open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uergel an der Kierch vum Hospice civil am Pafendall

D**'Uergel an der Kierch vum [[Hospice civil am Pafendall]]** ass eng Uergel, déi vum Stroossbuerger Uergelmécher Charles Wetzel senger Firma *Orgues d'église et de Salon* gebaut gouf. Dacks fënnt een 1843 als Baujoer an der Literatur; dëst ass awer dat Joer, wou d'Nonne vum Hellege Geescht an de Pafendall geplënnert sinn. Eng Quell gëtt un, datt d'Nonnen eng kleng Uergel déi am Joer 1822 renovéiert gi war, 1878 déifgräifend renovéiere gelooss hunn. Dëst misst de Bau vun der Wetzel-Uergel sinn. Och d'Dispositioun deit op déi Period hin.

Si huet zwéi Manualer an eng Pedall, souwéi eng mechanesch Traktur.

Um éischte Manual kann ee follgend Klangfaarwe spillen:
*Bourdon	16'
*Montre	8'
*Bourdon	8'
*Gambe	8'
*Prestant	4'.

Um zweeten:
*Salicional 	8'
*Cor de chamois	 8'
*Flûte harmonique 4'.

Op der Pedall:
*Sous-basse	16'
*Montre	8'
*Violoncelle	8'.

D'Uergel gouf den 11. Dezember 2002 als nationaalt Monument klasséiert a gouf am Wanter 2007/2008 vun der Firma Mayer vun Heusweiler restauréiert.

## Kuckt och
* Uergelen zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Lëtzebuerg
(79) Eurynome

Den **(79) Eurynome** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture. Hie gouf de 14. September 1863 duerch den US-amerikaneschen Astronom James Craig Watson entdeckt.

Den Asteroid gouf no der Okeanide Eurynome, (no der griichescher Mythologie) der Duechter vum Uranos an der Gaia, genannt.

## Aspekter

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
* Haaptasteroidenceinture

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank: (79) Eurynome
* AstDyS -Astronomesch Date vum (79) Eurynome
NGC 2022

Den **NGC 2022** ass e planetareschen Niwwel am Stärebild Orion. E läit ongeféier ronn 7000 Liichtjoer vun der Äerd ewech. Den NGC&nbsp;2022 gouf den 28. Dezember 1785 vum däitsch-britteschen Astronom Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Hubble-Weltraumteleskop
* GoBlack
* DSS Images for NGC 2000 through NGC 2099
* SEDS
Ringkirche vu Wiesbaden

D**'Ringkirche** zu Wiesbaden ass eng protestantesch Kierch am neiromanesche Stil aus dem 19. Joerhonnert. D'Kierch gouf tëscht 1892 an 1894 vum Johannes Otzen gebaut.

## Um Spaweck

* Websäit vun der Ringkirche
François Gonnessiat

De **François Gonnessiat**, gebuer den 22. Mee 1856 zu Mornay, a gestuerwen den 18. Oktober 1934 zu Alger, war e franséischen Astronom.

De Gonnessiat hat ufanks am Observatoire zu Lyon geschafft. 1901 gouf hien Direkter vum 
Quito-Observatoire am südamerikaneschen Ecuador, wou hie geodetesch Ënnersich gemaach huet. E puer Joer méi spéit huet hien d'Leedung vum Observatoire vu Bouzareah iwwerholl, wou hie vun 1908 bis 1931 Direkter war.

De Gonnessiat huet un éischter Plaz Koméiten erfuerscht a s'och observéiert. Wärend der Zäit zu Alger huet hien zwéin Asteroiden entdeckt. Zu sengen Éiere krut den Asteroid (1177) Gonnessia säin Numm.
## Entdeckt Asteroiden

## Kuckt och
Intergalaktesche Medium

Als **intergalaktesche Medium** (englesch: *intergalactic medium - IGM*), och *intergalaktesche Gas*, bezeechent een de Waasserstoff-Gas, deen net un eenzel Galaxië gebonnen ass, mä de Raum tëscht hinne fëllt. Et besteet haaptsächlech aus ioniséiertem Waasserstoff-Gas/-Plasma (HII); den neutrale Waasserstoff (H oder HI) mécht nëmmen ongeféier ee Milliounstel vum ganze Medium aus.

Den IGM sollt net mat dem Interstellare Medium verwiesselt ginn, deen tëscht de Stäre läit. D'Grenzen tëscht intergalakteschem an interstellarem Medium si fléissend.

## Andeelung

### Warm-Hot Intergalactic Medium (WHIM)

Als WHIM bezeechent een de Medium tëscht eenzele Galaxien. Als Indiz fir den intergalaktesche Medium gëtt den Lyman-Alpha-Bësch an den optesche Spektre vu Quasaren déi wäit ewech leien oder vun aneren aktive Galaxiëkäre gewäert. D'Absorptiounslinne ginn dobäi duerch den neutrale Waasserstoff, dee sech an de kosmesche Filamenter sammelt, gebilt.

2001 goufen an engem Quasar Unzeeche fir dëse Gunn-Peterson-Effet entdeckt. Dee Gas misst sech an der Hannergrondstralung am Röntgen- oder ënner Ëmstänn och am Gammaberäich weisen. Observatioune vum Röntgensatellit Chandra weisen awer, datt op d'mannst 75 % vun der Hannergrondstralung am haarde Röntgenberäich an de Quasaren, Seyfert-Galaxien oder aktive Galaxiëkären opgeléist kënne ginn. Sou bleift net vill Plaz fir en allgemengen intergalaktesche Medium.

### Intracluster-Medium (ICM)

Als Intracluster-Medium bezeechent een de Medium an de Galaxiëkéip (Clusteren). Wéinst senger relativ héijer Temperatur vun 107 bis 108 K ass den ICM duerch seng Röntgenstralung, déi als Bremsstralung entsteet, observéierbar. De Gas ass komplett ioniséiert a mécht ongeféier 15 % vun der ganzer Mass vun engem Koup aus. Et ass domat déi dominant baryonesch Komponent an de Galaxiëkéip.
Lalande-Präis

De **Lalande-Präis** war eng Auszeechnung fir wëssenschaftlech Fortschrëtter an der Astronomie, déi vun 1802 bis 1970 vun der franséischer Wëssenschaftakademie iwwerreecht gouf.

## Laureaten (partiell Lëscht)

* 1803: Giuseppe Piazzi
* 1804: Karl Ludwig Harding
* 1810: Carl Friedrich Gauss
* 1817: John Pond
* 1818: Jean-Louis Pons
* 1825: John Herschel, James South
* 1834: George Biddell Airy
* 1835: James Dunlop, Observatoire vu Sidney, Boguslawski Observatoire vu Breslau
* 1839: Johann Gottfried Galle Observatoire Berlin
* 1840: Carl Bremiker vu Berlin
* 1841: net erausginn
* 1842: net erausginn
* 1844: Hervé Faye
* 1844: Francis de Vico, Heinrich Louis d'Arrest
* 1851: John Russell Hind, Annibale de Gasparis
* 1852: John Russell Hind, Annibale de Gasparis, Robert Luther, Jean Chacornac, Hermann Goldschmidt
* 1854: Robert Luther, Albert Marth, John Russell Hind, James Ferguson, Hermann Goldschmidt
* 1855: Jean Chacornac, Robert Luther, Hermann Goldschmidt
* 1856: Jean Chacornac, Norman Pogson
* 1857: Hermann Goldschmidt, Karl Christian Bruhns
* 1858: Joseph Jean Pierre Laurent, Hermann Goldschmidt, George Mary Searle, Horace Parnell Tuttle, August Winnecke, Giovanni Battista Donati
* 1860: Robert Luther
* 1861: Ernst Wilhelm Tempel, Robert Luther, Hermann Goldschmidt
* 1862: Alvan Clark
* 1865: Richard Carrington
* 1866: Warren de la Rue
* 1867: Thomas Maclear
* 1868: Giovanni Schiaparelli
* 1869: Jules Janssen
* 1870: William Huggins
* 1876: Johann Palisa
* 1881: Lewis Swift
* 1882: Cyrille Souillart
* 1883: Guillaume Bigourdan
* 1886: Oskar Backlund
* 1887: Nils Christoffer Dunér
* 1888: Joseph Bossert 
* 1889: François Gonnessiat
* 1890: Giovanni Schiaparelli
* 1891: Guillaume Bigourdan
* 1892: Edward Emerson Barnard
* 1893: Léopold Schulhof
* 1894: Stéphane Javelle
* 1895: Maurice Hamy
* 1896: Pierre Puiseux
* 1897: Charles Dillon Perrine
* 1898: Seth Carlo Chandler
* 1899: William Robert Brooks
* 1900: Michel Giacobini
* 1901: John M. Thome
* 1902: Charles Trépied
* 1903: William Wallace Campbell
* 1904: S. W. Burnliam
* 1905: William Henry Pickering
* 1906: Robert Grant Aitken & William Hussey
* 1907: Thomas Lewis
* 1911: Lewis Boss
* 1912: Hermann Kobold, Carl Wilhelm Wirtz
* 1913: Jean Bosler
* 1914: Joseph-Noël Guillaume
* 1915: Lucien d'Azambuja
* 1916: Jérôme-Eugène Coggia
* 1922: Henry Norris Russell
* 1924: Jules Baillaud
* 1934: Daniel Barbier
* 1937: Michel Giacobini (fir seng Aarbechten iwwer d'Stellarastronomie a seng Koméitenentdeckungen)
James Craig Watson

