open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gábor Darvas

De **Gábor Darvas**, gebuer den 18. Januar 1911 zu Szatmárnémeti (Siebenbürgen), haut Satu Mare (Rumänien), a gestuerwen den 18. Februar 1985 zu Budapest, war en ungaresche Komponist a Musekswëssenschaftler.

De Gábor Darvas (bis 1952 *Gábor Steinberger*) gouf 1911 zu Szatmárnémeti a Siebenbürgen gebuer. 1918 ass hie mat senger Famill op Budapest geplënnert, wou en an de Lycée an an de Conservatoire gaangen ass. Vun néng Joer un huet hie Piano geléiert an tëscht 1926 an 1932 studéiert hien op der Franz-Liszt-Musekakademie zu Budapest; fir d'éischt Fagott, duerno Kompositioun beim Zoltán Kodály.

An den 30er Jore si seng Orchesterkompositiounen dacks a Concerten a besonnesch am ungaresche Radio gespillt ginn. 1939 verléisst hien Ungarn a lieft am Zweete Weltkrich am Chile. Eng Zäit laang war hie Mataarbechter vum Dirigent Erich Kleiber.

1948 ass en an Ungarn zeréckkomm. Do war hie bis 1972 musikalesche Beroder beim ungaresche Radio an der Plackefirma Hungaroton. Bis zu sengem Doud 1985 zu Budapest huet de Gábor Darvas nach en ettlech Bicher iwwer Musek geschriwwen.

## Um Spaweck
* Säit iwwer de Gábor Darvas mat Bicher- an Wierkslëscht
René Carol

De **René Carol**, eigentlech *Gerhard Tschierschnitz*, gebuer den 11. Abrëll 1920 zu Berlin, a gestuerwen den 9. Abrëll 1978 zu Minden, war en däitsche Schlagersänger a Filmschauspiller.

Seng Carrière huet de René Carol ugefaangen, andeems e bekannt Kënschtler parodéiert huet. 1949 koum seng éischt Plack eraus. 1952 war hien deen Éischten, deen eng Gëlle Schallplack krut, an zwar fir 500 000 verkaaft Exemplaire vu *Rote Rosen, rote Lippen, roter Wein*.

De René Carol ass 1978 mat 58 Joer zu Minde gestuerwen.

## E puer vu senge bekanntste Lidder
* *Rote Rosen, rote Lippen, roter Wein*
* *Kein Land kann schöner sein*, 1960
* *Im Hafen von Adano* (mat der Lonny Kellner), 1950
* *Am Strande von Havanna steht ein Mädchen*

## Filmer
* *[[Südliche Nächte]]* 1953 Musekfilm vum Robert A. Stemmle mam Erwin Strahl a Margit Saad
* *[[Rote Rosen, rote Lippen, roter Wein]]* 1953 vum Paul Martin mam Gardy Granass a Lil Dagover
* *[[Sonne über der Adria]]* 1954 vum Karl Georg Külb mam Erica Remberg
* *[[Die Beine von Dolores]]* 1957 vum Géza von Cziffra mat der Lëtzebuergerin Germaine Damar an der Haaptroll, 
* *[[Wir wollen niemals auseinandergehen]]* vum Harald Reinl mam Adrian Hoven a Vivi Bach

## Plackentipps
All seng Placke si bei Bear Family op CD erauskomm.

## Um Spaweck
President vun der Europäescher Kommissioun

De **President vun der Europäescher Kommissioun** (och nach „Kommissiounspresident“) presidéiert, wéi säin Numm et seet, d'Europäesch Kommissioun (offiziell: „Kommissioun vun den Europäesche Communautéiten“, dacks, fir et méi einfach ze maachen, „EU-Kommissioun“ oder „d'Kommissioun“ genannt).

Op Propositioun vun de Staats- a Regierungscheffe vun den EU-Memberlänner gëtt de President fir fënnef Joer vum Europäesche Parlament gewielt.

De President ernennt, op Virschlag vun de Regierungen, d'Membere vun der Europäescher Kommissioun, och „Kommissäre“ genannt, déi hirersäits mussen *en bloc* vum Parlament gestëmmt ginn. Duerch den Traité vun Nice huet de Kommissiounspresident d'Méiglechkeet kritt, d'Portefeuillë vun de Kommissiounsmemberen nei ze verdeelen oder se ze froen, zeréckzetrieden.

D'Vizepresidente vun der Kommissioun ginn och vum President ernannt.

## Aufgaben
De Kommissiounspresident kann déi grouss politesch Linne vun der Kommissioun bestëmmen. Hien organiséiert a leet d'Reunioune vum Kommissiounskollegium (déi gewéinlech all mëttwochs moies sinn).

Hie vertrëtt weiderhin d'Kommissioun, wann den Europäesche Conseil zesummekënnt, bei de Reunioune vum G8 (den 8 gréissten Industrienatiounen) a bei de Sessioune vum Europäesche Parlament.

## Geschicht
Dat haitegt Amt vum President vun der Europäescher Kommissioun geet zeréck op dat vum President vun der Héijer Autoritéit vun der CECA (Communauté européenne du charbon et de l'acier), dat et zanter 1952 gëtt. Vun Ufank u gouf d'Héich Autoritéit och „Kommissioun“ genannt. 1958 goufen nieft der CECA nach d'Europäesch Atomgemeinschaft (EAG, haut Euratom) an d'Europäesch Wirtschaftsgemeinschaft (EWG, och nach Europäesch Ekonomesch Communautéit genannt) geschaf.

1967 hunn dës 3 Communautéiten (CECA, EAG an EWG) zu den Europäesche Communautéite fusionéiert; hir Exekutivorganer goufen och zesummegeluecht zur „Kommissioun vun den Europäesche Communautéiten“.

## Lëscht vun de Presidenten

### Presidente vun der [[Héich Autoritéit|Héijer Autoritéit]] (Kommissioun) vun der [[Communauté européenne du charbon et de l'acier|CECA]]

### Presidente vun der Kommissioun vun der [[Europäesch Atomgemeinschaft|Europäescher Atomgemeinschaft]]

### Presidente vun der Kommissioun vun der [[Europäesch Wirtschaftsgemeinschaft|Europäescher Wirtschaftsgemeinschaft]]

### Presidente vun der (fusionéierter) Kommissioun vun den [[Europäesch Communautéiten|Europäesche Communautéiten]] respektiv der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]]

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Websäit vun der Kommissiounspresidentin Ursula von der Leyen
* Websäit vun der Europäescher Kommissioun
Porto

**Porto** huet e puer Bedeitungen:

* eng Stad a Portugal: Porto (Portugal)
* en Distrikt a Portugal: Distrikt Porto
* eng Ënnerregioun a Portugal: Grande Porto
* eng Stad op Korsika: Porto (Korsika)
* e Wäin deen an der Regioun ronderëm d'Stad Porto produzéiert gëtt: Porto (Wäin)
* Porto: eng Gemeng am brasilianesche Bundesstaat Piauí
* Porto: eng spuenesch Gemeng an der Provënz Zamora
* Porto: eng italieenesch Gemeng bei Roum
* d'Entgelt fir eng Déngschtleeschtung am Postwiesen, fir eng Sendung vun A op B ze bréngen: Porto (Postwiesen)
* e portugisesche Foussballveräin: FC Porto 
* e portugisesche Foussballveräin: Boavista Porto
Europäesche Conseil

Den **Europäesche Conseil** (och alt "**EU-Sommet**" genannt) bréngt d'Staats- a Regierungscheffe vun der Europäescher Unioun (EU), hir Ausseministeren an och de President vun der Europäescher Kommissioun zesummen. E leet déi allgemeng politesch Orientéierunge vun der EU fest a spillt domat eng decisiv Roll doran, wéi a wuer d'EU sech entwéckelt, wat hir Prioritéite sinn, asw.

