open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michel Ungeheuer

De **Michel Martin Ungeheuer**, gebuer de 16. Juni 1890 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen 9. Februar 1969, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpen vertrueden.

Tëscht dem 29. Oktober 1911 am 28. August 1920 huet de Michel Ungeheuer 3-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Coma-Superkoup

De **Coma-Superkoup** ass eng riseg Struktur vu villen dausend Galaxien, déi a a Richtung Stärebiller Coma Berenices a Leo steet.

An de leschte Joerzéngten hunn d'Astronomen a Kosmologen eng ganz Partie Superkéip entdeckt, déi déi gréisst am Weltraum bekannt Strukturen duerstellen. Si spille fir d'Erfuerschung vun der Raumstruktur an der Entwécklung vum Weltraum zanter dem Urknall eng grouss Roll.

De gréissten Deel vum Coma-Superkoup besteet aus zwéi Galaxiëkéip, dem Comakoup och *Abell 1656* an dem Leokoup och *Abell 1367* (nom Astronom George Ogden Abell vum Palomar-Observatoire a sengem Spezial-Katalog) genannt.
 
Si stinn ongeféier 310 an 290 Millioune Liichtjoer vun eis ewech a sinn duerch eng "Bréck" vu Galaxië matenee verbonnen.

All Galaxien- a Superkéip hunn och grouss Iwwerschëss vun donkeler Matière a vill Radioquellen. Weider gi si – wéi och aner astronomesch Strukturen – vun engem dënne Gas duerchdrongen, dat sech wéinst senger héijer Temperatur vu ville Millioune Grad, a Form vu Röntgenstralung bemierkbar mécht.

Den Noper um Himmel, de fënnefmol méi noe Virgo-Galaxiëkoup am Stärebild Virgo gehéiert och zu engem Superkoup, dem Virgo-Superkoup, zu deem och eis Mëllechstrooss an hir "Lokal Grupp" gehéieren.

## Kuckt och
* Grouss Mauer (Astronomie)
* Virgo-Superkoup
* Fornax-Galaxiëkoup

## Um Spaweck
* De Coma-Koup (mat Bild vum Palomar Sky Survey), Univ.München
* De Coma-Superkoup am ''Atlas of the Universe''
* Daten und Literatur zum Coma Cluster
Arnsberg

**Arnsberg** ass eng Stad an Nordrhein-Westfalen (Däitschland) an de Sëtz vum Regierungsbezierk Arnsberg. Bei der kommunaler Regruppéierung vun 1975 gouf Arnsberg mat Neheim-Hüsten an enger Rei vun anere Gemenge regruppéiert. Virdru war Arnsberg de Sëtz vum Krees Arnsberg; zanter 1975 gehéiert d'Stad zum Hochsauerlandkrees.

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Stad
Platinerei vu Bunnert

D**'Platinerei** tëscht Bunnert an Tontel ass eng fréier Platinerei a Millen.

Op der Plaz vun der Platinerei gouf et zanter dem 16. Joerhonnert eng Millen. Si huet zäitweis als Follmillen an als Lou- oder Käremille geschafft.

1693 gouf mam Bau vun der Platinerei ugefaangen. Si war vum Marquis de Raggy Schmelzenhär um Pont d'Oye gegrënnt ginn.

Duerch Ierfschaft koum se dunn an de Besëtz vum François-Laurent de Raggy. Well deen net bestuet war a keng direkt Ierwen hat huet e 1742 säi ganze Besëtz dem Charles Christophe de Bost-Moulin vermaach. Deem seng Fra d'Marquise Louise de Lamberty, huet gär op engem grousse Fouss gelieft, an de Bost-Moulin huet seng Geschäfter och vernoléissegt, soudatt en se 1762 dem Lëtzebuerger Affekot François Perl verkaaft huet. Deem seng Ierwen hu sech net vill ëm d'Platinerei bekëmmert an hu se schliisslech dem Pierre Molitor, dee scho jorelaang Platinéiermeeschter do war, am Joer 1811 verkaaft. E puer Joer duerno huet de Molitor d'Nopeschfabréck, déi engem Jean Reuter gehéiert huet, opkaaft.

Säin Ierwen, den Nicolas Molitor, huet 1836 wéinst dem schlechten Ofsaz vu Metallprodukter dunn eng Käremillen draus gemaach. Säi Meedchen, dat mat engem Jean Bourg bestuet war, huet no sengem Doud dunn de Millebetrib weidergefouert. 1895 huet dunn deenen hiert Meedchen, d'Catherine, dat mat dem Antoine Grein vun der Grubermille bestuet war, wéi et Wittfra war, der Stad Arel d'Waasserrechter vun der Platinerei a vun der Grubermille verkaaft.

D'Millen op der Platinerei huet nach bis 1950 funktionéiert, an huet duerno nach bis 1960 mat enger klenger Turbinn Stroum produzéiert.

D'Installatiounen, ausser dem Millerad, sinn nach an engem gudden Zoustand, an op der Grubermille funktionéiert haut nach  eng Pompelstatioun fir d'Drénkwaasser vun Arel.

## Literatur
* Marcel Nickers, "La Platinerie", in: "Promenade pedestre transfrontalière". Oberpallen-Tontelange-Guirsch".

## Um Spaweck
* Platinerie de Bonnert
Lëscht vu Schwäizer Schrëftsteller

* Henri-Frédéric Amiel, 1821-1881
* Georges Andrey, Historiker
* Metin Arditi, * 1945 zu Ankara
* Guido Bachmann, Theaterwëssenschaftler, 1940-2003
* Karl Barth, Theolog
* Albert Béguin, Literaturkritiker, 1901-1957
* Richard, genannt Ric Berger, Historiker & Folklorist, 1894-1984
* Jean-François Bergier, Historiker
* Pietro Boschetti, Historiker & Journalist
* Carl J. Burkckhardt, Historiker & Essayist, 1891-1974
* Jacob Burckhardt, (Konscht-)Historiker, 1818-1897
* Alex Capus, * 23. Juli 1961, zu Mortagne-au-Perche an der Normandie
* Blaise Cendrars
* Raffaello Ceschi, Historiker
* Isabelle de Charrière
* Jacques Chessex (Payerne, 1934 - Yverdon-les-Bains, 9. Okt. 2009); Prix Goncourt 1973
* Georges-André Chevallaz, Politiker & Historiker
* Charles-Albert Cingria (Genf 1883 - Genf 1954)
* Edouard Claparède
* Benjamin Constant
* Joël Dicker, * 16. Juni 1985 zu Genf; Grand Prix du Roman de l'Académie française 2012 ; Prix Goncourt des Lycéens 2012.
* Marcel Du Pasquier
* Friedrich Dürenmatt, Moler an Dramatiker, 1921-1990
* Edouard Falletti, Historiker
* Jean-Pierre Felber, Medezinner, Universitéitsprofesser (Lausanne) an Historiker
* Jean-Jacques Fiechter *1927 zu Alexandria (Egypten), ; Historiker a Schrëftsteller
* Jean-René Fiechter Villeret (Berner Jura), 1894 - Villeret, 1981
* Conrad Gessner
* Ernest Giddey, Historiker & Universitéitsprofesser
* Ferdinand Gonseth, Philosoph, 1890-1976
* Jeremias Gotthelf
* Albrecht von Haller, Berner Anatomist, Naturalist a Poet, 1708-1777
* Lukas Hartmann, *1944 zu Bern
* Jean-Luc Henning
* Carl Gustav Jung, Psycholog
* Gottfried Keller, Dichter a Politiker, 1819-1890
* Hans Küng, Theolog 
* Joëlle Kuntz, Historikerin
* Albert Mambourg, *1943
* William Martin, Historiker
* Georges Méautis
* Conrad Ferdinand Meyer
* Karl Meyer
* Adolf Muschg, Literaturwëssenschaftler, *1934
* Ernest Nobs
* Jean-Michel Olivier ; * 1952; Prix Interallié 2010
* Georges Panchaud, Historiker, Universitéitsprofesser (Lausanne)
* Johann Heinrich Pestalozzi, Pedagog
* Elisabeth Pfluger, Seeërchessammlerin, *1919
* Leonhard Ragaz, 1868-1945
* Charles-Ferdinand Ramuz (Lausanne, 1878 - Lausanne, 1947)
* Grisélidis Réal (Lausanne, 1929 - Genf 2005)
* Gonzague de Reynold
* Jean-Pierre Richardot, Historiker
* Thüring von Ringoltingen, Politiker, 1415-1483
* Denis de Rougemont
* Jean-Jacques Rousseau
* Ferdinand de Saussure, 1857-1913
* Léon Savary
* Hansjörg Schneider, 1938 - ? 
* Urs Schwarz, Historiker, 1905 - ?
* André Siegfried
* Joseph Spillmann, Jugendliteratur, 1842-1905
* Germaine de Staël, gebuer Germaine Necker
* Martin Suter, * 1948 zu Zürich
* Klaus Urner, Historiker
* Alexandre Vinet, 1797-1847
* Pierre Viret, Theolog a Reformator, 1511-1571
* Walter Vogt, Psychater, 1927-1988
* Robert Walser, 1878-1956
* René de Weck
* Urs Widmer
* Walter Wittmann, * 1935, Finanzspezialist an Universitéitsprofesser (CH - Freiburg)
* Heinrich Wölfflin, Konschthistoriker, 1864-1945
* Jean Ziegler, Soziolog & Politiker, * 1934
Luis León Sánchez

