Odyssee

D**'Odyssee** (gr.: *Οδυσσεια*; Odysseía) ass no der Ilias den zweeten Eepos, deen dem griicheschen Dichter Homer zougeschriwwe gëtt. Am spéiden 8. Joerhonnert v. Chr. gouf en néiergeschriwwen. D'Odyssee erzielt vun den Erliefnesser vum Kinnek Odysseus vun Ithaka a senge Begleeder op hirer Heemrees aus dem Trojanesche Krich.

A ville Sprooche steet de Begrëff *Odyssee* dofir fir laang Reesen, ouni ze wësse wouhin.


Ανδρα μοι εννεπε, Μουσα, πολυτροπον, 'ος μαλα πολλα
πλαγχθη, επει Τροισ 'ιερον πτολιεθρον επερσεν...


An 12.000 Hexameterversen an a 24 Gesäng erzielt d'Odyssee, wéi de Kinnek vun der klenger Insel Ithaka no 10 Joer Krich nach weider 10 Joer hin an hier reest. No villen Aventurë kënnt en onerkannt als Heeschemann heem an e fënnt säin Haus vu Freieren ëmginn, déi hanner senger Fra Penelope hier sinn.

An enger Parallelgeschicht, der *[[Telemachie]]*, kréie mer erzielt, wéi den Telemachos, de Jong vum Odysseus, sech op d'Sich mécht, fir säi vermësste Papp ze fannen.

## Déi 24 Gesäng

Fir et spannend ze machen, schafft den Auteur mat komplexe Methoden. Hie baut Parallelhandlungen, Réckblenden, Tirangskapitelen, Wiessel vu Perspektiv an Erzieler a seng Geschicht an. Dat wat geschitt, gëtt net der Rei no beschriwwen, mä fänkt un, kuerz ier den Odysseus heem wëll fueren. D'Andeelung vum Wierk ass déi hei:

* 1. De Conseil vun de Gëtter, dee sech um Olymp versammelt huet, ass sech eens, datt den Odysseus, dee scho 7 Joer vun der Kalypso op hirer Insel ugehale gëtt, kann heem goen. De Gëtterreesenden Hermes freet d'Nymph Kalypso, datt si hie goe léisst. An der Tëschenzäit ass d'Gëttin Athene, déi sech verwandelt huet an de Frënd Mentor hanner dem Odysseus sengem Jong Telemachos, hie soll sech op d'Sich no sengem vermësste Papp machen. Deem seng Fra gëtt vu ville Freieren, déi mengen den Odysseus wir dout, gedirengelt fir sech mat hir ze bestueden
* 2. Den Telemachos rifft d'Vollekvertriedung vun Ithaka zesumme fir sech bei hinnen ze beschwéieren iwwer déi, déi den Troun wëllen. Hien decidéiert op d'Sich vu sengem Papp ze goen, dee schonn 20 Joer fort ass.
* 3. Den Telemachos kënnt op Pylos bei den Nestor. Mä dee weess vun Näischt.
* 4. Den Telemachos kënnt op Lacedemon. Zu Ithaka preparéieren déi Béis en Iwwerfall op den Telemachos fir wann deen heemkënnt.
* 5. D'Gëtter versammelen sech nach eng Kéier. Si stellen den Hermes un, der Kalypso ze soen, se soll den Odysseus heemschécken. Dee baut e Flooss a mécht sech op de Wee. Mais de Poseidon léisst et stiirmen an den Odysseus land op der Insel Paiaken, wou hie frëndlech opgeholl gëtt.
* 6.Well d'Athene hir et ungeroden hat, geet d'Nausicaa, d'Meedche vum phaiakesche Kinnek, bei d'Waasser a fënnt den Odysseus.
* 7.Den Odysseus geet mat an de Palais vum Kinnek Alkinoos. Ouni him säin Numm ze soen, zielt en deem wéi hien iwwerhapt dohi koum.
* 8.Den Alkinoos kuckt, datt den Odysseus erëm heem ka goen, mä virdru wéisst e gär, mat wiem hien ze dinn huet. Wéi en dat bis weess, géif hie gär déi ganz Geschicht héieren.

## Wien huet se geschriwwen?

Déi nei Homerfuerschung fänkt u mam Friedrich August Wolf, engem Alphilolog vun Halle, den 1795 säi *[[Prolegomena ad Homerum]]* erausgëtt. Bis haut sinn d'Froen doriwwer, wie wat geschriwwen huet, nach net beäntwert.

Déi eng wonnere sech doriwwer, datt zwéin Erzielfiedem, de Krichseepos an d'Märercher an engem Buch sinn. Anerer fannen, datt déi zwee Wierker sech stilistesch gläichen, a ginn dovun aus, datt d**Odyssee'' d'Alterswierk vum Homer wier.