Den **James Craig Watson**, gebuer 28. Januar 1838 zu Fingal, Ontario/Kanada, a gestuerwen den 23. November 1880 zu Madison, Wisconsin, war en US-amerikaneschen Astronom.

De Watson staamt aus den USA, gouf awer wärend engem Openthalt vu sengen Elteren a Kanada gebuer. 1857 huet hien op der University of Michigan graduéiert. 
Als Student huet hie sech mat den himmelsmechanesche Wierker vum Pierre-Simon Laplace beschäftegt, huet optesch Lënse geschlaff an en Teleskop gebaut. No sengem Studium krut hien zu Michigan eng Assistenteplaz um Léierstull fir Astronomie. Duerch seng ëmfangräich Observatiounen a Berechnungen – ënner anerem huet hien 1856 ee Koméit entdeckt an huet 1858 d'Bunn vum Koméit Donati bestëmmt – a gouf schonn 1859 zum Professer fir Astronomie ernannt.

Am Joer 1863 gouf hien Direkter vum Observatoire. Am selwechte Joer huet hien den Asteroid Eurynome entdeckt. An de Joren 1867 an 1868 war him d'Entdeckung vun aacht weideren Asteroide gelongen, ënner hinnen d'Nummer. 100, den Paris.

1869/70 huet de Watson un Expeditioune fir d'Observatioun vu Sonnendäischterten um Mount Pleasent, Iowa, an zu Carlentini, Sizilien deelgeholl. 1874 huet hien zu Peking e Venusduerchgank virun der Sonn observéiert. 1878 war hie Member vun enger Expeditioun vun enger Sonnendäischtert am Staat Wyoming. Do huet hie versicht e Planéit bannent der Merkurbunn ze fannen. De Watson war iwwerzeegt, datt en "Intramerkur", de Planéit Vulkan, wéi och en Transneptun existéiere géif. 
1879 krut de Watson e Léierstull fir Astronomie op der University of Wisconsin. Hien huet weider nom hypothetesche Vulkan gesicht, vun deem mer haut wëssen, datt en net existéiert.

Am Ganzen hat de Watson 24 Asteroiden entdeckt an en ettlech astronomesch Wierker publizéiert. Wéinst senge Leeschtunge krut hie vill Éierungen. 1867 gouf hien an d'National Academy of Sciences opgeholl. 1870 krut hien de Lalande-Präis vun der franséischer Akademie, wéi scho virun him verschidden Asteroiden-Entdecker. Am selwechte Joer krut hien den Éierendokter vun der Universitéit Leipzig. Zu sengen Éiere gouf en Asteroid (729) Watsonia genannt.

D*'[[James-Craig-Watson Medail]]* ass eng Auszeechnung vun der US-National Academy of Sciences fir Leeschtungen um Gebitt vun der Astronomie.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Publikatioun vum J. C. Watson am Astrophysics Data System
*  G. C. Comstock: ''Biographical Memoir of James Craig Watson.'' Sidereal Messenger, vol. 7 (1888), S. 273-286 (Noruff)
(19521) Chaos

De **(19521) Chaos**, (éischt Bezeechnung 1998 WH24), ass en Asteroid. Seng Bunn verleeft déi Säit vum Planéit Neptun, an der Kuiperceinture, an zielt zu der Grupp vun de Cubewanoen.

Den Himmelskierper gouf den 19. November 1998 vum Team vum Deep Ecliptic Survey um Kitt-Peak-Observatoire entdeckt. Wéinst senger Gréisst vun ≈&nbsp;600&nbsp;km ass hien en Zwergplanéitekandidat.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
* How many dwarf planets are there in the outer solar system? Aktuell Lëscht vun de gréissten TNO vum Mike Brown
*  Free the dwarf planets! Kolumne vum Mike Brown iwwer d'IAU an d'Zwergplanéiten. (23. August 2011)
Lyman-Alpha-Bësch

Als **Lyman-α-Bësch** (och *Lyα-Bësch*, an der Fachsprooch dacks och *Lyman-alpha forest* genannt) ginn Usammlunge vu schaarfen Absorptiounslinne am Spektrum vu Quasare bezeechent. Dës Linnen entstinn duerch d'Absorptioun vum Liicht duerch Wolleken aus intergalakteschem Gas op der Siichtlinn zum Quasar, haaptsächlech de Ly-α-Iwwergank vum neutrale Waasserstoff. Well den Duerchgank vum Liicht duerch dës Gaswolleke bei ënnerschiddleche Routverrécklungen (ënnerschiddlech Distanzen) ass, schléisst sech de Lyman-Alpha-Bësch op der Säit vu méi kuerze Wellelängten un déi routverréckelt Ly-α-Emissiounslinn vum Quasar un.

Wéi Ënnersich gewisen hunn, gëtt d'Zuel vun dëse Linne mat der Distanz vun den Objete méi grouss, wouraus d'Astronomen ofleeden, datt d'Linnen net vun den Objete selwer, mä vu Waasserstoffwolleke stamen, déi tëscht den Objeten an der Äerd sinn. Domat loosse sech aus der Zuel, der Verdeelung an der Stäerkt (Breet an Opazitéit) vun den Absorptiounslinne Réckschlëss op d'Verdeelung an d'Dicht vun de Wolleken (an doraus nees vu Galaxien) am Universum zéien. Aus dësen Informatiounen nees kënnen d'Astronomen en ettlech Eegenschafte vum ganzen Universum, wéi d'Struktur vum Kosmos, d'Hubble-Konstant an d'Dicht-Verdeelung ofleeden.

## Kuckt och

* Lyman-Break-Technik
* Lyman-Serie

## Um Spaweck
* Interstellar Matière
* Welt der Physik: Von großen Wänden und leeren Räumen – die Architektur des Kosmos
CR129

Den **CR129** ass e Chemin repris an de Kantone Miersch, Gréiwemaacher an Iechternach a geet vun der Kräizung mat der N14 tëscht Hiefenech a Reiland a südlecher Richtung bis op Roudemer an dann nees an nordëstlecher Richtung bis op d'Kräizung mam CR137 hanner Zëtteg.

Den CR129 ass ronn 21,6&nbsp;km laang.
R-Chondrit

D**'Rumuruti-Chondrite** (oder kuerz **R-Chondrite**) sinn eng rar Grupp vu Chondriten (eng Meteorittenaart), vun deenen et am Ament weltwäit nëmmen 19 Stéck gëtt. D'Andeelung vun dëser Grupp ass relativ nei.