En huet säi Sëtz zu Bréissel am *[[Europa Building]]*.
## Organisatiounsform
Den Europäesche Conseil kënnt gewéinlech véiermol am Joer zesummen, kann awer vu sengem President zu aussergewéinleche Sommeten zesummegeruff ginn, wann d'Aktualitéit dat erfuerdert. Seng Aufgaben a Funktiounsweis sinn am Art. 15 vum EU-Traité an dem Art. 235 an 236 vum Traité iwwer d'Funktionéiere vun der Europäescher Unioun gereegelt.

De President gëtt op zwee an en halleft Joer vun de Staats- a Regierungscheffe gewielt; hien däerf soss kee politescht Mandat hunn. Seng Roll ass et, eng Kontinuitéit an der Aarbecht vum Europäesche Conseil ze garantéieren a bei Konflikter ze vermëttelen a Kompromësser ze proposéieren; hien huet awer keen eegent Stëmmrecht.

### Presidenten
* Dez. 2009 - Nov. 2014: Herman Van Rompuy
* Dez. 2014 - Nov. 2019: Donald Tusk 
* Dez. 2019 - Nov. 2024: Charles Michel
* zanter Dez. 2024: António Costa

## Geschicht
Zanter 1969 sinn d'Staats- a Regierungscheffen an onreegelméissegen Ofstänn zesummekomm. 1974 si se sech Eens ginn, dat vun do u reegelméisseg ze maachen. Mam Akraafttriede vum Eenheetlechen Europäeschen Akt 1987 gouf den Europäesche Conseil als EU-Institutioun an d'Europäesch Traitéen opgeholl.

Virum A-Kraaft-Triede vum Traité vu Lissabon war de President dee Staats- oder Regierungschef, deem säi Land grad d'Presidence hat. Virum Akraafttriede vum Traité vun Nice waren des Sommete gewéinlech an deem Land, dat grad d'Presidence huet, zanterhier ass dat ëmmer méi dacks zu Bréissel, fir d'éischt am Justus-Lipsius-Gebai, wou och de Conseil vun der Europäescher Unioun säi Sëtz huet, an zanter 2016 am neien *Europa*-Gebai.

## Soss
Den Europäesche Conseil ass z'ënnerscheede vum Conseil vun der Europäescher Unioun, deen, zesumme mam Europäesche Parlament, d'Legislativorgan vun der EU ass: hei stëmmen déi jeeweileg Fachministeren nei Gesetzer of, déi an der EU gëllen.

Weider däerf een en net mam Europarot (op Franséisch *"Conseil de l'Europe"*) verwiesselen. Dëst ass nämlech eng eegestänneg international Organisatioun mat Sëtz zu Stroossbuerg, déi näischt mat der EU ze dinn huet, an an där och Länner wéi z.&nbsp;B. d'Tierkei oder d'Schwäiz Member sinn. Seng Kompetenz läit virun allem am Beräich Mënscherechter. Den Europäesche Geriichtshaff fir Mënscherechter ass Deel dovun.

## Kuckt och
* Institutioune vun der Europäescher Unioun
* Conseil vun der Europäescher Unioun
* Presidence vum Conseil vun der Europäescher Unioun
* Europedia

## Um Spaweck
Ronnschwanzséikéi

D**'Ronnschwanzséikéi** si e grouss Mamendéieren aus der Famill vun den *Trichechidae*, déi am dem Mier liewen. Se ginn och no hirem  engleschen Numm, **Manati**, oder einfach **Séikéi** genannt.

## Beschreiwung

D'Trichechidae ënnerscheede sech vun den Dugongidae duerch d'Form vun hirem Kapp respektiv hirem Schwanz. De Schwanz vun enger Ronnschwanzséikou gläicht engem Paddel, bei den Dugongidae ass et éischter eng Forschett. D'Ronnschwanzséikou ass e Planzefriesser ka bis zu 4,5 Meter laang ginn.

## Liewensraum

Ze fanne si Ronnschwanzséikéi virun de Küste vun Nord-, Süd- an Zentralamerika, souwéi an der Karibik. Eng bestëmmt Aart lieft op der Westküst vun Afrika (*Trichechus senegalensis*), eng aner op der Ostküst vu Südamerika (*T. inunguis*) an zu gudder Lescht ass eng drëtt bei den Antillen doheem (*T. manatus*). G'Ronnschwanzséikou verbréngt hir Zäit haaptsächlech an den nidderege Gewässer an ass souwuel am Séiss- wéi am Mierwaasser doheem. Fréier gouf d'Ronnschwanzséikou wéinst hirem Ueleg an hirem Fleesch gejot, mä haut ass se awer gesetzlech geschützt.

D'Ronnschwanzséikou vun den Antille steet op der Rouder Lëscht. Obscho se keng natierlech Feinden huet, sou huet dach d'Ausbreedung vum Mënsch hir geschuet, well hiren natierleche Liewensraum ëmmer méi zerstéiert gouf.

Ronnschwanzséikéi begéine sech dacks ronderëm Elektrizitéitswierker, well do d'Waasser méi waarm ass. Mëttlerweil si s'ofhängeg vun dëser kënschtlecher Hëtzt ginn, an hunn opgehalen a méi waarm Gewässer ze wanderen, well et jo op der Plaz dauernd neit waarmt Waasser gëtt.

## Systematik
Et gëtt dräi Aarte vun der Ronnschwanzséikou:

* d'Karibik-Manati (*Trichechus manatus*)
* d'Floss-Manati (*Trichechus inunguis*) 
* d'Afrikanesch Manati (*Trichechus senegalensis*)
Si gehéieren allen dräi zu der Gattung *Trichechus*.

## Um Spaweck
Donald Duck

Den **Donald Duck** ass eng Comicfigur aus dem Walt-Disney-Universum. Den Donald hat säin éischten Optrëtt am Film *[[The Wise Little Hen]]*, deen 1934 erauskoum.

## Seng Famill
Hien ass awer net den eenzege bekannten Duck. Zesumme mat sengem Monni Dagobert a sengen dräi Neveuen Tick, Trick an Track erlieft en déi spannendst Aventuren. Ausserdeem Famill matenee sinn ënner anerem säi Koseng Gustav Gans, d'Groussmamm Dorette Duck, seng Mamm Dortel Duck, säi Papp Degenhard Duck etc.

## Literatur zum Theema
* Walt Disney Productions, *Walt Disney's Donald Duck: 50 Years of Happy Frustration*.

## Kuckt och
* Entenhausen
* Phantomias
* Dagobert Duck
* Daisy Duck
* Tick, Trick an Track
* Disney-Figuren an hir Nimm an anere Sproochen

## Um Spaweck

* De berüümten 313
* D.o.n.a.l.d.
* Eng sëllegen Zitater
Dammentour

***Dammentour*** ass e lëtzebuergesche Film vum Regisseur Paul Scheuer. En hat den 30. September 1992 seng Première am Kino Utopia.

## Ëm wat geet et am Film?

De 40-järege Romain Welter (gespillt vum Germain Wagner) a seng 35-järeg Fra Françoise (Josiane Peiffer), eng Sculptrice, wunnen an enger Villa, déi dem Romain den ideale Kader bitt, fir säi Liewensstil als Deel vun der héijer Bourgeoisie, zu där hir wëll gehéieren, ze féieren. Hien ass en erfollegräiche Banquier. D'Villa awer gehéiert dem Françoise, déi es genuch vun hirem Mann huet. Wéi hatt d'Scheedung froe wëll ass et an en Accident verwéckelt, deen hatt un e Rollstull bënnt. Dat arrangéiert de Romain, well elo kann hie senger Fra géigeniwwer den ideale Mann spillen, an trotzdeem geneesou weider liewe wéi virdrun. Am Stot hänkt den Hausseegen ëmmer méi schif. Fir d'Françoise muss d'Situatioun änneren a hatt plangt seng Revanche.

