open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Theodor Fontane

Den **Theodor Fontane**, gebuer den 30. Dezember 1819 zu Neuruppin, a gestuerwen den 20. September 1898 zu Berlin, war en däitschen Apdikter, Journalist, Dichter an Theaterkritiker.
## Liewen

## Seng Haaptwierker
**Wanderungen durch die Mark Brandenburg*, 1862-1882
**Vor dem Sturm*, 1878, Roman
**Frau Jenny Treibel*, 1892, Roman
**Effi Briest*, 1895, Roman
**Der Stechlin*, 1899, Roman

## Um Spaweck
Canton de Léguevin

De **Canton de Léguevin** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Toulouse, am Departement Haute-Garonne an der Regioun Occitanie.

## Gemengen am Kanton
* **[[Léguevin]]**
* Plaisance-du-Touch
* Pibrac
* La Salvetat-Saint-Gilles
* Brax
* Lévignac-sur-Save
* Lasserre
* Mérenvielle
* Pradère-les-Bourguets
* Sainte-Livrade
Canton de Montastruc-la-Conseillère

De **Canton de Montastruc-la-Conseillère** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Toulouse, am Departement Haute-Garonne an der Regioun Occitanie.

## Gemengen am Kanton
* **[[Montastruc-la-Conseillère]]**
* Bessières
* Lapeyrouse-Fossat
* Buzet-sur-Tarn
* Montjoire
* Garidech
* Paulhac
* Roquesérière
* Bazus
* Azas
* Montpitol
* Saint-Jean-Lherm
* Gémil
Canton de Toulouse-8

De **Canton de Toulouse-8** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Toulouse, am Departement Haute-Garonne an der Regioun Occitanie.

## Gemengen am Kanton
* Balma
* Beaupuy
* Drémil-Lafage
* Flourens
* Mondouzil
* Mons
* Montrabé
* Pin-Balma
* Quint-Fonsegrives
* Toulouse
Canton de Toulouse-14

De **Canton de Toulouse-14** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Toulouse, am Departement Haute-Garonne an der Regioun Occitanie.

## Gemengen am Kanton
* Castelginest
* Aucamville
* Saint-Alban
* Launaguet
* Fenouillet
* Fonbeauzard
* Gagnac-sur-Garonne
* Toulouse
Canton de Toulouse-15

De **Canton de Toulouse-15** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Toulouse, am Departement Haute-Garonne an der Regioun Occitanie.

## Gemengen am Kanton
* L'Union
* Saint-Jean
* Castelmaurou
* Pechbonnieu
* Montberon
* Saint-Geniès-Bellevue
* Saint-Loup-Cammas
* Rouffiac-Tolosan
* Toulouse
Canton de Cintegabelle

De **Canton de Cintegabelle** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Muret, am Departement Haute-Garonne an der Regioun Occitanie.

## Gemengen am Kanton
* Aignes
* Caujac
* **[[Cintegabelle]]** (chef-lieu)
* Esperce
* Gaillac-Toulza
* Grazac
* Marliac
Canton de Villemur-sur-Tarn

De **Canton de Villemur-sur-Tarn** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Toulouse, am Departement Haute-Garonne an der Regioun Occitanie.

## Gemengen am Kanton
* **[[Villemur-sur-Tarn]]**
* Villematier
* La Magdelaine-sur-Tarn
* Mirepoix-sur-Tarn
* Bondigoux
* Layrac-sur-Tarn
* Le Born
Canton de Muret

De **Canton de Muret** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Muret, am Departement Haute-Garonne an der Regioun Occitanie.

## Gemengen am Kanton

| **[[Muret]]** || align="right" | 20&nbsp;735 || align="right" | 31600 || align="right" | 31395
|-
| Frouzins || align="right" | 5&nbsp;936 || align="right" | 31270 || align="right" | 31203
|-
| Seysses || align="right" | 5&nbsp;753 || align="right" | 31600 || align="right" | 31547
|-
| Lherm || align="right" | 2&nbsp;558 || align="right" | 31600 || align="right" | 31299
|-
| Lavernose-Lacasse || align="right" | 1&nbsp;943 || align="right" | 31410 || align="right" | 31287
|-
| Labastidette || align="right" | 1&nbsp;328 || align="right" | 31600 || align="right" | 31253
|-
| Le Fauga || align="right" | 1&nbsp;099 || align="right" | 31410 || align="right" | 31181
|-
| Saint-Clar-de-Rivière || align="right" | 872 || align="right" | 31600 || align="right" | 31475
|-
| Saint-Hilaire || align="right" | 708 || align="right" | 31410 || align="right" | 31486
|}
Canton de Portet-sur-Garonne

De **Canton de Portet-sur-Garonne** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Muret, am Departement Haute-Garonne an der Regioun Occitanie.

## Gemengen am Kanton
* **[[Portet-sur-Garonne]]**
* Labarthe-sur-Lèze
* Pins-Justaret
* Eaunes
* Roquettes
* Roques-sur-Garonne
* Pinsaguel
* Lagardelle-sur-Lèze
* Saubens
* Villate
Canton de La Barthe-de-Neste

De **Canton de La Barthe-de-Neste** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Bagnères-de-Bigorre, am Departement Hautes-Pyrénées an der Regioun Occitanie.

## Gemengen am Kanton
* Asque (Hautes-Pyrénées)
* Avezac-Prat-Lahitte
* La Barthe-de-Neste
* Batsère
* Bazus-Neste
* Bulan
* Escala
* Esparros
* Espèche
* Gazave
* Hèches
* Izaux
* Labastide
* Laborde
* Lomné
* Lortet
* Mazouau
* Montoussé
* Saint-Arroman
Canton de Mauléon-Barousse

De **Canton de Mauléon-Barousse** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Bagnères-de-Bigorre, am Departement Hautes-Pyrénées an der Regioun Occitanie.

## Gemengen am Kanton
* Siradan
* Anla
* Antichan
* Aveux
* Bertren
* Bramevaque
* Cazarilh
* Créchets
* Esbareich
* Ferrère
* Gaudent
* Gembrie
* Ilheu
* Izaourt
* Loures-Barousse
* Mauléon-Barousse
* Ourde
* Sacoué
* Sainte-Marie (Hautes-Pyrénées)
* Saléchan
* Samuran
* Sarp
* Sost
* Thèbe
* Troubat
Computermaus

Eng **Computermaus** ass en Hëllefsinstrument fir e PC ze steieren.

Déi éischt Computermaus huet den Douglas C. Engelbart den 9. Dezember 1968 op der Hierschtversammlung vun der *American Federation of Information Processing Societies*, der AFIPS, zu San Francisco virgestallt. Et war eng hëlze Këschtche mat engem roude Knäppchen, zwee metalle Rieder, eent fir vertikal an dat anert fir horizontal Beweegungen, an engem Kabel mat engem flaache Stecker.

## Um Spaweck
Canton de Saint-Laurent-de-Neste

De **Canton de Saint-Laurent-de-Neste** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Bagnères-de-Bigorre, am Departement Hautes-Pyrénées an der Regioun Occitanie.

## Gemengen am Kanton
* Saint-Laurent-de-Neste
* Anères
* Aventignan
* Bize (Hautes-Pyrénées)
* Bizous
* Cantaous
* Générest
* Hautaget
* Lombrès
* Mazères-de-Neste
* Montégut (Hautes-Pyrénées)
* Montsérié
* Nestier
* Nistos
* Saint-Paul (Hautes-Pyrénées)
* Seich
* Tibiran-Jaunac
* Tuzaguet
Canton de Vielle-Aure

De **Canton de Vielle-Aure** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Bagnères-de-Bigorre, am Departement Hautes-Pyrénées an der Regioun Occitanie.

