open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Naos

**Naos** bezeechend an der griichescher Mythologie d'Wunneng vun de Gëtter, den Tempelraum an deem d'Gëtterbild opgestallt war; an deen nëmmen e puer Leit Zougank haten.

## Um Spaweck
Julfest

D**'Julfest** (oder och einfach "Jul" genannt) ass dat am Dezember gefeiert Haaptfest vun de Germanen, deem seng sproochlech Bedeitung grad sou ongekläert ass wéi d'Fro ob et tatsächlech zur Wantersonnewend gefeiert gouf.

## Um Spaweck
Lëscht vu Molkereien

Dës Lëscht vu **Molkereien** ass en Deel vun de .

## Afrika

## Afrika

## Asien

## Australien

## Europa
### Däitschland
* Onken zu Moers
* MUH zu Pronsfeld
* Müllermilch zu Fischach a Bayern
* Molkerei Gropper zu Bissingen a Bayern

### Éisträich
*Gmundner Molkerei

### Lëtzebuerg
* Celula
* Laduno
* Luxlait
* EKABE

### Frankräich
*Lactalis

## Nordamerika

## Südamerika
Schrammelmusek

**Schrammelmusek** ass eng typesch Wiener Musek, déi hir Originnen um Enn vum 19. Joerhonnert huet.

Den Numm kënnt vun de Bridder Schrammel hier, déi d'Schrammelmusek souzesoen "perfektionéiert " hunn.

De Kaspar Schrammel, hire Papp, e krichsinvaliden Dréiuergel-Spiller a Klarinettist an hir Mamm Aloisia, eng Vollekssängerin haten hire Jongen et méiglech gemaach, beim Direkter vum Wiener Conservatoire, dem Joseph Hellmesberger Gei spillen ze léieren. Duerno sinn déi zwéin eege Weeër gaangen; de Johann als Orchestemuseker an de Josef huet Volleksmusek gespillt.

1878 hunn déi zwéi sech zesummegedoen mat dem Gittarist Draskovits, deen awer schonn ee Joer drop vum Anton Strohmayer (1848-1937) ersat gouf, dem Jong vum Komponist Alois Strohmayer fir en Terzett, dat sech um Ufank *D'Nußdorfer* genannt huet, well se haaptsächlech zu Nussdorf, engem klenge Wäinduerf bei Wien opgetruede sinn. Hire Repertoire war schonn déi Zäit virgezeechent; iwwer 200 Kompositiounen, Walzer, Polkaen an Dänz hunn déi zwéin hannerlooss.

## Um Spaweck
Luxlait

D**Luxlait**, déi gréisst Molkerei vu Lëtzebuerg, verkeeft ënner hirer Mark mam selwechten Numm Mëllech a Mëllechprodukter. Et ass eng Genossenschafts, déi deene Bauere gehéiert, déi duer liwweren.

## Geschicht
D'Luxlait gouf 1894 als privat Gesellschaft ënner dem Numm "Central-Molkerei" mat engem Kapital vum 60.000 Lëtzebuerger Frang gegrënnt. Si ass zu enger Aktiegesellschaft gewuess an huet sech an "Zentralmolkerei" ëmbenannt.

Am Zweete Weltkrich gouf et eng Zwangsëmgestaltung vun der Lëtzebuerger Mëllechwirtschaft, an doduerch hunn d'Aktivitéite vun der Molkerei e staarken Opschwong kritt. D'Quantitéit vu Mëllech, déi all Dag geliwwert gouf, goung vun 2.000 Liter um Enn vun den drësseger Joren erop op 40.000 Liter um Enn vum Zweete Weltkrich.

1946 gouf de Betrib an eng Agrargenossenschaft ëmgewandelt an op "Molkereigenossenschaft Luxemburg - Laiterie de Luxembourg" ëmbenannt.

An de Joren nom Krich goung d'Zuel vun de Lëtzebuerger Molkereie staark erof: vun den 150, déi et 1948 nach gouf, blouwen der 12 Joer méi spéit nach just 5.

Den 2. Oktober 1978 hunn déi dräi lescht Lëtzebuerger Molkereigenossenschaften Celula, Laduno a Luxlait ënner dem Numm "LUXLAIT association agricole" fusionéiert.

## Geschäftszuelen
2005 goufen an der Molkerei 118.479.256&nbsp;kg Mëllech vu 545 Produzente verschafft. 248 Leit schaffen op der Luxlait. Den Ëmsaz 2005 war 61,7 Milliounen Euro.

60 % vum Ëmsaz gëtt baussent Lëtzebuerg gemaach, an éischter Linn an der Belsch, mä och soss doruechter mat Nischeproduiten, z.&nbsp;B. mat der Bottermëllech a Frankräich, wou Luxlait Leader an deem Segment ass, mat Tierkeschem Jugurt an Däitschland (deen ënner engem anere Label verkaf gëtt), asw.

De Betrib produzéiert um Rouscht.

## Kuckt och
* Vitarium
* Lëscht vu Molkereien

## Literatur
*Zwank, I., 2024. *25.000 Kühe unter Vertrag*. Luxemburger Wort vum 31. August/1. September 2024, S. 62-63.

## Um Spaweck

*De Site vun der Luxlait
Racing FC Union Lëtzebuerg

De **Racing F.C. Union Lëtzebuerg** (kuerz: RFCUL / Spëtznumm: Racing-FC, d'Unioun) ass e Foussballclub aus der Stad Lëtzebuerg. De Veräin ass den 12. Mee 2005 aus der Fusioun vun den dräi Stater Stammveräiner CA Spora Lëtzebuerg (dofir steet den Numm *Racing*), Union Lëtzebuerg (dofir steet *Union*) an CS Alliance 01 Lëtzebuerg (dee selwer eng Fusioun war vum FC Aris Bouneweg mam klenge CS Hollerech; dofir steet *FC* am Numm) entstanen.

## Erfolleger

### Racing FC Union Lëtzebuerg

* Pokalgewënner: 2018, 2022

### [[C.A. Spora Lëtzebuerg|Spora Lëtzebuerg]]
* Meeschter: 1925, 1928, 1929, 1934, 1935, 1936, 1938, 1949, 1956, 1961, 1989 (1910 als Racing Lëtzebuerg, souwéi 1911 an 1919 als Sporting Club Lëtzebuerg)
* Pokalgewënner: 1928, 1932, 1940, 1950, 1957, 1965, 1966, 1980 (1922 als Racing Luxemburg)

### [[Union Lëtzebuerg]]
* Meeschter: 1927, 1962, 1971, 1990, 1991, 1992 (1912, 1914, 1915, 1916, 1917 als US Hollerich/Bouneweg)
* Pokalgewënner: 1947, 1959, 1963, 1964, 1969, 1970, 1986, 1989, 1991, 1996

### [[FC Aris Bouneweg]]
* Meschter: 1964, 1966, 1972
* Pokalgewënner: 1967

Historesch gesinn huet de Racing FC Union Lëtzebuerg mat senge Virgängerveräiner domat 28-mol d'Lëtzebuergesch Meeschterschaft (geneesou dacks wéi d'Jeunesse Esch) an 22-mol d'Coupe de Luxembourg (véiermol méi dacks wéi den FC Déifferdeng 03) gewonnen.

## Um Spaweck

 Websäit vum RFCUL
Kartographie

D**'Kartographie** ass d'Wëssenschaft an d'Technik, raumbezunnen Informatiounen (Geoinformatiounen) mat analogen an digitale Verfueren an ënnerschiddleche Medien ze vermëttelen an ze weisen.

## Um Spaweck
Foussball Éierepromotioun

D**'Foussball Éierepromotioun** (fr.: *Promotion d'Honneur*, de.: *Ehrenpromotion*) ass déi zweethéchst Spillklass am lëtzebuergesche Foussballschampionnat vun den éischte Seniorsekippen (Männer). D'Éierepromotioun ass d'Divisioun ënner der Nationaldivisioun an iwwer der Éischter Divisioun.

