open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mareike Carrière

D**'Mareike Carrière**, gebuer de 26. Juli 1954 zu Hannover, a gestuerwen de 17. Mäerz 2014 zu Hamburg, war eng däitsch Schauspillerin.

Si ass d'Sëschter vum Schauspiller Mathieu Carrière.
## Filmographie
### Kino
* 1977: *Taugenichts*,vum Bernhard Sinkel mam Jacques Breuer an Eva Maria Meineke
* 1978: *Un second souffle*,vum Gérard Blain mam Robert Stack an Anicée Alvina
* 1984: *Yerma*,vum Imre Gyöngyössy 
* 1984: *Abschied in Berlin*,vum Antonio Skármeta mam Käte Jaenicke 
* 1985: *Mary Ward - Zwischen Galgen und Glorie*,vum Angelika Weber mam Hannelore Elsner a Irm Hermann
* 1989: *Maihime*,vum Masahiro Shinoda 
* 1989: *The Rosegarden*,vum Fons Rademakers mam Liv Ullmann a Maximilian Schell
* 1989: *Zugzwang*,vum Mathieu Carrière mam Victoria Tennant a Mathieu Carrière
* 2004: *Unkenrufe - Zeit der Versöhnung*,vum Robert Glinski mam Krystyna Janda a Matthias Habich
* 2010: *A dangerous method*,vum David Cronenberg vum Keira Knightley, Viggo Mortensen a Michael Fassbender

## TV-Filmer (Auswiel)
* 1981: *Der Poltergeist*, vum Jindrich Mann mam Heinz Moog 
* 1981: *Die zweite Haut*, vum Frank Beyer mam Angelica Domröse a Jana Brejchová
* 1986: *Christian Rother - Bankier für Preußen*, vum Peter Deutsch mam Gerd Baltus 
* 1995: *Fast wie Ferien*, vum Georg Schiemann 
* 1995: *Schuldig auf Verdacht*, vum Petra Haffter mam Peter Sattmann a Vera Tschechowa
* 1997: *Pardaillan*, vum Edouard Niermans mam Jean-Luc Bideau a Guillaume Canet
* 2001: *Das Mädchen aus der Fremde*, vum Peter Reichenbach mam Christian Kohlund 
* 2002: *Pommery und Putenbrust*, vum Manfred Stelzer mam Katharina Thalbach 
* 2004: *Pommery und Hochzeitstorte*, vum Manfred Stelzer mam Katharina Thalbach a Pierre Besson
* 2005: *Das Zimmermädchen*, vum Matthias Tiefenbacher mam Axel Milberg a Rudolf Kowalski
* 2006: *Pommery und Leichenschmaus*, vum Manfred Stelzer mam Pierre Besson an Armin Rohde
* 2007: *Kein Geld der Welt*, vum Berno Kürten mam Uwe Ochsenknecht 
* 2009: *Meine Tochter und der Millionär*, vum Stephan Meyer mam Jan Fedder an Ulrich Noethen
* 2010: *Katie Fforde: Eine Liebe in den Highlands*, vum John Delbridge mam Johannes Zirner an Eleonore Weisgerber
* 2011: *Gottes mächtige Dienerin*, vum Markus Rosenmüller mam Christine Neubauer 
* 2012: *Frühling für Anfänger*, vum Achim Bornhak mam Simone Thomalla 
* 2013: *Frühlingsgefühle*, vum Thomas Jauch mam Simone Thomalla
### TV-Serien (Auswiel)
* 1986-1994: * [[Großstadtrevier]] * (62 Episoden)
* 1987-1996: *[[Praxis Bülowbogen]] * (47 Episoden)
* 1997-2000: *Die Schule am See* (19 Episoden)
* 2003-2007: *Was nicht passt, wird passend gemacht* (16 Episoden)

## Um Spaweck
Jean-Antoine Injalbert

De **Jean-Antoine Injalbert**, gebuer den 23. Februar 1845 zu Béziers, a gestuerwen den 20. Januar 1933 zu Paräis, war e franséische Sculpteur.

## Wierker
* Véier Skulpturen um Pont Mirabeau zu Paräis:
** *La Ville de Paris*
** *L'Abondance*
** *Le Commerce*
** *La Navigation*

## Kuckt och
* Monument Amalia
## Um Spaweck
(136472) Makemake

**(136472) Makemake** (Symbol: ), fréier provisoresch Bezeechnung *2005&nbsp;FY<sub>9</sub>*, ass en Zwergplanéit vun der Ënnerklass Plutoiden an der Kuiperceinture.

## Entdeckung
Den Himmelskierper gouf den 31. Mäerz 2005 vum Mike Brown (CalTech), dem Chad Trujillo (Gemini-Observatoire) an dem David Rabinowitz (Yale-Universitéit) mam Oschin-Schmidt-Teleskop um Palomar-Observatoire entdeckt. Den Objet krut vum Entdeckerteam déi inoffiziell Aarbechtsbezeechnung „Easterbunny“ (Ouschterhues).

D'Entdeckung vum Makemake gouff offiziell den 29. Juli 2005 bekannt gemaach. De selwechten Dag goufen och déi grouss Transneptunen Haumea an Eris der Ëffentlechkeet bekannt gemaach. Dës dräi Objete stellen zesumme mam Pluto no haitegem Wëssen déi véier gréisst bekannt Kuiperceintureobjeten duer. Den Duerchmiesser vum Makemake gëtt op 1.800 Kilometer geschat (zirka 75&nbsp;% vun der Gréisst vum Pluto). Seng visuell Hellegkeet läit bei ronn 17&nbsp;mag, woumat hien den zweethellsten Objet nom Pluto an der Kuiperceinturen ass.

## Numm

Am Juli 2008 krut hien den Numm *[[Makemake (Mythologie)|Makemake]]* no der Schëpfergottheet vun der Ouschterinselkultur.

## Eegenschaften

De Makemake beweegt sech op enger elliptescher Ëmlafbunn am Ofstand tëscht 38,5 AE (Perihel) an 52,8 AE (Aphel) ëm d'Sonn. D'Bunn ass ronn 29° géint d'Ekliptik gebéit. Fir en Ëmlaf ronderëm d'Sonn brauch den Zwergplanéit ronn 309 Joer.

De Makemaken ass méi grouss wéi den Ceres. Duerch seng Gréisst ass hie warscheinlech am hydrostatesche Gläichgewiicht a bal kugelfërmeg.

No der Entscheedung vun der IAU vum 11. Juni 2008 gouf en der Kategorie vun de Plutoiden, enger Ënnerkategorie vun de Zwergplanéiten, zougeschriwwen, well seng absolut Hellegkeet méi kleng wéi +1&nbsp;mag ass.

## Kuckt och

* Asteroid
## Um Spaweck
Promontorium Heraclides

De **Promontorium Heraclides** oder **Kap Heraclides** ass ee vun de béide Kappen op den Enner vun de Montes Jura um Rand vum Sinus Iridum um Äerdmound. De Kap Heraclides läit südlech vum Sinus Iridum, géintiwwer vum zweete Kap Promontorium Laplace (Kap Laplace).

## Um Spaweck
* International Astronomesch Unioun: *[http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/4843;jsessionid=a887a7b1a19060cd9034093e1339 Promontorium Heraclides]*

## Kuckt och
* Lëscht vu Bierger um Äerdmound
Promontorium Kelvin

De **Promontorium Kelvin** (och **Kap Kelvin**) ass e Kap um Äerdmound, am südëstlechen Deel vum Mare Humorum. En huet en Duerchmiesser vu 45,01 Kilometer. Ronn 150 Kilometer südwestlech vum Promontoire läit den Aschlagkrater Vitello, ongeféier 155 Kilometer westlech vum Krater Puiseux.

Direkt südlech vum Promontorium Kelvin, um Bord vum Mare Humorum läit den 78 Kilometer laange Terrainsofbroch Rupes Kelvin, deen nom Biergvirspronk genannt gouf.