## Gemengen am Kanton
* Aragnouet
* Azet
* Bourisp
* Cadeilhan-Trachère
* Camparan
* Ens
* Estensan
* Grailhen
* Guchan
* Sailhan
* Tramezaïgues
* **[[Vielle-Aure]]** (chef-lieu)
* Vignec
Jacques Sturm

De **Jacques Sturm**, gebuer an der Stad Lëtzebuerg den 13. Mäerz 1807, a gestuerwen den 10. Januar 1844 zu Roum, war e lëtzebuergesche Lithograph, Landschaftsmoler, a Portraitist.

De Jacques war de Bouf vum Jean-Baptiste Sturm, Parréckemécher an der Stad *um Piquet*, a senger Fra Marguerite Champagne.

Well d'finanziell Situatioun vun der Famill et net erlaabt huet fir dem Jacques eng artistesch Ausbildung ze finanzéieren, huet hien dem Papp säin Handwierk geléiert.

Säi groussen Don fir d'Molerei huet et mat sech bruecht, datt hien an d'Zeechestonne vum Pierre Maisonnet gaangen ass, deen déizäit Zeecheproff am Kolléisch war. De Pierre Maisonnet selwer war e Schüler vum Brudder Abraham vun Orval gewiescht.

Wéi de Jean-Baptiste Fresez 1824 Zeecheprofesser am Kolléisch gouf, huet deen dem Jacques säi grousst Talent entdeckt, an huet hien 1825 beim Marcellin Jobard, dee Lithograph um belschen Haff war, recommandéiert.

Do huet hien Illustratione fir dem de Cloet seng Albume gemaach, besonnesch fir d'Tommen III a IV déi 1827 ënner dem Numm *Châteaux et Monuments des Pays-Bas* erauskoumen.

Hien huet an där Zäit och nach 88 Landschaftsbiller gemaach, déi meescht dovun an der Belsch, 19 an Holland, zwee zu Tréier, an zwee zu Lëtzebuerg.

Duerch d'Revolutioun an der Belsch krut dem Jobard säi Betrib eng bei d'Läffelen, an hien huet seng Ateliere missen zoumaachen. De Jacques Sturm huet dunn ugefaange Portraiten ze gravéieren. E Portrait vum éischte belsche Regent dem Surlet de Chokier ass aus där Zäit.

1836 huet hien ugefaange seng éischt Uelegbiller ze molen. Zwee Joer méi spéit huet hien zu Léck fir d'éischt ausgestallt, an 1839 hat hien op der Triennale vu Bréissel eng grouss Toile *Le Christ tenté par Satan sur la Montagne* ausgestallt.

En Tableau mam Numm *Francesca da Rimini* deen hien am Institut des Beaux-Arts zu Bréissel ausstelle wollt, gouf net ugeholl.

Duerno goung hien am September 1841 op Paräis, fir nach ze léieren, awer d'franséisch Schoul war Senges näischt. Hien huet déi Zäit just een Tableau gemoolt d*'Sortie de la Messe*, deen hien am Februar 1842 zeréck mat op Bréissel geholl huet, an deen 1844 vum Musée de Bruxelles kaaft gouf.

Wéi säi gesondheetlechen Zoustand ëmmer méi schlecht gouf, huet hien decidéiert fir an Italie wunnen a schaffen ze goen, well e gehofft hat dat mëllt Klima géif him hëllefen erëm gesond ze ginn. Hien ass zu Roum am Januar 1844 gestuerwen.

Zu Bouneweg ass d'rue Jacques Sturm no him benannt.

## Wierker

Schloss Laarne Sturm 1827-29.jpg|Schlass Laarne (1827)
Portret van Erasme Louis baron Surlet de Chokier, 1830 Surlet de Chokier, Régent de la Belgique (titel op object), RP-P-OB-40.336.jpg|Portrait vum Surlet de Chokier (1830)
Jacques Sturm - Faust et Marguerite dans le jardin de la vieille Marthe (1838).jpg|*Faust et Marguerite dans le jardin de la vieille Marthe* (1838)
PM 132524 B Ronse.jpg|*Le Christ tenté par Satan sur la Montagne* (1839)


## Literatur

## Um Spaweck

## Referenzen an Notten
Arrondissementer am Departement Eure

D'Departement Eure besteet aus 3 Arrondissementer mat follgenden Haaptuertschaften: **[[Évreux]]**, Les Andelys a Bernay.

Déi dräi Arrondissementer sinn:

* Arrondissement Les Andelys
* Arrondissement Bernay
* Arrondissement Évreux

## Geschicht
* 1790 gëtt d'Departement mat 6 Distrikter gegrënnt: Les Andelys, Bernay, Évreux, Louviers, Pont-Audemer a Verneuil.
* 1793 gëtt Bernay eng kuerz Zäit Prefecture vum Departement amplaz vun Évreux.
* 1800 ginn d'Distrikter duerch d'Arrondissmenter Les Andelys, Bernay, Évreux, Louviers a Pont-Audemer ersat.
* 1926 ginn d'Arrondissementer Louviers a Pont-Audemer suppriméiert.
Arrondissementer am Departement Essonne

Zanter der Grënnung vum Departement Essonne den 1. Januar 1962 ass Departement an dräi Arrondissementer agedeelt.

Et sinn dat:

* D'Arrondissement Évry
* D'Arrondissement Étampes
* D'Arrondissement Palaiseau

## Geschicht
* 1962 gouf Palaiseau en Arrondissement am Departement Seine-et-Oise.
* 1966 gouf decidéiert fir d'Arrondissement Corbeil-Essonnes an der Seine-et-Oise op Évry ze verleeën.
* 1967 goufen d'Kantone gegrënnt déi an dat neit Departement Essone sollte kommen, a si goufen op déi dräi zukünfteg Arrondissmenter opgedeelt.
* 1968 gëtt d'Departement Essonne mat 198 Gemenge gegrënnt, an d'd'Haaptuerschafte vun den Arrondissementer ginn Évry, Étampes a Palaiseau
Arrondissementer am Departement Gard

D'Departement Gard besteet aus dräi Arrondissementer mat follgenden Haaptuertschaften: **[[Nîmes]]**, Alès a Le Vigan.

Déi dräi Arrondissementer sinn:

* Arrondissement Alès
* Arrondissement Le Vigan
* Arrondissement Nîmes

## Geschicht
* 1790 gëtt d'Departement Gard mat 8 Distrikter gegrënnt: Alais, Beaucaire, Nîmes, Pont-Saint-Esprit, Saint-Hippolyte, Sommières, Uzès a Le Vigan
* 1800 ginn d'Distriker duerch d'Arrondissementer Alais, Le Vigan, Nîmes, an Uzès ersat.
* 1926 gëtt d'Arrondissement Uzès suppriméiert.

**Alais** gëtt 1926 an **Alès** ëmgedeeft.
Bifdeck

E **Bifdeck** ass eng Tranche Fleesch vum Rand, déi gewéinlech kuerz gebroden oder gegrillt gëtt, fir giess ze ginn.

## Numm
"Bifdeck" ass eng agebiergert Form vum englesche *steak* a vu *beef*.
Steak huet seng Originnen am Alislännesche *steik*, dat *Brot*, oder éischter *opgespiisste Stéck Fleesch* bedeit.

Well d'Etymologie vu *Bif-* > beef = "Rand" net ëmmer kloer ass, gëtt och alt vu "Schwéngs"- oder "Päerdsbifdeck" geschwat, fir eng Tranche Fleesch vun deenen Déieren ze bezeechnen.

## Kuckt och
* Rumpsteak
* Roustbif
* Entrecôte
* Côte à l'os
* Carpaccio

## Um Spaweck
Norbert Hoffmann

Den **Norbert Maurice Hoffmann**, gebuer den 28. Juli 1916 zu Diddeleng, a gestuerwen den 10. Februar 2011, war e lëtzebuergesche Komponist, Dirigent a Musekspedagog.

Hie war Dirigent vun der Lëtzebuerger Militärmusek an huet am Ganzen eppes iwwer 300 Museksstécker komponéiert.

