open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
580 v. Chr.

7. Joerhonnert v. Chr. | **[[6. Joerhonnert v. Chr.]]** | 5. Joerhonnert v. Chr.

585 v. Chr. | 584 v. Chr. | 583 v. Chr. | 582 v. Chr. | 581 v. Chr. | **580 v. Chr.** | 579 v. Chr. | 578 v. Chr. | 577 v. Chr. | 576 v. Chr. | 575 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 580 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
*Pythagoras vu Samos

## Gestuerwen
571 v. Chr.

7. Joerhonnert v. Chr. | **[[6. Joerhonnert v. Chr.]]** | 5. Joerhonnert v. Chr.

576 v. Chr. | 575 v. Chr. | 574 v. Chr. | 573 v. Chr. | 572 v. Chr. | **571 v. Chr.** | 570 v. Chr. | 569 v. Chr. | 568 v. Chr. | 567 v. Chr. | 566 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 571 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
559 v. Chr.

7. Joerhonnert v. Chr. | **[[6. Joerhonnert v. Chr.]]** | 5. Joerhonnert v. Chr.

564 v. Chr. | 563 v. Chr. | 562 v. Chr. | 561 v. Chr. | 560 v. Chr. | **559 v. Chr.** | 558 v. Chr. | 557 v. Chr. | 556 v. Chr. | 555 v. Chr. | 554 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 559 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
549 v. Chr.

7. Joerhonnert v. Chr. | **[[6. Joerhonnert v. Chr.]]** | 5. Joerhonnert v. Chr.

554 v. Chr. | 553 v. Chr. | 552 v. Chr. | 551 v. Chr. | 550 v. Chr. | **549 v. Chr.** | 548 v. Chr. | 547 v. Chr. | 546 v. Chr. | 545 v. Chr. | 544 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 549 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
539 v. Chr.

7. Joerhonnert v. Chr. | **[[6. Joerhonnert v. Chr.]]** | 5. Joerhonnert v. Chr.

544 v. Chr. | 543 v. Chr. | 542 v. Chr. | 541 v. Chr. | 540 v. Chr. | **539 v. Chr.** | 538 v. Chr. | 537 v. Chr. | 536 v. Chr. | 535 v. Chr. | 534 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 539 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
529 v. Chr.

7. Joerhonnert v. Chr. | **[[6. Joerhonnert v. Chr.]]** | 5. Joerhonnert v. Chr.

534 v. Chr. | 533 v. Chr. | 532 v. Chr. | 531 v. Chr. | 530 v. Chr. | **529 v. Chr.** | 528 v. Chr. | 527 v. Chr. | 526 v. Chr. | 525 v. Chr. | 524 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 529 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
519 v. Chr.

7. Joerhonnert v. Chr. | **[[6. Joerhonnert v. Chr.]]** | 5. Joerhonnert v. Chr.

524 v. Chr. | 523 v. Chr. | 522 v. Chr. | 521 v. Chr. | 520 v. Chr. | **519 v. Chr.** | 518 v. Chr. | 517 v. Chr. | 516 v. Chr. | 515 v. Chr. | 514 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 519 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
506 v. Chr.

7. Joerhonnert v. Chr. | **[[6. Joerhonnert v. Chr.]]** | 5. Joerhonnert v. Chr.

511 v. Chr. | 510 v. Chr. | 509 v. Chr. | 508 v. Chr. | 507 v. Chr. | **506 v. Chr.** | 505 v. Chr. | 504 v. Chr. | 503 v. Chr. | 502 v. Chr. | 501 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 506 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
612 v. Chr.

8. Joerhonnert v. Chr. | **[[7. Joerhonnert v. Chr.]]** | 6. Joerhonnert v. Chr.

617 v. Chr. | 616 v. Chr. | 615 v. Chr. | 614 v. Chr. | 613 v. Chr. | **612 v. Chr.** | 611 v. Chr. | 610 v. Chr. | 609 v. Chr. | 608 v. Chr. | 607 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 612 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
Felix Salten

De **Felix Salten**, gebuer ënner dem Numm **Siegmund Salzmann** de 6. September 1869 zu Pest an Ungarn, a gestuerwen den 8. Oktober 1945 zu Zürich an der Schwäiz, war Feuilletonist, Schrëftsteller an Theaterkritiker.

## Säi Wierk
### Romaner an Erzielungen
* *Herr Wenzel auf Rehberg und sein Knecht Kaspar Dinckel*, Berlin, S. Fischer Verlag 1907.
* *Die Geliebte Friedrichs des Schönen*, Berlin, Marquardt & Co., 1908
* *Olga Frohgemuth*, 1910
* *Prinz Eugen der edle Ritter*, Frankfurt, Berlin, Wien, Ullstein Verlag, 1915
* *Die klingende Schelle*, Berlin, Ullstein, 1915.
* *Martin Overbeck. Der Roman eines reichen jungen Mannes*, Berlin./Wien/Leipiz., Zsolnay, 1927.
* *Die Geliebte des Kaisers. Novellen*, Zsolnay, Bln., 1929. (E)
* *Freunde aus aller Welt. Roman eines zoologischen Gartens*, Berlin - Wien - Leipzig, Paul Zsolnay, 1931.

### Déiereromaner
* *Bambi: Eine Lebensgeschichte aus dem Walde*. Berlin–Wien–Leipzig, Paul Zsolnay Verlag, 1923. (E)
* *Fünfzehn Hasen: Schicksale in Wald und Feld*. Berlin–Wien–Leipzig, Paul Zsolnay, 1929.
* *Gute Gesellschaft. Erlebnisse mit Tieren. Gesammelte Werke in Einzelausgaben V*. Berlin, Zsolnay 1931.
* *Florian: Das Pferd des Kaisers. Roman*. Berlin, Zsolnay, 1933 (E)
* *Djibi: Das Kätzchen*. Rüschlikon, Müller Verlag, 1945 (E)

### Reeserzielungen
* *Neue Menschen auf alter Erde*, Berlin, Leipzig, Wien, Zsolnay 1925.
* *Fünf Minuten Amerika*, Berlin-Wien-Leipzig, Paul Zsolnay Verlag, 1931 (E)

### Essaien
* *Gustav Klimt: Gelegentliche Anmerkungen*, 1903
* *Essays: Wurstelprater*, 1911
* *Das Burgtheater*, 1922

### Erotesch Literatur
* *Josefine Mutzenbacher oder Die Geschichte einer Wienerischen Dirne von ihr selbst erzählt*,

### Editiounen
* *Gesammelte Werke in Einzelausgaben*, 6 Bänn, 1928-32
* *"Josephine Mutzenbacher. Die Geschichte einer wienerischen Dirne von ihr selbst erzählt. Aufgeschrieben und ans Licht gebracht von Felix Salten.*, Aarau (Aargau) Schweiz, Isisverlag, 1933.

## Literatur
* Liselotte Pouh: *Wiener Literatur und Psychoanalyse: Felix Dörmann, Jakob Julius David und Felix Salten*, 1997

## Um Spaweck
Anthropologie

D**'Anthropologie** (gri. **ανθρωπολογία**, *anthropo~* vun *ανθρώπος - de Mënsch* an *~logie* vun *λόγος - d'Léier*) ass wéi d'Etymologie et weist d'Léier vum Mënsch, souwuel an den Naturwëssenschafte wéi och an den Humanwëssenschaften. De Fait datt et also an zwéin Domainer eng Léier vum Mënsch gëtt bréngt mat sech datt et och divergéierend Definitioune ginn.

