open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rita Kail

D**'Rita Kail**, gebuer de 25. November 1954 zu Esch-Uelzecht, ass eng lëtzebuergesch Schauspillerin.

Si ass fir d'éischt an de siwwenzeger Joren am Kasemattentheater opgetratt. Duerno huet si an den 80er Jore besonnesch an däitsche Filmer an Tëleesfilmer matgespillt.
## Filmer an TV-Spiller
* 1976: La Foire, Regie: Pierre Viallet 
* 1981: Feuer und Schwert, Regie Veith von Fürstenberg
* 1982: Doktor Faustus, Regie: Franz Seitz Jr.
* 1983: Hinter der Tür, Regie: Wolf Gremm
* 1983: Zuckerhuet, Regie: Vivian Naefe
* 1983: Der Trotzkopf, TV-Serie
* 1985: Abenteuer der Seelen, Regie: Jochen Richter
* 1985: Tränen in Florenz (Roll vum Gerda), Regie: Marianne Klara Schäfer
* 1987: Visperas, TV-Serie
Arrondissementer am Departement Pyrénées-Atlantiques

D'Departement Pyrénées-Atlantiques besteet aus 3 Arrondissementer mat follgenden Haaptuertschaften: Pau, Bayonne an Oloron-Sainte-Marie.

Déi dräi Arrondissementer sinn:

* Arrondissement Pau
* Arrondissement Bayonne 
* Arrondissement Oloron-Sainte-Marie

## Geschicht
* 1790 gëtt d'Departement Basses-Pyrénées mat follgende 6 Distrikter gegrënnt: Mauléon, Oloron, Orthez, Pau, Saint-Palais an Ustaritz
* An dem selwechte Joer gëtt d'Prefecture vun Navarrenx op Pau geréckelt, 1795 vu Pau op Saint-Palais, fir 1796 erëm op Pau ze kommen.
* 1800 ginn d'Distrikter duerch d'Arrondissementer Bayonne, Mauléon, Oloron, Orthez a Pau ersat.
* 1926 ginn d'Arrondissementer Mauléon an Orthez suppriméiert.
* 1969 ginn d**'Basses-Pyrénées** a Pyrénées-Atlantiques ëmgedeeft.

## Kuckt och
*Kantonen am Departement Pyrénées-Atlantiques
*Lëscht vun de Gemengen am Departement Pyrénées-Atlantiques
Schmallenberg

**Schmallenberg** ass eng Stad an Nordrhein-Westfalen, am Hochsauerlandkrees an am Regierungsbezierk Arnsberg.

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vu Schmallenberg
Liichttuerm vu Calais

De **Liichttuerm vu Calais** gouf 1848 opgeriicht. Et ass en aachteckegen Tuerm, de mat Zille gebaut ass. Well dat déi Zäit net dat bescht Material war, hunn d'Parementer 1992 all musse frëschgemaach ginn.

Den Tuerm deen de fréieren Tuerm *[[Tour du Guet]]* vu Calais aus dem 13. Joerhonnert ersat huet, steet grad sou wéi dee vun Dunkerque an der Uertschaft, eng ronn 500 Meter vum Färhafen ewech.

De Liichttuerm gouf vun 1883 un elektresch befeiert, an 1987 gouf en automatiséiert.

Op den Tuerm kënnt een iwwer 271 Träppleken.

## Um Spaweck
Canton de Langeac

De **Canton de Langeac** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Brioude, am Departement Haute-Loire an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

## Gemengen am Kanton
* Chanteuges 
* Charraix 
* Langeac 
* Mazeyrat-d'Allier 
* Pébrac 
* Prades 
* Saint-Arcons-d'Allier 
* Saint-Bérain 
* Saint-Julien-des-Chazes 
* Siaugues-Sainte-Marie 
* Vissac-Auteyrac
Canton de Paulhaguet

De **Canton de Paulhaguet** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Brioude, am Departement Haute-Loire an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

## Gemengen am Kanton
*Chassagnes 
*Chavaniac-Lafayette 
*La Chomette 
*Collat 
*Couteuges 
*Domeyrat 
*Frugières-le-Pin 
*Jax 
*Josat 
*Mazerat-Aurouze 
*Montclard 
*Paulhaguet 
*Saint-Didier-sur-Doulon 
*Saint-Georges-d'Aurac 
*Saint-Préjet-Armandon 
*Sainte-Eugénie-de-Villeneuve 
*Sainte-Marguerite 
*Salzuit 
*Vals-le-Chastel
Canton d'Allègre

De **Canton d'Allègre** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Le Puy-en-Velay, am Departement Haute-Loire an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

## Gemengen am Kanton
***[[Allègre]]** 
*Bellevue-la-Montagne 
*Céaux-d'Allègre 
*La Chapelle-Bertin 
*Fix-Saint-Geneys 
*Monlet 
*Varennes-Saint-Honorat 
*Vernassal
Tour du Guet

Den Tuerm mat dem Numm ***Tour du Guet*** ass e 35 Meter héijen Tuerm am Zentrum vu Calais.

E staamt aus dem 13. Joerhonnert a stoung fréier an der Mëtt vun der Buerg vu Calais.

Den Tuerm den zanter 1931 als historescht Monument klasséiert ass, kann net besicht ginn, well en net méi de Sécherheetsnormen entsprécht.

Am Ufank war et e Wuechttuerm, duerno e Liichttuerm, an huet Relais fir Telefon gespillt.

Op der Plaz nieft dem Tuerm, gëtt zanter dem 16. Joerhonnert de Maart ofgehalen, deen hautdesdaags all Mëttwoch a Samschden ass.

Als Liichttuerm gouf en 1848 vum haitege Liichttuerm beim Färhafen ofgeléist.
Biergerinitiativ Museldall

D**'Biergerinitiativ Museldall** Asbl, **BIM** ofgekierzt, war eng Biergerinitiativ zu Lëtzebuerg, déi ufanks 1974 gegrënnt gouf, wéi bekannt gouf, datt zu Remerschen eng Atomzentral sollt gebaut ginn.

Presidentin war d'Élisabeth Kox-Risch. Hire Statuten no, déi de 7. Mee 1974 publizéiert goufen, war der BIM hiert Haaptuleies, Natur- an Ëmweltschutz mat alle Mëttelen ze fërderen a virun allem op déi *iwwergrousss Gefore fir de Mënsch an d'Natur* hinzeweisen, déi duerch de Bau vun enger Atomzentral am Museldall entstéingen, an op eng Ännerung vun dësen *onhaltbaren Zoustänn* hinzeschaffen.

D'BIM huet Konferenzen a Versammlungen organiséiert a Bréiwer an Artikele geschriwwen. Si huet och, am Summer 1975, bannent knapps 2 Wochen, iwwer 1.600 Leit mobiliséiert, fir Asproch anzeleeën, nodeem d'Senu bei der deemoleger Gemeng Remerschen offiziell ugefrot hat, eng Geneemegung ze kréien, fir d'Atomzentral op hirem Territoire ze bauen.

Wéi d'Franséisch Regierung 1976 confirméiert huet, si hätt wëlles, zu Kettenuewen eng Atomzentral ze bauen, ass och do dergéint Widderstand entstanen, an et koum zur Grënnung vum Comité national d'action pour un moratoire, kuerz CNAM. D'BIM war eng vun de Memberorganisatiounen, an hir Aktivitéite si vun do un haaptsächlech iwwer den CNAM gelaf.

## Literatur
* Monique Mathieu: "Die Schatten der Kühltürme", in: *Lëtzebuergeer Almanach vum Joerhonnert, 1900-1999*. Luxembourg: Éditions Guy Binsfeld 1999, S. 498-507.
CNAM

* CNAM, de Comité national d'action pour un moratoire
* CNAM, Conservatoire national des arts et métiers zu Versailles
Société luxembourgeoise d'énergie nucléaire

D**Société luxembourgeoise d'énergie nucléaire S.A.**, kuerz **Senu** war eng lëtzebuergesch Gesellschaft, déi den 30. Januar 1974 gegrënnt gouf, an un där de Lëtzebuerger Staat an d'RWE jee 50% Parten haten.