D'Hallschent vun allen R-Chondritte bestinn aus helle Brochstécker (Klasten), déi an eng donkel, rengkäreg Grondmass (Matrix) agebett sinn. Dat bedeit, datt sech d'Mammegestengs aus zwou ënnerschiddleche Gestengszorten zesummesetzt, déi duerch den Aschlag vun engem anere Meteorit op de Mammekierper fragmentéiert an nees verschweesst goufen.
## Kuckt och
CR130

Den **CR130** ass e Chemin repris an de Kantone Miersch a Gréiwemaacher a geet vu Buerglënster an nërdlecher Richtung bis op d'Kräizung mam CR119 bei Kéideng.

Den CR130 ass ronn 5,8&nbsp;km laang.
CR130A

Den **CR130A** ass e Chemin repris am Kanton Gréiwemaacher. Et ass eng Verbindungsstrooss zu Allënster tëscht dem CR130 an dem CR119.

Den CR130A ass ronn 220 m laang.
CR131

Den **CR131** ass e Chemin repris am Kanton Gréiwemaacher. Et ass eng Verbindungsstrooss vu Buerglënster bis op Jonglënster.

Den CR131 ass ronn 2,8&nbsp;km laang.
Enstatit-Chondrit

D**'Enstatit-Chondritten** *(E-Chondritten)* si Meteoritte vun enger rarer Grupp vu Chondriten, déi de Mineral Enstatit enthalen.

Si ënnerscheede sech vun de gewéinlechen a vun de kuelege Chondriten doduerch, datt d'Eisekomponent bal nëmmen a reduzéierter, metallescher Form virkënnt. Dat léisst drop schléissen, datt d'Urspronkskierper vun den E-Chondritten, och wa se haut an der Haaptasteroidenceinture sinn, ufanks an enger méi sauerstoffaarmer Ëmgéigend wéi déi gewéinlech Chondritten entstane sinn, dat heescht net an der Haaptasteroidenceinture, wéi déi gewéinlech Chondritten, mä a méi kuerzer Distanz zu der Sonn.

Aus Miessunge vum 53Cr/52Cr-Verhältnes vun de Chrom-Isotope vun Äerdprouwen, Marsmeteoriten an HED-Meteoritten aus der Haaptasteroidenceinture, gëtt geschloss, datt am Sonnesystem d'53Cr/52Cr-Verhältnes mat dem Ofstand zu der Sonn zouhëllt. D'53Cr/52Cr-Verhältnes vun den Enstatit-Chondritte géif deemno op eng Existenz vun Enstatit-Urspronkskierper bei 1,4 Astronomesch Eenheeten, knapps bannent der mëttlerer Marsbunn (1,524 Astronomesch Eenheeten) hindeiten.

De Mohapatra an de Murty (2003) schléissen aus dem Verglach vun den Isotope vu Sauerstoff a Stéckstoff a Marsmeteoritten, gewéinleche Chondritten an Enstatit-Chondritten, datt de Mars aus Material dat deem vun den Enstatit-Chondritten an de gewéinleche Chondritte gläicht, an engem Verhältnes vu 74:26 akkretéiert huet.

Ofhängeg vun hirem Metallundeel ginn d'E-Chondritten an d'Gruppen EH (**H**igh Metal, mat ongeféier 29% Eisen) oder EL (**L**ow Metal, mat ronn 22% Eisen) agedeelt.

Béid Gruppen däerften awer vun engem kollektiven Urspronkskierper stamen. Beim EH4-Meteorit vun Abee (Kanada), dee mat 107&nbsp;kg gréissten Enstatit, gëtt als Urspronkskierper de Planéit Merkur ugeholl, wat awer an der Fachwelt ëmstridden ass.

## Kuckt och

## Literatur
* Andrea Patzer: ''Edelgase in Enstatit-Chondriten.'' Dissertation am Fachbereich Geowissenschaften der Johannes-Gutenberg-Universität in Mainz (pdf; 1,59&nbsp;MByte)

## Um Spaweck
* ''Enstatit, Rumuruti und andere Chondrite.'' Websäit vum Haberer-Meteorit
* Thomas Witzke: ''Fotoen a Klassifikatioun: Rumuruti Chondriten an Enstatit Chondriten.''
CR132

Den **CR132** ass e Chemin repris an de Kantonen Esch-Uelzecht, Lëtzebuerg, Gréiwemaacher an Iechternach a geet vu Beetebuerg an nordëstlecher Richtung bis op de Scheedgen.

Den CR132 ass ronn 48,5&nbsp;km laang.
Schlass Ischpelt

D**'Ischpelter Schlass** läit zu Ischpelt an der Gemeng Klierf. D'Gebai wat haut do steet, ass vun 1860. D'Geschicht vum Schlass geet awer nach iwwer 200 Joer méi wäit zeréck. D'Gebai gouf an der Mëtt vun den 2000er Jore restauréiert, an ass zanter 2008, ënner dem Numm *Château d'Urspelt*, en Hotel mat Kongress- a Wellnesszentrum.

## Geschicht

D'Geschicht vum Schlass geet iwwer 300 Joer op e Landsëtz zeréck. 1860 huet den Amand Bouvier dësen ausgebaut a moderniséiert, an e Park uleeë gelooss, mat Ulmen-Alleeën. 1900, huet, nom Doud vum Bouvier, deem säin Neveu Alfred Bouvier den Domaine geierft, mä hien a seng Nokommen hu sech wéineg drëms gekëmmert. An der Zäit vum Zweete Weltkrich haten déi däitsch Besatzer do hire Quartier général fir d'Éisleker Géigend. Nom Krich ass d'Schlass no an no zerfall a gouf just nach als en Juegdchalet gebraucht. Um Enn vum 20. Joerhonnert war de Park verwëldert, an et war net méi vill vum Schlass ze gesinn.

Am August 2005 huet e Privatentrepreneur d'Schlass kaf a wärend dräi Joer an d'Rei setzen an an e Luxushotel ëmbaue gelooss. Ë.&nbsp;a. gouf e Pëtz - warscheinlech vun enger mëttelalterlecher Buerg déi do war - fräigeluecht an en Tuerm (mat engem Lift) ugebaut.

D'Schlass gouf de 26. September 2008 als nationaalt Monument klasséiert.

## D'Ischpelter Schlass haut
Zanter August 2008 funktionéiert d'Schlass als en Hotel mat Kongresszentrum (fir bis zu 500 Leit), deen een och fir Evenementer wéi Hochzäite loune kann.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Klierf

## Um Spaweck

* Säit vum Schlasshotel
Abee (Meteorit)

De Meteorit **Abee** ass e Steemeteorit, deen den 9. Juni 1952 an der Provënz Alberta a Kanada op d'Äerd gefall ass. Hie gouf als EH4-chondritesche Breckzie klassifizéiert. Am Ganze goufen 107&nbsp;kg vum Meteorit erëmfonnt.

Den Abee ass dee bis elo gréisste bekannten Enstatit-Chondrit. Wéinst senger Zesummesetzung an Textur gëtt ugeholl, datt hien eng grouss impakträich Geschicht muss hunn. Interessant ass och, datt hien, verglach mat anere Meteoritten, relativ wéineg Sauerstoff huet. Doraus gëtt ugeholl, datt säi Mammekierper an engem sauerstoffaarme Beräich vun der protoplanetarer Scheif entstanen ass. Den Abee gouf dofir och scho mat dem Merkur a Verbindung bruecht, wat allerdéngs bis elo ëmstridden ass.

## Kuckt och

* Meteorittelëscht

## Um Spaweck
*  Abee: More Questions Than Answers
Meteorittelëscht

Dës **Meteorittelëscht** ass eng Zesummestellung vun individuelle Meteoritten, déi aus wëssenschaftlechen, historeschen oder anere Grënn interessant sinn.

## Steemeteoritten

## Steen-Eisen-Meteoritten

## Eisemeteoritten

## Kuckt och

* Kesen (Meteorit)
Würzburg

**Würzburg** (mainfränkesch: *Wötzburch*) ass eng kreesfräi Stad an d'Haaptstad vum Regierungsbezierk Ënnerfranken. Et ass ausserdeem déi fënneftgréisst Stad a Bayern.