De **Luis Léon Sánchez Gil**, gebuer de 24. November 1983 zu Mula an der Autonomer Gemeinschaft Murcia, ass e spuenesche professionelle Vëlossportler.

Hien huet seng Profiscarrière 2004 bei der Ekipp Liberty Seguros ugefaangen a fiert zanter 2011 fir d'Ekipp Rabobank.

Hien huet de Paris-Nice vun 2009 gewonnen, d'Clásica vu San Sebastian 2010, war spuenesche Landesmeeschter am Zäitfueren an de Joren 2008 an 2010 a konnt sech bis ewell dräi Etappen um Tour de France ënner den Nol rappen an zwar am Tour vun 2008 am Tour 2009 an am Tour 2011.
Grouss Mauer (Astronomie)

Déi **Grouss Mauer** ass e Filament an ass – no der Sloan Great Wall – déi zweetgréisst zesummenhängend Struktur am Universum, e grousse Superkoup. Den Zentrum vun der Grousser Mauer ass de Coma-Superkoup.

Déi Struktur ass d'Begrenzung vun engem Void a gouf 1989 vun der Margaret Geller an John Huchra duerch laangwiereg, systematesch Duerchmiessung vun der Routverréckung vun der Spektrallinn entdeckt. Si läit 200 Mio. Liichtjoer ewech a Richtung vum Stärebild Virgo, ass 500 Mio. Lj. laang – ongeféier parallel zu der nërdlecher Kant vun der galaktescher Scheif vun der Mëllechstrooss – nëmme 15 Mio. Lj. déck a mind. 300 Mio. Lj. héich. D'Héicht ka méiglecherweis nach méi grouss sinn, awer d'Siicht ass duerch d'Extinktioun vun der Mëllechstrooss no Süde begrenzt. D'Sloan Great Wall ass deemgéigeniwwer mat ronn 1,4 Mrd. Liichtjoer Längt bal dräimol sou grouss.

An der Grousser Mauer leien d'Galaxiëkéip Abell 2151 (Hercules-Galaxiëkoup), 1656 (Coma-Koup) an 1367 (Leo-Galaxiëkoup). Si beweegt sech geneesou wéi de Virgo-Superkoup, zu deem och eis Lokal Grupp gehéiert, mat zirka 600&nbsp;km/s a Richtung Hydra-Centaurus-Superkoup, an all zesumme beweege sech mat änlecher Vitess zum 1990 entdeckte Groussen Attrakter an 200 Mio. Lj. Distanz, a Richtung vum Norma-Galaxiëkoup am Stärebild Norma, südlech vum Scorpius.

D'Gravitatioun vun der normaler (baryonescher) Matière wier ze schwaach, fir d'Schafe vu sou grousse Strukturen z'erklären. Awer mat Abezéie vun der Donkeler Matière, déi no dem Lambda-CDM-Modell, dem Standardmodell vun der Kosmologie, iwwer 80 % vun der Gesamtmatière mécht, ergëtt sech eng gutt Iwwereneestëmmung mat der Theorie. Computersimulatioune vun der Strukturbildung ergi Groussstrukturen déi der Grousser Mauer gläichen.

## Kuckt och

* Hercules–Corona Borealis Great Wall
* Struktur vum Kosmos

## Um Spaweck
* Déi Grouss Mauer tëscht de Stärebiller Schlaang a Léiw
John Huchra

Den **John Peter Huchra**, gebuer den 23. Dezember 1948 zu Jersey City, a gestuerwen den 8. Oktober 2010 zu Lexington, war en US-amerikaneschen Astronom.

Iwwer vill Joren huet hien d'Routverrécklunge vu Galaxië gemooss, fir d'Struktur vum Universum ze bestëmmen. 1989 entdeckt hien dobäi zesumme mat der Margaret Geller d'Grouss Mauer. Hien entdeckt déi bekannt Gravitatiounslëns, déi fir d'Einsteinkräiz verantwortlech ass an haut als *Huchras Lëns* bezeechent gëtt.

Hie war Vizeprovost op der Harvard Universitéit a Professer fir Astrophysik um Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics.

Den Asteroid (4656) Huchra gouf no him benannt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Webpresenz op der Harvard Universitéit
*  John Huchra Dies at 61; Maps Altered Ideas on Universe Noruff an der *[[New York Times]]*
Emile Lanners

Den **Emile Lanners**, gebuer den 13. Abrëll 1888 zu Bouneweg, a gestuerwen de 7. Mäerz 1963 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1912 zu Stockholm vertrueden.

## Kuckt och
Théophile Aubart

Den **Théophile Aubart**, gebuer de 16. September 1884 zu Uewerkuer, a gestuerwen de 17. Mee 1965 an der Stad, war e lëtzebuergeschen Industriellen a Buergermeeschter.

Den Théophile Aubart war Direkter vun der Bofferdings Brauerei (1905-1960) a vum 1. Januar 1929 bis den 31. Dezember 1945 Buergermeeschter vun der Gemeng Nidderkäerjeng.

Fir un hien z'erënneren huet d'Käerjenger Gemeng eng Strooss no him benannt, d'Rue Théophile Aubart op der *Bomicht*.

## Gielercher
*
Ferdinand Wirtz

De **Ferdinand Wirtz** oder *Ferd Wirtz*', gebuer de 26. November 1885 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 18. Abrëll 1947, war e lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1912 zu Stockholm vertrueden.

## Kuckt och
Schankweiler

**Schankweiler** ass eng Uertsgemeng vun der Verbandsgemeng Südeifel am Äifelkrees Béibreg-Prüm, am Däitsch-Lëtzebuerger Naturpark a Rheinland-Pfalz. Se läit um Nordhank vum Ferschweiler Plateaus bis erof an d'Flossbett vun der Enz.

## Geschicht
D'Géigend vum haidege Schankweiler ass, wéi Reschter vu Griewer, déi fonnt goufen, beleeën, zanter 4000 Joer an engem Stéck bewunnt. Eng éischt Kéer ernimmt gouf d'Duerf als *Crenchovilare* an enger Charte vu 721, an där d'Bertrada an hire Jong Charibert hire Besëtz *Crenchovillare* am Bedgau un der Prüm dem Klouschter Iechternach schenken.

Am fréie Mëttelalter huet Schankweiler, wéi och Holsthum, den Häre vu Buerschent gehéiert, duerno vu 1496 un, verschiddene Linne vun der adleger Famill Metternich a vu 1753 bis d'Franséisch Revolutioun dem *Freiherr* Schenk von Schmidtburg.

