open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Star-Spangled Banner

**The Star-Spangled Banner** ass zanter dem 3. Mäerz 1931 déi offiziell Nationalhymn vun den USA. Den Text gouf 1814 vum Francis Scott Key geschriwwen. D'Musek staamt aus engem populären engleschen Drénklidd ëm d'Joer 1800 vum John Stafford Smith (*To Anacreon in Heaven*).

Zimmlech spektakulär war den Optrëtt vum Jimi Hendrix 1969 zu Woodstock, bei deem en déi amerikanesch Nationalhymn mat verzerrten Téin op senger Gittar gespillt huet a géint de bluddege Krich am Vietnam protestéiert huet.

Bei offiziellen Uläss gëtt fir gewéinlech nëmmen déi éischt Strof gesongen.

## The Star-Spangled Banner

O say, can you see, by the dawn's early light,
What so proudly we hailed at the twilight's last gleaming?
Whose broad stripes and bright stars, through the perilous fight,
O'er the ramparts we watched, were so gallantly streaming!
And the rockets' red glare, the bombs bursting in air,
Gave proof through the night that our flag was still there:
O say, does that star-spangled banner yet wave
O'er the land of the free and the home of the brave?

On the shore, dimly seen through the mists of the deep,
Where the foe's haughty host in dread silence reposes,
What is that which the breeze, o'er the towering steep,
As it fitfully blows, now conceals, now discloses?
Now it catches the gleam of the morning's first beam,
In full glory reflected now shines on the stream:
'Tis the star-spangled banner! O long may it wave
O'er the land of the free and the home of the brave!

And where is that band who so vauntingly swore
That the havoc of war and the battle's confusion
A home and a country should leave us no more?
Their blood has washed out their foul footsteps' pollution.
No refuge could save the hireling and slave
From the terror of flight, or the gloom of the grave:
And the star-spangled banner in triumph doth wave
O'er the land of the free and the home of the brave!

Oh! thus be it ever, when freemen shall stand
Between their loved homes and the war's desolation!
Blest with victory and peace, may the Heaven-rescued land
Praise the Power that hath made and preserved us a nation.
Then conquer we must, for our cause it is just,
And this be our motto: "In God is our trust."
And the star-spangled banner in triumph shall wave
O'er the land of the free and the home of the brave!


## Kuckt och
* Lëscht vun Nationalhymnen

## Um Spaweck

* Audio-Stream vun der Nationalhymn vun den USA (Real Player)
Agnostizismus

De Begrëff **Agnostizismus** (v. griich.:* a-gnoein* - net wëssen) gëtt mat zwou verschiddene Bedeitungen associéiert. Éischtens bezeechent dee Begrëff déi philosophesch an theologesch Usicht, datt d'Existenz oder d'Net-Existenz vun engem Gott (respektiv Gëtter) entweeder onbekannt oder grondsätzlech net erkennbar ass. An anere Wieder, d'Existenz vun engem oder méi Gëtter ass weeder beweisbar nach ze widderleeën. Dowéinst refuséieren d'Agnostiker, sech kloer zum Glawen un d'Existenz vun engem Gott ze bekennen. Mä am Géigesaz zum Atheismus schléisst den Agnostizismus d'Méiglechkeet, datt et awer e Gott kéint ginn, net aus.

Zweetens bezeechent de Begrëff Agnostizismus erkenntnestheoreetesch Léieren, déi d'Erkennbarkeet vun der Welt am grousse Ganzen oder a wichtege Beräicher bezweifelen.
3. Joerdausend

2. Joerdausend | 
**3. Joerdausend** | 
4. Joerdausend 

21. Joerhonnert |
22. Joerhonnert |
23. Joerhonnert |
24. Joerhonnert |
25. Joerhonnert
26. Joerhonnert |
27. Joerhonnert |
28. Joerhonnert |
29. Joerhonnert |
30. Joerhonnert


D**'drëtt Joerdausend** ass eng Period an der zäitgenëssescher Geschicht déi den 1. Januar 2001 vum Gregorianesche Kalenner ugefaangen huet an den 31. Dezember 3000 wäert ophalen.

## Epochen
*

## Evenementer
*

## Wichteg Persounen
*

## Erfindungen an Entdeckungen
*

## Um Spaweck
1. Joerdausend v. Chr.

2. Joerdausend v. Chr. | 
**1. Joerdausend v. Chr.** | 
1. Joerdausend

10. Joerhonnert v. Chr. |
9. Joerhonnert v. Chr. |
8. Joerhonnert v. Chr. |
7. Joerhonnert v. Chr. |
6. Joerhonnert v. Chr.
5. Joerhonnert v. Chr. |
4. Joerhonnert v. Chr. |
3. Joerhonnert v. Chr. |
2. Joerhonnert v. Chr. |
1. Joerhonnert v. Chr.


D**'éischt Joerdausend** v. Chr. war eng Period an der zäitgenëssescher Geschicht déi vum Joer 1000 v. Chr. bis d'Joer 1 gaangen ass.

## Epochen
* Europa: Antiquitéit.

## Evenementer

## Wichteg Persounen
*

## Erfindungen an Entdeckungen
*

## Um Spaweck
2. Joerdausend v. Chr.

3. Joerdausend v. Chr. | 
**2. Joerdausend v. Chr.** | 
1. Joerdausend v. Chr. |

20. Joerhonnert v. Chr. |
19. Joerhonnert v. Chr. |
18. Joerhonnert v. Chr. |
17. Joerhonnert v. Chr. |
16. Joerhonnert v. Chr.
15. Joerhonnert v. Chr. |
14. Joerhonnert v. Chr. |
13. Joerhonnert v. Chr. |
12. Joerhonnert v. Chr. |
11. Joerhonnert v. Chr.


## Epochen

## Evenementer
* D'Stad Palmyra gëtt fir d'éischt dokumentéiert.

## Wichteg Persounen

## Erfindungen an Entdeckungen

## Um Spaweck
3. Joerdausend v. Chr.

4. Joerdausend v. Chr. | 
**3. Joerdausend v. Chr.** | 
2. Joerdausend v. Chr. |

30. Joerhonnert v. Chr. |
29. Joerhonnert v. Chr. |
28. Joerhonnert v. Chr. |
27. Joerhonnert v. Chr. |
26. Joerhonnert v. Chr.
25. Joerhonnert v. Chr. |
24. Joerhonnert v. Chr. |
23. Joerhonnert v. Chr. |
22. Joerhonnert v. Chr. |
21. Joerhonnert v. Chr.


## Epochen

## Evenementer

## Wichteg Persounen

## Erfindungen an Entdeckungen

## Um Spaweck
2. Joerdausend

1. Joerdausend | 
**2. Joerdausend** | 
3. Joerdausend

11. Joerhonnert |
12. Joerhonnert |
13. Joerhonnert |
14. Joerhonnert |
15. Joerhonnert
16. Joerhonnert |
17. Joerhonnert |
18. Joerhonnert |
19. Joerhonnert |
20. Joerhonnert


D**'zweet Joerdausend** war eng Period an der zäitgenëssescher Geschicht déi den 1. Januar 1001 vum Julianesche Kalenner ugefaangen an den 31. Dezember 2000 vum Gregorianesche Kalenner opgehalen huet.
## Epochen
*

## Evenementer
*

## Wichteg Persounen
*

## Erfindungen an Entdeckungen
*

## Um Spaweck
1. Joerdausend

1. Joerdausend v. Chr. | 
**1. Joerdausend** | 
2. Joerdausend

1. Joerhonnert |
2. Joerhonnert |
3. Joerhonnert |
4. Joerhonnert |
5. Joerhonnert
6. Joerhonnert |
7. Joerhonnert |
8. Joerhonnert |
9. Joerhonnert |
10. Joerhonnert


D**'éischt Joerdausend** war eng Period an der zäitgenëssescher Geschicht déi den 1. Januar 1 vum Julianesche Kalenner ugefaangen an den 31. Dezember 1000 opgehalen huet.