D'Championnat gëtt vun der Foussballfederatioun organiséiert an ass déi éischt Kéier 1909/1910 gespillt ginn.

## Gewënner
Lëscht vun de Gewënner vun der Éierepromotioun zanter 1960 (a Klamere sinn déi Veräiner déi mat opgestige sinn, sief et direkt oder duerch e Barragematch):
* 2018: FC Etzella Ettelbréck (US Rëmeleng)
*2017: US Esch (FC Rodange 91, US Hueschtert)
*2016: UN Käerjéng 97 (Union Titus Péiteng, FC Jeunesse Kanech)
*2015: FC RM Hamm Benfica (RFCUL, FC UNA Stroossen)
* 2014: Victoria Rouspert (US Hueschtert, US Munneref)
* 2013: Swift Hesper (US Rëmeleng)
* 2012: FC Jeunesse Kanech (FC Etzella Ettelbréck, FC Wolz 71)
* 2011: Union 05 Keel-Téiteng (US Rëmeleng, US Hueschtert)
* 2010: FC Wolz 71 (FC Jeunesse Kanech)
* 2009: CS Péiteng (FC Monnerech)
* 2008: US Rëmeleng (CS Fola Esch, SC Stengefort) 
* 2007: FC RM Hamm Benfica (Avenir Beggen) 
* 2006: FC Déifferdeng 03 (FC Progrès Nidderkuer) 
* 2005: UN Käerjéng 97 (US Rëmeleng)
* 2004: CS Alliance 01 (CS Péiteng)
* 2003: FC Etzella Ettelbréck (C.A. Spora Lëtzebuerg)
* 2002: FC Wolz 71 (Victoria Rouspert)
* 2001: Swift Hesper (FC Progrès Nidderkuer)
* 2000: FC Etzella Ettelbréck (FC Rodange 91)
* 1999: US Rëmeleng (FC Schëffleng 95)
* 1998: Aris Bouneweg (FC Monnerech)
* 1997: Red Boys Déifferdeng (CS Péiteng)
* 1996: Alliance Äischdall (US Rëmeleng)
* 1995: FC Rodange 91 (Sporting Mäerzeg)
* 1989−1994: Play-off Ronnen (kuckt méi ënnen)
* 1988: CS Péiteng (nëmmen een Opsteiger)
* 1987: Aris Bouneweg (US Rëmeleng)
* 1986: FC Wolz 71 (CS Péiteng)
* 1985: CS Gréiwemaacher (Swift Hesper)
* 1984: Alliance Diddeleng (FC Olympique Äischen)
* 1983: C.A. Spora Lëtzebuerg (FC Etzella Ettelbréck)
* 1982: US Rëmeleng (Stade Diddeleng)
* 1981: FC Wolz 71 (Jeunesse Hautcharage)
* 1980: FC Olympique Äischen (Alliance Diddeleng)
* 1979: C.A. Spora Lëtzebuerg (Stade Diddeleng)
* 1978: Aris Bouneweg (Young Boys Dikrech)
* 1977: C.A. Spora Lëtzebuerg (Union Lëtzebuerg)
* 1976: CS Gréiwemaacher (Red Black Pafendall)
* 1975: Chiers Rodange (Stade Diddeleng)
* 1974: FC Progrès Nidderkuer (Alliance Diddeleng)
* 1973: FC Red Star Merl-Belair (Stade Diddeleng)
* 1972: Sporting Bettemburg (CS Fola Esch)
* 1971: The National Schëffleng (FC Etzella Ettelbréck)
* 1970: CS Gréiwemaacher (Alliance Diddeleng)
* 1969: Stade Diddeleng (SC Téiteng)
* 1968: CS Fola Esch (CS Gréiwemaacher)
* 1967: FC Progrès Nidderkuer (Red Boys Déifferdeng)
* 1966: US Munneref (Rapid Neiduerf)
* 1965: CS Péiteng (FC Avenir Beggen)
* 1964: US Rëmeleng (Rapid Neiduerf)
* 1963: Jeunesse Waasserbëlleg (FC Progrès Nidderkuer)
* 1962: FC Avenir Beggen (FC The Belval Belvaux)
* 1961: Alliance Diddeleng (US Diddeleng)
* 1960: Chiers Rodange (US Rëmeleng)

### Play-off

## Um Spaweck

*  Offiziell Säit vun der FLF
Gravitatiounsgesetz

D**'Gravitatiounsgesetz** ass en universellt physikalescht Gesetz vum Isaac Newton ofgeleet fir d'Kraaft vun zwéi Kierperen ze berechnen déi sech géigesäiteg unzéien.

Zwéi Kierperen zéie sech mat enger Kraaft *F* un, déi proportionell zum Produkt vun de Massen *m<sub>1</sub>* an *m<sub>2</sub>*, an ëmgedréit proportionell zum Quadrat vun hirem Ofstand *r* ass. Dësen Ofstand *r* ass den Ofstand deen tëscht de Kierperschwéierpunkte vun de Massen *m<sub>1</sub>* an *m<sub>2</sub>* ass.

D'Unzéiungskraaft ass also ëmsou méi grouss wat d'Masse vun de Kierpere méi grouss sinn, an ëmsou méi kleng wat den Ofstand vun den zwéi Kierperschwéierpunkte méi grouss ass.

## Formele vum Gravitatiounsgesetz

:F = G\,\frac{m_1 m_2}{r^2}

Den Proportionalitéitsfaktor G bezeechent een als Gravitatiounskonstant, wobei

:G = (6{,}6742\pm 0{,}0010) \cdot 10^{-11}\;\mathrm{\frac{m^3}{kg\,s^2}}.

## Kuckt och
* Gravitatioun
Geologie

D**'Geologie** (vum griicheschen *γη*, *ge* „Äerd“ a *λογος*, *logos* „Wuert“) ass d'Wëssenschaft vum Opbau, vun der Zesummesetzung a Struktur vun der Äerd, hir physikalesch Eegenschaften an hirer Entwécklungsgeschicht, souwéi vun de Prozesser, déi si geformt hunn an och haut nach formen.
D'Geologie ass en Deelgebitt vun de Geowëssenschaften.

## Lëscht vu bedeitende Geologen
* Georgius Agricola (1494 - 1555)
* Friedrich August von Alberti (1795 - 1878)
* Leopold von Buch (1774 - 1853)
* Johann Georg von Charpentier (1786 - 1855)
* Hans Cloos (1885 - 1951)
* Alcide Dessalines d'Orbigny (1802 - 1857)
* James Dwight Dana (1813 - 1895)
* Bartholomäus Eberl (1883-1960)
* Rudolf Falb (1838-1903)
* Karl von Fritsch (1838 - 1906)
* Gerard Freiherr von de Geer (1858 - 1943)
* William F. Haxby (1949 - 2006)
* James Hutton (1726 - 1797)
* Michel Lucius (1876-1961)
* Charles Lyell (1797 - 1875)
* Albrecht Penck (1858 - 1945)
* Karl von Raumer (1783 - 1865)
* William Smith (1769 - 1839)
* Hans Stille (1876 - 1951)
* Eduard Suess (1831 - 1914)
* Otto Martin Torell (1828 - 1900)
* Alfred Wegener (1880 - 1930)
* Abraham Gottlob Werner (1749 - 1817)

## Kuckt och
* Geologie vu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Kilogramm

**Kilogramm** ass d'SI-Basiseenheet vun der Mass.

De Kilogramm ass zanter dem 20. Mee 2019 mam zueleméisseg festgeluechte Wäert vun der Planck-Konstant definéiert, ënner Beuechtung vun den Definitioune fir Meter a Sekonn.

Virdru war de Kilogramm als d'Mass vum *Internationale Kilogrammprototyp* (*Urkilogramm*) definéiert, engem Zylinder aus Platin-Iridium, dee vum Internationale Büro fir Moossen a Gewiichter versuergt gouf. 