Hir Aufgab war et, eng étude de faisablité iwwer de Bau vun enger Atomzentral zu Remerschen ze realiséieren, a, wann déi positiv ausgéing an d'Geneemegung vun der Regierung virléich, sou eng Zentral ze bauen an och ze bedreiwen.
Hei elei, kuck elei

***Hei elei, kuck elei*** war den Titel vun enger Televisiounsemissioun a Lëtzebuerger Sprooch (der éischter iwwerhaapt), déi tëscht dem 21. September 1969 an dem 21. Oktober 1991 sonndes mëttes tëscht 13.00 an 13.45 (spéider bis 15.00) Auer op der Frequenz vun *[[Télé Luxembourg]]* (zum Schluss och vun *[[RTL Television|RTLplus]]*) ausgestraalt gouf.

Se gouf vun der CLT produzéiert. Chefredakter an Haaptmoderator war de Jean Octave, a méi spéiden Emissiounen huet de Lucien Michels och verschidden Emissioune (co-)moderéiert. De Programm bestoung gewéinlech aus enger Wocherevue, a geleeëntleche Reportagen, Debaten, Museks- oder Theateropféierungen, asw.

Den Initiator vun dësem Magasinn war de fréiere Generaldirekter vun der CLT, de Gust Graas. Et war och hien, deen den Numm „Hei elei, kuck elei“ virgeschloen hat.

An den 1980er Joren huet RTL-Hei elei och véier Filmfictioune produzéiert a gewisen: *[[Déi zwéi vum Bierg]]* (a 6 Episoden), *[[E Fall fir sech]]*, *[[E Liewe laang (Film)|E Liewe laang]]* an *[[De falschen Hond]]*.

*Hei elei kuck elei* gouf am Oktober 1991 mat *RTL-Hei elei* enger deeglecher Emissioun op Lëtzebuergesch ersat, déi hirersäitas am September 1995 an *[[RTL Télé Lëtzebuerg]]* ëmbenannt gouf.

Den Numm ass e Vers aus der Operett *[[D'Mumm Séis]]* vum Edmond de la Fontaine.

En ass dee warscheinlech bekanntste lëtzebuergesche Saz an Holland. Dat kënnt dohier, well, wéi RTL en Televisiounssender op Hollännesch lancéiert huet (*RTL Veronique*, deen haitegen *[[RTL4]]*) dëse Sender offiziell huet misse "lëtzebuergesch" sinn, well e keng hollännesch Lizenz hat an nëmmen als "auslännesche" Sender huet däerfen an d'Kabelnetzer agespillt ginn. Dofir ass dann ëm Hallefnuecht, wann de Programm eriwwer war, oder moies fréi, ier et lass goung, "Hei elei, kuck elei" ausgestraalt ginn. Besonnesch bei jonke Leit hat et e gewësse Kultstatus, virum (oder nom) Erausgoen "Hei elei" ze kucken a sech iwwer dee gelungene Programm z'ameséieren.

## Um Spaweck
* Déi fréier Episoden (1982/83 bis 1993/94) op play.rtl.lu
Bossa Nova

D**'Bossa Nova** ass e südamerikanesche Museksstil an Danzstil, deen 1958 aus enger Mëschung tëscht der Samba an dem Jazz zu Rio de Janeiro a Brasilien entstanen ass.

Stilistesch baut d'Bossa Nova engersäits op klassesch Harmonien op, anerersäits op verjazzte Sambarhythmen, soudatt eng méi roueg, méi intellektuell Musek entstanen ass, déi sech kloer vun der Karnavalsamba a vun de südamerikanesche Balladen ofhieft.

## Geschicht
Dräi Museker sti Papp vun dësem „neien Déngen“ (dat bedeit *Bossa Nova* op Brasilianesch): De Gittarist João Gilberto, de Pianist Tom Jobim an den Dichter Vinícius de Moraes. Am August 1958 koum den Album „Chega de Saudade“ eraus, op deem de João Gilberto Kompositioune vum Tom Jobim a vum Vinicius de Moraes interpretéiert an der Welt d'Bossa Nova presentéiert.

1959 huet de Marcel Camus dozou bäigedroen, d'Bossa Nova weltwäit bekannt ze maachen duerch de Succès vu sengem Film Orfeu Negro, an deem d'Bossa-Nova-Lidd *Felicidade* eent vun den Haaptlidder vum Film war.

## Bossa Nova lauschteren
: 1959 - Trailer vum Film Orfeu Negro (mat dem Lidd '''Felicidade''') op youtube.com

: Tom Jobim & João Gilberto: '''Desafinado''' op youtube.com

: 1964 - Stan Getz & Astrud Gilberto: '''The Girl From Ipanema''' op youtube.com

: Tom Jobim & João Gilberto: '''The Girl From Ipanema''' op youtube.com

: João Gilberto & Caetano Veloso: '''The Girl From Ipanema''' (Garota de Ipanema) op youtube.com

: Stan Getz & Astrud Gilberto: '''Corcovado''' op youtube.com

: 1963 - Stan Getz & João Gilberto: '''Corcovado''' op youtube.com

## Bekannt Bossa-Nova-Interpreten
* João Gilberto
* Antonio Carlos Jobim
* Vinicius de Moraes
* Bogdan Plech
* Astrud Gilberto
* Bogdan Plech
* Sergio Mendes
* Elis Regina 
* Baden Powell
* Stan Getz
* Caetano Veloso
* Luiz Bonfá

## Um Spaweck

* D'Bossa nova op der franséischer Wiki
Jean Octave

De **Jean Octave**, gebuer den 22. September 1942 zu Péiteng, an opgewuess zu Kënzeg, ass e fréiere Lëtzebuerger Journalist an Tëleesspriecher.

No senger Première an der Industrieschoul huet de Jean Octave zu Paräis eng Léier a Stagen als Journalist gemaach. Schonn als Student war hie bei enger Owessendung op Radio Lëtzebuerg  derbäi.

Vun 1966 bis 1994 war hie Redakter bei RTL, a Chefredakter vun der Tëleesemissioun Hei elei, kuck elei.

De Jean Octave ass mat der Jaga Anthony bestuet an d'Koppel huet zwee Meedercher.

## Gielercher
* 

## Literatur

* Weisbrodt, Sebastian, *"Fertigmachen war nicht unser Stil", Jean Octave hat mit "Hei Elei, Kuck Elei" Fernsehgeschichte geschrieben - nun feiert er seinen 80. Geburtstag,* Luxemburger Wort, 22. 09. 2022, S. 54; *[https://web.archive.org/web/20220923074515/https://www.wort.lu/de/panorama/jean-octave-ich-bin-maechtig-stolz-darauf-632844ccde135b9236328b3e Luxemburger Fernsehpionier, Jean Octave: "Fertigmachen war nicht unser Stil"]*, wort.lu 22.09. 2022
Calais

**Calais** ass eng franséisch Gemeng a Stad am Departement Pas-de-Calais an der Regioun Hauts-de-France.

## Geographie
Calais läit un der Mierengt *[[Strooss vun Dover|Pas de Calais]]*, an domat op der Grenz vum Äermelkanal an der Nordséi. D'Héicht an der Uertschaft variéiert vun null bis op 18 Meter.

## Wopen

Beschreiwung: *De gueules à l'écusson d'azur chargé d'une fleur de lis d'or soutenue d'un croissant d'argent, l'écusson sommé d'une couronne fermée de France d'or et accosté de deux croix de Lorraine d'argent, et accompagné en pointe d'un besant d'argent chargé de la croix de Jérusalem d'or.*

Calais krut säi Wope 1558 vum Kinnek Henri II. accordéiert. Kräiz vu Jerusalem an d'Moundséchel, bezéie sech op de Passage vun de franséischen an englesche Kräizritter an der Stad. D'Liliebléi an d'Kroun, sti fir dem franséische Kinnek seng Satisfaktioun, Calais no 200 Joer englescher Besatzung zeréckkritt ze hunn. D'Kräiz vu Loutrengen steet als Erënnerung un de François de Guise, Herzog vu Loutrengen dee Calais befreit huet.

