open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pamela M. Kilmartin

D**'Pamela Margaret Kilmartin** ass eng neiséilännesch Astronomin.

D'Kilmartin schafft um Mount-John-Observatoire op der Universitéit Canterbury no beim Tekaposee an ass Member bei der *Royal Astronomical Society of New Zealand* (RASNZ).

Si beschäftegt sech virrangeg mat der Sich no Koméiten an Asteroiden. Zesumme mat hirem Kolleeg Alan C. Gilmore huet si 40 Asteroiden entdeckt. Den Asteroid (3907) Kilmartin ass no hir benannt ginn.

## Kuckt och
Alan Charles Gilmore
Oder

D**'Oder** (***Odra*** op Polnesch, Tschechesch a Sorbesch) ass en 854&nbsp;km laange Stroum an Zentraleuropa. Se leeft duerch Tschechien (112&nbsp;km) a Polen (742&nbsp;km), a mécht op enger Längt vun 187&nbsp;km d'Grenz tëscht Däitschland a Polen. Hir Mëndung ass am Stettiner Haff, wou se ronderëm d'Inselen Usedom a Wolin an d'Baltescht Mier leeft.

A Polen ass et den zweetlängste Floss no der Wisła.

## Geographie
D'Quell vun der Oder/Odra ass an Tschechien, nordwestlech vu Kozlov am *Fidlův kopec* an de miereschen Oderské vrchy ("Oderbierger").

Déi éischt 131 Kilometer leeft ze duerch Tschechien. Bei Bohumín op enger Héicht 195 m, wou se vun der Olsa gefiddert gëtt, geet et eriwwer a Polen, wou hire Laf duerch Schlesien an Nidderschlesien (mat senger Haaptstad Wrocław *(Breslau)*) féiert. Eppes méi wäit, vun do un, wou vu Süden d'Lausitzer Neiße bei Ratzdorf a Brandenburg dra leeft, verleeft zanter 1945 d'Grenz tëscht Däitschland a Polen duerch hir Mëtt. 
Bei Schwedt/Oder spléckt se sech an zwéin Äerm (Westoder/Odra Zachodnia an Ostoder/Odra Wschodnia), woubäi d'Land dertëscht, an herno och d'Westoder am Mëndungsgebitt, engem Séi, op polnescher Säit ass.

Op hirem Laf tëscht deenen zwéi Länner, leien ënner anerem d'Stied Frankfurt (Oder), Słubice a Kostrzyn nad Odrą, an op polnescher Säit, bei der Mëndung, Szczecin.

### Gréisser Stied

## Ekonomie a Verkéier

## Um Spaweck
Habich

D**'Habich** ass eng kleng Baach am Nord-Weste vu Lëtzebuerg an der Gemeng Wëntger déi hir Quell an der Belsch um Südrand vum Bësch mam Numm *Vielle Haie*, ongeféier 1&nbsp;km nërdlech vun der belscher Uertschaft Moinet op enger Héicht vu 500 Meter huet. No engem Laf vu 1.500 m an der Belsch leeft se 200 m südlech vun der Grenzmark LB257 a Lëtzebuerg eran. 500 Meter méi spéit kritt se vu riets Gesellschaft vun enger Baach déi hir Quell och an der Belsch huet a lénks laanscht Hannerhaassel leeft. Déi zwou lafen dann zesummen nach 300 m. fir dann op enger Héicht vu 467 Meter an Trëtterbaach ze lafen.
## Kuckt och
Dodge

**Dodge** ass een amerikaneschen Autos- a Camions-Konstrukter. Dodge ass 1914 vun de Bridder John Francis Dodge an Horace Elgin Dodge gegrënnt ginn. Vun 1914 bis 1927 war d'Firma ënner dem Numm *Dodge Brothers Motor Vehicle Company* aktiv. 1925 ass Dodge fir 146 Milliounen US-Dollar vun der Firma *Dillon and Read Company* opkaf ginn. 1928 ass Dodge un Chrysler Corporation weiderverkaf ginn.

Zanter 1998 gehéiert Dodge zu DaimlerChrysler.

## Um Spaweck

* Dodge Viper
Lockheed Martin

**Lockheed Martin** ass eng amerikanesch Firma, déi op d'Loft- a Raumfaart spezialiséiert ass. D'Lockheed Martin Corporation ass 1995 duerch den Zesummeschloss vun der *Lockheed Corporation* an der *Martin Marietta Corporation* entstanen. Den Haaptsëtz vun der Firma ass zu Bethesda am Maryland.

## Um Spaweck
Chevrolet

**Chevrolet** ass eng amerikanesch Autosmark, déi den 3. November 1911 vum Autoscoureur Louis Chevrolet gegrënnt ginn ass. Zanter 1918 gehéiert Chevrolet zu General Motors.

## Chevrolet Modeller
* Chevrolet Alero 
* Chevrolet Astro
* Chevrolet Avalanche 
* Chevrolet Aveo
* Chevrolet Bel Air
* Chevrolet Beretta
* Chevrolet Biscayne
* Chevrolet Blazer
* Chevrolet Camaro
* Chevrolet Caprice
* Chevrolet Cavalier
* Chevrolet Citation
* Chevrolet Celebrity
* Chevrolet Classic
* Chevrolet Cobalt
* Chevrolet Colorado
* Chevrolet Corvair
* Chevrolet Corsica
* Chevrolet Cavalier
* Chevrolet Chevelle
* Chevrolet Cheyenne
* Chevrolet Corvette
* Chevrolet G10
* Chevrolet G20
* Chevrolet G30
* Chevrolet El Camino
* Chevrolet Equinox
* Chevrolet HHR
* Chevrolet Lumina
* Chevrolet Impala
* Chevrolet Nova
* Chevrolet Malibu
* Chevrolet Monte Carlo
* Chevrolet Monza
* Chevrolet Pick Up
* Chevrolet Pick Up C/K
* Chevrolet Silverado 
* Chevrolet SSR
* Chevrolet Suburban
* Chevrolet Tahoe
* Chevrolet Trailblazer
* Chevrolet Trans Sport
* Chevrolet Transcar
* Chevrolet Uplander
* Chevrolet Van
* Chevrolet Vega
* Chevrolet Venture

## Um Spaweck
Martin Luther King, Jr.

De **Martin Luther King, Jr.**, gebuer als *Michael King jr.* de 15. Januar 1929 zu Atlanta a gestuerwen (ermuert) de 4. Abrëll 1968 zu Memphis (Tennessee), war en US-amerikanesche Biergerrechtler a Friddensnobelpräisdréier.

Aus Veréierung fir de Luther huet de Martin King 1935 dësem säin Numm ugeholl.

Als baptistesche Geeschtleche gouf hien zanter uganks de Fofzegerjoren de Virkämpfer vun der US-amerikanescher Antisegregatiounsbeweegung, déi fir déi selwecht Rechter fir déi Schwaarz an d'Eliminatioun vun alle Rasselimitatioune gefuerdert huet. No dem Virbild vum Mahatma Gandhi huet de Martin Luther King zum passive Widderstand géint Rassentrennungsgesetzer opgefuerdert, virun allem an deene vun der Diskriminéierung vun de Schwaarze besonnesch betraffene Stied am Süde vun de USA. Wéinst dësen Opriff koum de Martin Luther King e puermol an de Prisong.

No den éischte Succèse vum Martin Luther King an d'Ophiewe vun der Rassentrennung an de Verkéiersmëttel vun der Stad Montgomery goufen eng Rei vun Attentater op de Martin Luther King duerch wäiss Rassefanatiker probéiert. De 4. Abrëll 1968 ass de Martin Luther King bei engem Attentat zu Memphis erschoss ginn.

1964 krut hien de Friddensnobelpräis.

Den 11. Dezember 1964 krut de King zu Oslo de Friddensnobelpräis iwwerreecht. D'Präisgeld an Héicht vu 54.000 US-Dollar huet hien engem Fong vu senger Beweegung gespent. D'Time Magazine huet hien 1943 zum "Mann vum Joer" gekiert.