## Epochen
*

## Evenementer
*

## Wichteg Persounen
*

## Erfindungen an Entdeckungen
*

## Um Spaweck
Mercury Seven

**Mercury Seven** war eng Grupp vu siwen Astronauten aus dem Mercury Programm déi am Abrëll 1959 zesummegestallt gouf. Munnechmol gouf d'Grupp och als **The Original Seven** bezeechend.

* Scott Carpenter - MA-7 Aurora 7
* Gordon Cooper - MA-9 Faith 7, Gemini 5 
* John Glenn - MA-6 Friendship 7, Atlantis STS-95
* Virgil Grissom - MR-3 Liberty Bell 7, Gemini 3 Molly Brown, Apollo 1
* Walter Schirra - MA-8 Sigma 7, Gemini 6A, Apollo 7
* Alan Shepard - MR-3 Freedom 7, Apollo 14
* Donald Slayton - Apollo-Soyuz Test-Projet
Werner-Plang

De **Werner-Plang** ass nom Lëtzebuerger Politiker Pierre Werner genannt.

Op enger Ried op engem Parteikongress vun der däitscher CDU, am Januar 1968, huet de Pierre Werner e Fënnef-Punkte-Plang virgestallt, deen exposéiert, wéi et zu enger Wirtschafts- a Wärungsunioun an Europa kéint kommen. Den Interessi war grouss: Am September 1968 huet e säin Exposé virun de Finanzministere vun der EWG widderholl, an duerno, am Dezember 1969, um Sommet vun de Staats- a Regierungscheffen zu Den Haag. Dës hunn dann och am Mäerz 1970 e Grupp agesat, mam Werner un der Spëtzt, fir e Plang auszeschaffen, dee soll duerleeën, wéi een etappeweis zu enger europäescher Wirtschafts- a Wärungsunioun sollt kommen.

De Rapport, deen dëse Grupp ausschafft, an deen no sengem President "Werner-Plang" genannt gëtt, hält fest, datt d'Wirtschaftspolitiken openeen ofgestëmmt gi mussen, datt et néideg ass, gemeinsam Instanzen ze grënne fir Decisiounen ze huelen, datt d'Gouverneure vun den Zentralbanken an engem Comité zesummegefaasst solle ginn, datt d'Variatioune vun de Wiesselcoursen ënnerenee limitéiert musse ginn, an datt en europäesche Fong soll geschaf ginn, fir d'Course wann néideg, ze stäipen.

De Werner-Plang ass zwar gutt ukomm, mä d'Auswierkunge vum Zesummebroch vum Bretton Woods-System 1971 a vun der Pëtrolskris 1973 op déi europäesch Ekonomie hunn dozou gefouert, datt de Plang einstweilen e Plang bliwwen ass.

### Ausbléck
Eréischt an den 1980er Joren krut d'Iddi vun enger Europäescher Wirtschafts- a Wärungsunioun en neien Ulaf, deen zu der Adoptioun vum Euro 1999 sollt féieren.

## Literatur zum Theema
* PALMER, Michael: ''Un homme et sa vision, Pierre Werner et son Rapport'', Luxembourg, BCL, 2002. (PDF)

## Um Spaweck
Institutioune vun der Europäescher Unioun

Et gëtt sechs **[[Europäesch Unioun|EU]]-Institutiounen**, déi jiddwereng eng spezifesch Roll spillen:

* d**'[[Europäescht Parlament]]**, dat vun de Wieler an de Memberstaate gewielt gëtt;
* de **[[Conseil vun der Europäescher Unioun]]**, an deem d'Regierunge vun de Memberstaate vertruede sinn an deen, eleng oder zesumme mam Parlament, d'europäesch Gesetzer decidéiert;
* d**'[[Europäesch Kommissioun]]**, d'Exekutivorgan an de 'Motor' vun der Unioun. Dës 3 bilden zesummen de sougenannten "Institutionellen Dräieck".
* den **[[Europäesche Geriichtshaff]]**, dee sécherstellt, datt d'Gesetzer och agehale ginn;
* den **[[Europäesche Rechnungshaff]]** oder *Cour des Comptes*, deen doriwwer waacht, datt beim EU-Budget alles no de Reegele geet;
* d**'[[Europäesch Zentralbank]]**, déi responsabel fir déi monetär Politik ass a sech ëm den Euro këmmert.

Do donieft gëtt et nach véier aner wichteg Organer:
* den **[[Europäesche Wirtschafts- a Sozialcomité]]**, dee bei Gesetzprojeten, déi dës Theeme betreffe, muss consultéiert ginn;
* de **[[Comité vun de Regiounen]]**, deen d'Meenunge vu regionalen a lokale Kierperschafte vertrëtt;
* den **[[Europäeschen Ombudsmann]]**, bei deem d'Bierger sech beschwéiere kënnen, wa se mengen, datt se net korrekt vun enger EU-Institutioun oder Administratioun behandelt goufen;
* d**'[[Europäesch Investitiounsbank]]**, déi mat Investitiounen hëlleft, EU-Projeten duerchzeféieren.

Weiderhin ernimme muss een den **[[Europäesche Conseil]]**, deen zwar keng rechtlech verbindlech Decisioune kann huelen, mä deem seng Conclusiounen ëmgesat musse ginn.

Eng Rëtsch '''Agencen''' a soss Organer vervollstännegen dëse System.

## Kuckt och
* Europäesch Unioun
* Geschicht vum Festleeë vun de Sëtz

## Um Spaweck

* "Europa", d'Portal vun den EU-Institutiounen
Gordon Cooper

De **Leroy Gordon Cooper Jr.**, gebuer de 6. Mäerz 1927 zu Shawnee, Oklahoma, a gestuerwen de 4. Oktober 2004 zu Ventura, Kalifornien, war en US-amerikaneschen Astronaut, deen zu de Mercury Seven gehéiert huet.

## Um Spaweck
6. Joerhonnert v. Chr.

../..
8. Joerhonnert v. Chr. |
7. Joerhonnert v. Chr. |
**6. Joerhonnert v. Chr.** |
5. Joerhonnert v. Chr. |
4. Joerhonnert v. Chr.
../..


D**'6. Joerhonnert v. Chr.** huet den 1. Januar 600 v. Chr. ugefaangen an huet den 31. Dezember 501 v. Chr. opgehalen.

## Evenementer

## Wichteg Persounen
* Pythagoras, legendäre griichesche Mathematiker a Philosoph.
* Lǎozǐ, legendäre chineesesche Philosoph.

## Erfindungen an Entdeckungen

## Joren

## Um Spaweck
Lëtzebuergesch Membere vun der Europäescher Kommissioun

D'Lëtzebuergesch **Membere vun der [[Europäesch Kommissioun|Europäescher Kommissioun]]** ("Kommissären") waren, respektiv sinn:

## Literatur
* Romain Hilgert: "Unser Mann in Brüssel." in: *[[d'Lëtzebuerger Land]]* Nr.29, 19. Juli 2019, S.2-3.
1515

## Evenementer

### Europa

#### Frankräich

* 25. Januar: De François d'Angoulême gëtt Kinnek vu Frankräich als François I.. D'Kréinung ass wéi gewinnt zu Reims.
* D'Parlament vu Rouen gëtt gegrënnt.

