open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Indicateur

En **Indicateur** ass ëmgangssproochlech en Hiweis op ee bestëmmte Sachverhalt oder en Evenement. An der Wëssenschaft ass den Indicateur en Hëllefsmëttel, dat et engem erlaabt eng Situatioun oder eng Tendenz zu engem bestëmmten Zäitpunkt an op enger bestëmmter Plaz ze moossen, an dat op eng relativ objektiv Manéier. Den Indicateur ass eng Aart Resümmee vu komplexen Informatiounen, deen et de verschiddenen Akteuren (Wëssenschaftler, Politiker, Gestionnairen, Zivilgesellschaft...) erlaabt, mateneen ze dialogéieren an hëlleft, eng Entscheedung ze treffen (wéi ee mat enger Situatioun ëmgoe soll, wat een ajustéiere oder verbessere soll).
 
Beispiller vun Indicateure sinn de Bourse-Index (an de Wirtschaftswëssenschaften) an den Ekologesche Foussofdrock (an den Ëmweltwëssenschaften).
Aurelia aurita

***Aurelia aurita*** ass déi gängegst Aart aus der Klass vun de Scyphozoa.

Si ass praktesch iwwerall an de Weltmierer, vu ronn 70° Nord bis ongeféier 55° Süd ze fannen, deemno och am Atlantik, dem Nordmier, dem Baltesche Mier an dem Mëttelmier.

D'Aurelia aurita huet e flaach gewëllefte Schierm, deen ongeféier 20 bis 30&nbsp;cm grouss ass, mat véier rankfërmegen, brong-roude Geschlechtsorganer a véier brongelzege Mond-Äerm, déi riicht erofhänken. De Schierm ass wäisselzeg bis gielzeg.

Se beweege sech virun, andeems de Schierm sech zesummenzitt, sou datt, nom Prinzip vum Réckstouss, d'Waasser no bausse gedréckt gëtt. Dobäi schwamme se da queesch no uewen, fir sech dann nees e Stéck no ënne falen ze loossen. Dofir fënnt ee se dacks no bei der Uewerfläch vum Mier. Mat deem Prinzip kënne se bis zu 10&nbsp;km an der Stonn schwammen. Dacks loosse se sech awer och einfach mat der Stréimung virundreiwen.

No der Befruchtung ginn d'Eeër an d'oppe Waasser geluecht. An engem fréie Stadium entwéckele sech aus der Gastrula déi sougenannt mobil Planulalarven. Déi sëtze sech um Buedem fest a bilden e Polyp, dee sech duerch Strobilatioun vermehrt. Sou entstinn Ephyralarven, déi just e puer Millimeter grouss sinn. Aus deene ginn dann déi erwuesse Jelliskäpp.

## Um Spaweck
22P/Kopff

Den **22P/Kopff** ass e kuerzperiodesche Koméit, deen den 23. August 1906 vum August Kopff zu Heidelberg entdeckt gouf.
De Komét gouf 1912/1913 net observéiert, awer zanter 1919 bei all Perihelduerchgank. E Rendez-vous mam Planéit Jupiter am Joer 1954 huet seng Fluchbunn verännert an d'Ëmlafzäit ëm d'Sonn verkierzt.

## Kuckt och

* Koméitelëschten

## Um Spaweck
* Orbital simulation vu JPL (Java) / Ephemeris
* Pictures of 22P/Kopff (2009)
* 22P at Kronk's Cometography
* 22P at Kazuo Kinoshita's Comets
* 22P at Seiichi Yoshida's Comet Catalog
Produktivitéit

**Produktivitéit** ass e Konzept aus der Wirtschaftswëssenschaft. Si ass den Duerchsschnëtt vun der Effizienz an der Produktioun, oder anescht ausgedréckt, de Rapport tëscht deem, wat produzéiert gëtt, an de Produktiounsfacteuren, déi dofir néideg sinn.

Bei de Produktiounsfacteuren handelt et sech ëm e System vun Input an Output.
Mënsch

De **Mënsch** (*Homo sapiens*) ass der biologescher Systematik no e Plazentadéier aus der Uerdnung vun de Primaten. Hominoidea sinn och Primaten a sinn déi noost Famill zum Mënsch. D'Mënschen, wéi aner Primaten, si sozial Déieren. Si liewe generell a Gruppen, hëllefen a beschütze sech géigesäiteg a këmmeren sech ëm hir Nokommen (Kanner). De Mënsch huet en oprechte Gank, wat an der Déierewelt näischt Besonnesches ass mä ënner Mamendéiere seelen ass.

Mënschen hunn e komplext Gehier, wat et hinnen erlaabt, Sproochen ze benotzen, Iddien ze forméieren an Emotiounen ze hunn. Dat Gehier, an de Fait datt d'Äerm net gebraucht gi fir sech fortzebeweegen, erméiglechen et dem Mënsch, Geschier ze benotzen.

Mënsche liewen op all Kontinent. Schätzungen no liewen zanter 2012 iwwer 7 Milliarde Mënschen op der Äerd.

## Kuckt och
* *[[Homo rudolfensis]]*
* *[[Homo antecessor]]*
* *[[Homo erectus]]*
* *[[Homo georgicus]]*
* *[[Homo habilis]]*
* Mënschleche Kierper

## Um Spaweck
ArduSat 1

Den **ArduSat 1** (vun Arduino a Satellit) ass en US-amerikaneschen Technologietest- an Amateurfunksatellit.

## Opbau an Notzlaascht
Den ArduSat 1 ass e CubeSat vun der Gréisst 1U. D'Haaptplatine huet verschidden Arduino-Leetplacken. Fir d'Steierung an d'Auswäertung konnte selwerentwéckelt Applikatioune gebraucht ginn, déi d'Signaler vun der Kamera a vun de verschiddene Sensoren auswäerten.

De Satellit sent op der Amateurfunkfrequenz 437,325&nbsp; mat 9600 Baud.

## Missiounsverlaf
Den ArduSat 1 gouf den 3. August 2013 19:48 UTC vum Tanegashima Space Center u Bord vum japanesche Raumfrachter HTV-4 zesumme mat de Klengsatellitten ArduSat X, TechEdSat 3 a Pico Dragon mat enger H-IIB op d'Raumstatioun ISS gestart. Den 19. November 2013 gouf de CubeSat vun der ISS aus mat Hëllef vun enger Startvirriichtung an de Weltraum ausgesat.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* https://web.archive.org/web/20140209012423/https://ardusat.org/
* https://web.archive.org/web/20140729033805/http://www.nanosatisfi.com/
Mr. & Mrs. Smith (Film 1941)

** Mr. & Mrs. Smith** ass en US-amerikanesche Film vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1941. 
## Ëm wat geet et am Film?
D'Bestietnes vum Här an der Madame Smith ass wéinst engem Formfeeler net rechtskräfteg. Den Här Smith weess dat viru senger Fra. Hie seet hir dat awer net. Duerch en Zoufall gëtt si et awer och gewuer…

## Cameo-Optrëtt vum Hitchcock
No der 41 Minutt vum Film gesäit een den Hitchcock wéi hie bei engem Gebai op de Robert Mongomery zougeet.
## Um Spaweck
De Film op DVDBeaver
Haus 68 Stroossbuerger-Strooss

D**'Haus 68 Stroossbuerger-Strooss** ass en Appartementshaus mat engem Geschäftslokal op der Gare an der Stad Lëtzebuerg, um Eck vun der *[[Rue de Strasbourg (Stad Lëtzebuerg)|rue de Strasbourg]]* mat der *[[rue des États-Unis]]*.

