open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Union cycliste internationale

D**'Union cycliste internationale**, ofgekierzt **UCI**, ass eng Organisatioun ouni Gewënnzweck déi de 14. Abrëll 1900 zu Paräis gegrënnt gouf. Si besteet aus den nationale Vëlosfederatiounen. Grënnungsmembere waren deemools déi national Vëlosfederatiounen aus der Belsch, Frankräich, Italien, Schwäiz an de Vereenegte Staate vun Amerika.

De Sëtz vun der UCI ass zu Aigle an der Schwäiz.

Fir als neie Member an d'UCI ze kommen, muss eng national Federatioun vum Kongress (d'Vertrieder vun den unerkannte Federatiounen) ugeholl ginn.

## D'Presidente vun der UCI
* Emile de Beukelaer (1900-1922)
* Léon Breton (1922-1936)
* Max Burgi (1936-1939)
* Alban Collignon (1939-1947)
* Achille Joinard (1947-1958)
* Adriano Rodoni (1958-1981)
* Luis Puig (1981-1990)
* Hein Verbruggen (1991-2005)
* Patrick McQuaid (2005-20136)
* Brian Cookson (2013-2017)
* David Lappartient (zënter 2017)

= Um Spaweck =
* Offiziell Websäit vun der UCI

## Um Spaweck
Atommuecht

Eng **Atommuecht** ass e Land, dat d'Technologie an och d'Méiglechkeeten huet, fir Atomwaffen ze fabrizéieren an zur Explosioun ze bréngen.

### Offiziell Atommuechten
Als offiziell Atommuecht, ginn all d'Staate bezeechent déi den Atomwaffespärvertrag ënnerschriwwen hunn a selwer där Waffen hunn. Dat si 5 Länner:
* D'USA,
* Russland,
* Groussbritannien,
* Frankräich a
* China

* A Klameren d'Sprengkäpp, déi an den Asaz kënne kommen.

## De facto Atommuechten
Faktesch Atommuechten, mä déi net am Spärvertrag als dat unerkannt sinn oder en net ënnerschriwwen hunn, sinn ausserdeem:
* Indien: zanter 1974 am Besëtz vu selwergebauten Atomwaffen. Programm gouf agefouert fir China z'ofzeschrecken.
* Pakistan: zanter de 70er Joren en Atomprogramm. Spekulatioun iwwer de Besëtz zanter den 80er a confirméiert duerch en Test am Joer 1998.
* Israel: huet de Besëtz weeder confirméiert nach dementéiert, gëllt awer als zimmlech warscheinlech.

## Eventuell Atommuechten
Dat si Länner vun deenen de Statut net bekannt ass, woubäi awer sécher ass, datt se en Atomprogramm hunn. Dozou gehéieren:
* Nordkorea: Huet 2005 behaapt Atomwaffen ze hunn.
* Iran: behaapt keen Atomwaffeprogramm ze hunn, mä en zivillen Atomprogramm.
Dobäi kënnt nach, datt Nordkorea an den Iran drop an dru sinn, Atomwaffe kënnen ze produzéieren, wat déi offiziell Atommuechten an och de Rescht vun der Welt aus Sécherheetsgrënn mat alle Mëttele verhënnere wëllen.

## Aner Länner
E sëllegen aner Länner wollten och hir eegen Atomwaffe bauen. Vill aner Länner kéinte relativ einfach a séier Atombomme bauen.

### Ugefaangen Atomprogrammer
* Argentinien
* Australien
* Brasilien
* Egypten
* Nazi Däitschland
* Irak
* Imperialistecht Japan
* Libyen
* Phillipinnen
* Polen
* Rumänien
* Südkorea
* Schweden
* Schwäiz
* Chineesesch Republik (Taiwan)
* Jugoslawien

### Länner déi en Atomprogramm kéinten ufänken
Theoreetesch kéinte sämtlech industrialiséiert Länner en Atomprogramm ufänken. Si brauche just déi néideg Suen, d'Anlage selwer si scho prett a bannent nëmmen e puer Joer kéinte si sou en Arsenal zur Verfügung hunn.
* Kanada
* Däitschland
* Japan
* Italien
* Litauen
* Holland
* Saudi-Arabien
Zwangsrekrutéierten

Ënner **Zwangsrekrutéierte** versteet een e jonke Mënsch, dee gezwongen ass, an enger friemer Arméi ze déngen.

Fir spezifesch Fäll an der Geschicht, kuckt:

* Zwangsrekrutéierten (Lëtzebuerg) fir déi lëtzebuergesch Zwangsrekrutéiert am Zweete Weltkrich.
* Malgré-nous a Malgré-elles fir déi franséisch Zwangsrekrutéiert a Fraen déi am Zweete Weltkrich hu missen an d'Wehrmacht oder an den Aarbechtsdéngscht goen.
Natura 2000

**Natura 2000** ass en Netz vun Naturschutzgebidder an der Europäescher Unioun fir d'Erhale vu bedreete, wëllen, heemesche Planzen- an Déierenaarten an hire Liewensraim.

D'Natura-2000-Gebidder ginn op der Basis vun zwou Direktive vun der Europäescher Unioun ausgewisen:
* der Habitatdirektiv (Directive Habitats, 92/43/CEE) vun 1992 an
* der Vulleschutzdirektiv (Directive Oiseaux, 79/409/CEE) vun 1979.

## Grondsätzleches
D'Natura-2000-Schutzgebidder gi vun de Memberlänner aus der Europäescher Unioun mat Hëllef vun de Krittäre vun der Directive Habitats vun 1992 erausgesicht a bei der Europäescher Kommissioun nomméiert.

Op Basis vun dëse Nominatioune stellt d'Kommissioun eng Lëscht vu sougenannte Sites d'intérêt communautaire op. Déi betreffend Gebidder ginn da vun deenen eenzele Länner ënner nationalem Recht geschützt.

D'Vulleschutzgebidder, déi ënner der *Directive Oiseaux* vun 1979 ausgewise waren, goufen an d'Natura-2000-Netz integréiert.

Enn 2009 waren an der EU 23.810 Zonen als Natura-2000-Gebidder ausgewisen, mat enger Gesamtfläch vu 716.992&nbsp;km², dovun 
* 585.533&nbsp;km² um Land (13,5&nbsp;% vun der EU-Landfläch) an
* 131.459&nbsp;km² Mieresfläch.

Jiddwer Natura-2000-Gebitt kritt eng europäesch Identifikatiounsnummer, z.&nbsp;B. LU0001022 fir de Gréngewald zu Lëtzebuerg.

## Natura-2000-Gebidder zu Lëtzebuerg
Dee lëtzebuergeschen Deel vum Natura-2000-Netz besteet aus 48 Habitat- an 12 Vulleschutzgebidder (13.900&nbsp;ha), mat zesumme 46.200&nbsp;ha, wat ronn 18&nbsp;% vun der Gesamtfläch vum Land ausmécht. (Stand 2010) Dee gréissten Deel vun den Natura-2000-Gebidder besteet aus Bësch.

## Literatur
* Ministère du développement durable et des infrastructures. Département de l'environnement, 2010. *Ein Netz für Natur und Mensch. Un réseau pour la diversité. Natura 2000 in Luxemburg. Natura 2000 à Luxembourg.* 167 S. Dréckerei Snel. Ouni ISBN.
* Administration des eaux et forêts, 2008. *Sentier didactique Natura 2000, Esch/Alzette*. 88 S. Imprimerie Centrale. Ouni ISBN. (De Léierpad gouf vum Tania Simon, Professesch am Lycée Josy-Barthel Mamer als Travail de candidature am Kader vun hirem Stage pédagogique ausgeschafft).