* Formelzeechen: *m*
* Eenheetenzeechen: kg

## Um Spaweck

* Informatiounen iwwer de Kilogramm op der Websäit vum ''Bureau International des Poids et Mesures''
Ampère (Eenheet)

**Ampère** ass d'SI-Basiseenheet vun der Stroumstäerkt.

:Formelzeechen: I
:Eenheetenzeechen: A
SI Definitioun vun Ampère:
:*D'Eenheet vun 1 Ampère ass d'Stäerkt vun engem zäitlech konstante Stroum, deen duerch zwéin am Vakuum parallel, gruedlinneg, onendlech laang 1 Meter vuneneen ewech placéierte Leedere fléisst, an tëscht deene Leedere pro Meter Längt, d'Kraaft vun 2 · 10<sup>−7</sup> [[Newton]] ervirrifft.*
D'Eenheet gouf nom franséische Physiker André-Marie Ampère benannt.

## Um Spaweck

* Informatiounen iwwer den Ampère op der Websäit vum ''Bureau International des Poids et Mesures''
Wanterlann

D**'Wanterlann** (*Tilia cordata*) ass eng Bléieplanz aus der Gattung vun de Lannen.

## Kuckt och
* Wëll Lann vu Kënzeg
* Appelboom
## Um Spaweck
Malediven

D**'Republik Malediven** ass en Inselstaat am Südweste vu Sri Lanka am Indeschen Ozean. Se besteet aus 1.190 Koralleninselen, vun deenen der 202 bewunnt sinn, déi sech iwwer 820 Kilometer vun Norden no Süden an 130 Kilometer vun Osten no Westen zéien.

Dat Ganz stellt en Archipel duer vu 26 méi groussen Atollen. D'Haaptstad Malé mat 75.000 Awunner, ass an der Mëtt vun enger Atollketten.

## Um Spaweck
Wilhelm Conrad Röntgen

De **Wilhelm Conrad Röntgen**, gebuer de 27. Mäerz 1845 zu Lennep, a gestuerwen den 10. Februar 1923 zu München, war en däitsche Physiker.

1895 huet hien d'Rëntgestralen entdeckt, op deem d'Rëntgentechnik baséiert. Hien huet ë.&nbsp;a. och d'Wäermleetfäegkeet vun de Kristaller an d'elektromagnetesch Rotatioun vu polariséiertem Liicht ënnersicht.

Hie war deen éischte Physiker deen den Nobelpräis kritt huet, an dat am Joer 1901.

## Kuckt och
* Lëscht vu Physiker
* Lëscht Nobelpräis Physik

## Um Spaweck
Max Planck

De **Max Karl Ernst Ludwig Planck**, gebuer den 23. Abrëll 1858 zu Kiela gestuerwen de 4. Oktober 1947 zu Göttingen, war en däitsche Physiker.

Vun 1885 bis 1889 war hie Physikprofesser zu Kiel, duerno zu Berlin, wou hie vun 1912 bis 1938 Sekretär vun der preisescher Akademie vun de Wëssenschafte war. Vun 1930 bis 1937 war hie President vun der *Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften* déi méi spéit a *Max-Planck-Gesellschaft* ëmbenannt gouf an déi de Max Planck och 1945/46 zu Göttingen presidéiert huet.

Hien huet d'Stralungsgesetz formuléiert an d'Virstelle vun Energie- a Wierkungsquanten agefouert. Doraus ass d'Quantentheorie entstanen, déi am 20. Joerhonnert d'Physik revolutionéiert huet.

Am Joer 1918 huet hien den Nobelpräis an der Physik kritt.

## Auszeechnungen an Éierungen

* 1914 Auslännesche Member vun der Accademia Nazionale dei Lincei zu Roum
* 1915 *[[Pour le Mérite]]* fir Wëssenschaften a Konscht (vun 1930 war de Planck President vun dësem Uerden)
* 1918 Nobelpräis fir Physik (1919 geéiert)
* 1928 Adlerschëld vum Däitsche Räich
* 1929 Max-Planck-Medail (zesumme mam Albert Einstein; dëse Präis gouf 1929 vun der DPG gestëft)
* Éierendokter vun den Universitéite Frankfurt, München (TH), Rostock, Berlin (TH), Graz, Athen, Cambridge, London a Glasgow
* 1938 Zu sengen Éiere gouf den Asteroid Nr. 1069 no him genannt: *[[Planckia (Asteroid)|Planckia]]*.
* 1947 gouf hien Éierebierger vun der Stad Kiel.
* 1953 gouf hie vun der Däitscher Post Berlin an der Serie Männer aus der Geschicht vu Berlin geéiert, een Timber vun 30 Pfenneg Timber.
* 1957 bis 1971 hunn déi offiziell 2-DM-Mënze vun Däitschland d'Profil vum Max Planck gewisen.
* 1983 huet d'DDR eng 5-Mark-Gedenkmënz zum 125. Gebuertsdag erausginn.
* Zum 150. Gebuertsdag huet Däitschland den 10. Abrëll 2008 ee Sondertimber souwéi eng 10-Euro-Gedenkmënz erausginn.
Vill Schoulen an Universitéiten, sinn nom Max Planck genannt.

## Kuckt och

* Lëscht vu Physiker
* Lëscht Nobelpräis Physik

## Um Spaweck

* De Nobelpräis-Site
CS Gréiwemaacher

Den **CS Gréiwemaacher** (offiziell *C.S. Grevenmacher*) ass e lëtzebuergesche Foussballclub zu Gréiwemaacher.

## Geschicht
Den CSG gouf tëscht August an Oktober 1908 als *Stade Mosellan Grevenmacher* gegrënnt an ass d'Joer drop Member an der Federatioun ginn. 1914 krut de Veräi säin haitegen Numm. D'éischt Härenekipp vu Gréiwemaacher war tëscht 1994 an 2002 siwe vun néng Kéiere Lëtzebuerger Vizechampion ier et dunn an der Saison 2002/2003 fir de Champion duergaangen ass. Déi Maacher hunn dat Joer souguer nach den Doublé gepackt andeems se d'Coupe de Luxembourg gewonnen hunn. D'Coupe hu si dräi weider Kéiere gewonnen.

Den CSG spillt seng Matcher am *Stade op Flohr* zu Gréiwemaacher. De Stade huet Plaz fir 4.000 Leit, dovu 500 Sëtzplazen op der gedeckter Tribün.

## Nationaldivisioun bis 1. Divisioun
Den CSG huet onënnerbrach vun 1985 bis 2016 an der héchster lëtzebuergescher Fussballdivisioun gespillt. Aktuell spillt de Miseler Veräin awer an der 1. Divisioun. An der Saison 2015/16 huet den C.S.G. no 31 Joer missen aus der ierwegter Nationaldivisioun ofsteigen. An der Eierepromotioun konnt ee sech awer och net laang behaapten. Wärend der Saison 2016/17 huet ee sech am Barragematch Eierepromotioun/1. Divisioun 2 zu 0 géint Minerva Lëntgen behaapt a konnt soumat nach mat vill Gléck an der Divisioun bleiwen. Déi Saison drop ass et awer op direktem Wee Richtung 1. Divisioun gaangen.

## Nationale Palmarès

**[[Foussball Nationaldivisioun|Lëtzebuerger Championnat]]**:
* **Champion** (1x): 2003
* **Vizechampion** (7x): 1994, 1995, 1996, 1997, 2000, 2001, 2002

**[[Coupe de Luxembourg (Foussball)|Coupe de Luxembourg]]**:
* **Gewënner** (3x): 1995, 1998, 2003
* **Finalist** (4x): 1951, 1953, 1954, 1959

## Europäesch Kompetitiounen

Gréiwemaacher war 2004 no drun eng Ronn am UEFA Intertoto Cup (UI Cup) géint d'Finne vun Tampere virun ze kommen. Nodeem zweemol gläichgespillt gouf (1-1, 0-0), huet den CSG wéinst der Auswäertsgoalreegel um Enn awer de kierzere gezunn.

## Um Spaweck
*   Websäit vum CS Gréiwemaacher
Carl von Linné

De **Carolus Linnaeus** oder **Carl Nilsson Linnaeus**, an nodeem en am Joer 1762 geadelt gouf, **Carl von Linné**, gebuer den 23. Mee 1707 zu Råshult a Südschweden, a gestuerwen den 10. Januar 1778 zu Uppsala, war e schweedeschen Naturfuerscher.