## Historesches
D'Gebai gouf 1935 vum Architekt Mathias Martin gebaut.

## Gebai
Nieft enger Opschrëft op der Fassade déi op de Baudatum hiweist, huet de Mathias Martin nach zwéin aner Detailer ubrénge gelooss: Eng Kéier ass et eng Koppel vun Opschrëften, déi un den Arrêté grand-ducal vum 1. Abrëll 1935 erënneren, duerch deen et eng Zäit laang zur Ofkoppelung vun der Paritéit tëscht dem Lëtzebuerger a belsche Frang koum an de Wäert deemools am Verhältnes 1,00:1,25 festgeluecht gouf.

Um Eck vum Gebai gëtt et dann och nach e Gnodebild vu Kevelaer mat der Lëtzebuerger Tréischterin am Leed.

## Um Spaweck
Suspicion (Film 1941)

** Suspicion** ass en US-amerikanesche Film vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1941 nom Roman *Before the Fact* vum Anthony Berkeley. 
## Ëm wat geet et am Film?
Den Johnny Aysgarth e charmante jonken Här léiert am Zuch déi jonk schei Lina kennen. Den Johnny bestit sech mam Lina. Nom Bestietnes mierkt si, datt de Johnny e Spiller ass, dee Geld léint an dat bei Wetten op Päerdscoursse verspillt. Nodeems dem Johnny säi Geschäftsfrënd op eng mysteriéis Manéier ëm d'Liewe koum, verdächtegt d'Lina den Johnny, de Frënd ermuert ze hunn. Si fänkt un dem Johnny seng Post opzemaachen an ze liesen, doduerch mengt se och nach den Johnny hätt wëlles si ze vergëften…
## Cameo-Optrëtt vum Hitchcock
Den Hitchcock wërft e Bréif op der Post an.
## Um Spaweck
* De Film op Filmzentrale
* De Film op DVdclassic
Saboteur (Film 1942)

**Saboteur ** ass en US-amerikanesche Film vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1942. 
## Ëm wat geet et am Film?
De Barry Kane, Aarbechter an enger Fligerfabréck, gëtt zu Onrecht ugeklot d'Fabréck sabotéiert ze hunn, an um Doud vu sengem beschte Frënd schold ze sinn.
## Cameo-Optrëtt vum Hitchcock
Den Hitchcock steet bei engem Zeitungskiosk.
## Um Spaweck
* De Film op Filmzentrale
* De Film op DVdclassic
Biosphär

D**'Biosphär** (aus dem Griicheschen: βίος *bíos*, "Liewen", an σφαίρα *sphaira*, "Kugel") ass déi global Zomm vun allen Ekosystemer, also de Raum op engem Himmelskierper, op deem Liewe virkënnt.

De Begrëff kann och benotzt gi fir d'Liewenszon op der Äerd, déi en zouene System ass (ofgesi vun der Stralung vun der Sonn an dem Universum an der Hëtzt aus dem banneschten Deel vun der Äerd) a sech gréisstendeels selwer regléiert.

Eng ganz allgemeng biophysiologesch Definitioun beschreift d'Biosphär als globalen ekologesche System mat alle Liewewiesen an hiren Interaktiounen ënner sech a mat den Elementer aus der Lithossphär, der Geosphär, der Hydrosphär an der Atmosphär.
CO2

**CO2** ka sech op follgend Begrëffer bezéien:
* **CO<sub>2</sub>**, d'Formel vum Kuelendioxid
* **Co2**, den zweete Wierbel vun der Aarschkrippchen
* **Co<sub>2</sub>** eng Conway-Grupp.
Maison Bel-Air

D**'Maison Bel-Air** ass e Wunnhaus an der *[[Avenue Gaston-Diderich|avenue Gaston Diderich]]* um Belair an der Stad Lëtzebuerg.

## Historesches
Den Architekt Mathias Martin huet d'Haus 1923 fir sech gebaut.

## Gebai
Sou wéi de Mathias Martin dat gemenkerhand gemaach huet, huet hien och sengem Haus säi perséinleche Stempel opgedréckt, ënner anerem mat Statuen op der Fassad vum zweete Stack. Am Virgäertche stinn och zwou Statuen: de Merkur op der rietser Säit stellt d'Industrie an den Handel duer iwwerdeems d'Venus op der aner Säit d'Schéinheet duerstellt.

Ënnen nieft der Trap ass eng Tak mam Gnodebild vu Kevelaer mat der Lëtzebuerger Tréischterin am Leed.

## Literatur
*Philippart, R., 2007. *Luxembourg. Historicisme et identité visuelle d'une capitale.* 207 S. éditions saint-paul. ISBN 978-2-87963-694-8, S. 139.

## Um Spaweck
Shadow of a Doubt

**Shadow of a Doubt** ass en US-amerikanesche Film vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1943 no enger Geschicht vum Gordon McDonell. 
## Ëm wat geet et am Film?
De Charlie Kane flücht bei seng Schwëster op Santa Rosa. Do frënnt hie sech mat senger Niess un. De Kane gëtt awer vun der Police iwwerwaacht, déi hie fir de Mäerder vu räiche Wittfraen hält...
## Cameo-Optrëtt vum Hitchcock
Den Hitchcock sëtzt an engem Zuch a spillt Kaart.
## Um Spaweck
* De Film op Filmzentrale
* De Film op DVdclassic
Benjamin Franklin

De **Benjamin Franklin**, gebuer de 17. Januar 1706 zu Boston am Massachusetts, a gestuerwen de 17. Abrëll 1790 zu Philadelphia am Pennsylvania, war en nordamerikaneschen Drécker, Editeur, Schrëftsteller, Naturwëssenschaftler, Erfinder a Staatsmann.

De Franklin huet fir d'éischt als Drécker an Editeur geschafft, ier e mat 42 Joer an d'Politik gaangen ass.

Hien huet um Entworf vun der Onofhängegkeetserklärung vun de Vereenegte Staate vun Amerika matgeschafft a war ee vun deenen, déi se mat ënnerschriwwen hunn. Wärend der amerikanescher Revolutioun huet hien d'Vereenegt Staate vun Amerika als Diplomat a Frankräich vertrueden an huet souwuel den Allianztraité mat de Fransouse wéi och de Friddenstraité vu Paräis ausgehandelt, deen den amerikaneschen Onofhängegkeetskrich op en Enn bruecht huet. Als Delegéierte vun der Philadelphia Convention huet hien déi amerikanesch Verfassung mat ausgeschafft. Hie gëtt dann och zu de "Grënnerpäpp vun de Vereenegte Staate" gezielt.

Dem Benjamin Franklin louch säi Liewe laang vill drun, sech fir d'Gesellschaft anzesetzen. Hien huet déi éischt fräiwëlleg Pompjeeën zu Philadelphia gegrënnt an déi éischt ëffentlech Bibliothéik vun Amerika, an huet en Holzuewen entwéckelt, dee besonnesch gutt gehëtzt an net vill gedämpt huet. Ausserdeem huet hie wëssenschaftlech Entdeckungen an Erfindunge gemaach, wéi z.&nbsp;B. de Blëtzofleeder.

Dem Franklin seng Autobiographie hat laang e grousse Succès, an huet als Musterbeispill gegollt, wéi ee sech aus eegener Kraaft a mat Disziplin aus einfache Verhältnesser eropschaffe kann.

Fir hien ze commemoréieren, gouf fir den 100-Dollar-Billjee säi Bild erausgesicht.

An der Stad Lëtzebuerg, zu Gaasperech, gouf eng Strooss no him genannt, d'rue Benjamin Franklin (PLZ: L-1540).