D'Koordinate vum Kap Kelvin sinn: 26° 54′ S, 33° 30′ W.

De Promontorium Kelvin gouf 1935 nom Lord Kelvin genannt.

## Um Spaweck
* Promontorium Kelvin am Gazetteer of Planetary Nomenclature vun der USGS

## Kuckt och
* Lëscht vu Bierger um Äerdmound
Carlo Pace (Fousballspiller)

De **Carlo Pace**, gebuer de 7. Abrëll 1978, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 30. Mäerz am 7. September 2005 huet de Carlo Pace 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Hie schafft och als Léierkraaft am Süden.
Lëscht vun äerdnoen Asteroiden

Déi nofollgend Tabell enthält d'Deellëscht vun de sougenannten äerdnoen Asteroiden. Déi an der éischter Kolonn opgefouert Ziffere ginn d'Reiefolleg vun hirer Entdeckung un, se sinn den Identifikatiounsnumero a sinn e Bestanddeel vum Numm.

__TOC__

## [[Amor-Asteroid]]en

## [[Aten-Asteroid]]en

## [[Apollo-Asteroid]]en

## Kuckt och

* Alphabetesch Lëscht vun Asteroiden
* Benennung vun Asteroiden a Koméiten
* Äerdnoen Asteroid
* Asteroid

## Um Spaweck
* Lëscht vun Amor-Asteroiden
* Lëscht vun Aten-Asteroiden
* Lëscht vun Apollo-Asteroiden
Amalia-Monument

D**'Amalia-Monument** ass e Monument um Bord vum Park an der Stad Lëtzebuerg, dat un d'Amalia vu Sachsen-Weimar-Eisenach erënnert.

Scho kuerz nom Doud vun der Prinzessin Amalia den 1. Mee 1872 goufen et Pläng fir hir e Monument opzeriichten. Eng ëffentlech Souscriptioun huet sech awer méi schwiereg erwisen, wéi geduecht. Dobäi koum, datt de Wëllem III. net begeeschtert war, datt enger Prinzessin, déi och nach dynastiefriem war, e Monument opgeriicht gi soll, virun engem aus der Dynastie vun den Oranier. Duerch déi finanziell Ënnerstëtzung vun der Stad Lëtzebuerg, nodeems d'Chamber de Projet ofgeleent hat, konnt am Agank vum Park dëst Monument awer opgeriicht ginn.

D'Pläng an d'Dispositioun vum Monument goufe vun den Architekten Oscar Belanger an Tony Dutreux ausgeschafft. D'Standbild steet op engem sailenaartege Sockel an der Mëtt vun enger Exedra, engem nischenaartege Raum, vun 10m Duerchmiesser mat 2 Trapen. Den hënneschten Deel besteet aus enger Bänk mat den agravéierten Nimm vun den 12 Kantonen.

D'Skulptur aus Bronze gëllt offiziell als Wierk vum franséische Sculpteur Charles Pêtre. D'Maquette vun der Skulptur gouf awer vun deem sengem Schüler Jean-Antoine Injalbert ausgefouert.

D'Aweiung vum Monument war den 30. Oktober 1876. Et ass dat éischt Monument zu Lëtzebuerg, dat fir eng Fra opgeriicht gouf.

No enger Renovatioun vum Monument an enger Neigestaltung vun den Alentoure koum et den 21. Juni 2000 zu enger weiderer Aweiung bei där de Buergermeeschter Paul Helminger eng Ried gehalen huet.

Lénks a riets vum Monument stinn zwou bemierkenswërt Sequoiaen. Nobäi ass och den Amaliabuer.

## Literatur
* Scheffen, Jean-Louis, *Sie war des Landes Mutter*, Die Warte, 15|2722, S. 4- 7, Luxemburger Wort, 5. Mee 2022
* Beck, Fanny, 1998, In: Ons Stad Nr 58 Ss. 17-19

## Um Spaweck
Serge de Waha

De **Serge de Waha**, gebuer den 1. Januar 1959 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Fotokënschtler a Konschterzéier.

Hien huet vun 1979 bis 1980 op der *[[Freie Kunstschule Stuttgart]]* a vun 1980 bis 1986 Konschterzéiung op der *[[Staatliche Akademie der Bildenden Künste Stuttgart]]* gemaach. Hien huet ausserdeem vun 1981 bis 1985 Geschicht op der *[[Universität Stuttgart]]* studéiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* Websäit vum Serge de Waha
Monument aux morts Ueweraanwen

D**'Monuments aux morts**, dat um Lieu-dit "Am Sand" zu Ueweraanwen an der Gemeng Nidderaanwen steet, erënnert un d'Affer vum Zweete Weltkrich.

Den Entworf vum Monument huet de lëtzebuergesche Sculpteur Raymond Petit ausgeschafft, deen en als Don un d'Gemeng Nidderaanwen ginn huet. D'Marbrerie Boost vun Nidderaanwen huet d'Monument realiséiert.

Um Monument aus rosa Granit steet uewe lénks den Text:

EISE VERSTUERWENE
FIR D'HEMECHT
1940-1945


D'Aweiung vum Monument war den 9. Oktober 1995 am Kader vun der *Journée de la commémoration nationale*.

## Kuckt och
* Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg

## Literatur
* Rischette, Gilbert, 2007: *Une oeuvre en cours. Portrait de l'artiste-sculpteur raymond j-m petit.* Gilbert Rischette / Raymond J-M Petit, ISBN 978-1-87996-696-0, Ss 48-49
Boy Cloos

De **Félix Cloos jun.** oder **Boy Cloos**, gebuer den 30. Oktober 1928 zu Diddeleng, ass e lëtzebuergeschen Entreprener a Moler.

Hie wunnt zu Kell am See a Rheinland-Pfalz, wou en der Gemeng eng Vélosbréck an eng vun him patentéiert Mini-Soccer-Anlag finanzéiert huet.

## Literatur
* *Boy Cloos. Un puissant Coloriste.*, Éditions Schortgen, Esch-Uelzecht, 2003, ISBN 2-87953-959-3

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Stralungsgläichgewiicht

D**'Stralungsgläichgewiicht** ass den Zoustand, deen en ofgeschlossent System vu stralende Kierper erreecht, wann all Kierper déi gläich Enntemperatur ugeholl hunn.

Den Zoustand gëtt erreecht duerch géigesäiteg Zoustralung an Absorptioun. D'Enntemperatur entsprécht dem Stralungsgläichgewiicht: jiddwer Kierper emittéiert geneesou vill Stralung wéi hien absorbéiert.
Baryzentrum

Mat **Baryzentrum**, vum griichesche βαρύς „schwéier“, bezeechent een an der Himmelsmechanik de Massemëttelpunkt vun engem System dat aus zwéin oder méi Himmelskierper besteet. Et ass de Roupunkt vum System, ëm dee sech d'Kierpere beweegen (z.&nbsp;B. Äerd a Mound) a mat dem de System un der Beweegung vun engem gréissere System deelhëlt (z.&nbsp;B. Äerd a Mound op hirer Bunn ëm d'Sonn).

## Um Spaweck
Plutoid

E **Plutoid** ass en transneptunesche Zwergplanéit.

No der Entscheedung vun der Internationaler Astronomischer Unioun (IAU) vum 11.&nbsp;Juni 2008 sinn d'Plutoiden eng Ënnerklass vun den Zwergplanéiten. Si mussen also eng Ëmlafbunn ëm d'Sonn hunn a genuch Mass besëtzen, fir duerch déi eege Gravitatioun eng hydrostatesch Gläichgewiichtsform (bal kugelfërmeg Gestalt) unzehuelen. Geneesou däerfe si hiren Orbit net vun aneren Objete berengegt hunn, sou wéi et bei Planéiten de Fall ass, an et däerf sech bei hinnen net ëm e Satellit handelen. Am Ënnerscheed zu den Zwergplanéite kënnt als zousätzleche Krittär fir d'Plutoiden nach dobäi, datt déi grouss Hallefachs vun hirer Bunn ëm d'Sonn déi vum Neptun iwwertreffe muss.

