1973

D'Joer **1973** huet op engem Méindeg ugefaangen. Et war kee Schaltjoer.

## Evenementer
* D'USA an d'UdSSR ënnerschréiwen en Ofkommes fir en Atomkrich ze verhënneren.

### Europa
* : Dänemark, Groussbritannien an Irland trieden der EWG bäi.
* 26. Januar: Den Edmond Leburton gëtt Premierminister an der Belsch.
* : Bei engem Referendum an Nordirland stëmmt eng Majoritéit vu 57,4 Prozent dofir, Deel vum Vereenegte Kinnekräich ze bleiwen. Vill Katholicke boykottéieren de Referendum.
* 4. bis 11. Mäerz: Parlamentswalen a Frankräich gi vun der *Droite* gewonnen.
* : De Pierre Messmer gëtt op en Neits Premierminister a Frankräich an der Regierung Messmer 2
* : De griicheschen Diktator Georgios Papadopoulos rifft d'Republik aus.
* 3. bis 7. Juli: Éischt Konferenz iwwer Sécherheet an Zesummenaarbecht an Europa (KSZE).
* : Récktrëtt vum italieenesche Conseilspresident Giulio Andreotti. De Mariano Rumor iwwerhëlt.
* 11. Juli: Eng brasilianesch Boeing 707 fält wéinst Feier bei Orly erof; 122 Mënsche stierwen, just 11 iwwerliewen.
* 15. September: Duerch den Doud vum Kinnek Gustav VI. Adolf gëtt de Carl XVI. Gustaf neie Staatschef a Schweden.
* 18. September: Déi zwee ''Däitschlanden'', d'Bundesrepublik an d'DDR, gi Member vun der UNO.
* : De President vum DDR-Ministerrot Willi Stoph gëtt zum Staatsrotspresident (Ministerpresident) vu sengem Land gewielt.
* 17. November: A Griicheland gëtt d'Revolt vun de Studenten um Athener Polytechnikum géint d'Militärdiktatur bluddeg niddergeschloen.
* 25. November: De griichesche President, de Generol Georgios Papadopoulos gëtt duerch d'Militär gestierzt; neie President gëtt de Generol Phaidon Gizikis.
* 20. Dezember: De spuenesche Ministerpresident Luis Carrero Blanco gëtt bei engem Bommenattentat vun der ETA ëmbruecht, de Carlos Arias Navarro gëtt säin Nofollger.

#### Lëtzebuerg
* : D'Gebai vum Europäesche Geriichtshaff um Kierchbierg gëtt a Betrib geholl.
* Januar: Eng 2.500 Leit demonstréieren an der Stad Lëtzebuerg géint de Vietnamkrich.
* : D'Nei Bréck an der Stad Lëtzebuerg gëtt Einban.
* 16. Juli: D'Regierung ënnerschreift e Memeorandum of Understanding mat der RWE Essen, fir de Bau vun enger Atomzentral zu Rëmerschen ze plangen an dann duerchzeféieren.
* : Generalstreik zu Lëtzebuerg.
* 25. November: Éischten autofräie Sonndeg zu Lëtzebuerg wéinst der Pëtrolskris.
* 2. Dezember: Zweeten autofräie Sonndeg zu Lëtzebuerg wéinst der Pëtrolskris.

### Afrika
* Grouss Hongersnout an der Sudan-Sahel-Zon bis an Ethiopien (1973-1975).
* : An Ruanda putscht sech d'Militär un d'Muecht.
* 24. September: Guinea-Bissau erkläert sech vu Portugal onofhängeg (definitiv den 10. September 1974).

### Amerika
#### USA
* 30. Januar: Watergate-Affär: Dem President Richard Nixon seng Mataarbechter Gordon Liddy an James W. McCord, Jr. gi viru geriicht wéinst Abroch verurteelt.
* : D'World Trade Center zu New York City geet op.
* Juni: Offiziell Visitt vum Leonid Breschnew an de Vereenegte Staaten.

#### Mëttel- a Südamerika
* 27. Juni: Staatsstreech an Uruguay, de President Juan María Bordaberry hëlt, mat Hëllef vun der Arméi, all Pouvoiren u sech.
* : Chile rifft den Ausnamezoustand aus.
* 10. Juli: D'Bahamas gi vu Groussbritannien onofhängeg.
* 11. September: D'chilenescht Militär putscht ënner dem Generol Augusto Pinochet; de Staatspresident Salvador Allende hëlt sech d'Liewen.
* An Argentinie gëtt de Juan Perón zum Staatspresident gewielt, seng Fra Isabel Perón gëtt Vizepresidentin.