*Liichttuerm vu Calais
*Tour du Guet
* Tunnel ënner der Manche

## Um Spaweck
Comité national d'action pour un moratoire

De **Comité national d'action pour un moratoire**, kuerz **CNAM** oder **Cnam**, war eng Platform vu verschiddene Vereenegungen, déi de 15. Mee 1974 gegrënnt gouf fir hir Oppositioun géint de Projet vun enger Atomzentral zu Remerschen, a spéider och géint déi zu Cattenom auszedrécken.

Member waren ë.&nbsp;a. d'Natura, *Jeunes et evironnement* (d'Virgängerorganisatioun vum Mouvement écologique) an d'Biergerinitiativ Museldall. President war den Norbert Stomp.

De CNAM huet Protestmeetingen organiséiert an ë.&nbsp;a. zwou Publikatiounen erausginn, *KKW Remerschen Weißbuch* (Mäerz 1977) a *KKW Remerschen vor der Entscheidung* (November 1977).

### Literatur
*Monique Mathieu, 1899. *Die Schatten der Kühltürme*, in: *Lëtzebuergeer Almanach vum Joerhonnert, 1900-1999*. Luxembourg: Éditions Guy Binsfeld, S. 498-507.
Juan Carlos I. vu Spuenien

**Juan Carlos I**, gebuer de 5. Januar 1938 als *Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias* zu Roum, war vum 22. November 1975 bis den 19. Juni 2014 Kinnek vu Spuenien.

Hien ass den eelste Jong vum Kinnek Juan de Borbón y Battenberg a domat den Enkel vum Kinnek Alfons XIII. vu Spuenien. Bekannt ass de spuenesche Kinnek virun allem doduerch, well mat him d'Diktatur vum Franco zu Enn gaangen ass, a Spuenien de Wee zu enger Demokratie erëmfonnt huet.

## Liewen
Fir d'Nofolleg vum spueneschen Diktator Franco ze sécheren, war schonn 1947 virgesi ginn, d'Monarchie a Spuenien erëm anzeféieren. Als Successeur um Troun war de Juan Carlos virgesinn, an net säi Papp, de Juan de Borbón, dee sech am Exil weider dem Franco opposéiert huet. 
De Juan Carlos koum dunn, wéi ofgemaach, am Alter vun zéng Joer a Spuenien, wou hien op der *San Isidro Schoul* zu Madrid säi Secondaire gemaach huet, an ass duerno op d'Militärakademië vu Saragossa, Marín, Pontevedra, a San Javier komm. Uschléissend huet hien nach Verfassungsrecht, Internationaalt Recht an Ekonomie studéiert.

De 14. Mee 1962 huet de Juan Carlos sech zu Athen mat der Prinzessin Sophia vu Griicheland bestuet. Aus deem Bestietnes stamen d'Kanner Elena (* 20. Dezember 1963), Cristina (* 13. Juni 1965) a Felipe (* 30. Januar 1968).

Zanter hirem Bestietnes wunnt a schafft d'kinneklech Famill am Zarzuela-Palast nordwestlech vu Madrid.

De Juan Carlos war um Enn vu sengem Règne mat der Gesondheet a Skandaler geplot. Nodeem en den 2. Juni 2014 seng Ofdankung ugekënnegt hat, huet hien den 18. Juni 2014 d'Gesetz dozou ënnerschriwwen, duerch dat säi Jong Felipe deen Dag drop säin Nofollger gouf.

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der kinneklecher Famill
José Luís Rodríguez Zapatero

De **José Luis Rodríguez Zapatero**, gebuer de 4. August 1960 zu Valladolid, Spuenien, ass e spuenesche Politiker (PSOE).

Hie war vum 16. Abrëll 2004 bis den 20. Dezember 2011 Ministerpresident vu Spuenien.

Den Zapatero ass mat der Sonsoles Espinosa bestuet, an ass Papp vun zwee Meedercher.

## Um Spaweck
Europastrooss E402

D**'Europastrooss E402** ass eng Europastrooss a Frankräich déi Calais mat Le Mans verbënnt.

Tëscht Saint-Germain-sur-Eaulne a Saint-Martin-Osmonville fält se zesumme mat der E44, an an der Géigend vu Rouen huet se eng Zäit déi selwecht Streck wéi d'E5.

## Um Spaweck
Jean-Jacques Kasel

De **Jean-Jacques Kasel**, gebuer de 17. Januar 1946 zu Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Jurist an Diplomat.

Zulescht war hien, vum 15. Januar 2008 un, wéi en de Romain Schintgen ofgeléist huet, bis uganks Oktober 2013 lëtzebuergesche Riichter um Europäesche Geriichtshaff.

## Karriär
* Fonctionnaire an der Direktioun *Relations économiques internationales* am lëtzebuergeschen Ausseministère (1973-1976)
* Legatiounssekretär bei der lëtzebuergescher Ambassade zu Paräis a bäigeuerdente Vertrieder vu Lëtzebuerg bei der OECD (1976-1979)
* Cabinetschef vum Ausseminister Gaston Thorn (1979-1981)
* Stellvertriedende Cabinetschef vum President vun der Europäescher Kommissioun Gaston Thorn (1981)
* Direkter vum Budget am Generalsekretariat vum Europäesche Ministerrot (1981-1985)
* Direkter vun de politeschen a kulturellen Affären am lëtzebuergeschen Ausseministère (1986-1992)
* Ambassadeur fir Griicheland (mat Residenz zu Lëtzebuerg) (1989)
* Stännege Vertrieder vu Lëtzebuerg beim Europäesche Ministerrot (1992-1993), an du vum Ministerrot vun der Europäescher Unioun (1993-1998)
* Ambassadeur an der Belsch a stännege Vertrieder vu Lëtzebuerg bei der NATO (1998-2002)
* Haffmarschall (2002-2007)
* Member vum Europäesche Geriichtshaff (2008-2013)
(Quell:Säit mat der Presentatioun vun de Membere vun der Cours de Justice vun der EU)

## Gielercher
*
Nationalstrooss 27

D**'Nationalstrooss 27** oder **N27**, och nach *Route de la Haute-Sûre* genannt, ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss am Kanton Dikrech an am Kanton Wolz.

Se huet hiren Ufank am Rond-point am Ausgank vun Ettelbréck op der N7 a leeft dann no Norden duerch Ierpeldeng, duerch den Dall vun der Sauer, duerch Méchela, Buerschter Millen, Lëpschent, Giewelsmillen, laanscht Dirbech, laanscht Boukels bis an den Heischtergronn, wou se op d'N12 trëfft.

Se geet e kuerz Stéck zesumme mat der N12 virun, béit dann awer no lénks of duerch den Tunnel op Esch-Sauer, Lëlz, Ënsber, Ueschdref, laanscht Bilschdref bis op de Riesenhaff, wou se op der N23 erauskënnt.

D'N27 huet eng total Längt vun zirka 46,5&nbsp;km.

## Äerdrutsch op der N27
 De 6. Juli 1997 sinn no engem staarken Donnerwieder an engem private Steebroch op der N27 tëscht Ierpeldeng a Méchela zirka 3000 m3 Schifergestengs erofgerutscht, wouduerch d'Strooss op enger Längt vun 350 Meter komplett blockéiert gouf. D'Strooss goung eréischt no 17 Joer an 155 Deeg den 8. Dezember 2014 nees fir de Verkéier op. Wärend där Zäit war mat zwou provisoresche Brécken eng Ëmleedung op der anerer Säit vun der Sauer ageriicht ginn. 