Hien huet d'Taxonomie, eng binär Nomenklatur, agefouert an huet domat d'Grondlag geschaf vun der botanescher Fachsprooch. Hien huet de Linné-System vum Planzeräich agefouert.

## Liewen
De Carl Linnaeus huet seng Medezinstudien op der Universitéit zu Lund ugefaangen. Et huet dunn awer op d'Universitéit vun Uppsala gewiesselt, well do d'Botanik, säi Liblingsfach, méi grouss geschriwwe gouf. Wärend sengem Studium huet hien eng Expeditioun a Lappland gemaach, wou hien d'Planzewelt do méi genee studéiere konnt.

Wéinst dem villen Duercherneen, deen an der Andeelung vun der Planzewelt war, huet hien ugefaangen en eegene System z'entwéckelen. Dës Systematik huet hien a sengem Wierk, dem *Systema naturae* verëffentlecht.

1751 huet hien en zweet Buch erausginn, woudran hie säi System vun den Nimm virgestallt huet. No dësem System ginn haut nach d'Aarte vun de Liewewiese benannt: all Déieren a Planzen hunn en zweedeelegen Numm, wou deen éischten Deel den Numm vun der Gattung an deen zweeten den Numm vun der Aart ass.

## Kuckt och
* Systematik (Biologie)

## Um Spaweck

* Déi 10. Oplo vum ''Systema naturae'' an digitaliséierter Form
Mass (Physik)

D**'Mass** vun engem Kierper entsprécht senger Quantitéit u Matière.
Si gëtt meeschtens a Kilogramm (*kg*) ausgedréckt.

D'Gravitatioun gëtt dem Kierper säi Gewiicht, méi genee seng Gewiichtskraaft. Si gëtt an Newton (*N*) ausgedréckt a ka mat enger Fiederwo gemooss ginn.

Dacks schwätzt ee vun engem Gewiicht a kg, dat awer physikalesch gesinn net korrekt ass.

## Um Spaweck
Louis Agassiz

De **Louis Jean Rodolphe Agassiz**, gebuer den 28. Mee 1807 zu Môtiers am Kanton Freiburg an der Schwäiz, a gestuerwen de 14. Dezember 1873 zu Cambridge, Massachusetts an den USA, war e Schwäizer Geolog an Zoolog. Hien huet d'Auswierkunge vun der glazialer Erosioun ënnersicht a bewisen, datt d'Gletschere fléissen.

## Wierker
* *Recherches sur les poissons fossiles* (1833-1843)
* *History of the Freshwater Fishes of Central Europe* (1839-1842)
* *Études sur les glaciers* (1840)
* *Études critiques sur les mollusques fossiles* (1840-1845)
* *Nomenclator Zoologicus* (1842-1846)
* *Monographie des poissons fossiles du Vieux Gres Rouge, ou Systeme Devonien (Old Red Sandstone) des Îles Britanniques et de Russie* (1844-1845)
* *Bibliographia Zoologiae et Geologiae* (1848)
* (with AA Gould) *Principles of Zoology for the use of Schools and Colleges* (Boston, 1848)
* *Lake Superior: Its Physical Character, Vegetation and Animals, compared with those of other and similar regions* (Boston: Gould, Kendall and Lincoln, 1850)
* *Natural History of the United States* (1847-1862)
* *A Journey in Brazil* (1868)


File:Agassiz, Louis – Nouvelles études et expériences sur les glaciers actuels, 1847 – BEIC 12025435.jpg|*Nouvelles études et expériences sur les glaciers actuels*, 1847


## Kuckt och

* Lëscht vu Physiker
## Um Spaweck

* Bibliographie vum Agassiz
Ichthyologie

D**'Ichthyologie** ass d'Wëssenschaft vun der Biologie vun de Fësch ënner natierlechen a kënschtleche Liewensbedéngungen. 
Et ass eng Deeldisziplin vun der Biologie.

## Wichteg Ichthyologen

* Louis Agassiz
* Peter Artedi
* Pieter Bleeker
* August Brauer
* Pieter Bleeker
* Marcus Elieser Bloch
* George Albert Boulenger
* Eugenie Clark
* Edward Drinker Cope
* Georges Cuvier
* André Marie Constant Duméril
* Barton Warren Evermann
* Samuel Garman
* Laurentius Theodorus Gronovius
* Albert Charles Lewis Günther
* Hans Hass
* Johann Jacob Heckel
* Bruno Hofer
* David Starr Jordan
* Rudolf Kner
* Alan Riverstone McCulloch
* Frederic Ward Putnam
* Guillaume Rondelet
* Franz Steindachner
* Achille Valenciennes

## Um Spaweck
Glaziologie

D**'Glaziologie** ass d'Wëssenschaft vu Formen, dem Optrieden an den Eegenschafte vun Äis a Schnéi mat hire Varianten als Gletscher, Permafrascht a Schelfäis an den temporalen Nofollge vun Äis- a Waarmzäiten (Interglazial).

D'Glaziologie ass eng interdisziplinär Wëssenschaft, déi mat der Geographie, Meteorologie, Hydrologie, Geologie, Biologie an der Ekologie zesummenhänkt.

## Kuckt och
* Louis Agassiz 
* Gletscher

## Um Spaweck
Hydrologie

D**'Hydrologie** (v. griich. *hydros* „Waasser“ a *logos* „Léier“) ass d'Wëssenschaft vum Waasser, vu senger raimlecher an zäitlecher Verdeelung an der Atmosphär vun der Äerd an op an ënner der Äerduewerfläch, sou wéi deenen domat zesummenhängende biologeschen, cheemeschen a physikaleschen Eegenschaften a Wierkunge vum Waasser.

Si gëtt sech mat den Zusammenhäng a Wiesselwierkunge vun deenen ënnerschiddleche Forme vum Waasser, sengem Kreeslaf, senger Verdeelung op der Landuewerfläch an där hire Verännerungen duerch anthropogen Beaflossung of.

Déi klassesch Andeelung vun der Hydrologie ass d'Ozeanologie (Mier), Limnologie (Waasser um Festland) mat der Potamologie (Waasserleef) an d'Hydrometrie (hydrologescht Mieswiesen).

Änlech Fachgebidder sinn: Hydrographie, Hydrogeographie (raimlech Verdeelung vum Waasser), Hydrogeologie (geocheemesch Wiesselwierkunge vu Gestengs), d'Hydromorphologie, d'Waasserchimie, d'Klimatologie an d'Glaziologie.

## Um Spaweck
Vilhelm Bjerknes

De **Vilhelm Friman Koren Bjerknes**, gebuer de 14. Mäerz 1862 zu Kristiania an Norwegen, a gestuerwen den 9. Abrëll 1951 zu Oslo, war en norwegesche Geophysiker.

Hien huet d'Aarbechtsgrondlage vun der Ozeanologie an der Meteorologie entwéckelt a war Spezialist fir d'Wieder virauszesoen.

E Krater um Mound an een um Mars goufen no him benannt.

## Kuckt och

* Lëscht vu Physiker
## Um Spaweck
Charles Fabry

De **Maurice Paul Auguste Charles Fabry**, gebuer den 11. Juni 1867 zu Marseille, a gestuerwen den 11. Dezember 1945 zu Paräis, war e franséische Physiker.

Hien an den Henri Buisson gëllen als Entdecker vun der Ozonschicht. Zesumme mam Alfred Pérot hat hien de Fabry-Pérot-Interferometer erfonnt. Domat konnten d'Wellelängte vum Liicht gemooss ginn.

1929 krut hien de Jules-Janssen-Präis.

## Kuckt och
* Lëscht vu Physiker

## Um Spaweck
*Biographie
Harry Hammond Hess

Den **Harry Hammond Hess**, gebuer de 24. Mee 1906 zu New York City, a gestuerwen de 25. August 1969 zu Woods Hole, Massachusetts, war en US-amerikanesche Geophysiker.