## Kuckt och
* Rosa Parks
* Lëscht vun de Friddensnobelpräislaureaten
* Rassismus

## Um Spaweck
Giuseppe Farinelli

Den **Giuseppe Farinelli**, gebuer als *Giuseppe Francesco Finco* de 7. Mee 1769 zu Este, a gestuerwen den 12. Dezember 1836 zu Triest, war en italieenesche Komponist, dee virun allem Opere komponéiert huet.

Säi Studium huet hie beim Lionelli zu Este a beim Martinelli zu Venedeg gemaach. Seng éischt Oper *Il dottorato di Pulcinella* vun där de Libretto 1792 publizéiert gi war, war eng Farce. Säin zweet Wierk, eng Komesch Oper *L'uomo indolente* hat seng Uropféierung zu Neapel am Joer 1795; an duerno koumen der nach iwwer 50. Seng lescht Oper war *La donna di Bessarabie*.

Vun 1810 bis 1817 huet de Farinelli zu Turin gewunnt an 1819 ass hien op Triest geplënnert, fir do als Kapellmeeschter, als Organist an der Kathedral an als Dirigent am Trieste *Teatro Grande* ugestallt ze ginn.

Säi gréisste Succès hat hie mat der Oper *Teresa e Claudio*, eng Opera buffa an zwéin Akten, déi den 9. September 1801 zu Venedeg uropgefouert gouf, a bei där d'Handlung sech zu London um Enn vum 18. Joerhonnert ofspillt. De Libretto war vum Giuseppe Maria Foppa no engem Text vum Giovanni Greppi.

Nieft sengen Operen huet hien nach 5 Massen, 2 *Te Deum*, 2 Oratoriumen, ee *Stabat Mater*, aner Kierchemusek an dräi Sonate fir Pianoforte a Gei geschriwwen.

## Auswiel vu sengen Operen
**Il dottorato di Pulcinella* (Giovanni Battista Lorenzi), op.buf. (1792 Neapel, Cons. della Pietà dei Turchini) 
**Amore e dovere* op.buf. (1797 Rom, Teatro Aliberti)
**Annetta o La virtù trionfa* (Giulio Artusi), op.buf. 1 Akt (11. Jan. 1800 Venedeg, S. Samuele)
**Bandiera d'ogni vento o sia L'amante per forza* (Giuseppe Maria Foppa), op.buf. 1 Akt (30. Jan. 1800 Venedeg, S. Benedetto) 
**La Pulcella di Rab o Rullo e Dallaton* (Antonio Simone Sografi), op.buf. (Mee 1802), Triest, Teatro Grande
**La tragedia finisce in commedia* (Giulio Artusi), op.buf. 1 Akt (5. Juni 1804 Venedeg, S. Moisè) 
**Attila* (Gaetano Rossi), op.buf. 2 Akten (Mee 1806 Livorno, Teatro Carlo Lodovico)
Geoid

E **Geoid** ass e phsyesche Modell vun der Form vun der Äerd. E representéiert d'Form, déi d'Uewerfläch vun den Ozeaner géif unhuele wa se nëmmen der Gravitatioun an der Rotatioun vun der Äerd ausgesat wier an et keng aner Aflëss wéi de Wand oder d'Gezäite géife ginn.

## Kuckt och
* Geodesie

## Literatur
* Christoph Reigber, Peter Schwintzer: *Das Schwerefeld der Erde*. Physik in unserer Zeit 34(5), S. 206–212 (2003), ISSN 0031-9252.
* Erwin Groten: *Geodesy and the Earth’s Gravity Field* – Vol.I *Principles and Conventional methods*. Bonn 1979.
* Intergovermental Committee On Surveying & Mapping: *Geocentric Datum of Australia* – Technical Manual, Version 2.2. PDF, Stand: 2005.
* Wolfgang Torge: *Geodäsie*. 2. Auflage. Walter de Gruyter, Berlin u.a. 2003, ISBN 3-11-017545-2

## Um Spaweck
* Klaus Pionzik: Die Gestalt der Erde (populär Duerstellung)
* LVA NRW: Normalhöhen in Nordrhein-Westfalen
* Stefan A. Voser: Geometrische Anforderungen beim Datenaustausch
Carl Bremiker

De **Carl Bremiker**, gebuer den 23. Februar 1804 zu Hagen, a gestuerwen de 26. Mäerz 1877 zu Berlin, war en däitschen Astronom a Geodet.

Hien hat en Doktertitel a war Assistent vum Johann Franz Encke. De Bremiker hat doriwwer eraus de Koméit C/1840 U1 entdeckt, dee spéider säin Numm krut. Fir dës Entdeckung krut hien am Joer 1840 de Lalande-Präis.

De Bremiker war Co-Auteur vun der Logarithmentafel Vega-Bremiker a – bis zu sengem Doud – Editeur vum däitschen Nautesche Joerbuch souwéi vum franséischen „Annuaire nautique...“. De Bremiker war als Geometer bei der rheinesch-westphälescher Landesvermiessung beschäftegt, a spéider Mataarbechter um Berliner astronomesche Joerbuch souwéi Inspekter vun der "Plankammer im preußischen Handelsministerium", an zanter 1868 Sektiounschef am preisesche geodeteschen Institut.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Publikatioun vum Carl Bremiker am Astrophysics Data System
*  N.N.: ''Carl Bremiker.'' Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 38 (1878), p.&nbsp;151. (Noruff)
Johann Evangelist Helfenzrieder

Den **Johann Evangelist Helfenzrieder**, gebuer den 9. Dezember 1724 zu Landsberg am Lech (Bayern), a gestuerwen de 25. Mäerz 1803 zu Raitenhaslach/Altötting, war en däitsche Jesuitt, Mathematiker an Astronom.

Den Dokter an Theologie léiert zu Ingolstadt a war 1770 bis 1781 Professer fir Mathematik.

Berüümt gouf hien awer duerch d'Entdeckung vom Koméit D/1766 G1, dee säin Numm dréit. Op den 1. Abrëll 1766 huet hien zu Dillingen un der Donau de Koméit entdeckt. Nëmmen 8 Deeg méi spéit huet de Charles Messier dëse Koméit och entdeckt. Berechnungen hunn erginn, datt dëse Koméit eng Period vu 4 1/2 Joer hätt. Hie gouf awer ni méi erëm gesinn!

## Kuckt och
Eisebunnsstreck Libramont - St. Vith

D**'Eisebunnsstreck Libramont - St. Vith** ass eng fréier Eisebunnsstreck vun der Belscher Eisebunnsgesellschaft SNCB wou se *Ligne 163* heescht.

Dës Streck gouf a véier Etappe gebaut:

*1869 gouf d'Streck Libramont - Baaschtnech a Betrib geholl (28&nbsp;km).
*1884 koum Baaschtnech - Limerlé mat 24&nbsp;km dobäi.
*1885 gouf d'Verbindung Limerlé - Gouvy gebaut (6&nbsp;km)
*1920 ass Gouvy - St. Vith a Betrib gaangen (21&nbsp;km). Dësen Deel war awer schonn am Éischte Weltkrich vun den däitsche Besatzungstruppen ugefaange gi mat bauen. Am Zweete Weltkrich gouf dësen Deel schwéier beschiedegt an net méi an d'Rei gesat. D'Schinne goufen 1963 ewechgerappt.
* 1984 gëtt d'Streck aus dem Betrib geholl an deelweis ofgerappt. Just um Deel tëscht Libramont a Baaschtnech bleiwen d'Gleiser leien an et ass och virgesinn dat Stéck erëm a Betrib ze huelen. Et kann een d'Streck deelweis nach gutt um Terrain gesinn well wéinst der hiwweleger Géigend waren d'Dämm relativ héich opgeschott an et goufen och déif Tranchéeën erausgehäit.
* 2014 wéinst der neier Industrieplaz bei Courtil wou och en zentraliséierten Holzdepot de *Pôle Ardenne Bois* an eng grouss Seeërei sech installéiert hunn, gouf vun der Gare Gouvy aus en neit Gleis op der fréierer Streck bis op Courtil geluecht.