## Um Spaweck
De Koseng

**De Koseng oder Schwaarz oder Blond** (Original Schreifweis: De Koséng oder Schwârz oder Blont) ass e Koméidéistéck an engem Akt op Lëtzebuergesch vum Dicks (Edmond de la Fontaine, 1823-1891). Am Verzeechnes vum Dicks senge Musekskompositiounen ass d'Wierk den Opus 16.

D'Operett gouf am Joer 1855 uropgefouert an 1856 publizéiert.

## Resümmee vun der Handlung
De Franz ass vu kands u senger räicher Kusin vun Antwerpen versprach, déi en awer nach ni gesinn huet. Hien ass awer an e Meedche mat schwaarzen Hoer verléift, dat e bei engem Ausfluch zesumme mat sengem Kolleeg Scharel, op engem Dampschëff op der Musel tëscht Koblenz a Köln kennegeléiert hat. Hatt war do mat enger blonder Frëndin an enger Gouvernante. De Franz hat awer keng Geleeënheet, et no sengem Numm ze froen. Och méi spéit, zu Lëtzebuerg, gesouch en et op der Strooss erëm, huet et awer kuerz drop nees aus den Ae verluer. Kuerz duerno zielt de Scharel him, hie wier zoufälleg viru Kuerzem zu Léck dem Franz sengem Monni vun Antwerpen begéint, deen hem sot, e wier drop an drun, zesumme mat senger Duechter, de Franz op Lëtzebuerg besichen ze kommen. De Scharel sot och, de Monni wier a Begleedung vun deem blonde Meedche gewiescht, dat och um Tour mam Schëff dobäi war. Fest iwwerzeegt, dëst wier seng Kusin, schreift de Franz sengem Monni e Bréif, fir hem matzedeelen, hie wéilt sech net mat hir bestueden...

## Rollen
* Franz, e jonke Mënsch;
* Scharel, dem Franz säi Frënd;
* dem Franz säi Mononk;
* Pier Fléck, e Kleederbotzer;
* Léin, dem Pier seng Fra.

## Uropféierung
*De Koseng* gouf den 23. Abrëll 1855 vun der Gym uropgefouert.

## Literatur

* La Fontaine, Edmond de, 1856. De Koséng, oder Schwârz oder Blont: Kome’de'stéck an èngem Ackt / Tèxt a Muséck fum Dicks. Letzeburéch: V. Bück, 39 S.
* La Fontaine, Edmond de, 1857. De Koséng, oder Schwârz oder Blont: Koměděstéck an èngem Ackt / Tèxt a Muséck fum Dicks. Zwêt Éditiǒn. Letzeburéch: V. Bück, 39 S.
* La Fontaine, Edmond de, 1893-1894. Vollständige Gesamt-Ausgabe der Operetten in Luxemburger Mundart / von Dicks ; Clavierauszug mit vollständigem Text. Luxemburg: Wilh. Stomps, 1893-1894, Leipzig, C.G. Röder. Muller, Roger, 2011. Vom Lustspiel ’Der Vetter’ von Benedix zum Singspiel ’De Koséng' von Dicks. ** Nr. 1: 9-24 (Joer 32). Luxembourg.

## Kuckt och
* Kaméidistécker vum Dicks
* Lëscht vun de Musekskompositioune vum Dicks
Joseph Weyland

De **Joseph (Jos) Weyland**, gebuer de 24. Abrëll 1943 ass e lëtzebuergeschen Diplomat, dee Lëtzebuerg vun 2005 bis 2008 als Ambassadeur an Amerika representéiert huet. Gläichzäiteg war hien a Kanada, Mexiko a bei der *Organisatioun vun amerikanesche Staaten (OAS)* accreditéiert.

Hie war virdru Stännege Vertrieder vu Lëtzebuerg bei de Vereenten Natiounen zu New York (1983-1984), Stännege Vertrieder bei den Europäesche Communautéiten (1984-1991), Ambassadeur a Groussbritannien (1993-2002), Ambassadeur vu Lëtzebuerg an der Belsch a Vertrieder bei der NATO (2003-2005).

Säin Nofollger zu Washington gouf de Jean-Paul Senninger.

## Publikatiounen
* Zesumme mam Jim Cloos, Gaston Reinesch an Daniel Vignes *Le traité de Maastricht. Genèse, analyse, commentaires, Bruylant 1993*

## Auszeechnungen
### Lëtzebuerg
* Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Grand Officier)
* 

### Frankräich
* Légion d'honneur (Commandeur)

## Um Spaweck
* De Joseph Weyland op der offizieller Säit vun der NATO
Huelen Zant

Ënner **Huelen Zant** ass an der Stad Lëtzebuerg eng Ruin vun engem Tuerm um Bockfiels bekannt.

Et ass dat *net* e Rescht vum Siegfried senger Buerg Lëtzebuerg, mä vum lénksen Tuerm vun der zweeter Paart vun der Festung, deen 1874, wéi d'Zitadell um Bock ofgerappt gouf, vum deemolege Staatsarchitekt Charles Arendt express sou als Pseudo-Ruin ëmbauen a stoe gelooss gouf, well dat deemools als *[[romantik|romantesch]]* empfonnt gouf.

## Biller

Fichier:06565-Luxemburg-1905-Ruine de Lützelburg-Brück & Sohn Kunstverlag.jpg|*Ruine de Lützelburg*; Postkaart vun 1905, op där den Huelen Zant als Schlassruin beschriwwen ass.
Fichier:Michel Engels - 13 Les portes du Bock..jpg|D'Bock-Paart virun der Schleefung: Den Tuerm um Eck gouf als 'Buergruin' stoe gelooss an en ofgebrachene Fënsterbou gouf agebaut.

## Um Spaweck
Europastrooss E46

D**'Europastrooss E46** ass eng Europastrooss a Frankräich an an der Belsch déi Cherbourg mat Léck verbënnt.

Vu Cherbourg bis op Caen féiert se de ganzen Zäit iwwer d'N13, duerno geet et weider op der A13 bis op Rouen.

Nodeem se den Tour ëm Rouen gemaach huet féiert se weider a Richtung Osten iwwer d'N31 duerch Gournay-en-Bray a Beauvais. No Beauvais ass se dann op enger Längt vu ronn 23 Kilometer véierspuereg ausgebaut bis op Clermont a weider op Compiègne.

## Um Spaweck
Op der Kopleschter Heed

**Op der Kopleschter Heed** ass en Theaterstéck an 3 Akten op Lëtzebuergesch aus dem Joer 1953 vum Willy Flener an Alex Jacoby. D'Musek zum Stéck huet de Marcel Goedert geschriwwen.

Et gouf de 14. Februar 1953 vum Cercle Touristique Kopstal fir d'éischt opgefouert zu Koplescht am Sall vum Café Goedert. 
## Persounen
*Jang, e wallounesche Kuelebrenner
*Gréid, seng Fra
*Fernand, deenen zwee hire Jong
*Anna, dem Fernand seng Freiesch
*Robert, e wallounesche Kuelebrenner
*Zigeiner
*Crendal, en Ënnersuchungsriichter
*Hohengarten, e Geriichtsschreiwer

## Ëm wat geet et am Stéck?
D'Stéck an deem et ëm Léift, Friemenhaass a Muerd geet, spillt am Joer 1650 ënner der spuenescher Herrschaft zu Koplescht.
Élisabeth Kox-Risch

D**'Elisabeth Kox-Risch**, gebuer den 10. Juni 1926 zu Réimech, an och do gestuerwen de 7. August 1999, war eng lëtzebuergesch Politikerin an Anti-Atomkraaft-Aktivistin.

Den 8. Dezember 1955 war si Grënnungsmember vun der *Fraen a Mammen-Sektioun Réimech*, wou Si wärend 40 Jore Presidentin war (bis 1995).
Si war bis 1974 Member vun der CSV a Presidentin vun der CSV-Fraesectioun Bezierk Osten (säit 1969) an de 4. Februar 1973 ass si zur Nationalpresidentin vun der CSV-Fraenorganisatioun gewielt ginn.