## Gielercher
* 
*  *Silbernes Ehrenzeichen für Verdienste um die Republik Österreich*

## Literatur
* Bour, R., 2000. *Portraits: Wer ist wer in Luxemburg?* Impr. Saint-Paul, Luxembourg, 317 S. (N. Hoffmann: S. 98).
* Chantres de Ste-Thérèse, 2011. *Merci, Frënd Norbert Hoffmann.* Luxemburger Wort, 31. Mäerz 2011, S. 59.
* Hausemer, G., 2006: *Luxemburger Lexikon. Das Großherzogtum von A–Z.* Éditions Binsfeld, Luxembourg, 479 S. (N. Hoffmann: S. 176).
* Zenner, Roby, 2011. *Zur Erinnerung an Norbert Hoffmann aus Niederanven*. Lëtzebuerger Journal 2011, Nr. 38 (24. Februar), S. 16.
Rieslingspaschtéit

Eng **Rieslingspaschtéit** ass eng Paschtéit fir kal z'iessen, mat enger Farce vu Fleesch, Wëld, Fësch oder Gefligel an engem Deegmantel. 

Wann d'Paschtéit nom Baken ofgekillt ass ginn d'Huelraim, déi beim Baken entstane sinn, well de Waassergehalt vum Fleesch beim Hëtze reduzéiert gouf, mat klorem Jelli opgefëllt. 

## Kuckt och
* Lëtzebuergesch Kichespezialitéiten

## Um Spaweck
Diagnos

Eng **Diagnos** bezeechent an der Medezin d'Erkennen an d'Feststelle vun enger kierperlecher oder psychescher Krankheet duerch een Dokter.

## Um Spaweck
Arrondissementer am Departement Eure-et-Loir

D'Departement Eure-et-Loir besteet aus véier Arrondissementer mat follgenden Haaptuertschaften: **[[Chartres]]**, Châteaudun, Dreux a Nogent-le-Rotrou.

Déi véier Arrondissementer sinn:

* Arrondissement Chartres
* Arrondissement Châteaudun
* Arrondissement Dreux
* Arrondissement Nogent-le-Rotrou

## Geschicht
* 1790 gëtt D'Departement mat 6 Distrikter gegrënnt: Chartres, Châteaudun, Châteauneuf-en-Thymerais, Dreux, Janville, an Nogent-le-Rotrou.
* 1800 ginn d'Distrikter duerch d'Arrondissementer: Chartres, Châteaudun, Dreux an Nogent-le-Rotrou ersat.
* 1926 gëtt d'Arrondissement Nogent-le-Rotrou suppriméiert.
* 1943 gëtt d'Arrondissement Nogent-le-Rotrou restauréiert.
Lola Pagnani

D**'Lola Pagnani**, gebuer den 3. Abrëll 1972 zu Roum als *Anna Lola Pagnani Stravos*, ass eng italieenesch Schauspillerin.

## Filmer (Auswiel)
### Kino
* 1995: Trafitti da un raggio di sole - *Fabiola*
* 1996: Polvere di Napoli - *Rosita*
* 1996: Ninfa plebea - *Lucia*
* 1999: Ferdinando e Carolina - *Sara Goudar*
* 1999: La bomba - *Daisy*
* 2002: Il pranzo della domenica
* 2003: Gente di Roma
* 2007: Women Seeking Justice

### Televisioun
* 1995: Pazza famiglia
* 1998: Commissario Raimondi - *Esmeralda*
* 1998: Anni 50
* 2000: La squadra
* 2001: Un posto al sole - *Roberta Cantone*
* 2001: Francesca e Nunziata
* 2005: Un ciclone in famiglia 2
* 2005: Carabinieri 5
* 2006: Donne sbagliate
* 2006: Capri - *Maria Rosaria*

### Theater
* Carmen (1987)
* Anatra all'arancia (1997)
* Vergine Regina (1996)

## Um Spaweck
* Official Web Site 
*Studio Morea-Lo Cascio, Lola's Press in Rome
Feuter

E **Feuter** oder **Filzstëft** ass e Schreif- oder Molinstrument, bei deem e längelzegt Filzstéck an e Tëntebehälter féiert.

## Kuckt och
* Markéierstëft
Gett

Eng **Gett**, méi am Gebrauch ass d'Méizuel **Getten**, ass e Gezei aus Lieder, Stoft oder syntheeteschem Material fir bei de Mënschen d'Wueden ze protegéieren an/oder ze wiermen.

Dozou gëtt et Spezialgette fir Reider, an d'Gette fir Päerd, fir Verletzungen um ënneschte Been z'evitéieren.

Gette fir déi kal Joreszäit si gefiddert, z.&nbsp;B. mat Schofspelz.

Gette goufe fréier haaptsächlech vu Kutscheren, Fierschteren a Jeeër, Gendaarmen an Zaldote gedroen.
Am Laf vum 18. Joerhonnert goufen d'Gette vum Friedrich Wilhelm I. an der preisescher Infanterie agefouert.

A villen aneren Arméie goufen d'Getten och duerno gedroen, goufen awer lues a lues duerch héich Stiwwelen déi sougenannt *Bottinnen* ersat. D'Infantriste besonnesch vun der franséischer Arméi a vun der englescher Arméi, souwéi vun Arméien déi Uniformen am Stil vun der englescher Arméi gedroen hunn, sinn nach e Strapp nom Zweete Weltkrich mat Getten ausstafféiert ginn. Dozou huet och d'Lëtzebuerger Arméi gehéiert.

## Sproochleches
*Gette* kommen an dëse Riedensaarte vir:
* *an d'Gette goen*: vu Schwächt zesummebriechen;
* *d'Getten zéien*: sech aus dem Stëbs maachen.
* *do d'Getten un*: bereet dech gutt vir

## Um Spaweck
Becken

De **Becken**, op Latäin *pelvis*, ass deen Deel vum Kierper beim Mënsch tëscht dem Bauch an de Been. Bei Mamendéiere mat véier Been ass et den Deel tëscht dem Bauch an dem Schwanz.

## Um Spaweck
Kofferfort

E **Kofferfort** oder **Safe** ("séif" ausgeschwat) ass e gepanzerte Schaf an deem Wäertsaache kënnen agespaart ginn.

## Um Spaweck
Libeslidd

E **Libeslidd** ass eng speziell Form vu Lidd, am Text vun deem iwwer d'Léift tëscht zwéi Mënsche rieds geet.

Libeslidder si schonn aus der Antiquitéit bekannt.

## Wichteg Beispiller
* Dat Héicht Lidd aus der Bibel
* Kamasutra
* Ovid 
* Walther von der Vogelweide
Markéierstëft

E **Markéierstëft** oder **Marqueur** ass eng Zort Feuter, déi geduecht ass, fir an engem Text bestëmmt Wierder oder Sätz ze markéieren, andeems ee grellfaarweg Tënt driwwermécht, déi den Text awer lieserlech léisst.

Ee vun den Haaptproduzente vu sou Stëfter ass d'Firma Schwan-Stabilo; an der Ëmgankssprooch ginn se dofir och alt **Stabilo**e genannt, a geleeëntlech héiert een souguer *stabiloen* fir "iwwersträichen".

Déi gängegst Faarf ass Neongiel, et gëtt der awer och an Orange, Rosa, Gréng an Hellblo.
Bürosklamer

Eng **Bürosklamer** ass e Stéck metallenen Drot, dat e puermol gebéit ass an dat dozou déngt, pabeiers Blieder beienanerzehalen, ouni datt de Pabeier beschiedegt gëtt.

Den Drot ass dacks verchromt oder mat Plastik iwwerzunn, fir ze verhënneren, datt Raschtflecken op de Pabeier kéimen.

Déi éischt Bürosklamer gouf als *Fay Paperclip* 1867 patentéiert an hat eng dräieckeg Form.

## Um Spaweck

* Den Early Office Museum
Konfetti

**Konfetti** si kleng, meeschtens faarweg, Stéckelcher Pabeier, déi an der Fuesent oder soss bei Fester a grousse Quantitéiten doruechter gehäit ginn.