Beim Joggë léiert de Romain d'Lynn (Sophie Langevin) kennen, en attraktiivt jonkt Meedchen a verléift sech zolidd an hatt. No enger Zäitche kënnt d'Lynn mat enger dramatescher Fuerderung un hien erun: fir mat him kënnen zesummen ze sinn, soll de Romain seng Fra ëmbréngen. De Romain léisst sech breetschloen. Hie wëll seng Fra ëmbréngen an et ausgesi loossen, wéi wa si sech suicidéiert hätt.

Mee den Dag vun der geplangter Dot geschitt alles anescht. D'Françoise stierft net an d'Lynn verschwënnt. Eng onbekannt Fra daucht op, behaapt, Lynn ze heeschen an installéiert sech an deem senger Wunneng. Dat perturbéiert de Romain ëmmer méi, bis e seng Affär mat der jonker Fra, déi einfach verschwonnen ass, gesteet. Well hien ëmmer weider nom Lynn sicht, dat kee kennt, gëtt hie schlussendlech an e Sanatorium an d'Schwäiz geschéckt, wou probéiert gëtt, hie vu sengen Halluzinatiounen ze heelen.

## Filmproduktioun an Accueil
De Film hat e Budget vun 11,8 Millioune Lëtzebuerger Frang, wouvu 7,2 Milliounen e Subside vum neie Lëtzebuerger Filmfong waren.

*Dammentour* gouf am Ganze vun 19.708 Leit am Kino gesinn.

De Film krut um Filmfestival Max Ophüls Preis 1993 zu Saarbrécken de "Preis der SZ-Leserjury"

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* De Film um Site vum Lëtzebuerger Filmfong
Der Fuehrer's Face

**Der Fuehrer's Face** ass en Zeechentrickfilm aus dem Haus Disney aus dem Joer 1943.

## Wéi koum et zum Film?
Am Zweete Weltkrich goufen an alle gréissere Länner ënner anerem munnech Propagandafilmer gedréit. Nodeem d'USA mat an de Krich goungen, sinn natierlech d'Filmstudioe mat agespaant gi fir d'Krichspropaganda.

Den Disney Studio war natierlech och mat dobäi, an hat wëlles, eng vun hire bekanntste Figuren an d'Nazidäitschland ze versetzen. Den Titel war scho bekannt: *Donald Duck in Nutzi Land*. Mä dunn huet de Spike Jones mat senge *City Slickers* e Propagandalidd erausginn, dat en enorme Succès hat, *Der Fuehrer's Face*. Doropshin gouf de Filmtitel geännert an dem Spike Jones säi Lidd mat agebaut. Den Zeechentrickfilm, deen den 1. Januar 1943 fir d'éischt gewise gouf hat sengersäits nach méi e groussen Erfolleg.

## Ëm wat geet et am Film?
Mir sinn an engem US-amerikanesche Propagandafilm géint d'Nazidäitschland, deen de Walt Disney am Zweete Weltkrich gemaach huet.

Den Donald Duck läit am Bett a gëtt duerch eng bläreg Marschmusek wakereg, steet op an dréint sech zu de Portraite vum Hitler, dem japanesche Keeser Hirohito a dem Mussolini a gréisst déi op eng rituell Manéier. Duerno well en erëm a säi Bett. Awer anonym Hänn schëdden him en Eemer Waasser iwwer de Kapp fir e vum Bett ewechzehalen. Da geet et op de Kaffisdësch; den Donald hëlt hanner engem Hitler-Portrait aus engem Kofferfort eng Kaffisboun eraus, déi un engem Fuedem hänkt. Déi zappt hien an eng Taass Waasser. Dann deet hie seng Naziuniform un, mat Hakekräizbrassard an Hakekräizkap fir schaffen ze goen.

*When der Fuehrer says, "We ist der master race"*
*We HEIL! HEIL! Right in der Fuehrer's face*
*Not to love Der Fuehrer is a great disgrace*
*So we HEIL! HEIL! Right in der Fuehrer's face*

## Dem Spike Jones säi Lidd
De Spike Jones & His City Slickers ass eng US-amerikanesch Musekband, déi berüümt ass wéinst hire Parodien op alles wat jeemools en Toun vu sech ginn huet. Am bekanntste kéint hir "William Tell Overture" sinn. Dem Rossini seng Ouverture als Sportreportage mat der Stëmm vum Doodles Weaver: *Bananas coming up through the bunch*

*When Herr Goebbels says we own the world and space*
*We Heil Heil right in Herr Goebbels' face*
* Bei all *Hheil* ass e verréckten Toun ze héieren, deen "the Bronx cheer" genannt gouf.

D'Wuert "Heil" ass 31-an-en-hallefmol am Lidd ze héieren.

## Wat ass mam Film geschitt?
Nom Krich ass de Film an den Tiräng verschwonnen. Eréischt 2004 ass de Film erëm opgedaucht. An dem DVD-Coffret *On The Front Lines* aus der Serie *Walt Disney Treasures* ass e fir d'alleréischt ze fanne mat anere Kuerzfilmer, déi bei Disney an där Zäit gezeechent goufen.

## Gielercher
*Der Fuehrer's Face* krut 1943 en Academy Award, also en *Oscar*, als *Best Short Subject, Cartoons*.

## Um Spaweck
* *Der Fuehrer's Face* op toonsatwar.blogspot.com 
* *Der Fuehrer's Face*, Spike Jones, als mp3
Dagobert Duck

Den **Dagobert Duck** *([[englesch|engl.]] Scrooge McDuck)*, ass eng Comicfigur aus dem Walt Disney-Universum. Hien ass de Monni vum Donald Duck, Groussmonni vum Tick, Trick an Track an als Fantastilliardär déi räichsten Int vun der Welt.

Senge fiktive Liewensdonnéeën no ass hien 1867 zu Glasgow gebuer an 1967 zu Entenhausen gestuerwen. Den Don Rosa huet awer am Joer 2000 och verlaude gelooss datt den Dagobert säin 133. Gebuertsdag feiere géif.

## Historique

Den Dagobert ass eng Erfindung vum Carl Barks. Déi éischt Kéier daucht hien am Joer 1947 an der Geschicht *Christmas on Bear Mountain* op. Säin engleschen Originalnumm weist schonn op säi Charakter hin, duerch deen en och weltwäit bekannt ass: Scrooge McDuck. De Familljennumm McDuck léisst direkt erkennen, datt den Dagobert schottesch Originnen huet. Säi Virnumm Scrooge ass eng Uspillung op de knéckegen Ebenezer Scrooge, dem Haaptcharakter aus dem Charles Dickens sengem *[[A Christmas Carol]]*.

Geneesou beléift wéi dem Carl Barks seng Comicgeschichten ëm d'Famill Duck, si mëttlerweil d'Comicalbe vum Don Rosa. Hie gouf 1991 fir d'éischt ugestallt, fir den Egmont-Verlag eng Comicserie ze zeechnen (*Sein Leben, seine Milliarden*). Bis haut huet den Don Rosa et op iwwer 25 Duck-Albume bruecht.

## Kuckt och
* Disney-Figuren an hir Nimm an anere Sproochen

## Um Spaweck
* Privat Fanpage Dagobert-Duck.com
Lëscht vu lëtzebuergesche Filmregisseuren

Dëst ass eng **Lëscht vu lëtzebuergesche Filmregisseuren**.

* Adolf El Assal
* Andy Bausch
* Anne Schroeder
* Antoine Prum
* Bady Minck
* Beryl Koltz
* Christian Delcourt
* Christian Neuman
* Christophe Wagner
* Claude Lahr
* Claude Waringo
* Daniel Wiroth
* Donato Rotunno
* Émile V. Schlesser
* Evy Friedrich
* Fred Junck
* Fred Neuen
* Gast Rollinger
* Geneviève Mersch
* Gordian Troeller
* Govinda van Maele
* Laura Schroeder
* Marc Barnig
* Marc Olinger
* Marc Thoma
* Marco Serafini
* Max Jacoby
* Menn Bodson
* Ody Roos
* Paul Kieffer
* Paul Scheuer
* Philippe Schneider
* Pol Cruchten
* Pol Tousch
* Thierry Schiel
* Tom Alesch
Sport

**Sport** (engl.: *sport* = Zäitverdreif, Spaass) ass eng kulturell Aktivitéit fir de Kierper an de Geescht a Form ze halen. Et kann een e professionell oder nëmmen als Hobby bedreiwen.