Wéi 1973/74 d'Pläng vun der Lëtzebuerger Regierung bekannt goufen, eng Atomzentral zu Remerschen bauen ze loossen, gouf si ee vun den Haaptaktiviste géint dëse Projet. Si huet d'Biergerinitiativ Museldall (BIM) mat an d'Liewe geruff a gouf hir Presidentin. Wéinst hirem Engagement (d'CSV, déi dunn nach an der Regierung war, war fir de Bau) gouf se virun de Chamberwale vun 1974 op engem Sonnerkongress vun der CSV vun der Lëscht vum Bezierk Osten, wou se Kandidatin war, ofgewielt. Doropshin ass d'Élisabeth Kox-Risch aus der CSV ausgetrueden.

Si huet 1976 matgehollef, de Comité national d'action pour un moratoire ze grënnen, eng Plattform vu Vereenegungen, dorënner d'BIM, déi géint de Bau vun der Remerscher Atomzentral (a spéider och géint déi zu Cattenom) waren.

1994 huet si fir déi gréng fir d'Chamberwale kandidéiert.

Si war mam François Kox (1919-2004) bestuet a Mamm vun 11 Kanner: Martin, Bernadette, Madeleine, Suzette, Antoinette, Laurent, Yolande, Joseph, Benoît, Henri a Mariette.
## Um Spaweck
* Die Geschwister Kox: „Elf Freunde müsst ihr sein“, wort.lu 10. Abrëll 2015
Jacques Rigaud (RTL)

De **Jacques Rigaud**, gebuer den 2. Februar 1932 zu Paräis, a gestuerwen de 7. Dezember 2012, war en héije franséische Beamten, Professer, Manager an Auteur, dee vun 1979 bis 1998 als Administrateur-délégué RTL geleet huet.

## Biographie
De Jacques Rigaud ass en Diploméierte vun der Ecole nationale d'administration (ENA). Hien huet uschléissend am Conseil d'État zu Paräis seng Carrière ugefaangen. Hien hat och eng ganz Rei aner administrativ Funktiounen, ënner anerem am Cabinet vum Minister Pierre Sudreau, an als Cabinetschef vum Jacques Duhamel, deen den Agrar- an duerno de Kulturportefeuille ënner dem Georges Pompidou hat. Vun 1975-1978 war hien och stellvertriedende Generaldirekter bei der UNESCO. 1979 huet hien eng Nominatioun als Administrateur-délégué bei RTL ugeholl, eng Funktioun, déi hien 20 Joer laang hat. Donieft hat en nach en ettlech aner Funktiounen an Organisatiounen an Entreprisen.

## Publikatiounen
* de Jacques Rigaud ass den Auteur vu ville Schrëfte vun deenen déi meescht hei erausgegraff sinn:
** *Débat sur la France de demain*, Julliard, 1961
** *La Culture pour vivre*, Gallimard, Idées, 1975
** *Les Relations culturelles extérieures*, La Documentation française, 1980
** *Miroir des mots* Robert Laffont, 1991
** *Les Institutions administratives françaises* (en coll., 2 tomes), Presses de Sciences Po, 1984-1986
** *Libre culture*, Gallimard, 1990
** *Le Bénéfice de l'âge*, Grasset et Fasquelle, 1993 et Livre de Poche, 2002 (prix des Quatre saisons 1994) 
** *L'Exception culturelle - Culture et pouvoirs sous la Ve République*, Grasset et Fasquelle, 1995
** *Pour une refondation de la politique culturelle*, La Documentation française, 1996
** *Un balcon sur le Temps*, Grasset et Fasquelle, 1999
** *Place de la culture: Le relais culturel d'Aix-en-Provence 1970-1976*, Charles Nugue, Gut & Mac, 2001. (Préface)
** *Pierre Sudreau: Un homme libre*, Christiane Rimbaud, Le Cherche Midi, 2004. (Préface)
** *Vivre à propos*, Grasset et Fasquelle, 2005
** *Note du CAS, N° 7, mars 2007: Art et société: Renforcer les liens sociaux par les arts*, La Documentation française, 2007
** *Les Deniers du rêve: essai sur l'avenir des politiques culturelles*, Grasset, 2001
** *Le Prince au miroir des médias: Machiavel (1513-2007)*, Arléa, 2007
***Les âges de la vie*, éd. de l'Aube, 2008

## Gielchen
* 

## Kuckt och
* RTL Group

## Um Spaweck
Tureil

D**'Tureil** oder **Tuermeil** (*Tyto alba*) ass eng Eilenaart, déi an temperéierten, subtropeschen an tropesche Klimazone virkënnt, a mat dee meeschtverbreetste Vull op der Welt ass.

### Beschreiwung
D'Tureil gëtt 30–36&nbsp;cm grouss. Se ass en nuetsaktive Vull, dee sech haaptsächlech vu Mais erniert. Se huet Aen, déi um viischte Kapp nieftenee leien, an déi och bei Däischtert gutt gesinn. Ronderëm hir Aen ass en häerzfërmege Schleier aus méi klenge Plommen, deem seng Funktioun et ass, wéi en Triichter de Schall bei d'Oueren ze leeden. D'Tuereil huet en exzellent Gehéier. D'Faarf vum Bauch an der Broscht ass variabel a geet vu rengem Wäiss bis zum Gielbronge mat drëpsefërmege groe Flecken.

### Brutt
D'Zuel vun deene Jonken hänkt dovun of, ob et e Joer mat villen oder wéinege Mais ass. Meeschtens huet eng Koppel eng Brutt am Joer mat 4-6 Jonken. A gudde Maisjore britt se zweemol. Eng Koppel Eile mat Jonker verdillegt an enger Nuecht 50 bis 60 Mais. Déi Jonk kommen am Ofstand vun e puer Deeg vuneneen op d'Welt. Wa se erwuesse ginn, fléien déi Jonk aus der Bruttgéigend fort, wann et do net méi genuch ze friesse gëtt. Dat kënnen Honnerte vu Kilometer sinn; de Rank vun enger Tureil, déi zu Lëtzebuerg, zu Biwer, gebuer gouf, ass 1.796 Kilometer wäit ewech a Spuenien erëmfonnt ginn.

### D'Tureil zu Lëtzebuerg
D'Tureil ass ass eng vun de 7 Eilenaarten, déi et zu Lëtzebuerg gëtt. Hire lëtzebuergeschen Numm huet se, well se hir Näschter gär a Kierchtierm baut. Zu Lëtzebuerg gëtt et 200-300 Bruttkoppelen där Eilen. Nom Zweete Weltkrich hat hir Zuel staark ofgeholl, dat well vill Kierchtierm (haaptsächlech wéinst de verwëlderten Hausdauwen) vergittert an d'Ëffnunge vu ville Scheieren a Ställ zougestoppt goufen. Nodeem d'Lëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga speziell Naschtkëschten opgehaangen huet, konnt de Bestand sech stabiliséieren.

D'Tureil steet op der Rouder Lëscht vun de Bruttvigel, déi potentiell bedreet sinn, auszestierwen. Si ass 2008 vun der LNVL als de *[[Vull vum Joer]]* erausgesicht ginn.

## Literatur
* Lorgé, P. & E. Melchior, 2010. In *Vögel Luxemburgs*, S. 183: *Schleiereule, Tuermeil*. Erausgi vun der Lëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga. ISBN 978-2-919920-01-3

## Kuckt och
* Lëscht vun de Vullen zu Lëtzebuerg
## Um Spaweck
* D'Tureil op der Websäit vun der LNVL
Gerhard Zeiler

De **Gerhard Zeiler**, gebuer den 20. Juli 1955 zu Wien, ass en éisträichesche Manager am Medieberäich. Hien ass zanter Abrëll 2012 Chef vun *Turner International Broadcasting*, dem internationalen Deel vun Turner Broadcasting Systems, enger Duechterfirma vun Time-Warner.