En huet gläichzäiteg mam Robert Dietz d'Ausbreedung vum Buedem vum Mier entdeckt, eng wichteg Grondlag fir d'Theorie iwwer d'Plakkentektonik.

## Um Spaweck
Claude Imbert

De **Claude Imbert**, gebuer den 12. November 1929 zu Quins am Departement Aveyron, a gestuerwen den 23. November 2016 zu Paräis, war e franséische Journalist.

Seng Carrière fänkt 1950 un, wéi e fir d'Agence France-Presse e puer Joer an Afrika schaffe geet. 1964 ass e Redakter an der Wochezäitschrëft L'Express, wou den Imbert vun 1966 u Chefredakter gëtt.

1971 verléisst en den Express, fir Chefredakter vu Paris-Match ze ginn.

D'Joer drop grënnt hie Le Point a gëtt do Direkter.

Zanter 1976 ass den Imbert Samschdes-Editorialist beim Radiosender Europe 1, nieft dem Jean Daniel an dem Serge July.

## Bibliographie (Auszuch)
**Ce que je crois*, Grasset Ed.
**Par bonheur*, Grasset Ed.
**À point nommé*, Grasset Ed.
**La Droite et la gauche*, nieft dem Jacques Julliard, Julliard Ed.
**Le Tombeau d'Aurélien*, Grasset Ed.
* *La Pensée unique: le vrai procès*, nieft dem Jean Foyer, Jacques Julliard, Philippe Tesson an dem Jean-Pierre Thiollet, Economica Ed.

## Um Spaweck
*E klenge Portrait vum Claude Imbert mat Foto
Häerz

D**'Häerz** (lat.: *cor*) ass en Organ, dat zesumme mat de Bluttgefäässer de Bluttkreeslafsystem vun héijere Liewewiesen bilt. Mat all Häerzschlag pompelt d'Häerz Blutt duerch de Kierper a versuergt esou déi aner Organer an d'Geweebe mat liewesnoutwennegem Sauerstoff an Närstoffer. 

## Opbau a Funktioun

D'Häerz ass en huele Muskel. Et gëtt vun enger Wand an zwou Hallschente gedeelt. All Hallschent huet e Virhaff (*atrium*) an eng Kummer (*ventriculus*). Déi lénks Kummer pompelt sauerstoffräicht Blutt duerch d'Haaptschlagoder (och nach Aorta genannt) an de Kierperkreeslaf. Déi éischt Ofzweigunge vun der Aorta sinn d'Häerzkranzgefäässer (Koronararterien). Si verlafen direkt iwwer den Häerzmuskel a versuergen d'Häerz selwer mat Sauerstoff an Närstoffer.

Nodeems d'Blutt de Sauerstoff am Kierper ofginn huet, fléisst dat elo sauerstoffaarmt Blutt zréck an d'Häerz, méi genee gesot an de rietse Virhaff, a vun do un a déi riets Kummer. Vun do aus gëtt dat sauerstoffaarmt Blutt iwwer d'Longeschlagoder an de Longekreeslaf gepompelt. An der Long gëtt d'Blutt de Kuelendioxid of an hëlt frësche Sauerstoff op. Dat sauerstoffräicht Blutt fléisst duerno iwwer d'Longevenen zeréck an d'Häerz - elo awer an déi lénks Hallschent vum Häerz. Vun do aus gëtt et erëm zréck an de Kierper gepompelt.

Tëscht dem rietse Virhaff an der rietser Kummer, dem lénkse Virhaff an der lénkse Kummer, an um Ofgank vun de Schlagodere ginn et véier Häerzklappen (Trikuspidalklapp, Mitralklapp, Pulmonalklapp, Aortenklapp). Si stellen sécher, datt d'Blutt an déi richteg Richtung fléisst. Wann d'Blutt an déi falsch Richtung géint déi Klappen dréckt, ginn déi Klappen zou. Wann d'Blutt aus der anerer - der richteger - Richtung op d'Klappen dréckt, da gi se op an d'Blutt kann derduerchfléissen.

D'Muskulatur vum Häerz besteet aus speziellen Zellen, den Häerzmuskelzellen, déi sech ryhtmesch zesummenzéien. En elektresche Leitungssystem suergt dofir, datt d'Häerz schléit. Den Impuls fir den Häerzschlag entsteet am sougenannten Sinusknuet, enger Grupp Zellen an der Wand vum rieste Virhaff. Speziell Nervenbunne leeden déi elektresch Signaler bei d'Muskelzellen an de Virhäff an an de Kummere weider a ginn esou den Takt fir den Häerzschlag vir.

## D'Häerz beim Mënsch

Beim erwuessene Mënsch schléit d'Häerz am rouegen Zoustand ongeféier 60 bis 80 Mol pro Minutt; bei kierperlecher Ustrengung méi séier. Domat fléisst och d'Blutt méi séier duerch de Kierper an et ka pro Minutt méi Sauerstoff ophuelen an dann d'Zellen am Kierper domat versuergen. Am Schnëtt schléit d'Häerz vum Mënsch 100.000 mol den Dag.

D'Häerz ass ongeféier esou grouss wéi d'Fauscht vum jeeweilege Mënsch a weit ongeféier 300 Gramm, a bis zu 500 Gramm bei Persounen, déi vill Ausdauersport maachen. Et läit geschützt an der Mëtt vum Broschtkuerf, liicht lénks hannert dem Broschtbeen. Bei de meeschte Mënsche fillt een den Häerzschlag, wann een d'Hand op de Broschtkuerf leet.

## Quellen
* gesundheitsinformation.de: ''Wie funktionniert das Herz?''
* coeuretavc.ca: ''Comment fonctionne le cœur''

## Kuckt och
* Bols

## Um Spaweck
Blutt

D**'Blutt** ass zesumme mam Häerz-Kreeslaf-System zoustänneg fir d'Funktionalitéit vun all den Organer.

## Zesummesetzung an Aufgabe vum Blutt
D'Blutt ass e flëssegt Organ, dat zu 55&nbsp;% aus Plasma an zu 45&nbsp;% aus Bluttzelle besteet.

Am Bluttplasma schwammen d'Bluttplättercher, dat si rout a wäiss Bluttkierpercher (Zellen) an Zellfragmenter.

## Um Spaweck
Kierch Buckels

D**'Buckelser Kierch** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Parc Our Saint-Nicolas, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Parc Housen gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den hellege Välten, deem säi Fest de 14. Februar gefeiert gëtt (Vältesdag).

Se steet op der Haaptstrooss, dem CR324.

D'Kierch vu Buckels steet zanter dem 26. Juli 1968 um *Inventaire supplémentaire* vun der Lëscht vun de klasséierte Monumenter.

## Geschicht
Fréier hat Buckels keen eegene Kierfecht, an déi Doudeg sinn um Munzer Kierfecht begruewe ginn. D'Pressioun mat der Doudelued ass vu Buckels aus erof an den Näidser Gronn gaangen, fir déi aner Säit vun der Pënscherbaach erop op Munzen ze goen. Um Flouer op *Schalper* stoung beim décke Bam ee Weekräiz wou fir dee Verstuerwene gebiet gouf. De Wee vu Buckels op Munzen ass 3,5&nbsp;km laang.