Den Numm kënnt vum Italieenesche *confetto*, wat "Dragée" heescht. Där goufen (a ginn) traditionell bei Fester doruechter verdeelt, resp. gehäit.
## Kuckt och
* Fuesbändchen
Schwan-Stabilo

**Schwan-STABILO** ass eng registréiert Mark vun der Firma Schwan-STABILO Schwanhäußer GmbH & Co. KG, en traditiounsräiche Produzent vu Schreifgeschier a Kosmetikprodukter, dee säi Sëtz zu Heroldsberg a Bayern huet.

D'Origine vun der Firma geet op d'Bläistëftfirma *Großberger und Kurz* zeréck déi 1855 zu Nürnberg gegrënnt gouf. D'Firma déi iwwerschëlt war gouf 1865 vun der Firma *Gustav Adam Schwanhäußer* iwwerholl déi se a *Schwan Bleistiftfabrik* ëngedeeft huet.

Kuerz virum Zweete Weltkrich gouf ugefaange Maquillagestëfter ze produzéiren.
 
Haut ass d'Mark virun allem bekannt (an dacks Synonym) fir Markéierstëften.
Calquepabeier

**Calquepabeier**, **Calquéierpabeier** oder **Fuschpabeier**, ass hallef-duerchsichtegen, mä feste Pabeier, mat deem een e *Calque* ka maachen andeems ee Motiver op Zeechnungen, déi drënner leien, no- an ofmole kann.

Éier Computeren zum Asaz komm sinn gouf de Calquepabeier vun Architekten a Maschinnebauconstructeure gebraucht fir Pläng ze zeechnen. Dobäi gouf mat Tusch geschafft, well déi net op deem Pabeier verleeft a sou schaarf a genee Strécher konnte gezu ginn. Bei Feeler konnt een déi mat engem Radéiermesser ausradéieren a frësch zeechnen. De Calque gouf dann op liichtempfindleche Pabeier geluecht a beliicht. Dëse Pabeier gouf am Ammoniak entwéckelt an et ass sou eng Kopie entstanen. Déi Prozedur hat de Virdeel datt een nodréiglech zu jiddwer Zäit Korrekturen um Original konnt maachen. 
## Um Spaweck
Giichtklapp

D**'Giichtklapp** ass e mechaneschen Deel um Héichueweschacht duerch deen de Kock an d'Eisenäerz, oder en Agglomerat vun Eisenäerz an Zousatzstoffer kënnen agefëllt ginn.

Iwwer d'Giicht gëtt och de Giichtgas ofgezunn.
Locher

E **Locher** ass e Bürosgeschier, mat deem an engem definéierten Ofstand zueenee Lächer um Bord vun engem Blat Pabeier gestanzt ginn. Déi si geduecht, fir d'Blat an e Classeur (oder Schnellhefter) anzeklasséieren.

De Locher gouf 1886 vum Friedrich Soennecken erfonnt.

### Kuckt och
*Konfetti

## Um Spaweck
Kuelpabeier

**Kuelpabeier**, och **Karbon-** oder **Fuschpabeier** oder **Pauspabeier**, si speziell Blieder, déi gebraucht ginn, fir beim Schreiwe gläichzäiteg eng Kopie ze fabrizéieren. Fuschpabeier huet dofir op der hënneschter Säit eng dënn Couche Faarf (fréier war dat Kuelestëbs), déi sech duerch den Drock op der viischter Säit lassmécht.

Dofir gëtt ënner dat éischt Blat, op dat ee schreift, e Blat Fuschpabeier geluecht, an do drënner en zweet Blat, op deem sou d'Kopie entsteet.

Ier et Fotokopiesmaschinne gouf, war dat eng einfach Méiglechkeet, Kopie vun Texter ze maachen. Et gëtt Fuschpabeier a verschiddene Faarwen, déi gängegst si Schwaarz (fir Schreifmaschinn) a Blo (fir Handgeschriwwenes).
Classeur

E **Classeur** ass eng Zort Kartongsaband, an deem ee lasse Pabeiersblieder u metallene Klemme festmaache kann.

D'Blieder sinn sou an engem Classeur an der gewënschter Reiefolleg. Fir d'Lächer an d'Blieder ze maachen, brauch een idealerweis e Locher.

Um Réck vum Classeur ass eng Etikett, op där ee kann uginn, wat dran ass. Dacks ass do och ee Lach, fir et méi einfach ze maachen, de Classeur aus engem Regal ze zéien. Fir datt d'Blieder am Classeur e festen Halt hunn, gëtt et dacks e Mechanismus, dee sech un de metallene Klemmen "upëtzt" a sou d'Blieder festhält.

De moderne Classeur gouf 1886 vum Friedrich Soennecken erfonnt, dee praktescherweis gläich de Locher materfonnt huet. De Louis Leitz a senger Firma mam selwechten Numm huet de Classeur dann zu senger haiteger Form virunentwéckelt.

## Um Spaweck

*  Order with system - The long way to an ideal archive
Dragée

Eng **Dragée** ass eng Séissegkeet, bei där e "Kär" mat haardem glaséierten Zocker iwwerzunn ass.

De "Kär" ass eng Mandel oder Schockela.

Dragéeë ginn dem Brauch no bei Familljefester ausgedeelt, besonnesch bei Gebuerten, resp. Dafen, Kommiounen oder Hochzäiten.
Arrondissementer am Departement Gers

D'Departement Gers besteet aus dräi Arrondissementer mat follgenden Haaptuertschaften: **[[Auch]]**, Condom a Mirande.

Déi dräi Arrondissementer sinn:

* Arrondissement Auch
* Arrondissement Condom
* Arrondissement Mirande

## Geschicht
* 1790 gëtt d'Departement mat 6 Distikter gegrënnt: Auch, Lectoure, Condom, Nogaro, L'Isle-Jourdain a Mirande
* 1800 ginn d'Distrikter duerch d'Arrondissementer Auch, Condom, Lectoure, Lombez a Mirande ersat.
* 1926 ginn d'Arrondissementer Lectoure a Lombez suppriméiert.
Arrondissementer am Departement Gironde

D'Departement Gironde besteet aus 6 Arrondissementer mat follgenden Haaptuertschaften: Arcachon, **[[Bordeaux]]**, Blaye, Langon, Libourne a Lesparre-Médoc.

Déi sechs Arrondissementer sinn:

* Arrondissement Arcachon
* Arrondissement Bordeaux
* Arrondissement Blaye
* Arrondissement Langon
* Arrondissement Libourne
* Arrondissement Lesparre-Médoc

## Geschicht
* 1790 gëtt d'Departement mat 7 Distrikter gegrënnt: Bazas, Blaye, Bordeaux, Cadillac, Lesparre, Libourne a La Réole
* 1800 ginn d'Distrikter duerch d'Arrondissementer Bordeaux, Bazas, Blaye, Lesparre, Libourne a La Réole ersat.
* 1926 ginn d'Arrondissementer Lesparre a La Réole suppriméiert.
* 1926 gëtt d'Ënnerprefecture vu Bazas op Langon verluecht.
* 1942 gëtt d'Arrondissement Lesparre restauréiert.
* 2006 ginn d'Grenze vun den Arrondissementer Blaye, Bordeaux, Langon a Lesparre-Médoc geännert. (cf arrêté préfectoral du 22 mars 2006 (Säit 48))
* 2007 gëtt d'Arrondissement Arcachon gegrënnt.
Arrondissement Basse-Terre

D**'Arrondissement Basse-Terre** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Guadeloupe.

Den Haaptuert ass Basse-Terre.

## Andeelungen

D'Arrondissement setzt sech aus 17 Kantonen zesummen:

*Canton de Baie-Mahault
*Canton de Basse-Terre-1
*Canton de Basse-Terre-2
*Canton de Bouillante
*Canton de Capesterre-Belle-Eau-1
*Canton de Capesterre-Belle-Eau-2
*Canton de Gourbeyre
*Canton de Goyave
*Canton de Petit-Bourg
*Canton du Lamentin
*Canton de Pointe-Noire
*Canton de Saint-Claude
*Canton de Sainte-Rose-1
*Canton de Sainte-Rose-2
*Canton des Saintes
*Canton de Trois-Rivières
*Canton de Vieux-Habitants
Arrondissementer am Departement Guadeloupe

D'Departement Guadeloupe besteet aus zwéin Arrondissementer mat follgenden Haaptuertschaften: Basse-Terre a Pointe-à-Pitre.