## Geographie
**Würzburg** läit am Dall vum Main. 14 Stied a Gemenge vum Landkrees Würzburg grenzen u Würzburg. Vun Norden am Auerzäresënn:
Veitshöchheim, Güntersleben, Rimpar, Estenfeld, Rottendorf, Gerbrunn, Randersacker, Eibelstadt, Reichenberg, Eisingen, Höchberg, Waldbrunn, Waldbüttelbrunn an Zell am Main

Würzburg ass an 13 Stadbezierker mat 25 Quartieren opgedeelt. D'Stadbezierker an d'Quartiere si fortlafend nummeréiert. Bei follgender Iwwersiicht sinn d'Quartiere mat hiren Numeroen den 13 Stadbezierker zougedeelt:


Würzburg Blick vom Residenzvorplatz.JPG|Vue op den Zentrum
Dächer von Rottenbauer.jpg|Rottebauer


## Verkéier

### Stroosseverkéier
Würzburg kann een iwwer follgend Autobunnen a *Bundesstraßen* erreechen:

### Ëffentlechen Transport
#### Tram
Zu Würzburg fuere fënnef Tramslinnen.


Tram Wuerzburg Cathedral.jpg| Tram
Würzburg GT-N Sanderau 1219.jpg| 
WürzburgStraßenbahn.jpg| 
WSB Straßenbahndepot Sanderau GT-N.JPG| 


#### Bussen
Vun der Gare fuere sëlleg Bussen an d'Stad an an d'Ëmgéigend.

Würzburg - Busbahnhof.JPG| Busgare

#### Eisebunn
D'Gare Würzburg ass mat dësen Destinatioune verbonnen:


Würzburg Hauptbahnhof Empfangsgebäude 0516.jpg| Gare Würzburg
Würzburg Hauptbahnhof ICE-Begegnung 0524.JPG| ICE an de Gare Würzburg
Würzburg Hauptbahnhof ICE 1042.jpg| ICE an de Gare Würzburg
Würzburg Hauptbahnhof ICE-Begegnung 0963.jpg| ICE an de Gare Würzburg
Hauptbahnhof Wuerzburg.jpg| Gare Würzburg vun uewen erof


### Loftverkéier
D'Fluchhäfe Schenkenturm, Hettstadt a Giebelstadt sinn nobäi.

Flugplatz Würzburg.jpg| Fluchhafen Schenkenturm

## Konscht a Kultur
Zu Würzburg gëtt et eng Buerg, eng Residenz an eng sëlleg Muséeën, Theateren a Kierchen.

Würzburg - Ludwigsbrücke.jpg| Ludwigsbrücke
Würzburg - Mainbrücken.jpg| Mainbrücken
Würzburg - Juliuspromenade.JPG| Juliuspromenade
Würzburg - Friedensbrücke.jpg| Friedensbrücke
Würzburg - Falkenhaus.jpg| Falkenhaus
Residenz Würzburg.jpg| Residenz
Main in Würzburg.jpg| Main
Würzburg Rathaus.JPG| Märei
Würzburg - Käppele (Sommer).jpg| Käppele
Markt-Falkenhaus-Wuerzburg.jpg| Maart, Falkenhaus


## Um Spaweck

*  Stadt Würzburg
Lucile Saint-Simon

D**'Lucile Saint-Simon**, gebuer den 19. Oktober 1932 zu Corbeil-Essonnes, ass eng franséisch Schauspillerin.

Si ass mam Schauspiller Georges Rivière bestuet.

## Filmographie
* 1953: *Dortoir des grandes* vum Henri Decoin mam Jean Marais a Françoise Arnoul 
* 1956: *Mannequins de Paris* vum André Hunebelle mam Madeleine Robinson an Ivan Desny
* 1960: *[[Les bonnes femmes]]* vum Claude Chabrol mam Clotilde Joano, Stéphane Audran a Bernadette Lafont 
* 1960: *[[Arrêtez les tambours]]* vum Georges Lautner mam Bernard Blier an Anne Doat
* 1960: *[[Tendre et violente Elisabeth]]* vum Henri Decoin mam Christian Marquand 
*1960: *[[Ravissante]]* vum Robert Lamoureux mam Sylva Koscina a Philippe Noiret
* 1960: *The Hands of Orlac* vum Edmond T. Gréville mam Mel Ferrer, Dany Carrel a Christopher Lee 
* 1961: *No dispares contra mí* vum José Maria Nunes mam Angel Aranda
* 1962: *Le roi des montagnes* vum Willy Rozier mam Félix Marten a Robert Berri
* 1962: *Le dernier quart d'heure* vum Roger Saltel mam Georges Rivière an Dora Doll
* 1963: *Commissaire mène l'enquête* vum Fabien Collin mam Georges Rivière, Dany Carrel a Robert Hossein
* 1963: *[[La vergine di Norimberga]]* vum Antonio Margheriti, mam Georges Rivière, Rossana Podestà a Christopher Lee
* 1965: *La donnaccia* vum Silvio Siano, mam Georges Rivière an Dominique Boschero

## Um Spaweck
Krater

Als **Krater** bezeechent een:
* Krater (Behälter), am anticke Griicheland e Behälter fir d'Mësche vu Wäin a Waasser
*kreesfërmeg, flaach verdéift Uewerflächestruktur op der Äerd:
** Vulkankrater, d'Verdéiwung vun engem Vulkan, aus där d'Magma austrëtt oder ausgetrueden ass
** Explosiounskrater, eng meescht triichterfërmeg Verdéiwung vun der Äerduewerfläch
** Sinterkrater, en Hiwwel deen duerch Mineraloflagerunge vun enger Quell entstanen ass 
** Erosiounskrater, eng Verdéiwung, déi duerch Erosiounentstanen ass
*kreesfërmeg, flaach verdéift Uewerflächestruktur op planetaren Himmelskierper:
** Aschlagkrater, eng Verdéiwung, déi duerch e Meteorittenaschlag entstanen ass
** Moundkrater
** Marskrater
* E Videospill: Krater (Videospill)
CR134

Den **CR134** ass e Chemin repris am Kanton Gréiwemaacher a geet vun Éinen an nordwestlecher Richtung op Rued-Sir an dann an nordëstlecher Richtung bis op Waasserbëlleg.

Den CR134 ass ronn 31,6&nbsp;km laang.
## Biller

Käschtebamallee Mensdorf.jpg|Käschtebamallee um CR134 zu Menster
Mertert wayside shrine (1882).jpg|Weekräiz (1882) tëscht Manternach a Mäertert
Manternach-Mertert, ligne CFL 3, Manternacher Fiels (101).jpg|D'Eisebunnsbréck iwwer d'Sir, am Manternacher Fiels
CR134B

Den **CR134B** ass e Chemin repris am Kanton Gréiwemaacher. Et ass eng Verbindungsstrooss zu Wecker tëscht dem CR134 an der N14.

Den CR134B ass ronn 650 m laang.
Brahin (Meteorit)

De **Meteorit Brahin** gouf 1807 am Woblast Homel a Wäissrussland, vu Bauere fonnt.

Hie war nom Meteorit Krasnojarsk am Joer 1749 deen zweete Meteorittefonnt a Russland. D'Haaptmass hat ronn 850&nbsp;kg gewien.
De Meteorit staamt aus der Haaptasteroidenceinture a gëtt als Pallasit, eng Grupp vu Steen-Eisemeteoritten, klassifizéiert.

Cheemesch Zesummesetzung: 36,5&nbsp;% SiO2; 13,7&nbsp;% FeO; 43,2&nbsp;% MgO; 0,3&nbsp;% MnO; 3,82&nbsp;% P2O5

## Kuckt och

* Meteorittelëscht
Steen-Eisemeteorit

**Steen-Eisemeteoritten**, fréier och **Siderolith** genannt, maache mat ronn fënnef Prozent nëmmen ee klengen Deel vun alle Meteoritten aus. Si bestinn, wéi den Numm et undeit, aus enger Mëschung vu Silikatmineraler am fir Eisemeteoritte charakteristeschen Eisen-Néckelalliage. Si ginn a follgend Gruppen ënnerdeelt:
* Pallasitten
* Mesosideritten
* Bencubbinitten
* Lodranitten
* Siderophyrten

Am Kär vun de Pallasitte fënnt een zentimetergrouss, grénggielzeg Magnesiumräich Olivin-Kristallen, déi an eng metallesch Grondstruktur agebett sinn. Typescherweis läit d'Verhältnes vun Olivin a Metall bei ongeféier een zu zwee. Wann de Metallundeel méi héich ass gesäit ee, genee wéi bei den Eisemeteoritten, d'Widmanstätten-Strukturen. Si stame méiglecherweis aus der Grenzzon tëscht dem olivinräiche Mantel an deem duerch Eisen an Néckel dominéierte Kär vu fréieren Asteroiden. Déi aner Steen-Eisemeteoritten hu méi komplex Strukturen an Zesummesetzungen.