Humanwëssenschaftlech gesi befaasst si sech mam eenzele mënschleche Wiesen, mat der Gesamtheet vun de Mënschen an der mënschlecher Kultur. Si steet also an direkter Relatioun mat der Philosophie, der Psychologie an der Soziologie.

Naturwëssenschaftlech gesinn ass hiren Objet de vergläichende Studium vun der Anatomie vun den Urmënschen ënner sech an am Verglach mam haitege Mënsch. Iwwergeuerdnet kann een och soen, datt si sech och mat der Primatologie, der Wëssenschaft vun den Hallefafen, den Afen an de Mënschenafe befaasst. Si ass also en Deel vun der Biologie.

D'Paleoanthropologie, d'Prehistoresch Anthropologie an déi rezent Biologie sinn däitlech vuneneen ze trennen, well si ganz ënnerschiddlech Fuerschungsziler a Methoden hunn.

## Um Spaweck
Wilhelm Reinhard vun Neipperg

De **Wilhelm Reinhard, Grof vun Neipperg**, gebuer de 27. Mee 1684, a gestuerwen de 26. Mee 1774 zu Wien, war en éisträicheschen Offizéier.

Den Neipperg, Fils vum keeserleche Feldmarschall Eberhard Friedrich vun Neipperg (1655-1725), ass 1702 an d'éisträichesch Arméi agetrueden a gouf 1717 Colonel vun engem Infanterieregiment. Hien huet mat Succès 1716 am Tierkekrich bei Temesvár a 1717 bei Belgrad gekämpft, gouf 1723 Generolmajouer an Erzéier vum Herzog Franz Stephan vu Loutrengen, dem spéidere Keeser Franz I., an duerno deem säi vertraute Frënd.

1730 gouf den Neipperg Kommandant vun der Festung Lëtzebuerg. 1733 huet en als Feldmarschallleutnant de Krich an Italie matgemaach, den Adam Sigmund von Thüngen huet hien zu Lëtzebuerg als Festungskommandant ofgeléist. Den Neipperg gouf 1735 *Feldzeugmeister*, 1737 Gouverneur vun Temesvár an huet am Tierkekrich gekämpft.

Den 1. September 1739 huet en ouni eng Vollmuecht an zu fir Éisträich ongënschtege Konditiounen de Fridde vu Belgrad ofgeschloss, a gouf dofir zum Prisong verurteelt. 
1741 duerft en awer nees an d'Schluecht; hie war de Commandant-en-chef a Schlesien géint de Friedrich II.. Den 10. Abrëll huet en d'Schluecht vu Mollwitz verluer, a gouf ofberuff.

1743 war en nach eng Kéier bei der Schluecht bei Dettingen dobäi, ass awer geschwënn duerno hannescht op Wien gaangen, wou en 1753 Generol an Éisträich gouf a 1755 *Hofkriegsratspräsident*.
Tourismus

**Tourismus** oder **Tourissem** ass en Openthalt, deen net méi laang wéi ee Joer dauert, dee baussent der alldeeglecher Wunn- an Aarbechtswelt läit, an dozou dénge soll, fir friem Plazen a Länner kennenzeléieren an/oder fir sech z'erhuelen.

Et gëtt verschidden Zorte vun Tourismus, wéi z.&nbsp;B. de Fräizäittourismus oder Geschäftsreesen.

Bei der Dauer vun enger Rees gëtt ënnerscheet tëscht:
* Dagesausflich (maximal 24 Stonnen ouni Iwwernuechtung)
* Kuerzreesen (Reese vun 2 bis 4 Deeg)
* Vakanzereesen (Reese vu méi wéi 4 Deeg)
* Laangzäitreesen (Reese vu méi wéi 3 Méint)

## Zu Lëtzebuerg
Fir den Tourismus z'ënnerstëtzen gëtt et zu Lëtzebuerg:
* d*'Generaldirektioun Tourismus* vum Wirtschaftsministère;
* de Luxembourg for Tourism këmmert sech ëm déi déi national Tourismuspromotioun (ersetzt den Office national du tourisme, dee vun 1950 bis 2016 bestoung)
* regional Verbänn fir den Tourismus, d'Offices régionaux du tourisme (ORT): 
** ORT Éislek, ORT Mëllerdall-Kleng Lëtzebuerger Schwäiz, ORT Musel an ORT Süden

* a verschidde Gemengen gëtt et:
** eng Tourismuskommissioun oder eng Kulturkommissioun, déi sech mam Tourismus befaasst;
** e Syndicat d'initiative et de tourisme, gekierzt "Syndicat" genannt;
** weider touristesch Veräiner.

### Iwwernuechtungsméiglechkeeten
Iwwersiicht vun den Etablissementer an de Capacitéiten:

## Um Spaweck

* Websäit vun der Generaldirektioun Tourismus
* Websäit vu Luxembourg for Tourism
Gréiweknapp

De **Gréiweknapp** ass e klengt Duerf ouni Kierch an der Gemeng Helperknapp. De Postcode ass L-7433.

## Geographie
De Gréiweknapp läit op enger Héicht vun ca. 290 bis 326 m um CR114 an der Sektioun Béiwen-Atert vun der Gemeng Helperknapp.

## Geschicht
Bis Enn 2017 war de Gréiweknapp en Deel vun der Gemeng Béiwen-Atert. Zënter dës op den 1. Januar 2018 mat der Gemeng Tënten fusionéiert huet, gehéiert en zur neier Gemeng Helperknapp.

## Kuckt och

* Gehaanskapell um Helperknapp
* Tumulus um Bill

## Um Spaweck
Montagne Pelée

D**'Montagne Pelée** (*Geschielte Bierg*) ass en aktive Vulkan op der nërdlecher Spëtz vun der franséischer Insel Martinique an der Karibik.

## Ausbroch vun 1902
Obwuel ugeholl gouf, datt d'Montagne Pelée erlosch wier, ass de Vulkan den 8. Mee 1902 ausgebrach an en huet déi deemoleg Haaptstad Saint-Pierre, déi 7 Kilometer südlech vu senger Spëtzt war, total zerstéiert. Iwwer 25.000 Mënsche sinn dobäi ëmkomm, well d'Stad iwwerlaf war mat Flüchlingen aus aneren Uertschaften, déi sech do wollten a Sécherheet brénge viru méi klengen Explosiounen a Bulliswellen aus dem Vulkan, deen de 25. Abrëll ugefaangen hat mat méi klengen Ausbréch. Bei den Affer waren och d'Besatzungen an d'Passagéier vu Schëffer, déi am Hafe vu Saint-Pierre virun Anker louchen.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Vulkaner
* Vulkanismus
* Vulkan

## Um Spaweck

* Saint Pierre Fotoen 
* Eenzelheeten iwwer den Ausbroch op Englesch
Tok Pisin

D**'Tok Pisin**, ***Pidginsprooch*** ass déi am meeschte verbreet Verkéierssprooch a Papua-Neiguinea. Et ass eng Variant vum melaneesesche Pidgin, zu deem och Bislama op Vanuatu, Pijin op de Salomonen-Inselen an Torres Creole op den Inselen an der Torres-Mieresstrooss gehéieren.

## Textbeispill

## Um Spaweck
Carl Amery

De **Carl Amery**, gebuer als **Christian Anton Mayer**, den 9. Abrëll 1922 zu München, a gestuerwen de 24. Mee 2005 zu München, war en däitsche Schrëftsteller a Publizist.

De Jong vun engem Universitéitsprofesser fir Geschicht war zanter 1950 fräien Auteur. Hie war ee vun de Virdenker vun der ekologescher Beweegung an Däitschland, war vun 1989 bis 1991 President vum däitsche PEN-Zentrum, Member vun der Gruppe 47 a Grënnungsmember vun der Partei Die Grünen.