### Asien
* 27. Januar: An de Friddensaccorde vu Paräis gëtt e Waffestëllstand an de Réckzuch vun den US-Truppen aus dem Vietnam decidéiert.
* 29. Mäerz: Déi lescht US-amerikanesch Zaldote verloosse Vietnam.
* 17. Juli: An Afghanistan putscht den Mohammad Daud Khan a rifft d'Republik aus. Hie gëtt deen Dag drop zum President proklaméiert; de Kinnek Mohammed Sahir Schah vun Afghanistan dankt de 24. August of.
* 14. Oktober: An Thailand trëtt no Onrouen d'Militärregierung zeréck; de Sanya Dharmasakti gëtt neie Premierminister.

### Ozeanien & Pazifik
* 20. Oktober: D'Oper vu Sydney gëtt duerch d'Kinnigin Elizabeth II. ageweit.
* : Papua-Neiguinea gëtt onofhängeg.
* Déi australesch Aborigines kréien d'Walrecht.

### Noen Osten an Arabesch Welt
* : Ufank vum Jom-Kippur-Krich: Egypten a Syrien attackéieren op de Golanhéichten a beim Suezkanal déi israeelesch Front.
* 16. Oktober: D'OPEC decidéiert, de Präis vum Pëtrol ëm 70&nbsp;% ze héijen; Ufank vun der éischter Pëtrolskris

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur
* De Nobelpräis fir Literatur geet un den australesche Romanauteur Patrick White.
* Edmond Dune, *Poèmes e prose*.
* Edmond Dune, *Les puits de Fuentes*.
* Edmond Dune, *L'anneau de Moebius*.

### Musek
* : D'Anne-Marie David gewënnt fir Lëtzebuerg mam Lidd *[[Tu te reconnaîtras]]* den 18. Eurovision Song Contest zu Lëtzebuerg.

### Kino
* *[[Mais où est donc passée la 7e compagnie?]]* vum Robert Lamoureux.

## Wëssenschaft an Technik
* : Start vun der Raumsond Pioneer 11.
* 14. Mee: Start vun der Raumstatioun Skylab.
* : De Geldautomat gëtt patentéiert.
* 26. Oktober: éischte Fluch vum däitsch-franséische Militärfliger *[[Alpha Jet]]*.
* : Pioneer 10 erreecht de Planéit Jupiter.

## Sport
* D'Jeunesse Esch gëtt fir d'Zwieleft Landesmeeschter am Foussballchampionnat.
* 28. Februar: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu Mulhouse 1:3 géint Frankräich. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de Jean-Pierre Hoffmann geschoss.
* 31. Mäerz: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu Genua, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 1974, 0:5 géint Italien.
* : Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 1974, 0:1 géint Schwäiz.
* 26. September: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu Luzern, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 1974, 0:1 géint Schwäiz.
* : Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg 0:2 géint Kanada.
* 28. Oktober: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu Libramont-Chevigny 0:6 géint Belsch.
* : Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gewënnt an der Stad Lëtzebuerg 2:1 géint Norwegen. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn de Vinicio Monacelli a Pierrot Langers geschoss.