== Wou huet sech alles ofgespillt? ==

Zanter dem [[Heinrich Schliemann]] sengen Ausgruewunge bei [[Troja]] ass et erwisen, datt d**Ilias* e wierkleche Fong huet. Bei der *Odyssee* ass dat ganz anescht. Wou déi sech ofgespillt huet ass ëmstridden. De [[Geographie|Geograph]] [[Erasthotenes]] huet sech schonn am [[3. Joerhonnert]] driwwer lëschteg gemaach, fir d'Originalplazen eraus wëllen ze fannen. Anerer, wéi den [[Herodot]] hunn et awer probéiert. Ausser do, wou den Auteur reel Plaze genannt huet, [[Thrakien]], [[Kap Malea]], [[Kathera]] an Ithaka bleiwe Spekulatiounen.

== Wéi ass den Text iwwerliwwert ginn? ==

D'Iwwerliwerung vum Text, sou wéi den Odysseedichter en um Enn vum 8. Joerhonnert v. Chr. geschriwwen hat, ass och fir déi antik Welt net sécher. Et läit no, datt et scho kuerz no der Redaktioun munnech Kopien am Ëmlaf waren.

Dat huet sech eréischt geännert no der Grënnung vun der [[Bibliothéik vun Alexandria]] duerch de [[Ptolemaios I. Soter]] am Joer [[288 v. Chr.|288 v. Chr]]. Déi Geléiert [[Zenodot vun Ephesus]], [[Aristophanes vu Byzanz]] an virun allen den [[Aristarchos vu Samothrake]], hu mat Vergläicher an textkritesche Methode kanonesch Versioune vun deenen zwéin Texter zesummegestallt.
Zu deenen eelsten Textzeie gehéieren de [[London]]er Homer-[[Papyrus (Material)|Papyrus]] aus der éischter Hallschent vum [[2. Joerhonnert|zweeten]] an de [[Berlin]]er Homer-Papyrus aus dem drëtte Joerhonnert.

Dat eelst Manuskript, dat et vum ganzen Homer gëtt, gouf am [[Byzanz]] vum [[12. Joerhonnert]] geschriwwen. [[Inkunabel]]en, Éischtdréck vun der *Odyssee* stamen aus dem [[16. Joerhonnert]].

== Literaresch Beaarbechtungen ==

Schonn de [[Réimescht Räich|réimeschen]] Dichter [[Publius Vergilius Maro]] huet déi Zort vu Geschichten weidergefouert. An der *Aeneis*, dem réimeschen National[[eepos]], erzielt hien d'Schicksal vum trojaneschen Held [[Aeneas]], dee sech an der ganzer "Welt" erëmdreift, ier en an [[Italien|Italie]] kënnt an do zum mythesche Papp vun de Réimer gëtt.



Aflëss vun der *Odyssee* sinn och an den [[Arabien|arabeschen]] Mäerercher vum *Sindbad dem Mierfuerer* erëmzeerkennen.

D'Figur vum Odysseus ass vu munnech engem Dichter als "Prototyp" vum Mënsch u sech verstane ginn, nämlech virwëtzeg an ëmmer op der Sich fir eppes bäizeléieren a fir Geforen z'iwwerwannen. Op déi aner Manéier muss e sech géint d'Natur stäipen a sech géint d'Gëtter behaapten. Sou ass den Odysseus e Virbild fir déi sëllegen "Helden", déi sech an alle Geforen duerchschloe mussen. Dem [[Jules Verne]] säin [[Kapitän Nemo]] (lëtz.: "Keen") ass dat kloerst Beispill.

Mat de bekanntste Fall ass dem [[James Joyce]] säi Roman *Ulysses* ([[englesch]] fir Odysseus). An deem geet rieds vum Annoncevendeur Leopold Bloom, deen de [[16. Juni]] [[1904]] duerch [[Dublin]] trëppelt an dobäi allerhand Banales erlieft a spéit owes heem bei seng Fra Molly geet. Dat ganzt Buch ass opgebaut wéi dem Homer säi Klassiker. Et ass ee vun deene wichtegste Romaner vum [[20. Joerhonnert]].

Nom [[Zweete Weltkrich|2. Weltkrich]] hunn Auteuren an [[Däitschland]] d'Theema Odysseus an hir "Heimkehrerdramen" agebaut. Dee bekanntste Fall as dem [[Wolfgang Borchert]] säi Stéck *Draußen vor der Tür*.

Am [[William Shakespeare|Shakespeare]] sengem Wierk *Troilus and Cressida* ([[1602]]) fanne mer se all erëm: De [[Priam]], den [[Hector]], de [[Paris (Mythologie)|Paris]], [[Achilles]], Nestor, Diomedes an d'[[Cressida]], d'Duechtere vum Palchas. *"Wit would be out of fashion"*.

Am [[Dante Alighieri]] senger *Divina Commedia* fanne mer eisen Held an der Häll erëm. De [[Publius Vergilius Maro|Vergil]] féiert den Dante an de Lieser uechtert d'[[Häll]]. Am 26. Gesank fanne mer den Odysseus: "*In der Flamme büssen Odysseus und Diomedes, und sie müssen zur Strafe wie zum Hass gemeinsam laufen. Und in der Flamme müssen sie beklagen. Die Hinterlist des Pferdes, das die Pforte geöffnet für die Römer edlen Samen."*

Dem [[Bertolt Brecht]] säin Eenakter *Der Fischzug* (geschriwwen [[1919]]/[[1920|20]]) gräift den 8. Gesank aus der *Odyssee* op. Beim Homer erwëscht den [[Hephaistos]] seng Fra [[Aphrodite]] mat dem [[Ares]], dem Krichsgott, an hien helt se an engem Netz gefaangen.