D'Par Schankweiler huet zum Dekanat Bitburg am Äerzbistum Tréier gehéiert, Holsthum war eng Filial vu Schankweiler. Patréiner vun der Kierch war den Hellege Méchel. 1570 gouf d'Par nach *Hoilzwiler* genannt, kuerz duerno gouf et duerch *Schunkwiler* ersat. Vu 1658 un ass just nach *Schankweiler* am Gebrauch. 1594 gouf d'Kierch, déi haut nach do steet, (nei) gebaut. Den Tuerm an d'Sakristei goufe 1729 ugebaut.

## Kuckeswäertes
* D'Schankweiler Klaus eng Pilgerplaz vu 1762/63 mat engem wäertvollen Héichaltor.
* D'Parkierch *Sankt Michael* aus dem 16. Joerhonnert. 
* D'Fraubillenkreuz e Menhir, deen an e Kräiz ëmgeännert gouf. Et steet um Ferschweiler Plateau tëscht Ferschweiler, Schankweiler, Nusbaum a Bollendorf.
* E Schaftkäiz un engem Haff
* E Steekëschtegraf am Oste vun der Gemeng.

## Um Spaweck
* Offiziell Homepage vun der Uertsgemeng Schankweiler / Südeifel
* E Kuerze Portrait vu Schankweiler an der Emissioun ''Hierzuland'' am SWR
* zu Schankweiler
* Steekëschtegraf zu Schankweiler
HI Parkes All Sky Survey

**HI Parkes All Sky Survey**, meeschtens kuerz als **HIPASS** bezeechent, ass eng radioastronomesch Duerchmusterung vum Himmel bei enger Wellelängt vun 21&nbsp;cm, also der Wellelängt vum neutrale Waasserstoff. Si gouf mat dem 64-m-Radioteleskop vum Parkes-Observatoire an Australien tëscht 1997 an 2002 gemaach. Wéinst der Standplaz (33° Süd a 148° 15' Ost) kann den Teleskop Objeten nërdlech vun zirka 55° Nord net usteieren an dofir feelen déi an der Duerchmusterung.

## Um Spaweck
* Projetwebsäit
* Websäit vum Teleskop
Krees Siegen-Wittgenstein

De **Krees Siegen-Wittgenstein** ass e Krees am Südoste vun Nordrhein-Westfalen an Däitschland.

Op engen 1.130&nbsp;km² wunne ronn 280.000 Awunner.

## Stied a Gemengen
De Krees gliddert sech an eelef Gemengen, vun deenen der siwen de Status vun enger Stad hunn.

## Um Spaweck
* Websäit vum Krees Siegen-Wittgenstein
Hydra-Centaurus-Superkoup

Den **Hydra-Centaurus-Superkoup** ass e Superkoup, deen an der groussraimeger Struktur vum Universum den noosten Noper vun eisem lokale Superkoup (Virgo) ass.

Den Hydra-Centaurus-Superkoup besteet aus zwou grouss Ënnergruppen:
*d'Centaurus-Ënnergrupp mat de Galaxiëkéip Abell 3565, Abell 3574, Abell 3581 an dem Centaurus-Galaxiëkoup (Abell 3526), souwéi
*d'Hydra-Ënnergrupp, déi haaptsächlech aus dem Hydra-Galaxiëkoup (Abell 1060) besteet.
Déi zwou Ënnergruppe ginn och als getrennt Superkéip betruecht, déi awer souwuel ënnerenee wéi och mat dem Virgo-Superkoup a Bezéiung stinn. Déi dräi Superkéip ginn all vum méigleche Groussen Attrakter beaflosst.

D'Distanz vum Superkoup beleeft sech op 140 Mio. Liichtjoer (43 Mpc) fir de nächstgeleeënen *Centaurus-Koup*, bis zu 300 Mio. Liichtjoer (90 Mpc) fir de Koup *Abell 3581*. Déi hellst Eenzelgalaxie vun der Struktur ass déi elliptesch Galaxie NGC 4696 am Centaurus-Koup mat enger visueller Hellegkeet vun 10,7&nbsp;mag.

A Richtung vum Centaurus-Superkoup, awer mat enger Distanz vu ronn 650 Mio. Lj. nach däitlech hanner dësem, läit de Shapley-Superkoup, deen zu de gréisste an dichteste bekannte Superkéip am Ëmkrees vun 1 Mrd. Lj. gehéiert.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Centaurus- 
* Hydra-Superhaufen bei *Atlas of the Universe*
Hochsauerlandkrees

Den **Hochsauerlandkrees** ass e Krees am Südoste vun Nordrhein-Westfalen an Däitschland.

E grenzt am Westen un de Märkesche Krees, am Norden un d'Kreesser Soest a Paderborn, am Nordosten un de Krees Höxter, am Osten un den hessesche Landkrees Waldeck-Frankenberg an am Süden un d'Kreesser Siegen-Wittgenstein an Olpe. De Krees gëtt vun der Ruhr an der Lenne duerchfloss, déi allebéid bei Winterberg hir Quell hunn.

## Stied a Gemengen
De Krees gliddert sech an zwielef Gemengen, vun deenen der ganzer zéng de Status vun enger Stad hunn.

(Awunnerzuele vum )

## Um Spaweck
* Websäit vum Hochsauerlandkrees
Eisenach (Äifel)

**Eisenach** ass eng Uertsgemeng an der Verbandsgemeng Südeifel am Äifelkrees Béibreg-Prüm, am däitsche Bundesland Rheinland-Pfalz.

Et läit eng 3&nbsp;km ëstlech vun Irrel.

## Geschicht
Eisenach gouf eng éischt Kéier am Joer 762 als "Hisnanca in pago Bedinse" an enger Charte ernimmt, an där de Godoin a säi Jong Helmerich hire Besëtz zu Eisenach dem Klouschter Iechternach vermaach hunn.

Och d'Domkapitel zu Tréier hat Stécker Land um Territoire vun der haiteger Gemeng, déi no der franséischer Revolutioun verkaaft goufen.

Bis de 7. November 1970 huet Eisenach zum Landkrees Tréier-Saarburg gehéiert, zanterhier ass et Deel vum Krees Béibreg-Prüm.

## Bevëlkerung
Entwécklung vun der Zuel vun den Awunner (31. Dezember):

 Quell: Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz

## Um Spaweck

* Eisenach op der Websäit vun der VG Irrel
* Kuerzportrait an der Emissioun ''Hierzuland'', SWR Fernsehen.
Tarrasch-Verdeedegung

D**'Tarrasch-Verdeedegung** ass eng Erëffnung vum Schachspill. Se zielt zu den Zouene Spiller an ass an den ECO-Coden ënner de Schlësselen D32 bis D34 klassifizéiert.

D'Tarrasch-Verdeedegung fänkt mat de follgenden Zich un:

:**1. d4 d5**
:**2. c4 e6**
:**3. Sc3 c5**

## Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen
An der Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen ass d'Tarrasch-Verdeedegung ënner de Schlësselen D32 bis D34 klassifizéiert.
* D32: 1. d4 d5 2. c4 e6 3. Sc3 c5
* D33: 1. d4 d5 2. c4 e6 3. Sc3 c5 4. cxd5 exd5 5. Sf3 Sc6 6. g3
* D34: 1. d4 d5 2. c4 e6 3. Sc3 c5 4. cxd5 exd5 5. Sf3 Sc6 6. g3 Sf6 7. Lg2 Le7

## Kuckt och
* Schachnotatioun
BB 9200 (SNCF)

D**'BB 9200** sinn eng Serie vu Lokomotive vun der SNCF déi Enn vun den 1950er Jore kaaft goufe fir op de groussen Achse vum Gläichstroumreseau a Richtung Südfrankräich agesat ze ginn. 
Si waren als Kompromëss geduecht, well se bei méiglechst niddregem Gewiicht déi nämmlecht Leeschtung bruecht hu wéi déi al Midi-Lokomotiven.