## Gebuer
* : Mikhail Zaritskiy, russesch-lëtzebuergesche Foussballspiller.
* : Serge Karier, lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* 12. Januar: Hande Yener, tierkesch Popsängerin a Songwriterin.
* 13. Januar: Giancarlo Fisichella, F1-Pilot.
* 16. Januar: Gilles Baum, lëtzebuergesche Politiker.
* 20. Januar: Mathilde d'Udekem d'Acoz, Fra vum belsche Kinnek Philippe.
* 20. Januar: Benjamin Biolay, franséische Sänger, Songwriter a Komponist.
* 23. Januar: Marija Lwowna Kaz, russesch Sängerin.
* 29. Januar: Su-Mei Tse, lëtzebuergesch Musekerin a Kënschtlerin.
* 16. Februar: Luís Montenegro, portugisesche Politiker.
* 22. Februar: Philippe Gaumont, franséische Vëlossportler.
* : Valérie Donzelli, franséisch Schauspillerin a Regisseurin.
* : Xavier Bettel, lëtzebuergesche Politiker.
* 24. Mäerz: Jim Parsons, US-amerikanesche Schauspiller.
* : Claudia Dall'Agnol, lëtzebuergesch Politikerin.
* 12. Abrëll: Judith Lecuit, lëtzebuergesch Cellistin.
* 12. Abrëll: Romain Labonté, lëtzebuergeschen Handballspiller.
* 18. Abrëll: Haile Gebrselassie, ethiopesche Laangstreckeleefer.
* 11. Mee: Igor Matovič, slowakesche Politiker.
* 16. Mee: Corinne Cahen, lëtzebuergesch Politikerin.
* 17. Mee: Tim Battin, lëtzebuergesche Fotograf.
* 18. Mee: Paul Galles, lëtzebuergesche Politiker
* 24. Mee: Ruslana Lyjytschko, ukrainesch Sängerin.
* 28. Mee: Paolo Amodio, lëtzebuergesche Foussballspiller.
* 31. Mee: Tom Alesch, lëtzebuergesche Filmregisseur.
* : Anna Thalbach,däitsch Schauspillerin.
* 16. Juni: Federica Mogherini, italieenesch Politikerin.
* 17. Juni: Louis Leterrier, franséische Filmregisseur.
* 21. Juni: Zuzana Čaputová, slowakesch Politikerin.
* 21. Juni: Christian Schmitt, lëtzebuergeschen Handballspiller.
* 26. Juni: Samuel Benchetrit, franséische Filmregisseur, Dréibuchauteur, Schauspiller a Schrëftsteller.
* : Isabelle Schlesser, lëtzebuergesch Juristin a Member vum Staatsrot.
* : Pascal Kremer, lëtzebuergeschen Äishockeyspiller
* : Roland Schaack, lëtzebuergesche Foussballtrainer a fréiere Foussballspiller.
* : Laurent Schley, lëtzebuergeschen Zoolog.
* 20. Juli: Haakon, norwegesche Krounprënz.
* 31. Juli: Daniel Becker, lëtzebuergesche Basketballspiller.
* 16. August: Nathalie Thill, lëtzebuergesch Liichtathleetin.
* 25. August: Fatih Akin, däitsch-tierkesche Filmregisseur.
* 29. August: Kevin Makely, US-amerikanesche Schauspiller.
* 21. September: Edgars Rinkēvičs, lettesche Politiker.
* : Jean-Luc Engler, lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* : Roland Hoffmann, lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* : Marc Fancelli, lëtzebuergeschen Handballspiller.
* 10. Oktober: Yves Barthels, lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.
* : Christian Alverdi, lëtzebuergesche Foussballspiller.
* 14. November: Marc Meyers, lëtzebuergeschen Trombonne-Spiller.
* 22. November: Chad Trujillo, US-amerikaneschen Astronom.
* 24. November: Azad, däitsche Rapper.
* : Nikos Christodoulidis, zypriotesche Politiker.
* : Corey Taylor, US-amerikanesche Museker.
* 15. Dezember: Tom Hengen, lëtzebuergeschen Enseignant an Dichter.