Dat heescht, datt den Zwergplanéit Ceres net als Plutoid bezeechent gëtt, well hien an der Haaptasteroidenceinture tëscht dem Mars an dem Jupiter ass a sech dofir net bausse vun der Neptunbunn ophält.

D'Zwergplanéiten, déi zum Zäitpunkt vun der Definitioun de Plutoidestatus kruten, waren de Pluto an deen eppes méi groussen Eris. Et ass allerdéngs unzehuelen, datt nach weider Plutoiden am Beräich hanner der Neptunëmlafbunn entdeckt ginn.

## Benennungsprozess
An engem vun der International Astronomical Union's Committee on Small Body Nomenclature (CSBN) an der IAU Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN) geféiertem Benennungsprozess sollen dobäi an Zukunft all Himmelskierper vum Sonnesystem als Plutoide betruecht ginn, wou déi grouss Hallefachs méi grouss ass, wéi déi vum Neptun an dem seng absolut Hellegkeet méi grouss ass wéi +1&nbsp;Mag ass. D'Astufung als Zwergplanéit resp. d'Réckstufung zum Asteroid gëtt am Kader vu weiderféierenden Observatioune verifizéiert. Doduerch goufen de Makemake an den Haumea och der Kategorie vun de Plutoiden zougeschriwwen.

## Lëscht vun de Plutoiden
* Pluto
* Eris
* Makemake
* Haumea

Kandidaten:
* Varuna
* Quaoar
* Sedna
* Orcus

## Kuckt och

* Asteroid
* Zwergplanéit
* Kuiperceinture
Etta James

D**'Etta James**, gebuer als *Jamesetta Hawkins* de 25. Januar 1938 zu Los Angeles a Kalifornien, a gestuerwen den 20. Januar 2012 zu Riverside a Kalifornien, war eng US-amerikanesch Rhythm-and-Blues-, Blues-, Gospel-, Rock-'n'-Roll- an Jazz-Sängerin.

## Discographie

### Albumen
* 1961: The Second Time Around
* 1961: At Last!
* 1962: Etta James
* 1962: Sings for Lovers
* 1963: Top Ten
* 1964: Etta James Rocks the House [live]
* 1965: The Queen of Soul
* 1966: Call My Name
* 1968: Tell Mama
* 1970: Funk
* 1971: Losers Weepers
* 1973: Peaches
* 1974: Come a Little Closer
* 1976: Etta Is Betta Than Evvah!
* 1978: Deep in the Night B
* 1980: Changes
* 1981: Chess Masters
* 1981: Good Rockin' Mama
* 1982: Etta - Red Hot 'n'
* 1983: Tuff Lover
* 1986: R&B Queen
* 1986: Early Show, Vol. 1 - Blues in the Night
* 1986: Late Show, Vol. 2 - Live at Maria's Memory
* 1988: The Sweetest Peaches, Pt. 2
* 1988: Etta James on Chess
* 1989: The Gospel Soul of Etta James
* 1989: Seven Year Itch
* 1990: Stickin' to My Guns
* 1991: Tell Mama, Vol. 1
* 1992: Back in Blues
* 1992: I’d Rather Go Blind
* 1992: The Right Time
* 1994: Mystery Lady - Songs of Billie Holiday
* 1994: Live
* 1994: Live from San Francisco
* 1995: Time After Time
* 1997: Respect Yourself
* 1997: Love's Been Rough on Me
* 1997: Her Best - Chess Legendary Masters Series
* 1998: Hickory Dickory Dock
* 1998: Life, Love & the Blues
* 1998: 12 Songs of Christmas
* 1999: The Heart of a Woman
* 2000: Matriarch of the Blues
* 2000: The Chess Box
* 2001: Blue Gardenia
* 2002: Live and Ready
* 2002: Burnin' Down the House: Live at the House of Blues
* 2003: Let's Roll (Grammy 2004 Best Contemporary Blues Album)
* 2003: Live in New York
* 2004: Blues to the Bone
* 2006: All the Way
* 2011: Etta James. Who's Blue. Rare Chess Recordings of the 60s & 70s, Kent Records 124053

### DVD a Video
* 1991: Live at Montreux [VHS]
* 1992: This Country's Rockin' [VHS]
* 2002: Etta James and the Roots Band - Burnin' Down the House

## Film
* 2008: Cadillac Records (si gëtt gespillt vun der Beyoncé Knowles)

## Literatur
* Stambler, Irwin: *The Encyclopedia Of Pop, Rock And Soul*. 3. überarbeitete Auflage, New York City, New York: St. Martin's Press, 1989, S. 322f - ISBN 0-312-02573-4

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Ernad Sabotic

Den **Ernad Sabotic**, gebuer den 23. Oktober 1979 zu Rožaje am Montenegro, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 8. Juni am 8. Oktober 2005 huet den Ernad Sabotic 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Gintare Parulyte

D**'Gintare Parulyte** (och alt **Gintarė Parulytė** geschriwwen), gebuer den 20. Mäerz 1985 zu Vilnius, ass eng lëtzebuergesch-litauesch Filmschauspillerin an Autorin.

D'Gintare Parulyte koum mat 7 Joer mat hiren Elteren op Lëtzebuerg wunnen.

Si huet 2004-2009 e *Master* a Kommunikatioun um IHECS zu Bréissel gemaach, an ass duerno zu Bréissel, Berlin an New York a Schauspillcourse gaangen.

## Filmographie
### Als Schauspillerin
#### Kino
* *[[Kommunioun (Film)|Kommunioun]]* (2022) vum Jacques Molitor.
* *[[Baby (a)lone]]* (2015) vum Donato Rotunno
* *[[Les Adorés]]* (2012) vun der Hélène Fillières
**[[D'Symmetrie vum Päiperlek]]* (2012) vum Paul Scheuer a Maisy Hausemer
**[[Doudege Wénkel (Film)|Doudege Wénkel]]* (2012) vum Christophe Wagner
**[[D'Belle Époque]]* (2012) vum Andy Bausch
**[[Belle du Seigneur]]* vum Glenio Bonder
* *[[Phosphoros]]* (2010) vum Yves Steichen (Kuerzfilm) 
* *[[The Hunters]]* (2009) vum Étienne Huet
* *[[Luxtime - Jacques Tati revisited]]* (2009) vun der Laura Schroeder
* *[[House of Boys]]* (2009) vum Jean-Claude Schlim
* *Kathy* (2005) vum Christian Neumann (Kuerzfilm)
* *[[Perl oder Pica (Film)|Perl oder Pica]]* (2005) vum Pol Cruchten 
* *[[In a Dark Place]]* (2005) vum Donato Rotunno
* *[[La Revanche]]* (2004) vum Andy Bausch
* *[[Girl with a Pearl Earring (Film)|Girl with a Pearl Earring]]* (2003) vum Peter Webber
* *[[CQ]]* (2001) vum Roman Coppola

#### TV
* *[[Comeback (Sitcom)|Comeback]]* (2012/13) Sitcom (divers Regisseuren)

### Regie
* *[[Is that, like, your real job?]]* Kuerzfilm, 2019
* *[[And he said yes!]]* Kuerzfilm, 2022
* *[[Date Night]]* Kuerzfilm, 2023

## Literatur
*"Une fille hors des sentiers battus." In: *Désirs*, November 2010, S.10-12.
## Um Spaweck
Xavier Hellenbrand

De **Xavier Nicolas Hellenbrand**, gebuer de 16. Oktober 1979, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller, dee momentan beim FC UNA Stroossen ënner Vertrag steet.