#### Italiekricher

* August: D'franséisch Arméi eruewert Turin.
* 13.-14. September: Schluecht vu Marignan, wou d'Schwäizer géint d'Fransousen de Kierzeren zéien.
* : De Maximilian Sforza ergëtt sech zu Mailand.

## Konscht a Kultur

* Josquin des Prés, *De Profundis*.
* De *François I<sup>er</sup>-Fligel* gëtt am Schlass vu Blois gebaut.

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* Everard Mercurian, 4. Generol vun de Jesuitten.
*28. Mäerz: Helleg Thérèse vun Avila.

## Gestuerwen

* : Louis XII., Kinnek vu Frankräich.

## Um Spaweck
Quirijn van Regteren Altena

De **Quirijn van Regteren Altena** ass en hollännesche Kontrabassist.

De Quirijn van Regteren Altena huet beim Anthony Woodrow am Sweelinck Conservatoire zu Amsterdam Kontrabass studéiert. Dunn ass en an d'USA gaangen, an en huet do beim Gary Karr an der Hartt School of Music säi Studium weidergefouert. Fir méi en afwiesslungsräiche Repertoire ze spillen huet hie säi musekalescht Liewen opgedeelt. Engersäits trëtt en als Solist op, an anerersäits ass hien de Kontrabassist vum hollännesche Schönberg Ensemble an den Haaptkontrabassist vum Den Haager Residentie Orkest ënner dem Evgeny Svetlanov. 
 
De Quirijn van Regteren Altena ass och zäitweileg mam hollännesche Pianist Peter Beijersbergen van Henegouwen opgetrueden, mat deem hie Wierker vun der Sofia Gubaidulina a vum Arthur Honegger agespillt huet .

De Kënschtler spillt op engem Instrument, dat 1720 vum Gianbattista Grancino zu Mailand gebaut gouf.
Groupe de support psychologique

De **Groupe de support psychologique**, kuerz **GSP**, ass e Grupp vu Fräiwëllege bei der Protection Civile. De Grupp ass nach relativ jonk a besteet momentan aus gutt 90 Memberen (Stand: Juli 2004).

D'Aufgab ass, graff gesinn, a Stresssituatioune séilesche Bäistand ze leeschten. An éischter Linn bedeit dat, datt Persounen, deenen eppes Schroes zougestouss ass, zum Beispill e Selbstmord an der Famill, en Accident, Bedreeung duerch aner Persounen a sou weider, ze hëllefen. Si iwwerdroen allerdéngs ni de Message vum Doud vun enger Persoun, dat ass d'Aufgab vun der Police, mä dacks sti si an zweeter Rei fir direkt ze hëllefen.

D'GSP Leit hëllefen net nëmmen anere Leit, mä och hiren eegenen. Sou kënnt et ëmmer erëm vir, datt de GSP och mat Ambulancieren oder Sauveteuren no schwéieren Asätz schwätzt, an op hir Problemer ageet. Och no traumateschen Erliefnesser fir Drëttpersoune wéi Éischt-Hëllefsleit spréngt de GSP an.

D'GSP-Leit si *keng* Psychologen, mä Secouriste mat enger unerkannter Ausbildung déi iwwer zwee Joer dauert. Um Terrain erkennt ee si un hire grénge Gilete mat der wäisser Opschrëft **PSY**. Fir Member vu GSP ze gi muss een op d'mannst 21 Joer al sinn.

Bekannt ass d'GSP duerch hir Hëllef besonnesch zu Waasserbëlleg bei der Geiselnam, bei der Betreiung vun deenen, déi beim Accident vum Luxair Fluch 9642 blesséiert goufen, oder Aenzeie waren, oder awer och bei deene Leit déi am Dezember 2004 aus deem bei Flutkatastrophe verwüsten Ostasien heemkoumen.

Et bleift nach z'ernimmen, datt d'Membere vum GSP un d'Beruffsgeheimnes gebonne sinn.

## Um Spaweck
*De GSP op der Säit vum CGDIS
*archivéiert Websäit vum GSP op der Säit vun der Protection civile
Noutruff

Als **Noutruff** bezeechent een all Versuch, duerch Kommunikatioun no Hëllef ze ruffen. Dëst ka vum klassesche Jäize bis zur SMS alles sinn, woumat een op sech opmierksam maache kann. Dobäi ass et egal, ob een humanitär oder technesch Hëllef brauch, Noutriff gëtt et geneesou gutt fir Heizungsmonteure wéi fir Ambulanzen. Am klassesche Sënn allerdéngs sicht ee bei engem Noutruff entweeder no Pompjeeën, Ambulancieren oder Polizisten, déi engem séier zur Hëllef kommen.

Noutriff déi op keng spezifesch Adress ginn, an déi, wéi z.&nbsp;B. den SOS an der Navigatioun an Aviatioun, per Funk oder Morsen ofgesat ginn, sinn Noutsignaler.

## Europäeschen Noutruff
Den 29. Juli 1991 hunn déi zoustänneg Ministere vun den EU-Memberstaaten eng Decisioun getraff, mat där se sech verflicht hunn, d'Telefonsnummer **112** op hire Reseaue fräizeschalten. D'Iddi dohanner ass, datt all Bierger vun der EU sech nëmmen eng Nummer muss verhalen an iwwerall an Europa séier u seng Hëllef kënnt.

Déi Decisioun ass sou wäit ëmgesat, och wa vill Länner nach ëmmer hir al Noutruffnummere bäibehalen hunn. Des Weidere bitt all Handy, all Telefonskabinn, an all Telefon souwisou d'Méiglechkeet, den 112 *gratis* unzeruffen. Bei Handye léisst sech dës Nummer dacks souguer ouni PIN-Code, Sim-Kaart oder mat aktiver Tastespär wielen. Ausserdeem léisst sech normalerweis en Noutruff souguer da mam Handy ofsetzen, wann d'Haaptnetz, dat sougenannt A-Netz, dout ass.

## International Noutruffnummeren

International sinn d'Noutruffnummeren nach ëmmer net déi selwecht. Vill Länner hunn den 112 als Noutruff agefouert. Um amerikanesche Kontinent ass d'Nummer **9-1-1** méi populär wéi an Europa den 112. Nieft dësen zwou groussen Nummere gëtt et och eng Rei, net grad sou wäit verbreet Nummere wéi den 000 oder den 999, fir weider Infoen, kuckt bei de Linken.

## Noutruff zu Lëtzebuerg

* 112: Virfall mat Blesséierten (Corps grand-ducal d'incendie et de secours)
* 113: Virfall ouni Blesséierten (Police)

## Informatioune beim Noutruff
Fir e qualifizéierten Noutruff ass all Disponent dankbar, wann ee sech un d'6-W-Reegel hält. Si wëlle wëssen:
* **W**ien urifft
* **W**ou hien ass
* **W**at geschitt ass
* **W**éi vill Leit blesséiert sinn
* **W**éi eng Zort vu Verletzung virläit
* **W**aarden op Réckfroen

Wichteg ass, datt een ni däerf anhänken, dat mécht den Disponent vum Noutruff.