Fënnef Maschinne goufen an den 1967er fir Vitess bis 200&nbsp;km/h ausgebaut. Et waren dat d'9278, 9281, 9282 an 9288, déi mam Capitole tëscht Paräis an Toulouse gefuer sinn. Déi Asätz waren awer schonn 1969 eriwwer wéi d'SNCF d'CC 6500 kaaft huet, déi bei méi grousser Leeschtung och besser mat deenen 200&nbsp;km/h eens gi sinn.

Si solle bis 2012 all ausser Déngscht gestallt ginn.

Si gehéieren zu de Jacquemin Lokomotiven.

## Um Spaweck
BB 22200 (SNCF)

D**'BB 22200** sinn eng Serie vun Elektrolocke vun der SNCF. Si goufe Mëtt vun de 1970er Joren als 2-Systemlokomotiv entwéckelt wéi d'BB 25200 un hir Grenze gestouss sinn.

D'Nummer vun der Serie **22200** ergëtt sech, wann ee **15000** (fir d'BB 15000) a **7200** (fir d'BB 7200) zesummenzielt.

## Allgemenges
* Wéinst där charakteristescher Form vun de Fënsteren an der Wölbung direkt dorënner, kruten d'22200er genee wéi d'6500er de Spëtznumm *Nez cassé*, also gebrachen Nues. Deen Design hat sech de franséischen Designer Paul Arzens fir d'CC 40100 afale gelooss.
* Verschidde Lokomotive si fir den Asaz mat 200&nbsp;km/h ëmgebaut ginn.

## Um Spaweck
BB 16000 (SNCF)

D**'BB 16000** sinn eng Serie vun Lokomotive vun der SNCF déi Enn vun den 1950er Jore kaaft goufe fir Persounenzich mat Héchstvitessë bis 160&nbsp;km/h ze zéien. Si gi bis haut op vereenzelten TER- an InterCityzich an den Norden an an den Oste vu Frankräich agesat.

Si solle bis 2012 all ausser Déngscht gestallt ginn.

Si gehéieren zu de Jacquemin Lokomotiven.

## Um Spaweck
André Greipel

Den **André Greipel**, gebuer de 16. Juli 1982 zu Rostock, ass en däitsche professionelle Vëlossportler.

2011 ass hie fir d'Ekipp Omega Pharma-Lotto gefuer.

De Greipel ass als Sprinter bekannt, an huet 2008 vu sech schwätze gedoen, wéi en den Tour Down Under an eng Etapp vum Giro d'Italia gewonnen huet.

An der Vuelta konnt hie 4 Etappe fir sech entscheeden an 2011 huet e knapps virum Mark Cavendish déi zéngt Etapp vum Tour de France mat Arrivée zu Carmaux, am Sprint gewonnen.

Am Tour de Luxembourg 2012 huet hien déi éischt an déi zweet Etapp gewonnen.
Estampon

Den **Estampon** ass e franséische Floss an den Departementer Gers a Landes. Et ass e rietsen Niewefloss vun der Douze a gehéiert zum Baseng vum Adour.

Den Estampon ass 52,1 Kilometer laang an huet seng Quell um Territoire vun der Gemeng Parleboscq, op enger Héicht vun 157 Meter. Am ieweschten Deel ass e kanaliséiert bis op eng Héicht vun 144 Meter, an der Gemeng Herré (*Grand canal du Marais*).

E leeft op senger ganzer Längt praktesch de ganzen Zäit an nord-westlecher Richtung a leeft zu Roquefort an d'Douze.

## Gemengen, Kantonen an Departmenter duerch déi e leeft
Am Departement Gers leeft en duerch eng Gemeng an ee Kanton an zwar Cazaubon am Canton de Cazaubon.

Am Departement Landes leeft en duerch d'Kantone Gabarret a Roquefort, an duerch eelef Gemengen, dat sief vun uewen no ënnen: Parleboscq, Gabarret, Créon-d'Armagnac, Herré, Losse, Estigarde, Vielle-Soubiran, Saint-Gor, Retjons, Arue a Roquefort.

## Nieweflëss
Dem Sandre no huet den Estampon 20 Nieweflëss:
* le fossé Bernet (l) ;
* le fossé de Tauzia (l), 1,7&nbsp;km ;
* le fossé de Pagès (l), 1,7&nbsp;km ;
* le ruisseau de l'Estampon (r), 1,8&nbsp;km ;
* le ruisseau de l'Escourre (r), 1,8&nbsp;km ;
* le ruisseau de Belloc (r), 3,7&nbsp;km ;
* le ruisseau de Lapeyrade (r), 4,4&nbsp;km ;
* le ruisseau Rioulet (l) ;
* le ruisseau de Lange (r), 6,7&nbsp;km ;
* le ruisseau de Terrade (r), 3,4&nbsp;km ;
* le ruisseau de Chatéou (oder *ruisseau la Losse*) (r), 11,1&nbsp;km ;
* le ruisseau le Bourden (r), 6,4&nbsp;km ;
* le ruisseau de Goutaille (r), 7,6&nbsp;km ;
* le ruisseau de la Rombleur (l), 7,4&nbsp;km ;
* le ruisseau le Launet (l), 18,1&nbsp;km ;
* le ruisseau de Bergonce (r) (ou *ruisseau de Viatole*), 16,1&nbsp;km ;
* le ruisseau de Tauzie (oder *ruisseau de Lugaut*) (r), 15,4&nbsp;km ;
* le ruisseau de Ribarrouy (r), 6,6&nbsp;km ;
* le ruisseau de Caillaou (l), 5,3&nbsp;km ;
* le ruisseau de Nabias (r).

De *Géoportail* gëtt nach follgend Nieweflëss un:
* le Petit Canal (l) ;
* le fossé de Tambourin (l) ;
* le fossé de Baqué (r) ;
* le fossé des Couralets (l) ;
* le ruisseau de la Grande Barrade (l) ;
* le ruisseau du Barat Jouanin (l) ;
* le ruisseau de la Lande (r).
Franz Karl von Velbrück

De **Franz Karl Reichsgraf von Velbrück** (och *François Charles de Velbrück*), gebuer den 11. Juni 1719 um Schloss Garath bei Düsseldorf, a gestuerwen den 30. Abrëll 1784 um Schlass Heks (féier Gemeng Borgloon) bei Tongeren, war vu 1772 bis 1784 Prënzbëschof vum Bistum Léck.
Gilzem

**Gilzem** ass eng Uertsgemeng an der Verbandsgemeng Südeifel am Äifelkrees Béibreg-Prüm, am däitsche Bundesland Rheinland-Pfalz.

## Geschicht
Gilzem gouf eng éischt Kéier 1212 an enger Charte vum Äerzbëschof vun Tréier, dem Johann I. als „Gelime“ ernimmt. Méi spéit gouf et och alt „Gelisheim“ a „Geilsheim“ genannt.

Bis de 7. November 1970 huet Gilzem zum Landkrees Tréier-Saarburg gehéiert; vun do un ass et an den nei geschaafte Landkrees Béibreg-Prüm integréiert.

## Bevëlkerung
Entwécklung vun der Zuel vun den Awunner (31. Dezember):

 Quell: Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz

## Interessantes
1987 gouf zu Gilzem e 436 g schwéiere Meteorit fonnt.

## Um Spaweck
Tild

**Tild** ass den Numm vum diakriteschen Zeechen **~**. D'Tild steet meeschtens iwwer (méi seelen ënner) engem Buschtaf; an den Naturwëssenschaften ass s'en eegestännegt Symbol. 
Den Numm kënnt aus dem Latäin *titilus* (Tableau, Schrëft uewendriwwer).