Tëscht dem 20. November 2003 am 13. Oktober 2004 huet de Xavier Hellenbrand véiermol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Luc Thimmesch

De **Luc Thimmesch**, gebuer den 20. September 1980 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 20. November 2003 am 29. Mee 2004 huet de Luc Thimmesch 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Jean Bettinger

De **Jean Bettinger**, gebuer den 19. Mäerz 1929, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller an -trainer.

Tëscht dem 24. Juni am 23. Dezember 1951 huet de Jean Bettinger 3-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Ënner anerem war de Jean Bettinger vun 1965-1968 Trainer beim FC Blo-Wäiss Izeg a konnt de Veräi vun der 4. an d'3. Divisioun féieren.
Plutino

Als **Plutinoen**, net ze verwiessele mat Plutoiden, ginn an der Astronomie déi Objete vun der Kuiperceinture bezeechent, deenen hir Bunnelementer mat deene vum Pluto vergläichbar sinn. Déi Ëmlafbunne ginn duerch eng **3:2**-Resonanz zu der Ëmlafbunn vum Planéit Neptun stabiliséiert, dat heescht, wärend dräi Neptunëmleef ëmronne se d'Sonn zweemol. Duerch déi Synchroniséierung ginn enk Rendez-vouse mam Neptun ënnerlooss, soudatt am Ëmkrees vum Riseplanéit nëmme sou Bunnen op laang Dauer stabil sinn.

Déi éischt véier Plutinoe goufen hannereen a véier Deeg vum 14. bis de 17. September 1993 entdeckt, – 63 Joer nom Pluto. Am Ament gëtt d'Zuel vu grousse Plutinoen (iwwer 100&nbsp;km) op méi wéi 1000 geschat. Dës Schätzunge sinn awer nach ganz onsécher, well et nëmme ganz wéineg Daten iwwer d'Kuiperceintureobjete gëtt.

## Méiglech Genesis
Wärend dem Entstoe vum Sonnesystem goufe Planéitesimaler vun de Gasplanéiten an de baussenzege Beräich (Kuiperceinture an Oort-Wollek) geschleidert, wouduerch sech dem Neptun seng Ëmlafbunn vergréissert hat. Mat Simulatiounsrechnunge konnt nogewise ginn, datt en dobäi op sengem Wee aner Objeten an der 3:2-Resonanz wéi e Schnéiplou viru sech hi „geschubst“ hat.





## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
* Asteroid
* Transneptuneschen Objet
* Zentauren

## Um Spaweck
*  David Jewitt (University of Hawaii) - Plutinoen
Arnold Biewers

Den **Arnold Biewers** oder **Arno Biewers**, gebuer den 3. Juli 1942 zu Waasserbëlleg, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 27. Mee 1965 am 17. Abrëll 1966 huet den Arno Biewers dräimol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Hallefachs vun der Ellips

Mat **Hallefachs** ginn déi charakteristesch Radie vun enger Ellips bezeechent. Et gëtt tëscht grousser a klenger Hallefachs ënnerscheet.

Déi **grouss Hallefachs** ass déi hallef Längt vum gréissten Duerchmiesser vun enger Ellips, déi och **Haaptachs** genannt gëtt. De kierzten hallwen Duerchmiesser, dee genee am Wénkel vun 90° dozou steet, gëtt **kleng Hallefachs** genannt. De Krees ass eng speziell Ellips, bei där dës béid Hallefachsen d'selwecht laang sinn, an deem Fall entsprécht d'Hallefachs dem Radius vum Krees.

D'Haaptachs an d**'Niewenachs** gi munnechmol och zesummen als d**'Haaptachse** vun der Ellips bezeechent. Haapt- an Niewenachs si konjugéiert Duerchmiesser. Déi Bezéieung bleift och erhale wann ee "schif" op d'Ellips kuckt, wat fir d'geometresch Konstruktioun vun anere konjugéierten Duerchmiesser benotzt ka ginn.

## Astronomie
An der Astronomie ass déi grouss Hallefachs vun enger Keplerbunn, eent vun de sechs sougenannte Bunnelementer a gëtt dacks och als "Mëtteldistanz" uginn a meeschtens mat ***a*** ofgekierzt. Si charakteriséiert –&nbsp;zesumme mat der Exzentrizitéit&nbsp;– d'Form vun ellipteschen Ëmlafbunne vu verschiddenen Himmelskierper.

Sou Kierper sinn an éischter Linn d'Planéiten an hir Mounden, kënschtlech Äerdsatelliten, d'Asteroiden an Dausende vun Duebelstären.

Nom drëtte Gesetz vum Kepler ass d'Ëmlafzäit *U* vun enger Ellipsebunn mat *a* gekoppelt (U²&nbsp;/&nbsp;a³&nbsp;=&nbsp;const). D'Konstant hänkt mat der Mass vum Zentralkierper zesummen – an engem Planéitesystem also mat der Mass vum Zentralstär.

Déi béid Haaptscheeter nennt een *[[Apsid]]*, d'Haaptachs ass d*'[[Apsidelinn]]*: Wann e Kierper am Brennpunkt F1 läit an e méi klenge Kierper hien op enger Ellips ëmkreest, da schwätzt ee beim kierzten Ofstand (=*a*−*e*) vun der *[[Periapsis]]* a beim längsten Ofstand (=*a*+*e*) vun der *Apoapsis* (*[[Perihel]], Aphel* bei der Sonn).

An der Periapsis (Perizentrum, gravizentrumsnoen Haaptscheet) ass d'Orbitalvitesse maximal, am Apozentrum minimal.

## Geodesie

An der Geodesie sinn d'Achse vun der sougenannter Feelerellips e wichtegt Duerstellungsmëttel vu mëttlere resp. maximalen/minimale Punktfeeler. Bei der Ausgläichung vu geodeteschen Netzer léisst sech d'Genauegkeet, mat där déi eenzel Vermiessungspunkte vum Netz bestëmmt sinn, als Feelerellips duerstellen.

## Kuckt och
Paul Bollendorf

De **Paul Bollendorf**, gebuer de 25. Juni 1980 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 13. Februar am 17. Abrëll 2002 huet de Paul Bollendorf dräimol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Star Academy

**Star Academy** ass den Numm vun enger Rei vu Musekscastingshowen, déi vun der Produktiounsfirma Endemol kreéiert gouf an an iwwer fofzeg Länner lafen oder gelaf sinn.

### Belsch
An der Belsch sinn zwou Versioune gelaf: déi frankophon "Star Académie" op RTL-TVi (2002) an déi hollänneschsproocheg Star Academy op Kannal Twee (2005).

### Däitschland
An Däitschland huet d'Star Academy *Fame Academy* geheescht an 2003-2004 ass just eng Staffel um Sender RTL II diffuséiert ginn.

### Frankräich
A Frankräich ass d'Emissioun vun 2001 bis 2009 op TF1 gelaf. Sänger wéi d'Élodie Frégé oder de Michał Kwiatkowski sinn duerch si bekannt ginn.
Rate Your Music

**Rate Your Music** (ofgekierzt als *RYM*) ass eng gratis online Datebank, déi musikalesch Opname referenzéiert. Si gouf am Joer 2000 gegrënnt an erméiglecht hire Benotzer, Opnamen (Albumen, Singelen, EPen, Filmer, Videoen) ze katalogiséieren an ze bewäerten.

## Geschicht a Struktur
De Sëtz vu Rate Your Music ass zu Seattle an de Vereenegte Staaten. RYM gouf de 24. Dezember 2000 vum Hossein Sharifi vun Atlanta gegrënnt. Am Géigesaz zu Discogs, bei deenen de Schwéierpunkt op elektronescher Musek läit, huet Rate Your Music sech a senger Ufankszäit éischter op Rockmusek konzentréiert. De Prinzip vun der Säit ass datt d'Benotzer déi verschidden Opname bewäerten. Dës Bewäertunge kënne vun engem Minimum vun engem hallwe Stär bis zu engem Maximum vu fënnef Stäre goen.

