Länner a Stied aus Middle-earth

An der Fantasy-Welt **Middle-earth** vum J. R. R. Tolkien, déi hien a verschiddene Romaner beschreift, hu vill fiktiv Plazen eng besonnesch an dacks mythesch Bedeitung.

Middle-earth ass e Kontinent op Arda (der Äerd), an eng vun den Handlungsplaze vun de Romaner *[[The Hobbit: or There and Back Again]]*, *[[The Lord of the Rings]]* an *[[The Silmarillion]]*.

= Arda =

**Arda** ass den elbeschen Numm fir d'ganz Welt. Dat ass Quenya a bedeit d**Räich''. Meeschents gëtt vum ''Kinnekräich Arda'' geschwat, wann et ëm d'Räich vum [[Figuren aus Middle-earth#Manwe|Manwe]] geet. Hie war de mächtegste [[Figuren aus Middle-earth#Valar|Valar]] nodeem de [[Figuren aus Middle-earth#Melkor|Melkor]] verbannt gi war. [[Länner a Stied aus Middle-earth#Middle-earth|Middle-earth]] a [[Länner a Stied aus Middle-earth#Valinor|Valinor]] sinn zwéi vun de Kontinenter vun der Arda.

Am Ufank war Arda nëmmen e Gesiit, eng Iddi am Geescht vum [[Figuren aus Middle-earth#llúvatar|llúvatar]] an eréischt d'Musek vun den [[Figuren aus Middle-earth#Ainur|Ainur]] huet Arda an der Wierklechkeet geschaf, allerdéngs als ''Réiform''. E puer vun den Ainur hunn den Illúvatar gefrot, ob si op Arda kéinte goen, fir si sou ze formen, wéi si et am Illúvatar sengem ''Gesiit'' gesinn haten. Dës Ainur waren d'[[Figuren aus Middle-earth#Valar|Valar]] (mat méi Muecht) an d'[[Figuren aus Middle-earth#Maiar|Maiar]] (mat manner Muecht). D'Valar hu sech op der Insel Almaren an der Mëtt vun engem riisegen Urkontinent néiergelooss. Dat éischt Liicht fir Arda koum aus den zwou Luuchten Illuin an Ormal, déi d'Valar op zwéi grousse Péil am Norden an am Süden opgestallt haten. Si goufen awer relativ séier vum Melkor, dee sech vun den aneren Ainur ecartéiert hat a seng eege Festung Utumno an d'gewalteg Eisebierger geschloen hat, zerstéiert. D'Péil sinn ëmgefall an hunn d'Land a verschidde Kontinenter zerschloen, ënner anerem [[Länner a Stied aus Middle-earth#Aman|Aman]] a [[Länner a Stied aus Middle-earth#Middle-earth|Middle-earth]]. Wärend Aman vum Liicht vun den zwéi Beem vu Valinor beliicht gouf, si Middle-earth an déi aner Kontinenter däischter bliwwen, bis zum Opgank vu Sonn a Mound, déi aus de Friichte vun de Beem (no der Zerstéierung duerch de Melkor) geschaf gi waren.

Um Enn vum zweeten Zäitalter an der Geschicht vu Middle-earth ännert sech d'Beschafenheet vun Arda: Wärend et virdrun eng Scheif war, gouf et elo mam Ënnergang vun [[Länner a Stied aus Middle-earth#Númenor|Númenor]] an dem Réckele vu Valinor zu enger Kugel. Dofir waren am drëtten Zäitalter all Weeër "kromm", ausser dem "riite Wee", deen op Valinor gefouert huet.

== Aman ==

**Aman** ass de westlechste Kontinent vun [[#Arda|Arda]] a Wunnuert vun de [[Figuren aus Middle-earth#Valar|Valar]] an de meeschte [[Figuren aus Middle-earth#Maiar|Maiar]].