Nodeem hien 1946 aus amerikanescher Krichgefaangenschaft op München zeréckkoum, huet hien eng Zäitchen ënner sengem amerikaniséierten Numm *Chris Mayer* geschriwwen, duerno huet en als Pseudonym en Anagramm benotzt.

Hien huet Lauschterspiller an e puer Romaner geschriwwen. Richteg bekannt gouf den Amery awer duerch seng bësseg, kulturkritesch Essaien iwwer Ëmweltthemaen.

## Säi Wierk

### Romaner an Erzielungen

* *Der Wettbewerb* (Roman), 1954
* *Die Große Deutsche Tour* (satirische Roman), 1958
* *Ich stehe zur Verfügung*, 1967
* *Das Königsprojekt* (Roman), 1974
* *Der Untergang der Stadt Passau* (Roman), 1975
* *An den Feuern der Leyermark* (Roman), 1979
* *Die starke Position oder Ganz normale MAMUS* (8 Satiren), Süddeutscher Verlag, München, 1985
* *Die Wallfahrer* (Roman), Süddeutscher Verlag, München, 1986
* *Die Große Deutsche Tour – Heiterer Roman aus den fünfziger Jahren*, 1989
* *Das Geheimnis der Krypta* (Roman), List Verlag, München, 1990

### Politesch Schrëften

* *Die Kapitulation oder Deutscher Katholizismus heute*, 1963
* *Das Ende der Vorsehung. Die gnadenlosen Folgen des Christentums*, 1972
* *Natur als Politik. Die ökologische Chance des Menschen*, 1976
* *Energiepolitik ohne Basis*
* *Marsch, zurück auf die Bäume... oder: Wie wir es besser machen können* (Jugend-Sachbuch), 1979
* *Leb wohl geliebtes Volk der Bayern. Ein Requiem*, 1980
* *Die ökologische Chance* (*Das Ende der Vorsehung* an *Natur als Politik* an engem Band), Süddeutscher Verlag, München, 1985
* *Die Botschaft des Jahrtausends*, 1994
* *Hitler als Vorläufer*, 1998
* *Klimawechsel. Von der fossilen zur solaren Kultur* (zesumme mat dem Hermann Scheer), 2001
* *Global Exit. Die Kirchen und der Totale Markt*, 2002
* *Briefe an den Reichtum*, als Editeur, Mäerz 2005
Das Literarische Quartett

***Das literarische Quartett*** war eng Literatur vum ZDF, déi gutt dräizéng Joer laang gelaf ass, vum 25. Mäerz 1988 bis de 14. Dezember 2001. A 77 Emissioune goufen eng 385 Bicher virgestallt an diskutéiert.

"*Mär wäerten iwwer Bicher schwätzen, an zwar, wéi mer ëmmer schwätzen: léif an e bësse gemeng, güteg a vläicht e bësse béisaarteg, mä op alle Fall ganz kloer an däitlech. Well d'Däitlechkeet ass d'Héiflechkeet vun de Kritiker hirer Kritik*." (De Marcel Reich-Ranicki am Literaresche Quartett den 18. Mäerz 1993)

D'literarescht Quartett bestoung am Ufank aus dem Marcel Reich-Ranicki, dem Hellmuth Karasek, der Sigrid Löffler an dem Jürgen Busche. De Jürgen Busche gouf awer schonn no nëmme sechs Follge mat der Klara Obermüller ersat, a vun 1990 u mat Gäscht, déi all Kéier changéiert hunn.

D'Sendung huet haaptsächlech duerch dem Reich-Ranicki seng Interventioune gelieft, deen duerch seng deelweis choleeresch Aart a seng dacks iwwerzunnen negativ Kriticken och d'Publikum z'ameséiere wousst.

Am Joer 2000 huet d'Sigrid Löffler dem Quartett de Réck gedréint. Ouns de Fait datt se et souwisou schwéier erdroen huet, vum Reich-Ranicki an engem Stéck iwwer de Monn gefuer ze kréien, sinn hir virun allem Reich Ranicki-Zitater am däitsche Boulevardblat Bunte batter opgestouss, déi sech méi spéit awer als falsch erwisen hunn. Si ass trotzdeem bei hirer Decisioun bliwwen a sou huet d'Iris Radisch hire Stull iwwerholl.

Déi lescht normal Sendung koum de 14. Dezember 2001 aus dem Schlass Bellevue zu Berlin, wouhin d'Quartett vum deemolegen däitsche Bundespresident Johannes Rau invitéiert gi war.

1999 koum et nach zu enger Spezialsendung iwwer de Goethe.

Fir de Schiller op sengem 200. Doudesdag z'éieren, hu sech den 29. Abrëll 2005 d'Equipe Reich-Ranicki, Karasek a Radisch mat der Elke Heidenreich zesummegesat, fir iwwer véier Schiller-Stécker ze diskutéieren: *[[Die Räuber]]*, *[[Kabale und Liebe]]*, *[[Don Carlos]]* an de *[[Wallenstein]]*.

## Um Spaweck
Rocas Atoll

De **Rocas Atoll** ass en Atoll am Atlantik, deen zum brasilianesche Bundesstaat Rio Grande do Norte gehéiert.

Den Atoll ass en Deel vun engem Naturschutzgebitt, dat zanter dem Joer 2001 als Naturdenkmal op der UNESCO-Lëscht vum Weltierwe steet. An deem Naturschutzgebitt liewe vill verschidde Schildkröten, Haien, Delfinen a Séivullen. Den Atoll selwer besteet zum gréissten Deel aus Korallen a rouden Algen.

Den Atoll huet d'Form vun enger Ellips an ëmfaasst 7,5&nbsp;km². Déi grouss Achs ass 3,7&nbsp;km laang an déi kleng 2,5&nbsp;km.

## Um Spaweck
* Säit vum UNESCO Weltierwen iwwer de Rocas Atoll
James Darmesteter

Den **James Darmesteter**, gebuer den 28. Mäerz 1849 zu Château-Salins, a gestuerwen den 10. Oktober 1894 zu Maisons-Lafitte bei Paräis, war e franséische Schrëftsteller an Orientalist.

Den Darmesteter huet zu Paräis vergläichend Sprooch- a Reliounswëssenschaft studéiert. Absënns intresséiert huet e sech um Alpersesche gewisen. 1885 gouf e Professer um Collège de France.

## Wierker
* *Harvatat et Ameretat*, 1875 (präisgekréint)
* *Essais orientaux*, 1883 (präisgekréint)
* *Études iraniennes*, 2 Bänn, 1883
* *Le Mahdi, depuis les origines de l'Islam jusqu'à nos jours*, 1885
* *Les origines de la poésie persane*, 1887
* *Lettres sur l'Inde - A la frontière afghane*, 1887
* *La légende divine*, 1890
* *Les prophètes d'Israël*, 1892

Säin Haaptwierk ass eréischt posthum verëffentlecht ginn:
* déi komplett Iwwersetzung vum *[[Zend Avesta]]*, 1902/1903
Iris Radisch

D**'Iris Radisch**, gebuer den 2. Juli 1959 zu Berlin, ass eng däitsch Journalistin an Televisiounsmoderatorin.

Nodeem d'Iris Radisch, d'Meedche vun engem Zänndokter an enger Léierin, zu Berlin an d'Schoul gaangen ass, huet si nom Abitur 1978 zu Tübingen an zu Frankfurt am Main bis 1986 Germanistik, Philosophie a Romanistik studéiert.