Virdru war hie vun 2003, wéi hien den Thomas Middelhoff ersat huet, bis Abrëll 2012 Generaldirekter vum RTL Group. 1998 hat hien den Helmut Thoma als Patron vun RTL Television ofgeléist.

## Kuckt och
* Jacques Rigaud

## Um Spaweck
* D'Enn vun der Ära Thoma bei RTL, am: Focus Nr. 15/1998.
Emmanuel Krivine

Den **Emmanuel Krivine**, gebuer de 7. Mee 1947 zu Grenobel, war vun 2006 bis 2015 den Orchesterchef a musikaleschen Direkter vum Orchestre philharmonique du Luxembourg.

Hien huet seng Funktioun fir d'Saison 2006/2007 als Nofollger vum Bramwell Tovey ugefaangen. Am Mee 2009 krut hie säi Kontrakt ëm 5 Joer verlängert.

## Um Spaweck
Gustave Doré

De **Gustave Doré**, gebuer zu Stroossbuerg de 6. Januar 1832, op N° 5 (haut 16), *Rue de la Nuée-Bleue*, a gestuerwen den 23. Januar 1883 zu Paräis a senger Wunneng an der Rue Saint-Dominique, war e franséischen Zeechner, Graveur, Sculpteur a Moler.

Hien huet als jonke Mënsch bei satireschen a kriteschen Zeitunge matgeschafft. E gouf awer haaptsächlech bekannt duerch d'Illustratioun vu Wierker wéi de Pantagruel vum Rabelais, d'Bibel an der Iwwersetzung vum Bourassé a Janvier, och nach *Bible de Tours* genannt, d'Contes drolatiques vum Balzac an d*'[[Jean de la Fontaine|Fables de la Fontaine]]*.

Seng Imaginatioun a Fantasie hunn aus him een exceptionellen Zeechner a Moler gemaach.
## Um Spaweck
Helmut Thoma

Den **Helmut Thoma**, gebuer den 3. Mee 1939 zu Wien, an och do, den 3. Mee 2025 gestuerwen, war en éisträichesche Jurist, Manager a Pressespriecher. Hien huet seng Haaptcarrière bei RTL gemaach.

## Karriär

Den Thoma, deen am Ufank eng Plaz an enger Molkerei hat, huet säi Studium an Owescoursen nogeholl, säin Abitur gemaach, op der Universitéit vu Wien Droit studéiert an ass 1962 zum *Dr. jur.* promovéiert.

Duerno war hie beim ORF Chef vum Service juridique. Dunn huet hien eng Plaz beim däitschsproochege Programm vu Radio Lëtzebuerg ugeholl, wou en 1982 Programmdirekter gouf.

1984 huet en d'Leedung vun der Televisiounsbranche, an 1986 d'Geschäftsféierung vun RTLplus Däitschland iwwerholl. 1998 huet den Helmut Thoma seng Plaz als Direkter vun RTL Television, déi hie vun 1991 bis 1996 hat, u säi Landsmann Gerhard Zeiler ofgetratt. 2003 ass den Zeiler Generaldirekter vum RTL Group ginn.

Den Thoma war dono vun 1998 bis 2002 Conseiller fir Medie vum deemolege Ministerpresident vun Nordrhein-Westfalen, Wolfgang Clement. Vun do un huet hie Rubricken an der *Wirtschaftswoche* geschriwwen; hie war *Ehrensenator* vun der *Business and Information Technology School* (BiTS) zu Iserlohn, a Member vum Conseil de sureveillance vun der freenet AG a vum *Deutsches Anleger Fernsehen* (DAF), dat dem ëmstriddene „Börsen-Guru“ Bernd Förtsch gehéiert. Am Summer 2007 huet hien TT-Studios gegrënnt, eng Entreprise fir Berodungen iwwer Medien.

Hien ass op sengem 86. Gebuertsdag zu Wien un engem Häerzinfarkt gestuerwen.

## Präisser an Auszeechnungen
* *Medien-Mann* vum Joer 1989
* *[[Bambi (Auszeechnung)|Bambi]]* (1990)
* *Gëlle Kamera* (1990)
* *Gëllent Éierenzeeche vun der Stad Wien* (1991)

## Um Spaweck
* D'Enn vun der Ära Thoma bei RTL, am: Focus Nr. 15/1998
De Mitock

***De Mitock, e Wocheblad fir Jux an Zodi*** war eng lëtzebuergeschesch satiresch Wochenzäitschrëft, déi et vun 1937 bis 1940 gouf.

Déi éischt Nummer koum de 14. Oktober 1937 eraus. De Redakter vun der Zeitung war den Nic Molling (1902-1964). D'Adress war: Michel-Welterstrooss 22, Lëtzebuerg. Eng Eenzelnummer huet ee Frang kascht an d'Quartalsabonnement zéng Frang. Gedréckt gouf *De Mitock* an der Dréckerei Edouard Nimax. Déi lescht Nummer koum den 10. Mee 1940 eraus, op deem Dag, wou déi däitsch Wehrmacht Lëtzebuerg iwwerfall huet.

*De Mitock* war antifaschistesch orientéiert an hat Sympathië fir d'Kommunistesch Partei.

Firwat d'Zeitung den Numm vum Mitock gedroen huet, ass net vun der Redaktioun erkläert ginn. Warscheinlech wéinst dem *Federschopf* vum Vull, mengt de Marc Thiel. Vläicht awer och wéinst dem *[[De Gukuk|Gukuk]]*, der satirescher Zäitschrëft, déi vun 1922 bis 1934 zu Lëtzebuerg publizéiert gouf; de Mitock (de Vull) an de Guckuck (de Vull) ginn an dem Volleksglawen dacks associéiert, well deen een (de Mitock) am Fréijoer gewéinlech véierzéng Deeg virun dem aneren (dem Guckuck) nees bei eis opdaucht. Oder awer, well de Mitock, dee fälschlecherweis am Ruff steet, am Géigesaz zu anere Vulle säin Nascht net propper ze halen, scho bei den ale Réimer als *Drecksvull*, als een, dee säin eegent Nascht beschmotzt, betruecht gouf, e Behuelen, dat hei also am iwwerdroenen a satiresche Sënn éischter positiv ze bewäerte wier.
 
## Literatur
* Hilgert, R., 2004. *Zeitungen in Luxemburg, 1704-2004.* Luxembourg, Service Information et Presse, 258 S. (De Mitock: S. 194-195). 
* Hilgert, R., 2004. *Les journaux au Luxembourg, 1704-2004.* Luxembourg, Service Information et Presse, 258 S. (De Mitock: S. 194-195). http://www.gouvernement.lu/publications/download/zeitungen_FR_2004.pdf
* Thiel, M., 1999. *Grobe Wahrheiten. Selten ein Schaden ohne Nutzen. Rückblick auf ein Jahrhundert satirische Schriften in Luxemburg.* In: *[[Lëtzebuerger Almanach]] vum Joerhonnert: 1900-1999.* Éditions Guy Binsfeld, Lëtzebuerg, S. 291-298.

## Kuckt och
* Lëtzebuerger satiresch Schrëften
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
*De Mitock, déi éischt Nummer (14. Oktober 1937).
*De Mitock, déi lescht Nummer (10. Mee 1940).
Vull vum Joer

**Vull vum Joer** ass eng Bezeechnung, déi eng Vullenaart zu Lëtzebuerg vun der ASBL natur&ëmwelt (bis 2012: Lëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga) kritt, fir doduerch besonnesch Opmierksamkeet an der Ëffentlechkeet ze kréien. Dacks sinn et Vullenaarten, déi op der Rouder Lëscht stinn, déi also an hirem Bestand bedreet sinn.