## Kuckt och
* Ramsar-Konventioun fir de weltwäite Schutz vu Fiichtgebidder
* Heck vun hei, e Label fir Traisch aus der Géigend
* natur&ëmwelt
* Stëftung Hëllef fir d'Natur
* Société des naturalistes luxembourgeois

## Um Spaweck

* Lëscht vun den Natura-2000-Schutzgebidder zu Lëtzebuerg op der Websäit vum Ministère du développement durable et des infrastructures http://www.environnement.public.lu/conserv_nature/dossiers/Natura_2000/Liste_nationale_des_Zones_Habitats/index.html
* Europäesch Direktiven a lëtzebuergesch Gesetzestexter (zesummegestallt vum Edgar Arendt op der Websäit vum Observatoire juridique Natura 2000, Stand 2005) https://web.archive.org/web/20081005154342/http://www.cidce.org/observatoire/Natura%202000/Luxembourg/luxembourg.htm
Atomenergie

Ofhängeg vum Kontext an deem e gebraucht gëtt, kann de Begrëff **Atomenergie** oder **Atomkraaft** verschidde Bedeitungen hunn:
*Am gewéinleche Sproochgebrauch, sief et zivil oder militäresch, ass d'Atomenergie déi Energie déi duerch Splécke vun Atomkären an engem Atomreakter oder bei der Explosioun vun enger Atombomm fräigesat gëtt. Am Fall vun enger H-Bomm sinn et och Kärfusiounsprozesser.
*Am Beräich vun de Geowëssenschafte bezitt de Begrëff sech op déi Energie déi bei Kärfusiounsreaktiounen an engem Stär, wéi z.&nbsp;B. bei eiser Sonn, fräigesat gëtt, sou wéi och op déi natierlech Radioaktivitéit, déi d'Haaptenergiequell vum Vulkanismus op der Äerd ass.
*An der Physik ass d'Atomenergie, déi Energie déi mat der Kohesiounskraaft vun den Nukleonen associéiert ass.

## Um Spaweck
Schluecht vu Crécy

D**'Schluecht vu Crécy** de 26. August 1346 huet den Ufank vum Honnertjärege Krich um europäesche Festland markéiert. An dëser Schluecht bei der franséischer Uertschaft Crécy-en-Ponthieu am Departement Somme, stounge sech d'Arméie vum Edward III. vun England a vum Philippe VI. vu Frankräich géintiwwer.

Obschonn d'Chroniken den Ufank vum laange Krich op 1337 setzen, sinn an dëser Schluecht fir d'éischt vill englesch Truppen op franséischem Buedem (vu wou d'Englänner 1337 vum franséische Kinnek Philippe VI. aus dem Haus Valois verdriwwe gi waren).

D'Fransousen hu sech mat den Truppe vum Philippe VI. a sengen Alliéierte Jang dem Blannen (engem Kandheetsfrënd vum Philippe, dee sech zum Allianzdéngscht verflicht hat) a Karel I. (Jong vum Jang, ouni Lehnsverflichtungen) an enger Arméi vu vläicht (no moderne Schätzungen) zirka 25.000 Mann géint d'Truppe vum Kinnek Edward III. a sengem Jong, dem Schwaarze Prënz, gestallt. Zueleméisseg waren d'Fransousen iwwerleeën.

Iwwer den Oflaf vun der Schluecht sinn nëmme wéineg geséchert Fakte bekannt.

Fest steet, datt d'Englänner sech hanner enger Linn vu Ween verschanzt haten. Hir Truppen hu manner aus staarke Reider bestanen, mä hate nieft enger schlagkräfteger Infanterie 11.000 Laangbouschëtzen, déi déi klassesch gepanzert franséisch Reider schonn iwwer eng grouss Distanz vun de Päerd geschoss hunn. 

D'franséisch Truppen hu sech virun allem aus Aarmbroschtschéisser vu Genua zesummegesat. D'Aarmbrëscht waren zwar méi treffsécher, mä haten eng méi kleng Feiervitess am Géigesaz zu de Laangbéi (wou d'Schéisser bis zu véier Feiler an der Minutt geschoss hunn). Dësen Aarmbroschtschéisser gëtt nogesot, datt si a Panik d'Schluechtfeld verlooss hätten, an de franséische Kinnek huet d'Deserteure misse mat Waffegewalt stoppen. 
De Grond fir d'Panik vun de franséische Schéisser war méiglecherweis, well et um Dag vun der Schluecht vill gereent hat. D'Aarmbroscht war zu dëser Zäit nach komplett anescht gebaut, wéi een se haut kennt. Den Aarmbroschtbou war nach net aus Eisen, mä aus Knachematerial a gouf mat Haut- a Schankeläim zesummegehalen. Beim Reen huet sech dës Konstruktioun opgeléist.

De Verlaf vun der Schluecht, déi eréischt am Nomëtteg ugefaangen hat, huet sech zimmlech séier zu Gonschte vun den Englänner entwéckelt; d'franséisch Arméi huet versot.

Dës Schluecht war wichteg fir déi gesamteuropäesch Politik an de Joren duerno, well si huet d'Kaarten nei gemëscht:
* De Jong vum Kinnek Edward, de *[[schwaarze Prënz]]*, a spéidere Prënz vu Wales, huet no dëser Ausernanersetzung de Ritterschlag erhalen.
* De Philippe gouf vu senge Männer gewaltsam aus der Schluecht gefouert.
* De Jang de Blannen ass an der Schluecht ëm d'Liewe komm.
* De Karel I., de spéidere Keeser (als Karel IV.), hat d'Schluechtfeld zimmlech fréi verlooss, ouni grouss op sech opmierksam ze maachen.

Fir un d'Schluecht vu Crécy z'erënneren ass um Belair an der Stad eng Strooss duerno benannt: *rue de Crécy*.

## Um Spaweck

* Kaart an Erklärungen zu der Schluecht vum Jeff Berry
Optesch Signalopbereedung (Fernsehtechnik)

## Bildoftaaschten an Iwwerdroen
## Liicht a Faarf
Fir eng Bildvirlag faarweg ze gesinn, muss se selwer Liicht produzéieren (Liichtfaarwen) oder et muss e wäisst Liicht op se falen (z.&nbsp;B. Sonneliicht) a vun hir reflektéiert ginn (Kierperfaarf). Wäisst Liicht enthält de komplette Frequenzspektrum vun zirka 400&nbsp;nm bis 700&nbsp;nm.

Liicht ass deen Deel vun den elektromagnéitesche Wellen, dee vum mënschlechen A gesi gëtt.

Mat engem Prisma kann ee wäisst Liicht an d'Spektralfaarwen zerleeën. Laangwellegt Liicht (700&nbsp;nm, Rout) gëtt vum Prisma manner gebrach, kuerzwellegt Liicht (ëm déi 400&nbsp;nm, Mof) gëtt méi staark gebrach. D'Spektralfaarwe ginn doduerch raimlech getrennt a kënne vum A gesi ginn.

Kierperfaarwen entstinn duerch Reflexion. Gëtt e Géigestand vum wäisse Liicht ugestraalt, reflektéiert e nëmmen eng Wellelängt, dat anert Liicht gëtt absorbéiert. En erschéngt an der Faarf, déi der Wellelängt vum reflektéierte Liicht entsprécht.

Déi Zellen an der Netzhaut, déi dofir suergen datt mer gesinn, ënnerdeele mer wéinst hirer Form a Stäbercher an Zäpp. D'Stäbercher sinn empfindlech a breedbandeg. Se reagéieren op schwaacht Liicht (*Nachtsehen*). D'Zäpp sinn onempfindlech a schmuelbandeg. Si erméiglechen eis, datt mer d'Faarwe gesi kënnen (*Tagsehen*). Et gëtt dräi Zäpp-Gruppen mat enger maximaler Empfindlechkeet bei zirka:
* 610&nbsp;nm --> Rout
* 540&nbsp;nm --> Gréng
* 470&nbsp;nm --> Blo.