Am *Die heilige Johanna der Schlachthöfe* mécht de Brecht eng Uspillung un den hannerlëschtegen Odysseus. Do set de Cridle: *"So lange musst du noch dein Gehirn, das listenreiche, üben."*

== D*'Odyssee* an der Oper an am Film ==

Och [[Oper]]ekomponisten hu sech beim Homer zerwéiert. Den "Erfinder" vun der Oper, de [[Claudio Monteverdi]] huet mat *Il ritorno d'Ulisse in patria* (Den Odysseus kënnt a säin Heemechtsland erëm), déi [[1640]] zu [[Venedeg]] uropgefouert gouf, d'Zopp nees opgesat. Den [[Georg Friedrich Händel]] behandelt dem Odysseus säi Liewe virun dem trojanesche Krich a senger leschter Oper *Deidamia*. D'Haaptroll an dem [[Gabriel Fauré]] senger Oper *Penelope* spillt dem Odysseus seng Fra. E besse méi rezent sinn dem [[Luigi Dallapiccola]] seng *Ulisse* (Uropféierung [[1968]] zu Berlin) an dem [[Klaus Michael Arp]] seng *Odysseus auf Ogygia* ([[1988]] zu [[Koblenz]]).

De [[Kino|Film]] huet sech natierlech dat Theema net laanscht d'Nues goe gelooss.
De [[Fritz Lang]] huet déi éischt Fassung ugefaangen, mä de Film ass ni fäerdeg ginn.
De [[Mario Camerini]] an de [[Mario Bava]] hunn [[1954]] de Monumentalfilm *Ulisse* (*Die Fahrten des Odysseus*) mat dem [[Kirk Douglas]] gedréit.

Du koum de [[Stanley Kubrick]], dee mam Science-Fiction Klassiker *2001. A Space Odyssey* dem Homer säin Text méi eegewëlleg ugepakt huet. Säi Film erzielt den Eepos net chronologesch. Nodeem den Urmënsch eng Waff entdeckt huet, mat där hien anerer doutschloe kann, geet et op eng Rees durch d'Zäiten. Heiansdo begéint de Mënsch engem mysteriéise Steen, engem [[Monolyth]] deen, genee wéi d'[[Siren]]e beim Homer, e lackelegt Summe vu sech gëtt. De Film stellt och e Computer HAL mat engem A vir, dee sech géint d'Mënsche wëll duerchsetzen. Awer den Held bréngt et fäerdeg, fir de Computer ze "blenden", hie baut dem HAL seng Komponenten aus. Den Numm vum Astronaut Dave Bowman (de Man mam Bou) weist natierlech op den Odysseus als trainéierten Bou-Schéisser hin. Dem Monolyth säi Sirenegesank, aus dem Dréibuch geet follgendermoossen: *".. when the sound begins. It is quite soft, and it stops them in their tracks, so that they stand paralyzed on the trail with their jaws hanging. A simple, maddeningly repetitious rhythm pulses out of the crystal cube and hypnotises all who come within its spell."*

== Editiounen ==
=== Lëtzebuergesch Editiounen ===
De 26. Mee 2008 gouf an der [[Abtei Neimënster]] dem [[Henri Muller]] seng komplett Iwwersetzung vum Homer senger Odyssee aus dem [[Algriichesch]]en, déi vun der griichescher [[Ambassade|Botschaft]] finanziell ënnerstëtzt an editéiert gouf, virgestallt. D'Editioun huet 6 Bänn an d'Oplo ass ëm déi 1.000.

=== Däitsch Editiounen ===

=== Franséisch Editiounen ===
* *Iliade - Odyssée*, 1955, Bibliothèque de la Pléiade, Paräis, Gallimarc. D'Odyssee gouf iwwersat vum Victor Bérard, deen och d'Umierkunge geschriwwen huet. Eng kommentéiert Editioun a gewinnter Pléiade-Qualitéit.

=== Engleschsproocheg Editiounen ===

=== Zweesproocheg Editiounen ===

=== Online Editiounen ===

* Griichesch: [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0135:toc Homer: The Odyssey. Cambridge, MA. 1919.]
* Englesch: [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Hom.+Od.+toc Iwwersetzung vum A.T. Murray, 1919]
* Däitsch: d'Iwwersetzung vum Johann Heinrich Voß op [https://web.archive.org/web/20101023090038/http://www.digbib.org/Homer_8JHvChr/De_Odyssee DigBib.Org] an op [http://gutenberg.spiegel.de/homer/odyssee/odyssee.htm gutenberg.spiegel.de] am [[Projekt Gutenberg-DE]]

== Literatur zum Theema ==

=== Kuckt ock ===
* [[Odysseus]]
* [[Trojanesche Krich]]
* *Ilias''
* Trojanescht Päerd

## Um Spaweck
* Linken zu verschiddenen Iwwersetzungen am Internet