## Vulle vum Joer
Ënnendrënner ass d'Lëscht vun de Vulle vum Joer, vun 1978 bis haut (Stand: 2026)


* 1978: Tureil (*Tyto alba*)
* 1979: Äisvull (*Alcedo atthis*)
* 1980: Bontspiecht (*Dendrocopos major*)
* 1981: Grousse Groen Neimäerder (*Lanius excubitor*)
* 1982: Bamfallek (*Falco subbuteo*)
* 1983: Blomees (*Cyanistes caeruleus*)
* 1984: Äisvull (*Alcedo atthis*)
* 1985: Piwitsch (*Vanellus vanellus*)
* 1986: Waassereps (*Triturus alpestris*)
* 1987: Schaarschtechschmuewel (*Hirundo rustica*)
* 1988: Tureil (*Tyto alba*)
* 1989: Grénge Spiecht (*Picus viridis*)
* 1990: Gaarderoutschwanz (*Phoenicurus phoenicurus*)
* 1991: Wanterpanewippchen (*Motacilla cinerea*)
* 1992: Fëschotter (*Lutra lutra*)
* 1993: Schwaarze Stuerk (*Ciconia nigra*)
* 1994: Steekauz (*Athene noctua*)
* 1995: Roude Schéierschwanz (*Milvus milvus*)
* 1996: Routbrëschtchen (*Erithacus rubecula*)
* 1997: Schwaarze Spiecht (*Dryocopus martius*)
* 1998: Léiweckelchen (*Alauda arvensis*)
* 1999: Gielemännchen (*Emberiza citrinella*)
* 2000: Brongbrëschtchen (*Saxicola rubetra*)
* 2001: Hauwendaucher (*Podiceps cristatus*)
* 2002: Klenge Jäizert (*Acrocephalus scirpaceus*)
* 2003: Waassermärel (*Cinclus cinclus*)
* 2004: Waasserhéngchen (*Gallinula chloropus*)
* 2005: Grondschmuewel (*Riparia riparia*)
* 2006: Leeëndecker (*Apus apus*)
* 2007: Maiskinnek (*Apus apus*)
* 2008: Tureil (*Tyto alba*)
* 2009: Kréchel (*Falco tinnunculus*)
* 2010: Léiweckelchen (*Alauda arvensis*)
* 2011: Guckuck (*Cuculus canorus*)
* 2012: Grousse Groen Neimäerder (*Lanius excubitor*)
* 2013: Ramm (*Corvus corax*)
* 2014: Wäisse Stuerk (*Ciconia ciconia*)
* 2015: Hausschmuewel (*Delichon urbicum*)
* 2016: Dréihälschen (*Jynx torquilla*)
* 2017: Roude Schéierschwanz (*Milvus milvus*)
* 2018: Blobrëschtchen (*Luscinia svecica*)
* 2019: Fluessfénk (*Carduelis cannabina*)
* 2020: Hausspatz (*Passer domesticus*)
* 2021: Feldhong (*Perdix perdix*)
* 2022: Uhu (*Bubo bubo*)
* 2023: Duerteldauf (*Streptopelia turtur*)
* 2024: Flossséischmuewel (*Sterna hirundo*)
* 2025: Gaarderoutschwanz (*Phoenicurus phoenicurus*)
* 2026: Sandschmuewel (*Riparia riparia*)


## Kuckt och
* Bam vum Joer
Bramwell Tovey

De **Bramwell Tovey**, gebuer den 11. Juli 1953 zu Ilford, a gestuerwen den 12. Juli 2022, war en engleschen Dirigent a Komponist. 

Vun 2002 un huet hien als Nofollger vum David Shallon den Orchestre philharmonique du Luxembourg (OPL) als musikaleschen Direkter geleet. No sengem Récktrëtt ass den Emmanuel Krivine an der Saison 2006/2007 a seng Plaz getratt.

## Um Spaweck

* Säit vum OPL
Clay T. Whitehead

De **Clay T.** (Tom) **Whitehead**, gebuer den 13. November 1938, a gestuerwen den 23. Juli 2008, war en US-amerikanesche Conseiller a Geschäftsmann, hie gëllt als *Papp* vun der Satellittentelevisioun.

De Clay Whitehead huet an der US Army gedéngt an duerno fir d'Rand Corporation geschafft, wou e sech mat wirtschaftlechen Theemen an där zur nationaler Sécherheet befaasst huet. Duerno war hie *Special Assistant* ënner dem President Nixon, wou hien ë.&nbsp;a. fir d'NASA, d*Atomic Energy Commission*, d*'National Science Foundation*, an d'FCC responsabel war. Hien huet d'Entwéckung vun der amerikanescher Raumfaartpoltik nom Apollo-Programm geleet, dorënner d'Decisioun, e Space Shuttle an eng Raumstatioun ze bauen.

Hie gouf den éischten Direkter vum *U.S. Office of Telecommunications Policy*, a war responsabel fir d'Politik zu der Reguléierung vun Televisioun, Kabel an Telekommunikatioun. Hie gouf de "Papp vun der *Open Skies policy*” genannt.

Spéider huet hien d'Regierungsadministratioun verlooss gouf a *Visiting Fellow* zu Harvard an um MIT. Hien huet Hughes Communications gegrënnt a gouf hire President. Do huet hien de "Galaxy" Business entwéckelt, deen de Modell gouf fir d'Iwwerdroe vun Televisiounsprogrammer iwwer Satellit.

Zu Lëtzebuerg hat hien, ënnerstëtzt vum Pierre Werner, d'Gesellschaft Coronet gegrënnt, fir e kommerziellen Direkt-Televisiounssatellit vu Lëtzebuerg aus ze bedreiwen. Dëse Projet gouf, virun allem vu franséischer Säit, als "Coca-Cola-Satellit", staark kitiséiert. Et koum dofir zur Grënnung vun der SES, wouropshin de Whitehead, mat Succès, de Lëtzebuerger Staat an d'SES op Schuedenersaz verklot huet.

Den Dr. Clay T. Whithead war President vu Clay Whitehead Associates, enger Gesellschaft, déi am Televisiouns- an Telekomberäich aktiv ass, an och an de Verwaltungsréit vun ettlechen anere Gesellschaften. Hie war en *Distinguished Visiting Professor of Communications Policy* op der George Mason University.

## Um Spaweck
* Noruff an der Washington Post
LGL Big Band

D**'LGL Big Band** ass eng Bigband, déi 2003 am Stater Jongelycée gegrënnt gouf.

De Repertoire ëmfaasst verschidde Stilrichtunge vu Swing, Bossa, Jive a modern Transkriptioune vu Pop- a Rockmusek. D'Big Band trëtt virun allem am LGL op, mä hat och schonn e Concert op der Plëss d'Arem an der Stad. Hiren Dirigent ass de Pit Kuffer, Trompettist a Professer am LGL. D'LGL Big Band zitt net nëmme Schüler aus dem LGL un, et sinn och Schüler aus anere Lycéeë mat derbäi.

## Um Spaweck
* Homepage op lgl.lu
Charles Sowa

De **Charles Sowa**, gebuer de 15. Abrëll 1933 zu Schëffleng, an och do gestuerwen de 7. Juli 2013, war e lëtzebuergesche Sportler, spezialiséiert am athleetesche Goen.

Hien ass de Papp vum Marco Sowa deen och am athleetesche Goen un enger Olympiad (1988) deelgeholl huet.

## Resultater am Sport
Hien huet véiermol un den olympesche Summerspiller deelgeholl, all Kéier op der Distanz vun 20 a 50&nbsp;km:
* Roum (1960)
* Tokyo (1964)
* Mexiko (1968)
* München (1972)
Op der laanger Distanz huet en zweemol säi bescht Resultat zustan bruecht. 1964 zu Tokyo ass e vu 34 Athleeten den néngte ginn an 1972 zu München war hien den zéngte vu 36 Athleeten, obwuel en du schonn 39 Joer al an duerch eng Bronchite geschwächt war.

Hien ass an där Zäitspan och bei den Europameeschterschafte véiermol un den Depart gaangen, zu Athen ass en dobäi 1969 de siwente ginn.