Hiert Beruffsliewen huet an der Frankfurter Rundschau als Literatur-Redactrice ugefaangen, ier si 1990 bei d'Wochenzeitung Die Zeit gewiesselt huet, wou se de Feuilleton iwwerholl huet.

Vun 1990 bis 2000 war si Jurymember bei den *Tage der deutschsprachigen Literatur* zu Klagenfurt, fir den Ingeborg-Bachmann-Präis ze verdeelen.

Richteg "bekannt" gouf si am August 2000, wou se vum ZDF fir Das Literarische Quartett engagéiert gouf, wéi d'Sigrid Löffler hirer Wee gaange war, well se mam Marcel Reich-Ranicki net méi eens gouf.
9. Joerhonnert v. Chr.

../.. |
11. Joerhonnert v. Chr. | 
10. Joerhonnert v. Chr. |
**9. Joerhonnert v. Chr.** | 
8. Joerhonnert v. Chr. |
7. Joerhonnert v. Chr. | 
../..


D**'9. Joerhonnert v. Chr.** huet den 1. Januar 900 v. Chr. ugefaangen an huet den 31. Dezember 801 v. Chr. opgehalen.

## Evenementer

## Wichteg Persounen

## Erfindungen an Entdeckungen

## Joren

## Um Spaweck
10. Joerhonnert v. Chr.

../.. -
12. Joerhonnert v. Chr. - 
11. Joerhonnert v. Chr. -
**10. Joerhonnert v. Chr.** - 
9. Joerhonnert v. Chr. -
8. Joerhonnert v. Chr. - 
../..


D**'10. Joerhonnert v. Chr.** huet den 1. Januar 1000 v. Chr. ugefaangen an huet den 31. Dezember 901 v. Chr. opgehalen.

## Evenementer

## Wichteg Persounen

## Erfindungen an Entdeckungen

## Joren

## Um Spaweck
610 v. Chr.

8. Joerhonnert v. Chr. | **[[7. Joerhonnert v. Chr.]]** | 6. Joerhonnert v. Chr.

615 v. Chr. | 614 v. Chr. | 613 v. Chr. | 612 v. Chr. | 611 v. Chr. | **610 v. Chr.** | 609 v. Chr. | 608 v. Chr. | 607 v. Chr. | 606 v. Chr. | 605 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 610 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
*Anaximander, griichesche Pilosoph.

## Gestuerwen
Faust

D'Wuert **Faust** bezeechent:

* den Alchimist Johann Faustus, deen zum Protagonist vu verschiddene Seechen a literaresche Wierker ginn ass: Johann Faust;
* d'Drama vum Johann Wolfgang von Goethe: Urfaust, Faust I a Faust II.
* d'Oper vum Charles Gounod: Faust (Oper).
Marcel Reich-Ranicki

De **Marcel Reich-Ranicki**, gebuer den 2. Juni 1920 zu Włocławek a Polen a gestuerwen den 18. September 2013 zu Frankfurt am Main, war e bekannten däitsche Literaturkritiker a Member vum fréiere literareschen Diskussiounskrees Gruppe 47.

Vun 1988 bis 2002 huet en d'ZDF-Sendung *[[Das Literarische Quartett]]* geleet, mat där en och a bei méi breede Bevëlkerungsschichten ukomm ass. A Fachkreesser war en awer och scho laang virun där Sendung als *Literaturpoopst* bekannt.

1999 huet hie seng Autobiographie *Mein Leben* erausginn.

## Wierker
* *Literarisches Leben in Deutschland. Kommentare u. Pamphlete*, Piper 1965
* *Deutsche Literatur in Ost und West*, Piper 1966
* *Literatur der kleinen Schritte. Deutsche Schriftsteller heute*, Piper 1967
* *Die Ungeliebten. Sieben Emigranten*, 1968
* *Über Ruhestörer. Juden in der deutschen Literatur*, München. Piper Verlag. 1973. 
* *Nachprüfung, Aufsätze über deutsche Schriftsteller von gestern*, Piper Verlag 1977
* (Hg.) *Frankfurter Anthologie*, Band 1–27, Insel Verlag, Frankfurt am Main 1978–2004.
* *Entgegnung, Zur deutschen Literatur der siebziger Jahre*, DVA 1981
* *Thomas Mann und die Seinen*, Deutsche Verlags-Anstalt, Stuttgart 1987, ISBN 3421063648
* *Lauter Verrisse*, dtv, 1993, ISBN 3423115785
* *Die Anwälte der Literatur*, Deutsche Verlags-Anstalt 1994
* *Mein Leben*, Deutsche Verlags-Anstalt, Stuttgart 1999, ISBN 3423130563
* *Sieben Wegbereiter. Schriftsteller des 20. Jahrhunderts*, Deutsche Verlags-Anstalt, München 2002, ISBN 3421055149
* *Meine Bilder. Porträts und Aufsätze*, Deutsche Verlags-Anstalt, München 2003, ISBN 3421056196
* *Unser Grass*, Deutsche Verlags-Anstalt, München 2003, ISBN 3421057966
* *Vom Tag gefordert. Reden in deutschen Angelegenheiten*, DTV, München 2003, ISBN 3423131454
* *Meine Geschichten. Von Johann Wolfgang von Goethe bis heute*, Insel Verlag, Frankfurt a. M. 2003, ISBN 3458171665
* (Hg.) *Der Kanon. Die deutsche Literatur Erzählungen 10 Bände und ein Begleitband*, Insel Verlag, Frankfurt a. M. 2003, ISBN 3458067604

## Um Spaweck
Joan Weber

D**'Joan Weber**, gebuer den 21. Dezember 1936 zu Paulsboro am Bundesstaat New Jersey, a gestuerwen den 13. Mee 1981, war eng US-amerikanesch Classic-Pop-Sängerin.

Wéi se 18 Joer al war, gouf se dem Charles Randolph virgestallt, engem A&R Agent bei RCA Records an Dot Records zu New York City. Deen huet dem demolegen A&R-Chef bei Columbia Records, dem Mitch Miller en Demoband ginn, op deem d'Joan Weber *Marionette* gesongen huet. Fir déi éischt Single huet de Miller *Let Me Go, Devil* erausgesicht, wat hien ëmschreiwe gelooss hat zu *Let Me Go, Lover*. Nodeem dat Lidd an der CBS Tëlee-Sendung *Studio One* gelaf war, koum et am Januar 1955 op déi éischt Plaz um US-Maart. Well d'Joan Weber déi Zäit vun engem Meedchen entbonne gouf, konnt si sech net ëm hir Carrière këmmeren, a gouf vu Columbia net weider beschäftegt.

Spéider gouf deen Ourewuerm nach vu ville Sänger nogesongen, wéi der Peggy Lee, Patti Page, Teresa Brewer dem Hank Snow, Dean Martin, Connie Francis an der Kathy Kirby.

### Bekannt Lidder
* *Let Me Go, Lover*, geschriwwe vun der Jenny Lou Carson an dem Al Hill, 1955, Nummer 1 an den USA am Januar 1955.
Bob van Asperen

De **Bob van Asperen**, gebuer den 8. Oktober 1947 zu Amsterdam, ass en hollänneschen Cembalist, Organist an Dirigent.

## Säi Liewen
No sengem Studium ënner dem Gustav Leonhardt um Conservatoire zu Amsterdam huet de Bob van Asperen eng international Concertskarriär ugefaangen. Hie war Member vun den Ensemble Quadro Hotteterre a La Petite Bande a Grënner vu Melante 81. 1988 gouf en zum Professer um Sweelinck-Conservatoire zu Amsterdam beruff.