Sport kann als Ekippessport oder als Individualsport bedriwwe ginn.

## Kuckt och
* Lëscht vu Sportaarten

## Um Spaweck

* Sportportal vu Lëtzebuerg
At-Zeechen

D'Schrëftzeechen **@** – d**'At-Zeechen** (Englesch: *at sign*), genannt ass e wichtege Bestanddeel vun E-Mail-Adressen, wou et de Benotzernumm vum Servernumm trennt.

Ursprénglech bedeit *@* am englesche Geschäftsverkéier dat selwecht wéi *zu* oder *zu jee* am däitschen *(4&nbsp;lemons @&nbsp;20&nbsp;cents ↔ 4&nbsp;Zitrounen à&nbsp;20&nbsp;Cent)*. Well et am Handelberäich an engleschsproochege Länner dacks gebraucht ginn ass koum et op de Clavier vun de Schreifmaschinnen a spéider natierlech op Tastature vun de PCen.

Déi zwou Schreifweisen *à* an *@* kommen eigentlech aus dem Franséischen. Am Englesche gëtt normalerweis *at* (wéi an *"I'm at home"*) gesot an dat Zeechen heescht *commercial at*. Am Däitsch gëtt @ *à* oder souguer *shift-alpha* ausgeschwat. Méiglecherweis kënnt de Begrëff aus dem Mëttelalter als handschrëftlech Verschmëlzung (Ligatur) vun de Buschtawen *a* an *d* vum laténgeschem Wuert *ad* (lëtz.: *bei* oder *bei eppes*).

Wéi bei der Erfindung vun der E-Mail am ARPA-Netz no engem nach net benotzten Zeechen am Schrëftsaatz vun den amerikaneschen Telegraphen (ASCII) gesicht ginn ass, dat de Benotzer- vum Servernumm kloer deele sollt, ass de Ray Tomlinson 1971 op den @ gestouss an hien huet et geholl fir *at*-Symbol an den E-Mail-Adressen.

An eelere Programméiersproochen (z.&nbsp;B. BASIC, dBase) ass @ heinandsdo och fir Operator fir d'Positiounsdonnéeë geholl ginn, de BASIC-Befeel  stellt zum Beispill d'Wuert "HALLO" an der zéngter Zeil an no der zwielefter Spléck um Schierm duer.

Zanter 2004 ass d'At-Zeechen och offizielle Bestanddeel vum Morsecode.

## Um Spaweck

* Gespréich mam "Erfinder" vum Klameraf
Jassir Arafat

De **Jassir Arafat**, gebuer de 24. August 1929 zu Kairo, a gestuerwen den 11. November 2004 zu Clamart a Frankräich, eigentlech **Muhammad 'Abd al-Rahmān 'Abd al-Ra'ūf 'Arafāt al-Qudwa al-Husainī**, (محمد عبد الرحمن عبد الرؤوف عرفات القدوة الحسيني), genannt **Abū 'Ammār** (أبو عمار), war fir d'lescht palestinensesche Politiker a Staatsmann a vum 12. Februar 1996 bis zu sengem Doud den 11. November 2004 President vun de Palestinenseschen Autonomiegebidder. 1994 krut hien de Friddensnobelpräis.

## Um Spaweck
Suessem

**Suessem** ass eng Uertschaft am Südoste vu Lëtzebuerg, am Kanton Esch-Uelzecht, an huet der Gemeng Suessem hiren Numm ginn.

## Geschicht
Den Numm *Suessem* kënnt fir d'éischt 1268 als *Sasseheim* vir. Änlech Forme sinn:
* Sasenheim, 1274
* Sayssinneim, 1274
* Saneim, 1291
* Zaissenem, 1293
* Saney, 1311
* Saissenheim, 1370
* Sasenhem, 1385

## Toponymie

Den Numm Sassenheim besteet aus dem Grondwuert "Sassen-" an der Nosilb "-heim". Uertschaften, déi mat der Nosilb "-heim" ophalen, ginn dacks op eng Grënnung duerch d'Germanen, zu der Zäit vun der Vëlkerwanderung zeréck.

D'Grondwuert "Sassen" leet sech vum germaneschen Numm *Sahso* of, dat iwwersat "Der Sachse" bedeit. An dësem Fall wier d'Siidlung eventuell no engem Sippen-Eelste benannt ginn. Méiglech ass awer och, datt ënner dem Karel dem Groussen eng gewëssen Unzuel vu Sachsen do ugesiedelt goufen, an datt d'Uerschaft ufanks ee "Sachsenheim" war. De Karel de Groussen, dee laang an ëmmer erëm géint déi heednesch Sachsen an de Krich gezunn ass, huet mat Virléift d'Ëmsiedlung an d'fränkescht Räich als Mëttel agesat, fir de Widderstand ze briechen.

Enger weiderer Theorie no, déi awer net ganz iwwerzeegend kléngt, wier d'Uertschaft réischt ëm d'Joer 1000 entstanen, zu enger Zäit wou d'Leifeegener och *Hintersassen* genannt goufen. Deemno wier Suessem virun 1000 Joer e "Leifeegenen"duerf gewiescht (mee dann hätte ganz vill Dierfer esou kënne genannt ginn!).

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Suessem

## Literatur
* Edouard Marc Kayser, *Qui a peur des Saxons? Note à propos du toponyme Sassenheim (Suessem) / Sanem*; in: Galerie, Jg. 10 (Déifferdang, 1992), Heft Nr. 1; Ss. 41-43. 
* Kollektiv, *Eng Gemeng an hir Geschicht. Bieles-Éilereng-Suessem-Zolwer*; Band 1, 311 S. (Januar 1993), Band 2, 320 S. (November 2007); erausgi vun der Gemeng Suessem an Zesummenaarbecht mat de Geschichtsfrënn; Dréckerei Heintz, Péiteng.
Bieles

**Bieles** ass eng Uertschaft an der Minettsgéigend an der Gemeng Suessem.

## Geschichtleches
### Bedeitung vum Uertsnumm
Bieles daucht eng éischt Kéier 1272 ënner dem Numm *Belevas* op. Änlech Nimm sinn:
* Belevaus, 1327
* Belvais, 1351
* Beluas, 1373
* Belvis, 1541
* Belwiss, 1552
* Belvois, 1561

Den Uertsnumm kënnt aller Warscheinlechkeet no aus dem Keltesche *belo* wat souvill heescht wéi *hell, blénkeg* a *vis* wat ee mat *Waasser* oder *Baach* iwwersetze kann, oder *veis* wat souvill heescht wéi *fléissen*. Et léisst sech allerdéngs net méi feststellen, wat fir e Waasserlaf gemengt war. Allerdéngs gëtt et um Réissenger a Réidenger Bann eng Baach, déi *[[Beler]]* heescht.

## Geographie
Koppen an Hiwwelen:
* Bielesser Gaalgebierg 403 m 
* Pakebierg
* Metzerbierg 403 m 
Déi dräi sougenannt "Bierger" sinn d'Ausleefer vum loutrengeschen Äerzbaseng (bassin ferrifère de Lorraine). Si gehéieren zu engem Plateau dee sech vu Bieles bis op Rodange zitt, de westlechen Deel vum *[[Minettsgéigend|Minettbaseng]]*. An der Fachliteratur ass e bekannt als *Becken von Beles-Differdingen-Rodingen (kieseliges Lager)*.