## Literatur
* Joseph A. Leo Lemay: *The Life of Benjamin Franklin*, 3 Bände, Philadelphia 2006
** Band 1: *Journalist: 1706–1730*, Philadelphia 2006, ISBN 0-8122-3854-0
** Band 2: *Printer and Publisher: 1730–1747*, Philadelphia 2006, ISBN 0-8122-3855-9
**Band 3: *Soldier, Scientist, and Politician, 1748–1757*, Philadelphia 2008, ISBN 978-0-8122-4121-1
*Edmund S. Morgan: *Benjamin Franklin-Eine Biographie*. (Aus dem Amerikanischen von Thorsten Schmidt) München: C. H. Beck 2006, 304 S.
*Walter Isaacson: *Benjamin Franklin. An American Life*, New York [u.a.] 2003, ISBN 0-684-80761-0
*Edmund S. Morgan: *Benjamin Franklin*, New Haven & London 2003, ISBN 0-300-10162-7 (dt. Ausgabe: *Benjamin Franklin. Eine Biographie*, München 2005, ISBN 3-406-53508-9
*H. W. Brands: *The First American. The Life and Times of Benjamin Franklin*, New York [u.a.] 2000, ISBN 0-385-49328-2
*Jürgen Overhoff: *Benjamin Franklin. Erfinder, Freigeist, Staatenlenker*, Stuttgart, 2006, ISBN 3-608-94134-7

## Um Spaweck

* The Papers of Benjamin Franklin, Digital Edition
Jean Kinsch

De **Jean Kinsch**, gebuer de 6. Oktober 1896 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen den 28. Mee 1983, war e lëtzebuergesche Privatbeamten (Arbed) a Politiker (CSV).

Hie gouf bei de Chamberwale vum 30. Mee 1954 als Deputéierten an d'Chamber gewielt a gouf bei de Chamberwale vum 1. Februar 1959 erëmgewielt. Hie war vun 1954 bis 1964 Deputéierten.
Lifeboat

** Lifeboat** ass en US-amerikanesche Film vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1944. 
## Ëm wat geet et am Film?
De Film spillt am Zweete Weltkrich op engem Rettungsboot an deem 9 Leit setzen, nodeems hiert Scheff vun engem däitschen U-Boot torpedéiert ginn ass.
## Soss
Bei dësem Film war et net sou einfach fir den Hitchcock, säi Cameo-Optrëtt anzebauen. En ass an enger Zeitung op Virdrun-Dono-Fotoe an enger Annonce fir e Schlankheetsmëttel ze gesinn.

## Um Spaweck
Spellbound (Film 1945)

**Spellbound ** ass en US-amerikanesche Film vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1945.
## Ëm wat geet et am Film?
D'Doktesch Constance Petersen versicht mat Hëllef vun engem aneren Dokter erauszefanne wien den Dr. Edwardes ëmbruecht huet.
## Cameo-Optrëtt vum Hitchcock
Den Hitchcock verléisst de Lift am Empire State Hotel.

## Um Spaweck
* De Film op Filmzentrale
* De Film op DVDclassic
Notorious (Film 1946)

** Notorious ** ass en US-amerikanesche Film vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1946.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Alicia Huberman schafft mam US-amerikanesche Geheimagent Devlin zesumme fir a Südamerika fréier Nazien z'entdecken.

## [[Cameo]]-Optrëtt vum Hitchcock
Den Hitchcock kritt op enger Receptioun e Glas Schampes zervéiert.

## Um Spaweck

* Kritik vum Roger Ebert
* De Film op DVDclassic
Smohain

De **Smohain**, ass eng Baach an der belscher Provënz wallounesche Brabant um Territoire vun der Gemeng Lasne. Et ass en Niewefloss vun der Lasne, enger Niewebaach vun der Dijle a gehéiert domat zum Baseng vum Escaut.

De Smohain huet seng Quell südlech vun der Marache op enger Héicht vun 100 m. Vun do leeft en am grousse Ganzen an nordëstlecher Richtung, fiddert zu Ohain d'Weieren, leeft südlech laanscht Ondrimont fir dann zu Chapelle-Saint-Lambert op enger Héicht vu 65 m an d'Lasne ze lafen. En huet eng Längt vu ronn 5&nbsp;km.

## Chaînage
Rainer Klump

De **Rainer Klump**, gebuer de 27. September 1958 zu Darmstadt, ass en däitschen Ekonomist. Hie war vum 15. Januar 2015 bis den 2. Mee 2017 Rekter vun der Universitéit Lëtzebuerg.

## Akadeemesch Karriär
Hien huet vun 1978 bis 1983 op der Universitéit Mainz, Paris I an Erlangen-Nürnberg Ekonomie studéiert a war vun 1992 bis 1997 Professer fir Ekonomie a wirtschaftlech Entwécklung op der Julius-Maximilians-Universitéit Würzburg. Vun 1997 bis 2000 huet hie Wirtschaftspolitik op der Universitéit Ulm enseignéiert, a vun Oktober 2000 bis 2015 wirtschaftlech Entwécklung an Integratioun op der Johann-Wolfgang-Goethe-Universitéit zu Frankfurt am Main. Vun 2009 bis Ufank 2015 war hie Vizepresident vun där Universitéit. Dono war hie, bis zu sengem Récktrëtt am Mee 2017, Rekter vun der Universitéit Lëtzebuerg.

## Publikatiounen
* *Wirtschaftsgeschichte der Bundesrepublik Deutschland. Zur Kritik neuerer wirtschaftshistorischer Interpretationen aus ordnungspolitischer Sicht.* Beiträge zur Wirtschafts- und Sozialgeschichte, Band 29, Stuttgart 1985.
* *Entstehung und Verwendung internationaler Schlüsselwährungen. Theoretische Erklärungen, historische Erfahrungen, wirtschaftspolitische Schlussfolgerungen.* Hamburg 1986.
* *Einführung in die Wirtschaftspolitik. Theoretische Grundlagen und Anwendungsbeispiele.* München 1989, 2. Auflage 1992.
* (Hrsg.) *Vierzig Jahre Deutsche Mark. Die politische und ökonomische Bedeutung der westdeutschen Währungsreform von 1948.* Beiträge zur Wirtschafts- und Sozialgeschichte, Band 39, Stuttgart 1989.
* *Geld, Währungssystem und optimales Wachstum. Ein Beitrag zur monetären Wachstumstheorie.* Tübingen 1993.
LuxairGroup

**LuxairGroup**, **Luxair**, **LuxairTours**, **LuxairCargo** a **LuxairServices** sinn d'Nimm déi d'Firma Luxair benotzt fir déi verschidden Aktivitéiten bannent der Firma méi genee ze bezeechnen a sou de Kontakt mat de Clienten ze vereinfachen. Et handelt sech also net ëm eegestänneg Betriber, mä ëm Deelberäicher vun der Aktivitéit vun der Luxair.

* *LuxairGroup* ass den Numm fir d'Gesamtaktivitéit vun der Firma zesummenzefaassen.
* *[[Luxair]]* ass den Numm fir deen Deel vun der Firma, deen d'Flich operéiert.
* *LuxairTours* ass den Numm fir d'Aktivitéit am Beräich vun der Organisatioun an dem Verkaf vu Pauschalreesen.
* *LuxairCargo* ass den Numm fir d'Aktivitéit am Beräich vun der Gestioun vun der Loftfracht.
* *LuxairServices* ass den Numm fir d'Aktivitéit am Serviceberäich am Ëmgang mat de Fluchpassagéier an hirem Gepäck. Dorënner fält och de Catering.

## Kuckt och

* Luxair Excecutive
* Luxair Commuter

## Um Spaweck
* Websäit vu LuxairGroup 
* Websäit vu Luxair 
* Websäit vu LuxairTours 
* Websäit vu LuxairCargo 
* Websäit vu LuxairServices
Marcel Flammang

De **Marcel** ("**Mackes**") **Flammang**, gebuer de 4. Dezember 1927 zu Déifferdeng, a gestuerwen Enn Juli/uganks August 1977, war e lëtzebuergeschen Aarbechter, Gewerkschaftler a Politiker (KPL).

Hien huet 1945 ugefaangen, als Schmelzaarbechter op der Hadir ze schaffen, a war do 21 Joer laang Vetrieder vum Aarbechtercomité.

Ausserdeem war de Marcel Flammang Member vum Déifferdenger Gemengerot, zulescht, vun 1976 un, als Schäffen.