De Kontinent gouf duerch verschidden Zauber a geographesch Begrenzungen (virun allem am Oste vun Aman) wéi d'Biergerkette Pelóri oder d'Mier vun de Schied virum [[Figuren aus Middle-earth#Melkor|Melkor]] geschützt. D'Pelóri goufen an de spéideren Zäitaltere weider opgetiermt, an d'Valar hunn déi sougenannt Verwonschen Inselen ugeluecht. No dem Ënnergang vu [[#Beleriand|Beleriand]] war Belegaer, d'Mier, méi breet, an d'Helcaraxe, d'Verbindung tëscht Aman a [[#Middle-earth|Middle-earth]], verschwonnen. No der Ëmformung vun Arda vun enger Scheif zu enger Kugel um Enn vum zweeten Zäitalter gouf Aman der Welt entréckt a war nëmmen nach iwwer de "''Riite Wee''" duerch d'Schwaneschëffer vun den [[Figuren aus Middle-earth#Elben|Elben]] z'erreechen.

Den héchste Bierg vun Aman war den Taniquetil, ongeféier op hallwem Wee vun de Pelóri vun Norden no Süden. Vu senger Spëtzt aus hunn de [[Figuren aus Middle-earth#Manwe|Manwe]] an d'[[Figuren aus Middle-earth#Varda|Varda]] iwwer ganz Arda gesinn. Den héchste Bierg südlech vum Taniquetil war den Hyarmentir. An der Géigend vun der Spëtzt huet den [[Figuren aus Middle-earth#Ungolianth|Ungolianth]] an enger Schlucht gelieft.

== Valmar ==
**Valmar** oder ''Valimar'' war d'Haaptstad vu Valinor a wuel zugläich déi eenzeg Stad vun de Valar. Si war riiseg a prunkvoll. Virun den Diere vun der Stad louch den Hiwwel Ezellohar, op deem duerch dem [[Figuren aus Middle-earth#Yavanna|Yavanna]] säi Gesang déi zwéi Beem vum Liicht gewuess sinn. D'Valar hu si Laurelin an Telperion genannt. D'Varda huet hir Friichten a Kiwwelen opgefaangen, an doraus d'Stäre geschaf. No beim Hiwwel war Máhanaxar, de Rank vum Schicksal, den d'Valar als Versammlungsplaz a Geriichtshaff benotzt hunn.

Valmar war net déi eenzeg Gehausung vun de Valar, och wann et déi eenzeg Stad war. Ganz am Westen, um Randmier Ekkaia, virun den Diere vun der Nuecht waren d'Hale vum Mandos, wouhin all d'Bewunner vu Middle-earth no hirem Doud hikomm sinn. No dobäi waren d'Hale vun [[Figuren aus Middle-earth#Nienna|Nienna]], d'Bëscher vum [[Figuren aus Middle-earth#Orome|Orome]] louche südlech vu Valmar, westlech dovun d'Wise vum Yavanna. An de Gäert vu Lorien op enger Insel am Séi Lorellin hunn den [[Figuren aus Middle-earth#Irmo|Irmo]] an d'[[Figuren aus Middle-earth#Este|Este]] gelieft, souwéi de Maiar Olórin, dee spéider [[Figuren aus Middle-earth#Gandalf|Gandalf]] genannt gouf.

== Elbestied ==
Et war den [[Figuren aus Middle-earth#Elben|Elben]] virbehalen, nieft de Valar zu Aman ze wunnen. D'Insel Tol Eressea, op där déi éischt Elben no Aman verschëfft goufen, gouf vum [[Figuren aus Middle-earth#Osse|Osse]] an der Bucht vun Eldamar befestegt. Um Enn vum éischten Zäitalter, nom Ënnergang vu [[#Beleriand|Beleriand]], hunn d'elbesch Flüchtlingen aus dem versonkenen Deel vu Middle-earth do d'Stad **Avallóne** gebaut.

D'[[Figuren aus Middle-earth#Teleri|Teleri]] hunn de Schwanenhafen **Alqualonde** un der Küst vun der Bucht vun Eldamar gebaut, um ëstlechen Enn vum Calacirya. De Calacirya war den eenzege Sputt an de Pelóri an domat den eenzege Wee fir an d'Banneland ze kommen. Duerch de Pass huet d'Liicht vun den zwéi Beem op Alqualonde geschéngt.