## Kuckt och

* Meteorittelëscht
Mesosiderit

D**'Mesosideritte** gehéieren zu der Grupp vun de Steen-Eisemeteoritten. Si bestinn aus enger chaotescher Struktur aus Néckel-Eisen a brekziéierte Silikater, déi sech hirersäits aus Pyroxen, Plagioklas an Olivin zesummesetzen.

D'Existenz vu Brekzië léisst op e gréisseren Impakt schléissen.
Méiglecherweis sinn d'Mesosideritte beim Zesummestouss vun zwéi groussen differenzéierten Asteroiden entstanen.

## Kuckt och

* Siderit
Pallasit

D**'Pallasitte** gehéieren zu der Grupp vun de Steen-Eisemeteoritten. Et gëtt ugeholl, datt se sech an differenzéierten Asteroiden, an der Grenzschicht tëscht dem Néckel-Eisen-Kär an dem Silikatmantel bilden.

Pallasitte bestinn aus Olivinkristaller, déi an enger Struktur aus Néckel-Eisen agebett sinn. Si goufen nom däitsche Wëssenschaftler Peter Simon Pallas genannt. De Pallas hat bei senge Reesen a Sibirien bei Krasnojarsk den éischte *Pallasit* fonnt.

D'Pallasitte goufen wéinst hirer ënnerschiddlecher cheemescher Zesummesetzung an dräi Gruppen agedeelt:

* Pallasitte vun der Haaptgrupp; bekanntste Vertrieder ass de *Pallas-Eisen*, deen am Joer 1749 a Sibirie fonnt gouf. Dëse bedeitenden, haut ënner dem Numm „Krasnojarsk“ bekannte Meteorit gouf vum Peter Simon Pallas an de Jore 1772 bis 1777 fir d'éischt ënnersicht an am Wierk vum Ernst F. F. Chladni 1794 publizéiert. Weider grouss a bedeitend Pallasit-Fondplaze goufen ë.&nbsp;a. 1807 a Wäissrussland (*[[Brahin (Meteorit)|Brahin]]*) an 1951 an Argentinien (*Esquel*) gemaach.
* Eagle-Station-Grupp
* Pyroxen-Pallasitten

All dës Gruppe goufen an engem eegenen Urspronkskierper geformt.

Am Abrëll 2008 gouf vum Bonham zu New York d'1000&nbsp;kg Haaptmass vum Fukang Pallasitt (am Joer 2000 a China fonnt ginn) ugebueden. De geschate Präis louch bei 2 Milliounen US-Dollar, awer de Meteorit gouf net verkaaft.

**Pallasit** gëllt och als Synonym fir d'Eisen dat a Meteoritten (och Steeneisemeteoritten) virkënnt.

## Kuckt och
CR135

Den **CR135** ass e Chemin repris an de Kantone Gréiwemaacher an Iechternach a geet vu Wecker an nordëstlecher Richtung bis op Méischdref.

Den CR135 ass ronn 14,1&nbsp;km laang.
CR136

Den **CR136** ass e Chemin repris an de Kantone Gréiwemaacher an Iechternach a geet vun der Buddelerbaach an nërdlecher Richtung bis op den CR137 bei Heeschbreg.

Den CR136 ass ronn 7,9&nbsp;km laang.
CR138

Den **CR138** ass e Chemin repris am Kanton Iechternach. Et ass eng Verbindungsstrooss vu Bech bis op d'Kräizung mam CR135 bei Hierber.

Den CR138 ass ronn 4,1&nbsp;km laang.
Kapellen zu Beidler

Zu Beidler, an der Gemeng Jonglënster, gëtt et véier Kapellen, wouvun der dräi am Duerf selwer an eng, d'Donatuskapell, baussent dem Duerf stinn. Déi véier Kapelle sinn a Privatbesëtz.

## Kapell ''A Fiesch''
D'Kapell steet an der Eescheler Strooss (rue d'Eschweiler) virum Haus mam selwechten Hausnumm. An der Kapell ass eng Muttergottesstatu opgestallt. Et ass net gewosst wéini d'Kapell gebaut gouf, et gëtt awer ugeholl, datt se vun deenen dräi Kapellen am Duerf déi eelst ass, datt se also virun 1915 gebaut gouf.

## Kapell ''A Ludes''
Si steet vis-à-vis vum Haus mam selwechten Hausnumm. D'Kapell gouf 1915, am Éischte Weltkrich, gebaut. Am Bou iwwer dem Agank steet de Chronogramm
IN BE**LL**O TRE**M**ENTES **CV**STO**DI**ET REG**I**NA PA**CI**S A**C** SER**V**AB**I**T
Iwwersat: An de Gefore vum Krich wäert d'Kinnigin vum Fridden eis beschützen a retten.
De Chronogramm ergëtt d'réimesch Zuelen MDCCCLLVVIIIII, also d'Joer 1915.

## Kapell ''A Wonesch''
Dës Kapell steet op der Kräizung vun der *Eeschelerstrooss* mat der N14. Um Altor bannenan ass eng Pietà opgestallt.

## Donatuskapell
Si steet lénks laanscht d'Strooss, déi vu Beidler op Eescheler féiert, an ass dem hellegen Donatus geweit. Et ass net gewosst, wéini d'Kapell gebaut gouf.

## Quell
* Anonym, s.d. [2006]. *Die Kapellen von Beidweiler*. In: *Beidler fréier an haut*. Erausgi vum Kiercherot vu Beidler. Dréckerei Saint-Paul, Lëtzebuerg. 264 S. Cf. S. 35-39.
Hoba (Meteorit)

Den **Hoba-Meteorit** (an der Fachliteratur och deelweis nëmmen als **Hoba** bezeechent) ass dee bis elo gréissten Eisemeteorit, deen op der Äerd fonnt ginn ass. Hie läit um Areal vun der "Hoba"-Farm an den Otavibierger, ongeféier 20&nbsp;km westlech vu Grootfontein an Namibia.

Zanter dem 15. Mäerz 1955 respektiv dem 13. Abrëll 1979 ass de Meteorit en nationaalt Monument.

## Beschreiwung
D'Donnéeën iwwer d'Gewiicht schwiewen tëscht 50 a 60 Tonnen. Seng fréier Moosse waren 2,70&nbsp;m × 2,70&nbsp;m × 0,90&nbsp;m. De Meteorit war viru ronn 80.000 Joer op d'Äerd opgeschloen a läit ëmmer nach op der selwechter Plaz. Säi geschaten Alter läit bei 190 bis 410 Millioune Joer.

De Meteorit besteet zu ronn 82 % aus Eisen, zu 16 % aus Néckel an zu ongeféier 1 % aus Kobalt. Doriwwer eraus huet hie Spuerenelementer wéi Chrom, Gallium, Germanium, Iridium, Kuelestoff, Koffer, Schwiewel an Zénk. Meteoritte mat Néckelundeeler vun iwwer 15 % ginn als Ataxitte bezeechent.

## Entdeckung
Vum Meteorit war kee Krater méi erhalen an d'Entdeckung war reng zoufälleg. Wéi de Bauer säi Feld mat engem Uess ploue wollt, hat hien e metallescht Geräisch héieren, bis säi Plou stoe bliwwen ass. Kuerz drop gouf de Meteorit fräigeluecht a vum Wëssenschaftler Jacobus Hermanus Brits identifizéiert a beschriwwen. De Bericht gouf 1920 publizéiert an ass am Grootfontein Musée ze gesinn.