Bei de Chamberwale vum 15. Dezember 1968 gouf hien als Deputéierten an d'Chamber gewielt a bei de Chamberwale vum 26. Mee 1974 erëmgewielt. Hien huet säin Deputéiertemandat bis zu senger Demissioun den 8. Dezember 1975 behal a gouf dunn an der Chamber duerch de Zénon Bernard ersat.
OSCAR

**OSCAR** (**Orbiting Satellite Carrying Amateur Radio**) ass eng traditionell Bezeechnung fir eng Serie vun Amateurfunksatellitten. 
## Den éischten OSCAR-Satellit
Den éischte Satellit mat der Bezeechnung OSCAR gouf vun US-amerikanesche Funkamateure gebaut an den 12. Dezember 1961 mam Satellit Discoverer&nbsp;36 vun der United States Air Force um Hatzebockel an de Weltraum transportéiert. D'Moosse vum OSCAR 1 ware ronn 30&nbsp;cm&nbsp;×&nbsp;25&nbsp;cm&nbsp;×&nbsp;12&nbsp;cm, säi Gewiicht war 4,5&nbsp;kg, seng Ëmlafbunn louch tëscht 234&nbsp;km an 414&nbsp;km Héicht an d'Sendeleeschtung war 140&nbsp;mW op der Frequenz 145&nbsp;. No siwe Woche war hien an der Atmosphär vergloust. An där Zäit hat de batteriegespeiste Satellit, mat enger vun der Temperatur ofhängeger Vitess, de Morsecode vun de Buschtawen *H* an *I* ausgestraalt.

## Lëscht vun den OSCAR-Satellitten
Bis elo goufen 82 Satellitte gestart, déi nom Erreeche vum Orbit eng OSCAR-Nummer kruten. D'Nimm vun de Satellitten an der Tabell si chronologesch nom Startdatum zortéiert. D'OSCAR-Nummeréierung follegt net ëmmer dem Startdatum, well dës Kennung deelweis eréischt eng gewëssen Zäit nom Start vergi gouf. De Status bezitt sech op d'Amateurfunknotzlaascht a muss net mam Status vun der Haaptnotzlaascht vum Satellit iwwereneestëmmen.

Stand: 11. Januar 2015

## Kuckt och

* AMSAT

## Literatur
Martin Davidoff: *The Radio Amateur’s Satellite Handbook*. The American Radio Relay League, Newington, ISBN 978-0-87259-658-0.

## Um Spaweck
* AMSAT Deutschland: Iwwersiicht vun allen OSCARs
*  DD1US: Audioopzeechnunge vu villen OSCAR Satellitten
*  Projet Oscar
Oliver Hardy

Den **Oliver Norvell Hardy**, gebuer den 18. Januar 1892 zu Harlem, an Georgia, a gestuerwen de 7. August 1957 zu Hollywood, a Kalifornien, war en US-amerikanesche Komiker, Filmschauspiller a Stommfilmregisseur.

Hie gouf weltbekannt als Deel vum Komikerduo *[[Den Décken an den Dënnen]]*, mat deem en, zesumme mam Stan Laurel, bannet 30 Joer (1921-1951) 106 Filmer gemaach huet. Ier déi zwéin 1927 ugefaangen hunn, zesumme Filmer ze maachenm hat den Hardy schonn an 270 Stommfilmer matgespillt, vun deenen der awer just nach eppes iwwer 100 bis haut erhale sinn.

1925 stoung hien an de Studioe vum Hal Roach ënner Kontrakt, wou och de Stan Laurel geschafft huet, a geschwënn ass opgefall, datt déi zwéin a Filmer gutt beienee passe géifen. Dem Hardy säi Personnage (*den Décken*) ass e wichtegméchereschen Typ, dee méi distinguiéiert wollt si wéi deen impulsiven *Dënnen*, an ënner deem sengen Topereien ze leiden huet, schlussendlech awer net vill manner infantil ass wéi deen.

## Éierung
Den Asteroid (2866) Hardy gouf no him genannt.

An der Gemeng Suessem, zu Bieles, gouf eng Strooss no him genannt.

## Literatur
* Sven Hanuschek: *Laurel & Hardy. Eine Revision.* Paul Zsolnay Verlag, Wien 2010, ISBN 978-3-552-05506-3.
## Um Spaweck
Janis Joplin

D**'Janis Lyn Joplin**, gebuer den 19. Januar 1943 zu Port Arthur am Texas, a gestuerwen de 4. Oktober 1970 zu Los Angeles, war eng US-amerikanesch Musekerin a Sängerin.

Si gouf an de spéiden 1960er Jore bekannt als Sängerin vun der Psychedelic-Acid Rock-Band *[[Big Brother and the Holding Company]]*, an duerno als Solo-Musekerin mat hirer eegener Band, fir d'éischt der *[[Kozmic Blues Band]]* an dunn der *[[Full Tilt Boogie Band]]*. Si ass um Monterey Pop Festival an um legendäre Woodstock Festival opgetrueden, an hat wärend hirer kuerzer Carrière Erfolleg mat enger Rei Titelen, wéi *Down on Me, Summertime, Piece of My Heart, Ball 'n' Chain, Maybe, To Love Somebody, Kozmic Blues, Work Me, Lord, Cry Baby a Mercedes Benz*, wouvunner der fënnef et an d'Charts gepackt hunn, an een, *Me and Bobby McGee*, Nummer 1 gouf. 
 
Si ass mat nëmme 27 Joer un enger Iwwerdosis Heroin gestuerwen, déi Jore virdru war si schwéier drogenofhängeg, ë.&nbsp;a. och vu Medikamenter an Alkohol. Si gëllt haut nieft dem Jimi Hendrix an dem Jim Morrison als eng vun den zentrale Symbolfigure vun der Hippiezäit an der Hippiekultur, deenen hire Liewensstil ënner Slogane wéi "Sex, Drugs and Rock'n'Roll" a "Live Fast, Love Hard, Die Young" resüméiert gouf.

## Discographie
* 1967: *Big Brother & the Holding Company featuring Janis Joplin*
* 1968: *Cheap Thrills*
* 1969: *I Got Dem Ol' Kozmic Blues Again, Mama!*
Posthum:
* 1971: *Pearl*
* 1972: *Live*
* 1973: *Greatest Hits*
* 1975: *Janis* (Soundtrack)
* 1982: *Farewell Song*
* 1993: *Janis Joplin live at Woodstock August 17, 1969*
* 1999: *Box of Pearls* (5 CDen)

## Literatur
* Ellis Amburn: *Pearl. The obsessions and passions of Janis Joplin; a portrait.* Warner Books, New York 1995, ISBN 0-7515-0856-X.
* Gottfried Blumenstein: *Janis Joplin. Biographie einer Rocksängerin.* Musikverlag Lied der Zeit, Berlin 1988, ISBN 3-7332-0040-3.
* Axel von Cossart (Hrsg.): *Janis Joplin. Revolte, Musik, Legende*. Voco-Edition, Köln 1991, ISBN 3-926566-00-0.
* David Dalton: *Piece of My Heart. A portrait of Janis Joplin.* Da Capo Press, New York 1991, ISBN 0-306-80446-8.
* Alice Echols: *Janis Joplin. Piece of My Heart; die Biographie.* Fischer, Frankfurt am Main 2003, ISBN 3-596-15435-9.
* Myra Friedman: *Die Story von Janis Joplin.* („Buried Alive“). Hannibal-Verlag, St. Andrä-Wördern 2002, ISBN 3-85445-169-5.
* Heinz Geuen: *Janis Joplin. Hemmungslos das Leben spüren.* 2. Aufl. Econ Ullstein List Verlag, München 2001, ISBN 3-548-60185-5.
* Laura Joplin: *Love, Janis. Ein wildes kurzes Leben; Biographie mit unveröffentlichten Briefen.* Heyne, München 1995, ISBN 3-453-09207-4.
* Deborah Landau: *Janis Joplin. Her life and times.* Warner Books, New York 1974.
* Ingeborg Schober: *Janis Joplin.* Dtv, München, 2002, ISBN 3-423-31065-0.