## Um Spaweck
* Noutruffnummeren aus aller Welt
* Initiativ zur Normaliséierung vun der Nummer 112
* De Beschloss vun der EU
* Universaldéngschtrichtlinn (Artikel 3 a 26 enthalen Informatiounen iwwert d'Noutruffnummer 112)
* Portal 112 zu Lëtzebuerg
Michael Reeves

De **Michael Reeves**, gebuer de 17. Oktober 1943, a gestuerwen den 11. Februar 1969 zu London, un enger Iwwerdosis vu Schloftabletten, war en englesche Filmregisseur.

1963 huet de Michael Reeves als Assistent vum Filmregisseur Jack Cardiff beim Film *[[The Long Ships]]* ugefaangen.

1964 war hie Second Unit Director beim Film *[[Il castello dei morti vivi]]* mam Christopher Lee an der Haaptroll.

1966 produzéiert an dirigéiert hien de Film *[[La sorella di Satana]]* mat der Barbara Steele an der Haaptroll.

Fir säin zweete Film *[[The Sorcerers]]* engagéiert hien de Boris Karloff.

A sengem nächsten a leschte Film *[[Witchfinder General]]* spillt de Vincent Price d'Haaptroll. Hei geet et ëm de Mathew Hopkins, deem säi Liewensziel et ass Hexen ze fannen an ze verbrennen.

De Michael Reeves huet a sengem kuerze Liewen zwar nëmmen 3 B-Filmer gedréint. Hien huet et awer fäerdeg bruecht a jiddwerengem vu senge Filmer ee vun de grousse Schauspiller aus dem Horrorfilmgenre fir d'Haaptroll z'engagéieren.

De Film *[[Witchfinder General]]* ass nom fréien Doud vum Michel Reeves e Kultfilm ginn.

## Filmographie

* 1966: *[[La sorella di Satana]]* oder *The Revenge of the Blood Beast* oder *The She Beast* mam Barbara Steele a Ian Ogilvy
* 1967: *[[The Sorcerers]]* mam Boris Karloff a Catherine Lacey
* 1968: *[[Witchfinder General]]* oder *The Conquerer Worm* mam Vincent Price a Rupert Davies
Weltierwen

D'UNESCO-Lëscht vum **Weltierwen**, **WORLD HERITAGE**, besteet aus dem **Weltkulturierwen** an dem **Weltnaturierwen**. Am Ganzen ëmfaasst se 788 Denkmaler an 134 Länner. Dovu si 611 Kulturdenkmaler (K) an 154 Naturdenkmaler (N), 23 Denkmaler gehéiere souwuel zum Kultur- wéi zum Naturierwen.

D'UNO-Ënnerorganisatioun ënnerstëtzt bei de genannte Monumenter d'Protektioun an d'Restauratioun duerch materiell an wëssenschaftlech Hëllef.

D'Grondlag dozou ass eng UNESCO-Konventioun fir d'Protektioun, déi 1972 zu Stockholm ausgeschafft gouf. Se ass 1975 a Kraaft getrueden.

Fir an déi Lëscht opgeholl ze ginn, muss wéinstens ee vun dëse Krittären erfëllt sinn:
* Den Objet muss vun eenzegaartegem artisteschem Wäert sinn;
* E muss staarke kulturellen Afloss op eng geographesch Regioun oder op eng Zäit hunn;
* E muss eng grouss Raritéit sinn oder ganz al sinn;
* E muss fir eng bestëmmten artistesch Entwécklung representativ sinn;
* E muss fir eng bestëmmten Architekturzäit stoen;
* E muss eng grouss Bedeitung hunn am Zesummenhang mat enger wichteger Iddi oder mat enger historescher Figur.

D'Iddi fir dëse Projet koum duerch en Opruff vun der UNESCO vum 8. Mäerz 1960, fir déi Monumenter ze retten, déi duerch de Bau vum Assuan-Staudamm vum Nil zerstéiert gi wieren.

Eemol d'Joer, normalerweis Ufanks Juli, gesäit sech den UNESCO World Heritage Committee, fir doriwwer ofzestëmmen, wat nach op d'Lëscht komme kéint.

Op d*Rout Lëscht vum Kulturierwen* gi besonnesch bedreet Objeten opgeholl, souguer wann den zoustännege Staat keng Demande gemaach huet. Zanter 2004 stinn op där Lëscht 35 Denkmaler.

De Begrëff vum kulturellen Ierwen (*"héritage"*) geet op den Henri-Baptiste Grégoire zeréck, deen am 18. Joerhonnert Bëschof vu Blois war, an ass schonn de 14. Mee 1954 an der Haager Konventioun definéiert, déi vun den USA net ënnerschriwwe gouf.

: *"Damage to cultural property, belonging to any people whatsoever, means damage to the cultural heritage of all mankind, since each person makes its contribution to the culture of the world"*

## Kuckt och
* Lëscht vun de Weltierwen (Europa)
* Lëscht vun de Weltierwen (Amerika)
* Lëscht vun de Weltierwen (Afrika)
* Lëscht vun de Weltierwen (Asien an Ozeanien)

## Um Spaweck
21 v. Chr.

2. Joerhonnert v. Chr. | **[[1. Joerhonnert v. Chr.]]** | 1. Joerhonnert


26 v. Chr. | 25 v. Chr. | 24 v. Chr. | 23 v. Chr. | 22 v. Chr. | **21 v. Chr.** | 20 v. Chr. | 19 v. Chr. | 18 v. Chr. | 17 v. Chr. | 16 v. Chr.

----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 21 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
11 v. Chr.

2. Joerhonnert v. Chr. | **[[1. Joerhonnert v. Chr.]]** | 1. Joerhonnert


16 v. Chr. | 15 v. Chr. | 14 v. Chr. | 13 v. Chr. | 12 v. Chr. | **11 v. Chr.** | 10 v. Chr. | 9 v. Chr.| 8 v. Chr. | 7 v. Chr. | 6 v. Chr

----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 11 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
4 v. Chr.

2. Joerhonnert v. Chr. | **[[1. Joerhonnert v. Chr.]]** | 1. Joerhonnert


9 v. Chr. | 8 v. Chr. | 7 v. Chr. | 6 v. Chr. | 5 v. Chr. | **4 v. Chr.** | 3 v. Chr. | 2 v. Chr. | 1 v. Chr. | 1 | 2

----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 4 v. Chr.*

## Evenementer
* Den Herodes Antipas gëtt Herrscher vu Galiläa a Peräa.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* Seneca, réimesche Philosoph († 65)

## Gestuerwen
* Marcus Tullius Tiro, Erfinder vun der alréimescher Kuerzschrëft (Tironesch Nouten). 
* Herodes de Groussen, Herrscher vun Israel.
Schaltjoer

E **Schaltjoer** ass e Joer mat 366 amplaz vun 365 Deeg. 
## Aktuell Reegel

Zanter der Aféierung vum gregorianesche Kalenner gëllt:

# Nëmme Joren, déi ouni Rescht duerch 4 deelbar sinn, si Schaltjoren.
# Ausnam: Joren, déi ouni Rescht duerch 100 deelbar sinn, si keng Schaltjoren.
# Ausnam zur Ausnam: Joren, déi ouni Rescht duerch 400 deelbar sinn, si Schaltjoren.

Sou war d'Joer 2000 e Schaltjoer wéinst der 3. Reegel, 1900 dogéint war keent wéinst der 2. Reegel.

De julianesche Kalenner, de Virgänger vum gregorianeschen, huet nëmmen déi éischt Reegel kannt.