Ass d'A net an der Lag Liichtfaarwe raimlech ze trennen, kënnt et zu enger **additiver Faarfmëschung**. Fir d'additiv Faarfmëschung brauch een d'Primärfaarwe Rout, Gréng a Blo. Projezéiert een d'Liichtstrahle vu dräi Luuchten op en Ecran, sou kënnt et an deene Beräicher, wou se sech op der Projektiounsfläch treffen, zu der additiver Faarfmëschung. Am Géigesaz zu der subtraktiver Mëschung (Molerei) entsteet bei der Mëschung eng Mëschfaarf mat méi grousser Hellegkeet.

Faarfdisplaye notzen d'begrenzt raimlecht Opfaassungsverméige vum mënschlechen A. Verklengert ee bei Display d'Pixelen sou wäit, datt d'A se net méi trenne kann, kënnt et zu der additiver Mëschung.

* **Rout & Gréng** = **Giel**
* **Rout & Blo** = **Magenta**
* **Blo & Gréng** = **Cyan**

Mat den dräi Primärfaarwen *Rout*, *Gréng* a *Blo* loosse sech also duerch *additiv Faarfmëschung* all Faarwen, déi an der Natur virkommen, duerstellen.

D'A ënnerscheet a Realitéit tëscht der Hellegkeet, dem Faarftoun an der Faarfsiedegung.
D'Hellegkeet ass d'Stäerkt vum Liichtempfannen (Liichtdicht). De Faarftoun gëtt duerch d'Wellelängt vum Liicht bestëmmt (z.&nbsp;B. 610&nbsp;nm = Rout). D'Faarfsiedegung gëtt d'Intensitéit vun der Faarf un.
Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen/J

D**'Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen** besteet aus enger alphabetescher Opstellung vu Persounen, déi vun der chrëschtlecher Konfessioun als séileg oder helleg veréiert ginn.

Well dës Lëscht relativ grouss ass, ass se den Ufanksbustawe vun de Séilegen an Hellegen no opgespléckt ginn.

A -- B -- C -- D -- E -- F -- G -- H -- I -- **J** -- K -- L -- M -- N -- O -- P -- Q -- R -- S -- T -- U -- V -- W -- X -- Y -- Z

* Jacinta Marto
* Jacobus vu Voragine
* Jakob Kern
* Jakob Sturm
* Jakobus den Eeleren
* Jakobus de Gerechten
* Jakobus, Jong vum Alphäus
* Jang den Deefer
* Jang vu Brébeuf
* Jean Baptiste Righi
* Jean Baptiste de la Salle
* Jeanne d'Arc
* Jeanne Elisabeth Bichier des Ages
* Jeanne vu Chantal
* Jérôme
* Joachim
* Johannes
* Johannes I.
* Johannes XXIII.
* Johannes vu Krakau
* Jang vun Nepomuk
* Johannes Nepomuk Neumann
* Johannes vu Valence
* John Finch
* Jordan Saxo
* Josef vun Nazareth
* Josef Freinademetz
* Josefine Bakhita
* José de Anchieta
* Josemaría Escrivá
* Jucunda vun Nicomedia
* Judas
* Judas Quiriacus
* Juliana vu Léck
* Juliana vun Nikomedia
* Julius
* Justin
* Justinian
* Justus
* Justus vun Triest
Erik Bergman

Den **Erik Valdemar Bergman**, gebuer de 24. November 1911 zu Nykarleby, no bei der aler Stad Vaasa, a gestuerwen de 24. Abrëll 2006, war e finnesche Komponist.
No sengem Studium op der Sibelius-Akademie zu Helsinki, huet den Erik Bergman beim Heinz Tiessen zu Berlin a beim Wladimir Vogel zu Ascona studéiert. Zanter 1963 huet hie Kompositiounscourse ginn op der Sibelius-Akademie. Donieft war e bis 1978 Chouerleeder.

De Bergman war e Pionéier vun der Moderner Musek a sengem Heemechtsland. Zu senger Wierker gehéieren:
* Liederzyklen
* Kantaten
* ee Geieconcert
* eng Suite fir Gittar
* e Kammerconcert fir Flütt, Klarinett, Bassklarinett, Gei, Braatsch, Cello, Perkussioun a Piano
* Stécker fir Piano a fir Uergel

## Um Spaweck
* Websäit iwwer de Bergman beim Finnish Music Informatioun Centre
Atomwaff

D**'Atomwaff** ass eng Waff, där hir Wierkung op e physikalesche Prozess zeréckzeféieren ass, op de Prinzip vun der Kärfissioun (A-Bomm) oder der Kärfusioun (H-Bomm), am Géigesaz zu de konventionelle Waffen, deenen hir Explosiounskraaft sech aus enger cheemescher Reaktioun ergëtt. Zesumme mat de cheemeschen, biologeschen a radiologesche Waffe gehéieren d'Kärwaffen zu de sougenannten CBRN-Waffen, am däitsche Sproochraum dacks nach ABC-Waffe genannt oder Massevernichtungswaffen.

## Um Spaweck
Atomium

Den **Atomium** ass eent vun deene bekanntste Bauwierker vu Bréissel. E gouf fir d'Weltausstellung 1958 vum Architekt André Waterkeyn als Symbol fir d'Atomzäitalter an de friddleche Gebrauch vun der Atomenergie opgeriicht.

Dat 2.400 Tonne schwéiert Gebai, fir d'éischt mat enger Aluminiumshaut an zanter dem Hierscht 2005 mat enger Inoxstolshaut iwwerzunn, representéiert en Eise-Kristall an enger 165-milliardefacher Vergréisserung. Et besteet aus 9 Bullen, déi d'Atomer representéieren, an déi allen néng en Duerchmiesser vun 18 m hunn. D'Bauwierk ass 102 m héich. D'Bulle sinn duerch 23 m laang Réier mat Rulltrapen an engem Lift matenee verbonnen. Mam Lift kann een a 25 Sekonnen an déi iewescht Bull fueren, wou e Restaurant dran ass.

Den Atomium gouf 2005 renovéiert an den 18. Februar 2006 nees fir de Public opgemaach. Fir dorun z'erënneren, huet d'Belsch Nationalbank 2006 eng 2-Euro-Gedenkmënz erausbruecht, op där den Atomium ze gesinn ass.

## Galerie

Atomium, Bruselas, Bélgica, 2021-12-15, DD 139-141 HDR.jpg
Andre WATERKEYN.jpg|Den André Waterkeyn mat enger Maquette vum Atomium.


## Um Spaweck

* Den Atomium an d'Weltausstellung 1958
* Atomium.be (engl.)
* Webcam Atomium
* Structurae-Gebaier-Datebank
Nicolas Gessner

Den **Nicolas Gessner **, gebuer de 17. August 1931 zu Budapest, ass e Schwäizer Filmregisseur, dee seng meescht Filmer a Frankräich gedréint huet.

## Filmer
### Kino
* *[[Tennessee Nights]]* (1989), mam Julian Sands a Rod Steiger
* *[[The Little Girl Who Lives Down the Lane]]* (1976), mam Jodie Foster a Martin Sheen 
* *[[It Rained all the Day I Left]]* (1980), mam Tony Curtis an Ingrid Thulin
* *[[Quelqu'un derrière la porte]]* (1971), mam Charles Bronson an Anthony Perkins
* *[[12 + 1]]* (1969), mam Sharon Tate an Orson Welles
* *[[La blonde de Pékin]]* (1967), mam Mireille Darc an Edward G. Robinson
* *[[Un milliard dans un billard]]* (1965), mam Jean Seberg an Elsa Martinelli
* *[[Auskunft im Cockpit]]* (1959), mam Paul Hubschmid 	
### Televisioun
* *[[Spaceship Earth]]*(1997) 
* *[[Chêques en boîte]]* (1994)
* *[[Le château des oliviers]]* (1993) 
* *[[Das andere Leben]]* (1987) 
* *[[Intrigues]]* (1985) 
* *[[Le tueur triste]]* (1984) 
* *[[Herr Herr]]* (1982)

## Um Spaweck
Auderghem / Oudergem

**Auderghem** op Franséisch, **Oudergem** op Hollännesch, ass eng vun den 19 Gemenge vun der Haaptstadregioun Bréissel. An der Gemeng liewen 33.161 Awunner (1.&nbsp;Januar 2016) op 10,5&nbsp;km².