## Gestuerwen
* : Jan Anteunis, belsche Sculpteur a Moler.
* : Robert Bibal, franséische Filmregisseur.
* 20. Januar: Amílcar Cabral, kapverdianesche Politiker.
* 22. Januar: Lyndon B. Johnson, 36. President vun den USA.
* 26. Januar: Edward G. Robinson, US-amerikanesche Schauspiller.
* : Ira Sprague Bowen, US-amerikaneschen Astronom an Astrophysiker.
* 10. Februar: Marcel Hulten, lëtzebuergeschen Ornitholog.
* 12. Februar: Alphonse Weicker, lëtzebuergesche Jurist, Ekonomist a Foussballspiller.
* 14. Februar: Émile Reuter, lëtzebuergesche Politiker.
* 15. Februar: Tim Holt, US-amerikanesche Filmschauspiller.
* : Robert C. O'Brien, US-amerikanesche Schrëftsteller a Journalist.
* : Pearl S. Buck US-amerikanesch Schrëftstellerin.
* 10. Mäerz: Robert Siodmak, US-amerikanesche Filmregisseur.
* 25. Mäerz: Edward Steichen, US-amerikanesche Fotograf, gebuer zu Lëtzebuerg.
* 23. Mäerz: Nicolas Kinsch, lëtzebuergesche kathoulesche Bëschof.
* 30. Mäerz: William J. Kroll, lëtzebuergesche Fuerscher an Erfinder.
* : Joseph Hess, lëtzebuergesche Professer.
* : Pablo Picasso, spuenesche Moler, Sculpteur a Graphiker.
* : Henri Schnadt, lëtzebuergeschen Ingenieur.
* 13. Abrëll: René Hartmann, lëtzebuergesche Gewerkschaftler, Politiker a Foussballspiller.
* 28. Abrëll: Robert Buron, gaullistesche Politiker a Staatsmann.
* : Jules Mersch, lëtzebuergesche Publizist.
* : François Cigrang, lëtzebuergeschen Deputéierten.
* 29. Mee: P. Ramlee, malaysesche Schauspiller a Regisseur.
* : Maurice Dekobra, franséische Schrëftsteller, Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* 11. Juni: Folke Rogard, schweedesche Schachfonctionnaire a -schiedsriichter.
* 26. Juni: John Cranko, südafrikanesche Choreograph.
* 28. Juni: Abd ar-Rahman al-Bazzaz, irakesche Regierungsbeamten a Politiker.
* : Karel Ancerl, tschecheschen Dirigent.
* : Veronica Lake, US-amerikanesch Filmschauspillerin.
* 13. Juli: Willy Fritsch, däitsche Schauspiller.
* 18. Juli: Jack Hawkins, englesche Schauspiller.
* 20. Juli: Bruce Lee, chineesesch-US-amerikanesche Schauspiller.
* 26. Juli: Hans Albert Einstein, Schwäizer Ingenieur an eelste Jong vum Albert Einstein.
* 28. Juli: Émile Konter, lëtzebuergesche Boxer.
* : John Ford, US-amerikanesche Filmregisseur.
* 1. August: Walter Ulbricht, Ost-däitsche Staatsmann.
* : Jean-Pierre Melville, franséische Filmregisseur, Filmproduzent a Schauspiller.
* : Eddie Condon, Jazz-Gittarist a Grënner vum "Chicago style"-Jazz.
* 4. August: André Brunot, franséische Schauspiller.
* : Fulgencio Batista Y Zaldívar, kubanesche Politiker.
* 20. August: André Haguet, franséische Filmregisseur.
* : John Ronald Reuel Tolkien, englesche Schrëftsteller a Philolog.
* 11. September: Salvador Allende Gossens, chileenesche Politiker.
* 17. September: Jean Fohrmann, lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Politiker.
* 22. September: Paul van Zeeland, belschen Diplomat a Politiker.
* 23. September: Pablo Neruda, chileeneschen Dichter an Diplomat.
* 26. September: Anna Magnani, italieenesch Schauspillerin.
* 28. September: Wystan Hugh Auden. Naturaliséierten US-amerikaneschen Dichter.
* : Jean-Pierre Assa, lëtzebuergesche Lycéesprofesser a Politiker.
*13. Oktober: Ernst Reischenböck, éisträichesche Moler.
* 16. Oktober: Gene Krupa, US-amerikaneschen Jazz-Batteur.
* 17. Oktober: Ingeborg Bachmann, éisträichesch Schrëftstellerin.
* 22. Oktober: Pablo Casals, katalouneschen Cellist.
* 25. Oktober: Abebe Bikila ethiopesche Laangstreckeleefer.
* : Marc Allégret, Filmregisseur.
* : Pierre Bommertz, lëtzebuergesche Foussballspiller.
* 17. November: Lou Koster, lëtzebuergesch Komponistin a Pianistin.
* 18. November: Catherine Kill, lëtzebuergesch Politikerin a Fraerechtlerin.
* 25. November: Laurence Harvey, brittesche Filmschauspiller a Regisseur.
* : David Ben-Gurion, israeelesche Staatsmann.
* 17. Dezember: Charles Greeley Abbot, engleschen Astronom.
* 23. Dezember: Gerard Peter Kuiper, US-amerikaneschen Astronom.
* 24. Dezember: Philippe Richard, franséische Schauspiller.
* 25. Dezember: Sylvère Linster, lëtzebuergesche Glaskënschtler.
* 29. Dezember: Willy Birgel, däitsche Schauspiller.
* 31. Dezember: Alexander N. Vyssotsky, russesch-amerikaneschen Astronom.

## Um Spaweck