## Verschiddenes

* D'Symbol vu Bieles ass d'Geess. Besonnesch an der Fuesent ass se iwwerall ze fannen, sief et op Plakater (zum Beispill als Wuertwitz: *Geess de mat?*), a Form vun Nimm fir Evenementer oder souguer als *Geesseblutt*, engem Mëschgedrénks aus Kiischtejus an engem Alkohol, dat een nëmme fir d'Fuesent do kritt.

## Bibliographie
* Supporter-Club Bieleser Musek: 1980 - 2005, 25 Joer / (Texter: Gaston Gengler). - Bieles: Supporter-Club Bieleser Musek, 2005 (Péiteng: Heintz). - 42 p.: ill. ; 21&nbsp;cm
* Louis Lenz: Der Luxemburger Bergmann in seiner Arbeitswelt im lothringisch-luxemburgischen Minettegebiet; Edition: de Minettsdapp, Kultur am Süden a.s.b.l., (Kremer-Muller), 1997
*JP Biver, Gaston Gengler, ... Bieles, 1373-1973, 124 pages (Survol de l'évolution de la localité)

## Kuckt och
* Kierch Bieles
* Bielesser Buerghaus
* Belval

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Suessem
* Websäit vum "Cercle Athlétique Belvaux"
* Offiziell Säit vun der Schoul ''Bieles-Post''
* Offiziell Säit vun der Bieleser Musek
Zolwer

**Zolwer** ass eng Uertschaft an der Gemeng Suessem.

## Geschichtleches
Zolwer ass déi Uertschaft, déi an der Suessemer Gemeng am fréisten ernimmt gëtt. Am Oktober 793 schenkt d'Famill Garbannus-Ratsint dem Klouschter Iechternach "*ihren ganzen Besitz im [[Wawergau]], in der Nähe des [[Kastell]]s mit dem Namen Zolveren, in der Villa, die Hagenen genannt wird*".

U sech ass Zolwer also den Numm fir d'Buerg um Zolwerknapp, éier e fir d'Duerf gebraucht gëtt. Et ass net ganz kloer, ob den Numm elo vum Germaneschen oder vum Keltesch-galloréimeschen hierkënnt.

Fréier Nimm:
* 793: Zolveren
* 1135: Zolvere 
* 1192: Zolveren
* 1236: Soloeure
* 1236: Celobrio
* 1387: Soulueur
* 1387: Solueuvre

D'Bedeitung vum Uertsnumm ass u sech nach ëmmer onkloer. Et gëtt awer ugeholl, datt en e kelteschen Urspronk huet an iwwersat *Sonnebierg* bedeite kéint.

## Koppen an Hiwwelen
* Zolwerknapp
* Lëtschet

## Schlässer, Buergen a Ruinen
* Buerg Zolwer, Zolwerknapp

## Kuckt och

* Kierch Zolwer

## Um Spaweck
* Websäit vun der Gemeng Suessem
* Websäit vun der Schoul ''Zolwer 2000''
* Websäit vun der Schoul ''Scheierhaff''
284

## Evenementer

### Réimescht Räich

* Den Diokletian gëtt Keeser.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
285

## Evenementer

### Réimescht Räich

* De Maximian gëtt zum *Caesar* ernannt.

## Konscht & Kultur

## Wëssenschaft & Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
Schacko Klak (Film)

***Schacko Klak*** ass e lëtzebuergesche Film vum Frank Hoffmann a Paul Kieffer aus dem Joer 1990. E baséiert op Elementer aus dem Roman *[[Schacko Klak (Roman)|Schacko Klak]]* vum Roger Manderscheid.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film spillt 1942 an engem klenge Lëtzebuerger Duerf. D'Lëtzebuerger Land ass vun Hitlerdäitschland besat. Aus der Vue vum Chrëscht, engem Bouf vun 11 Joer, ginn d'Ännerungen am Duerf an am Duerfliewen, bedéngt duerch de Krich, erzielt.

## Filmproduktioun

Fir d'Feier vum 150. Joresdag vun der Lëtzebuerger Onofhängegkeet (1989) huet de Kulturministère 1988 entscheet, e Film produzéieren, dee sech mat de kultureller Identitéit vu Lëtzebuerg befaasst. Dofir huet en e Concours mat engem Präisgeld vu 15 Millioune Lëtzebuerger Frang fir dat bescht Dréibuch organiséiert . Et goufen 12 Dréibicher agereecht. D'Ekipp ëm déi spéider Produktiounsgesellschaft Samsa Film huet dee Concours mat der Iddi vun der Verfilmung vum Roger Manderscheid sengem Roman *[[Schacko Klak (Roman)|Schacko Klak]]* gewonnen.

Ursprénglech sollt et net e Film, mee eng Miniserie mat véier Episode vun 52 Minutte ginn, an d'Joren 1936 bis 1944 ofdecken, déi och am Roman beschriwwe ginn. Mee well Samsa Film keng Koproduzente fonnt huet, déi zum Budget konnte bäidroen, ass aus der Miniserie e Spillfilm ginn, dee just am Joer 1942 spillt.

## Accueil an Opféierungen

*Schacko Klak* war trotz dem Mangel un Erfarung vum Regisseur e grousse Succès a gëllt als e wichtege Schrëtt an der Entwécklung vun der Filmindustrie zu Lëtzebuerg. E gouf zu Lëtzebuerg vun am Ganzen 11.003 Leit gesinn.

*Schacko Klak* gouf op de Filmfestivalle vu Moskau, Giffoni, Montréal, Viareggio, Edinburgh a London gewisen, an ass och um renomméierte Filmfestival vu San Sebastian gelaf. Op de Festivalle vun Troia ("Mention spéciale" vun der OCIC-Jury) an Alençon (Bescht Kamera) gouf e präisgekréint. *Schacko Klak* huet 1992 zwéi "Gëlle Päiperlek"-Präisser als beschte Fiktiounsfilm a fir déi beschte Regie um Internationale Filmfestival fir Kanner zu Isfahan gewonnen.

Am November 2000 gouf de Film am Kader vum Fokus op de lëtzebuergesche Film um Filmfestival vu Kalkutta an Indien viru méi wéi 1.000 Zuschauer gewisen. Och de Regisseur Paul Kieffer war bei där Opféierung dobäi.

## Kuckt och
* Lëtzebuergesche Film

## Um Spaweck
* De Film op der Websäit vu Samsa Film
Bielesser Buerghaus

D**'Buerghaus vu [[Bieles]]** an der Gemeng Suessem daucht fir d'éischt Kéier an engem Dokument vum 30. November 1388 op, an deem vun der Buerg an der Fräiheet vun de Bielesser geschwat gëtt. Haut fënnt een allerdéngs keng Spuer méi vun där Buerg, weeder am Volleksmond nach op ale Kadasterpläng.

Haut kann ee sech déi Buerg vun 1388 wuel éischter als eng Zort befestegte bessere Bauerenhaff virstellen. D'Suessemer hunn d'Bielesser Buerghaus wuel opginn an engem Huefmann verpacht. Zanter deem Zäitpunkt verwësche sech d'Spuere vum Buerghaus.