Auderghem läit am Südoste vu Bréissel a grenzt un d'Bréisseler Gemenge Watermael-Boitsfort, Ixelles, Etterbeek a Woluwe-Saint-Pierre an un d'flämesch Gemengen Tervuren an Overijse. En Deel vun der *[[Forêt de Soignes]]* (nl.:*Zoniënwoud*), dem grousse Bëschgebitt am Südoste vu Bréissel, läit an der Gemeng.

Historesch huet sech Auderghem laanscht d'Strooss vu Bréissel op Namouer entwéckelt, mam Duerfkär ronderëm d'Kapell Sainte-Anne. Fréier Abteien, d'Rout Klouschter (*Rouge-Cloître* - *Rood Klooster*) an d'Probstei vu Val Duchesse (*Hertoginnendal*) leien do. 1863 huet Gemeng sech vu Watermael-Boitsfort lassgesot a gouf eng eegestänneg Gemeng. Bis um Ufank vum 20. Joerhonnert war Auderghem eng ländlech Gemeng, déi virun allem vun Aktivitéite ronderëm de Bësch a vu Wäschereie gelieft huet.

Val Duchesse gehéiert der Donation royale, déi et dem belsche Staat verlount, a gëtt fir Regierungskonklaven oder -empfänk benotzt. An den 1950er Joren ass do eng diplomatesch Aarbechtsgrupp zesummekomm, déi d'Réimesch Traitéen ausgeschafft huet.

## Um Spaweck
* Websäit vun der Gemeng
* Kaart

## Um Spaweck
Haas-Haus

D**'Haas-Haus** ass e Gebai um Wiener Stock-im-Eisen-Platz am 1. Bezierk, vis-à-vis vum Stephansdoum.

Dat éischt Gebai dat d'Teppechhaus Philipp Haas do baue gelooss huet, war e prunkvolle Bau no Eisestänner-Baumanéier. Et gouf am Stil vum Historismus vun 1866 bis 1867 gebaut. D'Architekte vum Bauwierk waren den August Sicard von Sicardsburg an den Eduard van der Nüll.

Nodeem d'Gebai am leschte Krichsjoer vum Zweete Weltkrich 1945 zerstéiert gi war, stoung op där Plaz en Neibau vum Carl Appel a Max Fellerer deen an de Joren 1951 bis 1953 gebaut gouf. Dat Gebai gouf 1985 ofgerappt an duerch dat haitegt *Haas-Haus* ersat. D'Bauwierk, dat vum Architekt Hans Hollein geplangt gouf, setzt besonneg duerch de verspigelten Erker e staarken Akzent. Well d'Gebai an direktem Kontrast zum Stephansdoum steet, dee just vis-à-vis steet, koum et ëmmer nees zu Debatten.

Opgaangen ass d'Gebai den 19. September 1990 an ass haut e Rendez-vous fir d'Wiener *High Society*.

## Um Spaweck
* D'Haas Haus
Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen/L

D**'Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen** besteet aus enger alphabetescher Opstellung vu Persounen, déi vun der chrëschtlecher Konfessioun als séileg oder helleg veréiert ginn.

Well dës Lëscht relativ grouss ass, ass se den Ufanksbustawe vun de Séilegen an Hellegen no opgespléckt ginn.

A -- B -- C -- D -- E -- F -- G -- H -- I -- J -- K -- **L** -- M -- N -- O -- P -- Q -- R -- S -- T -- U -- V -- W -- X -- Y -- Z

* Ladislaus I. vun Ungarn 
* Laurentius vu Brindisi
* Laurentius vu Roum
* Lea vu Roum
* Leo I. (de Groussen)
* Leo IV.
* Leo IX.
* Leodegar
* Leonhard vun Noblat
* Leopold III.
* Liberius
* Liborius vu Le Mans
* Liborius Wagner
* Linus
* Lioba
* Liudger
* Liutwin
* Lothar I. (Loutrengen)
* Louis IX.
* Louis-Marie Grignion de Montfort
* Lubentius
* Lucia vu Syrakus
* Lucius I.
* Lucius vu Chur
* Ludmilla vu Béimen
* Lullus
Vindobona

**Vindobona** war ursprénglech eng keltesch Siidlung, a spéider e réimescht Legiounslager am haitege Wien. Ëm 15 v. Chr. gouf d'Kinnekräich Noricum an d'Réimescht Räich opgeholl. D'Donau gouf zu der Grenz vum Imperium, an d'Réimer hunn um Donauufer Befestegungen a Siidlungen ugeluecht.

Der Geograph Ptolemäus ernimmt Vindobona a senger *Explicatio geographica*. De Geschichtsschreiwer Aurelius Victor erzielt, datt de Keeser Marcus Aurelius, deen hei wärend de Markomannekricher ee vu sengen Haaptquartéieren hat, de 17. Mäerz 180 zu Vindobona gestuerwen ass. Nach haut gëtt et zu Wien an der Géigend vum *Hohen Markt* eng *Marc-Aurelstrasse*. Vindobona huet zu der réimescher Provënz Pannonia gezielt. D'regionalt Verwaltungszentrum war Carnuntum.

Vindobona war e Militärlager mat "ugebauter" Zivilstad (Canabae). Um aneren Donauufer konnt eng germanesch Siidlung mat enger grousser Handelplaz zanter dem 2. Joerhonnert nogewise ginn.

Den Ëmrëss vum Militärlager kann een haut nach um Stroosseverlaf erkennen: *Graben, Naglergasse, Tiefer Graben, Salzgries, Rabensteig, Rotenturmstrasse*. Den Numm *Graben* soll op de Befestegungsgruef vum Lager zeréckgoen. Et gëtt ugeholl datt en Deel vun dëse Maueren nach stoungen, wéi am Mëttelalter d'Stroossen ugeluecht goufen, an domat de Stroosseverlaf virginn hunn. An engem Eck vum Lager ass spéider de Berghof entstanen.

Vindobona gouf vu réimeschen Häff (Villae rusticae) aus der Ëmgéigend mat Iesse versuergt.

Op ville Plazen zu Wien goufen Iwwerreschter aus der Réimerzäit fonnt: Op der *Freyung* ass eng schmuel Sträif vun enge Réimerstrooss fräigeluecht ginn. Um *Michaelerplatz* gouf e rechteckegen Ausschnëtt queesch duerch verschidden historesch Schichten ausgegruewen, dorënner och Deeler aus der réimescher Stad https://web.archive.org/web/20070611221153/http://www.wienmuseum.at/1497.htm. Ënner der Pompjeeszentral um *Hof* ass en Deel vun der réimescher Kanalisatioun https://web.archive.org/web/20070820061947/http://www.wienmuseum.at/1393.htm. Um *Hohen Markt* ass den Agank zu engem Keller mat réimesche Fundamenter, warscheinlech Deeler vun Offizéiersquartéieren https://web.archive.org/web/20070728061716/http://www.wienmuseum.at/1390.htm.

## Um Spaweck

* Wien Museum 
* Iwwer d'Legiounslager 
* Rekonstruktioun vun der Paart vum Lager 
* Kabarett Vindobona
Vindobona (Homonymie)

Mam Begrëff **Vindobona** mengt een:
* eng keltesch a spéider réimesch Siidlung am haitege Wien: Vindobona;
* en Ausfluchsschëff: MS Vindobona;
* e Kabarett-Theater zu Wien: Vindobona (Theater);
* eng vun den éischten Damplokomotive vun der Semmeringbahn: SB - Vindobona;
* éisträichesch Lokomotiven: KFNB - Vindobona a KFNB - Vindobona II.
Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen/M

D**'Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen** besteet aus enger alphabetescher Opstellung vu Persounen, déi vun der chrëschtlecher Konfessioun als séileg oder helleg veréiert ginn.