D'Datebank funktionéiert als Wiki, dat heescht d'Benotzer droen d'Opname selwer an d'Datebank an. Wärend déi éischt Versioun nëmmen e puer Funktioune gebueden huet (et konnt een zum Beispill seng eege Plackesammlung androen), huet déi 2006 agefouert nei Versioun méi Informatiounen zougelooss. Mat "RYM 2.0" kënnen d'Benotzer ënner anerem och Concerten androen, Leschte maachen, a Forumen iwwer Musek diskutéieren an anere Benotzer Musek recommandéieren.

Wéinst den héije Käschte gëtt d'Säit zanter 2006 net nëmme méi vu Benotzerspende finanzéiert, mä kritt zum Beispill duerch d'Affichéiere vu Reklammen och Sue vu Google. Dës Entscheedung ass vum Sharifi zesumme mat de Benotzer geholl ginn.

Am Mee 2009 huet RYM ugefaange Filmer a seng Datebank z'integréieren. Obwuel Rate Your Music net mat der Internet Movie Database konkurenzéiere kann, waren am Januar 2012 schonn 97 000 Filmer agedroen.

An der zweeter Hallschent vum Joer 2013 goufen um Site progressiv eng Rei Erneierungen ëmgesat, dorënner en neien Design an d'Méiglechkeet Studiomusiker bei den Opnamen ze lëschten.

### "Custom Charts" a Museksempfeelungen

Eng besonnesch Funktioun sinn déi sougenannten "Custom Charts" (*custom* ass englesch fir *benotzterdefiniéiert*). Si sinn Rangleschte vu Filmer an Opname aus der Datebank, bei deenen de Benotzer d'Krittäre vun der Zesummestellung selwer auswiele kann. hie kann zum Beispill déi Wierker mat den héchste Bewertungen, mä och déi mat den niddregste Bewäertungen, no Joer, Joerzéngt, Format oder Land uerdnen.

Zousätzlech kann all Benotzer engem anere Benotzer Filmer, Kënschtler an Opname suggeréieren. Et gëtt och eng automatesch Funktioun, déi dem Benotzer mat Hëllef vu sengen anere Bewäertungen nei Empfeelunge gëtt.

## Statistiken

Am Dezember 2011 haten 376 907 Benotzer e Kont bei Rate Your Music. Si si majoritär jonk a männlech.

## Um Spaweck
* www.rateyourmusic.com
* RYM op Facebook
Georges Gales

De **Georges Gales**, gebuer de 24. Juni 1918, a gestuerwen de 6. September 1990 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 13. Mäerz 1938 am 30. Abrëll 1939 huet de Georges Gales dräimol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Schlass Bur

D**'Schlass vu Bur** läit am Zentrum vun der Uertschaft Bur, an der Gemeng Rouspert-Mompech.

Am Mëttelalter gouf et eng Herrschaft zu Bur; e gewëssen Heinrich vu Bur gëtt 1286 ernimmt. Si hunn de Virgängerbau vun haitege Schlass vu Bur opriichte gelooss. 1705 gouf et bei Ugrëffer vun der Arméi vum Marlborough zerstéiert.

Ëm 1740 gouf dat haitegt Schlass vun der Famill Faust von Aschaffenburg-Hattstein gebaut. 1775 huet d'Famill De Villers et geierft. 1978 huet d'Gemeng et opkaf, an 1985 nees u Privatleit verkaaft.

Et ass haut weiderhin a Privatbesëtz a kann net besicht ginn.

### Literatur
* Jean-Claude Muller, "Les seigneurs de Born-sur-Sûre, notamment les familles de Hattstein, Faust d'Aschaffenbourg et de Villiers", 1999. 

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer

## Um Spaweck
Jean-Paul Goerres

De **Jean-Paul Goerres**, gebuer den 8. Juli 1949, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 16. Mäerz am 22. Abrëll 1975 huet de Jean-Paul Goerres dräimol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Planéitesimal

**Planéitesimale** sinn d'Virleefer an d'Bausteng vu Planéiten.

D'Bezeechnung *Planetesimal* gouf 1904 vum US-amerikanesche Geolog Thomas Chrowder Chamberlin agefouert. Hien hat d'Wuert aus *planet* an *infinitesimal* (op onendlech kleng zougoen) gekräizt.

Planéitesimaler forme sech duerch Akkretioun, e Prozess, bei deem sech mikroskopesch kleng Stëbsdeelercher vun der Akkretiounsscheif vun engem spéidere Planéitesystem (wéi zum Beispill am Sonneniwwel, dem Virleefer vum Sonnesystem) zu gréissere Partikelen zesummeballen. Wa sou Deelercher mat niddreger Vitess zesummestoussen, da *verkliewe* si wéinst cheemeschen Adhesiounen oder Uewerflächenhaftung mateneen. Kierper, déi op déi Aart a Weis zu engem Duerchmiesser vu bis zu engem Kilometer ugewuess sinn, bezeechent een als Planéitesimaler.

Fir hiert weidert Wuessen ass an éischter Linn d'Gravitatioun verantwortlech. D'Kierper sammelen nëmme kleng Quantitéite Stëbs un, verbanne sech awer mat anere Planéitesimaler zu méi groussen Objeten. Wann eng bestëmmt Mass erreecht gouf, ginn déi eenzel gebonne Planéitesimalkéip duerch d'Gravitatioun zu engem eenheetlechen Objet zesummegepresst. Bei genuch Mass gëtt de Kär opgehëtzt a gëtt uschléissend flësseg. Planéitesimaler enthalen op d'mannst Eisen-Siliciumoxiddichromokarbonate a sinn domat vu gréisster Bedeitung fir d'Bildung vu Planéiten, besonnesch vun deenen déi der Äerd gläichen.

Computersimulatiounen hu gewisen, datt de Prozess vum Zesummenformen an engem relativ kuerzen Zäitraum geschitt. An nëmmen 100.000 Joer konnte sech d'Planéitesimaler vum fréie Sonnesystem zu planetare Kierper vun der Gréisst vun eisem Äerdmound oder vum Planéit Mars entwéckelen.

Den T. C. Chamberlin hat am Joer 1900 mat dem US-amerikaneschen Astronom Forest Ray Moulton eng Theorie opgestallt, no där sech de Planéitesystem aus Material geformt hat, dat e Stär bei engem noe Kontakt mat der Sonn duerch Gezäitekraaft lassgerappt hätt. Dës Chamberlin-Moulton-Theorie ass haut iwwerlieft. Si gëtt och als *Planéitesimalhypothes* bezeechent.

## Kuckt och

* Protoplanéit
Adam Mickiewicz

Den **Adam Bernard Mickiewicz** (Litauesch: *Adomas Bernardas Mickevičius*), gebuer de 24. Dezember 1798, a gestuerwen de 26. November 1855, war e bedeitende polneschen Dichter a Patriot an der Zäit wou et Polen als onofhängegt Land net méi gouf. Hie gehéiert zu de wichtegste Vertrieder vun der Romantik an Europa.

De Mickiewicz zielt haut nach als Nationaldichter souwuel a Pole wéi och a Litauen, wou hien op der Universitéit vu Vilnius studéiert huet an de Klub vun de Philomaten, a spéider vun de Philarete gegrënnt huet. Säin Haaptwierk, de ''Pan Tadeusz'', polnesch fir "Här Tadeusz", gëllt als Nationalepos an als leschte groussen europäesche Versepos. De Mickiewicz ass vill duerch Europa gereest, ass dem Goethe 1829 begéint an huet zu Paräis um Collège de France slawesch Literatur dozéiert. Zu Paräis huet hien d'Celina Szymanowska kennegeléiert an 1834 si se bestuet ginn. De Mickiewicz huet sech e Liewe laang fir en onofhängegt Polen agesat an huet wärend dem Novemberopstand vun 1830-1831 probéiert zeréck a seng Heemecht ze goen, gouf awer zu Dresden gestoppt. Vun 1839 bis 1840 war hien zu Lausanne, wou hie laténgesch Literatur dozéiert huet. Hie koum zum Schluss vu sengem Liewen nach op Konstantinopel, wou hie geplangt huet, polnesch Legiounen op d'Been ze stelle fir am Krimkrich op der Säit vun den Alliéierte géint d'Russen ze kämpfen. De Mickiewicz ass zu Konstantinopel u Cholera erkrankt a gestuerwen. Hie läit zu Krakau an der Kathedral begruewen.