Bis de 7. Mee 2017 war et d'Filialkierch vun der Par Munzen. Zur fréierer Par Munzen huet ausser der Filialkierch vu Buckels och nach d'Parkierch vu Munzen an d'Filialkierch vun Näidsen gehéiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Parc Housen

## Um Spaweck

* Websäit vun der Par Parc Our Saint-Nicolas
* D'Fënstere vun der Kierch vu Buckels op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
+Teamgeist™

**+Teamgeist™** ass den offizielle Spillball vun der FIFA Foussball-Weltmeeschterschaft 2006 an Däitschland. E gouf den 9. Dezember 2005 bei der Ennronnenauslousung zu Leipzig no dräijäreger Entwécklungzäit der Ëffentlëchkeet virgestallt an entsprécht dem Reglement vun der FIFA. E léist säi Virgänger bei Foussball-Weltmeeschterschaften, de *Fevernova* (2002 Japan/Südkorea), of.
Duerch déi nei Unuerdnung vu 14 Panéile gëtt eng méi ronn Struktur erreecht (d'Bäll weisen eng maximal Ofwäichung vu 0,1 Prozent vun der perfekter Kugel op). Datt soll eng däitlech Verbesserung, wat d'Prezisioun an d'Ballkontroll ubelaangt, bewierken. Ausserdeem gëtt doduerch d'Längt vun den Néit méi kleng, wat zu enger besserer Belaaschtbarkeet féiert. Déi eenzel Panéile sinn net matenee verbitzt, mä, wéi beim offizielle Ball vun der UEFA Foussball-Europameeschterschaft 2004 a Portugal, dem *[[Roteiro]]*, verpecht.

Optesch passt sech den neie Ball un déi klassesch schwaarz-wäiss Faarwe vum Spillgeschir an den 1970er Joren un. Gläichzäiteg stinn d'Faarwe schwaarz a wäiss traditionell fir déi Däitsch Foussballnationalekipp. Zousätzlech gëllen Akzenter erënneren un de FIFA World Cup.

Den Numm soll, dem Hiersteller Adidas no, Programm sinn: *"Teamgeescht (zu däitsch: Teamgeist) ass déi wuel wichtegst Eegenschaft, déi all [[Ekipp]] muss hunn, fir zum Schluss de gëllene [[Pokal]] den eegene [[Fan]]s presentéieren ze kënnen"*.

E puer vun de grousse Weltstaren hunn de Ball als *optimal* a *revolutionär* gelueft. Aner Spiller dogéint hu sech éischter negativ iwwer den neie Ball geäussert, well d'Fluchphase bei dësem komplett nei an dacks och ontypesch am Verglach zu anere Bäll verleeft. Trotz allem ass Adidas beméit, änlech gravéierend Problemer wéi beim Fevernova 2002 ze verhënneren.

Deen éischten offiziellen Asaz vum Ball huet den 10. Dezember 2005 beim éisträichesche Bundesligamatch tëscht Red Bull Salzburg a Rapid Wien stattfonnt.

## Sonnereditioun
Samschdes, den 11. Februar 2006 gouf beim däitsche Bundesligamatch Schalke 04 géint Bayer Leverkusen a Sonndes, den 12. Februar, 1. FC Köln géint Borussia Dortmund mat enger Sonnereditioun mam Numm **+F50 TUNIT** gespillt. De Ball ass vum Material hir identesch, huet awer en aneren Design mat blo-grénger Faarf. De Méindeg drop gouf och ënner dem Numm +50 TUNIT en neie Foussballschong vun Adidas virgestallt.

Am Europa-Park bei Freiburg an Däitschland gouf eng Hal mat Hëllef vu 5.600 m² Polyesterplanen zu enger 43&nbsp;m héijer Versioun vum Ball ëmdekoréiert.

## Um Spaweck

* Pressecommuniqué vun Adidas iwwer den +Teamgeist™
* Nooriicht op www.fifaworldcup.com
* Adidas-Chef Herbert Hainer am Interview mat fifaworldcup.com
* http://www.soccerballworld.com/Teamgeist.htm (engl.)
* Éischten offiziellen Asaz vum Ball
Uran

**Uran** (Symbol **U**) ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 92 am Periodesystem vun den Elementer. Déi relativ Atommass vu sengem stabilsten Isotop ass 238.

## Um Spaweck
Vanadium

**Vanadium** (Symbol **V**) ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 23 am Periodesystem vun den Elementer. Seng relativ Atommass ass 50,9415.

## Um Spaweck
Fan

E **Fan** [] (englesch *fan* [], vu *fanatical* = fanatesch) ass e begeeschterten Unhänger vun enger Persoun, enger Grupp vu Persounen oder enger Saach. D'Wuert "Fan" ass aus dem Engleschen a méi Sproochen iwwerdroe ginn. Organiséiert Fannen doe sech dacks a Fanclibb zesummen.

## Besonnesche Gebrauch
Den Ausdrock "Fan" gëtt besonnesch a follgende Beräicher benotzt:

### Sport
Fanne vun engem Sportler, engem Sportveräin oder enger Sportaart, wéi z.&nbsp;B. Foussballfans. Am Beräich Sport (besonnesch bei der Sportaart Foussball) ass de Begrëff zousätzlech ofzegrenze mat:
* Bei Sportveräiner gi Fans, déi d'Compétitioune vun hirer Mannschaft besichen, och dacks **Schlachtenbummler** genannt. Fir d'Kommunikatioun mat der Mannschaft an aneren Spectateure benotze se Fangesäng.
* Gewaltbereet Fans, déi z.&nbsp;B. Sporteevenementer als Plattform mëssbrauchen, ginn dacks als **[[Hooligan]]ne** bezeechent.
* Eng weider Ënnergrupp vu Fanne sinn d**'[[Ultra]]en**.
* Den italieenesche Begrëff **Tifosi** betitelt och e Fan oder Unhänger a gëtt dacks als Synonym fir d'italienesch Fanne bei enger Sportveranstaltung benotzt. D'Wuert *Tifosi* staamt vun der Krankheet Typhus, déi onbehandelt zu héijem Féiwer féiert, sou wéi den *Tifoso* als Foussballfan deen um Foussballféiwer leit.

### Musek
Besonnesch an der Popmusek: Fanne vun enger Band, engem Sänger, Museker, DJ asw.

### Theater, Film a Fernsee
Fanne vum Theater an/oder dem Film allgemeng, respektiv vu bestëmmten Theateren, Filmer, Fernseeserien, Moderatoren, Regisseuren oder Schauspiller.

### Konscht
Fanne vun engem Kënschtler. Am Beräich Konscht geet amplaz vu Fan och dacks vun engem *[[Amateur]]* riets. Speziell Charakteristike sinn hei:
* D'Konschtsammler
* D'Mäzen oder Konschtfërderer
All d'Fanne vun engem kënschtleresche Wierk ginn als Fan-Gemeng oder Fandom bezeechent.

### Konsum
Am Beräich Konsum gëtt et Fanne vun engem Liewensstil, Fanne vu Marken, Fanne vu Produite mat "Kultstatus" etc.
* Den Anglizismus **Fanboy (Fangirl)** ass d'Bezeechnung fir e fanateschen Unhänger vun engem Produit oder Produzent. Dësen Ausdrock gëtt z.&nbsp;B. dacks fir iwwerzeegt Benotzer vun engem Betribssystem oder enger Spillkonsol benotzt.

## Um Spaweck
Alfred Wegener

Den **Alfred Lothar Wegener**, gebuer den 1. November 1880 zu Berlin, a gestuerwen 1930 a Grönland, war en däitsche Meteorolog, Geophysiker a Polarfuerscher.

Hien hat d'Theorie vun der Kontinentalverrécklung opgestallt, an hien hat 1916 mat zimmlech grousser Genauegkeet (op 800&nbsp;m genee) d'Aschlagplaz vum Meteorit vun Treysa berechent.

## Seng Wierker
* *Thermodynamik der Atmosphäre*, 1911 an 1924 
* *Die Entstehung der Kontinente und Ozeane*, 1915 
* *Wind- und Wasserhosen in Europa*, 1917
* *Das detonierende Meteor vom 3. April 1916, 3 1/2 Uhr nachmittags in Kurhessen*, 1917 an 1918
* *Der Farbenwechsel grosser Meteore*, 1918 
* *Durch die weiße Wüste*, 1919 
* *Theorie der Haupthalos*, 1926 
* *Versuche zur Aufsturztheorie der Mondkrater*, 1920 
* *Die Entstehung der Mondkrater*, 1921 
* *Pilotballonaufstiege auf einer Fahrt nach Mexiko März bis Juni 1922* 
* *Vertraulicher Bericht über die Grönland-Expedition 1929*
* *Vorlesungen über Physik der Atmosphäre*, 1935 
* *Mit Motorboot und Schlitten in Grönland*, 1935

## Um Spaweck
Wolfram

**Wolfram** oder **Tungsten** (Franséisch **tungstène**, Englesch: **Tungsten**) (Symbol **W**), ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 74 am Periodesystem vun den Elementer. Seng relativ Atommass ass 183,84.