### Gouvy - St. Vith

Tëscht Gouvy a St. Vith sinn d'Garen all ewechgerappt. Bei Beho huet en Entreprener säi Maschinnepark op der Plaz vun der fréierer Gare stoen, zu Weisten huet sech eng Seeerei op der Streck installéiert an zu Krombach ass eng kleng Cross-Pist drop. D'Brécke stinn nach all op dësem Deel vun der Streck.

### Verlaf vun der Streck

Libramont - Ourt - Bernimont - Wideumont - Rosières - Morhet - Sibret - Villeroux - Baaschtnech-Süd - Baaschtnech-Nord - Bizory - Bourcy - Tavigny - Limerlé - Gouvy - Beho - Maldingen - Weisten - Krombach - St.Vith.

## Kuckt och
* Bréck vun Neuenburg

## Um Spaweck
* D'Linn Libramont - St. Vith op der Websäit vun rail.lu
Carl von Ossietzky

De **Carl von Ossietzky**, gebuer den 3. Oktober 1889 zu Hamburg, a gestuerwen de 4. Mee 1938 zu Berlin, war en däitsche Publizist a Friddensnobelpräisdréier.
Mat 24 Joer gouf hie Journalist an huet missen um Éischte Weltkrich deelhuelen. Doduerch gouf hien e radikale Pazifist a war 1919-1920 Sekretär vun der *Deutschen Friedensgesellschaft* an och Member vun der Beweegung *Nie wieder Krieg*.

__TOC__

Hien huet fir verschidde lénksliberal Zeitunge geschafft an huet vun 1927 d*'Weltbühne*, déi der SPD nostoung, geleet an do besonnesch virum Faschismus gewarnt.

Als ee vun de Verantwortleche vun engem Artikel deen déi geheim Oprëschtung vun der Reichswehr publik gemaach a verurteelt hat, gouf de Carl von Ossietzky 1931 wéinst Landesverrot verhaft an e Joer méi spéit nees fräigelooss.

No dem Brand vum Reichstagsgebai 1933 gouf hie vun der Gestapo festgeholl an a Konzentratiounslagere schwéier mësshandelt. Dem Hermann Göring seng Propos fir hien ze begnodegen, wann hie géif widderruffen, huet de Carl von Ossietzky ofgeleent.

Kuerz virun den Olympesche Summerspiller 1936 gouf hie schwéierkrank aus dem KZ an e Spidol entlooss. Hie stierft 1938, nach ëmmer ënner Polizeibewachung, un de Follge vun den Entbierungen a Mësshandlungen déi hien an der Gefaangenschaft erlidden hat.

De Friddensnobelpräis 1935 gouf him eréischt nodréiglech den 23. November 1936 zougesprach. Doropshin huet den Adolf Hitler allen Däitsche verbueden en Nobelpräis unzehuelen.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Friddensnobelpräislaureaten
## Um Spaweck

*  Ausstellung am Antikrichsmusée zu Berlin
*  Biographie vum Carl von Ossietzky op der Websäit vum Nobelpräis
*  Biographie op shoa.de
Braunlauf (Baach)

D**'Braunlauf** ass eng belsch Baach an der Provënz Léck. Si entsteet aus dem Zesummefloss vun zwou klenge Baachen dem *Rossbach*, an enger Baach ouni Numm, an enger Supp 900 m nërdlech vun der Uertschaft Maldingen op enger Héicht vu 468 m (ING Belsch)..

Si leeft vun do aus no Osten a Richtung Braunlauf a muss dofir ënner der aler Eisebunsslinn N° 163 erduercht. Ronn 1.500 Meter hanner Braunlauf kritt se Gesellschaft vum *Mittelbach*, an 2&nbsp;km duerno vum *Moderbach*. No engem Laf vun 11&nbsp;km, an 1&nbsp;km südlech vu Breitfeld kënnt vu lénks de *Prümerbach* dran. Vun hei un dréint d'Braunlauf no Süden a Richtung Neidingen vir dann an engem schmuelen Dall weider laanscht Lommersweiler ze lafen.

Kuerz no Lommersweiler kënnt da vu riets nach den *Hasselbach* dran, a 1.700 Meter méi déif leeft se dann op enger Héicht vun 376 Meter bei der däitsch-belscher Grenzmaark N° 163 an d'Our. Hir Totallängt ass 16.750 m.

## Naturschutz
Den Dall vun der Braunlauf a vun hiren Nieweflëss ass en Natura 2000 Schutzgebitt (Nr. BE33063).
John Stefanos Paraskevopoulos

De **John Stefanos Paraskevopoulos**, gebuer den 20. Juni 1889, a gestuerwen de 15. Mäerz 1951, war e griichesch-südafrikaneschen Astronom.

De Paraskevopoulos gouf um Piräus gebuer an huet op der Universitéit vun Athen studéiert. Wärend dem Balkankrich an dem Éischte Weltkrich war hien an der griichescher Arméi.

Am Joer 1919 ass hien an d'USA gaange fir am Yerkes-Observatoire ze schaffen. Zwee Joer méi spéit kéint hien nees zeréck op Athen a gëtt am Alter vun nëmmen 32 Joer Chef vum Athener Observatoire.

Wéinst knappe Finanzmëttelen huet hie seng Fuerschungsaarbechten am Athener Observatoire opginn an ass am Optrag vum Harvard College Observatoire op Arequipa an de Peru gaangen, fir an der Boyden-Statioun ze schaffen. De Paraskevopoulos huet verlaangt, wéinst bessere Wiederbedéngungen den Observatoire vun Arequipa a Südafrika ze verleeën. Als Direkter vum Boyden Observatoire huet hie, vun 1927 bis zu sengem Doud am Joer 1951 a Südafrika, gefuerscht. De Paraskevopoulos war och Entdecker vun e puer Koméiten.

De Paraskevopoulos-Krater um Mound gouf no him genannt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Publikatioun vum J.S. Paraskevopoulos am Astrophysics Data System
* Den J.S. Paraskevopoulos am Astrophysics Data System
* Biographie op de Websäite vun der Astronomical Society of Southern Africa
Octave Mirbeau

Den **Octave Mirbeau**, gebuer de 16. Februar 1848 zu Trévières am Calvados, a gestuerwen de 16. Februar 1917 zu Paräis, war e franséische Schrëftsteller, Dramaturg, Essayist a Journalist.

## Wierker (Auswiel)
* *Le Calvaire* (1886).
* *L'Abbé Jules* (1888).
* *Sébastien Roch* (1890).
* *Dans le ciel* (1893-1989).
* *Les Mauvais bergers* (1897).
* *Le Jardin des supplices* (1899).
* *Le Journal d'une femme de chambre* (1900).
* *Les 21 jours d'un neurasthénique* (1901).
* *Les affaires sont les affaires* (1903).
* *Farces et moralités* (1904).
* *La 628-E8* (1907).
* *Le Foyer* (1908).
* *Dingo* (1913).
* *Contes cruels* (1990).
* *L'Affaire Dreyfus* (1991).
* *Combats esthétiques* (1993).
* *Combats littéraires* (2006).
* *Correspondance générale* (2003-2006-2009).

## Literatur
*  Pierre Michel - Jean-François Nivet, *Octave Mirbeau, l'imprécateur au cœur fidèle*, Séguier, 1990.
*  *Cahiers Octave Mirbeau*, n° 1-19, 1994-2012.

## Um Spaweck
* Société Octave Mirbeau.
*  ''Dictionnaire Octave Mirbeau''.
Stories to Tell

**Stories to Tell** ass eng lëtzebuergesch Sänger-Komponisteformatioun, Enn 2003 gegrënnt vum Fabrice "minikay" Keger (oder Fabrice Kergòn) a vum Richard "Rësch" Falchero. Zanter Enn 2005 ginn déi zwéi Grënner vum Gianni Andriani a vum Rino Mallardi begleet.