## Bei Sproochen
An der portugisescher Schreifweis gëtt d'Tild iwwer de Vokaler 'a' an 'o' gebraucht, fir unzeweisen, datt déi nasaléiert (duerch d'Nues) ausgeschwat ginn (/ã/ an /õ/). Am internationale phoneeteschen Alphabet huet se déi selwecht Funktioun.

Am Spuenesche steet d'Tild iwwer dem /N/, fir unzeweisen, datt deen wéi [ɲ] ausgeschwat gëtt (wéi an "España"). Och aner Sproochen, wéi Baskesch, Bretonesch, Estnesch oder Vietnameesesch gebrauchen d'Tild.

## Naturwëssenschaften
An den Naturwëssenschafte gëtt mat der Tild ausgedréckt, datt zwou Saachen an engem gläiche Verhältnes zouenee stinn (proportionell sinn); z.&nbsp;B. fir unzeginn, datt eng ofgeluechten Distanz *s* proportionell zu der ofgeluechter Zäit *t* ass, kann ee schreiwen: *s* ~ *t*.

Zwee iwwerenee geschriwwen Tilden drécken aus, datt eppes ongeféier eppes anerem entsprécht: z.&nbsp;B. π ≈ 3,14159.
Radiowell

**Radiowelle** sinn elektromagnéitesch Wellen, deenen hir Wellelängt tëscht 10&nbsp;cm an 100&nbsp;km an engem Frequenzberäich vun e puer kHz (Längstwellen) bis ronn 3&nbsp;GHz (hei schléisse sech d'Mikrowellen un) leie kann. Radiowelle kënnen en natierlechen oder techneschen Urspronk hunn. Si kënnen ouni technesch Hëllefsmëttel (Empfänger) net nogewise ginn.

## Geschicht
D'Existenz vu Radiowelle gouf aus theoreeteschen Iwwerleeungen eraus vum James Clerk Maxwell virausgesot a spéider vum Heinrich Hertz experimentell nogewisen.

## Technesch Radiowellen
Déi technesch benotzte Frequenze vum elektromagnéitesche Spektrum reechen iwwer d'Langwelle bis zur Terahertzstralung. De Spektralberäich gëtt och mat dem Begrëff „Funkwellen“ beschriwwen, wann déi dozou déngen, Informatiounen z'iwwerdroen. Hiren technesche Gebrauch ass an international vereenbaarte Frequenzbänner gereegelt.

Funk- resp. Radiowelle gi fir d'kabellos Iwwerdroung vu Sprooch, Biller an aner Date wéi Zäitzeechen, fir de Radio, fir Ortung/Terrainsoftaaschtung (Radar) an Navigatioun (GPS, Funkpeilung) gebraucht.

Radiowelle ginn och fir d'Opwierme (Dréchnen, Aushäerden, therapeutesch Zwecker, Mikrowellenuewen) gebraucht, andeems een d'Wäermt bei hirer Absorptioun ausnotzt.

## Virkommen an der Natur

Radiowellen entstinn och an der Natur.

Mat de Radiowellen aus dem Weltraum beschäftegt sech d'Radioastronomie.
Bekannt ass z.&nbsp;B. d'Stralung vum fräie Waasserstoff an der Mëllechstrooss bei enger Wellelängt vun 21&nbsp;cm. Aner vun der Radioastronomie ënnersichte Frequenze stame vu Risestären, vu Pulsaren, vu sougenannten aktive Galaxien a vu Quasaren.

Besonnesch wichteg fir d'Entwécklung vun der haiteger Virstellung vum Weltraum war d'Entdeckung vun de Quasaren an der kosmescher Hannergrondstralung.
Als éischt gouf 1932 vum Karl Guthe Jansky d'Radiostralung vun der Mëllechstrooss entdeckt. D'Stéierung vun däitsche Radarinstrumenter huet zu der Entdeckung vun enger staarker Radioquell am Sternbild Cygnus (Schwan) gefouert.
An der Tëschenzäit si Millioune vu Quelle festgestallt ginn, vun deenen d'Stralung vu Matière mat niddreger Temperatur oder Stréim vu séier elektresch geluedenen Elementardeelercher hierstaamt.
D'Sonn a munnech Planéite senden och Radiowellen aus.

Wiederblëtzer fabrizéieren och staark Radiowellen, déi ee fir hir Ortung gebrauche kann.

## Kuckt och
* Funktechnik
* Telekommunikatioun
* Astronomie
* Radioastronomie
* Radioquell
* Interferometer
* Zäitzeechen

## Um Spaweck
Paul Willard Merrill

De **Paul Willard Merrill**, gebuer de 15. August 1887, a gestuerwen den 19. Juli 1961, war en US-amerikaneschen Astronom.

De Merrill krut säin Doktertitel op der University of California am Joer 1913. Déi gréisst Zäit vu sengem beruffleche Liewen huet hien um Mount Wilson-Observatoire verbruecht. 1952 goung hien an d'Pensioun.

Säi Spezialgebitt war d'Spektroskopie. Domat huet hie besonnesch laangperiodesch verännerlech Stären an den interstellare Medium ënnersicht. Kuerz virun Enn vu senger berufflecher Karriär ass et him gelongen, den Technetium am verännerleche Stär R Andromedae an anere roude Verännerlecher z'entdecken. Well Technetium keng stabil Isotopen huet, huet et an all Stär wou et fonnt gouf, eréischt kierzlech musse produzéiert gi sinn. Domat konnt hien de Beweis vum S-Prozess vun der Nukleosynthese untrieden.

## Éierungen
**Auszeechnungen** 
*Henry Draper Medal vun der National Academy of Sciences (1945) 
*Bruce Medail vun der Astronomical Society of the Pacific (1946) 
*Henry Norris Russell Lectureship vun der American Astronomical Society (1955) 
**No him benannt** 
*Merrill-Krater um Äerdmound

## Um Spaweck
*Kuerz-Bio op der Bruce-Medal Säit
Ingrandes (Vienne)

**Ingrandes** ass eng franséisch Gemeng am Departement Vienne (86) an der Regioun Nei-Aquitaine.

Iwwer d'Gare vun Ingrandes op der Streck Paräis - Bordeaux ass d'Gemeng un dat franséischt Schinnennetz ugeschloss.
Superkoup

Als **Superkoup** bezeechent een eng vun deene gréisste Strukturen, déi een am Universum gesi kann. Si setzt sech aus ville Galaxiëkéip an de verbonnene Filamenter zesummen.

## Struktur an Uerdnung am Universum

Eng groussraimeg Betruechtung vum Universum weist, datt d'Galaxien net gläich verdeelt sinn, mä datt d'Universum eng schaum- oder wabenaarteg Struktur huet. Dat Bannenzegt vun de Waben entsprécht dobäi riseg eidele Raim am Weltraum, déi sougenannt Voids. D'Galaxië gruppéiere sech – wéinst hirer géigesäitiger gravitativer Unzéiung – zu Galaxiëkéip ëm déi eidel Raim a maache souzesoen d'Wänn vun de Waben.

An de Schnëttberäicher tëscht de Waben ass d'Galaxiëkéip-Dicht dofir méi héich an do forméiere sech méi dicht Usammlunge vu Stäresystemer, déi sougenannt Superkéip. Dës formen nieft de Filamenter déi gréisst bis elo entdeckt Strukturen am Weltraum. Si kënnen eng Ausdeenung vun ettlechen honnert Millioune Liichtjoer erreechen an aus villen zigdausend Galaxië bestoen. D'Wëssen iwwer d'Superkéip ass allerdéngs nach zimmlech begrenzt, sou ass z.&nbsp;B. nach net kloer, ob d'Superkéip eleng duerch Gravitatioun zesummegehale ginn, oder ob si sech aus anere Virgäng gruppéiert hunn. Den Afloss vun donkeler Matière, déi och eng Roll spille kann, ass am Ament Géigestand vu weidere Fuerschungen. Et kann ugeholl ginn, datt déi donkel Matière (ongeféier 74&nbsp;% vun aller Matière am Universum) een däitlech héijen Afloss op d'Bildung vu Superkéip huet, wéi bis elo ugeholl gouf.