## Um Spaweck
The Paradine Case (Film 1947)

**The Paradine Case ** ass en US-amerikanesche Film vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1947 no engem Roman vum Robert Hichens.
## Ëm wat geet et am Film?
D'Madame Paradine (Alida Valli) gëtt beschëllegt, hiren alen, räichen a blanne Mann ermuert ze hunn. Hiren Affekot, den A. Kane (Gregory Peck) ass vun hirer Schéinheet faszinéiert an hien ass vun hirer Onschold iwwerzeegt...
## [[Cameo]]-Optrëtt vum Hitchcock
Den Hitchcock klëmmt aus dem Zuch mat engem Cello an der Hand.

## Um Spaweck
* Film op Filmzentrale
Under Capricorn (Film 1949)

**Under Capricorn ** ass e brittesche Film vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1949 no engem Roman vun der Helen Simpson.
## Ëm wat geet et am Film?
Am Joer 1931 reest den Charles Arcane an Australie fir mat Hëllef vu sengem Koseng, deen do Gouverneur ass, en neit Liewen unzefänken.
## Cameo-Optrëtt vum Hitchcock
Den Hitchcock ass am Film zweemol ze gesinn, eemol mat Mantel an Hutt op enger Maartplaz an nach eng Kéier mat dräi Männer op enger Trap am Gouverveurspalais.
## Um Spaweck
* Biller vum Film
Rope (Film 1948)

**Rope** ass en US-amerikanesche Film vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1948 no engem Theaterstéck vum Patrick Hamilton. Et ass dem Hitchcock säin éischte faarwege Film.
## Ëm wat geet et am Film?
De Brandon an de Philipp, zwéi Studenten erwiergen an hirem Appartement mat engem Seel hire Kolleeg David. Owes invitéiere se dann an dat Appartement hire Professer Cadell, d'Famill vum David an dem David seng Frëndin ...

## Cameo-Optrëtt vum Hitchcock
Den Hitchcock ass am Ufank vum Film ze gesinn wéi hien op enger Strooss geet.

## Soss
De Film ass sou gefilmt, datt een d'Impressioun huet, e wier "un engem Stéck": Et gëtt (bal) kee Schnëtt tëscht Astellungen, mä et ass d'Kamera, déi hin an hier fiert, fir, je no Dramaturgie, d'Handlung aus verschiddene Bléckwénkelen an Distanzen opzehuelen. Dofir hu wärend der Opnam am Studio, d'Dekoren, déi net am Bild waren, ëmmer nees missen hin an hier geréckelt ginn, fir Plaz fir d'Kamera ze maachen. Well d'Filmbobinne just 10 Minutte laang waren, ass do, wou s'ophalen, eng Persoun oder eng Saach, déi d'Szeen kuerz verdeckt, am Bild, sou datt de Wiessel op eng nei Bobinn (och häerno bei der Projektioun) net soll opfalen.

## Um Spaweck
* Kritik vum R. Ebert
* De Film op DVDclassic
Stage Fright (Film 1950)

**Stage Fright** ass e brittesche Film vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1950 nom Roman *Man Running* vum Selwyn Jepson.
## Ëm wat geet et am Film?
Den Jonathan Cooper (Richard Todd) gëtt verdächtegt de Mann vun der Schauspillerin Charlotte Inwood (Marlene Dietrich) ermuert ze hunn. Seng Frëndin Eve (Jane Wyman) hëlleft him, de Mäerder ze fannen...
## [[Cameo]]-Optrëtt vum Hitchcock
Den Hitchcock geet op der Strooss laanscht d'Eve Gill (Jane Wyman).

## Um Spaweck
* De Film op britmovie
Cueva de las Manos

D**'Cueva de las Manos**, spuenesch fir: *Hiel vun den [[Hand|Hänn]]*, ass en Natur- a Kulturmonument an der argentinescher Provënz Santa Cruz. Si zielt zënter 1999 zu de Kultur-Weltierwe vun der UNESCO. D'Hielemolereien dora sinn déi bekanntst aus dem südleche Südamerika.

D'Hiel gouf 1941 vun engem Pater entdeckt. Se läit am Canyon vum Río Pinturas, eng 80&nbsp;km südlech vun der Uertschaft Perito Moreno.

D'Molereie si vu 7.000 bis 1.000 viru Christus, verschiddene Quellen no gëtt et der souguer drënner, déi 13.000 Joer virun eiser Zäit entstane wieren.

D'Molereien an der Hiel gi je no Stil an dräi Gruppen agedeelt, déi A, B oder C genannt ginn.

;Grupp A

D'Grupp A ass déi mam héchste kënschtlereschen Niveau. Ze gesi si Juegdzeenen, wou Mënsche Guanakoe joen. D'Faarwe si Schwaarz, Ockergiel, Hellrout a Mof.

;Grupp B

An der Grupp B sinn déi Molereien zesummegefaasst, déi statesch mënschlech Figure mat klenge Käpp als Sujet hunn; weiderhi Guanakoen, an abstrakt Zeeche wéi Kreesser, Spiralen, Punktreien, Schlaangelinnen a Rechtecker. Hei dominéiere Schwaarz a Mof.

;Grupp C

An der Grupp C sinn déi Molereien zesummegefaasst, déi Hänn an negativer Form weisen, d.&nbsp;h. den Ëmrëss vun der Hand, déi als Pochoir iwwermoolt gouf, sou wéi och relativ grouss mënschlech Figuren. Hei dominéiere roudelzeg Téin.


Fichier:Cuevamanos1.JPG|Handofdréck, mat dertëscht Ofdréck vun Nandu-Patten
Fichier:RioPinturas-003.jpg|
Fichier:RioPinturas-004.jpg|Grupp B
Fichier:RioPinturas-005.jpg|Grupp B
Fichier:RioPinturas-006.jpg|Grupp B


## Kuckt och
* Lëscht vun de Weltierwen (Amerika)

## Um Spaweck

* Fiche op der Websäit vun der Unesco.
Provënz Santa Cruz (Argentinien)

**Santa Cruz** ass eng vun de Provënzen am argentineschen Deel vu Patagonien. Si gouf nom Floss Santa Cruz genannt, deen aus dem Lago Argentino erausleeft an an den Atlantik leeft. Am Norden ass déi schnouerriicht Grenz mat der Provënz Chubut, am Oste grenzt Santa Cruz un den Atlantik. Am Westen an am Süden läit Chile. Et ass déi zweetgréisst Provënz vum Land no Buenos Aires.

D'Landschaft ass typesch fir Patagonien. Am Weste maachen d'Anden d'Grenz. A Richtung Oste kënnt eng Kette vu Gletscherfelder a Séien, déi virdru leien, a vun deenen de gréissten de Lago Argentino ass. De gréissten Deel vun der Provënz ass awer dat dréchent Schichtstufeland vun der patagonescher Meseta, déi bis bei den Atlantik eriwwergeet.

Santa Cruz ass déi Provënz vun Argentinien, wou d'Bevëlkerungsdicht am klengsten ass. Déi meescht Leit wunnen an de Stied, a ville Géigende wunnt keen. Am Weste ginn et vereenzelt Reservater, wou déi autochton Bevëlkerung vu Patagonien, d'Tehuelchevollek wunnt, vun deenen et der awer ëmmer manner gëtt.