## Weider Geschicht
De Besëtzer J. Engelbrecht huet am Joer 1987 dem *Rot fir Monumenter*, d'Gebitt ronderëm de Meteorit geschenkt. Dodropshi gouf den Areal ronderëm de Meteorit vum *Monumente-Rot* an der *[[Rössing-Mine|Rössing Uranium Ltd.]]* amenagéiert.

D'Äerdräich ëm de Meteorit gouf ausgegruewen an eng Aart Amphitheater gouf ugeluecht. Weider goufen Toiletten, e breede Pad bei de Meteorit, e klengt Keesenhaus mat engem Geschäft a Grillplazen ugeluecht.

## Kuckt och

* Meteorittelëscht

## Literatur
* Eintragung in der Datenbank des Meteoritical Bulletin

## Um Spaweck
*  Hoba Meteorit mat virtuellem Rondgank
Ensisheim (Meteorit)

De Meteorittefall vun **Ensisheim** ass ee vun den eelste gesécherte Meteorittefäll an Europa, vun deem nach Meteorittematerial disponibel ass.

Am Virmëtteg vum 7. November 1492 war en 127&nbsp;kg schwéiere Steemeteorit mat héijer Vitess an d'Äerdatmosphär agetratt. De Meteorit hat eng grouss Liichtspuer iwwer den Himmel gezunn, a war mat Gedonner an der Géigend vun der elsässesche Stiedchen Ensisheim op e Feld geschloen.

D'Erreegnes gouf vu ville Bierger observéiert, ënner hinnen och den Zeechner Albrecht Dürer, dee seng Andréck op enger faarweger Zeechnung festgehalen hat. De Fall hat groussen Intressi bei der Populatioun. De Sebastian Brant hat e Fluchblat publizéiert mat engem Bericht iwwer de Meteor.

Den däitsche Kinnek Maximilian I. war eegens ugereest, fir méi iwwer den Donnersteen ze wëssen a Geriicht driwwer ze halen. Well hien däiwelech Muechten dra gesinn huet, hat hien de Meteorit a Kette leeën an an der Parkierch ophänke gelooss.

Am Laf vun der Zäit goufen ëmmer nees Stécker vum Meteorit erofgeschloen, déi haut a Museeën an a Sammlunge sinn. E Reschtstéck vu 55,75&nbsp;kg ass am Musée Palais de Régence zu Ensisheim ze gesinn.

Den Ensisheim ass e Steemeteorit vum Typ LL6 aus der Grupp vun de gewéinleche Chondriten.
## Kuckt och

* Meteorittelëscht

## Um Spaweck

* „Der grüsam Donnerschlag von Ensisheim“, Bodensee-Observatoire
* Meteoriten-Show Ensisheim 2007, Observatoire Singen
Schlass Biertreng

D**'Schlass Biertreng** ass e Schlass zu Biertreng an der Gemeng Schieren. Et läit um lénksen Uwänner vun der Uelzecht.

Den 19. Januar 2018 gouf et als *nationaalt Monument* op d'Lëscht vun de klasséierte Monumenter agedroen.

## Geschicht
Déi eelst Deeler ginn op d'13. Joerhonnert zeréck. D'Schlass gouf vum Gaspard-Florent de Breiderbach gebaut. Géint 1775 ass d'Schlass a senger haiteger Form entstanen. Zanter 1813 war et am Besëtz vun der Famill de Blochausen, notamment dem Baron Félix de Blochausen, fréiere Premierminister vu Lëtzebuerg. Zanter 1935 war d'Schlass am Besëtz vun der Famill vum fréiere belsche Premierminister Charles de Broqueville. Nodeems déi lescht Bewunnerin vum Schlass, d'Baronne Claudine de Broqueville am Januar 2018 gestuerwe war, gouf d'Rout Kräiz duerch en Don Proprietär vum Schlass. D'Rout Kräiz huet et duerno verkaaft.

Am Mäerz 2021 gouf de pensionéierten Entreprener a Grënner vun der Firma Stugalux Jos Bourg, deen de 16. Juni 2022 am Alter vun 71 Joer gestuerwen ass, neie Proprietär vum Schlass an de ronn 85 Hektar Bëscher a Wisen. D'Schlass gëtt fir privat Wunnzwecker benotzt. De Syndicat intercommunal Nordstad war och um Schlass interesséiert. De Präis soll méi héich wéi 5,2 Millioune gewiescht sinn.

De fréieren Zougang zum Schlass ass vu Schieren aus duerch eng Allee aus Routbichen an iwwer eng prunkvoll Bréck iwwer d'Uelzecht verlaf. D'Bréck gouf 1844 aus roudem Sandstee gebaut, gouf awer am Zweete Weltkrich zerstéiert an duerno net méi opgebaut.

## Literatur
* Schoentgen M., 2021, *Schlass Biertreng – Eng eemoleg Lëtzebuerger Geschicht*, Texter Mil Goerens, S.l.: M. Schoentgen, 248 S, ISBN 978-99959-0-647-4, a-z.lu
* Conrad, D., 2020. *Das Menschliche entdecken. Marc Schoentgen taucht in die Geheimnisse von Schloss Birtringen ein*. Luxemburger Wort vum 18. Dezember 2020, S. 22.
* *Schloss Birtringen: ein Stück Nationalgeschichte* am Luxemburger Wort vum 19. Mee 2015, S. 31

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer

## Um Spaweck

* Monique Kater, Schlass Biertreng - E Schlass, dat kee wëll op rtl.lu den 8. Juli 2019
* D'Rout-Kräiz verkeeft d'Biertrenger Schlass, paperjam.lu 21. Januar 2021
NGC 4183

Den **NGC 4183** ass eng am New General Catalogue verzeechent Spiralgalaxie, déi am Stärebild Canes Venatici (Juegdhond) läit an ongeféier 55 Millioune Liichtjoer vun eis ewech ass.D'Galaxie gouf am Joer 1778 vum Astronom Wilhelm Herschel entdeckt. Den NGC&nbsp;4183 ass mat engem Duerchmiesser vu ronn 80.000 Liichtjoer eppes méi kleng wéi eis Mëllechstrooss. Se huet e visuell schwaache Kär an eng oppe Spiralstruktur, déi allerdéngs net direkt gekuckt ka ginn, well de Bléck vun der Äerd aus, änlech wéi och am Fall vun der Andromedagalaxie, praktesch genee op d'Säit vum Objet fält.

## Kuckt och
CR141A

Den **CR141A** ass e Chemin repris am Kanton Gréiwemaacher. Et ass eng Verbindungsstrooss vu Mäertert bis op d'Kräizung mam CR141 bei Waasserbëlleg.

Den CR141A ass ronn 1,6&nbsp;km laang.
CR142

Den **CR142** ass e Chemin repris am Kanton Gréiwemaacher a geet vun Ohn an nërdlecher Richtung bis op de Potaschbierg.

Den CR142 ass ronn 11,2&nbsp;km laang.
CR142A

Den **CR142A** ass e Chemin repris am Kanton Gréiwemaacher. Et ass eng Verbindungsstrooss bei Fluessweiler tëscht dem CR142 an dem CR122.

Den CR142A ass ronn 400 m laang.
CR139A

Den **CR139A** ass e Chemin repris am Kanton Gréiwemaacher. Et ass eng Verbindungsstrooss zu Gréiwemaacher tëscht dem CR137 an dem CR139.

Den CR139A ass ronn 75 m laang.
NGC 4151

Den **NGC 4151** ass eng Balkespiralgalaxie vum Typ SBab a läit am Stärebild Canes Venatici. D'Galaxie huet eng Wénkelausdeenung vu 6,3'&nbsp;×&nbsp;4,5' an eng visuell Magnitude vun 10,3&nbsp;mag. Si gouf de 17. Mäerz 1787 vum Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.