Well dës Lëscht relativ grouss ass, ass se den Ufanksbustawe vun de Séilegen an Hellegen no opgespléckt ginn.

A -- B -- C -- D -- E -- F -- G -- H -- I -- J -- K -- L -- **M** -- N -- O -- P -- Q -- R -- S -- T -- U -- V -- W -- X -- Y -- Z

* Magnus vu Schottland
* Malachias
* Mamertus
* Manfred vu Riva
* Marcel Callo
* Marcellinus (ëmstridden)
* Marcellus I.
* Marco d'Aviano
* Margareta vun Antiochia
* Maria
* Maria Gabriella Sagheddu
* Maria Goretti
* Maria Katharina Kasper
* Maria Magdalena de Pazzi
* Maria Restituta
* Maria vun den Apostelen
* Maria vun Egypten
* Marian vu Bardowick
* Marie Marguerite d'Youville
* Marius
* Markus
* Markus (Bibel)
* Markward vu Prüm
* Martha
* Martin I.
* Martin de Porres
* Martin vun Tours
* Märtyrer vun Nagasaki
* Märtyrer vun Uganda
* Mathilde, Fra vum Kinnek Henri I. vum Ostfrankeräich
* Matthäus (Evangelist)
* Matthias (Apostel)
* Mauritius (Thebaesch Legioun)
* Maurice Tornay
* Maximäin vun Tréier
* Meinrad vun Einsiedeln
* Method vu Saloniki
* Metrophanes vu Konstantinopel
* Michael Rua
* Miltiades
* Mirjam vun Abellin
* Modestus vu Kärnten
* Mungo I.
Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen/K

D**'Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen** besteet aus enger alphabetescher Opstellung vu Persounen, déi vun der chrëschtlecher Konfessioun als séileg oder helleg veréiert ginn.

Well dës Lëscht relativ grouss ass, ass se den Ufanksbustawe vun de Séilegen an Hellegen no opgespléckt ginn.

A -- B -- C -- D -- E -- F -- G -- H -- I -- J -- **K** -- L -- M -- N -- O -- P -- Q -- R -- S -- T -- U -- V -- W -- X -- Y -- Z

* Kalixt I.
* Kallinikos I.
* Karel de Groussen
* Karolus Borromeus
* Karl Leisner
* Karl Lwanga 
* Karl I.
* Kasimir vu Polen
* Kastulus
* Katharina vun Alexandrien
* Katharina vu Genua
* Katharina vu Schweden
* Katharina vu Siena
* Kentigern 1
* Klara vun Assisi
* Klemens vu Roum
* Klemens Maria Hofbauer
* Knud Lavard
* Knut IV. vun Dänemark
* Kolumban vun Iona
* Kolumban vu Luxeuil
* Konrad vu Parzham
* Kordula
* Kosmas
* Kunigunde
* Kyrill vun Alexandria
* Kyrill vu Jerusalem
* Kyrill vu Konstantinopel
* Kyrill vu Saloni
Nikloskierch zu Koplescht

D**'Kopleschter Kierch** war eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Mamerdall Saint-Christophe, zum Dekanat Lëtzebuerg an zu der Gemeng Koplescht gehéiert huet; se gouf am Juli 2024 entweit.

De Patréiner vun der Kierch war den hellegen Niklos, deem säi Fest de 6. Dezember gefeiert gëtt.

Den 20. November 2020 gouf s'als nationaalt Monument klasséiert.

D'Gebnai steet an der *rue de Saeul*, der N 12, nieft dem Gemengenhaus. 

## Geschicht
### Déi al Kierch
Déi éischt Kopleschter Kierch stoung op der anerer Säit vun der Mamer, an der Géigend vum Ale Wee. Si ass ëm 1570 gebaut ginn. Si war och dem hellegen Niklos geweit. Dës Kierch ass no 1838 ofgerappt ginn.

Déi Säit vum Duerf, déi riets vun der Mamer läit, huet déi Zäit zu der Par Steesel gehéiert. Déi lénks Säit vum Duerf huet zur Par Kielen gehéiert.

### Déi nei Kierch
Am Joer 1838 ass mam Bau vun der neier Kierch op der lénkser Säit vun der Mamer ugefaange ginn. Dës Kierch gouf am Joer 1926 restauréiert. Wéi déi däitsch Arméi den 10. September 1944 d'Bréck iwwer d'Mamer gesprengt huet, war d'Kierch beschiedegt ginn.

## Klacken
Am Joer 1965 krut d'Kierch dräi nei Klacken.
* D'Marie-Klack, 800 Kilo 
* D'Niklos-Klack, 450 Kilo
* D'Sebastians-Klack, 350 Kilo
Déi 3 Klacke goufen zu Brockscheid bei Daun an der fréierer Klackegéisserei Johann Mark und Sohn, haut Äifeler Klackegéisserei, gegoss. Se sinn den 18. Oktober 1965 vum Professer Dr. Jean-Pierre Schmit op hire Klang gepréift ginn. Den 28. November 1965 huet de Generalvikar Jean Hengen d'Klacke geweit.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* D'Kierch op der Websäit vum Parverband Mamerdall
* D'Fënstere vun der Kierch vu Koplescht op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
Kierch Simmer

D**'Mäerteskierch zu Simmer** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Äischdall-Helpert Saint-Willibrord, zum Dekanat Zentrum an zur Gemeng Habscht gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den hellege Mäerten deem säi Fest den 11. November gefeiert gëtt. Se huet als Niewepatréiner déi zwéin Helleg Rochus a Sebastian.

Se steet am Kierchewee direkt nieft dem Gemengenhaus an der Schoul. Ronderëm d'Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

## Geschicht
Enger Legend no ass de Keeser Heinrich VII am Joer 1313 zu Buonconvento (bei Siena) am Aarm vu sengem Frënd Thomas von Siebenborn gestuerwen. Den Thomas wier duerno op Simmer zeréckkomm an hätt do déi éischt Kierch baue gelooss, déi 1317 konsekréiert gouf.

An de Jore 1516 a 1716 ass si ëmgebaut ginn. Déi lescht gréisser Restauratioun vun der Kierch war 1996-1997 ënner dem Architekt A. Leer.

1961 gouf d'Simmer Kierch zesumme mam Kierfecht als National Monument klasséiert.

## Kierch vu Baussen
D'Simmer Kierch ass dräischëffeg. D'Mëttelschëff huet déi duebel Breet vun de Säiteschëffer. Déi zwee éischt Jache vum Mëttelschëff si quadratesch, wärend dat drëtt eng rechteckeg Form huet.

De massive romaneschen Tuerm stellt en Iwwerrescht vun enger warscheinlech eeschëffeger Kierch aus dem 12. oder fréien 13. Joerhonnert duer, deen no 1315 an den dräischëffegen Neibau integréiert gouf.

## Kierch vu Bannen
An der Kierch sinn eng Partie Barockstatuen, an zwou gotesch Grafplacken ze gesinn. Et sinn d'Grafplacke vun der Margareta († 1512) a Jean de Raville (†1540).

Um Enn vum 17. Joerhonnert gouf vum Nikolaus Koenen eng Pietà sculptéiert, déi fréier um Haaptaltor stoung ier se hir Plaz am Chouer vum südleche Säiteschëff, der fréierer Dafkapell, fonnt huet.