## Stied
Et gëtt just e puer grouss Stied, resp. Uertschaften an der Provënz Santa Cruz:
* Río Gallegos (85.000 Aw.), d'Provënzhaaptstad mat Fluchhafen (IATA-Code RGL)
* Caleta Olivia (45.000 Aw.), Zentrum vun der Pëtrolsexploitatioun
* Pico Truncado (20.000 Aw.), Zentrum vun der Äerdgasexploitatioun
* El Calafate (18.000 Aw.), Fluchhafen (IATA-Code FTE), virun allem fir Tourismus, vun do aus fueren d'Reesen an den Nationalpark Los Glaciares fort
* Río Turbio (10.000 Aw.), Zentrum vun der Kuelenexploitatioun an de Südanden, mat enger Statioun fir Wantersport

## Departementer
D'Provënz Santa Cruz ass a siwen Departementer (*Departamentos*) agedeelt:

## Ekonomie
Haaptaktivitéit ass d'Véizuucht, sou wéi d'Exploitatioun vu Äerdueleg an Äerdgas. Dobäi kommen d'Fëscherei, an am Süden d'Kuelegrouwen an den Tourismus.

## Um Spaweck
* Offizielle Webpräsenz der Provinzverwaltung
Lëscht vun den argentinesche Provënzen

**[[Argentinien]]** ass an **23 Provënzen** (*Provincias*) an eng autonom Stad (*ciudad autónoma*, nämlech Buenos Aires) agedeelt.

D'Provënze sinn d'Deelstate vum argentinesche Federalstaat. Si hu jiddereng eng eege Provënzverfassung, a si fir alles kompetent, woufir no der argentinescher (federaler) Verfassung net ausdrécklech de Federalstaat zoustänneg ass.

All Provënz huet en eegent Parlament an eng Regierung mat un der Spëtzt engem direkt gewielte Gouverneur (*Gobernador*).

D'Provënze sinn administrativ an Departementer (*Departamentos*) agedeelt. Déi eenzeg Ausnam dovun ass Buenos Aires, dat a *Partidos* (Quartieren) agedeelt ass.

## Tabell

## Wopen a Fändelen


 Fichier:Bandera de la Ciudad de Buenos Aires.svg|Stad Buenos Aires
 Fichier:Bandera de la Provincia de Buenos Aires.svg|Provënz Buenos Aires
 Fichier:Bandera de la Provincia del Chaco.svg|Chaco
 Fichier:Bandera de la Provincia de Catamarca.svg|Catamarca
 Fichier:Bandera de la Provincia del Chubut.svg|Chubut
 Fichier:Bandera de la Provincia de Córdoba.svg|Córdoba
 Fichier:Bandera de la Provincia de Corrientes.svg|Corrientes
 Fichier:Bandera de la Provincia de Entre Ríos.svg|Entre Ríos
 Fichier:Bandera de la Provincia de Formosa.svg|Formosa
 Fichier:Bandera de la Provincia de Jujuy.svg|Jujuy
 Fichier:Bandera de la Provincia de La Pampa.svg|La Pampa
 Fichier:Bandera de la Provincia de La Rioja.svg|La Rioja
 Fichier:Bandera de la Provincia de Mendoza.svg|Mendoza
 Fichier:Bandera de la Provincia de Misiones.svg|Misiones
 Fichier::Bandera de la Provincia de Neuquén.svg|Neuquén
 Fichier:Bandera de la Provincia del Río Negro.svg|Río Negro
 Fichier:Bandera de la Provincia de Salta.svg|Salta
 Fichier:Bandera de la Provincia de San Juan (1997-2018).svg|San Juan
 Fichier:Bandera de la Provincia de San Luis.svg|San Luis
 Fichier:Bandera de la Provincia de Santa Cruz.svg|Santa Cruz
 Fichier:Bandera de la Provincia de Santa Fe.svg|Santa Fe
 Fichier:Bandera de la Provincia de Santiago del Estero.svg|Santiago del Estero
 Fichier:Bandera de la Provincia de Tierra del Fuego.svg|Tierra del Fuego
 Fichier:Bandera de la Provincia de Tucumán.svg|Tucumán
Guanako

De **Guanako** (*Lama guanicoe*) ass e Mamendéier aus der Famill vun de Kaméiler (Camelidae). E lieft virun allem am westlechen a südleche Südamerika, an den Anden an an der Pampa, an ass d'Stammform vum zame Lama.

Guanakoe si vu Kapp bis den Hënner 120 bis 220 Zentimeter laang, hunn eng Schëllerhéicht vun 120 Zentimeter a weien eng 100 bis 120 Kilogramm. Hire Pelz ass wolleg an dicht; hir Faarf ass hellbrong uewendrop an ënnendrënner wäiss, d'Gesiicht dacks schwaarz.

Wéi all Kaméiler hu si relativ laanggestreckt, gourech Been, e laangen, dënnen Hals an e klenge Kapp. D'Féiss hunn zwou Zéiwen, déi, amplaz vun Houf, Polsteren hunn. De Mo besteet aus méi Kummeren, wat bei der Verdauung vu planzlechem Kascht hëlleft.

Guanakoe liewen a Familljenträpp vun enger gudder Dosen Déieren, déi vun engem Männche geleet ginn, a soss aus e puer Weibercher an hire Jonge bestinn.

## Um Spaweck
Leopoldine Konstantin

D**'Leopoldine Eugenie Amelie Konstantin**, gebuer den 12. Mäerz 1886 zu Brünn, a gestuerwen de 14. Dezember 1965 zu Wien, war eng éisträichesch Schauspillerin.

## Filmographie (Auswiel)
* 1912: Gebannt und erlöst
* 1912: Die Heldin der schwarzen Berge
* 1913: Vater und Sohn
* 1914: Die zerbrochene Puppe
* 1917: Der Onyxknopf
* 1919: Der Verrat der Gräfin Leonie
* 1921: Der Silberkönig
* 1933: Saison in Kairo
* 1933: Es tut sich was um Mitternacht
* 1934: Prinzessin Turandot
* 1935: Frischer Wind aus Kanada
* 1936: Mädchenpensionat
* 1937: Und du mein Schatz fährst mit
* 1937: Andere Welt
* 1946: *[[Notorious (Film 1946)|Notorious]]* - Regie: Alfred Hitchcock

## Um Spaweck
Antoine César Becquerel

Den **Antoine César Becquerel**, gebuer den 8. Mäerz 1788 zu Châtillon-sur-Loing (haut: Châtillon-Coligny), a gestuerwen den 18. Januar 1878 zu Paräis, war e franséische Physiker.

No enger Karriär bei der Arméi gouf hien 1837 Enseignant am Muséum national d'histoire naturelle zu Paräis. 1839 gouf hie President vun der *Académie des sciences*.

Säi Schwéierpunktthema war d'Elektrochimie an de Magnetismus, an hien huet erfuescht, wéi een a galvaneschen Elementer duerch cheemesch Prozesser Elektrizitéit produzéiere kéint. 1819 huet hien d'Piezoelektrizitéit entdeckt. 1829 huet hien dat éischt konstant Gläichstroum-Element entwéckelt, e Virleefer vum Daniell-Element.

1826 huet hien e méi geneeën Differentialgalvanometer entwéckelt, a seng Analysen am Beräich Thermoelektrizitéit hunn zu der Erfindung vum elektreschen Thermometer gefouert.

Och seng Jonge Louis Alfred an Alexandre Edmond,seng Kandskanner (Antoine) Henri a säin Urenkel Jean ware bedeitend Physiker; den Antoine Henri huet ë&nbsp;a. d'Radioaktivitéit entdeckt an dofir 1903 den Nobelpräis kritt.