## Wolfram oder Tungsten?

### Geschicht

Zënter 2005 ass den offiziellen Numm vum Element vun der IUPAC als *Tungsten* festgehalen; an de Sproochen, an deene virdrun den Numm *Wolfram* benotzt gouf, gëtt dee gréisstendeels weider gebraucht.

## Um Spaweck
NATO Maintenance and Supply Agency

D**'NAMSA** (engl.:**NA**TO **M**aintenance and **S**upply **A**gency / frans.: Agence OTAN d'entretien et d'approvisionnement) war bis 2012 en haaptlogistesche Stëtzpunkt vun der NATO mat Sëtz zu Capellen.

Aus der NAMSA ass d**'[[NATO Support and Procurement Agency|NSPA]]** (engl.:**N**ATO **S**upport **and P**rocurement **A**gency) ginn.

## Geschicht
D'NAMSA gouf am Joer 1958 vun der NATO gegrënnt. Am Ufank war d'NAMSA zu Châteauroux installéiert an hat och Büroen an der *Rue Ancelle* zu Neuilly westlech vu Paräis. 1968, kuerz nodeem de President Charles de Gaulle säi Land aus dem integréierten NATO-Commandement erausgeholl hat, huet d'NAMSA hire Sëtz op Lëtzebuerg an déi fréier Kasär an der Garerstrooss zu Capellen verluecht.

## Missioun
D'Missioun vun der NAMSA bestoung ausschliisslech doran, déi verschidden NATO-Memberstaate bei der Organisatioun vum Akaf an dem Besuerge vu militäreschem Material an Ersatzdeeler z'ënnerstëtzen, geneesou wéi déi néideg Reparatur- an Entretiensservicer fir verschidde Waffesystemer aus de jeeweilegen Arméien ze stellen.

## Aufgabeberäicher
Déi Haaptaufgabeberäicher vun der NAMSA waren:
* Approvisionnement
* Maintenance
* Akaf
* Kontrakt-Gestioun
* Technesch Ënnerstetzung

## NAMSO
D'Aktivitéite vun der NAMSA stoungen ënner der Kontroll vun der *NAMSO* (NATO Maintenance and Supply Organization), déi sech aus 26 Memberstaaten zesummegesat huet.

D'Missioun vun der *NAMSO* bestoung dodran, d'Efficacitéit vun der logistescher Ënnerstëtzung vun den NATO-Memberstaaten hire Sträitkräften op e Maximum eropzesetzen an d'Käschten op e Minimum ze reduzéieren. D'Organisatioun gouf vu senge Cliente finanzéiert an huet weeder e Gewënn nach e Verloscht realiséiert. D'Clientèle huet sech haaptsächlech aus de Sträitkräfte vun den NAMSO-Memberstaaten an dem SHAPE zesumme gesat.

## Um Spaweck
* Websäit vun der NAMSA
Anthrazit

Den **Anthrazit** (gr.:blénkeg Kuel), ass déi Kuelenzort mat deem héchste Brennwäert.

Beim Entstoe vum Anthrazit gi Planzen ënner Drock, an ouni datt Loft drukënnt, ëmgewandelt. Am Laf vun der Zäit hëlt de Kuelstoffgehalt zou. Beim Anthrazit kann de Kuelestoffgehalt iwwer 90&nbsp;% leien. Doduerch kënnt et bei der Verbrennung zu relativ wéineg Réckstänn.

## Um Spaweck
Donauinsel

D**'Donauinsel** ass eng 21,1&nbsp;km laang a bis zu 200 m breet Sträif tëscht der Donau an dem sougenannten *Entlastungsgerinne* (och *Nei Donau* genannt) zu Wien.

D'Donauinsel ass an de Joren 1972-1988 entstanen, wärend der Héichwaassereguléierung vun der Donau. Duerch d'Opschëdde vun der Donauinsel gouf eng Derivatioun parallel zu der Donau geschaf, dat am Normalfall e Gewässer ass, dat steet, mä bei Héichwaasser geflut gëtt, a sou hëllefe soll, Iwwerschwemmungen ze verhënneren. D'Insel selwer bleift bei Héichwaasser gréisstendeels waasserfräi.

Mëttlerweil huet sech d'Donauinsel zu engem beléiften Erhuelungsgebitt fir d'Wiener Bevëlkerung entwéckelt. Des Weideren ass do am nërdlechen a südleche Beräich ee vun de gréissten FKK-Beräicher deen no bei enger Groussstad läit. An den 80er Joren huet sech um Ufer géintiwwer bei der Räichsbréck ënner dem Numm *Copa Cagrana* (de Staddeel Kagran ass net wäit ewech) op der Donauinsel selwer eng villfälteg Lokalszen entwéckelt.

## Donauinselfest
Zanter 1984 ass all Joer un engem Weekend géint Enn Juni op der Donauinsel d'Donauinselfest. Et gouf schonn 1983 um fäerdeggestallte Beräich ëm d'Floridsdorfer Bréck e klengt "kulturellt Fréijoersfest", wat als Virgänger vum Donauinselfest gëllt, a vum SPÖ-Politiker Harry Kopietz initiéiert gouf. Aus dem klenge Fest gouf am Laf vun de Joren en Evenement vun dräi Deeg mat méi wéi dräi Millioune Visiteuren. Et ass dee gréissten Open-Air Concert an Europa mat fräiem Entrée. De Festterrain huet eng Längt vun e puer Kilometer vun der Räichsbréck bis bei d'Nordbréck.

## Um Spaweck

*Donauinselfest
*Donauinsel
Pythia

D**'Pythia** (gr. Πυθία) war d'Priesterin vun Delphi, déi als weiblecht Medium beim Orakel vum Apollo zu Delphi gedéngt huet. Et ware Jongfraen aus Delphi selwer, an de gesellschaftleche Status war am Prinzip net wichteg. D'Funktioun ass an der Zäit vu ville Fraen ausgefouert ginn. D'Pythia souz op engem Dräifouss op enger Fielsspléck aus där Damp deen dem Ethylen änlech war komm ass; a war doduerch och an Trance. D'Aussoe vun der Pythia ware meeschtens a Versen, dacks schwéier verständlech a konnten op verschidde Manéieren ausgeluecht ginn.

## Kuckt och

* Orakel vun Delphi
Quadriga

**Quadriga** sinn an der Antiquitéit Ween genannt ginn, déi mat 4 Päerd bespaant waren an als Renn-, Sträit- oder Triumpfween opgetruede sinn, awer virun allem dem Helios säi Won, mat deem en all Dag iwwer den Himmel gefuer ass.

## Um Spaweck
Python (Mythologie)

**Python** (gr. πύθων[ας]) ass an der griichescher Mythologie e gewaltegen Draach deen an der Géigend vun Delphi gelieft huet a vum Apollo ëmbruecht ginn ass. No him sollen och déi Pythesch Spiller benannt gi sinn.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Pythesch Spiller

Déi **Phythesch Spiller** (och: *Pythien*) sinn um Fouss vum Parnass ofgehale ginn als "Panhellenistesch Wettspiller". Si sinn der Seechen no vum Apollo gegrënnt ginn, nodeem en den Draach Python ëmbruecht hat. Obwuel d'Spiller och sportleche Charakter haten, hunn déi meescht musesche Charakter gehat. Ursprénglech ware se nëmmen all 8 Joer,zanter 582 all 4 Joer. Si waren an der Zäit grad sou bedeitend wéi déi Olympesch Spiller mä zanter dem 2. Joerhonnert hu se u Bedeitung ofgeholl.
Copernicium

**Copernicium** (Symbol **Cn**) ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 112 am Periodesystem vun den Elementer. Déi relativ Atommass vu sengem stabilsten Isotop ass 277.