## Wierk (Auswiel)

* *[[Pan Tadeusz]] oder Der letzte Einritt in Litauen* (polneschen Titel: *Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie*); säin Haaptwierk, 1834 erauskomm; Hamburg, 1956.
* *[[D'Vierfaren]]*, (polneschen Originaltitel: *Dziady*); 1823, 1832 an 1861; posthum!
* *[[Grażina]]* ; 1823; huet d'Heldin Emilia Plater inspiréiert.
* *Konrad Wallenrod* ; 1828.
* *Balladen a Romanzen* ; 1822.
* *D'Krim-Sonetten* ; 1826.
* *Cours de littérature slave ; L'église officielle et le messianisme* ; Originaltext op Franséisch, 1845.
* *Les Slaves* ; Originaltext op Franséisch, 1849.

## Literatur
* Ulazdimir Lichadziedaŭ, *Adam Mitzkevich* ; Minsk, 2008.
* Claudia Sinnig, *Litauen - Ein literarischer Reisebegleiter* ; Frankfurt/M. & Leipzig, 2002.
* Suzanne Champonnois & François de Labriolle, *Dictionnaire historique de la Lituanie* ; Crozon (Éditions Armeline), 2001; ISBN 2-910878-17-1

## Um Spaweck
Klimatologie

D**'Klimatologie** ass eng interdisziplinär Wëssenschaft aus de Fachberäicher Meteorologie, Geographie, Geologie, Ozeanographie a Physik. Se erfuerscht d'Gesetzméissegkeete vum Klima, also dem duerchschnëttlechen Zoustand vun der Atmosphär op enger bestëmmter Plaz, mat hëllef vu statistescher Methodik.

D'Gesetzméissegkeete resultéieren aus der laangfristeger Beobachtung vun der Stralung, der Temperatur, dem Loftdrock, dem Wand an de Wandsystemer an dem Nidderschlag, souwéi de geographesche Faktoren, wéi Längen- a Breedegrad, Héicht, Gestalt vun der Uewerfläch, Beschafenheet vum Buedem a Vegetatioun an doriwwer eraus aus den Erkenntnesser aus der Atmosphärephysik an der Paleoklimatologie.

## Um Spaweck
Rockmusek

**Rockmusek**, oder kuerz **Rock** genannt, ass en Iwwerbegrëff fir verschidde Museksrichtungen, déi sech wärend den 1960er Joren aus der Vermëschung vum Rock ’n' Roll an anere Museksstiler wéi z.&nbsp;B. dem Beat an dem Blues entwéckelt hunn.

D'Rockmusek gëtt normalerweis vu Gruppe gespillt, déi als traditionell Instrumenter elektresch oder akustesch Gittaren, E-Bass, Batterie a Gesank benotzen. Jee no Grupp a Stil kënnen och nach zousätzlech Instrumenter wéi z.&nbsp;B. Piano, Keyboard, Gei oder och Blosinstrumenter agesat ginn.

## Literatur
* Luke Haas, 1982, *Luxemburgs Rock Story (1959-1982)*, Éditions John Schmit, Capellen, 160 S.
* Luke Haas, 1988, *Lëtzebuerger Rocklexikon*, Éditions Phi, 190 S.
* Luke Haas, 1995, *Lëtzebuerger Rocklexikon II* (1987-1994), 176 S.
* Josée Hansen, Christophe Unkelhäusser, 2005, *D'Rockbuch (RB 94>04)*, 305 S., Impr. Centrale, Lëtzebuerg, ISBN 2-87984-011-2

## Um Spaweck
Internet Movie Database

D**'Internet Movie Database**, kuerz **IMDb**, ass eng Onlinedatebank, déi Informatiounen iwwer Filmer, Televisioun, Schauspiller an anert Filmpersonal ubitt.

## Kuckt och
* Discogs
* Rate Your Music

## Um Spaweck

* imdb.com
Protoplanéit

E **Protoplanéit** griich.: prõtos „éischten“ ass no der verbreetster Theorie d'Bezeechnung fir de Virleefer vun engem Planéit. Den Entwécklungsstadium steet an der „Planéitegeschicht“ tëscht de Planéitesimalen an de fäerdege Planéiten.

## Entwécklung
Wéi sech d'Haaptmass vum Sonnenniwwel zu enger Protosonn verdicht hat, hunn d'Gas- a Stëbsdeelercher déi am Ëmkrees Rescht waren eng zirkumsolar Akkretiounsscheif gebilt. An där protoplanetarer Scheif hate sech d'Stëbsdeelercher duerch Akkretioun resp. Verkliewe wéinst der Adhesiounskraaft zu bis kilometergrousse Planéitesimale geballt. Déi hu sech duerch hir Gravitatioun zu grousse Matièreverdichtunge vereent, de Protoplanéiten, déi ongeféier d'Gréisst vum Äerdmound kruten. Si ware schonn zimmlech masseräich, fir duerch en hydrostatescht Gläichgewiicht eng Aart Kugel ze formen an duerch Differentiatioun vun hirem Kär e Schuelenopbau auszebilden. Dat weidert Wuesse bis zu engem ausgewuessene Planéit ass eleng duerch d'Gravitatioun net méiglech, mä entsteet duerch Kollisioune op Ëmlafbunnen déi sech kräizen, déi awer och zu enger Zerstéierung féiere kënnen.

## Beispiller
Eng Kollisioun vun der weiderentwéckelter Protoäerd mat engem Kierper vun der Marsgréisst soll zu der Mass vun der Äerd an zugläich zum Entstoe vum Äerdmound gefouert hunn, kuckt *[[Theia (Planéit)]]*.

Protoplanéite kommen scho souwuel a der *[[Immanuel Kant|Kant]]-* wéi och an der *[[Pierre-Simon Laplace|Laplace-Theorie]]* vir. D'Kant-Laplace Theorie ass déi éischt Hypothees iwwer d'Genesis vum Sonnesystem.

## Kuckt och

* Planetologie
Hot City

**HotCity**, och **Hot City** geschriwwen, ass zanter 2007 e Wifi-Netzwierk vun der Stad Lëtzebuerg, dat den Zougank zum Internet an, iwwer en eegent Portal, hotcity.lu, zu enger Rëtsch gratis Servicer vun der Stad erméiglecht.

Den Accès an d'Internet bezuelt ee mat enger Prepaidkaart, ënner der Form vun enger Rubbelkaart, oder iwwer en Abonnement bei engem Internet-Vertragspartner vun der Stad.

Um Buedem (Trottoire asw) ronderëm d'Wifi-Antenne sinn d'Hotspotte mat *WIFI ZONE* markéiert.

## D'Hot City-Portal
An d'Portal www.hotcity.lu kann ee sich z.&nbsp;B. iwwer en Handy, e Smartphone, en iPad, asw. aloggen. Ugebuede ginn eng Rëtsch gratis Applikatiounen, wéi z.&nbsp;B.:
* *Newsgallery*, international an national Neiegkeeten, presentéiert vu lëtzebuergesche Medien (RTL, L'essentiel, Le Jeudi, Le Quotidien, Tageblatt);
* *Find in the City*, eng Sichmaschinn fir Verwaltungsgebaier, Restauranten, Geschäfter, Spillplazen, asw ze fannen.