## Repertoire
De van Asperen huet Wierker vum Johann Sebastian Bach a vun den hollännesche Komponiste Sybrandus van Noordt, Cornelius Thymenszoon Padbrué a Jan Pieterszoon Sweelinck rekonstruéiert.
Leroy Anderson

De **Leroy Anderson**, gebuer den 29. Juni 1908 zu Cambridge, Massachusetts, a gestuerwen den 18. Mee 1975 zu Woodbury, Connecticut, war en US-amerikanesche Komponist mat schweedeschen Originnen.

Den Anderson gouf berüümt durch seng kuerz, originell Concertstécker, déi hien op Virschléi vum Arthur Fiedler fir de Boston Pops Orchestra komponéiert huet.

De Leroy Anderson huet op der Harvard Universitéit Piano, Posaun, Kompositioun, Uergel a Kontrabass studéiert. Am Zweete Weltkrich war den Anderson wéinst senge Sproochkenntnesser, an der Haaptsaach déi skandinavesch Sproochen, Dolmetscher am Pentagon an zäitweis an Island stationéiert.

Disquë mat senge Wierker hate grousse Succès. Säi *Blue Tango*, agespillt vum Komponist mat sengem Orchester, war déi éischt Instrumentalplack déi iwwer eng Milliounmol verkaf gouf.

Seng Musekstécker goufen och a Filmer agesat, wéi z.&nbsp;B.:
**The Typewriter* am Film *[[Who's Minding the Store]]* mam Jerry Lewis, 1963.

## Wierker

* "Jazz Pizzicato", 1938
* "The Syncopated Clock", 1945
* "Chicken Reel", 1946
* "Fiddle-Faddle", 1947
* "Sleigh Ride", 1948
* "A Trumpeter's Lullaby", 1949
* "The Typewriter", 1950
* "Blue Tango", 1951
* "Plink, Plank, Plunk!", 1951
* "Belle of the Ball", 1951
* "Bugler's Holiday", 1954
* "Goldilocks", Musical, 1958

## Literatur
* Burgess Speed, Eleanor Anderson, Steve Metcalf: *Leroy Anderson: A Bio-Bibliography* (Praeger, 2004)
* Howard Pollack, *Harvard Composers - Walter Piston and his Students* (The Scarecrow Press, 1992)
* Edward Jablonski, *The Encyclopedia of American Music* (Doubleday & Co., Inc. 1981)
* George McCue, *Music in American Society 1776-1976* (Transaction Books., 1977)
* Christopher Pavlakis, *The American Music Handbook* (MacMillan Publishing Co., Inc., 1974)
* David Ewen, *Popular American Composers - from Revolutionary Times to the Present* (H.W. Wilson Co., 1962)
* Hans-Walter Berg: *ein Meister der Miniatur.* Neue Blasmusik 1991/1992, Dec 1992, vol 16, S. 53-79.(Referate und Analysen).
* Janet Frank: *Syncopated Clock, Indeed!* American Scholar, Phi Beta Kappa Society, Vol 77, No. 3, Summer 2008.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit mat Biographie
* Websäit vun der Leroy Anderson Stëftung
Canon EOS Digital-Fotoapparaten

Den **EOS**-System (**E**lectro-**O**ptical **S**ystem) vu Canon ass eng Famill vu Spigelreflex-Fotoapparaten a Wiesselobjektiven, déi dobäi passen. Deen éischte Fotoapparat iwwerhaapt, deen den Numm EOS gedroen huet gouf 1987 virgestallt, dat war natierlech ee fir Klengbild-Filmer.

Am Joer 1995 gouf déi éischt digital Canon EOS virgestallt.

Fir digital Spigelreflex-Fotoapparate mat méi klenge Bildsensoren, am Verglach mam Klengbildformat huet Canon speziell Objektiver produzéiert.

Well bei deene méi bëllegen digitalen EOS Modeller d'CCD-Chip-Fläch mat 22.2 x 14.8mm däitlech méi kleng ass wéi d'Negativ vun enger Klengbildformat-Foto (24x36 mm), kënnt et zu engem sougenannte Verlängerungsfacteur (Crop-Facteur): Bei deene selwechten opteschen Eegenschafte vum Objektiv kënnt et zu engem méi klenge Bildausschnett wéi bei engem analogen Apparat mat Klengbildfilm, deen deem vun enger mam Crop-Facteur multiplizéierter Brennwäit entsprécht.

Sou huet de EOS 300D an deem säin Nofollger de EOS 350D e Verlängerungsfacteur vun 1,6. Doduerch huet e 50mm-Objektiv un enger EOS 350D de selwechte Bildauschnëtt wéi en 80mm-Objektiv un enger Klengbild-Spigelreflex.

## Modeller

 speziell ausstafféiert mat Filtere fir Astrofotografie

## Um Spaweck

* DSLR Säit bei Canon-Däitschland
* DSLR Säit bei Canon-Lëtzebuerg
* Canon Camera Museum - op Englesch
Walter Stoeckel

De **Walter Stoeckel**, gebuer de 14. Mäerz 1871 zu Adlig Klein-Stobingen bei Insterburg, Ostpreisen, a gestuerwen den 12. Februar 1961,  war en däitsche Gynekolog a Gebuertshëllefspezialist.

Hien huet e gudden Deel zum Opbau vun enger fortschrëttlecher Fraeklinik un der Berliner Charité ufanks der 1930er Jore bäigedroen a war 25 Joer laang Professer vu sengem Fachgebitt. Zu senge wëssenschaftlechen Aarbechte gehéiert d'Verbesserung vum operativen Eraushuele vum Uterus, dat ë.&nbsp;a. no him *[[Schauta/Stoeckel-Operatioun]]* genannt gouf.

## Um Spaweck
* Ausféierleche Portrait vum Walter Stoeckel
* Biographie op Englesch
601 v. Chr.

8. Joerhonnert v. Chr. | **[[7. Joerhonnert v. Chr.]]** | 6. Joerhonnert v. Chr.

606 v. Chr. | 605 v. Chr. | 604 v. Chr. | 603 v. Chr. | 602 v. Chr. | **601 v. Chr.** | 600 v. Chr. | 599 v. Chr. | 598 v. Chr. | 597 v. Chr. | 596 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 601 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
Kathy Kirby

D**'Kathy Kirby**, gebuer den 20. Oktober 1938 zu Ilford am Essex (England) als Kathleen O'Rourke, a gestuerwen den 19. Mee 2011, war eng englesch Popsängerin.

Si huet am Eurovision Song Contest 1965 fir Groussbritannien *I Belong* gesongen, a koum hanner der France Gall, déi fir Lëtzebuerg opgetrueden ass, op déi zweet Plaz.