Den Antoine César Becquerel ass ee vun de 72 Wëssenschaftler, déi um Eiffeltuerm veréiwegt gofen

## Wierker
* *Traité expérimental de l'électricité et du magnétisme, et de leurs rapports avec les phénomènes naturels*, 7 Bänn und Atlas, Paris, Didot, 1834-1840
* *Eléments d'électrochimie appliquée aux sciences naturelles et aux arts*, Paris, Didot, 1843; auf deutsch: 3. Ed., Erfurt, 1857
* *Traité de physique considérée dans ses rapports avec la chimie et les sciences naturelles*, 2 Bände, Paris, Didot, 1842-1844.
* *Traité des engrais inorganiques en général, et du sel marin en particulière*, Paris, Didot, 1848
* *Des climats et de l'influence qu'exercent les sols boisés et non boisés*, Paris, Didot, 1853
* *Des causes d'altération des métaux*, Paris, Didot, 1864
* *Des forces physico-chimiques et de leur intervention dans la production des phénomènes naturels*, Paris, Didot, 1875

mat sengem Jong Alexandre Edmond Becquerel:
* *Eléments de physique terrestre et de météorologie*, Paris, Didot, 1847
* *Résumé de l'histoire de l'électricité et du magnétisme, et des applications de ces sciences à la chimie, aux sciences naturelles et aux arts*, Paris, Didot, 1858
* *Traité d'électricité et de magnétisme et de leurs applications aux sciences physiques, aux arts, à l'industrie, Bd. 1: Électricité, principes généraux*, 3 Bände, Paris, Didot, 1855-1856

## Literatur
* *Éloge biographique de Antoine César Becquerel*, Barral, Paris, 1879
## Um Spaweck
I Confess (Film 1953)

** I Confess** ass en US-amerikanesche Film vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1953 no engem Theaterstéck vum Paul Anthelme
## Ëm wat geet et am Film?
Als kathoulesche Paschtouer verkleet ermuert e Mann en Affekot. De Mäerder geet an eng Kierch an e beicht do dem Pater Logan seng Dot. Deen als Paschtouer verkleete Mäerder gouf gesinn, an doduerch fält de Verdacht op de Pater Logan. Dësen duerch d'Beichtgeheimnis gebonne kann de Mäerder awer net verroden
## Cameo-Optrëtt vum Hitchcock.
Den Hitchcock steet bei enger Trap. 
## Um Spaweck
* De Film op DVDclassic
* De Film op Filmzentrale
To Catch a Thief

**To Catch a Thief** ass en US-amerikanesche Film vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1955 no engem Roman vum David Dodge.
## Ëm wat geet et am Film?
Den John Robie, genannt the Cat, en Abriecher deen op d'Bijoue vun de Räichen aus war, lieft zeréckgezunn op der Côte d'Azur. Et daucht awer en neien Abriecher op, deen dem Robie seng Methode gebraucht. De Robie mécht sech op d'Sich no deem neien Abriecher…
## Cameo-Optrëtt vum Hitchcock
Den Hitchcock sëtzt an engem Bus niewent dem Cary Grant.
## Um Spaweck
* Biller op DVD Beaver
* De Film op AMC filmsite
The Trouble with Harry

**The Trouble with Harry** ass en US-amerikanesche Film vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1955 no engem Roman vum Jack Trevor Story.
## Ëm wat geet et am Film?
Den Arnie fënnt beim Spille baussent dem Duerf eng Läich. E puer Awunner aus dem Duerf hate Kontakt mat deem Doudegen a menge si wiere Schold un deem sengem Doud.
## Cameo-Optrëtt vum Hitchcock
Den Hitchcock geet laanscht dobaussen ausgestallt Biller vum Sam.

## Um Spaweck
* De Film op Filmzentrale
* De Film um R. Ebert sengem Site
Strangers on a Train (Film)

**Strangers on a Train** ass en US-amerikanesche Film vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1951 nom Roman mam selwechten Numm vun der Patricia Highsmith.
## Ëm wat geet et am Film?
De Guy Haines (Farley Granger), e bekannten Tennisprofi, begéint an engem Zuch de Bruno Antony (Robert Walker) deen hien net kennt. De Guy ass paff datt de Bruno säi Privatliewe sou gutt kennt. De Bruno proposéiert dem Guy, seng Fra ëmzebréngen, déi vun him getrennt lieft, wann de Guy dem Bruno säi Papp géif aus dem Wee raumen…
## Trivia
* Den Hitchcock huet d'Cameo-Roll: hie klëmmt mat enger Bassgei an en Zuch.

## Um Spaweck
* Kritik vum Roger Ebert
* De Film op DVDclassic
* De Film op filmzentrale
Dial M for Murder

**Dial M for Murder** ass en US-amerikanesche Film an 3-D vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1954.
## Ëm wat geet et am Film?
Den Tony Wendice huet Angscht seng Fra géif hie verloossen an da séiz hien do ouni Geld. Duerfir plangt hie si vun engem Drëtten ermuerden ze loossen a fir sech plangt hien e sécheren Alibi… 
## Cameo-Optrëtt vum Hitchcock
Den Hitchcock ass op enger schwaarz-wäiss Foto ze gesinn.

## Um Spaweck
* De Film op Filmzentrale
* Biller op DVD Beaver
The Wrong Man

**The Wrong Man** ass en US-amerikanesche Film vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1956.
## Ëm wat geet et am Film?
De Christopher Balestrero steet viru Gericht well eng Caissière hien als Auteur vun engem Hold-Up wëll erkannt hunn. Op Kautioun fräigelooss versicht hie mat Hëllef vu sengem Affekot seng Onschold ze beweisen.

## Cameo-Optrëtt vum Hitchcock.
Den Hitchcock ass net ze gesinn an dësem Film, hie schwätzt just de Prolog vum Film.
## Um Spaweck
* De Film op DVDclassic
Vertigo (Film 1958)

***Vertigo*** ass en US-amerikanesche Film vum Regisseur Alfred Hitchcock aus dem Joer 1958, nom Roman *D'entre les morts* vum Pierre Boileau an Thomas Narcejac.
## Ëm wat geet et am Film?
De pensionéierte Polizist Scottie Ferguson verléift sech an eng jonk Fra, déi sech wëll d'Liewen huelen. Duerch seng Héichtenangscht kann hien hiren Doud awer net verhënneren. Spéider begéint hien enger Fra déi där Doudeger op en Hoer gläicht…

## [[Cameo]]-Optrëtt vum Hitchcock
Den Hitchcock geet laanscht d'Paart vun engem Schëffsschantjen.

## De ''Vertigo''-Effekt
An dësem Film kënnt eng éischt Kéier de sougenannte *Vertigo*-Effekt zum Asaz. Dee besteet doran, datt d'Kamera op en Objet duerfiert, iwwerdeems gläichzäiteg hannerzeg, vun No op Wäitwénkel, gezoomt gëtt, ouni datt de Bildausschnëtt sech ännert. Doduerch entsteet de visuellen Effet, wéi wann den Hannergrond sech géif no hanne beweegen, iwwerdeems am viischte Beräich vum Bild d'Positioun vun Objeten oder Persounen d'selwecht bleift. Sou erreecht een eng optesch Illusioun vum Dronke-Sinn. Dësen Effekt gouf spéiderhi an enger Abberzuel vu Filmer imitéiert.

## Um Spaweck
* De Film op Filmzentrale
* Kritik vum R. Ebert
* De Film op DVDjournal
Jim Jarmusch

Den James R. "**Jim**" **Jarmusch**, gebuer den 22. Januar 1953 zu Cuyahoga Falls, am Ohio, ass en US-amerikanesche Filmauteur- a Regisseur, Schauspiller a Filmproduzent.

Hien ass eng vun de bekanntste Perséinlechkeete vum amerikaneschen Independentfilm.