## Bekannt Superkéip

Och eis Mëllechstrooss ass en Deel vun engem Superkoup, nämlech vum Virgo-Superkoup (och *Lokale Superkoup* genannt), vun deem Virgo-Galaxiëkoup den Zentrum mécht. Zum Lokale Superkoup zielen nieft der Lokaler Grupp déi vill Galaxiëgruppen an eiser kosmescher Noperschaft, wéi d'M81-Grupp an d'Sculptor-Grupp, déi déi meescht hell Galaxien huet.

Bekannt ass och dee wiesentlech gréisseren, awer sechsmol méi wäite Coma-Superkoup, an deem déi sougenannt "Grouss Mauer" (engl. *Great Wall*) läit. Dee gewaltegste Superkoup ass a Richtung Stärebild Horologium; ee weideren ass deen nom Astronom Harlow Shapley genannten, an de sougenannte Groussen Attrakter. Ënnersich vun eiser Ëmgéigend bis zu enger Routverrécklung vu z=0,1 (bal 1,5 Milliarde Liichtjoer) huet ongeféier 130 Superkéip erginn. Déi gréisst Superkéip an eiser Géigend sinn dobäi an der uschléissender Tabell opgefouert, woubäi "Gréisst" d'Zuel vun de Galaxiëkéip ugëtt, aus deenen de Superkoup besteet:
R Coronae Borealis

Den **R Coronae Borealis** (kuerz *R CrB*) ass en eruptiv verännerleche Stär am Stärebild Corona Borealis an ass e Stär vun der 6. Gréisst. Seng Hellegkeet ass onreegelméisseg a fält an zäitweis op déi 14. Gréissteklass erof.

Den R Coronae Borealis ass e waasserstoffaarme rouden Iwwerris mat enger kuelestoffräicher Atmosphär. D'Hellegkeetsoffäll si warscheinlech op ausgestousse Rouschtwolleken zeréckzeféieren, déi d'Photosphär vum Stär verdecken. Domat gëllt den R&nbsp;Coronae&nbsp;Borealis als Prototyp-Stär fir d'Klass mam selwechten Numm vun eruptive verännerleche Stären.

## Literatur
* G. C. Clayton: The R Coronae Borealis Stars, Publications of the Astronomical Society of the Pacific, v.108, p.&nbsp;225

## Um Spaweck
* Variable Star of the Month January, 2000: R Coronae Borealis
* Historische Lichtkurven von R Coronae Borealis
Routbuch

D**'Routbuch** (*Fagus sylvatica*) ass e Lafbam aus der Gattung vun de Bichen (*Fagus*). Hiert natierlecht Verbreedungsgebitt zitt sech iwwer grouss Deeler vun Europa. Hiren Numm huet se well hiert Holz liicht roudelzeg ass.

Mëschbëscher mat engem héijen Undeel u Routbuche bilden déi natierlech Vegetation a groussen Deeler vu Mëtteleuropa. D'Routbuch gëllt als Indikator fir en atlantescht Klima. Et fënnt ee s'a ganz Europa mat Ausnam am nërdleche Skandinavien. Am Süden an am Oste vun Nordbulgarien sinn an hirer Plaz d*'Fagus orientalis* an d'Zwëscheform *Fagus moesiaca* ze fannen.

Se geet am beschten op Kallekbiedem an op duerchlässege Sandbiedem, a verdréit keng Biedem mat Staunätzt.

Déi gréisst Bëscher zu Lëtzebuerg an deenen d'Routbuch als Haaptholzaart virkënnt sinn de Gréngewald an de Bambësch. Et fënnt ee s'awer och op de Koppe vum Minett oder soss iwwerall duerch d'Land, dacks mat Eeche vermëscht. Am Éislek ass et och déi natierlech Holzaart, gouf awer do am Laf vun de leschten 2 Joerhonnerten, am Ufank duerch Eechen am Louheckebetrib, an duerno duerch d'Uplanze vun Nolenhëlzer verdrängt.

D'Routbich war 1990 an 2022 Bam vum Joer.
## Beschreiwung
### Habitus
D'Routbuch ka bis zu 30 Meter héich ginn, an engem dichte Bësch bis zu 45 Meter. De Stammduerchmiesser kann am Fräistand bis zu 2 Meter erreechen a si ka bis zu 300 Joer al ginn, et goufen awer och scho méi al Exemplaire fonnt.

D'Kroun vun enger ausgewuesener Buch kann op bis zu 600 m2 Schiet maachen, si blitt an dréit Friichten an engem Alter vun ongeféier 30 bis 200 Joer.
### Schuel
Hir dënn Schuel vun den Äscht ass am Ufank donkelgréng bis schwaarz a glat, no e puer Woche gëtt se awer scho méi hell. U méi décken Äscht an um Stamm ass se meeschtens hellgro a Läinzeeche vun den ofgestuerwenen Äscht bleiwe joerzéngtelaang siichtbar. D'Schuel deent sech mam Wuesstem aus, an et bilde sech ganz reng Längsrësser. Bei méi ale Routbuche gëtt d'Schuel um Stammfouss méi graff a rësseg, awer bleift am Géigendeel vun anere Bamaarten um Haaptstamm dënn an glat.

### Blieder
D'Blieder hunn d'Form vun engem Ee, se hunn eng kuerz Spëtzt a sinn un der Basis käilfërmeg oder ofgeronnt. Si sinn tëscht 7 an 10&nbsp;cm laang a bis zu 5&nbsp;cm breet. De Blatrand ass welleg bis liicht gebucht a behoert. Och op der Blatënnersäit sinn d'Haaptnerve behoert. De Blatstill ass 1,0 bis 1,5&nbsp;cm laang. Am Summer sinn d'Blieder uewendrop blénkeg donkelgréng an ënnendrënner hellgréng. Am Hierscht verfierwen se sech blatzeg-giel, spéider orangerout bis routbrong. Dacks bleiwen och nach verdréchent Blieder un den Äscht hänken.

## Bewirtschaftung
Well d'Buch am Eenzelstand Tendenz huet späreg Äscht ze bilden, muss se grad sou wéi z.&nbsp;B. d'Kifer an der Jugend no beienee stoen, a solle gläichméisseg grouss ginn.

Fir Wäertholz ze zillen, brauch d'Buch frësch, déifgrënneg an nierstoffräich Biedem. Eng natierlech Verjüngung op sou Plazen ka bei net ze laangen Ëmdriffszäiten (130 Joer) scho Buche mat respektablen Dimensiounen a gudder Qualitéit liwweren.
Michael Haneke

De **Michael Haneke**, gebuer den 23. Mäerz 1942 zu München, ass en éisträichesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.

## Filmer
### Kino
* 1989: *[[Der siebente Kontinent]]* - Haaptacteuren: Birgit Doll, Udo Samel
* 1992: *[[Benny's video]]* - Haaptacteuren: Angela Winkler, Ulrich Mühe
* 1994: *[[71 Fragmente einer Chronologie des Zufalls]]* - Haaptacteuren: Anne Bennent, Udo Samel
* 1995: *[[Lumière et Compagnie]]* Sketch: *Vienne*
* 1997: *[[Funny Games]]* - Haaptacteuren: Ulrich Mühe, Susanne Lothar
* 1997: *[[Das Schloß]]* - Haaptacteuren: Ulrich Mühe, Susanne Lothar
* 2000: *[[Code inconnu: Récit incomplet de divers voyages]]* - Haaptacteuren: Juliette Binoche, Josef Bierbichler
* 2001: *[[La pianiste]]* - Haaptacteuren: Isabelle Huppert, Annie Girardot
* 2003: *[[Le temps du loup]]* - Haaptacteuren: Isabelle Huppert, Patrice Chéreau
* 2005: *[[Caché (Film 2005)|Caché]]* - Haaptacteuren: Daniel Auteuil, Juliette Binoche
* 2007: *[[Funny Games U.S.]]* - Haaptacteuren: Naomi Watts, Tim Roth
* 2009: *[[Das weiße Band]]* - Haaptacteuren: Burghart Klaußner, Ulrich Tukur
* 2012: *[[Amour (Film 2012)|Amour]]* - Haaptacteuren: Jean-Louis Trintignant, Emmanuelle Riva
* 2017: *[[Happy End]]* - Haaptacteuren: Jean-Louis Trintignant, Isabelle Huppert