2005 ass d'Formatioun an d'Finall vun der Lëtzebuerger Ausgab vum Emergenza-Festival komm.

## Besetzung
* Gesank a Gittar: Richard Falchero
* Gittar: Fabrice Kerger
* Bass: Gianni Andriani
* Drums: Rino Mallardi

## Discographie
* **2005** (Album ouni Titel, mat sechs Lidder)

## Gielercher
* Mediepräis 2005 vum Tageblatt

## Um Spaweck
* storiestotell.net
Edmund Stoiber

Den **Edmund Rüdiger Stoiber**, gebuer den 28. September 1941 zu Oberaudorf an Uewerbayern, ass en däitschen CSU-Politiker.

Hien ass zanter 1974 Member vum Bayeresche Landtag, 1993 gouf e Ministerpresident vum Fräistaat Bayern an zanter 1999 ass e President vun der CSU.

Bei der Bundestagswal 2002 war den Edmund Stoiber Kanzlerkandidat, d'CDU/CSU gouf dee Moment awer just zweetstäerkst Bundestagsfraktioun. Dräi Joer drop war en dunn designéierte Wirtschaftsminister am Kabinett vun der Angela Merkel, huet sech awer kuerzfristeg géint dat Amt entscheet an ass bayresche Ministerpresident bliwwen.

Den 18. Januar 2007 huet en deklaréiert, den 30. September 2007 als Ministerpresident zeréckzetrieden an och net méi als CSU-President ze kandidéieren.

Den Edmund Stoiber ass mat der Karin Rudolf bestuet, zesummen hu se dräi Kanner.

## Gielercher
* Bayeresch Verdéngschtmedail
* 1996 - Karl-Valentin-Medail
* 2000 - Medail "wider den tiereschen Ernst"
*  *Großes Goldenes Ehrenzeichen am Bande für Verdienste um die Republik Österreich*.

## Literatur (Auswiel)
* Stoiber, Edmund a Kabermann, Friedrich: *Das Maß der Dinge. Über die Kunst, das politisch Notwendige zu tun*. München, 2001
* Köpf, Peter: *Stoiber: die Biografie*. Hamburg, 2001
* Sabathil, Ursula: *Edmund Stoiber privat*. München, 2001
* Stiller, Michael: *Edmund Stoiber: der Kandidat*. München, 2002

## Um Spaweck
* Homepage vum Edmund Stoiber
* Eckdate vu sengem Liewenslaf
* Archiv vu senge Rieden
George Phillips Bond

Den **George Phillips Bond**, gebuer den 20. Mee 1825 zu Dorchester/Massachusetts, a gestuerwen de 17. Februar 1865 zu Cambridge/Massachusetts, war en US-amerikaneschen Astronom an de Jong vum Astronom William Cranch Bond.

Vun 1859 bis zu sengem Doud am Joer 1865 war hien den Nofollger vu sengem Papp, den Direkter vum Harvard College Observatoire. Säi Koseng, den Edward Singleton Holden, war den éischten Direkter vum Lick-Observatoire.

1848 war hien ee vun den Entdecker vum Saturnmound Hyperion. Dem Bond säi Papp William Cranch Bond an de Fotograf vum Massachusetts General Hospital, den John Adams Whipple, hunn 1850 déi éischt Foto vun engem Stär gemaach. An der Nuecht vum 16. op de 17. Juli 1850 hu si eng 100 Sekonnen-Daguerre-Foto vum Stär Vega opgeholl. Ausserdeem huet de Bond och e ganze Koup vu Koméiten entdeckt an huet och deenen hir Bunne berechent. Weider Fuerschungen huet hie vum Planéit Saturn a vum Orionniwwel gemaach.

Am Joer 1865 gouf hie mat enger Goldmedail vun der Royal Astronomical Society ausgezeechent.

Hien ass un de Follge vun enger Tuberkulos gestuerwen.

## Literatur

* *Zone catalogue of 4484 stars situated between 0 deg 20' and 0 deg 40' north declination observed during the years 1854-55*. Annals of Harvard College Observatory **2** (1857) 2-2257
* *Photographical Experiments on the Positions of Stars*. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society **17** (1857) 230.
* *Observations of Comets and Planets made at the Observatory of Harward College Cambridge U. S.* Astronomische Nachrichten **51** (1859) 273.
* *On the relative brightness of the sun and moon*, 1861.
* *On the Spiral Structure of the Great Nebula of Orion*. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society **21** (1861) 203-207.
* *Observations upon the Great Nebula of Orion*. Annals of the Harvard College Observatory **5** (1867) 1-22.
## Kuckt och
William Cranch Bond

De **William Cranch Bond**, gebuer den 9. September 1789 zu Falmouth, District of Maine, Mass. (haut: Portland, Maine), USA, a gestuerwen den 29. Januar 1859 zu Cambridge, Massachusetts, USA, war en amerikaneschen Astronom. Hien entdeckt den Hyperion, den aachte Mound vum Planéit Saturn.

De Bond war haaptsächlech Autodidakt an Auermécher zu Boston. 1812 gouf hien e passionéierten Amateurastronom. 1815 reest hien an Europa fir Observatoiren ze studéieren, well hien en Observatoire op der Harvard plangt.

Am Joer 1839 gouf dësen Observatoire, den Harvard College Observatoire, gegrënnt an de Bond gouf den éischten Direkter. Am Joer 1847 krut den Observatoire e Refrakter mat enger 15 Zoll (zirka 42,5&nbsp;cm) Ëffnung, dat fir déi nächst zwanzeg Joer dat gréisst Teleskop vun der Welt duerstellt.

Domat ënnersicht de Bond intensiv Sonneflecken, den Orionniwwel an de Saturn. Zesumme mat sengem Jong, dem Georg Phillips Bond, entdeckt hien am Joer 1848 - onofhängeg zur gläicher Zäit wéi den Englänner William Lassell – de Mound Hyperion.

De Bond war e Pionéier vun der Astrofotografie. Zesumme mat dem John Adams Whipple bastelt hien 1850 déi éischt Daguerreotyppe vun engem Stär, der Wega. De Bond an de Whipple erstellen doriwwer eraus eng detailléiert Fotografie vum Äerdmound.

Nom William Cranch Bond a sengem Jong dem Georg Phillips Bond ass de Moundkrater Bond genannt. Op dem Saturnmound Hyperion gouf e sougenannten Dorsum no him genannt. Weider dréit och den Asteroid (767) Bondia säin Numm.
Liliopsida

D**'Liliopsida** sinn eng Klass vun de Bléieplanzen.

## Systematik
D'Planze mat engem Keimblat ginn a follgenden Ënnerklassen agedeelt:

* Alismatidae 
* Liliidae
* Commelinidae

Net zougeuerdent sinn d'Uerdnungen: 
* Acorales mat der eenzeger Famill, de Kalmusplanzen (Acoraceae) 
* Petrosaviales mat der Famill Petrosaviaceae

## Um Spaweck
William Lassell

De **William Lassell**, gebuer den 18. Juni 1799 zu Bolton, Lancashire, a gestuerwen de 5. Oktober 1880 zu Maidenhead, Berkshire, war e britteschen Astronom a Physiker.

Als erfollegräiche Béierbrauer konnt de Lassell sech et leeschte fir sech fir d'Astronomie z'intresséieren. Hien huet no bei Liverpool en Observatoire mat engem 60&nbsp;cm Spigelteleskop opgeriicht, dat wéinst senger neiaarteger Equatorial-Montéierung fir eng einfach Noféierung um Stärenhimmel bekannt war.

Seng Optiken huet hie mat selwer gebaute Maschinnen geschlaff.

Den 10. Oktober 1846 entdeckt hien den Triton, de gréisste Mound vum Planéit Neptun, nëmme 17 Deeg nom Johann Gottfried Galle senger Entdeckung vum Planéit.

