕΝΘΑ / ΜΝΗΜΗΣ ΑΘΑΝΑΤΟΥ / ΣΗΜΑ ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟΝ

Iwwersetzung op Lëtzebuergesch:

Ech sinn e Bild aus Steen, an de Seikilos richt mech hei op, an éiweger Erënnerung, als laangwieregt Monument.

### Lidd
Den Text vum Lidd steet als nächst ënner dem Zweezeiler:

ΟΣΟΝ ΖΗΣ ΦΑΙΝΟΥ / ΜΗΔΕΝ ΟΛΩΣ ΣΥ / ΛΥΠΟΥ ΠΡΟΣ ΟΛΙ / ΓΟΝ ΕΣΤΙ ΤΟ ΖΗΝ / ΤΟ ΤΕΛΟΣ Ο ΧΡΟ / ΝΟΣ ΑΠΑΙΤΕΙ

Iwwersetzung op Lëtzebuergesch:

Esou laang s de liefs, glänz drop lass! Op kee Fall solls de Trauer droen! Fir nach eng Zäitche liewen, liewen; Schluss ass wann d'Zäit esou wäit ass.

### Transcriptioun
Iwwer de Wierder vum Lidd sti Buschtawen an Zeechen déi d'Melodie vum Lidd undeiten.