Virun der Nordempore fënnt een eng fir Lëtzebuerg eenzegaarteg *Grablegungsgrupp* aus der Mëtt vum 16. Joerhonnert. Déi grouss Figuren am Renaissance-Stil stellen den Nikodemus, d'Jongfra Maria, de Jünger Johannes, d'Maria Magdalena, d'Maria Kleophas, d'Maria Salome an de Jousef vun Arimathäa duer. De kënschtleresche Wäert läit an der realistescher Duerstellung vun de Gesiichter an de Geste vun de Fraen.

D'Kierch huet zwou Klacken. Déi eeler ass aus dem Joer 1471 an et steet op hir geschriwwen: *Osana heischen ich Clais van Echternach der gahs mich in de iarrr uns Hn MCCCCLXXI*. Déi zweet Klack koum 1947 an den Tuerm. Si huet d'Sebastiansklack aus dem Joer 1704 ersat. D'Klacke vu Simmer lauden am Schlagtoun Labémol (a') an La (as').

## Literatur
* Jean-Pierre Kunnert: *Die Pfarrkirche Sankt Martin in Simmern-Septfontaines*, Lindenberg, Kunstverl. J. Fink, 2007, ISBN 978-3-89870-395-6

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Habscht

## Um Spaweck

* D'Kierch vu Simmer op der Websäit vum ''Service des sites et monuments nationaux'' 
* D'Fënstere vun der Kierch vu Simmer op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* Video op Youtube aus der Serie: Kierchen a Kapellen zu Lëtzebuerg iwwer d'Mäerteskierch zu Simmer
Pierre Mousel (Informatiker)

De **Pierre Mousel**, gebuer de 16. September 1959, ass Informatiksprofesser am Lycée technique zu Esch-Uelzecht.

1986 war de Pierre Mousel Chargé de cours am Departement fir applizéiert Informatik am Institut supérieur de technologie.

Vu Juli 2001 bis Juni 2002 huet de Pierre Mousel um *[[Centre de recherche public Gabriel-Lippmann]]* zesumme mam Georges Wirtgen de Projet CORTINA II - *Correction orthographique informatique appliquée à la langue luxembourgeoise* geleet.

## Literatur
* Pierre Mousel & Jérôme Lulling, 2002. *Gefahr oder Chance für das Luxemburgische? - Das Internet und weniger verbreitete Sprachen*. d'Lëtzebuerger Land

## Um Spaweck
* Websäit vum Pierre Mousel
* Texter aus dem Pierre Mousel sengen Informatikcoursen
Kierch Nouspelt

D**'Kierch vun Nouspelt** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Mamerdall Saint-Christophe, zum Dekanat Lëtzebuerg an zu der Gemeng Kielen gehéiert.

De Patréiner ass den hellegen Thomas, deem säi Fest den 3. Juli gefeiert gëtt.

Si steet zentral an der Uertschaft tëscht der Olmer Strooss, dem CR104A, an der Kierfechtstrooss. Ronderëm d'Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

Den 3. Mee 2022 gouf si als Nationaalt Kulturierwe klasséiert.

## Geschicht
Nouspelt huet bis 1807 zur Par Schéimerech (Schönberg) gehéiert, duerno ass et eng eegestänneg Par ginn.

Zur fréierer Par Nouspelt gehéieren och nach d'Kapell vun Dondel an d'Kapell vu Rued, déi awer zum Parverband Sankt Willibrord Helpert gehéiert.

### Éischt Kierch (Kapell)
Am Joer 1570 gëtt eng Kapell zu Nouspelt ernimmt. Si war dem Hl. Thomas geweit. D'Kapell ass am Joer 1849 ofgerappt ginn.

### Déi haiteg Kierch
Am Joer 1850 ass ugefaange ginn déi nei Kierch ze bauen an den 1. Mäerz 1852 war se fäerdeg. 1862 sinn nei faarweg Fënsteren agebaut ginn, well am Ufank aus Käschtegrënn nëmme Fënsteren aus klorem Glas benotzt goufen. Déi dräi ronn Fënsteren an der Haaptfassad si vum deemolege Paschtouer J. Bernard Krier selwer finanzéiert ginn. Ageweit gouf d'Kierch den 10. Juni 1864.

1986 si verschidde Renovatiounsaarbechten ausgefouert ginn; d'Fassad vum Tuerm ass erneiert ginn, d'Gebällek ass deelweis ersat an den Daach nei agedeckt ginn. 1988 sinn och nach d'Fënstere restauréiert ginn.

## Kierch vu Bannen
Den Haaptaltor an déi zwéi Säitenaltär sinn am Barockstil. Am Haaptaltor ass eng Reliquie vum Hl. Thomas ënnerbruecht.

## Paschtéier vun Nouspelt
* 1807 - 1840: Klein Jean Nicolas
*1840 - 1846: Ross Theodor
*1846 - 1862: Nothumb Anton
*1862 - 1865: Krier Jean-Bernard
*1865 - 1900: Boltzen Michel
*1900 - 1925: Zeimes Nicolas
*1926 - 1937: Gales Jean-Paul
*1937 - 1947: Wildgen Joseph
*1947 - 1956: Goebel Laurent
*1956 - 1988: Kayser Georges
*1988 - 1994: Zewen Francois
*1994 - 2002: Jungels René
*2002 - 2003: Groff Marcel

## Biller

Fichier:KiBanNou.JPG|D'Nouspelter Kierch vu bannen
Fichier:Kirche Nospelt 01.jpg|D'Nouspelter Kierch (2013)

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Mamerdall
* D'Fënstere vun der Kierch vun Nouspelt op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
Ganymed (Mythologie)

De **Ganymed** (gr. Γανυμήδης, Ganumêdês / lat. *Catamitus*) ass e persesche Prënz vun Troja, Jong vum Kinnek Tros, Brudder vum Assarakos an Ilos a spéideren Amant vum Zeus.

De Ganymed, deen als *Schéinste vun alle Stierflechen* ugesi ginn ass, gouf vum Zeus op den Olymp entfouert, fir datt en do éiweg sollt liewen an de Gëtter sollt Gedrénks zerwéieren (kuckt och: Nektar an Ambrosia). An där Funktioun huet en d'Gëttin Hebe, d'Duechter vum Zeus an der Hera, ofgeléist.

## Um Spaweck
Ganymed

**Ganymed** ass:

* eng Figur aus der griichescher Mythologie: Ganymed (Mythologie);
* e Mound vum Planéit Jupiter: Ganymed (Mound);
* en Asteroid: Ganymed (Asteroid);
* e Gedicht vum Goethe: *[[Ganymed (Literatur)]]*;
* eng Museksgrupp (Austropop): Ganymed (Museksgrupp).
Ambrosia (Homonymie)

**Ambrosia** ass:

* An der griichescher Mythologie de Plat an d'Salef vun de Gëtter vum Olymp: Ambrosia;
* de wëssenschaftlechen Numm vun den Drauwekraider;
* en Asteroid: Ambrosia (Asteroid);
* eng US-amerikanesch Museksgrupp: Ambrosia (Museksgrupp);
* en Hiersteller vu Software: Ambrosia Software.
Fair use

Als **Fair Use** (Gerecht Benotzung) bezeechent een eng Rechtsdoktrin am angloamerikanesche Copyright-System, déi e bestëmmt net autoriséiert Benotze vu geschütztem Material erlaabt, soulaang et der ëffentlecher Bildung an der Ureegung vu geeschteger Produktioun déngt; si erfëllt eng vergläichbar Funktioun wéi d'Schrankebestëmmunge vum kontinentaleuropäesche Copyright.

Am US-amerikanesche Rechtsraum erlaabt Fair Use zum Beispill eng Parodie op e geschützt Wierk, mä keng Satire. Eng Parodie als sollech muss mam Original verknëppt sinn, soss fält et ënner eng "net erlaabt Satir".