1848 entdeckt hien onofhängeg den Hyperion, den aachte Mound vum Saturn an 1851 zwéin nei Mounde vum Uranus, déi no engem Virschlag vun den Astronomen John Herschel, Ariel an Umbriel genannt goufen.

1855 baut hien en 120&nbsp;cm-Teleskop, wat hie fir besser Observatiounen ze kréien, op der Insel Malta installéiere léisst.

1849 kritt de Lassell d'Goldmedail vun der englescher Royal Astronomical Society. Vun 1870 bis 1872 war hien de President vun dëser Gesellschaft.

Als Undenken un de Lassell goufen e Krater um Äerdmound an een um Planéit Mars no him benannt.

## Kuckt och
Escaut

Den **Escaut** (dt. an nl.: **Schelde**) ass e Floss, deen um Flouer *Le Mont Saint-Martin* südëstlech vun der Uertschaft Gouy am Departement Aisne a Frankräich entspréngt an duerch d'Belsch an Holland fléisst. Bei Vlissingen endegt en am Nordmier.

Déi gréisst Stad um Escaut ass Antwerpen.

De gréissten Deel vum Floss ass kanaliséiert, wovun den Deel a Frankräich, de Scheldekanal, gréisstendeels engem richtege Kanal entsprécht wougéint et an der Belsch éischter e kanaliséierte Floss ass.

## Um Spaweck
Slow Food Luxembourg

**Slow Food Luxembourg** ass eng lëtzebuergesch ASBL, déi am November 1999 gegrënnt gouf. Si ass eng regional Unitéit, Convivium genannt, vun der internationaler Slow-Food-Beweegung. De Sëtz vum Veräin ass zu Rouspert.

## Ziler vum Veräin
De Veräi setzt sech a fir d'Philosophie an d'Ziler vun der internationaler Beweegung *Slow Food* zu Lëtzebuergan an der Groussregioun ze fërderen.

## Um Spaweck
* D'Websäit vu ''Slow Food Luxembourg''
Oder (Homonymie)

**Oder** huet e puer Bedeitungen:
* E Gefääss, an deem d'Blutt leeft, kuckt: Bluttgefääss.
* E Stroum duerch Tschechien, Däitschland a Polen, deen an d'Baltescht Mier leeft: Oder.
* E Floss am Harz: Oder (Harz).
* Eng syntaktesch Konjunktioun.
Braunlauf

**Braunlauf** heeschen:
* Eng Baach an der Provënz Léck: Braunlauf (Baach)
* Eng Uertschaft an der Gemeng Burg-Reuland, Provënz Léck: Braunlauf (Burg-Reuland)
Parisii

D**'Parisii** waren e keltesche Stamm aus der Eisenzäit, dee bis zu der Zäit vum réimeschen Imperium um Bord vun der Seine gelieft huet. Hir gréisst Stad (Oppidum) war *Lutetia Parisiorum*, déi ënner de Réimer - ënner dem Numm *Lutetia* - e wichtegt Zentrum vun dëser Regioun ginn ass. Heiraus ass spéider d'Stad Paräis entstanen.

Wärend dem Galliefeldzuch vum Julius Caesar (*[[De Bello Gallico]]*) hunn d'Parisii un der Säit vum Vercingetorix géint d'réimesch Eruewerer gekämpft. Et ass méiglech, datt verschiddener vun hinnen no der Néierlag a Britannien geflücht sinn. Méi warscheinlech ass et allerdéngs, datt si scho virdrun, wärend der belscher Immigratioun iwwer d'Mier ausgewandert sinn.

D'réimesch-brittesch Parisii-Stämm an der Géigend vun Ost Yorkshire an Humberside a Britannien, stame mat grousser Sécherheet vum keltesche Stamm of.

D'Begriefnesritualer vu béide Stämm ënnerscheede sech nëmme minimal, an d'Arras Kultur, déi ronderëm East Yorkshire an der fréier La-Tène-Zäit gewunnt huet, weist eendeiteg kontinental Aflëss. Begriefnesser, bei deenen de Verstuerwenen an e Gefier nieft eng quadratesch Schubbkar geluecht gouf, goufen a béide Regioune fonnt.

## Literatur zum Theema

* Venceslas Kruta,* Les Celtes, histoire et dictionnaire*, Robert Laffont, Paräis.

## Um Spaweck

*  Parisii a Britannien
Giuseppe Piazzi

Den **Giuseppe Piazzi**, gebuer de 16. Juli 1746 zu Ponte in Valtellina, a gestuerwen den 22. Juli 1826 zu Neapel, war en italieeneschen Astronom, Mathematiker an Theolog.

Hien huet zu Turin Theologie a Philosophie studéiert a gouf uschléissend Brudder a Priedeger zu Cremona.

Vu 1781 un, war hien Direkter vun deem vun him gegrënnten astronomeschen Observatoire vu Palermo op Sizilien. Den 1. Januar 1801 ass et him gelongen deen éischten Asteroid vum Sonnesystem z'entdecken. Den Asteroid krut den Numm Ceres. Zanter August 2006 huet den Ceres den neie Status vun engem Zwergplanéit.

1814 huet de Piazzi e Stärekatalog erausginn. 1817 huet hien d'Leedung vum Observatoire vun Neapel iwwerholl. Ausserdeem studéiert hien d'Eegebeweegunge vu ville Stären.

## Um Spaweck
IBM

D**'International Business Machines Corporation** (IBM) ass eng US-amerikanesch Firma am Beräich Informationstechnik mat Haaptsëtz zu Armonk am US-Bundesstaat New York.

## Um Spaweck

* Websäit: ibm.com
Theolog

En **Theolog** bedreift Theologie als Wëssenschaft. Normalerweis schwätzt ee vun Theologen nëmmen am Kontext vun theisteschen, besonnesch vu monotheisteschen, sougenannten abrahamitesche Reliounen (Juddentum, Chrëschtentum, Islam).

Theologesch Deelgebidder gëtt et ënner den Theologen ë.&nbsp;a.:
* Altestamentler (kuckt och Altestamentler an Aalt Testament)
* Neitestamentler (kuckt och Neitestamentler an Neit Testament)
* Dogmatiker (kuckt och Dogmatiker an Dogmatik)
* Fundamentaltheologen (kuckt och Fundamentaltheolog a Fundamentaltheologie)
* Moraltheologen (kuckt och Moraltheolog a Moraltheologie)
* Kierchenhistoriker (kuckt och Kierchegeschicht)
* Kiercherechtler (kuckt och Kiercherechtler a Kiercherecht)
* Liturgiewëssenschaftler (kuckt och Liturgiewëssenschaftler a Liturgiewëssenschaft/Liturgie)
* Pastoraltheologen (kuckt och Pastoraltheolog a Pastoraltheologie)
* Reliounspedagogen (kuckt och Reliounspedagog an Reliounspädagogie)
* Chrëschtlech Sozialethiker (kuckt och Chrëschtlech Sozialethiker a Chrëschtlech Sozialléier)

Virun allem faasst déi evangeelesch Theologie verschidde vun dësen Deelgebidder heefeg a grouss Eenheeten zesummen a schwätzt da vun: 
* Systemateschem Theolog (kuckt och Systemateschen Theolog a Systematesch Theologie)
* Prakteschem Theolog (kuckt och Prakteschen Theolog a Praktesch Theologie)

## Um Spaweck
Magnoliopsida

D**'Magnoliopsida** sinn eng basal Grupp vu Planzen aus der Divisioun vun de Bléieplanzen (*Magnoliophyta*). Et ass eng vun dräi Bléieplanzegruppen, zesumme mat Liliopsida a Rosopsida.

D'Magnoliopsida sinn Dikotyledonen. Et si primitiv Planzen, déi en Embryo mat zwee Kéngblieder déi just eng Fou hunn.