Véiermol, an de Joren 1964, 1967, 1971 an 1972, ass hien zum lëtzebuergesche Sportler vum Joer gewielt ginn.

## Aktivitéite fir de Sport
Ënner der Presidentschaft vum Norbert Haupert vun 1973 bis 1979 war de Charles Sowa Sportdirekter vum Liichtathleetikverband, spéider ënner dem Mil Jung huet en Initiativen ergraff fir d'Liichtathleetik bei de Fraen ze fërderen.

Vun 1988 bis 1994 war hie President vun der Escher Fola.

## Quellen
* Luxemburger Wort vum 10. Juli 2013, S. 46: *Durch und durch ein Kämpfer*

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Resultater vum Charles Sowa op der Säit vun der Association luxembourgeoise des Olympiens
* Resultater vum Charles Sowa bei den Olympesche Summerspiller
Nationalstrooss 63 (Belsch)

D**'Nationalstrooss 63** oder och **Route du Condroz** ass eng belsch Nationalstrooss an de Provënze Léck an Namouer.

Se huet hiren Ufank zu Sclessin just nieft dem Stadion vum Standard a féiert vun do no Westen bis op Marche. Si ass gréisstendeels véierspuereg ausgebaut, heiansdo mat enger kalifornescher Mauer an der Mëtt, an déi éischt Kilometere bis op Kopp vu Boncelles sinn als Autobunn ausgebaut. D'Nationale 63 ass op hirer ganzer Streck en Deel vun der E46.

## Verlaf
Se huet hiren Ufank op dem Quai Vercour zu Sclessin respectiv op der Kräizung mat der *Rue E. Solvay*, a féiert dann iwwer d'Bréck vun Ougrée iwwer d'Meuse an d'N90 déi sech ënner der Bréck an de *Quai Louva* a *Quai Mickiels* opdeelt. Vun do geet et weider erop op d'Kopp laanscht de Sender vum Bol d'Air an de Country Hall bis op d'Kräizung vu Boncelles, dat déi eenzeg Kräizung op zwéin Niveauen an enger Uertschaft ass. Op där Kräizung ginn d'Stroosse fir op Tilff a Seraing fort. Op der Streck tëscht Boncelles an Tinlot gëtt et zwou grouss Kräizungen déi mat Luuchte regléiert sinn, an zwar déi vu Plainevaux an déi zu Neupré. Déi aner si meeschten als Rond-point ugeluecht. Vun Tinlot bis op Marche gëtt et keng Kräizunge méi, d'Niewestroosse féieren all iwwer Brécken.

Vun der Entrée vu Marche un ass se boulevardsméisseg ugeluecht, a se huet hiert Enn um Verdeeler vun der N4.

## Um Spaweck
Hézelon vu Léck

Den **Hézelon vu Léck** war e Lécker Doumhär Enn 11. an Ufank 12. Joerhonnert. Hie war den Architekt vun der 3. Abtei vu Cluny.
Jean Meyer

De **Jean Meyer**, gebuer de 16. Abrëll 1837 zu Iechternach, a gestuerwen den 11. Januar 1917, war e lëtzebuergeschen Apdikter a Cheemiker.

Hien huet op der Universitéit Heidelberg beim Erlenmeyer studéiert. Am November 1863 gouf hien zu Lëtzebuerg als Apdikter zougelooss; am Januar 1866 huet de Jean Meyer op der Eecher Plaz déi éischt Apdikt zu Eech opgemaach. Hien huet och fir d'Eecher Schmelz geschafft, wou en Analyse gemaach huet. 1874 huet de Meyer dem Pierre-Éloi Schoué seng Apdikt verkaf, dee se spéider dem Xavier Perlia weiderverkaf huet.

1878 huet de Jean Meyer an der Fachzeitung *Iron* en Artikel iwwer deen neie Procedé geliess, deen den Sidney Thomas a säi Konseng Percy G. Gilchrist entwéckelt haten, an deen et erlaabt, beim Bessemerprocedé de Phosphor bal ganz aus dem Goss erauszekréien, fir héichwäertege Stol ze maachen. Hie krut den Émile Metz iwwerzeegt, d'Lizenz fir Lëtzebuerg fir dee Procedé ze kafen.

De Jean Meyer war vun 1882-1897 Direkter vun der Diddelenger Schmelz, déi ganz nom neie Procedé Stol produzéiert huet.

Hie war Member vun der *[[Section des sciences médicales (Institut grand-ducal)|Société des sciences médicales]]*. Hien huet sech awer och fir Botanik intresséiert a war Member vun der *[[Société de botanique du grand-duché de Luxembourg|Société de botanique]]*. 1867 war hie "membre agrégé" vun der *[[Société des sciences naturelles du Grand-Duché de Luxembourg|Société des sciences naturelles]]* ginn, wou hien an der botanescher Spezialsektioun matgeschaft huet. 1871 ass hie Vizepresident vum *[[Société de botanique du grand-duché de Luxembourg|Comité de botanique]]* ginn.

Hie war de Papp vun der Lise Rischard.

## Publikatiounen (Auswiel)
* *Beschreibung der im Großherzogthum Luxemburg vorkommenden Orchideen.* B. Bück, Luxemburg 1864, 22 S.
* *Formules magistrales vétérinaires ordinairement employées dans le Grand-Duché de Luxembourg.* Bulletin de la Société des sciences médicales du Grand-Duché de Luxembourg, Année 4(1867), [n° 3], S. 130-137.
* *Pepsinum.* Bulletin de la Société des sciences médicales du Grand-Duché de Luxembourg, Année 4(1867), [n° 3], S. 138-144.

## Literatur
*Anonymus, 1998. *Personnagen: Jean [Meyer].* Lëtzebuerger Journal 1998, No 73 (16. Apr.): 19.
* Kugener, H., 2005. *Die zivilen und militärischen Ärzte und Apotheker im Großherzogtum Luxemburg.* Band 2/3 (H-R). Luxemburg, Eigenverlag, S. 653-1342 (J. Meyer, S. 1067f.)
*Liez, N. 1886. *Dictionnaire avec des notices biographiques de tous les membres du corps médical luxembourgeois pendant le XIXe siècle. Avec une biographie du Docteur Félix Schaan.* Luxembourg, Impr. Vve M. Bourger-Blum, 167 S. (Jean Meyer: S. 91-92).
*Massard, J.A., 1988. *[https://massard.info/pdf/Massard_1988_Cholera_2021.pdf Echternach und die Cholera. Ein Beitrag zur Geschichte der Medizin und der öffentlichen Hygiene in Luxemburg.]* Publications du Centre Universitaire de Luxembourg, Département des Sciences: Biologie-Chimie-Physique, fasc. 1, 259 S. (J. Meyer, S. 218; mat weidere Literaturhiwäiser).
## Kuckt och
* Lëscht vu Cheemiker
Nicolas Molling

Den **Nicolas** ("**Nic**" oder "**Kolja**") **Molling**, gebuer den 30. August 1902 zu Weiler zum Tuer, a gestuerwen den 21. August 1964 zu Oberwil an der Schwäiz, war e lëtzebuergesche Journalist, Editeur a Schrëftsteller.

Hien huet am *[[Tageblatt]]* geschafft, a war den Editeur vun der satirescher Zeitung *[[De Mitock]]* (1937-1940) an der antifaschistescher Wochenzeitung *[[Die neue Zeit (1936-1940)]]*.

Am Zweete Weltkrich war hien an der Resistenz aktiv.

### Wierker

## Um Spaweck
Dieter Thomas Heck

Den **Dieter Thomas Heck**, gebuer den 29. Dezember 1937 zu Flensburg als *Carl-Dieter Heckscher*, a gestuerwen den 23. August 2018 zu Berlin, war en däitsche Schlagersänger, Moderateur, Schauspiller, Showmaster, Filmproduzent an Entertainer, dee seng Karriär op de *[[Vier fröhliche Wellen]]* vun RTL ugefaangen huet.

## Um Spaweck