E Joer op der Äerd huet genee 365,2422 Deeg. Am julianesche Kalenner hat e Joer am Duerchschnëtt eng Längt vun 365,25 Deeg, an dat huet am Laf vu 15 Joerhonnerten zu engem Ënnerscheed vun 10 Deeg gefouert. De gregorianesche Kalenner huet dësen Ënnerscheed duerch e Joer mat 10 Deeg manner ausgeglach, an zwar 1582, wou nom 4. Oktober direkt de 15. Oktober koum. Zanterhier huet d'Joer am Duerchschnëtt 365,2425 Deeg. Dat ass zwar ëmmer nach ze vill, ma eréischt an 10.000 Joer entsteet e Feeler vun 3 Deeg.

## Schaltdag
De Schaltdag ass deen Dag, deen an engem Schaltjoer derbäigesat gëtt.

Deen Dag gëtt am Februar bäigefléckt, soudatt an engem Schaltjoer de Februar 29 amplaz vun 28 Deeg, huet.

## Kuckt och
* 30. Februar

## Um Spaweck
7 v. Chr.

2. Joerhonnert v. Chr. | **[[1. Joerhonnert v. Chr.]]** | 1. Joerhonnert


12 v. Chr. | 11 v. Chr. | 10 v. Chr. | 9 v. Chr. | 8 v. Chr. | **7 v. Chr.** | 6 v. Chr. | 5 v. Chr. | 4 v. Chr. | 3 v. Chr. | 2 v. Chr.

----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 7 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik
### Astronomie
*Dräifach Konjunktioun tëscht Jupiter a Saturn (Gréisst Konjunktioun), dat heescht, déi zwéi Planéiten hu sech an deem Joer dräimol getraff.

## Gebuer

## Gestuerwen
* Han Chengdi, Keeser vun der westlecher Han-Dynastie

## Um Spaweck
Codex Aureus

Den Titel **Codex Aureus** hunn eng Partie kierchlech Wierker:

* Codex Aureus Epternacensis
* Codex Aureus Laureshamensis
* Codex Aureus Escorialensis
* Codex Aureus vu Canterbury
* Codex Aureus vu St. Emmeram
Dian Fossey

D**'Dian Fossey**, gebuer de 16. Januar 1932 zu San Francisco, a gestuerwen de 27. Dezember 1985 am Karisoke Research Centre am Ruanda, war eng US-amerikanesch Verhalensfuerscherin. Si war spezialiséiert op d'Erfuerschung vu Bierggorillaen.

## Hiert Liewen

D'Dian Fossey war vu Beruff Ergotherapeutin. Ufanks der 60er Jore war si fir d'éischt an Ostafrika. 1966 ass si am Optrag vun der National Geographic Society an de Ruanda gereest, fir eng Laangzäitetude iwwer Bierggorillaen ze maachen.

Mat der Zäit huet si et fäerdegbruecht, vun de Gorillaen akzeptéiert ze ginn. Sou war et méiglech ginn, Abléck a Verhalensformen, Familljestrukturen a besonnesch an d'Kommunikatioun tëscht deenen Déieren ze kréien. A Spezialistekreesser war se wéinst hiren Dokumentarfilmer an den Artikelen am National Geographic Magazine séier bekannt. Am Ruanda huet se 1967 de *Karisoke Research Center* opgebaut.

1976 krut se den Doktertitel fir Zoologie. Hiert Privatliewe war allerdéngs eng Katastroph. Si ass mat der Zäit besser mat de Gorillae wéi mat de Mënschen eens ginn.

Mat de Braconnieren hat se grouss Problemer, well d'Gorillaen um Austierwe sinn, an dofir um Schwaarzmaart gesicht sinn.

Am Dezember 1985 ass d'Dian Fossey an der ruandescher Provënz Ruhengeri doutgeschloen opfonnt ginn. De Muerd konnt ni opgekläert ginn. Hir Memoiren *Gorillas in the Mist* goufen 1988 vum Michael Apted verfilmt. D'Buch geet méi an den Detail vun hirer wëssenschaftlecher Carrière, et vergësst awer méi Eenzelheeten aus hirem Privatliewen, wéi zum Beispill hir Affär mat dem Fotograf Bob Campbell, déi am Film am Detail behandelt gëtt.

## De Film

Sou richteg bekannt ass d'Dian Fossey ginn, wéi de Film *[[Gorillas in the Mist|Gorillas in the Mist: The Story of Dian Fossey]]* erauskoum, an deem d'Sigourney Weaver d'Titelroll gespillt huet.

De Roger Ebert iwwer de Film: *Hien erzielt eis wat d'Dian Fossey gemaach huet a wat mat hir geschitt ass, mä en erzielt eis net wie si war.*

## Kuckt och
* Biruté Galdikas an hir Orang-Utansfuerschung an Indonesien
* Jane Goodall an hir Schimpansefuerschung
KlibberKleeschenSchueberMaischenAllerHerrgottsNationalSprangKirmes

***KlibberKleeschenSchueberMaischenAllerHerrgottsNationalSprangKirmes***, dacks ofgekierzt als ***Klibberkleeschen***, ass en Dokumentarfilm op Lëtzebuergesch vum Paul Scheuer, Georges Fautsch a Maisy Hausemer (AFO Film). En hat den 13. Januar 1987 Première am Kino Utopia.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film dokumentéiert déi verschidde Lëtzebuerger Bräich uechter d'Joer.

Erklärungen zum Filmtitel:
* "Klibber": an der Karwoch ginn d'Kanner klibberen, wëll keng Klacke lauden.
* "Kleeschen": de 6. Dezember bréngt de Kleeschen de Kanner Séissegkeeten a Spillsaachen. Am Film gëtt e Besuch vum Kleeschen an engem Altersheem gewisen.
* "Schueber": Enn August ass all Joer d'Schueberfouer (grouss Kiermes) an der Stad Lëtzebuerg.
* "Maischen": Ouschterméindeg ass an der Stad an zu Nouspelt d'Eemaischen op där Äerdewuer a Péckvillercher verkaaft ginn.
* "Aller:" Allerhellegen do geet bal all Lëtzebuerger op de Kierfecht well deen Dag d'Griewer geseent ginn.
* "Herrgotts": den 2. Februar ginn d'Kanner liichten a sangen dobäi ënner anerem d'Lidd Léiwer Herrgottsblieschen.
* "National": den 23. Juni ass de Lëtzebuerger Nationalfeierdag.
* "Sprang": Päischtdënschdeg ass zu Iechternach d'Sprangpressioun zu Éiere vum hellege Willibrord.
* "Kirmes": all Duerf huet seng Fester an dofir steet d'Wuert Kiermes.

## Soss
De Film gouf vu 15.228 Leit am Kino gesinn.

Den CNA huet de Film 1998 als VHS-Kassett op de Maart bruecht, als Deel vun der Rei "Films Made in Luxembourg".

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
1769

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* : Giuseppe Farinelli, italieenesche Komponist.
* : Johann Theodor Van der Noot, lëtzebuergesche Geeschtlechen.
* 15. August: Napoleon Bonaparte, franséische Keeser.
* 14. September: Alexander von Humboldt, däitschen Naturfuerscher.
* 23. August: Georges Cuvier, franséischen Naturfuerscher an Anatom.

## Gestuerwen
* : Jean Chappe, franséischen Astronom.

## Um Spaweck
Mumm Sweet Mumm

***Mumm Sweet Mumm*** ass e lëtzebuergesche Film vum Paul Scheuer, Georges Fautsch a Maisy Hausemer, deen den 20. Oktober 1989 seng Première hat.

## Ëm wat geet et am Film?
Den John E. Diderich, e räichen Amerikaner, reest op Lëtzebuerg fir endlech de *Musical aus Clausen* ze gesinn, aus deem seng Bomi him ëmmer Lidder gesongen huet, an an deem si als jonkt Meedchen d'Haaptroll gespillt hat.