D'Spiralgalaxie NGC 4151 ass 62 Millioune Liichtjoer vun eis ewech. Dat ass d'Resultat vun enger neier Miessmethod, déi vu Fuerscher aus Dänemark, Groussbritannien a Japan entwéckelt gouf. D'Team huet e Stëbsrank benotzt fir dat supermassiivt Schwaarzt Lach am Zentrum vum NGC 4151 prezis ze bestëmmen. Déi nei Method kéint an Zukunft nei a méi genee Vermiessungen am Weltraum erméiglechen.

Dat Schwaarzt Lach am Zentrum vum NGC 4151 ass aktiv, et fält also Matière dran, hëtzt sech dobäi op a sent dann ënner anerem energieräich ultraviolett Stralung aus. Déi UV-Stralung erwäermt e Rank aus Stëbs, deen duerch d'Opwiermung am Infraroutberäich opliicht. Den Trick vum Sebastian Hönig vun der brittescher University of Southampton a senge Kolleegen: D'Fuerscher hunn déi zäitlech Differenz gemooss, mat där Stralungsschwankungen am UV- an am Infraroutberäich optrieden. Déi dauert 30 Deeg – déi ultraviolett Stralung brauch also 30 Deeg, fir vum Schwaarze Lach bis an de Stëbsrank ze kommen. Mat der bekannter Ausbreedungsvitesse vun der Stralung – der Liichtvitess – ergëtt sech doraus de reale Radius vum Stëbsrank.

Mat Hëllef vun héichopléisenden interferometreschen Observatioune mat de béiden zéng Meter grousse Keck-Observatoiren op Hawaii konnt d'Team ausserdeem de Wénkelduerchmiesser vum Stëbsrank moossen: Hien ass 12 Milliounstel Grad grouss. Mat deem aus der zäitlecher Differenz bestëmmte Radius ergëtt sech doraus da mat Hëllef vun einfacher Trigonometrie d'Distanz vum Himmelsobjet. (Stand: Dezember 2014)

## Kuckt och

## Um Spaweck

* SEDS
* http://dx.doi.org/10.1038/nature13914
Onofhängegkeetsmonument Beidler

D**'Onofhängegkeetsmonument zu [[Beidler]]** gouf 1939, bei der Geleeënheet vun der Feier vun der 100-järeger Onofhängegkeet vu Lëtzebuerg ageweit. D'Monument steet laanscht d'Strooss, an enger klenger Parkanlag, vis-à-vis vun der Kierch vu Beidler.

## D'Monument
Um zirka 1,50 Meter héije Monument aus Steen ass e Relief mat der Muttergottes, mat Flilleken an engem Hellegeschäin ze gesinn. Drënner ass de Wope vu Lëtzebuerg mam Roude Léiw. Um Sockel steet, an der Schreifweis vun deemools:
:DU GUTT LE'W MAMM
:HÂL IWER ONS DENG MÄCH-
:TEG HAND, BEWÂCH ONST KLENGT
:LE'FT HEMECHTSLAND

Op der rietser Säit vum Monument steet: *[[Mir wëlle bleiwe wat mir sinn]].*
Op der lénkser Säit, an engem Rondel, steet: 1839 1939.

## D'Plaz vum Monument
D'Monument gouf 1939 nieft dem Haus Mertens-Erpelding opgeriicht. Duerno koum et virun d'Paschtoueschhaus, bis et spéider op der haiteger Plaz, do wou fréier déi al Molkerei stoung, opgeriicht gouf.

## Literatur
* Anonyme, s.d. [2006]. *Das "Onofhängegkeets-Denkmal"*. In: *Beidler fréier an haut*. Erausgi vum Kiercherot vu Beidler, Dréckerei Saint-Paul, Lëtzebuerg, 264 S. (Cf. S. 41).

## Kuckt och
* Nationalmonument vun der Onofhängegkeet bei Miersch
* Kapellen zu Beidler

## Um Spaweck
Messier 19

De **Messier 19** (och als NGC 6273 bezeechent) ass e +7,47&nbsp;mag helle Kugelstärekoup mat enger Wénkelausdehnung vu 17,0 ' am Stärebild Ophiuchus.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Paul May

Et gëtt verschidde Persounen déi Paul May heeschen:
* Paul May (1909-1976), däitsche Filmregisseur, Filmproduzent an Dréibuchauteur.
* Paul May (1935-2024), lëtzebuergesche Foussballspiller.
Geozentrescht Koordinatesystem

D**'geozentrescht Koordinatesystem** ass en dräidimensionaalt rechtwénklegt kartesescht Koordinatesystem mat de Koordinaten X, Y an Z. Säi Koordinatenurspronk (0,0,0) läit am Massemëttelpunkt vun deem als Modell vun der Äerd gewielter Referenzellipsoid.

D'Z-Achs verleeft laanscht d'mëttels Rotatiounsachs vun der Äerd. Si gëtt vum Internationalen Déngscht fir Äerdrotatioun a Referenzsystemer (IERS) als IERS-Referenz-Pol (IRP) festgeluecht an et gi sou déi aktuell exakt Polbeweegungen ignoréiert. D'X-Achs verleeft op der Héicht vum Equator duerch den Nullmeridian (Greenwich). Also verleeft d'Y-Achs, well si am rechte Wénkel zu den aneren zwou Achse steet, an Héicht vum Equator no Osten.

D'Koordinatenachse bilden e Rietssystem, dat sech mat der Äerd dréit. Sou bleift den Ofstand vun engem Punkt an dësem Koordinatesystem ëmmer d'selwecht am Verhältnes zu enger bestëmmter Plaz op der Äerduewerfläch.

E bekannt geozentrescht Koordinatesystem ass d'ECEF (Earth-Centered, Earth-Fixed) System, dat bei der Satellittennavigatioun gebraucht gëtt fir d'Positioun vun de Satellitten ze beschreiwen. Et gëtt benotzt, well een dobäi kee spezifeschen Ellipsoid brauch unzeginn.

## Kuckt och

* Himmelskoordinaten
* Geozentrum
* Geodeteschen Datum

## Um Spaweck
* globaalt geozentrescht Koordinatesystem
NGC 4157

Den **NGC 4157** ass eng Balkespiralgalaxie vum Typ SBb am Stärebild Ursa Major.

D'Galaxie gouf den 9. Mäerz 1788 vum Wilhelm Herschel entdeckt.

Am NGC&nbsp;4157 goufen d'Supernovaen *SN&nbsp;1937A*, *SN&nbsp;1955A* an d*'SN&nbsp;2003J* observéiert.


## Kuckt och

## Um Spaweck
* NASA/IPAC Extragalactic Database
* SIMBAD Astronomical Database
* SEDS
Europäesch Wandervereenegung

D**Europäesch Wandervereenegung** ass en Daachverband vun Organisatiounen a Verwaltungen, déi sech mam Wanderen ofginn oder dofir zoustänneg sinn. De Veräi gouf 1969 an Däitschland gegrënnt. Iwwer seng méi wéi 50 Memberorganisatioune vertrëtt den Daachverband d'Interessie vu méi wéi 3 Milliounen Wanderer. Si initiéiert a betreit déi Europäesch Wäitwanderweeër.

## Ziler
* Entworf, Markéierung an Ënnerhalt vun 11 Wäitwanderweeër an Europa
* Entworf, Markéierung an Ënnerhalt vu grenziwwerschreitende Wanderweeër
* Organisatioun vu pan-europäeschen Eventer

## Zertifiéiert Weeër zu Lëtzebuerg
* Éislek Trail (Fr.: Escapardenne);

## Um Spaweck
*Offiziell Internetsäit vun der Europäescher Wandervereenegung
Schierbaach

D**'Schierbaach** ass en Lieu-dit am Norde vun der Gemeng Hiefenech.
## Geographie
Schierbaach huet säin Numm vun der Baach mam selwechten Numm, déi vun Osten no Weste vum Plateau erof an d'Wäiss Iernz leeft.

Just e puer Haiser vun der Agglomeratioun vu Schierbaach, déi laanscht den CR118 läit, gehéieren zu der Gemeng Hiefenech; déi meescht, déi méi ënnen, am Westen, stinn, gehéieren zu der Gemeng Fiels.