Hiert "Markenzeeche" waren hir knallrout blénkeg gefierft Lëpsen.
## Discographie
### Englesch [[Single (Musek)|Singelen]]
*Pye 7N15313 1960 Love Can Be/ Crush Me
*Pye 7N15342 1961 Danny/ Now You're Crying
*Decca F11506 1962 Big Man/ Slowly
*Decca F11682 1963 Dance On/ Playboy
*Decca F11759 1963 Secret Love/ You Have To Want To Touch Him
*Decca F11832 1964 Let Me Go Lover/ The Sweetest Sounds
*Decca F11892 1964 You're The One/ Love Me Baby
*Decca F11992 1964 Don't Walk Away/ No Regrets
*Decca F12087 1965 I Belong/ I'll Try Not To Cry
*Decca F12177 1965 The Way Of Love/ Oh Darling How I Miss You
*Decca F12280 1965 Where In The World/ That Wonderful Feeling Of Love
*Decca F12338 1966 Spanish Flea/ Till The End Of Time
*Decca F12432 1966 The Adam Adamant Theme/ Will I Never Learn
*Columbia DB8139 1967 No One's Gonna Hurt You Anymore/ My Yiddishe Momme
*Columbia DB8192 1967 In All The World/ Time
*Columbia DB8302 1967 Turn Around/ Golden Days
*Columbia DB8400 1968 I Almost Called Your Name/ Let The Music Start
*Columbia DB8521 1968 Come Back Here With My Heart/ Antonio
*Columbia DB8559 1969 I'll Catch The Sun/ Please Help Me I'm Falling
*Columbia DB8634 1969 Is That All There Is/ Knowing When To Leave
*Columbia DB8543 1969 With You Beside Me/ More Than Ever Now
*Columbia DB8600 1969 Tears Won't Wash Away My Heartache/ How Can I Say I'm Sorry
*Columbia DB8647 1969 Sweet Memories/ Don't Say A Word

### Englesch [[Extended Play|EP]]en
*DFE8547 1963 "Kathy Kirby" Big Man/Playboy/Dance On/Love Me, Baby
*DFE8596 1965 "Kathy Kirby" Vol.2 Reach Out For Me/That Old Feeling/There's No Other Love/Shangri-La
*DFE8611 1965 "BBC TV's A Song For Europe" I'll Try Not To Cry/Sometimes/My Only Love/I Won't Let You Go/One Day/I Belong

### CDen
**My Thanks to You*
**Hits, Rarities and Lipgloss*

## Um Spaweck
* Déi "nur offiziell" Websäit
* Déi "offiziell" Websäit
* Dräi Fotoe vun der Kathy Kirby
Sudoku

**Sudoku**, op Japanesch 数独 *sūdoku*, kuerz fir 数字は独身に限る *sūji wa dokushin ni kagiru*, wiertlech „Eng Zuel bleift ëmmer eleng“, ass en Zuelepuzzle oder en Zuelerätsel, wou dat eenzegt, wat gefrot ass, Logik ass. Aner Nimm fir dëst Spill si **Su Doku** oder **Number Place**.

## Spillreegelen
Sudoku spillt sech an engem Quadrat, dat aus 9x9 Casen opgebaut ass. Da gëtt et nach 9 Ënnerquadraten, déi aus 3x3 Casë bestinn. D'Zil ass:
* all horizontal Linn besteet aus den Zifferen 1 bis 9
* all vertikal Linn besteet aus den Zifferen 1 bis 9
* all 3x3 Ënnerquadrat besteet aus den Zifferen 1 bis 9

**Opgepasst!** Eng Linn oder e Quadrat däerf also keng Ziffer zweemol hunn.

## Originnen
D'Spill gouf ënner dem Numm *Carré latin* vum Schwäizer Mathematiker Leonhard Euler am 18. Joerhonnert erfonnt.

Sudoku gouf allerdéngs eréischt populär, wéi déi japanesch Zäitschrëft *Nikoli* d'Rätsel ënner dem Numm 数独 (Sudoku, vun *su* "Nummer" an *doku* "eenzel") erausbruecht huet. Et ass awer eréischt zanter datt brittesch Zeitungen am Joer 2005 d'Spill entdeckt hunn, datt aner Länner an den Internet Sudoku spillen. Fir Däitschland, zum Beispill, ass et d*'Handelsblatt*, wat ugefaangen huet, de Lieser Sudoku unzebidden.

## Um Spaweck

### Spiller
* SuDoku-Puzzles.mobi - Play Daily SuDoku Puzzles | Mobile SuDoku (en)
* Sudoku
* WebSudoku
* ''Die Zeit'' Sudoku

### Artikelen
* 26/05/2005 "Logisches Vergnügen". ''Handelsblatt.com''
* Dear, P. 22/04/2005 "The puzzling popularity of Su Doku". ''BBC News''.
* 18/05/2005 "Le Sudoku fait rage en Grande-Bretagne". ''La Libre Belgique''.
* 10/04/2006 " The rise and rise of Sudoku". ''The Independent''.
Leonhard Euler

De **Leonhard Euler**, gebuer de 15. Abrëll 1707 zu Riehen an der Schwäiz, a gestuerwen den 18. September 1783 zu St. Petersburg, war e Schwäizer Mathematiker a Physiker.

Hie war produktiv an huet d'Mathematik vum 18. Joerhonnert dominéiert. Hie war ee vun deenen éischten, déi d'Analyse an der Physik developpéiert hunn. No him sinn 23 mathematesch Objeten, Formelen a Resultater benannt.

De 17. Mee 1727 huet den Daniel Bernoulli en op d'Akademie vu St. Petersburg geruff.

Déi lescht siwwenzéng Joer vu sengem Liewe war e komplett blann, wat en awer net dovun ofgehalen huet, bal d'Hallschent vu senger Aarbecht an där Zäit ze realiséieren.

Posthum ass en zu speziellen Éiere komm: säi Bild war um Schwäizer 10-Frang-Schäin. E Moundkrater an en Asteroid sinn no him benannt.

## Kuckt och
* Lëscht vu Mathematiker
* Lëscht vu Physiker

## Um Spaweck

* Biographie (op Englesch)
* Schwäizer 10-Franke-Schäin
700 v. Chr.

8. Joerhonnert v. Chr. | **[[7. Joerhonnert v. Chr.]]** | 6. Joerhonnert v. Chr.

705 v. Chr. | 704 v. Chr. | 703 v. Chr. | 702 v. Chr. | 701 v. Chr. | **700 v. Chr.** | 699 v. Chr. | 698 v. Chr. | 697 v. Chr. | 696 v. Chr. | 695 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 700 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
*Hesiod

## Gestuerwen
691 v. Chr.

8. Joerhonnert v. Chr. | **[[7. Joerhonnert v. Chr.]]** | 6. Joerhonnert v. Chr.

696 v. Chr. | 695 v. Chr. | 694 v. Chr. | 693 v. Chr. | 692 v. Chr. | **691 v. Chr.** | 690 v. Chr. | 689 v. Chr. | 688 v. Chr. | 687 v. Chr. | 686 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 691 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
681 v. Chr.

8. Joerhonnert v. Chr. | **[[7. Joerhonnert v. Chr.]]** | 6. Joerhonnert v. Chr.

686 v. Chr. | 685 v. Chr. | 684 v. Chr. | 683 v. Chr. | 682 v. Chr. | **681 v. Chr.** | 680 v. Chr. | 679 v. Chr. | 678 v. Chr. | 677 v. Chr. | 676 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 681 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
671 v. Chr.

8. Joerhonnert v. Chr. | **[[7. Joerhonnert v. Chr.]]** | 6. Joerhonnert v. Chr.

676 v. Chr. | 675 v. Chr. | 674 v. Chr. | 673 v. Chr. | 672 v. Chr. | **671 v. Chr.** | 670 v. Chr. | 669 v. Chr. | 668 v. Chr. | 667 v. Chr. | 666 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 671 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
661 v. Chr.

8. Joerhonnert v. Chr. | **[[7. Joerhonnert v. Chr.]]** | 6. Joerhonnert v. Chr.

666 v. Chr. | 665 v. Chr. | 664 v. Chr. | 663 v. Chr. | 662 v. Chr. | **661 v. Chr.** | 660 v. Chr. | 659 v. Chr. | 658 v. Chr. | 657 v. Chr. | 656 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 661 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
651 v. Chr.

8. Joerhonnert v. Chr. | **[[7. Joerhonnert v. Chr.]]** | 6. Joerhonnert v. Chr.

656 v. Chr. | 655 v. Chr. | 654 v. Chr. | 653 v. Chr. | 652 v. Chr. | **651 v. Chr.** | 650 v. Chr. | 649 v. Chr. | 648 v. Chr. | 647 v. Chr. | 646 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 651 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
641 v. Chr.