Nodeems hien eng déck Zomm Sue sprange gelooss huet, ginn dräi verschidde Regisseure sech dru fir dat Stéck nei opzeféieren, et handelt sech heibäi ëm d*'[[Mumm Séis]]* vum Dicks.

## Soss
De Film ass eng Zort Brennglas vun der lëtzebuergescher Kulturszeen vum Enn vun den 1980er Joren; nieft der Hellewull vu Schauspiller a Museker, déi un den Inzenéierunge vun der *Mumm Séis* bedeelegt sinn, hunn och en ettlech aner Leit aus deem Milieu - Journalisten, Kulturbeamten, Regisseuren,... - Cameo-Optrëtter.

E gouf am Ganze vun 26.867 Leit gesinn.

## Wat sot d'Press?
Viviane Thill, Forum:
*[L]e film est constamment drôle, débordant d'imagination. Sans être véritablement du cinéma pur et dur, ce n'est pas non plus le 'théâtre filmé' qu'on a trop souvent vu à Luxembourg [...] "Mumm, sweet Mumm" est un film enthousiasmant qui brosse le portrait légèrement ironique d'un milieu particulier en se moquant à l'occasion - gentiment, comme le fait toujours l'AFO - d'une mentalité assez typiquement luxembourgeoise. Le cinéma luxembourgeois n'est pas assez riche pour bouder ce film qui n'est peut-être pas le plus achevé mais certainement un des plus orginiaux et des plus divertissants de son histoire.*

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* De Film beim CNA
Congé fir e Mord

***Congé fir e Mord*** ass e lëtzebuergesche Film vum Paul Scheuer, deen de 16. Dezember 1983 seng Première hat.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Här Huberty wëll sech en Observatoire baue loosse well hien un Astronomie intresséiert ass. Den Apdikter Henri Lamesch aus dem Duerf ass mat dem Här Huberty senger Niess bestuet. Den Här an d'Madame Lamesch fäerten, datt dem Monni seng Suen all bei dem Projet vum Observatoire dropginn, an datt si als eenzeg Ierwen nom Monni sengem Doud eidel ausginn. Dunn hunn den Här Apdikter an d'Madame eng Iddi, se wëllen de Monni ëmbréngen...

## Soss
De Film ass a 16mm gedréint an hat e Budget vun nëmmen 1,7 Millioune Lëtzebuerger Frang. Als éischte Film op Lëtzebuergesch ass en an engem "richtege" Kino (dem *[[Utopia (Kino)|Utopia]]*) gelaf, ier en op Tournée uechter d'Land goung. Et war laang dee lëtzebuergesche Film mat deene meeschte Spectateuren: Dem CNA no gouf e vun am Ganze 50.056, respektiv 42.619 Leit gesinn. Eréischt 2018 huet *[[De Superjhemp retörns]]* dee Rekord gebrach.

## Zitat aus der geschriwwener Press
Luxemburger Wort, 30. Dezember 1983:
*"Congé fir e Mord" ist ein technisch einwandfreies Werk talentierter Filmemacher, die der vielgeschmähten Bezeichnung "Filmamateur" eine andere Bedeutung gegeben haben.*

## Um Spaweck
*De Film beim CNA
1688

## Evenementer

### Europa

#### Brittesch Inselen

* Sougenannt *[[Gloriéis Revolutioun]]* an England: De Jacques II. gëtt gestierzt an de Guillaume d'Orange klëmmt op den Troun.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* Jean-Pierre Huttert, Kierchemoler a Sculpteur.
* : Pierre de Marivaux, franséische Schrëftsteller.
* : Joseph Nicolas Delisle, franséischen Astronom a Kartograph.
* 21. Mee: Alexander Pope, engleschen Dichter.
* : Eberhard von Gemmingen, keeserleche Feldmarschall-Läitnant a Gouverneur vu Lëtzebuerg.
* 30. Dezember: Jean Bertholet, lëtzebuergeschen Historiker.

## Gestuerwen

## Um Spaweck
1775

## Evenementer

### Europa

#### Brittesch Inselen
* 23. August: De Kinnek George III. deklaréiert datt d'amerikanesch Kolonien am Zoustand vun der oppener Rebellioun sinn.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

* 19. Abrëll: Jacques Necker, *Essai sur la législation et le commerce de grains*.

## Gebuer
*  Charles Joseph Collart, Schmelzhär zu Dummeldeng.
* 20. Januar: André-Marie Ampère, franséische Physiker.
* : Joseph-Louis André, lëtzebuergeschen Historiker a Politiker.
* 13. Juni: Jean Mathieu Conzemius, lëtzebuergeschen Offizéier.
* 15. August: Karl Franz Anton von Schreibers, éisträicheschen Naturwëssenschaftler.
* 16. Dezember: Jane Austen, englesch Schrëftstellerin.

## Gestuerwen
* 29. Januar: Michel Hormann, kathoulesche Geeschtlechen, Benediktinerpater an Abt vun der Iechternacher Abtei.

## Um Spaweck
1648

## Evenementer

### Europa
* 15. Mee: Fridde vu Münster 
* 24. Oktober: Fridde vun Osnabrück; zesummen: Westfälesche Fridden
* Englesch Revolutioun: Dem Cromwell seng Arméi schléit d'kinneklech Truppe vum Charles I., deen zu Whitehall exekutéiert gëtt. D'Republik vum Commonwealth gëtt ausgeruff (bis 1649).

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* 22. Februar: Wilhelm Lamormaini, lëtzebuergesche Theolog a Jesuitt. 
* 30. August: Jean de Beck, Militär a Gouverneur vum Herzogtum Lëtebuerg an der Grofschaft Chiny.

## Um Spaweck
1799

## Evenementer

### Europa

#### Frankräich
* : Um Glacis ginn eelef *[[Klëppelkrich|Klëppelmänner]]* mat der Guillotine higeriicht.
* : Den Napoleon kënnt zu Saint-Raphaël un.
* 16. Oktober: Den Napoleon ass zu Paräis.
* : Den Napoleon begéint dem Sieyès.
* 9.-10. November: Coup d'État vum 18. an 19. Brumaire: Den Napoleon setzt dem Regimm vum Directoire en Enn.
* 11. November: De provisoresche *[[Consulat]]* gëtt an d'Liewe geruff.
* 13.-15. Dezember: Proklamatioun vun der Constitutioun vum Joer VIII.
* 27. Dezember: Installatioun vum Senat dee vum Sieyès presidéiert gëtt.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 11. Januar: Jean Conzemius, lëtzebuergesche Politiker.
* : Charles Metz, lëtzebuergesche Politiker, Entreprener an Industriepionéier.
* 22. Mäerz: Friedrich Wilhelm August Argelander, däitschen Astronom.
* 26. Mäerz: Jean-Pierre Brimmeyr, lëtzebuergeschen Apdikter, Politiker, Historiker an Naturwëssenschaftler.
* : Auguste Engelspach-Larivière, belsche Geolog a Mineralog.
* 14. Mee: Alphonse de Prémorel, Grondbesëtzer zu Déifferdeng.
* 20. Mee: Honoré de Balzac, franséische Schrëftsteller.
* : Alexander Sergejewitsch Puschkin, russeschen Dichter.
* 14. Juni: Mathias Hertert, Lëtzebuerger Politiker.
* 18. Juni: William Lassell, britteschen Astronom a Physiker.
* : Eugène Joseph Verboeckhoven, belsche Moler.
* : Sophie de Ségur, franséisch Schrëftstellerin.
* 15. August: Wilhelm Achtermann, däitsche Sculpteur.
* 11. November: Jean-Charles Mathieu, lëtzebuergesche Politiker.
* 31. Dezember: Joseph Tschiderer, lëtzebuergeschen Händler a Politiker.