## Systematik
* Ënnerklass Nymphaeidae
** Nymphaeales
* Ënnerklass Ceratophyllidae
** Ceratophyllales
* Ënnerklass Chloranthidae
** Chloranthales
* Ënnerklass Magnoliidae
** Magnoliales
** Laurales
** Canellales
** Piperales
* Net zougeuerdent sinn déi bis elo isoléiert Uerdnungen: 
** Austrobaileyales 
** Amborellales mat der eenzeger Aart:
*** Amborella trichopoda

## Um Spaweck
Märel

Mat **Märel** ka gemengt sinn:
* e Vull; kuckt: Märel (Vull);
* e Quartier vun der Stad Lëtzebuerg: Märel (Stad Lëtzebuerg)
Gerald Ford

Den **Gerald Rudolph Ford, Jr.**, gebuer de 14. Juli 1913 zu Omaha, Nebraska, a gestuerwen de 26. Dezember 2006 zu Rancho Mirage, Kalifornien, war vun 1974 bis 1977 den 38. President vun den USA (Republikanesch Partei). Hien ass deen eenzegen amerikanesche President dee virdrun ni als President oder als Vizepresident gewielt gouf. Dem Gerald Ford säi Virgänger, de Richard Nixon, huet misse wéinst der Watergate-Affär zerécktrieden an doropshin ass de Gerald Ford President ginn.

## De Vizepresident
Wéi de Vizepresident Spiro Agnew an der Zäit vun der Presidentschaft vum Richard Nixon zeréckgetrueden ass, huet deen de Ford als Nofollger designéiert. De Senat huet de 27. November 1973 mat 92:3 Stëmmen zougestëmmt. De 6. Dezember huet d'Representantenhaus mat 387:35 Stëmmen och säin Accord ginn.

## Um Spaweck
Po

De **Po** ass e Floss am Norde vun Italien. Hie fléisst am Süde vu Venedeg an d'Adria. Déi gréisst Stad um Po ass Turin.

## Geographie vum Po-Dall
### Kuckeswäert Stied am Po-Dall
* Brescello, d'Stad, an där d'Filmer vum Don Camillo a Peppone gedréint goufen
* Cremona
* Ferrara 
* Parma

## Ekonomie a Verkéier
Haut kann de Po op enger Längt vun 389&nbsp;km, vun der Mëndung vum Tessin-Floss bis op d'Mier, mat Schëffer befuer ginn. De kommerzielle Schëffsverkéier geet vu Cremona aus bis zu senger Mëndung an d'Mier (292&nbsp;km).

## Um Spaweck

*  Autorità di bacino del fiume Po
Wüst vun Chihuahua

D**'Wüst vun Chihuahua** ass eng vun de Wüsten, déi vum Standpunkt vun de biologesche Varietéiten hier am meeschten Ënnerscheeder opzeweisen huet.

Si ass 630 000&nbsp;km² grouss a läit an de mexikanesche Staaten Chihuahua, Coahuila, Nuevo León, Durango, Zacatecas a San Luís Potosí a grenzt am Nordwesten bis un d'amerikanesch Staaten Arizona, Nei Mexiko an Texas.

## Um Spaweck
Jean-Baptiste Dortignacq

De **Jean-Baptiste Dortignacq**, gebuer de 25. Abrëll 1884 zu Arudy, a gestuerwen den 13. Mee 1928 zu Peyrehorade, war e franséische Vëlossportler an Tour de France-Fuerer.

De Jean Baptiste Dortignacq hat de Spëtznumm *La Gazelle*.

## Palmarès
*7 Etappen am Tour de France
*1909: Bordeaux - Toulouse 
*1910: Giro della Romagna

## Resultater um Tour de France
*Tour de France 1903: Ass nëmmen déi 4. Etapp matgefuer (*) 
*Tour de France 1904: 2. am Generalklassement a Gewënner vun 2 Etappen
*Tour de France 1905: 3. am Generalklassement a Gewënner vun 2 Etappen 
*Tour de France 1906: Opginn an der 3. Etapp an 1 Etapp gewonnen
*Tour de France 1908: Opginn an der 8. Etapp an 1 Etapp gewonnen
*Tour de France 1910: Opginn an der 9. Etapp

(*) Um éischten Tour war et méiglech datt Coureure sech konnte just fir eng Etapp aschreiwen an do fir d'Präisgeld gefuer sinn.
Leo Müller (Erfinder)

De **Leo Müller**, gebuer 1799, a gestuerwen 1844, war en Erfinder aus dem Kleinwalsertal. Hien huet d'Schnelldrockpress wiederentwéckelt an 1833 konnt duerch seng Mataarbecht an Éisträich déi éischt Press a Betrib goen.

Hien hat Schräiner geléiert a goung 1826 a Bayern wou en an der Firma vum Friedrich Koenig an Andreas Friedrich Bauer eng Plaz als Modellschräiner krut. Dës Firma huet am fréiere Klouschter Oberzell bei Würzburg Maschinne gebaut fir Zeitungen ze drécken.

Géint 1833 huet de Leo Müller zu Jenbach am Tiroul seng eege Maschinnefabrik gegrënnt a krut och dat selwecht Joer e Patent op eng technesch verbessert Press. Hien huet sech mat engem Konkurrent dem Friedrich Helbig zesummegedoen a sou konnte si zesummen a 6 Joer, 52 einfach a siwen duebel Schnellpressen am Habsburger Räich an an Däitschland ausliwweren.

Am Joer 1843 ass den Helbig gestuerwen, an d'Joer drop de Leo Müller, an d'Firma gouf 1860 opgeléist.
Turin-Bréissel

**Turin-Bréissel** oder **G.P. du Centenaire** war eng Etappe-Course (3 Etappen), déi nëmme just am Joer 1930 vum 18. bis den 22. Juli gefuer gouf.

## Generalklassement
* 1) Allegro Grandi 
* 2) Nicolas Frantz 
* 3) Max Bulla 

## Etappeklassement
* **[[Turin]]**-**[[Zürich]]** 395&nbsp;km den 18. Juli
** 1) Allegro Grandi a 15 St. 37’
** 2) Max Bulla op 14’57 «
** 3) Nic Franz op 21’
* **[[Zürich]]**-**[[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]]** 425&nbsp;km den 20. Juli
** 1) Michele Mara a 15 St. 33’ 30 »
** 2) Maurice Dewaele e.a.
** 3) Nic Frantz e.a.
* **[[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]]**-**[[Bréissel]]** 245&nbsp;km den 22. Juli
** 1) Emile Joly an 8 St. 22’ 22 »
** 2) Nic Frantz e.a
** 3) Max Bulla e.a.
Hillsborough Castle

**Hillsborough Castle** ass déi offiziell Residenz vun der Kinnigin oder dem Kinnek vum Vereenegt Kinnekräich.

D'Schlass läit an der nordirescher Grofschaft Down, westlech vu Belfast.

Zanter den 1920er Joren huet "Hillsborough Castel" de Status vun enger offizieller Residenz vun de brittesche Monarchen.

## Um Spaweck
Departement Ain

Den **Ain** (**01**) ass e franséischt Departement, dat säin Numm vum Floss mat dem selwechten Numm hierhuet. Et gehéiert zur Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

## Geographie
Den Ain ass am grousse Ganzen a véier grouss natierlech Géigenden agedeelt:
* Am Nordwesten déi flach Géigend vun der Bresse tëscht dem Dall vum Ain am Osten an dem Dall vun der Saône am Westen déi vu ville Flëss a Baachen duerchzu gëtt wéi d'Reyssouze, d'Veyle, den Avanon an d'Chalaronne fir nëmmen déi wichtegst Niweflëss vun der Saône ze nennen. 
* Am Südwesten den niddrege Moräneplateau vun der Dombes mat den dausend Weieren, mat Ausnam vum Revermont, deen déi éischt Koppe vum Jura uweist. 
* Am Osten de Bugey mat dem *Haut-Bugey* deen aus Däller, Bierger a Clusë besteet an dee bei de Jura gezielt gëtt, a südlech dervun de *Bas-Bugey*, eng hiwweleg Géigend déi op de Dall vum Rhône opgeet.
* Am Nordoste läit de Pays de Gex de sech laanscht d'Schwäizer Grenz eropzitt.