## Filmographie
### Regie
* 1980: *[[Permanent Vacation (1980)|Permanent Vacation]]* - och Dréibuch, Produktioun, Schnëtt a Musek
* 1982: *Stranger Than Paradise* (Kuerzfilm)
* 1984: *[[Stranger than Paradise]]* - och Dréibuch a Schnëtt
* 1986: *Coffee and Cigarettes* (Kuerzfilm) - och Dréibuch
* 1986: *[[Down by Law (Film)|Down by Law]]* - och Dréibuch
* 1989: *Coffee and Cigarettes II* (och: *Coffee and Cigarettes, Memphis Version*) (Kuerzfilm) - och Dréibuch
* 1989: *[[Mystery Train]]* - och Dréibuch
* 1991: *[[Night on Earth]]* - och Dréibuch a Produktioun
* 1993: *Coffee and Cigarettes - Somewhere in California* (Kuerzfilm) - och Schnëtt
* 1995: *[[Dead Man]]* - och Dréibuch
* 1997: *[[Year of the Horse]]* - och Kamera
* 1999: *[[Ghost Dog: The Way of the Samurai]]* - och Dréibuch a Produktioun
* 2003: *[[Coffee and Cigarettes]]* - och Dréibuch a Schnëtt
* 2005: *[[Broken Flowers]]* - och Dréibuch
* 2009: *[[The Limits of Control]]* - och Dréibuch
* 2013: *[[Only Lovers Left Alive]]* - och Dréibuch
* 2016: *[[Paterson (Film)|Paterson]]* - och Dréibuch
* 2016: *[[Gimme Danger]]* – och Dréibuch
* 2019: *[[The Dead Don't Die]]* – och Dréibuch
* 2024: *[[Father, Mother, Sister, Brother]]* - och Dréibuch

### Schauspiller a soss
* 1980: *Underground USA* - Toun
* 1980: *Lightning Over Water* - Produktiounsassistenz
* 1981: *You Are Not I* - Dréibuch, Produktioun a Kamera
* 1982: *Der Stand der Dinge* - Musek
* 1983: *Burroughs* - Toun
* 1984: *American Autobahn* - Schauspiller
* 1986: *Sleepwalk* - Kamera
* 1987: *Straight to Hell*' - Schauspiller
* 1987: *Helsinki Napoli All Night Long* - Schauspiller
* 1988: *Candy Mountain* - Schauspiller
* 1989: *[[Leningrad Cowboys Go America]]* - Schauspiller
* 1990: *The Golden Boat* - Schauspiller
* 1991: *Fishing with John* - Schauspiller
* 1992: *In the Soup* - Schauspiller
* 1993: *When Pigs Fly* - Produktion
* 1994: *Tigrero: A film that was never made* - Schauspiller
* 1995: *Iron Horsemen* - Schauspiller
* 1995: *[[Blue in the Face]]* - Schauspiller
* 1996: *Cannes Man* - Schauspiller
* 1996: *[[Sling Blade]]* - Schauspiller

## Literatur
* Rolf Aurich und Stefan Reinecke (Hrsg.): *Jim Jarmusch.* Bertz + Fischer Verlag, Berlin 2001, ISBN 3-929470-80-2.
* Ludvig Hertzberg: *Jim Jarmusch. Interviews.* University Press of Mississippi, Jackson 2001, ISBN 1-578-06379-5.
* Roman Mauer: *Jim Jarmusch - Filme zum anderen Amerika.* Bender Verlag, Mainz 2006, ISBN 978-3-936497-09-0.
* Simone Brandt: *Verisimilitude: Realismus in den Spielfilmen Jim Jarmuschs*. Diplomica-Verlag, Hamburg 2010, ISBN 978-3-8366-9100-0.

## Um Spaweck
* The Jim Jarmusch Resource Page vum Ludvig Hertzberg
* Biographie op *film-zeit.de* (mat Feeler dran)
Chacun sa chance

**Chacun sa chance** ass e franséisch-däitsche Film vun de Regisseure René Pujol an Hans Steinhoff aus dem Joer 1930.
## Ëm wat geet et am Film?
E Vendeur aus engem Geschäft gëtt mat engem Baron verwiesselt…

## Um Spaweck
Charles V. vu Frankräich

De **Charles V. vu Frankräich**, genannt *Le Sage*, gebuer den 21. Januar 1338 zu Vincennes, a gestuerwen de 16. September 1380 am Schlass Beauté-sur-Marne, war vun 1364 bis 1380 Kinnek vu Frankräich. Hie war den drëtte Kinnek aus dem Haus Valois, enger Säitelinn vun de Kapetenger, a gëllt als ee vun de grousse franséische Kinneken aus dem Mëttelalter.

Hie war den eelste Jong vum Kinnek Jean II., ''dem Gudden'' an deem senger éischter Fra der Bonne vu Lëtzebuerg.

Den 29. September 1356 huet de Charles sech zum Kinnek sengem Ramplassang (*lieutenant du roi*) ernannt an d'Regierungsgeschäftger iwwerholl. Den 18. Abrëll 1364 gouf hien, nom Doud vum Jean II., selwer Kinnek.

## Kuckt och
* Honnertjärege Krich

## Literatur
* Françoise Autrand: *Charles V: le Sage.* Paris 1994.
* Roland Delachenal: *Histoire de Charles V.* 5 Bde., Paris 1909–1931.

## Um Spaweck
Oscar (Homonymie)

**Oscar** resp. **Óscar** oder **Oskar** ass:
* e männleche Virnumm, kuckt Oscar (Virnumm).

**Oscar** ass weiderhin:
* déi geleefeg ëmgangssproochlech Bezeechnung vun den Academy Awards
* en Theaterstéck vum vum Claude Magnier (1958): Oscar (Theaterstéck), dat 1967 vum Claude Molinaro verfilmt gouf: Oscar (Film 1967) 
* de Kënschtlernumm vum brasilianesche Foussballspiller Oscar dos Santos Emboaba Júnior (* 1991)
* de Buschtaf *O* am ICAO-Alphabet
* den Numm vun Uertschaften an de Vereenegte Staaten:
** Oscar (Kentucky)
** Oscar (Louisiana)
** Oscar (Missouri)
** Oscar (Oklahoma)
** Oscar (Pennsylvania)
** Oscar (Texas)
** Oscar (West Virginia)
* den Akronym fir *Orbiting Satellite Carrying Amateur Radio*: OSCAR;
U Thant

De **Sithu U Thant**, gebuer den 22. Januar 1909 zu Pantanaw an der Irawadi-Division (haut Myanmar), a gestuerwen de 25. November 1974 zu New York, war e Politiker aus Birma. Vun 1961 bis 1971 war hien den drëtte Generalsekretär vun de Vereenten Natiounen.

## Liewen
1945 huet den U Thant sech mam U Nu der birmanescher Befreiungsbeweegung ënner dem Generol Aung San géint déi japanesch Besatzungsmuecht ugeschloss. 1947 gouf hien, ënner dem Ministerpresident U Nu, Informatiounsminister. Vun 1957 bis 1961 war hie birmanesche Delegéierte bei der UNO.

Den 3. November 1961 gouf hien Interims-Nofollger vum Dag Hammarskjöld, dunn, den 30. November 1962, fir weider véier Joer als drëtte Generalsekretär vun de Vereenten Natiounen confirméiert. a vun 1966 bis 1971 nach eng Kéier véier Joer.

1973 huet en de Mënscherechtspräis vun de Vereenten Natioune kritt.

## U-Thant-Kris
No sengem Doud, de 25. November 1974 zu New York, koum et a Birma zu der sougenannter **U-Tant-Kris**: De Staatspresident Ne Win hat refuséiert, him e Staatsbegriefnes z'accordéieren, wouropshin seng Läich vu Studenten entfouert gouf, déi en um Terrain vun enger Studentennunioun um Terrain vun der Universitéit vu Rangun (RUSU) begruewen hunn an him do e Mausoleum opgeriicht hunn. E puer Deeg drop huet d'Militär den Terrain gestiermt, woubäi e puer Studenten ëm d'Liewe komm sinn. D'Läich gouf matgeholl an virun der Shwedagon-Pagod begruewen, wouropshin et zu Manifestatiounen an de Stroosse vu Rangun koum. D'Regierung huet doropshin den Ausnamenzoustand ausgeruff.

## Um Spaweck

* Offiziell Biographie op un.org.