Déi zwéin Arrondissementer sinn:

* Arrondissement Basse-Terre: 854&nbsp;km², 17 Kantonen, 18 Gemengen
* Arrondissement Pointe-à-Pitre: 774&nbsp;km², 23 Kantonen, 14 Gemengen

## Geschicht
1946 gëtt d'Guadeloupe en Iwwerséidepartement mat 3 Arrondissementer: Basse-Terre, Pointe-à-Pitre a Saint-Martin-Saint-Barthélémy.

Den 21. Februar 2007 gëtt d'Arrondissement Saint-Martin-Saint-Barthélemy suppriméiert a gëtt eng Collectivité d'outre-mer.
Arrondissement Pointe-à-Pitre

D**'Arrondissement Pointe-à-Pitre** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Guadeloupe.

Den Haaptuert ass Point-à-Pitre.

## Andeelungen

D'Arrondissement setzt sech aus 23 Kantonen zesummen:

*Canton des Abymes-1
*Canton des Abymes-2
*Canton des Abymes-3
*Canton des Abymes-4
*Canton des Abymes-5
*Canton de Anse-Bertrand
*Canton de Capesterre-de-Marie-Galante
*Canton de La Désirade
*Canton de Grand-Bourg
*Canton du Gosier-1
*Canton du Gosier-2
*Canton de Morne-à-l'Eau-1
*Canton de Morne-à-l'Eau-2
*Canton du Moule-1
*Canton du Moule-2
*Canton de Petit-Canal
*Canton de Pointe-à-Pitre-1
*Canton de Pointe-à-Pitre-2
*Canton de Pointe-à-Pitre-3
*Canton de Saint-Louis
*Canton de Saint-François
*Canton de Sainte-Anne-1
*Canton de Sainte-Anne-2
Canton des Abymes-1

De **Canton des Abymes-1** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Pointe-à-Pitre, am Departement Guadeloupe an der Regioun Guadeloupe.

## Gemengen am Kanton
*Les Abymes
Anamorphos

Eng **Anamorphos**, aus dem Griicheschen *anamórphōsis* „Ëmgestaltung“, ass e Bild, dat op eng Manéier duergestallt ass, déi et nëmme schwéier oder guer net erlaabt ouni Hëllefsmëttel z'erkennen, wat drop ass.

Dat Hëllefsmëttel kann eng Lëns, e gebéite Spigel oder en ongewéinleche Bléckwénkel sinn.

E relativ einfacht Beispill ass dem Hans Holbein dem Jéngere säi Bild *Die Gesandten* aus dem Joer 1533. Den Doudekapp an der Mëtt ënnen ass ze gesinn, wann d'Bild mat bloussem A an engem spatze Wénkel vu lénks ganz ënne gekuckt gëtt.

Ee Beispill aus dem Alldag si Markéierungen op de Stroossen (Zuelen, Feiler, Foussgängersträifen etc.), déi anamorphotesch opgemoolt sinn, well en Autoschauffer se aus engem flaache Wénkel erkenne muss.

## Um Spaweck
Giichtgas

De **Giichtgas** ass bei Héichiewen dat Gemësch vu Kuelemonoxid, Kuelendioxid, Stéckstoff, Waasserstoff an aneren, dat uewen der Giicht ofgezu gëtt, fir an der Gasrengegung gebotzt ze ginn, fir duerno iwwer d'Cowperen déi Loft ze hëtzen, déi dem Héichuewen zougefouert gëtt.

Bei der Gasrengegung bleift Giichtstëbs iwwereg.
Giichtstëbs

De **Giichtstëbs**, ass dee Stëbs dee bei der Botz vum Giichtgas opgefaange gëtt, an deen aus Kock- an Eisenäerzstëbs besteet. E gëtt gesintert an an der Mëllerei nees ënner de Mëller gemëscht.
Héichuewen

En **Héichuewen** ass an der Pyrometallurgie e grousse Schachtuewen, dee fest vertikal montéiert ass, an deen dozou déngt, fir aus Eisenäerz duerch e kontinuéierleche Reduktiouns- a Schmëlzprozess flëssege Goss ze maachen.

Zesumme mat weideren Ariichtungen ass et den zentrale Baudeel vun enger Schmelz.

## Um Spaweck
Zénon Bernard (1893)

De **Zénon Bernard**, gebuer de 15. Februar 1893 zu Koler, a gestuerwen de 25. Juni 1942 zu Kassel, war e lëtzebuergesche KPL-Politiker, Resistenzler a Foussballist.

## Liewen
Vun 1910 un huet en de Schlässerberuff geléiert an op der Schmelz zu Déifferdeng geschafft.
## Sportlech Aktivitéit
Als Foussballspiller huet hien tëscht 1911 an 1914 am Sporting Club Luxembourg gespillt, an huet Lëtzebuerg zweemol an der Nationalekipp vertrueden. Hien huet den 29. Oktober 1911 an den 8. Februar 1914 jeeweils an engem Match géint Frankräich matgespillt a beim Match 1914 ee Gol geschoss.
## Politesch Aktivitéit
Nom Ausbroch vum Éischte Weltkrich ass hien der sozialistescher Beweegung bäigetrueden. Hie gouf ee vun den Haaptleit an der lénker Fraktioun vun der Sozialistescher Partei an huet dofir plädéiert der Kommunistescher Internationale bäizetrieden.

Nom Splécke vun der Sozialistescher Partei gouf hien ee vun de Grënnungsmembere vun der Kommunistescher Partei den 2. Januar 1921 zu Déifferdeng. Wärend dem groussen Aarbechterstreik vum 3. bis 17. Mäerz 1921 huet e sech besonnesch ervirgedoen. Am Januar 1922 gouf e Generalsekretär vun der KP a spéider och President.

Nodeem d'kommunistesch Partei bei de partielle Legislativwalen vum 3. Juni 1934 am Walbezierk Süden 7,3 % vun de Stëmmen erreecht hat, koum de Zénon Bernard als éischten Deputéierte vun der KP an d'Chamber. No gréisseren Debatten an der Chamber, gouf de 27. November 1934 d'Wal vum Zénon Bernard fir ongülteg erkläert mat der Begrënnung, als Constitutiounsgéigner kéint e jo keen Eed op d'Constitutioun ofleeën, an hie krut säi Mandat entzunn. Deen Dag hat hie seng eenzeg Ried an der Chamber gehalen.

Am Oktober 1934 gouf hien an de Gemengerot vun Esch-Uelzecht gewielt, wat e bis de Mäerz 1940 bliwwen ass.

Hie war 1936 Matgrënner vum Bauaarbechterverband.

## Resistenz a Gefaangenschaft
Nom däitschen Iwwerfall op Lëtzebuerg huet hien d'Aktivitéite vun der KP an der Resistenz geleet. Dofir gouf hien de 15. September 1940 vun der Gestapo verhaft. E gouf wéinst *Landesverrot* zu fënnef Joer Prisong verurteelt déi en zu Kassel sollt ofsëtzen. De 25. Juni 1942 ass en do gestuerwen (resp. ëmbruecht ginn).

## Nom Zénon Bernard benannt
* eng Strooss zu Esch-Uelzecht: d**rue Zénon Bernard'' (PLZ 4030 a 4031) am Quartier Brill, wou och de Sëtz vun der Kommunistescher Partei an hirer Zeitung [[Zeitung vum Lëtzebuerger Vollek]] ass. 
* eng Strooss zu Déifferdeng-Fuussbann: d**rue Zénon Bernard'' (PLZ 4515)
## Gielercher
*
William Cockerill

De **William Cockerill**, gebuer 1759 am Lancashire a gestuerwen 1832 zu Oochen, war en engleschen Entreprener dee sech an der Belsch néiergelooss hat. Hien hat déi neist Erfindungen aus der Industrie vun der Insel mat op de Kontinent bruecht, a konnt doduerch e grousse Stol- a Maschinnebaukonzern opriichten.