D'IUPAC (*International Union of Pure and Applied Chemistry*) huet den 19. Februar 2010 den Numm vum neien Element ugeholl, dee vun der Gesellschaft für Schwerionenforschung virgeschloe gi war.

## Um Spaweck
Python

De Begrëff **Python** bezeechent:

* en Draach an der griichescher Mythologie: Python (Mythologie)
* eng Ënnerfamill vun de Riseschlaangen: Pythonen (*Pythoninae*) 
** eng Gattung aus der Ënnerfamill vun de Pythonen: Eigentlech Pythonen (*Python*)
* eng Programméiersprooch: Python (Programméiersprooch)
* eng brittesch Komikergrupp: Monty Python
Schëffmillen

Eng **Schëffmillen** ass eng rar Form vun enger Waassermillen.

Bei enger Schëffmillen ass de ganze Mechanissem op enger Plattform opgebaut, déi an der Stréimung vun engem Floss verankert ass. De Virdeel vun de Schëffmillen ass deen, datt zu all Ament de Waasserpegel de selwechte bleift, well d'Plattform bei méi héijem Waasser matklëmmt.

Am Wanter konnten d'Schëffmille bei Äisgank aus der Stréimung un d'Ufer a Sécherheet gezu ginn. Wéi d'Schëffaart zougeholl huet, sinn d'Schëffmillen no an no verschwonnen.

Hautdesdaags sinn nogebaute Schëffsmillen, déi funktionéieren, ze fannen:
*zu Minden a Westfalen op der Weser
*zu Höfgen a Sachsen op der Mulde
*zu Mureck an der Steiermark op der ënneschter Mur
*zu Orth an Éisträich op der Donau

## Um Spaweck
* Websäit iwwer d'Mindener Schëffmillen
* Websäit iwwer d'Murecker Schëffmillen an Éisträich
Liichttuerm

E **Liichttuerm** ass e Begrëff aus der Nautik a bezeechent e Séizeechen a Fom vun engem Tuerm, deen duerch Liichtfeier de Schëffer de Wee weist, an hinnen erméiglecht hir Positioun festzestellen, an op déi Manéier d'Navigatioun an nidderegem Waasser oder op geféierleche Plazen erlaabt.

Et gëtt am Allgemengen tëscht véier Zorte vu Liichttierm ënnerscheet. Déi éischt sinn déi ganz liichtstaark Tierm, déi d'Festland oder virgelagert Inselen uweisen. Déi zweet weise grouss Schëffskanäl (z. B: Äermelkanal) oder sougenannt Faarten un. Déi drëtt weisen d'Entréeë vun Häfen un an déi véiert si méi kleng Feieren déi Jetéeën (de:Pier) uweisen.

Fir hir Aufgabe kënne richteg z'erfëllen, musse se kënne vun de Schëffer mat Zäiten erkannt ginn, an d'Kapitäne musse se vuneneen ënnerscheede kënnen. Dofir huet all Tuerm säi codéiert Liichtsignal, deem seng Liichtstärk, souwéi d'Héicht vun der Lanter dovun ofhänken, op wat fir enger Distanz e soll erkannt ginn. 
## Literatur
*Mével, Xavier, *Phares de France* 160 Säiten, Éditions du Chasse-Marée, Douarnenez, 2007, ISBN 978-2-298-00048-1
## Um Spaweck

* Iwwer den Arngast-Liichttuerm
* Däitschsproochege Liichtuerm-Atlas
Naturschutzgebitt Dreckswiss

D**'Dreckswiss** ass en Naturschutzgebitt an de Gemenge Käerjeng a Suessem. Laanscht d'Collectrice du Sud tëscht der Biff an der Industriezon *Haneboesch* zu Nidderkuer läit e Fiichtgebitt, dat vun der Kuer duerchzu gëtt a wouvun 71,03 ha zanter dem 22. Mäerz 2002 ënner Naturschutz stinn.

Duerch déi staark Industrialiséierung am Gebitt, ass mat dem Drainéieren an Zoubaggere vun enger Partie wäertvolle Fiichtgebidder, déi intakt Landschaft zerstéiert ginn. Dësen enorme Verloscht ass schliisslech no laanger Zäit, den 22. Mäerz 2002 mat der Ausweisung vun der Dreckswiss zum Naturschutzgebitt kompenséiert ginn. Zéng Joer virdrun ass de Laf vun der Kuer op engem klenge wäertvollen Deelstéck vun 360 m renaturéiert ginn.

## Referenzen
* Artikel: *[https://web.archive.org/web/20061215235948/http://www.luxnatur.lu/luxnatur/differdingen.htm LNVL klagt Versprechen zur Raumgestaltung in den Gemeinden Differdingen-Sanem ein]*. Lëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga.
Moscovium

**Moscovium** (Symbol **Mc**), ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 115 am Periodesystem vun den Elementer. Déi relativ Atommass vu sengem stabilsten Isotop ass 288.

## Moscoviumproduktioun
Duerch d'Bombardéiere vun Americium mat Kalziumatome gëtt Moscovium hiergestallt.

## Um Spaweck
Nihonium

**Nihonium** (Symbol **Nh**) ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 113 am Periodesystem vun den Elementer. 

Den éischte Februar 2004 soll déi éischt kënschtlech Produktioun duerch eng US-amerikanesch a russesch Ekipp zu Dubna a Russland geschitt sinn. Et ass wéineg iwwer dat syntheetesch Element gewosst.

## Um Spaweck
Flerovium

**Flerovium** (och nach bekannt als *Eka-Bläi*) (Symbol **Fl**)  ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 114 am Periodesystem vun den Elementer. 

## Um Spaweck
Aarios

**Aarios** ass eng Schwäizer Vëlosfabrik zu Gretzenbach am Kanton Solothurn.

Am Joer 1976 huet den Arnold Ramel d'Aarios Vëlosfabrik, déi 1930 zu Aarau gegrënnt gouf, kaaft a se 1981 op Gretzenbach geplënnert. D'Firma, déi Vëloen, Tandem-Vëloen a méi spéit souguer Vëlomotere gebaut hat, huet vun 1981 u Vëloen an Trottinette gebaut.

Aarios ass deen eenzege Schwäizer Vëlosfabrikant, dee keng chineesesch Kadere verschafft, mä se selwer an Handaarbecht fabrizéiert.

## Um Spaweck
*Websäit vun Aarios
Livermorium

**Livermorium** (Symbol **Lv**) ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 116 am Periodesystem vun den Elementer. Den Numm kënnt vun der Stad Livermore, an där ee vun den Instituter läit, dat un der Entdeckung bedeelegt war, a gouf den 30. Mee 2012 vun der IUPAC akzeptéiert.

Duerch d'Fusioun vu Curium ^248Cm mat Kalziumatomer ^48Ca gëtt Livermorium hiergestallt.

## Um Spaweck
Tennessin

**Tennessin** (och alt **Tenness**) (Symbol **Ts**), ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 117 am Periodesystem vun den Elementer. Déi relativ Atommass vu sengem stabilsten Isotop ass 291. Allerdéngs gouf dat kënschtlech Element nach net hiergestallt.

## Tennessin-Produktioun
1999 hate Wëssenschaftler vum Lawrence Berkeley National Laboratory behaapt, dat neit Element hiergestallt ze hunn. Allerdéngs konnt dat Experiment ni nogestallt ginn. Sou hu se 2001 hir Behaaptungen zeréckgezunnhttps://web.archive.org/web/20110903154420/http://enews.lbl.gov/Science-Articles/Archive/118-retraction.html.

## Um Spaweck
Oganesson

**Oganesson** (Symbol **Og**) ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 118 am Periodesystem vun den Elementer. Déi relativ Atommass vu sengem stabilsten Isotop ass 294.
Allerdéngs gouf dat kënschtlech Element nach net hiergestallt. Oganesson huet nëmmen 1 Isotop mat enger Hallefwäertszäit vun 0,89 ms. Oganesson zielt zu den Eedelgasen.

## Um Spaweck