8. Joerhonnert v. Chr. | **[[7. Joerhonnert v. Chr.]]** | 6. Joerhonnert v. Chr.

646 v. Chr. | 645 v. Chr. | 644 v. Chr. | 643 v. Chr. | 642 v. Chr. | **641 v. Chr.** | 640 v. Chr. | 639 v. Chr. | 638 v. Chr. | 637 v. Chr. | 636 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 641 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
629 v. Chr.

8. Joerhonnert v. Chr. | **[[7. Joerhonnert v. Chr.]]** | 6. Joerhonnert v. Chr.

634 v. Chr. | 633 v. Chr. | 632 v. Chr. | 631 v. Chr. | 630 v. Chr. | **629 v. Chr.** | 628 v. Chr. | 627 v. Chr. | 626 v. Chr. | 625 v. Chr. | 624 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 629 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
Molekularbiologie

D**'Molekularbiologie** ass de Beräich vun der Biologie, dee sech mat de geneetesche Virgäng an den Zelle beschäftegt, an anere Wieder alles wat mat Nukleinsaieren ze dinn huet. Dëst sinn an éischter Linn:
* d'Replikatioun, d'Kopéiere vun DNS-moleküllen,
* d'Transkriptioun, d'Ëmschreiwe vun der geneetescher Informatioun vun DNS an RNS,
* d'Translatioun (Traductioun), d'Synthes vun Proteinnen no der Informatioun vun der RNS.

Derbäi kommen dann och nach:
* d'Regulatioun vun Transkriptioun an Translatioun, 
* d'Spläissen, d'Eliminéiere vun den Intronen aus dem RNS-virleefer,
* d'Retrotranskriptioun, d'Verwandelung vun RNS an DNS bei de Retroviren.

Des Weidere gehéiert och nach d'Erfuersche vun de Genomen a punkto Struktur, Evolutioun a Sequenz zur Molekularbiologie.

## Um Spaweck
Bioinformatik

D**Bioinformatik** ass e Beräich vun der Informatik, dee ganz speziell Programmer entwéckelt, déi et de Biologen erméiglechen hir Resultater z'analyséieren. Dës Programmer si geduecht fir:
# Proteinnen, Genen oder aner ADN-Sequenze mateneen ze vergläichen, fir zum Beispill Mutatiounen an engem Geen ze fannen oder fir eng Informatioun iwwer de Verwandheetsgrad tëscht verschiddene Rassen ze kréien.
# Bestëmmt funktionell Deeler an ADN- oder Proteinsequenze liicht erëmzefannen.

## Kuckt och
*Biosemiotik
Geneetik

D**'Geneetik** beschäftegt sech mat deenen Eegenschaften, déi ierflech sinn. Dëst betrëfft natierlech de Mënsch, mä awer och all Déieren a Planzen, a souguer och d'Bakteerien an d'Viren. De Pater Gregor Mendel war ee vun de Pionéier op dësem Gebitt. Seng Erkenntnesser vun der geneetescher Iwwerdroung vu verschiddenen Eegenschafte bei den Ierbesse gëllen och haut nach als richteg.

D'Geneetik, sou wéi et se haut gëtt, huet an deene leschten 20 Joer ee richtege *Boom* erlieft, an dat virun allem well zanterhier nei Techniken erfonnt goufen, déi et de Geneetiker erlaben, d'ADN méi genee z'analyséieren. Dës Technike waren d'Basis fir déi haiteg Applikatioune vun der Geneetik, zum Beispill an der Medezin oder an der Kriminalbiologie.

## Um Spaweck

* De "Genome Project" op der NCBI Websäit
Entwécklungsbiologie

D**Entwécklungsbiologie** versicht d'Entwécklung vun de Liewewiese virun der Gebuert ze verstoen. Eigentlech fänkt jo alles mat enger eenzeger Zell un: eng Eezell déi mat enger Spermazell verschmolt ass. Si dréit all d'Informatioun a sech déi néideg ass, fir de ganze Kierper opzebauen. Mä wéi dat genee funktionéiert ass am Moment nach net honnertprozenteg bekannt, also firwat e bestëmmten Deel vum Embryo zu engem bestëmmten Zäitpunkt sech zum Gehier, zu engem Muskel, oder engem aneren Organ entwéckelt.

Wéinst eethesche Grënn gëtt dës Fuerschung natierlech net u mënschlechen Embryoe gemaach. Déi Embryoen déi am meeschte gebraucht ginn, aus eetheschen, techneschen a finanzielle Grënn, sinn haaptsächlech déi vum Xenop (eng Aart Fräsch), vum Hong an der Maus.

## Um Spaweck
Immunologie

D**'Immunologie** ass d'Wëssenschaft, déi den Immunsystem versicht ze verstoen. Den Immunsystem besteet ënner anerem aus de wäisse Bluttkierpercher an nach aner Zellen aus dem Blutt, déi mateneen wierke fir allméiglech Eindringlingen an de Kierper ausser Gefecht ze setzen.

Eng wichteg Applikatioun vun der Immunologie ass d'Impfung. Dat ass eng Method déi dorop baséiert, datt eise Kierper sech besser géint e Krankheetserreeger wiere kann, wann e se virdru schonn eemol begéint huet.

D'Immunologie erkläert och firwat mir nëmme Blutt vun enger bestëmmter Bluttgrupp verdroen a firwat et sou schwéier ka si fir ee kompatibelen Organspender ze fannen.

D'Fuerschen am Beräich Immunologie gëtt virun allem u mënschlechen Zellen, Maus- oder Ratenzellen, a geneetesch verännerte Mais gemaach. D'Ziler vun dëser Fuerschung si Méiglechkeeten ze fanne fir eis ze wiere géint verschidde Krankheete wéi AIDS oder Kriibs, déi eisen Immunsystem austricksen an dofir meeschtens onheelbar sinn.

## Um Spaweck
André Thyes

Den **André Thyes**, gebuer de 25. Mee 1867 an der Stad Lëtzebuerg, och do gestuerwen den 3. Abrëll 1952, war e lëtzebuergesche Moler.

Den André Thyes huet zu München, Antwerpen, Paräis a Léiwen Konscht studéiert an ass 1894 an der Stad als Zeecheproff ugestallt ginn.

Schonn ee Joer virdru war hie mat derbäi, wéi de *[[Cercle artistique de Luxembourg]]* gegrënnt gouf, a vun 1904 bis 1910 deem säi President. Bis 1933 war e Konschtprofesser an der Industrieschoul.

Säi Wierk besteet virun allem aus Landschaftsbiller, Aquarellen an Uelegbiller, déi am Stil vum Impressionismus a Pointillismus gemoolt sinn.

Hie gouf mam Prix Grand-Duc Adolphe 1915 ausgezeechent.

Den André Thyes war de Papp vum Schrëftsteller Léon Thyes.