## Gestuerwen
* 20. Mee: Michel Pintz, dee bekanntste Lëtzebuerger aus dem Klëppelkrich.
* 14. Dezember: George Washington, éischten US-amerikanesche President.

## Um Spaweck
Linda Graf

D**'Linda Graf**, gebuer de 15. Februar 1967 zu Diddeleng, ass eng Lëtzebuerger Schrëftstellerin.

Si ass zu Keel an d'Primaireschoul gaangen, huet hire Secondaire am Jongelycée zu Esch-Uelzecht gemaach, an huet duerno um *[[Institut supérieur d'études et de recherches pédagogiques]]* studéiert.

Zanter 1989 schafft si als Enseignant zu Weiler zum Tuer.

D'Linda Graf war Member vum Lëtzebuerger Schrëftstellerverband.

## Wierk
* *Besoffen von der Einfachheit. Erzählungen*, 2000, Op der Lay, Esch op der Sauer, 192 Säiten
* *Maximilians Schlaf*, Roman, 2003, Éditions PHI, 128 Säiten
* *Nach dem Regen*, Roman, 2008, éditions saint-paul
* *Drei Pinien Motel*, Roman, 2010, éditions saint-paul

## Literatur
* Conter, Claude D., 2007. Graf, Linda. S. 214 in: 

## Um Spaweck
* ''Besoffen von der Einfachheit''
* D'Linda Graf am Autorenlexikon
1

## Evenementer
* : Ufank vum 1. Joerdausend um Julianesche Kalenner

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

## Um Spaweck
2

## Evenementer
* A China gëtt déi éischt iwwerliwwert Vollekszielung ofgehalen: 57 Millioune Leit goufen der gezielt.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

## Um Spaweck
3

## Evenementer
* De Marbod, Chef vun de Markomannen, vereenegt 4 aner germanesch Stämm (d'Hermunduren, d'Quaden, d'Langobarden an d'Semnonen) a sengem Räich (Thüringen).

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

## Um Spaweck
8

## Evenementer

* Réimescht Räich: Den Ovid gëtt vum Augustus op Tomis verbannt.
* Judäa gëtt vun engem réimesche Landpfleger verwalt.
* Réimescht Räich: D'Julia, Duechter vum Agrippa, gëtt exiléiert.
* Réimescht Räich: Kreatioun vun engem Præfectus annonæ.
* Réimescht Räich: Konsulat vum Marcus Furius Camillus, Sextus Nonius Quinctilianus, Lucius Apronius.
* Partherräich: De Vonones I. gëtt Kinnek vun de Parther.
* China: Ufank vum Règne vum Wang Mang (Xin Dynastie).
* Brittesch Inselen: Den Tincomarus, ofgesate Kinnek vun den Atrebaten, flücht aus Britannia op Roum. Säin Nofollger gëtt den Eppillus.

## Konscht a Kultur

* Roum: Bau vum *[[Ara Pacis]]* op Demande vum Augustus.
* Ovid, *[[Metamorphosen (Literatur)|Metamorphosen]]*.

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

* Marcus Valerius Messalla Corvinus, réimesche Generol.

## Um Spaweck
14

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* 19. August: Augustus, réimesche Keeser.

## Um Spaweck
12

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 31. August: Caligula, réimesche Keeser.

## Gestuerwen

## Um Spaweck
Politik vun Australien

__NOTOC__

## Allgemeng
Zanter 1996 ass eng Koalitiounsregierung zu Canberra un der Muecht. Si besteet aus der Liberaler Partei an der Nationaler Partei. Haut stellt Labor-Partei d'Oppositioun duer, déi virdrun 13 Joer laang regéiert huet.

## Regierungssystem
Grondsätzlech gläicht de System vun der australescher Regierungspolitik dem Modell vun de liberalen Demokratië Groussbritannien an Nordamerika. Si huet donieft awer och eege Kennzeechen.

D'Vollek wielt d'Parlament, dat an zwee gedeelt ass: d'Representantenhaus *(House of Representatives)* an de Senat *[[(Senate)]]*. Déi Partei, déi d'Majoritéit am Representantenhaus huet, stellt d'Regierung.

Op Virschlag vun der Regierung ernennt de Kinnek Charles III. e Generalgouverneur. Dësen ernennt dann déi verschidde Ministeren déi him vum Premier virgeschloe ginn.

Eng Legislaturperiod dauert maximum 3 Joer.

## Walsystem
An Australie besteet Walflicht.  D'Representantenhaus an de Senat ginn no engem Preferenzsystem gewielt, woubäi all Kandidat enger Nummer op all Walziedel zougeuerdent gëtt.

## Literatur zum Theema

## Um Spaweck
Vakuummatratz

**Vakuummatratzen** gëtt et virun allem an Ambulanzen.

Et ass eng Matt, déi mat klenge Kugele gefëllt ass. Op der Säit ass e Ventil, un dat een eng Pompel uschléisse kann, déi d'Loft aus dëser Matt eraussuckelt. Doduerch kommen d'Kugelen an der Matratz méi enk beieneen an d'Matratz gëtt steif. Dat ass besonnesch nëtzlech bei Persoune mat Knachebréch oder Blessen un der Wierbelsail well si doduerch kënnen immobiliséiert ginn an d'Gefor vu weidere Verletzungen beim Transport verhënnert gëtt.

## Vakuumschinnen

Vakuumschinne sinn Apparater, déi aus enger duebeler Vakuumwand bestinn déi wéi eng Vakuummatratz mat Kugele gefëllt ass. An eng Vakuumschinn leet ee gebrache Kierperdeeler, fir se ze fixéiren.

## Um Spaweck
* Biller vu souenger Vakuummatratz
Éischt Hëllef

**Éischt Hëllef** ass eng net-medezinesch Hëllef déi Persounen an ongléckleche Lagen zegutt kënnt.

Dobäi spillt et am éischte Moment keng Roll, ob déi Hëllef qualifizéiert ass oder net. Fir allerdéngs eng effektiv Éischt Hëllef kënnen unzebidden, kënnt en net dolaanscht e Cours matzemaachen. Dës Course gëtt et iwwerall an verschiddenen Ausféierungen op der Welt. E Cours an der Éischt Hëllef sollt ënner anerem follgend Punkten ëmfaassen:
* Ofsetze vun engem Noutruff
* Bierge vun enger Persoun
* Stabil Säitelag
* Schockzoustänn
* Häerz-Longen-Reanimatioun
* Vergëftungen
* Wunneversuergung
* Frakturen
* Verbrennungen
* Infarkter, Asthma, Iwwer- an Ënnerzocker

## Éischt Hëllef zu Lëtzebuerg

Zu Lëtzebuerg gëtt et eng Rei Bestëmmungen zur Éischter Hëllef.

Nach ass e Cours an der Matière fir de Fürerschäin net obligatoresch. E Cours ass allerdéngs ëmmer vu Virdeel. D'Croix Rouge an d'Protection Civile bidden déi Course gratis an de Gemengen, Betriber an a Schoulen un.

De Slogan *3 Minutte fir e Liewen* mécht dorop Referenz, dat bei akuten Noutfäll déi éischt 3 Minutten iwwer Liewen an Doud kënnen entscheeden, eng Zäit an där keng Ambulanz kann do sinn.