## Geschicht

## Kuckeswäertes

## Kuckt och
NGC 1581

Den **NGC 1581** ass eng am New General Catalogue verzeechent Spiralgalaxie, déi am Stärebild Dorado läit.

D'Galaxie gouf vum Astronom John Herschel am Joer 1834 mat sengem 18,7-Zoll-Newton-Teleskop entdeckt.
## Kuckt och
Messier 36

De **Messier 36** (och als *NGC 1960* bezeechent) ass ee vun dräi oppene Stärekéip am Wanterstärebild Auriga. Seng Hellegkeet ass +6,0&nbsp;mag, seng Wénkelausdehnung ass 12'.

Mat enger Spektiv vun 10×50 gesäit een eng kleng Wollek mat 10-15 Stäre vun der 9.-10. Gréisst, an engem 20&nbsp;cm-Spigelteleskop schonn iwwer 60, awer manner wéi bei sengen noen Noperen M37 an M38. Am Ganzen däerft en 200 Stären hunn.
CR143

Den **CR143** ass e Chemin repris an de Kantone Réimech a Gréiwemaacher a geet vu Kanech an nordëstlecher Richtung bis op d'N1 tëscht dem Potaschbierg a Gréiwemaacher.

Den CR143 ass ronn 10,8&nbsp;km laang.
CR144

Den **CR144** ass e Chemin repris an de Kantone Réimech a Gréiwemaacher a geet vun Éiter an ëstlecher Richtung bis op Éinen.

Den CR144 ass ronn 9,9&nbsp;km laang.
Messier 38

De **Messier 38** (och als *[[New General Catalogue|NGC]] 1912* bezeechent) ass ee vun dräi oppene Stärekéip (nieft M36 an M37) am Wanterstärebild Auriga. Seng Hellegkeet ass +6,4&nbsp;mag, seng Wénkelausdehnung ass 21'.

Mat der Spektiv 10×50 gesäit een eng kleng Wollek mat enger Handvoll Eenzelstären 9.-10. Gréisst, mat engem klengen Teleskop eng däitlech Kräizform, déi awer mat méi engem groussen Teleskop nees verschwënnt. An engem 20cm-Spigelteleskop gesi routinéiert Observateure schonn 100 bis 150 Stären, déi sech zu der Mëtt hi konzentréieren an deelweis a Reien opgebaut sinn.
Dirk Bach

Den **Dirk Bach**, gebuer den 23. Abrëll 1961 zu Köln, a gestuerwen 1. Oktober 2012 zu Berlin, war en däitsche Schauspiller, Synchronspriecher, Moderateur a Komiker.

Seng Carrière huet en 1978 beim Theater ugefaangen, wou e bis zum Schluss grouss Erfolleger hat. Dem Fernseepublikum war dës Säit vun deem polyvalente Schauspiller manner bekannt, opgefall ass e virun allem mat der Dirk Bach Show (1992-1994), als Urmel an Urmel aus dem Eis (2005), an un der Säit vun der Sonja Zietlow an der Dschungelshow Ich bin ein Star - Holt mich hier raus! (2004-2012).

Privat huet e mat sengem laangjärege Liewenspartner zu Köln gelieft.

## Filmographie
### Sendungen
* 1986: *Kir Royal*
* 1992-1994: *Dirk Bach Show*
* 1994: *Die Weltings vom Hauptbahnhof - Scheidung auf Kölsch*
* 1994: *Drei zum Verlieben*
* 1995: *Marys verrücktes Krankenhaus*
* 1996-2001: *Lukas*
* 1998: *Varell & Decker*
* 1999-2002: *Oggy und die Kakerlaken* (Synchronspriecher)
* 2000-2007: *[[Sesamstraße]]* (als Pepe)
* 2002: *Der kleine Mönch*
* 2004-2012: *Ich bin ein Star - Holt mich hier raus!* (Staffelen 1-6)
* 2004-2011: *Schillerstraße* (Staffelen 1, 2 a 4-7)
* 2006-2008: *Frei Schnauze/Frei Schnauze XXL*
* 2009: *Einfach Bach!*
* 2010: *Verbotene Liebe*
* 2011: *Die ARGE Talk Show*
* 2011: *Bauernfrühstück - der Film*

### Filmer
* 1983: *Kiez - Aufstieg und Fall eines Luden*
* 1984: *Im Himmel ist die Hölle los / Hullygully in Käseburg*
* 1985: *Peter macht den Acker frisch!* (Fernseefilm)
* 1985: *Bas-Boris Bode* (Fernseeserie)
* 1988: *Krieg der Töne* (TV-Experimentalfilm)
* 1989: *Im Jahr der Schildkröte*
* 1993: *Kein Pardon*
* 1995: *Nich’ mit Leo*
* 1997: *Rendezvous des Todes* (Fernseefilm)
* 1998: *Frau Rettich, die Czerni und ich*
* 1999: *Zum Sterben schön* (Fernseefilm)
* 2001: *Das Rätsel des blutroten Rubins* (Fernseefilm)
* 2001: *Der Mann, den sie nicht lieben durfte* (Fernseefilm)
* 2003: *Karlchens Parade*
* 2003: *Suche impotenten Mann fürs Leben*
* 2003: *Crazy Race*
* 2004: *Crazy Race 2 - Warum die Mauer wirklich fiel* (Fernseefilm)
* 2005: *Popp Dich schlank!* (Fernseefilm)
* 2005: *Urmel aus dem Eis* (Fernseefilm)
* 2006: *Zwei zum Fressen gern* (Fernseefilm)
* 2006: *Rock 'n' Roll Wild Boys* (Gaaschtoptrëtt)
* 2006: *Crazy Race 3 - Sie knacken jedes Schloss* (Fernseefilm)
* 2007: *Die Märchenstunde|ProSieben Märchenstunde - Des Kaisers neue Kleider* (Fernseefilm)
* 2008: *African Race - Auf der Jagd nach dem Marakunda* (Fernseefilm)
* 2008: *ProSieben Märchenstunde - Dornröschen* (Fernseefilm)
* 2008: *Treuepunkte* (Fernseefilm)
* 2008: *Tom und das Erdbeermarmeladebrot mit Honig* (Fernseefilm)
* 2008: *Dornröschen*
* 2008: *Il Giardino* (Kuerzfilm)
* 2009: *Lauras Stern und der geheimnisvolle Drache Nian* (Synchronspriecher)
* 2009: *Oben* (Synchronspriecher)

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Éislek Trail

**Éislek Trail**, offiziell **Escapardenne Eisleck Trail**,, ass e Wanderwee op der belsch-lëtzebuergescher Grenz, deen iwwer 104&nbsp;km follgend Etappe virgesäit:

Den Éislek Trail ass als Projet am Kader vum EU-Programm Interreg IV-A tëscht 2009 an 2012 entwéckelt ginn. Haaptpartner waren de Parc naturel des deux Ourthes op belscher Säit an d'Fondatioun Hëllef fir d'Natur fir déi lëtzebuergesch Streck.
Den Éislek Trail gouf den 1. Oktober 2012 ageweit a krut de Label vun der Europäescher Wandervereenegung.

2015 gouf den Escapardenne Lee Trail inauguréiert, deen den Éislek Trail mat der Nordstad verbënnt.

## Literatur
* Castermans Marie-Eve, Sébastien Este, Yves Kail, Michèle Paligot & Claude Schiltz, 2012. ESCAPARDENNE Eisleck TRAIL. Parc naturel des deux Ourthes & natur&ëmwelt - Fondatioun Hëllef fir d'Natur. 182 p.
* Milbert, N., 2012. *Offizielle Einweihung des Wanderwegs "Escapardenne - Éisleck Trail". Wilder Charme der Ardennen.* Luxemburger Wort vum 3. Oktober 2012, S. 29.

## Illustratiounen

Fichier:Luxembourg Walking Trail Sign at Schuttbourg.jpg|Schëld vum Éislek Trail beim Schibbreger Schlass


## Kuckt och
* Wanderweeër zu Lëtzebuerg
* La traversée des pays et des âges, e lëtzebuergesch-belsche Wanderwee an den Ardennen

## Um Spaweck
* escapardenne.eu