### TV
* 1974: *After Liverpool*
* 1976: *Spermüll*
* 1976: *Drei Wege zum See*
* 1979: *Lemminge, Teil 1 Arkadien*
* 1979: *Lemminge, Teil 2 Verletzungen*
* 1983: *Variationen*
* 1984: *Wer war Edgar Allen ?*
* 1985: *Fraulein*
* 1991: *Nachruf für einen Mörder*
* 1992: *Die Rebellion*

## Gielercher
*
## Um Spaweck
Gare Ingrandes-sur-Vienne

D**'Gare vun Ingrandes-sur-Vienne**, eigentlech *Station d'Ingrandes* ass eng franséisch Gare an der Gemeng Ingrandes-sur-Vienne am Departement Vienne an der Regioun Nei-Aquitaine.

D'Gare vun Ingrandes läit op der Streck Paräis - Bordeaux. Duerch d'Gare féieren zwee Gleiser, an den Accès ass iwwer zwéi Säitequaien
Luan Santana

De **Luan Santana**, gebuer den 13. Mäerz 1991 zu Campo Grande als *Luan Rafael Domingos Santana*, ass e brasilianesche Sänger a Komponist.

## Discographie
* *Tô de Cara* (2008)
* *Luan Santana - Ao Vivo* (2009)
* *Luan Santana Ao Vivo no Rio* (2011)

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Elle ne pleure pas, elle chante

***Elle ne pleure pas, elle chante*** ass e Spillfilm aus dem Joer 2011 vum belsche Regisseur Philippe Pierpont. Et ass eng belsch-lëtzebuergesch-franséisch Koproduktioun, déi den 29. Juni 2011 hir Première zu Bréissel hat.

## Ëm wat geet et?
D'Laura, eng jonk Fra, gëtt gewuer, datt hire Papp en Autosaccident hat an am Koma läit. U sengem Spidolsbett kënnt et an d'"Gespréich" mat him, an Theemen, iwwer déi et soss net schwätze konnt, kommen un d'Dagesliicht...

## Trivia
D'Geschicht existéiert ënner deem selwechtent Titel och als Comic, deen 2004 vum Éric Corbeyran erzielt a vum Thierry Murat gezeechent gouf.

D'Erika Sainte gouf fir hir Roll als Laura mam Magritte du cinéma als beschten Nowuessschauspillerin ausgezeechent.

## Um Spaweck
* ''Elle ne pleure pas, elle chante'' op tarantula.be
Telefonskabinn

Eng **Telefonskabinn** ass eng eppes iwwer maanshéicht kleng Kabaischen, déi meeschtens am ëffentleche Raum steet, an an där en Telefon installéiert ass.

D'Kabaischen (dacks aus Glas, oder op d'mannst mat Fënsteren) déngt dozou, den Telefon (an de Benotzer) viru Reen a Kaméidi ze schützen. Den Telefonsapparat an enger Kabinn funktionéiert meeschtens (ausser fir Noutriff), mat Mënzen oder mat am Viraus kaaften Telefonskaarten. Et kann ee sech och do uruffe loossen.

Zanter der allgemenger Verbreedung vum Handy ginn d'Telefonskabinne méi rar, well et ëmmer manner Leit gëtt, déi drop zeréckgräifen.

An Europa schreiwe Gesetzer vir, op wéi vill Awunner eng ëffentlech Telefonskabinn muss kommen.

## Zu Lëtzebuerg

Zu Lëtzebuerg gouf et am Joer 2015 329 Telefonskabinnen. Dobäi komme 24 Telefonen an ëffentleche Gebaier, déi mat Telefonskaart fonctionéieren. Se sinn no der Awunnerzuel verdeelt: an der Stad Lëtzebuerg waren et der 49, zu Esch-Uelzecht eelef, zu Diddeleng der aacht, zu Déifferdeng der sechs, asw. Am Mount goufen an der Moyenne 95,83 Uriff pro Kabinn gemaach.

### Verdeelung no Kanton (2015)

*Dikrech 30
*Esch-Uelzecht 69
*Gréiwemaacher 18
*Iechternach 17
*Capellen 23
*Klierf 15
*Lëtzebuerg 107
*Miersch 22
*Réiden 12
*Réimech 16
*Veianen 8
*Wolz 18

Bis 2021 goufen déi 20 lescht Kabinnen am Land ewechgeholl, déi Jore virdru sinn et der 10 am Joer gewiescht. Eng ronn 25 fix Telefonen, notamment um Findel hänken nach doruechter. Déi wäerten awer och an den nächste Joren ewech geholl ginn.

Verschidden Telefonskabinne kréien en "zweet Liewen" an enger neier Funktioun als ëffentleche Bicherschaf.

## Um Spaweck
Leo Kirch

De **Leo Kirch**, gebuer den 21. Oktober 1926 zu Fahr (haut Volkach), a gestuerwen de 14. Juli 2011 zu München, war en däitsche Medienentreprener, dee sech haaptsächlech op d'Verwäertung vu Filmrechter konzentréiert an an deem Kader d'Kirch Grupp gegrënnt hat.

Hien huet vun 1955 u konsequent ee vun deene gréisste Film- a Fernseeskonzerner vun Europa opgebaut, mat ë.&nbsp;a. engem 40 % Undeel un der Axel Springer AG (Bild an Die Welt), de Kanäl ProSieben, Sat.1, Kabel eins, N24 an dem Bezuelsender Premiere.

2002 huet säi Konzern Faillite gemaach, well e wéinst Verloschter beim Pay-TV iwwerschëlt war.

De Kirch huet sech doropshin aus der Entreprise zeréckzéie missen, huet awer Bedeelegungen u Schwäizer Firme behalen, déi net an d'Mass vun der Faillite gefall sinn, dorënner och eng minoritär Bedeelegung un der Constantin Medien AG (DSF).

Hie war zanter 1956 mat senger Fra Ruth bestuet, mat där en zwéi Bouwen huet.

## Um Spaweck
Maison de Cassal

D**'Maison de Cassal** ass en aalt Biergerhaus op Nummer 5 am Breedewee an der Stad Lëtzebuerg.

Et gouf Enn vum 16. Joerhonnert vum Schreiwer vum Provënzialrot, dem Barong P.M. de Cassal gebaut.

Nom Zweete Weltkrich gouf et vum Architekt Hubert Schumacher renovéiert.

Haut ass de *Service des médias et des communications* an de Film Fund Luxembourg dran ënnerbruecht.

D'Maison de Cassal ass zanter 1940 als *Nationalmonument* op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter agedroen.

## Kuckt och
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Lëtzebuerg
Telefonskaart

Eng **Telefonskaart** ass eng Chipkaart, op där eng bestëmmten Zuel vun Telefonsunitéiten ofgespäichert sinn, déi da beim Telefonéieren no an no debitéiert ginn. Si gëtt zanter dem Enn vun den 1980er Jore bei villen ëffentlechen Telefonen agesat.

De Virdeel vu Kaarten ass fir de Bedreiwer vun den ëffentlechen Telefonen, datt dës manner dacks vandaliséiert ginn, well keng Mënzen dra sinn, déi fir en Déif intressant wieren. Fir de Benotzer huet se de Virdeel, datt een net déi passend Mënz an der Täsch muss hunn, an datt do méi Unitéiten drop gespäichert sinn. Nodeel ass, datt ee sech fir d'éischt sou eng Kaart muss kafen, ier een en ëffentlechen Telefon benotze kann.