Hien ass 1798 op Verviers komm an huet do bei de Stoftfabrikanten François Biolley an Ywan Simonis d'Maschinnen déi fir Textilproduktioun gebraucht goufen, besonnesch déi fir d'Woll ze kämmen, verbessert.

1807 wéi d'Kontinentalspär war huet hien zu Seraing bei Léck eng eegen Textilfabréck opgeriicht. Hien huet ugefaange Maschinne fir d'Textilfabrikatioun ze bauen, an Eisen ze verschaffen.

Bis 1817 huet hien zesumme mat senge Jongen dem John an dem James déi fir déi Zäit gréissten Eisegéisserei a Maschinnefabréck, an där ënner anerem Damplokomotive gebaut goufen, opgeriicht. Sou gouf d'Belsch no England dat éischt Land um Kontinent dat vun der Industrialiséierung profitéiert huet.

D'Gesellschaft *John Cockerill* wéi se spéider geheescht huet, huet 1955 mat der Firma Ougréé-Marinay a Ferblatil fusionéiert, an d'Cockerill-Ougrée ass entstanen, de gréisste Minett- a Stolproduktiounsgrupp déi Zäit an der Belsch, an ee vun de gréissten an der CECA.

De William Cockerill huet mat senger Famill laang Zäit zu Spa gewunnt. An hirem fréieren Haus ass haut d'Gemengeverwaltung vu Spa. De Familljecaveau ass och um Kierfecht vu Spa.
René Van Den Bulcke

De **René Van Den Bulcke**, gebuer de 15. November 1913 zu Bouneweg, a gestuerwen de 4. Januar 1987, war e lëtzebuergesche Politiker.

Hie kënnt aus enger Bauerefamill. No senger Première gouf e Beamten an der Postverwaltung.

1949 ass hie Member vun der LSAP ginn. Hie war och aktiv am Scoutissem an am Sportwiesen. Sou war hie President vun der Union Luxembourg, *Commissaire aux sports* tëscht 1958 an 1968, President vum *Conseil supérieur de l'éducation physique* vun 1959 bis 1969, President vun der FLF tëscht 1969 an 1981 a Vizepresident vum COSL.

Hien huet 1957 fir d'éischt bei de Gemengewale kandidéiert, gouf awer eréischt déi Kéier drop, 1963 an de Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg gewielt, a war do bis 1969 Schäffen an der Ekipp vum Paul Wilwertz. Duerno war e bis 1977 Gemengeconseiller.

Bei de Chamberwale vum 15. Dezember 1968 gouf de René Van Den Bulcke an d'Chamber gewielt, an 1974 an 1979 erëmgewielt. Vun 1975 bis 1979 war hie Chamberpresident. An der Period 1971 – 1972 war hie President vum Benelux-Parlament.

Hie war den Neveu vum Franz Neu.
Romain Fandel

De **Romain Fandel**, gebuer de 25. Juni 1922 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen den 22. Oktober 1985, war e lëtzebuergesche Politiker.

De Romain Fandel war de Bouf vun engem Policekommissär. No sengem Secondaire gouf hien 1942 zwangsrekrutéiert, an ass sech no engem Openthalt an engem Lazarett bis zu der Befreiung vu Lëtzebuerg verstoppe gaangen.

Nom Krich gouf hie Generalsekretär vun der *[[Unio'n vun de Fräiheetsorganisatiounen|Unio'n]]*. Hien ass 1946 an d'LSAP agetrueden a gouf 1948, mat just 25 Joer, als dee bis deemools jéngsten Deputéierten an d'Chamber gewielt. Bis 1968 gouf hien ëmmer nees erëmgewielt. Vun 1951 bis 1958, 1961 bis 1964 an 1965 bis 1967 war hie Vizepresident, a vum Juli 1967 bis den Dezember 1968 President vun der Chamber. Virdrun, vun 1965 bis 1967, war hien och President vun der LSAP-Chambers-Fraktioun.

Berufflech war hie Gemengebeamten zu Esch-Uelzecht, ausser tëscht 1949 an 1953, wéi en duer an de Gemengerot gewielt gouf, a säi Beruff wéinst Inkompatibilitéit huet misse wiesselen.

Hie war ausserdeem Member vun de parlamentaresche Vereenegunge vun der Benelux an der NATO. 1962 war hie President vum Benelux-Parlament.

1966 war hien ee vun den Haaptleit an der Diskussioun ëm d'Ofschafe vum obligatoresche Militärdéngscht an der Regierungskris, déi nom Récktrëtt vum Marcel Fischbach entstane war.

1971 ass hien der Sozialdemokratescher Partei bäigetrueden a war och ee Joer laang President vun där hirer Chambersfraktioun. Vun 1972 bis 1974 war hien onofhängegen Deputéierten.
Canton de Baie-Mahault

De **Canton de Baie-Mahault** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Basse-Terre, am Departement Guadeloupe an der Regioun Guadeloupe.

## Gemengen am Kanton
* Baie-Mahault
Linda Musin

D**'Linda Musin**, gebuer de 15. November 1956, a gestuerwen de 15. August 2017, war eng belsch Politikerin an Historikerin.

Si war Federaldeputéiert vun der belscher frankophoner sozialistescher Partei a war vun 2001 bis 2010 Buergermeeschtesch vun der Gemeng Fléron.
Eduard Kremser

Den **Eduard Kremser**, gebuer den 10. Abrëll 1838 zu Wien, an och do gestuerwen de 26. November 1914, war en éisträichesche Komponist, Arrangeur an Dirigent.

Hien huet sech en Numm als Sammler vun traditionelle Wienerlidder gemaach.
Krepp

**Krepp** ass eng Zort Stoft, deen zimmlech labber gewieft ass, an eng gekrauselt Uewerfläch huet. Kreppe kënnen aus verschiddenen Zwiren hiergestallt ginn, wéi z.&nbsp;B. Seid oder Woll.

De Seidekrepp gëtt aus lénks- a rietsgedréinten Zwiren hiergestallt. An der Kette leien ofwiesselnd riets- a lénksgedréinte Fiedem niefteneen. Am Schoss wiessele sech zwéi lénksgedréinte Fiedem mat zwéi rietsgedréint Fiedem of. Bei der Preparatioun gëtt d'Gewiefs mat waarmem Waasser fiicht gemaach, an da mat engem Kallefs- oder Séihondspelz dem laange Wee no gekämmt. Doduerch entstinn d'Krauselen.

De wëllene Krepp fir Fraen huet 31 Kettefiedem a 35 Schossfiedem um cm, an den Härekrepp fir Summergezei huet der 30 vun all Zort. Kreppe fir Miwwelen z'iwwerzéien hunn 20 Ketten- an 12 Schossfiedem.
Gustav Robert Kirchhoff

De **Gustav Robert Kirchhoff**, gebuer den 12. Mäerz 1824 zu Königsberg a Preisen, haut Kaliningrad, a gestuerwen de 17. Oktober 1887 zu Berlin, war en däitsche Physiker deen haaptsächlech Fuerschungen an der Elektrizitéit gemaach huet.

Hien huet vun 1842 bis 1847 Mathematik a Physik op der Universitéit vu Königsberg studéiert. Vun 1850 bis 1854 huet hien op der Universitéit vu Breslau geschafft, an ass duerno op Universitéit vun Heidelberg gaangen, fir dann 1875 Professer fir theoreetesch Physik op der Humboldt-Universitéit Berlin ze ginn

De Kirchhoff ass bekannt fir seng Reegele vun den elektresche Stroumkreesser, déi d'Ofhängegkeet vun der Spannung vum Stroum a vum Widderstand uginn, a grondleeënd fir den Opbau an d'Analys vun elektresche Schaltungen a fir d'Elektrotechnik sinn.