D'Gesetz seet, dat eng Persoun sech strofbar mécht, wa si net no beschtem Wëssen a Gewëssen hëlleft. Sollt een e Feeler bei enger Éischter Hëllef maachen an doduerch dem Patient Schued maachen, kann déi Persoun dofir *net* belaangt ginn.

En Éischt Hëllef Cours dauert zu Lëtzebuerg 14-mol zwou Stonnen a schléisst mat enger Prüfung an engem Diplom am Secourissem of.

## Um Spaweck
Lëscht vu Stärebiller

## Déi 88 Stärebiller
Dës **Lëscht vu [[Stärebild|Stärebiller]]** ass en Deel vun de .

## Stärebiller, déi net méi gefouert ginn

## Um Spaweck
Lëscht vun de Länner no Fläch

Dës **Lëscht vun de Länner no Fläch** ass en Deel vun de  a weist déi aktuell 205 Länner vun der Welt; se ass der Gréisst no klasséiert (Fläch, vu grouss bis kleng) a begräift:

* 193 Memberstaate vun de Vereenten Natiounen (VN),
* 2 net-Memberen: Palestina an d'Vatikanstad, déi awer de Statut vun engem Observateur vun de VN (*United Nations General Assembly observer*) hunn,
* 10 Staaten, Natiounen, Länner oder Gebidder, deenen hir Eegenschaft als Staat ëmstridden ass.
Fir déi jeeweileg Fläche matenee vergläichen ze kënnen, gouf eenheetlech d'CIA World Factbook benotzt. Wann déi Donnée net disponibel war, ass déi spezifesch Quell uginn.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Staate vun der Welt
* Lëscht vun de Länner no Bevëlkerung

## Um Spaweck
Franséisch Regioun

Eng **franséisch Regioun** ass zugläich eng administrativ Opdeelung vum franséische Staatsgebitt, eng dezentral Gebittskierperschaft mat enger eegener juristescher Perséinlechkeet, e Walbezierk an en administrative Bezierk vun den dezentrale Staatsservicer.

D'Regioune goufen 1956 geschaf; 2015 goufen et der 27. Duerch d'Territorialreform sinn et der zanter dem 1. Januar 2016 nëmmen nach 18: 12 Regiounen an Europa wou och nach Korsika derbäikënnt (gëtt net als Regioun bezeechent, mä huet awer déi selwecht Kompetenzen) a 5 Iwwerséiregiounen. Zu dësen zielt och d'Departement Mayotte dat déi selwecht Kompetenze wéi eng Regioun huet, gradewéi d'Guyane an d'Martinique déi allebéid eng eenzeg Gebittskierpeschaft (Regioun an Departement) hunn. Déi 5 Iwwerséigebidder gehéieren zur Europäescher Unioun, och wa se baussent Europa leien.

D'Regioune ginn engersäits vum Conseil régional (enger *assemblée délibérante*) an anersäits vum Conseil économique, social et environnemental régional (enger *assemblée consultative*) geréiert. Déi lescht genannt setzt sech zesummen aus de « forces vives » vun der Regioun an huet als Missioun fir hiren Avis zu verschiddenen Theemen ofzeginn, déi an d'Kompetenz vun der Regioun falen, ier dës dann un de Conseil régional virugeleet ginn. De President vum Conseil régional ass iwwerdeems d'Exekutivorgan vun der Regioun.

## Kuckt och
Lëscht vun de franséische Regiounen

## Um Spaweck
Lëscht vun de franséische Regiounen

Dës **Lëscht vun de franséische Regiounen** ass en Deel vun de .

Frankräich ass an 18 Regiounen agedeelt. 

## Regiounen no der Territorialreform vun 2016

## Regioune virun 2016

## Kuckt och
*Lëscht vun de franséischen Departementer
Lëscht vun de franséischen Departementer

Dës **Lëscht vun de franséischen Departementer** ass en Deel vun de .

## Metropolesch Departementer

## Iwwerséi-Departementer

D'Awunnerzuele si vum Recensement am Mäerz 1999.
Lëtzebuerger Kantonen

Dës **Lëscht vun de Lëtzebuerger Kantonen** ass en Deel vun de .

# Dikrech
# Esch-Uelzecht
# Gréiwemaacher
# Iechternach
# Capellen
# Klierf
# Lëtzebuerg
# Miersch
# Réiden
# Réimech
# Veianen
# Wolz

## Geschicht
D'Kantone sinn eng Kreatioun vun der franséischer revolutionärer Herrschaft. Duerch e Beschloss vum 31. August 1795 si 37 Kantonen entstanen, dovun der 24 op d'mannst deelweis um haitege Staatsgebitt. Den 11. September 1795 koum awer schonn eng Reduktioun op 27 Kantonen, dovun der 12 op deem haitege Staatsterritoire. Den 22. Oktober 1796 an de 6. Mäerz 1802 koume weider Ännerungen, déi dunn awer scho relativ no bei deenen haitege louchen. No 1839 hunn déi zu Lëtzebuerg geschloe Gemenge vum Kanton Arel mat deene vum Kanton Käerjeng zum Kanton Capellen fusionéiert, de Kanton Beetebuerg gouf mat Deeler vum Kanton Messancy mä ouns d'Gemeng Dippech zum Kanton Esch-Uelzecht, de Kanton vu Rued respektiv Betzder gouf vum Kanton Gréiwemaacher absorbéiert, an aus dem Kanton Osper gouf de Kanton Réiden.

Vun 1857 bis 1867 hunn d'Kantone Miersch a Réiden zum Distrikt Miersch gehéiert, deen 1867 ofgeschaaft gouf.

Duerch d'Gemengefusioune kënnen d'Kantonsgrenzen änneren. Dat war de Fall, wéi d'Gemenge Baastenduerf a Furen zur neier Gemeng Tandel fusionéiert hunn: De Kanton Veianen ass e wéineg méi grouss ginn an de Kanton Dikrech e wéineg méi kleng.

## Verwaltungseenheeten

Hautdesdaags huet d'Andeelung vum Land a Kantone keng administrativ Funktioun méi. Et gëtt weeder Kantonaladministratiounen, nach Kantonalparlamenter oder Kantonalgeriichter. Just d'Stroossebauverwaltung huet an all Kanton eng Néierloossung, an den Enregistrement huet bis op Veianen iwwerall e Büro.

Dat war awer net ëmmer sou. Vum 11. September 1795 bis zum Akraafttriede vum Gesetz vum 12. Abrëll 1972 war all Kanton de Kompetenzberäich vun engem Friddensgeriicht. Donieft gouf et nach Milizkantonen, déi zanter dem 25. Juli 1846 mat de Justizkantonen iwwereneegestëmmt hunn, an déi an hirem Chef-lieu d'Louszéien an d'Musterung vun de Milizionären z'organiséieren haten.

## Kantonstabell




## Kuckt och

* Kanton (Homonymie)

## Um Spaweck

* Maximilian Richard, *[https://web.archive.org/web/20190111113247/https://www.wort.lu/de/lokales/kantone-kinder-der-revolution-5c3785fe182b657ad3b9d977 Kantone: Kinder der Revolution]* op wort.lu den 11. Januar 2019 an an der Drockversioun vum Luxemburger Wort vum 11. Januar 2019 (S. 15) ënnert dem Titel *Kinder der Revolution.* *Kantone haben hierzulande Tradition – ihre Geschichte beginnt im 18. Jahrhundert*.