Den héchste Bierg vum Jura a vum Departement ass de Crêt de la Neige mat 1.720 m. Aner bekannt Koppe sinn de Col de la Faucille an de Grand Colombier. Am Dall vum Rhône war de Fort de l'Écluse ëmmer eng wichteg strateegesch Plaz.
## Geschicht
D'Departement Ain ass eent vun den 83 Departementer déi wärend der Franséischer Revolutioun de 4. Mäerz 1790 unhand vun engem Gesetz vum 22. Dezember 1789 gegrënnt goufen. E gouf zesummegesat aus de véier Provënzen, Bresse, Bugey, Dombes, Pays de Gex, an aus engem Deel vun der Provënz Franc-Lyonnais.

De Pays de Gex gouf eng Zäitchen ofgetrennt an zwar vu 1798 bis 1814, wéi den Département du Léman gegrënnt gouf.

Sechs Gemengen am Südweste vum Departement, déi un de Stadrand vu Lyon gestouss hunn, goufen 1967 bei der Grënnung vun der Communauté urbaine de Lyon un de Rhône ugeschloss.
## Landwirtschaft
Obschonn d'landwirtschaftlech Aktivitéiten net méi d'Iwwerhand hunn, fënnt en do awer nach gutt a bekannt Produkter. Sou fënnt een an der Zuucht d'Volaille de Bresse, bei de Mëllechprodukter d'Kéiszorte wéi de Bleu de Gex, de Bleu de Bresse, de Ramequin an de Comté.

Am Wäibau sinn et d'Wéngerten aus dem Bugey an an der Dombes an an der Bresse gëtt vill Fruucht ugebaut.
## Industrie
Am Ain fënnt en haaptsächlech Mëttelindustrie mat Spezialgebidder wéi Autosbau an zu Oyonnax d'Plasturgie.
## Aner Aktivitéiten
Bourg-en-Bresse ass eng Administratiounsstad an de Sëtz vun enger Universitéit déi vun där vu Lyon ofhänkt.
## Kuckt och
* Kantonen am Departement Ain
* Arrondissementer am Departement Ain
* Lëscht vun de Gemengen am Departement Ain

## Um Spaweck

*  Conseil général de l'Ain
*  Préfecture de l'Ain
*  Document de Gestion de l'Espace Agricole et Forestier
*  Observatoire Départemental de l'Eau
*  Kart an Text vun Departement 1883, aus dem Atlas de Vuillemin
*  Dictionnaire de l'Ain
*  Dombes, eng vun de véier Géigende vum Ain
*  Office du tourisme des Pays de l'Ain
Mathematiker

D**'Mathematiker** beschäftege sech mat der Weiderentwécklung vum Fachgebitt vun der Mathematik a mat der Applikatioun vun Erkenntnesser op praktesche Wäerter. D'Applikatioun vu mathematesche Methode féiert zu exakten Erkenntnesser an Aussoen, a bestëmmten Deelgebidder och zu quantitative Resultater (z.&nbsp;B. aus der Numerescher Mathematik an der Statistik).

D'Mathematiséierung déi all Dag méi grouss gëtt féiert dozou, datt Mathematiker a ville Beräicher agesat ginn, ë.&nbsp;a. Fuerschung an Entwécklung, an den Wirtschaftswëssenschaften, an der Versécherungsentreprise, am Ëffentlechen Déngscht (Schoulen an Universitéiten, Statistik), am Marketing, an der Meteorologie, an der Logistik, an der Bildveraarbechtung, an der Sécherheetstechnik an natierlech an der Informatiounstechnik.

Si kënnen op Spezialgebidder schaffen, sou z.&nbsp;B. Numeresch Mathematik, Statistik, Mathematesch Logik, Algeber, Geometrie, Analysen, Modelltheorie a Warscheinlechkeetstheorie. Well vill Verfaren an Technike sech och op aner Deelberäicher iwwerdroe loossen, ass eng Ofgrenzung an der Praxis schwéier.

## Studiecontenu

De Studiecontenu am Grondstudium ëmfaasst an der Reegel: Analys, Linear Algeber, ugewannte Mathematik (Numeresch Mathematik oder Stochastik), e Walflichtfach.

Bestanddeeler vum Haaptstudium:
* Reng Mathematik (Algeber, Analys, Funktiounentheorie, Differentialgeometrie, Topologie, Zuelentheorie)
* Ugewannte Mathematik (Mathematesch Statistik, Numerik vun Differentialgläichungen, Funktiounalanalys, Warscheinlechkeetstheorie, diskreet Mathematik, Steierungstheorie, Optimiséierung, Methoden, Algorithmen)
* Netmathematesch Applikatiounsfächer (z.&nbsp;B. Wirtschaftswëssenschaften, Informatik, Physik, ingenieurtechnesch Wëssenschaften, Biologie, Chimie) a Fächer wéi Philosophie a Wëssenschaftsgeschicht)

## Kuckt och
* Lëscht vu Mathematiker

## Um Spaweck

* Däitsch Mathematiker-Veräin
* Biographie vu Mathematiker (Englesch)
* MacTutor History of Mathematics archive. Bescht Sammlung vu Mathematiker-Biographien, a villes méi
* The Mathematics Genealogy Project 
* Kurzbiografien vieler (hist.) Mathematiker (pdf)
Departement Léman

De ** Léman** ass e fréiert franséischt Departement deem seng Prefecture Genf war.
 
D'Departement gouf 1798 duerch den Uschloss vun der Republik Genf u Frankräich gegrënnt, an dobäi koumen de Pays de Gex, deen aus dem Ain erausgeholl gouf, an den nërdlechen Deel vum Departement Mont-Blanc (Bonneville, Cluses an Thonon).

E gouf 1800, an dräi Arrondissementer opgedeelt ; Bonneville an Thonon waren deemools Sous-Prefecturen.

D'Departement Léman gouf 1814 suppriméiert, Genf gouf erëm onofhängeg, mä huet sech gläich duerno un d'Schwäiz ugeschloss. D'Departementer Ain a Mont-Blanc krute praktesch hir al Grenze vun 1798, an no de Cents-Jours gouf d'Departement Mont-Blanc suppriméiert.
Kaimaninselen

D**'Kaimaninselen** (engl.: *Cayman Islands*) sinn eng Inselgrupp an der Karibik an en Iwwerséigebitt vum Vereenegte Kinnekräich.
 
## Geographie

D'Insele kruten hiren Numm vun de Spatzkrokodillen déi do doheem sinn an déi an der Sprooch vun de Kariben *Cayman* genannt ginn.

D'Inselgrupp besteet aus dräi Inselen, Grand Cayman, Little Cayman a Cayman Brac a läit ongeféier 750&nbsp;km südlech vu Miami/Florida an ongeféier 300&nbsp;km nordwestlech vu Jamaika. D'Insele verdeele sech op eng Fläch vun ongeféier 262&nbsp;km², a *Grand Cayman,* mat 198&nbsp;km², ass déi gréisst dovun.

D'Insele si Spëtze vu enger Biergketten, der Cayman Ridge, déi bis op Kuba geet.

## Bevëlkerung

Ongeféier 90 % vun de 44.270 Awunner liewen op der grousser Insel Grand Cayman. Am Laf vun de Joerhonnerten ass eng gemëscht Bevëlkerung entstanen, déi awer ganz stolz drop ass, datt et ënner deene verschiddenen Ethnie keng Reiwereie gëtt. D'Bräich sinn nach déi selwecht wéi déi vun den éischte brittesche Siidler déi am 18. Joerhonnert op d'Insel koumen.

## Geschicht

No der Entdeckung duerch de Kolumbus den 10. Mee 1503, wéi seng Schëffer vun der Route déi virgesi war ofkomm waren, an hien duerch Zoufall dunn d'Inselen entdeckt huet, goufe se *Las Tortugas* genannt. Eréischt am 17. Joerhonnert goufen d'Insele vu Jamaika aus besiidelt.