Genee an der Mëtt vum Calacirya louch **Tirion**, eng Stad vun den [[Figuren aus Middle-earth#Noldor|Noldor]] um Hiwwel Túna. An hirem Zentrum stoung den Tuerm Mindon Eldaliéva, dat héchst Bauwierk vun den Elben zu Aman.

= Beleriand =
<small>(Am Zäitalter vun de Beem an am éischten Zäitalter vun der Sonn)</small>

Zu **Beleriand** spillt sech d'Geschicht vun den [[Figuren aus Middle-earth#Elben|Elben]] am Éischten Zäitalter of. Nodeem de [[Figuren aus Middle-earth#Feanor|Feanor]] an d'[[Figuren aus Middle-earth#Noldor|Noldor]] wéinst hirem schreckleche Schwur aus dem Segensräich [[#Aman|Valinor]] verbannt gi waren, hu si mam Elbevollek vun de [[Figuren aus Middle-earth#Sindar|Sindar]] géint d'Kreature vum [[Figuren aus Middle-earth#Melkor|Morgoth]] an de fënnef grousse Schluechte vu Beleriand gekämpft, bis d'Valar hinnen an dem ''War of Wrath'' zur Hëllef komm sinn, an de Morgoth fir ëmmer an d'Näischt verbannt gouf.

Beleriand war de westlechen Deel vum Kontinent Middle-earth, e riisegt Land zu béide Säite vum Floss Sirion, wat vum Mier Belegaer am Westen a Süden a vun de Bierger vun Ered Luin am Osten an Ered Wethrin an Ered Gorgoroth am Norde begrenzt gouf. Den Numm Beleriand soll ursprénglech „Land vu Balar“ bedeit hunn an nëmme fir d'Land ronderëm d'Sirionmëndung benotzt gi sinn. Spéider huet een dat ganzt Land südlech vun den Ered Wethrin a westlech vun den Ered Luin, mat Dorthonion an Nevrast sou genannt. De Floss Sirion huet d'Land an Ost- a West-Beleriand gedeelt. Hei hu sech d'Elben néiergelooss, déi dem Valar [[Figuren aus Middle-earth#Orome|Orome]] um Ufank vum Éischten Zäitalter zwar no Weste gefollegt waren, Middle-earth awer net a Richtung [[#Aman|Aman]] verloosse wollten. Aus dësen Elbe goufen d'Sindar. Spéider koumen d'Elbestämm vun de Laiquendi an den Noldor dobäi.

Déi laang Hiwwelkette vun Andram huet de wéineg bevëlkerte Süde vum Norde getrennt, wou sech d'Fürste vun Noldor néiergelooss hunn. Am Zentrum vu Beleriand louchen d'Räicher vun [[#Doriath|Doriath]] an [[#Nargothrond|Nargothrond]]. Nërdlech vun de Bierger vun Ered Wethrin an Ered Gorgoroth huet sech de Plateau vun Ard-Galen (Gréng Géigend) geschloss, deen no der Verbrennung an der ''Schluecht vum Feier'' Anfauglith (Den erstéckende Stëbs) genannt gouf. hannendru louchen d'Eisebierger wou sech de Morgoth seng zweet Festung Angband ageriicht hat.

Et koumen nëmme wéineg Mënschen op Beleriand, am Ufank nëmmen déi aus den dräi Haiser vun den [[Figuren aus Middle-earth#Edain|Edain]]. Verschiddener sinn an den Déngscht vun den Elbe getrueden, verschiddener hu sech zu Estolad ([[Sproochen a Schrëften aus Middle-earth#Sindarin|Sindarin]]: D'Lager) néiergeloss, anerer am Bësch vu Brethil (d'Haladin) a vill si weiter an d'Nërdlech Länner gezunn, wou si als Alliéiert géint de Morgoth immens wëllkomm waren.