## Hotspotten
2012 besteet d'Netzwierk aus ronn 770 Hotspotten, dovu 400 am Ausseberäich, 250 an ëffentleche Gebaier (Fluchhafen um Findel, Universitéit, Sportanlagen, asw), an 120 an ëffentleche Privatgebaier (Hotellen, Banken, Campingplazen, asw.). Bis 2013 soll d'Netzwierk op 700 Hotspotten am Ausseberäich ausgebaut ginn.

## Hot City s.a.
D'Société anonyme Hot City, déi 2009 gegrënnt gouf, organiséiert eng Rëtsch bezuelte Servicer fir Privatklienten, wéi z.&nbsp;B. d'Union commerciale vun der Stad. D'Aktionnäre vun der Gesellschaft sinn d'Stad Lëtzebuerg, mat 51% vun de Parten, an d'Lëtzebuerger Post, mat 49% vun de Parten.

## Um Spaweck
* Hot City op der Websäit vun der Stad Lëtzebuerg
* Hot City am Magazin ECOlogique vun der Stad Lëtzebuerg (PDF)
Woiwodschaft (Polen)

Eng **Woiwodschaft** oder **Wojewodschaft** ass e polnesche Verwaltungsbezierk an iewescht administrativ Andeelungskategorie (Statistikniveau NUTS-2). De polneschen Numm *województwo* Kënnt vu *Woiwode* (*[[Herzog]]*), deemno waren d'Woiwodschaften historesch Herzogtemer.

## Geschicht
Déi aktuell 16 Woiwodschaften existéieren zanter den 1. Januar 1999. Si goufen aus deenen 49 Klengwoiwodschaften fusionéiert, déi 1975 geschaf goufen (an déi fir hiren Deel duerch d'Opsplécke vu 17 méi groussen entstane sinn, déi 1945/1950 geschaf gi waren).

## Struktur
D'Woiwodschaften hunn all en eegent Parlament, e Chef (Wojewoda), dee vun der Zentralregierung ernannt gëtt, an ee vum Parlament gewielte Woiwodschaftsmarschall (Marszalek).

## Lëscht vun de 16 aktuelle Woiwodschaften

All Donnéeë vun 2008.
Agalychnis callidryas

***Agalychnis callidryas*** ass déi bekanntst Aart vu Fräschen aus der Gattung *[[Agalychnis]]* an der Ënnerfamill vun de Phyllomedusinae an der Famill Hylidae. D'Aart lieft an den tropesche Reebëscher vu Mëttelamerika.

## Charakteristiken
D'Déiere wierken, typesch fir déi Fräsche-Gattung, gouereg a mat laange Glidder. Vu Kapp bis Hënner gi se maximal 59 Millimeter bei de Männercher, rep. 77 Millimeter bei de Weibercher grouss. D'Pupillen hu bei Hellegkeet d'Form vun enger senkrechter Spléck, wann et däischter ass, si se bal ronn. D'Iris ass bei erwuessenen Déiere rout (bei jonken éischter gielzeg). Dofir heesche s'op Däitsch *Rotaugenlaubfrosch* an op Franséisch *grenouille aux yeux rouges*. D'Faarwe vum Kierper sinn och dacks zimmlech intensiv a kontrasträich: Uewendrop si se am Dag hellgréng (owes donkelgréng), laanscht d'Säit an un den ieweschten Deeler vun den Extremitéite si se purpur oder brongelzeg gefierft, iwwerdeems se laanscht d'Säit eng hellbeige Sträif hunn. Hänn a Féiss si knallorange, an hunn um Enn Haftscheiwen a bis op zwee Drëttel vun der Längt vun den Zéiwe Spanhait dertëscht. De Bauch ass wäisselzeg. D'Haut ass net sou gëfteg wéi bei aneren Aarten, mä huet dach eng jett biologesch wierksam Peptider.

## Virkommen, Habitat
D*'Agalychnis callidryas* sinn a Mëttelamerika verbreet; vu Südost-Mexiko (Yucatán) am Norde bis zu der kolumbianescher Grenz mat Panama am Süden. Si liewen do virun allem an Déifland-Reebëscher, an op de Bëscher vun den Häng nobäi, bis op eng Héicht vu bis zu 1250 Meter. Si si weiderhin op Dëmpelen, asw. déi net ausdréchnen, ugewisen.

D'Déiere sinn nuetsaktiv; am Dag verstoppe si sech op de Beem, wou se sech op d'ënnescht Säit vu Blieder usaugen a schlofen. D'Reeperiod (Mee bis November) ass och hir Fortplanzungszäit. D'Männercher lackelen d'Weibercher mat Téin un. Wa s'eent erwëschen, klamme s'op hire Réck. Zesumme gi se fir e puer Minutten an d'Waasser, fir duerch hir Haut Flëssegkeet opzehuelen. Da klamme s'op e Bam, iwwer engem Dëmpel, wou d'Weibchen eng Kludder mat bis zu 40 Eeër op d'Blieder pecht. De Männche sprutzt da säi Som driwwer. Dacks ginn d'Blieder gediebelt, datt d'Sonn net soll direkt op d'Eeër schéngen a fir datt se net solle vun aneren Déiere fonnt a gefriess ginn. No 6 bis 8 Deeg sinn d'Kauzekäpp ausgewuess a falen, wa s'aus dem Ee erauskommen, an den Dëmpel ënnendrënner. Do wuesse s'op eng Längt vun zirka 48 Millimeter erun. No ongeféier 80 Deeg ass hir Metamorphos zum Fräsch fäerdeg, a se klammen u Land. Et dauert awer nach 2 Joer, bis se geschlechtsräif sinn.

### Literatur
* Rainer Schulte: *Frösche und Kröten.* Ulmer-Verlag, Stuttgart 1980. ISBN 3-8001-7048-5

## Um Spaweck

* Portrait bei Amphibiaweb
Atlanta

**Atlanta** ass d'Haaptstad an déi gréisst Stad vum amerikanesche Bundesstaat Georgia. An der Metropolregioun vun Atlanta wunne ronn 6,1 Millioune Mënschen, wat se zur aachtgréisster an den USA mécht.

D'Stad läit um Fouss vun den Appalachen op enger Héicht vun 300 Meter iwwer dem Mieresspigel.

Atlanta gouf als Endstatioun vun de staatlecher Eisebunn gegrënnt mee ass séier e Konvergenzpunkt tësche verschidden Eisebunne ginn, wat séier zu Wuesstem gefouert huet. Eng vun deenen Eisebunne war d'Western and Atlantic Railroad, vun där den Numm "Atlanta" kënnt. Wärend dem amerikanesche Biergerkrich hat d'Stad eng strateegesch Roll fir d'Südstaaten, bis se 1864 vun den Nordstaaten eruewert gouf. Si gouf vum Generol William T. Sherman sengen Truppe komplett néiergebrannt. Nom Krich huet se sech séier erholl an ass en nationalen Industriezentrum an d'inoffiziell Haaptstad vum "Neie Süde" ginn. Nom Zweete Weltkrich gouf Atlanta eng Plattform fir Manufaktur an Technologie. An den 1950er an 1960er war Atlanta en Zentrum vun der Biergerrechtsbeweegung, mat Aktiviste wéi dem Martin Luther King a villen aneren.

Och haut ass Atlanta nach eng national an international Transportplatform. Den Hartsfield–Jackson Atlanta International Airport ass de Fluchhafen dee weltwäit déi héchst Passagéierzuelen huet. Mat engem PIB vu 406 Milliarden USD huet Atlanta déi zéngt-gréisste Wirtschaft vun alle Stied an den USA an déi zwanzeg-gréissten Ekonomie vun alle Stied weltwäit. Si gëllt als diversifiéiert. Dominant Industrie sinn am Secteur vum Transport, Loft- a Raumfaart, Logistik, Gesondheetswiesen, Medien, Film- an Televisiounsproduktioun, Informatiounstechnologie, Finanzen a biomedezinesch Fuerschung. Zu de groussen Entreprise mat Sëtz zu Atlanta zielen ënner anerem The Coca-Cola Company, Delta Air Lines a CNN.