Am Verkafsakt vu 1651 heescht et: *item einen daselbst gelegenen Adlichen Freyen Hof, bestehendt ahn Hauß, Scheuren, Stallung, ietziger Zeith aber gantz verfallen, mit adlicher Freyleith und gerechtigkeith, Aysementen, garten, Büscheltgen, von etwa vier morgen Landts, auch allen darzu gehörigen Zehendts freyen Wießen und zween Weyeren, zwo verfallene Weyerßplatzen, auch Lendereyen von funfftzigh oder mehr morgen lands.*

1766 daucht d'Buerghaus eng lescht Kéier op. Am Kadaster vun der Maria Theresia gëtt vun enger *Fräulein de Blanchart in Belis* geschwat: *ein burg hauß mit scheuer, stallung, mistplatz wie auch ein Viertelland davor so pfleglos ist, welches der hoffman bewohnet und profitirt.*

Op der Ferraris-Kaart vu 1777 ass am südlechen Deel vu Bieles en isoléiert Haus ze gesinn. Dobäi handelt et sech warscheinlech ëm dat fréiert Bielesser Buerghaus. Dat läit graff gesot an der Géigend vum haitege Kierfecht. De René Klein grenzt et weider a mam Kadaster vun der Maria Theresia (*zu Beles obgesagter herschaft einerseiths friderich Crux erben, zur andern gesagtes Eysement zu diesem gehorig*) a mam Kadaster vun 1824 deen als Noper vum Cruxhaus e Gebai am Réidenger Wee genannt *"beim Dorff"* weist dat op béide Säiten de Flouernumm *"im Widem"* huet - wat haut südlech vum 1850 gebauten Haff *A Gadder* läit, also do wou lo déi nei Haiser 12-14 op der no Frankräich ëmbenannter Strooss sinn.
800 Joer Buurg Clierf

***800 Joer Buurg Clierf*** ass e lëtzebuergesche Film vum Marc Thoma aus dem Joer 1981.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt d'Geschicht vun der Klierfer Buerg. De Film gouf vum Klierfer Hotelier Erny Koener produzéiert. Et sollt fir d'éischt e Film vu 45 Minutte ginn, zum Enn goufen et der 87.

A Spillszeene ginn 800 Joer Buerg Clierf opgerullt, vum Bau vun der Buerg duerch de Gérard vu Sponheim bis zum Kaf vun de Ruinen am Joer 1956 duerch de Staat.

## Wat sot d'Press?
"Jeder mußte eingestehen, daß die Verantwortlichen damit eine sehr große, einmalige Leistung vollbracht hatten, daß hier nichts dem Zufall überlassen worden war, daß es billige Effekthascherei ebensowenig gab wie Nachlässigkeiten." (*[[Luxemburger Wort]]*, 31. Oktober 1981)

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
*  Centre national de l'audivisuel
Buerg Fiels

D**'Buerg Fiels**, an der Fiels, huet hiren Urspronk am 11. Joerhonnert. Haut ass dës Buerg net méi ganz erhalen. Nëmmen e Brochdeel vun der ganzer Buerganlag konnt restauréiert ginn.

Den 11. Februar 2022 gouf d'Buerganlag als nationaalt Monument klasséiert.

## Geschicht
An den Texter fënnt een d'Häre vun der Fiels eng éischt Kéier um Enn vum 12. Joerhonnert. Um Enn vum 16. Joerhonnert gouf d'Buerg iwwerfall an a Brand gesat, an ass zanterhier eng Ruin. Op e puer Plazen deelt e Gruef d'Buerg an zwee Deeler. De Lëtzebuerger Staat huet d'Buerg am Joer 1979 opkaaft a mat de Renovéierungsaarbechten ugefaangen. Nach haut ginn do archeologesch Ausgruewunge gemaach.

### Famillen
#### D'Homburger
Den eelsten Deel vun der Kärbuerg ass d'Homburger Haus, dat ëm 1350 gebaut gouf. Dat léisst sech an Dokumenter nokucken, déi soen, datt déi zwou Schwëstere vum Johann II., d'Irmgard an d'Mathilde, d'Bridder Friederich a Conrad vun Homburg tëscht 1338 an 1345 bestuet hunn. Si sinn duerch déi Bestietnesser zu Matpropriétairë vun der Buerg ginn. D'Haus selwer huet warscheinlech aus zwéi Stäck bestanen, fir all Koppel een.

#### D'Chriechinger
D'Chriechinger Haus ass dat eenzegt Haus, dat komplett restauréiert gouf. Et gouf ëm 1385 gebaut. Et besteet aus dräi Stäck an engem Keller. D'Trapenhaus huet fënnef Stäck mat méi klenge Kummeren. Un der ëstlecher Säit ass en hëlzenen Ubau op der Héicht vum éischte Stack.Am grousse Sall um éischte Stack ass eng kleng Kapp an d'Nordsäit agelooss.Um Rez-de-Chaussée sinn d'Bäckerei an d'Kiche vun der Buerg gewiescht. Besonnesch interessant um Bakuewen ass, datt den Damp net direkt duerch de vertikale Kamäi verschwënnt: de Kamäi mécht op hallwem Wee no baussen e Knécks a verleeft dann horizontal eraus. Genee iwwer dem horizontalen Deel vum Kamäi war de Schlofeck vum Haushär.An der Kichen ass ausserdeem e Pëtz vun zwéi Meter Duerchmiesser. Iwwer dëse Pëtz gëtt et iwweregens eng Chriechinger Legend.

## Literatur
* Zimmer, John, 2010. *Die Burgen des Luxemburger Landes. Band 3: Brandenburg, Dudelange, Koerich, Larochette, Septfontaines, Stolzemburg, Vianden.* Éditions Saint-Paul, Lëtzebuerg. ISBN 978-2-919883-24-0 (cf. Ss. 76-82)

## Kuckt och
* Gemeng Fiels
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer

## Um Spaweck

* D'Buerg Fiels op der Websäit vum ''Institut national pour le patrimoine architectural'' 
* D'Buerg Fiels op der Websäit vun der ''Associatioun vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer'' 
* Artikel iwwer d'Buerg am Républicain lorrain vum 10. August 2011
Lothar Koch

De **Lothar Koch**, gebuer den 1. Juli 1935 zu Velbert an Nordrhein-Westfalen a gestuerwen de 16. Mäerz 2003, war en däitschen Oboist.

Fir d'éischt huet hie vun 1950 bis 1953 an der Folkwang-Schoul zu Essen geschafft. Kuerz drop war hie Solist am Philharmoneschen Orchester zu Freiburg bis 1957. An deem Joer ass hie bei de Philharmoneschen Orchester vu Berlin als Solist gaangen.

De Lothar Koch huet 1967 dem Werner Thärichen säin Hautboisconcert uropgefouert.
Tom Bimmermann

Den **Tom Bimmermann**, gebuer de 26. Dezember 1971 zu Esch-Uelzecht ass e lëtzebuergesche Komponist, deen zu Los Angeles lieft.

## Säi Liewen
Vun 1980 bis 1992 geet hien an de Conservatoire zu Esch-Uelzecht. Do léiert hie Solfège, Harmonie, Kontrapunkt, Fugenanalys, musikalesch Esthetik a Piano. 1990 schléisst hie säi Lycée zu Esch of a geet op Paräis op de *[[Conservatoire National Supérieur de Musique de Paris]]*. Do kritt e seng Diplomer 1991 am Kontrapunkt, 1992 an der Fuge an 1993 an Harmonie. Vun 1993 bis 1996 ass hien zu Salzburg am *[[Mozarteum]]*, wou e säin Diplom fir Dirigent fir Sinfoneschen Orchester mécht.

Duerno geet e vun 1992 bis 1996 an Dirigente-Coursen a Frankräich an zu Wien.

## Säi Wierk

Am Escher Theater goufen en ettlech vu senge Kompositioune fir d'éischt opgefouert:

* 1987: *Rondo Extrait aus der Pianosonat, op.10*
* 1988: *Willkommen und Abschied fir Chouer a cappella*
* 1989: *Fugue a re mineur fir Flütten-Ensembel*
* 1990: *Theema a Variatioune fir Piano,op.16*

## Kuckt och
* Lëtzebuergesch Operetten
* Lëscht vu lëtzebuergesche Komponisten
* Lëscht vu lëtzebuergesche Museker

## Um Spaweck
* Lëtzebuerger Gesellschaft fir Nei Musek
Pohjola

**Pohjola** ass eng Plaz an der finnescher Mythologie, déi sech op *Pohja*, den Norden, bezitt an och op d'Land vun de Sami am finneschen Nationalepos *[[Kalevala]]*.