Mat der allgemenger Verbreedung vum Handy an doduerch dem Réckgang vun der Nofro vun ëffentlechen Telefone gëtt et och ëmmer manner Telefonskaarten.

Well se op béide Säite bedréckt kënne ginn, gëtt et entspriechend vill verschidde Sujeten op de Kaarten (och Publicitéit), déi se bei Amateuren zu beléifte Sammelobjete maachen.

Zu Lëtzebuerg goufen d'Telefonskaarten vun der Post ënner dem Numm *Telekaart* verkaaft.

Ënner de Begrëff Telefonskaart falen och Kaarten mat engem Code, deen ee fräirubbelen an dann antippen muss, fir méi bëlleg telefonéieren ze kënnen.

## Um Spaweck
Tyler Farrar

Den **Tyler Farrar**, gebuer den 2. Juni 1984 zu Wenatchee, am Bundesstaat Washington, ass en US-amerikanesche Vëlossportler an der Ekipp Garmin-Cervélo.

Als gudde Sprinter konnt hien zweemol d'Vattenfall Cyclassics gewannen, eng Etapp um Tour de France zwou Etappen an der Vuelta, an zwou Etappen am Giro.
## Um Spaweck
Filament (Kosmologie)

Als **Filament** (engl., lat. „Fuedem, Faser“) bezeechent een d'fuedemfërmeg Verbindungen am Universum tëscht Galaxiëkoup a Superkéip mat enger méi héijer lokaler Galaxiendicht ëm riseg Huelraim (engl. *[[Void (Astronomie)|voids]]*) erëm.

## Existenz
All méiglech Theorie vum Urspronk vun dëse Strukturen op allergréisste Skale muss d'Opstellung vun dësen Huelraim/Voids erklären, déi a Gréisste vun ongeféier 100 Mega-parsec (=&nbsp;326 Millioune Liichtjoer) optrieden.

Wann een déi typesch Eegevitesse vun enger Galaxie bei ronn 600&nbsp;km/s (=&nbsp;0,002&nbsp;c) usetzt, géif et 163 Milliarde Joer daueren, bis eng Galaxie sou een Huelraum duerchkräizt hätt, also ongeféier dat 12facht vum Weltraumalter (zirka 13,7 Milliarde Joer). Also ass et extreem onwahrscheinlech, datt Huelraim duerch eng auswäerts geriicht Beweegung vu Galaxië geformt gouf.

D'Galaxië musse sech relativ zu de Voids geformt hunn, wou si am Ament sinn, an d'Voids d'Verdeelung vu Galaxien zum Zäitpunkt vun hirer Genesis reflektéieren.

Well baryonesch (mat Stralung wiessselwierkend, „normal“) Matière am fréien Universum vill ze homogeen war, fir gravitativ sou Strukturen ze formen, däerft déi eis momentan vëlleg exotesch erschéngend donkel Matière, déi mir nëmmen duerch hir gravitativ Wierkung op d'Galaxiëbeweegungen erkenne kënnen, strukturformend gewierkt hunn.

Och eis Mëllechstrooss, déi ronn 2,5 Millioune Liichtjoer vum Andromedaniwwel ewech ass, déi aner Membere vun der Lokaler Grupp an no Galaxiëgruppe maache mam Zentrum vum Virgo-Galaxiëkoup a 65 Millioune Liichtjoer am Zentrum vum Coma-Koup (Abell 1656) an dem Leo-Galaxiëkoup (Abell 1367) a ronn 300–450 Millioune Liichtjoer Distanz e risegt Filament. Méiglecherweis ass och d'Grouss Mauer en Deel vum Coma-Virgo-Superkoup. Dëse spawecksaartegen Objet beweegt op d'Norma, südlech vum Scorpius, a Richtung vum Groussen Attrakter hin.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Analys vun der Galaxiëverdeelung (Video/AVI)
* Identifikatioun vun de Strukturelementer (3 Videos/AVI)
* Soap Bubbles and Voids
* Rotatiounsachse vun de Galaxië siichtlech un d'Voids ausgeriicht (astro.uni-bonn.de)
Tinkoff

**Tinkoff** ass eng russesch professionell Vëlosekipp, déi bis 2014 ënner dänescher Lizenz gefuer ass an an der ProTour fiert.

Den Haaptmann vun der Ekipp ass de fréieren Tour de France-Gewënner Bjarne Riis a se gëtt vu senger Entreprise *Riis Cycling A/S* geréiert. De Sponsor vun der Ekipp ass zanter 2009 déi dänesch Bank Saxo-Bank, déi Nofollger vun der US-amerikanescher Entreprise CSC gouf.

D'Ekipp gouf 1998 ënner dem Numm **Team Home - Jack & Jones** gegrënnt an ass deemools an der Zweeter Divisioun gefuer. Am Joer 2000 koum se an déi éischt Divisioun. Vun do un ass se ënner follgenden Nimm gefuer:
* **Team Memory Card - Jack & Jones**
* **CSC-WorldOnline**
* **CSC-Tiscali**
* **Team CSC**
* **Team Saxo Bank**
* **Team Saxo Bank - Sungard**
* **Team Saxo Bank**
* **Team Saxo Bank-Tinkoff Bank**
* **Team Saxo-Tinkoff**
* **Tinkoff**

## Team Zesummesetzung

### 2016

### 2015

### 2014

### 2013

### 2012

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Ekipp
Joseph Zuang

De **Joseph 'Jos' Zuang**, gebuer de 15. Mäerz 1891 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 10. Dezember 1962, war e lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1912 zu Stockholm vertrueden.

## Kuckt och
Mikenas-Ugrëff

De **Mikenas-Ugrëff** ass eng Erëffnung vum Schachspill. Se zielt zu den Zouene Spiller an ass an den ECO-Coden ënner de Schlësselen A18 an A19 klassifizéiert.

De Mikenas-Ugrëff fänkt mat de follgenden Zich un:

:**1. c4 Sf6**
:**2. Sc3 e6**
:**3. e4**

## Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen
An der Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen ass de Mikenas-Ugrëff ënner de Schlësselen A18 an A19 klassifizéiert.
* A18: 1. c4 Sf6 2. Sc3 e6 3. e4
* A19: 1. c4 Sf6 2. Sc3 e6 3. e4 c5

## Kuckt och
* Schachnotatioun
Cameron Diaz

D**'Cameron Michelle Diaz**, gebuer den 30. August 1972 zu San Diego a Kalifornien, ass eng US-amerikanesch Schauspillerin.

Hiren Duerchbroch hat se mam Film *[[There's Something About Mary]]* am Joer 1998, aner gréisser Succèse waren d'Filmer *[[Being John Malkovich]]* (1999), *[[Charlie's Angels (Film)|Charlie's Angels]]* (2000) a *[[Gangs of New York]]* (2002).

## Filmographie

## Um Spaweck
Ljubow

De weibleche Virnumm **Ljubow** kënnt aus dem slawesche Sproochraum (russ. *Любовь*) an heescht op Lëtzebuergesch iwwersat: Léift.

Et ass ee vun den dräi no de Chrëschtlechen Dugende benannte russesche Virnimm (kuckt och Wera an Nadejda). Déi familiär Form vu Ljubow ass *Ljuba*.

## Bekannt Ljubowen
* Ljubow Gurina (* 1957), russesch Liichtathleetin
* Ljubow Jegorowa (* 1966), russesch Schilaangleeferin
* Ljubow Kosyrewa (* 1929), russesch Schilaangleeferin
* Ljubow Panjutina (* 1970), russesch Naturbunnschlittfuererin
* Ljubow Polischtschuk (1949–2006), russesch Schauspillerin
* Ljubow Popowa (1889–1924), russesch Molerin
Spoun

**E Spoun** ass en Deel vum Material dee beim Verschaffe vun Holz oder Metall offält:

* aus Metall, kuckt: Metallspoun.
* aus Holz, kuckt Holzspoun.