Hien huet zesumme mam Robert Wilhelm Bunsen den Caesium an de Rubidium entdeckt.

## Éierungen
De Moundkrater Kirchhoff ass no him genannt, geneesou och d*'Kirchhoff-Institut für Physik* (KIP) vun der Universitéit Heidelberg. De 15. Februar 1974 huet d'Däitsch Post Berlin fir säin 150. Gebuertsdag e speziellen Timber (MiNr. 465) erausginn. Zu Berlin-Adlershof an zu Bad Dürkheim huet eng Strooss säin Numm.

## Schrëften
* *Chemische Analyse durch Spectralbeobachtungen*. In: *[[Annalen der Physik|Annalen der Physik und Chemie]]*. Band 189, Nummer 7, 1861, S. 337–381 (mit Robert Bunsen, PDF).
* *Gesammelte Abhandlungen*. Johann Ambrosius Barth, Leipzig 1882 (Erausginn vum Ludwig Boltzmann).
* *Gesammelte Abhandlungen. Nachtrag*. Johann Ambrosius Barth, Leipzig 1891 (Erausginn vum Ludwig Boltzmann).
* *Vorlesungen über mathematische Physik*. 4 Bände, B. G. Teubner, Leipzig 1876–1894.
** Band 1: *Mechanik*. 1. Auflage, B. G. Teubner, Leipzig 1876 (online).
** Band 2: *Mathematische Optik*. B. G. Teubner, Leipzig 1891 (Erausginn vum Kurt Hensel, online).
** Band 3: *Electricität und Magnetismus*. B. G. Teubner, Leipzig 1891 (Erausginn vum Max Planck, online).
** Band 4: *Theorie der Wärme*. B. G. Teubner, Leipzig 1894 (Erausginn vum Max Planck, online).

## Literatur
; Biographien
* Klaus Hentschel: *Gustav Robert Kirchhoff (1824–1887) und Robert Wilhelm Bunsen ([[1811]]–1899).* In: Karl von Meyenn (Hrsg.) *Die Grossen Physiker.* München: Beck, 1997, Bd. 1, S. 416–430.
* Klaus Hübner: *Gustav Robert Kirchhoff. Das gewöhnliche Leben eines außergewöhnlichen Mannes.* Verlag Regionalkultur, Ubstadt-Weiher 2010, ISBN 978-3-89735-606-1.
* *Gustav Robert Kirchhoff.* In: Ludwig Boltzmann: *Populäre Schriften.* Johann Ambrosius Barth, Leipzig 1905, S. 51–75 (online).
* Woldemar Voigt:* Zum Gedächtniss von G. Kirchhoff. Rede gehalten in der öffentlichen Sitzung der K. Gesellschaft der Wissenschaften am [[5. Dezember]] [[1887]]* (= *Abhandlungen der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften in Göttingen.* Band 35, Nummer 7). Dieterich, Göttingen 1888 (online).

## Um Spaweck

*  Liewenslaf
*  Kirchhoff-Institut für Physik
Bitzzwir

De **Bitzzwir** ass e glaten Zwir dee beim Bitze gebraucht gëtt. E besteet aus e puer Fiedem déi zesummegedréint sinn. Meeschtens besteet en aus zwéi Fiedem déi zesummegedréint ginn, iwwer déi dann erëm zwéin oder dräi sou duebel Fiedem gedréint ginn. Wann déi zwéi bannenzeg Fiedem rietsgedréint sinn, ginn déi baussenzeg meeschtens lénksgedréint driwwer gewéckelt.

Fir datt e glat gëtt, gëtt e mat Gummi, Pergamentläim oder Fëschläim appretéiert.
Schlagrichtung

An der Textilverarbechtung bei Zwiren a Garen, an an der Seelkonstruktioun gëtt d**'Schlagrichtung** un, wat fir ee Wee d'Seel gedréint, am Fachjargon *geschloe* gouf.

Schlagrichtung ka rietsgängeg (Ofkierzung:Z) oder lénksgängeg (Ofkierzung:S) sinn. D'Schlagrichtung bezitt sech ëmmer op déi baussenzeg Wécklung vum Zwir, vun de Litzen oder vun de Seeler.

Et schwätzt ee vu ***Gläichschlag***, wann d'Schlagrichtung vun de Fiedem oder den Dréit déi selwecht ass wéi déi vum Zwir oder vun de Litzen oder dem Seel.

Beim ***Kräizschlag*** ass d'Schlagrichtung vun den enzelenen Dréit géint Schlagrichtung vum Seel.
Spigelreflexfotoapparat

E **Spigelreflexfotoapparat** ass e Fotoapparat, bei deem iwwer e Spigel d'Fotomotiv ze gesinn ass.

## Klengbild-Spigelreflexfotoapparat
Deen éischte Klengbild-Spigelreflexfotoapparat iwwerhaapt war de Modell "Kine Exakta" aus dem Joer 1936 vun "Ihagee" vun Dresden.
De Spigel klappt erop, wann den Ausléiser gedréckt gëtt a léisst sou d'Liicht, dat duerch d'Lënsen erakënnt, op de liichtempfindleche Film duerch, dee sou *beliicht* gëtt.

## Mëttelformat-Spigelreflexfotoapparate mat zwéin Objektiven

Eng Mëttelformat-Spiegelreflex huet op der viischter Säit zwéin Objektive mat der selwechter Brennwäit. Duerch dat ënnescht Objektiv, an deem den Zentralverschloss ass, gëtt de Rollfilm beliicht. Dat iewescht Objektiv déngt dozou, fir schaarfzestellen. Dobäi ass d'Bild säiteverkéiert iwwer e Schachtsucher op enger Schaarfstellscheif ze gesinn. Normalerweis ass d'Sucherobjektiv méi liichtstaark a méi bëlleg fabrizéiert.

Typesch Beispiller vun deem System sinn d'Rolleiflex an hir méi bëlleg Sëschter d'Rolleicord vun der Braunschweiger Firma Franke & Heidecke, vu Mamiya de Modell Mamiya C330 an dee méi einfache Modell Mamiya C220. E beléifte Modell zu Lëtzebuerg war vu Yashica d'Mat 124 G.

Weider Mëttelformat-Spigelreflexe mat zwéin Objektiver:
* Voigtländer Superb (1935)

## Mëttelformat-Spigelreflexfotoapparate mat engem Objektiv

Déi am meescht bekannte Modeller sinn déi vun der schweedescher Firma Hasselblad.

Weider Mëttelformat-Spigelreflexen:
* Asahi Pentax 6x7 (6 x 7)
* Asahi Pentax 67
* Asahi Pentx 67 II
* Exakta 66
* Fuji GX-680 II 
* Fuji GX-680 III
* Kiev 60 TTL 
* Kiev 80 
* Kiev 88 TTL 
* Kiev 88 CM 
* Kiev CM TTL 
* Kiev 90 
* Kowa SIX
* Kowa Super 66
* Mamiya RB67 Pro (6 x 7)
* Minolta Autocord (24 verschidde Varianten tëscht 1955 an 1966) 
* Pentacon six TL
* Rolleiflex SL 66
* Rolleiflex SLX
* Zenza Bronica SQAi (6 x 6)

## Um Spaweck
Thierry Origer

* Thierry Origer, e lëtzebuergesche Geschäftsmann a Gerant  vum "Konstruktiounsatelier Origer".
* Thierry Origer, e lëtzebuergeschen Theolog, Professer an Organist.
Manu Dibango

De **Manu Dibango** (eigentlech: *Emmanuel N'Djoké Dibango*), gebuer den 12. Dezember 1933 zu Douala, a gestuerwen de 24. Mäerz 2020 zu Paräis un de Follge vum COVID-19, war e Saxophonist, Vibraphonist a Pianist aus dem Kamerun. Duerch d'Verbindung vum Jazz an traditioneller kamerunescher Musek hat hie säin eegene Musekstil entwéckelt.