An der Realitéit besteet Pohjola aus Deeler vu Lappland an dem ale Kainuu. Pohjola kann awer och als reng mythologesch Plaz verstane ginn, als nërdlecht Land, dat fir ëmmer an der Keelt läit, an zugläich och nach d'Quell vun allem Béisen ass. Krankheeten an de Frascht komme vun dësem Pohjola. Pohjola ass de Géigendeel vu Väinölä, dem *Land vun de Kalevala*.

An der Mythologie ass d'Louhi, eng mächteg béis Hex d'Herrscherin vu Pohjola. De Schmadd Seppo Ilmarinen kreéiert op hire Wonsch hin d'Sampo.Als Belounung däerf hien der Louhi hiert Meedche bestueden. D'Sampo ass, wéi d'griichesch Cornucopia, eppes wéi e Becher deen ni eidel gëtt. Mä och aner Figuren aus der *Kalevala* wollte sech mat den Duechtere vun der Louhi bestueden. Ënner hinnen ass den Aventurier Lemminkäinen an de Weise Väinämöinen. D'Louhi verlaangt och vun hinne gewësse Wonner, sou zum Beispill d'Ëmbrénge vum Schwan vun Tuonela. Dës Hochzäiten hunn traditionell mat uerdentleche Feieren an de groussen Hale vu Pohjola opgehalen.

D'Fëllementer vun der Sail déi d'Welt dréit waren, der finnescher Mythologie no, iergendwou iwwer dem nërdlechen Horizont zu Pohjola. Déi ganz Geschichte ronderëm d'Louhi, de Krich ëm d'Sampo an d'Brieche vun der Sail déi d'Welt dréit sinn de Stoff, aus deem d*'Kalevala* besteet.

## Kuckt och

* Finnesch Mythologie
* *[[Kalevala]]*

## Um Spaweck
* Kalevala
* The Kalevala Glossary
* De Volltext op Englesch
* Informatiounen iwwer d'Kalevala op Däitsch
Le pont rouge

***Le pont rouge*** ass e Kuerzfilm vun der Geneviève Mersch aus dem Joer 1991.

## Ëm wat geet et am Film?
Zanter 1966 féiert d'Rout Bréck vum Lampertsbierg op de Kierchbierg an der Stad Lëtzebuerg. Déif ënner der Bréck läit de Pafendall mat sengen Haiser. Ënner der Bréck lieft et sech net méi roueg, well vun der Bréck fält all Méigleches erof: Fritte vun der Fouer, Steng, oder Mënschen déi d'Flemm mam Liewen hunn.

Dës Situatioun gëtt vun de Kanner an den Erwuessenen aus dem Pafendall an Interviewë beschriwwen. Ouni ee grujelegt Bild ze weisen, geléngt et der Geneviève Mersch d'Angscht an d'Onsécherheet vun de Leit aus dem Pafendall duerzestellen.

Iwwregens; wéi de Film no senger Opféierung fir vill Diskussioun gesuergt hat, ass endlech e Schutz op der Bréck opgeriicht gi fir datt kee méi kann an den Dall erofsprangen.

## Produktioun

De Film gouf 1997 vum CNA op VHS-Kassett erausbruecht, zesumme mat *[[John (Film 1995)|John]]* (1995) a *[[Roger (Film)|Roger]]* (1996).

## Wat sot d'Press
De Jean-Pierre Thilges huet an der Revue Nr. 10/91 geschriwwen:
*...Indem sie das Thema nicht überdramatisiert hat und die Aussagen der Betroffenen zu einer Art "danse macabre" des alltäglichen Grauens zusammenfügte, bei der ein gewisser Galgenhumor mehr als einmal durchschimmert, hat Geneviève Mersch den Nagel (um nicht zu sagen die Pfaffenthaler) genau auf den Kopf getroffen. "Le pont rouge" gehört zu den eindrucksvollsten Dokumentarfilmen, die wir je gesehen haben.*

## Gielercher
* Internationale Kurzfilmtage Oberhausen 1992 - Präis vun der internationaler Kritik /FIPRESCI

## Kuckt och
* Groussherzogin-Charlotte-Bréck
Äerzengel (Film)

***Äerzengel***, oder ***Archange*** op Franséisch, ass en Documentaire a Kuerzfilm vum Claude Waringo aus dem Joer 1989.

## Ëm wat geet et am Film?
E Film iwwer de Lëtzebuerger Vëlosprofi Charly Gaul, deen 1958 den Tour de France gewonnen hat.

De Film besteet aus Biller vun där Zäit, aus Interviewen mam Sportreporter Pilo Fonck a mam Historiker Gilbert Trausch an aus Extraiten aus der geschriwwener Press.

## Wat sot d'Press
Viviane Thill, Tageblatt, 10. August 1989:
*Der Streifen ist eigentlich nicht an Charly Gauls Person interessiert, er versucht vielmehr zu dokumentieren, was die Luxemburger in Gaul sahen, wie er sich in den Köpfen seiner Mitmenschen in eine mythische Figur verwandelte, welches Bild man von ihm hatte, welche Erinnerungen und Vorstellungen sich mit dem Namen Charly Gaul verbinden.*

## Um Spaweck
* Extrait op Vimeo
* Fiche um Site vum Lëtzebuerger Filmfong
* Fiche um Site vu Samsa Film
Der neunte Tag

***Der neunte Tag*** ass en däitsch-lëtzebuergesche Spillfilm vum Volker Schlöndorff aus dem Joer 2004. En handelt iwwer ee lëtzebuergesche Paschtouer an engem Konzentratiounslager am Zweete Weltkrich.

## Ëm wat geet et am Film?
1942: De lëtzebuergesche Paschtouer Henri Kremer, vun den Nazien am Konzentratiounslager Dachau gefaange gehalen, gëtt onerwaart fir néng Deeg fräi gelooss. Hie muss sech decidéieren: seng Hierarchie iwwerzeegen, mat den Nazien ze collaboréieren, oder zeréck op Dachau goen.

De Film inspiréiert sech un enger Episod aus dem Buch *"Pfarrerblock 25487"* vum Abbé Jean Bernard, deen dora seng KZ-Erliefnesser beschriwwen huet.

## Wat soten d'Medien?
Lars-Olav Beier, Der Spiegel 46/2004:
*Selten hat ein Schauspieler so eindringlich eine Ahnung davon gegeben, was der Aufentahlt im KZ einem Körper antun kann. Wenn sich Matthes' Kremer eine Treppe hochschläppt, sammelt sich die ganz Energie, die noch in diesem Mann Steckt, in seinen Augen, die weit aufgerissen von größter Wachheit zeugen - als wollten sie alles, was sie sehen, für die Nachwelt festhalten,*

www.filmspiegel.de:
*Der Einsatz des hervorragenden "Recitativo: Lento" aus Alfred Schnittkes "Concerto Grosso No. 1" verbietet zudem jegliche Sentimentalisierung und weckt Assoziationen zur Verwendung klassischer Musik im Kino Stanley Kubricks.*

Romain Hilgert, d'Lëtzebuerger Land:
*Was als "frei nach dem autobiografischen Bericht von Jean Bernard Pfarrerblock 25487" entstandene Verfilmung dargestellt wird, grenzt in Wirklichkeit an propagandistische Geschichtsfälschung. Denn den paar Tagen, die Bernard überraschend von Dachau nach Luxemburg zurückkehren konnte und die gesamte Geschichte des Films ausmachen, widmet er in seinen Erinnerungen bloß wenige Zeilen.*

## Gielercher
*Der neunte Tag* huet eng ganz Rei Filmpräisser gewonnen, dorënner op de Filmfestivaller zu Biberach an der Riß (Baden-Württemberg), München, Teheran a Mar del Plata (Argentinien).

Den Ulrich Matthes war an der Kategorie "Beschte Schauspiller" fir den Europäesche Filmpräis nominéiert.