D'olympesch Summerspiller 1996 waren zu Atlanta.

## Biller vun Atlanta


Fichier:Midtown Atlanta.JPG|D'Skyline
Fichier:Beath Dickey House Exterior 2018.jpg|E viktorianescht Haus
Fichier:The World of Coca-Cola.jpg|The World of Coca Cola
Fichier:SunTrust Park viewed from upper decks behind home plate, May 2017.jpg|De Stadion
Fichier:Olympic Rings at Centennial Olympic Park.jpg|De Centennial Olympic Park
Fichier:Atlanta City Hall, Atlanta, GA (47474768451).jpg|D'Gemeng
Fichier:Georgia State University College of Law Building.jpeg|D'Fakultéit vum Droit vun der Universitéit Georgia
Fichier:National Center for Civil and Human Rights 01.jpg|Den nationalen Zentrum fir Zivil- a Mënscherechter


## Um Spaweck
Discogs

**Discogs** ass eng Datebank an eng Websäit mat Informatiounen iwwer musekalesch Opnamen. Si huet hire Sëtz zu Portland am Bundesstaat Oregon an den USA an ass am November 2000 online gaangen.

Den Numm kënnt vum englesche Wuert *[[discographie]]s*. An der Datebank fënnt een Informatiounen iwwer musikalesch Opnamen, dorënner net nëmmen déi kommerzialiséiert Opnamen, mee och Wierker, déi fir promotionell Zwecker verëffentlecht goufen an net-autoriséiert Opnamen ("Bootlegs"). 

De Contenu vun der Websäit gëtt vun de Benotzer selwer eropgelueden, wéi bei der Wikipedia. 

Obwuel d'Säit ursprénglech op elektronesch Musek spezialiséiert war fënnt een haut op Discogs Opnamen an alle Genren an an alle Formater. 

Zënter 2005 gëtt et op der Websäit e "Marketplace" (eng Maartplaz) iwwer déi d'Benotzer Vinylsplacken, CDen, Kassetten, asw., kafen a verkafe kënnen.

Discogs gëllt als eng vun de gréisste musikaleschen Datebanke um Internet. Am August 2023 goufen et an der Discogs-Datebank iwwer 16,6 Milliounen Opnamen, iwwer 8,7 Millioune Kënschtler an iwwer zwou Millioune Plackelabelen.

## Kuckt och
* Internet Movie Database
* Rate Your Music

## Um Spaweck

* discogs.com
Graphit

**Graphit** ass en Allotrop vum Kuelestoff, deen an der Natur virkënnt. E kristalliséiert meeschtens am hexagonalen, seelen och am trigonale Kristallsystem.

## Um Spaweck
Plaskett (Moundkrater)

De **Plaskett** ass en Aschlagkrater op der Moundrécksäit an der Géigend vum Moundnordpol. Den nordëstleche Rand iwwerlagert de Rampli vum Krater Rozhdestvenskiy. Um ëstleche Rampli läit den Niewekrater *Plaskett U*.

## Niewekrater
D'Niewekrater sinn an der Reiefolleg vun hirem Kratermëttelpunkt zum Moundkrater Plaskett opgelëscht.
Rozhdestvenskiy (Moundkrater)

De **Rozhdestvenskiy** ass en Aschlagkrater op der Moundrécksäit an der Géigend vum Moundnordpol. De Rampli ass staark erodéiert a gëtt vun den neie Kratere Plaskett, *Rozhdestvenskiy H* a *Rozhdestvenskiy K* iwwerlagert.

## [[Niewekrater]]en
D'Niewekratere sinn an der Reiefolleg vun hirem Kratermëttelpunkt zum Moundkrater Rozhdestvenskiy hin opgelëscht.
Allotropie

**Allotropie** ass d'Eegeschaft vu verschiddene cheemeschen Elementer fir am selwechten Aggregatzoustand an zwou oder méi Strukturformen (Allotropen) z'existéieren, déi sech physikalesch a wat hir cheemesch Reaktivitéit ubelaangt ënnerscheeden. Bei ënnerschiddlechen Isotoper schwätzt een net vun enger Allotropie.

## Beispiller
* *[[Kuelestoff]]* kënnt net nëmmen als faarflosen, extreem haarden Diamant vir, dee keen elektresche Stroum leet, mä ënner anerem och als schwaarzen, mëlle Graphit, deen de Stroum leet.
* De *[[Sauerstoff]]* an der Otemloft (O2 „Disauerstoff“) huet kee Geroch an ass liewesnoutwenneg, wougéint den Ozon (O3) stiechend richt a schonn a klenge Quantitéiten (>100 ppb) gesondheetsschiedlech ass.

## Um Spaweck
Victor Kauth

De **Victor Kauth**, gebuer den 20. August 1890, a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 29. Oktober 1911 am 8. Februar 1914 huet de Victor Kauth dräimol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Kirk Morris

De **Kirk Morris**, gebuer als *Adriano Bellini* de 26. August 1942 zu Venedeg, ass en italieenesche Bodybuilder a Schauspiller.

Hien huet an den 1960er Jore virun allem a Sandalefilmer matgespillt, wou e muskuléis Helde wéi de Maciste oder den Herkules gespillt huet.

## Filmer
* 1961: *[[Il trionfo di Maciste]]*, vum Tanio Boccia mam Cathia Caro an Cesare Fantoni
* 1962: *Maciste contro Ercole nella valle dei guai*, vum Mario Mattoli mam Frank Gordon a Liana Orfei
* 1962: *[[Maciste all'inferno]]*, vum Riccardo Freda mam Hélène Chanel an Andrea Bosic
* 1962: *[[Le chevalier de Pardaillan]]*, vum Bernard Borderie mam Gérard Barray an Gianna Maria Canale 
* 1963: *[[Maciste contro i cacciatori di teste]]*, vum Guido Malatesta mam Laura Brown 
* 1963: *Sansone contro i pirati*, vum Tanio Boccia mam Margaret Lee an Daniele Vargas
* 1963: *Ercole sfida Sansone*, vum Pietro Francisci mam Liana Orfei an Aldo Giuffrè
* 1964: *I predoni della steppa*, vum Tanio Boccia mam Moira Orfei an Daniele Vargas 
* 1964: *Anthar l'invincibile*, vum Antonio Margheriti mam Michèle Girardon a Renato Baldini 
* 1964: *[[Maciste alla corte dello zar]]*, vum Tanio Boccia mam Massimo Serato a Gloria Milland
* 1965: *Il dominatore del deserto*, vum Tanio Boccia mam Rosalba Neri a Paul Muller
* 1965: *La valle dell'eco tonante*, vum Tanio Boccia mam Hélène Chanel an Alberto Farnese
* 1965: *[[Maciste il vendicatore dei Mayas]]*, vum Guido Malatesta mam Barbara Loy 
* 1965: *Il conquistatore di Atlantide*, vum Alfonso Brescia mam Hélène Chanel a Piero Lulli
* 1965: *La magnifica sfida*, vum Miguel Lluch mam Aldo Sambrell 
* 1966: *2+5: Missione Hydra*, vum Pietro Francisci mam Leonora Ruffo a Roland Lesaffre 
* 1967: *Rita nel West*, vum Ferdinando Baldi mam Rita Pavone, Terence Hill a Gordon Mitchell
* 1968: *Sapevano solo uccidere*, vum Tanio Boccia mam Gordon Mitchell 
* 1969: *Sette baschi rossi*, vum Mario Siciliano mam Ivan Rassimov a Sieghardt Rupp 
* 1970: *I sette di Marsa Matruh*, vum Mario Siciliano mam Ivan Rassimov a Marcella Michelangeli

## Um Spaweck
Jean Luciani

De **Jean Luciani**, gebuer den 21. Mee 1923, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 22. Februar 1948 am 15. August 1950 huet de Jean Luciani dräimol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.