## Biller

File:André Thyes - Soir aux Ardennes - 1907.jpg|*Soir aux Ardennes*, 1907
File:André Thyes - Paysage en avril 1913.jpg|*Paysage en avril*, 1913
File:André Thyes - Environs de Schlindermanscheid - 1916.jpg|*Environs de Schlindermanscheid*, 1916
File:André Thyes - Château - 1918.jpg|*Château*, 1918
File:André Thyes - Moulin de Bigonville - 1918.jpg|*[[Bungerëffer Millen|Moulin de Bigonville]]*, 1918
File:André Thyes - Paysage - 1922.jpg|*Paysage*, 1922
File:André Thyes - Rue de village - 1926.jpg|*Rue du village*, 1926


## Gielercher
* 
*
## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
Noutem (Stauséigemeng)

**Noutem** ass eng Uertschaft an der Stauséigemeng.

## Geographie
Noutem läit 5&nbsp;km vu Wolz ewech, südlech vum Schumannseck.

D'Bild vum Duerf Noutem gëtt vum Waassertuerm dominéiert, deen op der Knupp steet. Den Duerfkär läit dogéint an enger Kaul ronderëm d'Kierch. Vill Haiser leien och verdeelt op den Hiwwelen déi den Duerfkär ëmginn.

## Geschicht
Am 17. an 18. Joerhonnert huet Noutem dem Seigneur vu Wolz gehéiert a war der Par Kauneref zougedeelt. An där Zäit gouf et zu Noutem nëmmen tëscht 6 an 12 Haiser. Vun 1802 un huet d'Duerf du zur Par Bärel gehéiert. Bis 1979 war Noutem an der Gemeng Mecher, mä nodeem d'Gemenge Mecher an Harel fusionéiert hunn, ass dëst d*Stauséigemeng* ginn.

D'Noutemer Kierch war no de Kricher aus der Zäit vum Napoleon uerg zerstéiert. Si gouf dowéinst 1843 frësch opgebaut.

1857 hunn d'Noutemer Leit decidéiert eng Schoul an hirem Duerf opzeriichten. 22 Familljen hunn deemools zu Noutem gewunnt. 5 Joer méi spéit stoung d'Schoul fäerdeg do. Wéinst engem Manktem u Schüler (nach 5 am Ganzen) gouf dës Schoul 1970 zougemaach. Haut ass dëst Gebai een normaalt Wunnhaus.

De Schumannseck ass eng Kräizung mat Ënnerféierung, op där ausser dem Café-Restaurant Schumann nach e Monument steet, dat zur Erënnerung un d'Affer aus dem Zweete Weltkrich opgeriicht gouf.

## Kuckt och
* Kierch vun Noutem

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Stauséigemeng
Zocker

* **Zocker**: eng Substanz, fir Liewensmëttel méi séiss ze maachen Saccharos.
* Zocker: d'Lëtzebuerger Wuert fir eng Krankheet, den Diabetes mellitus.
Bernard Werber

De **Bernard Werber**, gebuer de September 1961 zu Toulouse, ass e franséische Schrëftsteller, dee ënner anerem fir seng Trilogie *[[Fourmis]]* bekannt ass.

## Biographie
Vum Alter vu 14 Joer u schreift de Bernard Werber Geschichte fir e Fanzine. No sengem Studium gëtt hie Wëssenschaftsjournalist. Zéng Joer duerno schafft hien als Schrëftsteller.

Säi Stil kéint een als eng Mëschung vun Abenteurroman, Science-fiction a philosophescher Erzielung bezeechnen. An deene meeschte vu senge Romaner spréngt hien tëscht Erzielung (gewéinlech méi wéi een Erzielstrang) a wëssenschaftlechen Artikelen hin an hier. Do derbäi kënnt nach, datt d'Romaner an Novellen ënnerenee vernetzt sinn, a verschidde Personnagen aus deem engem an engem anere kënnen opdauchen.

## Bibliographie
### D''Fourmis''-Trilogie
* *[[Les Fourmis]]*, 1991. Säi gréisste Succès: iwwer 2 Millioune Mol verkaaft, an an iwwer 30 Sproochen iwwersat.
* *[[Le Jour des fourmis]]*, 1992
* *[[La Révolution des fourmis]]*, 1996

### D'Trilogie vun den ''Thanatonautes''
* *[[Les Thanatonautes]]*, 1994 
* *[[L'Empire des anges]]*, prix Jules-Verne, 2000
* *[[Nous les dieux]]* am Ganze sinn 3 Bänn geplangt, deen éischten, *L'île des sortilèges*, koum am Oktober 2004 eraus. Nach net eraus sinn *Le souffle de l'histoire* a *Le dernier mystère*.

### D'Trilogie ''Père de nos Pères''
* *[[Le Père de nos Pères]]*, 1998
* *[[L'Ultime Secret]]*, 2001
En drëtte Roman, deen dem Term *Trilogie* géif säi Sënn ginn, léisst nach op sech waarden.

### Experimentell Bicher
* *[[L'Encyclopédie du savoir relatif et absolu]]*, 1993
* *[[Le Livre du voyage]]*, 1997
* *[[Le Livre secret des fourmis]]*, 2002
* *[[Nos amis les humains]]*, 2003

### Novellen
* *[[L'Arbre des possibles]]*, 2002

### Bande dessinéeën
* *[[Exit]]*, 1999
* *[[Exit II - Le deuxième cercle]]*, 2000
* *[[Exit III - Jusqu'au dernier souffle]]*, 2002
* *[[Les Enfants d'Ève]]*, kënnt 2005 eraus.

### Filmer
* *[[La Reine de nacre]]*, 2003
* *[[Les Humains]]*, a Produktioun.

## Theaterstécker
* *[[Nos amis les humains]]*, 2003

## Kuckt och
* Lëscht vun de franséischsproochege Schrëftsteller

## Um Spaweck

*  www.bernardwerber.com - Op senger Websäit kann een ënner anerem un engem "*Arbre des possibles*" selwer mattschaffen. Et geet dorëms, all méiglech Zenarioe festzehalen, wéi d'Zukunft fir d'Mënschheet kéint ausgesin. Dës Zenarioe kënne souwuel pessimistesch wéi optimistesch sinn, an den "Arbre des possibles" erméiglecht et duerno natierlech, all méiglech Verknëppungen tëscht deene verschiddenen Zenarioen hierzestellen.
Bibendum

De **Bibendum** (ausgeschwat: *Bibendom*), e Männchen aus Pneuen, ass de Logo vun der franséischer Pneuemark *Michelin*.

## Wéi et dozou koum

1894 war d'Weltausstellung zu Lyon a Frankräich. Um Stand vun de Bridder Michelin huet den Édouard e Koup Pneue vu verschiddene Gréisste gemierkt a sot zu sengem Brudder André: "Wann deen Äerm hätt, da géif en engem Mënsch gläichen". Den André huet déi Wierder gutt verhalen, a wéi em e puer Joer drop e Plakat fir eng Brasserie opgefall ass, wou een e korpulente Mann aus Bayern mat engem Humpen a mam Slogan "*Nunc est bibendum*" ("Lo soll gedronk ginn") gesinn huet, war d'Iddi fir eng nei Publicitéit gebuer.

D'Bridder Michelin hunn 1898 e Plakat ausschaffe gelooss, wou e Personnage aus Pneue sech drugëtt, mat engem Cocktail aus Neel a Schierbelen ze prosten, an der Inskriptioun: "*Nunc est bibendum - À Votre Santé, le pneu Michelin boit l'obstacle !*".

De Bibendum war fir d'éischt zesummegesat aus 40 Pneuen, duerno aus 26.

Ëmmer méi Leit hu gemengt, de Pneue-Personnage géif Bibendum heeschen. Michelin huet ufanks versicht, sech géint déi Feelinterpretatioun ze wieren, mä huet se schliisslech acceptéiert, wéi dat näischt gedéngt huet, a fir ëmmer méi Leit Bibendum als Numm e Begrëff ginn ass.

## Um Spaweck

* Dat éischt Bibendum-Plakat
* Al Graphiken a Postkaarte vun der Firma Michelin
* D'Bibendum-Geschicht op der Websäit vu Michelin