De Film war aacht Mol beim Däitsche Filmpräis nominéiert, an huet en an der Kategorie "Bescht Zenebild" gewonnen. Beim Däitsche Kamerapräis war de Kameramann Tomas Erhart an der Kategorie "Kinospielfilm" nominéiert.

Vun der Däitscher Film- und Medienbewäertung FBW zu Wiesbaden krut de Film de Prädikat "besonders wertvoll".

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* Websäit vum Film
* De Film op filmportal.de
* Filmheft op der Säit vun der däitscher Bundeszentrale für politische Bildung
Giovannino Guareschi

Den **Giovannino Oliviero Giuseppe Guareschi**, gebuer den 1. Mee 1908 zu Fontanelle di Roccabianca, engem Deel vun der Gemeng Roccabianca an der italieenescher Provënz Parma, a gestuerwen den 22. Juli 1968 zu Cervia, war en italieenesche Journalist, Karikaturist a Schrëftsteller. Hien ass bekannt ginn duerch seng Romanfiguren, de kathoulesche Geeschtlechen Don Camillo a de kommunistesche Buergermeeschter Peppone.

## Don Camillo-Geschichten
1946 koum am Guareschi sengem Blietchen *Candido* déi éischt vun den 347 Kuerzgeschichten iwwer de kathoulesche Paschtouer Don Camillo a säi Géigespiller, de kommunistesche Buergermeeschter Peppone eraus. Déi lescht huet d'Zeitung *Oggi* 1966 gedréckt. Dat heescht, d'Bucheditioune koumen an Italie bei Rizzoli eréischt 1948, 1953, an 1963 eraus; an dat véiert 1969,no sengem Doud.

### Wou spillt et sech of?
Den Numm vun der Stad, an där sech alles ofspillt, hat de Guareschi nëmmen an der alleréischter Geschicht geschriwwen, Pontenara, a wéi déi éischt Bucheditioun 1948 erauskoum, hat de Guareschi den Numm erausgeholl. Bei de Filmer ass et anescht. An deenen zwéin éischten huet d'Uertschaft keen Numm. Awer an deenen dräi aneren ass se einfach genannt ginn, wéi d'Klengstad wierklech geheescht huet, wou d'Filmer gedréit goufen, Brescello.

### Wie spillt mat?
*Den Don Camillo.
*De Giuseppe Botazzi, wuel besser bekannt ënner sengem Spëtznumm *Peppone*. Hien ass Mecanicien an, an deene meeschte Geschichten, Buergermeeschter, an dozou ass hie President vun der kommunistescher Partei an der klenger Stad.
*Jesus.

## Bicher
### Seng Bicher iwwer den Don Camillo
**Don Camillo* (1948)
**Don Camillo e il suo gregge* (1953)
**Il compagno Don Camillo* (1963)
**Don Camillo e i giovani d'oggi* (posthum erauskomm, 1969)

## D'Filmer an hir Receptioun
Den éischte Film vun 1951 gouf 1953 Englesch synchroniséiert, mam Orson Welles als d'Stëmm vu Jesus um Kräiz, a gouf an den USA gewisen. De Succès war net terribel, well vun deenen anere Filmer ass kee méi iwwer de grousse Pull gaangen.

### Aner Bicher
**La scoperta di Milano* (1941)
**Il destino si chiama Clotilde* (1943)
**Il marito in collegio* (1944)
**Favola di natale* (1945)
**Diario Clandestino 1943-1945* (1946)
**Italia Provvisoria* (1947)
**Lo zibaldino* (1948)
**Corrierino delle famiglie* (1954)
**Vita in famiglia* (1968)
Mat Läif a Séil am Seminaire

***Mat Läif a Séil am Seminaire*** ass e lëtzebuergeschen Documentaire aus den 1930er Joren, deen Ufank der 1990er nei entdeckt a restauréiert gouf.

## Ëm wat geet et am Film?
Am Joer 1932 huet de jonke Seminarist Jean Bernard e Film iwwer de Seminaire zu Lëtzebuerg gedréint.

De Film ass awer net fäerdeg ginn. Am Joer 1992 ass den onfäerdege Film erëm opgedaucht. Aus dem Material huet den CNA eng nei Kopie gezunn.

## Wat sot d'Press?
Marc Krippler, Luxemburger Wort, 23 Mee 1992:
*"Statt eines steifen, demonstrativen Dokumentarfilmes gelingt es Mgr Jean Bernard, in kleinen impressionistischen Szenen die Atmosphäre im Seminar wiederzugeben…."*
Superjhemp (Personnage)

De **Superjhemp** ass eng Lëtzebuerger Comicfigur an de Protagonist vun der Comicserie mam selwechten Numm, déi vum Lucien Czuga geschriwwen a vum Roger Leiner gezeechent gouf.

D'Figur vum Superjhemp ass als Persiflage op déi nei Well vun Nationalbewosstsinn, déi an den 1980er Joren opkomm ass, entstanen. En ass inspiréiert vum mat Camembert gedoppte *Super Dupont*, enger franséischer Figur vum Marcel Gotlib a vum Jacques Lob, déi hirersäits eng Karikatur vum amerikanesche *[[Superman]]* ass. Als "biergerlechen" Typ ass de Superjhemp de Charel Kuddel, eng Verkierperung vum "typesche Lëtzebuerger". En ass Staatsbeamten (Am *Ministère vun den Ongeléiste Problemer*), wunnt mat Fra (Félicie Kuddel-Fleck) a Kanner (Metti, Sandra, Steve) an engem Eefamilljenhaus op 150 *Rue de la Patrie* zu 6969 Luxusbuerg. Mat Hëllef vu Kachkéis verwandelt e sech an de Superjhemp, deen doduerch ausseruerdentlech Kräfte kritt a fléie kann.

An all Episod muss de Superjhemp d'Land Luxusbuerg virun engem oder méi Béise retten, wéi dem Filip von Filoux, der Jessica Jaguar oder anere Polit-Terroristen. A sengen Aventurë begéint een ëmmer erëm Karikature vu verschiddene bekannte Lëtzebuerger, an och déi lëtzebuergesch an international Aktualitéit vum viregte Joer gëtt dodra verschafft.


## Kuckt och
Lëtzebuergesch Kichespezialitéiten

*An dësen Artikel gëtt näischt Neies méi bäigeschriwwen. All Spezialitéit kritt en eegenen Artikel. Merci.*

Vill **lëtzebuergesch Kichespezialitéiten** hunn hiren Urspronk an der landwirtschaftlecher Geschicht vum Land, kombinéiert mat engem Schotz feiner franséischer Kichen.

## Entréeën an Zoppen

* Bouneschlupp
* Feierstengszalot
* Ierzebulli

## Haaptplaten

* Gehäck
* Gromperekichelcher
* Ham, Fritten an Zalot
* Huesenziwwi
* Judd mat Gaardebounen
* Kënnbak
* Kniddelen
* Kuddelfleck
* Panéiert Schwéngsféiss
* Stäerzelen
* Tierteg
* Träipen
*Wäinzoossiss mat Moschterzooss
* Wolzer Printen

## Desserten
* Boxemännchen

## National Produiten
* Lëtzebuerger Grillwurscht
* Réi Ham
* Kachkéis
* Rieslingspaschtéit

## Bicher iwwer lëtzebuergesch Kichespezialitéiten
* Maischi Tibesart: *Die Luxemburger Küche heute* mat Fotoe vum Guy Hoffmann. 150 Rezepter. (Éditions Guy Binsfeld). Dat Buch gëtt et och op Franséisch.
* Tun Nosbusch, *Kachen a Brachen - Aus der Luxemburger Küche*, Fotoe vum Jochen Herling, 1983, Éditions Guy Binsfeld, 144 S. ISBN 3-88957-024-0
***La cuisine luxembourgeoise*, 1996, Éditions Guy Binsfeld, 145 S. ISBN 2-87954-010-0

## Um Spaweck

*  La cuisine luxembourgeoise op der Websäit vun der EU-Presidence 2005