## Discographie
**Soul Makossa* (1972) Unidisc
**O Boso* (1973) Polygram Records
**Makossa Man* (1974) Atlantic Records
**Makossa Music* (1975)
**Manu 76* (1976) PolyGram Records
**Super Kumba* (1976) Decca Records/PolyGram Records
**Ceddo O.S.T* (1977) Fiesta Records
**A l'Olympia* (1978) Fiesta Records
**Afrovision* (1978) Mango Records/Island/PolyGram Records
**Sun Explosion* (1978) Decca/PolyGram Records
**Gone Clear* (1980) Mango Records/Island/PolyGram Records
**Ambassador* (1981) Mango Records/Island/PolyGram Records
**Waka Juju* (1982) Polydor/PolyGram Records
**Mboa* (1982) Sonodisc/Afrovision
**Electric Africa* (1985) Celluloid Records
**Afrijazzy* (1986)
**Deliverance* (1989) Afro Rhythmes
**Happy Feeling* (1989) Stern's Africa
**Rasta Souvenir* (1989) Disque Esperance
**Polysonik* (1992)
**Live '91* (1994) Stern's Music
**Wakafrika* (1994) Giant Records/Warner Bros. Records
**CubAfrica* (mat dem Eliades Ochoa) (1998)
**Mboa' Su* (2000) (JPS Production)
**Manu Dibango joue Sidney Bechet - Hommage à la Nouvelle-Orléans* (2007) Cristal Records

## Literatur
* Alan Jones, Jussi Kantonen: *Saturday Night Forever: The Story of Disco*. A Cappella Books, Chicago (Illinois) 1999, ISBN 1556524110.
* Manu Dibango, Danielle Rouard & Beth G. Raps *Three Kilos of Coffee: An Autobiography*. Chicago: University of Chicago Press 1994, ISBN 0226144917

## Um Spaweck
* "Manu Dibango" World Music Legends
Taygeta (Stär)

**Taygeta** (och *Tayeta*) oder *19 Tauri* ass en dräifacht Stäresystem an de Plejaden am Stärebild Taurus. Den Taygeta huet eng visuell Magnitude vu +4,30&nbsp;mag a gehéiert zu der Spektralklass B6IV. Hien ass ronn 440 Liichtjoer vun eiser Äerd ewech. (Hipparcos Datenbank).

Den Taygeta ka wéi all Stären an de Plejade vum Äerdmound bedeckt ginn.

**Koordinaten** (Equinoxe J2000.0)

* Rektaszensioun: 3h45m12.50s
* Deklinatioun: +24°28'02.0"
Canton d'Aurignac

De **Canton d'Aurignac** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Saint-Gaudens, am Departement Haute-Garonne an der Regioun Occitanie.

## Gemengen am Kanton
Canton de Bordères-sur-l'Échez

De **Canton de Bordères-sur-l'Échez** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Tarbes, am Departement Hautes-Pyrénées an der Regioun Occitanie.

## Gemengen am Kanton
* Bazet
* Bordères-sur-l'Échez
* Bours
* Chis
* Ibos
* Orleix
* Oursbelille
Celaeno (Stär)

De **Celaeno** ass ee vu ville Stären am Stärekoup Messier 45 (Flamsteednummer 16) am Stärebild Taurus. De Celaeno huet eng visuell Magnitude vu +5,46&nbsp;mag a gehéiert zu der Spektralklass B7IV. Hie läit op enger Distanz vu 400 Liichtjoer vun eiser Äerd ewech..

De Celaeno ka wéi all Stären an de Plejade vun eisem Äerdmound bedeckt ginn.

**Koordinaten** (Equinoxe J2000.0)

* Rektaszensioun: 3h44m48.20s
* Deklinatioun: +24°17'22.0"
Asterope (Stär)

**Asterope** (och *Sterope*) ass den Numm vun zwéi Stären am Stärekoup Messier 45, D'Stären hunn d'Flamsteednumeroen 21 an 22 a stinn am Stärebild Taurus. Wéinst hirer schwaacher Liichtkraaft an hirem kuerzen Ofstand kruten déi zwéi Stären en eenzegen Numm. Haut gi si och *Sterope I* (21 Tau) an *Sterope II* (22 Tau) bezeechent.

Asterope kann, wéi all Stär vun de Plejade vum Äerdmound bedeckt ginn.
Den Numm kënnt vun der Asterope, enger Plejad aus der griichescher Mythologie, hier.

**Sterope I** huet eng visuell Magnitude vu +5,76&nbsp;mag a gehéiert zu der Spektralklass B8V. Hien ass zirka 387 Liichtjoer vun eis ewech (Hipparcos-Datebank).

**[[Koordinaten]]** (Equinoxe J2000.0):
* Rektaszensioun: 3h 45m 54.40s
* Deklinatioun: +24° 33' 17.0"

**Sterope II** huet eng visuell Magnitude vu +6,43&nbsp;mag a gehéiert zu der Spektralklass A0Vn. Hien ass zirka 354 Liichtjoer vun eiser Äerd ewech.

**Koordinaten** (Equinoxe J2000.0):
* Rektaszensioun: 3h 46m 2.90s
* Deklinatioun: +24° 31' 41.0"

## Um Spaweck
*  Stärekaart op occsec.wellington.net.nz
*  Kaart vun enger Okkultatioun
Arrondissementer am Departement Orne

D'Departement Orne besteet aus 3 Arrondissementer mat follgenden Haaptuertschaften: Alençon, Argentan a Mortagne-au-Perche

Déi dräi Arrondissementer sinn:

* Arrondissement Alençon
* Arrondissement Argentan
* Arrondissement Mortagne-au-Perche

## Geschicht
* 1790 gëtt d'Arrondissement mat 6 Distrikter gegrënnt: Alençon, Domfront, Argentan, Laigle, Bellême a Mortagne
* 1800 ginn d'Distrikter duerch d'Arrondissementer Alençon, Argentan, Domfront a Mortagne-au-Perche ersat.
* 1926 ginn d'Arrondissementer Domfront a Mortagne-au-Perche suppriméiert.
* 1942 gëtt d'Arrondissement Mortagne-au-Perche restauréiert.

:*Laigle* gëtt den 22. Juni 1961 a L'Aigle ëmgedeeft.

## Kuckt och
* Departement Orne
* Kantonen am Departement Orne
* Lëscht vun de Gemengen am Departement Orne
Rouden Iwwerris

E **Rouden Iwwerris** ass e Stär, deen um Enn vu senger Entwécklung ukomm ass a sech riseg opgeblosen huet.

Hie gläicht engem Roude Ris, ass awer méi grouss a masseräich. En Iwwerris kann déi 10- bis 50-fach Mass an e Radius kréien, deen 1000-mol méi grouss ass, wéi eis Sonn.

Nom Erreeche vum Dräi-Alpha-Prozess am Kär vum Stär léisst de Stralungsdrock no. D'Gravitatiounskräften iwwerweien an drécken dat Bannenzegt vum Stär zesummen, dat sech daduerch erhëtzt. Dëst féiert zu enger Ausdeenung vun de baussenzege Gasschichten, déi dobäi ofkillen, an d'Liicht haaptsächlech am roude Spektralberäich ofstralen. Déi absolut Hellegkeet vun engem Iwwerris ka -10M erreechen.

D'Stäre Betelgeuse an Antares si bekannt Rout Iwwerrisen. De Stär VY Canis Majoris huet 1800 bis 2100-mol den Duerchmiesser vun eiser Sonn.

## Beispiller

## Kuckt och
* Ënnerris
* Giele Ris
* Himmelskierper 
* Risestär
* Roude Ris
* Hertzsprung-Russell-Diagramm

## Um Spaweck

* Rouden Iwwerris späizt Matière
* Stäre - Entwécklung an Enn (och fir Fachfriemer) (Uni Mainz) (PDF; 6,0&nbsp;MB)
* Genesis vun engem masseräiche Stär (Uni Erlangen) (PDF; 2,8&nbsp;MB)