Wéi Jamaika onofhängeg gouf hunn d'Leit op der Insel decidéiert datt si wollten eng Kolonie vun England ginn, a si kruten e Gouverneur. Zanter 1962 hu si de Status vun enger brittescher Krounkolonie mat Eegeverwaltung.

### Reesen

Fir op d'Inselen ze komme brauchen EU-Bierger kee Visa, et ass just virgeschriwwen datt een e Pass muss hunn deen nach sechs Méint gëlteg ass.
 
## Fluchhäfen

** *Owen Roberts International Airport* op der Insel Grand Cayman (IATA-Fluchhafecode: GCM)
** *Little Cayman Airport* op Little Cayman (IATA-Fluchhafecode: LYB)
** *Gerrard Smith Airport* op Cayman Brac (IATA-Fluchhafecode: CYB)

## Ekonomie

D'Kaimaninsele ginn och nach d*'Schwäiz vun der Karibik* genannt, well bal all Banke vun der Welt do vertruede sinn. Dëst ass haaptsächlech op déi gënschteg Steierkonditioune vun der Kolonie zeréckzeféieren. D'Haaptstad George Town ass déi fënneftgréisst Finanzplaz op der Welt.
## Um Spaweck
Geodet

E **Geodet** (Plural: *Geodeten*) oder **Geometer** ass e Fachmann vun der Geodesie (Vermiessungswiesen). E Geodet, deen dëst Fach – op der Universitéit oder op der Fachhéichschoul – studéiert huet, ass e **Vermiessungsingenieur**.

D'Ausdréck „Geometer“ a „Geodet“ stamen aus dem Griicheschen a bedeiten: „Een, deen d'Äerd vermiesst“ respektiv (a Grondstécker) „andeelt“.

## Um Spaweck
Physiker

De **Physiker** ass eng Beruffsbezeechnung fir Wëssenschaftler, déi sech mat der Physik beschäftegen.

## Beruffsfeld
Physiker (Diplom-Physiker) hunn e variéiert Beruffsfeld: si léisen Aufgaben an der Grondlagen- an Industriefuerschung, Entwécklung, Produktioun, Berodung, Organisatioun a Verwaltung, am Marketing, am Ëffentlechen Déngscht an an der Léier op Schoulen an Héichschoulen. Dobäi schaffe si mat Methoden wéi: theoreetesch, experimentell an applizéiert Physik.

An der Reegel si s'op ee Spezialgebitt orientéiert, wéi zum Beispill Kärphysik an Elementardeelerchersphysik, Atom-, Héichenergiephysik a Molekularphysik, Clusterphysik, Festkierperphysik, Hydrodynamik, Aerodynamik, Stréimungsléier, Thermodynamik, Optik, Akustik, Elektrodynamik, Plasmaphysik an Déiftemperaturphysik, Astrophysik, Extraterrestresch Physik, Biophysik.

Diplom-Physiker schaffen an der Fuerschung a ginn hir Léier weider op den Héichschoulen. Si sinn an der Fuerschung an an der Entwécklung vun Entreprisen a bal alle Branchen aktiv, zum Beispill am Maschinnen- oder Gefierbau, an der Radio-, an Noriichtentechnik, der Medezin-, der Mooss-, Steier- a Reegelungstechnik, der Energieschafung an -verdeelung oder an der Cheemescher Industrie.

## Literatur
* Die großen Physiker, 2 Bde.: *Von Aristoteles bis Kelvin; Von Maxwell bis Gell-Mann.* Hrsg. v. Karl von Meyenn. 1997, ISBN 3-406-41151-7
## Kuckt och
* Lëscht vu Physiker

## Um Spaweck

* ''The Nobel Prize in Physics'' 
* Biller vu berüümte Physiker
Ban Ki-moon

De **Ban Ki-moon** (woubäi Ban de Familljennumm ass), gebuer den 13. Juni 1944 am Landkrees Eumseong vun der südkoreanescher Provënz Chungcheongbuk-do, ass e südkoreanesche Politiker. Hie war vu Januar 2004 bis November 2006 Aussen- an Handelsminister vu sengem Land. Vum 1. Januar 2007 bis Enn 2016 war hien den aachte Generalsekretär vun de Vereenten Natiounen.

De Ban Ki-moon ass bestuet mat der Yoo (Ban) Soon-taek, déi hien 1962 op der Universitéit kennegeléiert hat. Si hunn zesummen ee Jong an zwee Meedercher. Nieft dem Koreanesch schwätzt de Ban Englesch a Franséisch.
## Gielercher
* *Großes Goldenes Ehrenzeichen mit dem Stern für Verdienste um die Republik Österreich*.
## Um Spaweck
Satellit

E **Satellit** (vum laténgesche *satelles* fir Leifwiechter) ass e klenge Begleeder vun engem gréisseren Objet.

De Begrëff Satellit bezeechent:
* an der Astronomie een Himmelskierper, e Mound oder Asteroid, deen e Planéit oder e Planetoid op enger fester Bunn ëmkreest: Satellit (Astronomie),
* an der Raumfaart ee kënschtleche Fluchkierper: Satellit (Raumfaart),
* an der Biologie
** den Ennofschnëtt um kuerze Schenkel vun engem Chromosom: Satellit (Chromosom),
** repetitiv Sequenzmotiver vun Nukleinsaieren: Satellitten-DNA,
** onselbstänneg Viren: Satellit (Biologie),
** eng Mantelzell ëm eng Nervenzell,
* bei Soundsystemer: Satellit (Lautspriecher),
* eng Sekundärstad nieft enger Kärstad: Satellittestad.
* E Satellittestaat ass e quasi-onofhängege Staat, deen awer politesch vun engem anere Staat ofhängeg ass.
* eng Zort Zännrieder am Pont vun engem Achsenundriww: Satelitterieder
Stärebild

E **Stärebild** ass eng Grupp vu Stären, déi en opfällegt Muster weisen. Stärebiller loosse sech bal an alle Kulture bis zeréck an déi fréier Héichkulture mat Sécherheet feststellen. Déi haiteg Stärebiller gi vun den zwielef babyloneschen Déierekreeszeechen aus, a goufen am anticke Griicheland op 48 vergréissert. Tëscht 1600 an 1800 koumen der nach derbäi. Am Joer 1922 gouf d'Zuel op déi haiteg 88 Stärebiller festgeluecht.

## Begrëffsofgrenzung Stärebild – Asterismus

## Literatur
* Ulf von Rauchhaupt: *In den Sternen. Die 88 Konstellationen im Portrait.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfurt am Main; 2013. ISBN 978-3-596-19653-1.
* Eckhard Slawik, Uwe Reichert: *Atlas der Sternbilder.* Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 2004, ISBN 3-8274-0268-9.
* Ian Ridpath: *Die großen Sternbilder.* Patmos, Düsseldorf 2004, ISBN 3-491-69112-5 (Déi englesch Editioun „Star Tales“ online).
* Richard Hinckley Allen (kuckt engl. Wikipedia): *Star Names – Their Lore and Meaning.* Dover Publications Inc., New York 1963, ISBN 0-486-21079-0.
* Eugène Delporte: *Délimitation scientifique des constellation, tables et cartes.* IAU, Ath the University Press, Cambridge 1930.
* Eratosthenes: *Sternsagen.* hrsg. von Jordi Pàmias und Klaus Geus. Utopica, Oberhaid, 2007, ISBN 978-3-938083-05-5.

## Kuckt och

* Lëscht vu Stärebiller
* Lëscht vun de gréisste Stären

## Um Spaweck

*  Fotoe vu Stärebiller
*  Chr. Pinter: Grenzen um Himmel
*  onbenotzt Stärebiller 
*  [ftp://cdsarc.u-strasbg.fr/pub/cats/VI/49/ Katalogdaten]
*  Chrëschtlech Konstellatioune vu 1627