Verschidden US-amerikanesch Rechtsexperten (z.&nbsp;B. den Tom W. Bell) gesinn an der Fair-Use-Doktrin nëmmen e Mechanismus, fir e Versoe vum Maart ze reparéieren. Anerer (z.&nbsp;B. d'Julie Cohen) gesinn doran e positiivt Recht, wat souguer dann a Kraaft trëtt, wann de Proprietär vun den Auteursrechter säi Wierk duerch en technescht Rechtskontrollsystem schützt.
Reedel

E **Reedel** ass eng einfach Virriichtung, fir eng Dier (oder soss eppes, dat sech u Jarnéiere beweege léisst) sou zouzemaachen, datt se blockéiert ass.

E Reedel besteet aus engem flaache, längelzege Stéck, dat an enger Schinn hin an hier rëtscht, déi um mobillen Deel (also z.&nbsp;B. der Dier selwer) festgemaach ass. Dëst Stéck kann, wann d'Dier zou ass, ënner e Stéck gerëtscht ginn, dat um festen Deel (der Zarg oder der Mauer) festgemaach ass, soudatt d'Dier blockéiert ass.

Fir ze verhënneren, datt een e Reedel beweegen a sou d'Dier opmaache kann, ass dee Wupp vum längelzege Stéck, deen am wäitste vum Bord ewech ass, perpendikulär zur Dier no vir gebéit an huet e Lach. Wann d'Stéck an enger Positioun ass, datt et d'Dier zouhält, kënnt dat no vir gebéitent Stéck widder en anert, an deem op der selwechter Héicht och e Lach ass. Sou kann een duerch déi zwéi Lächer e Klauschter hänken, dat et onméiglech mécht, d'Stéck ze réckelen.
Klauschter

E **Klauschter** ass e Schlass, dat gewéinlech gebraucht gëtt, fir Reedelen oder Ketten zouzemaachen. Den Numm kënnt vum Laténgesche *claustrum* - zou. Am Géigesaz zu engem normale Schlass ass et net agebaut, mä ka fräi doruechter opgehaange ginn.

Et besteet aus engem feste Gehais, an deem de Mechanissem agebaut ass fir ze blockéieren, an dee mat engem Schlëssel opgespaart ka ginn. Dëse Mechanismus blockéiert (oder deblockéiert) e Bigel a Form vun engem "U" op enger Säit vum "Been" vum "U". Dat anert "Been" ass sou festgemaach, datt, wann de Bigel deblockéiert ass, et e mat enger Fieder e bëssen erausgedréckt, an et erméiglecht, en sou ëm seng eegen Achs ze dréinen. Sou kann een de Kierper an de Bigel vuneneen ewech dréinen, an dat, wat mam Klauschter zeummegehale gëtt, eraushuelen.

Et gëtt Klauschteren, déi amplaz vun engem Schlëssel Trommele mat Zifferen drop hunn. Hei ass et eng bestëmmet Positioun vun de Rieder, déi een astelle kann, wann een d'Zifferekombinatioun kennt, an déi sou de Mechanissem deblockéiert.

## D'Klauschter an der Literatur

## D'Klauschter an der Oper
Am drëtten Optrëtt vum éischten Akt vum Mozart senger Oper Die Zauberflöte kritt de Vullefänkert Papageno vun der drëtter Damm vun der *Königin der Nacht* e Klauschter un de Mond gehaangen, fir datt hie vun do u keng Friem méi sollt beléien.

## Um Spaweck
Schlass

E **Schlass** ass:
* eng mechanesch Virriichtung, fir eppes op- an zou ze spären: Schlass (Technik);
* e gréissert Gebai, dat am Besëtz vun engem Monarch, Grof oder soss engem Adelegen ass/war: Schlass (Gebai).
Computerspill

E **Computerspill** ass eng nei Zort vu Spiller, déi an den 1950er entstane sinn, a sech lues a lues géint déi klassesch Form vu Spiller (Kaartespiller, Brietspiller...) duerchgesat hunn. Zu deenen éischte Computerspiller zielen OXO (1952), Tennis for Two (1958), Spacewar (1962) oder Pong (1972).

Zu Lëtzebuerg haten d'Computerspiller virun allem bei deene jonke Leit immens vill Succès. Spillkonsole wéi déi vun Atari (an den 1970er), mä besonnesch déi éischt Heemcomputere wéi de Commodore 64 an duerno den Amiga 500 (an den 1980er a fréien 1990er) hu vill zur Verbreedung vun der Computerspillkultur zu Lëtzebuerg bäigedroen. Mat den ëmmer méi staarke PCe goufen d'Computerspiller och ëmmer méi sophistiquéiert an et hu sech sou och mat der Zäit Fan-Gruppe vu verschiddene Spiller forméiert, déi sech op LAN-Partyen treffen, fir do géintenaner unzetrieden.

Uganks 2000 sinn déi éischt LAN-Partyen hei zu Lëtzebuerg organiséiert ginn, déi an der Tëschenzäit ëmmer méi grouss a populär ginn.

Trotz dem grousse Succès vun de Computerspiller goufe sou gutt wéi keng Computerspiller vu Lëtzebuerger selwer entwéckelt. Dacks huet et um technesche Know-How gefeelt, oder un de finanzielle Méiglechkeete fir Computerspill-Iddien ze kommerzialiséieren. Duerch den Internet a virun allem mat der Flash-Technologie vun Macromedia gouf et ëmmer méi einfach, kleng Computerspiller gratis an den Internet ze setzen.

Iwwer dee Wee huet de Jérôme Lulling 2002 d'Computerspill Comboling am Internet lancéiert, dat op déi einfach Iddi opgebaut ass, Quadrater mateneen ze verbannen.

## Um Spaweck
* Comboling - e lëtzebuergescht Computerspill (2002-2005)
* Comboling Rezensioun Jay Bibby - Rochester, NY - USA (2005)
* videogames.lu - eng lëtzebuergesch Säit iwwer Computerspiller
Kierch Stroossen

D**'Kierch zu Stroossen** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Bartreng–Stroossen Saint-Jean XXIII an zu der Gemeng Stroossen gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den hellege Laurentius, deem säi Fest den 10. August gefeiert gëtt.

Se steet tëscht der *rue de l'Église* an der *rue des Prés*. Nieft der Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

## Geschicht
1804 gouf Stroossen eng eegestänneg Par an déi éischt Parkierch gouf vun 1826 - 1827 gebaut. Schonn 1843 huet d'Kierch misse vergréissert ginn an den 9. November 1843 gouf déi vergréissert Kierch konsekréiert. 1935 gouf d'Kierch restauréiert an et goufe Klacken ugeschaaft. 1952 gouf eng Uergel vun der Uergelmanufaktur Haupt installéiert. Eng zweet Restauréierung war tëscht 1991 an 1994.

## D'Gebai
### D'Fënsteren
D'Fënstere si vun der Firma Linster Frères vu Munneref a vum lëtzebuergesche Glaskënschtler Ben Heyart.

### Déi nei Digital-Uergel
2005 krut d'Kierch eng nei *Allan* Digital-Uergel.

## Klacken
Déi dräi Klacke vun der Stroossener Parkierch lauden an den Téin gis' fis' e'

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Bartreng-Stroossen
* Presentatioun vum Parverband Bartreng-Stroossen
* D'Fënstere vun der Kierch vu Stroossen op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu'' 
* D'Kierch Stroossen an der Facebookgrupp ''Patrimoine religieux Luxembourg - Reliéisen Ierwen Lëtzebuerg''
Nicole Courcel

D**'Nicole Courcel**, gebuer als *Nicole Marie-Anne Andrieux* den 21. Oktober 1930 zu Saint-Cloud, a gestuerwen de 26. Juni 2016 zu Paräis, war eng franséisch Schauspillerin.

Vum Jacques Becker krut d'Nicole Courcel hir éischt Roll am Kino am Film *[[Antoine et Antoinette]]*. Duerno huet si a Filmer vu sou bekannte Regisseure wéi Marcel Carné, Sacha Guitry an André Cayatte matgespillt.

## Filmer
### Kino
* 1947: *[[Antoine et Antoinette]]* vum Jacques Becker
* 1948: *Les amoureux sont seuls au monde* vum Henri Decoin
* 1948: *Aux yeux du souvenir* vum Jean Delannoy 
* 1949: *[[Rendez-vous de juillet]]* vum Jacques Becker 
* 1949: *[[La Marie du port (Film)|La Marie du port]]* vum Marcel Carné
* 1951: *Gibier de potence* vum André Baud a Roger Richebé 
* 1951: *Les amants de bras-mort* vum Marcello Pagliero 
* 1953: *Les amours finissent à l'aube* vum Henri Calef 
* 1954: *Huis clos* vum Jacqueline Audry 
* 1954: *Le grand pavois* vum Jack Pinoteau 
* 1954: *Marchandes d'illusions* vum Raoul André 
* 1954: *Le collège en folie* vum Henri Lepage 
* 1954: *[[Papa, Maman, la Bonne et moi]]* vum Jean-Paul Le Chanois 
* 1954: *[[Si Versailles m'était conté]]* vum Sacha Guitry 
* 1955: *Les clandestines* vum Raoul André 
* 1956: *[[Papa, maman, ma femme et moi (Film)|Papa, maman, ma femme et moi]]* vum Jean-Paul Le Chanois 
* 1956: *La sorcière* vum André Michel
* 1956: *[[Club de femmes (Film 1956)|Club de femmes]]* vum Ralph Habib 
* 1957: *[[Le cas du docteur Laurent]]* vum Jean-Paul Le Chanois 
* 1957: *[[L'inspecteur aime la bagarre]]* vum Jean Devaivre 
* 1957: *La peau de l'ours* vum Claude Boissol 
* 1959: *Ein Mann geht durch die Wand* vum Ladislao Vajda 
* 1959: *La belle et le tzigane* vum Jean Dréville a Márton Keleti
* 1960: *[[Le testament d'Orphée]]* vum Jean Cocteau 
* 1961: *[[Le passage du Rhin]]* vum André Cayatte 
* 1961: *Les amours de Paris* vum Jacques Poitrenaud 
* 1961: *[[Le vergini di Roma]]* vum Carlo Ludovico Bragaglia a Vittorio Cottafavi 
* 1961: *Les petits drames* vum Paul Vecchiali
* 1961: *[[Vive Henri IV... vive l'amour !]]* vum Claude Autant-Lara 
* 1962: *[[Les dimanches de Ville d'Avray]]* vum Serge Bourguignon 
* 1962: *Konga Yo* vum Yves Allégret 
* 1963: *[[Verspätung in Marienborn]]* vum Rolf Hädrich 
* 1965: *Nick Carter et le trèfle rouge* vum Jean-Paul Savignac 
* 1966: *Les ruses du diable* vum Paul Vecchiali 
* 1966: *Les créatures* vum Agnès Varda
* 1967: *[[The Night of the Generals]]* vum Anatole Litvak 
* 1972: *L'aventure c'est l'aventure* vum Claude Lelouch 
* 1972: *L'étrangleur* vum Paul Vecchiali 
* 1972: *Le rempart des Béguines* vum Guy Casaril 
* 1973: *[[Un officier de police sans importance]]* vum Jean Larriaga 
* 1974: *[[La gifle]]* vum Claude Pinoteau 
* 1975: *Thomas* vum Jean-François Dion 
* 1979: *L'esprit de famille* vum Jean-Pierre Blanc

### Televisioun (Auswiel)
* 2004: *[[Milady]]* vum Josée Dayan
* 1999: *[[Le destin des Steenfort]]* vum Jean-Daniel Verhaeghe
* 1984: *[[Allô Béatrice]]* vum Jacques Besnard
* 1983: *[[Credo]]* vum Jacques Deray

## Um Spaweck
Dirbaach (Bidscht)

D**'Dirbaach** ass eng Niewebaach vun der Schlirbech.

Si entspréngt op 436 Meter, am *lieu-dit* "Viischtebësch" bei Kauneref.

Si ass ~ 2,1&nbsp;km km laang a fléisst an ëstlecher Richtung.

Op 315 Meter leeft si op der *Biddeschtermillen* an d'Schlirbech.

Niewebaachen: Méineschbaach, Schlirbech (Schumannseck).

## Kuckt och
Schlirbech

Verschidde Begrëffer falen ënner den Numm **Schlirbech**:
# D'Schlirbech (Sauer), eng Baach, déi bei Rulljen entspréngt.
# D'Schlirbech (Dirbaach), eng Baach, déi beim Schumannseck entspréngt.
Pitotrouer

E **Pitotrouer**, genannt nom franséische Waasserbauingenieur Henri de Pitot, ass e riichten oder ugewénkelte Rouer, deen op enger Säit op ass, fir den Drock vu Flëssegkeeten oder vu Gasen ze moossen.

Pitotréier sinn ze fannen u Fligeren, Helikopteren an u Rennautoen, fir d'Vitess ze moossen.
Hipp

Eng **Hipp** (och: Héip, Häpp oder Heep), a verschiddene Géigende vum Land och nach **Kromm** oder Krëmmes genannt, ass e Schlomesser, dat zum Gaarden- a Bëschgeschier gehéiert. Et gëtt gebraucht, fir Äscht ofzeschloen a Gestrëpp ze botzen.

D'Luxemburger Wörterbuch beschreift et als "kleines Haumesser, kurzstieliges Handbeil".
Knäip

E **Knäip** ass e klengt Messer, dat an der Kiche benotzt gëtt, fir ze schneiden oder ze schielen.

D'Kichemesser fir ze schiele gëtt dacks **Knäipchen** genannt.

D'Schoustere nenne sou e Messer *Jeepchen*.

## Regionales
Zu Iechternach heescht et "Gnäip".
Narzissen

D**'Narzissen** (Gattung *Narcissus*) si Bléieplanzen aus der Famill vun den Amaryllisplanzen. Et gëtt ongeféier 50 Aarten, haaptsächlech an Europa an an Nordafrika. Eng vun de bekanntsten zu Lëtzebuerg ass d'Ouschterblumm (*Narcissus pseudonarcissus*), am Éislek an der Géigend vu Lellgen als **Lorblumm** bekannt, well se do ronderëm dem Lieu-dit "Lor" an de Louhecke wiisst.

## Klasséierung vun de Gaardennarzissen
Geziicht Narzisse ginn op der Basis vun hire Bléien an 12 Gruppen agedeelt:

# Trompetten
# Narzisse mat enger grousser Kroun
# Narzisse mar enger klenger Kroun
# Narzisse mat duebele Bléien
# Triandrus
# Cyclamineus
# Jonquilla
# Tazetta
# Poeticus
# Wëll Narzissen
# Narzisse mat gedeelter Kroun (Kolrett)
# Verschiddener

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Planzennimm

## Biller

Fichier:Luxemb Lellingen Narcissus population.jpg|D'Lorblumme bei Lellgen
File:Lellingen, Via Botanica – Flowering Narcissus pseudonarcissus 2026.jpg|Eng Lorblumm (Lellgen)
Fichier:Narcisă (Narcissus poeticus) în Poiana Narciselor, județul Brașov.JPG|*Narcissus poeticus* (Rumänien)


## Um Spaweck
Narziss

D'Wuert **Narziss** bezeechent:
* Planzen aus der Famill vun den Amaryllidaceae: Narziss (Botanik)
* eng Figur aus der griichescher Mythologie: Narziss (Mythologie)
Schlirbech (Dirbaach)

D**'Schlirbech** ass eng Baach am Éislek.

Si entspréngt op 446 M (NG-L) beim Schumannseck.

D'Baach ass ronn 4,050&nbsp;km laang a fléisst a süd-ëstlecher Richtung.

Op 324 M i. NN, zu Bidscht, leeft si an d'Dirbaach.

## Kuckt och