Bei den Erschütterunge vun der Welt duerch de ''War of Wrath'' ass Beleriand am Mier ënnergaangen, nëmmen ee Stéck ass iwwereg bliwwen: d'Ered Luin (d'Grenz op [[#Eriador|Eriador]]) an en Deel ëstlech dovun: Ossiriand, wat als Lindon bekannt gouf a wou sech de [[Figuren aus Middle-earth#Gil-galad|Gil-galad]] an d'[[Figuren aus Middle-earth#Cirdan|Círdan]] néiergelooss hunn. Déi meescht aner Elbe vun den Noldor- a Sindarstämm sinn definitiv op Aman gaangen, wou d'Noldor elo, no der Vernichtung vun de [[Géigestänn aus Middle-earth#Silmaril|Silmaril]], trotz dem Schwur vum [[Figuren aus Middle-earth#Feanor|Feanors]] nees wëllkomm waren. Den treien Edain gouf [[#Númenor|Númenor]] geschenkt. Domat goung d'Éischt Zäitalter op en Enn.

Beleriand war fir d'Menschen an Hobbits am Drëtten Zäitalter e Räich vu Soen a Legenden. Nëmmen e puer Elben, wéi d'[[Figuren aus Middle-earth#Galadriel|Galadriel]], den [[Figuren aus Middle-earth#Elrond|Elrond]] oder d'Círdan, haten hei gelieft.

== Angband ==
Am Norde vu Beleriand hunn d'Ered Engrin (Eisebierger) d'Grenz tëscht de bewunnbare Länner an de Géigende vun éiweger Keelt gemaach. D'Eisebierger waren en Iwwerrescht aus der Zäit vun den Zwou Luuchten (kuckt [[#Arda|Arda]]). Schonn dem Morgoth seng éischt Festung Utumno war an dësem Zäitalter an den Ered Engrin. Säin zweete Wunnsëtz Angband hate seng Dénger déif an d'Bierger eragegruewen. Aus dem Schutt deen dobäi entstanen ass, hu si d'Bierggrupp Thangorodrim iwwer de südlechen Diere vun der Festung opgetiermt. Dës Bierger konnt ee bis wäit iwwer de Plateau vun Ard-Galen/Anfauglith gesinn. Zu Angband hat de Morgoth d'[[Géigestänn aus Middle-earth#Silmaril|Silmaril]] a senger Kroun aus Eise verstoppt. De [[Figuren aus Middle-earth#Beren|Beren]] an d'[[Figuren aus Middle-earth#Lúthien Tinúviel|Lúthien]] waren déi eenzeg Bewunner vu Beleriand, déi bis an déi déifst Hal vun der Festung, wou de Morgoth suz, virgedronge waren, ee Silmaril klauen an Angband nees verloosse konnten.

== Doriath ==
**Doriath** war e grousst [[Figuren aus Middle-earth#Sindar|Sindar]]-Kinnekräich am Zentrum vu Beleriand. Et gouf fréi, nach virum Éischten Zäitalter vun der Sonn, vum Elb [[Figuren aus Middle-earth#Thingol|Thingol]] an der Maia [[Figuren aus Middle-earth#Melian|Melian]] um Land opgeriicht, dat virdrun Eglador geheescht hat. No der éischter Schluecht an de Kricher vu Beleriand huet d'Melian de sougenannte Rimm vum Melian gesponnen, fir d'Gebidder Neldoreth, Region an Nivrim (d'Banneland vun Doriath) ze schützen. Den Thingol huet och Usproch op Länner baussent dem Rimm erhuewen, zum Beispill Brethil an Dimbar.

D'Haaptstad vum Räich an de Wunnsëtz vum Thingol a Melian war den ënnerirdeschen Höhlesystem Menegroth, deen d'Zwergen aus [[#Zwergebehausungen|Belegost]] fir d'Elbe gebaut haten. Géintiwwer vun den Diere stoung d'Bich Hírilorn, an där d'[[Figuren aus Middle-earth#Lúthien Tinúviel|Lúthien]], d'Duechter vum Thingols, gewunnt huet.

Wärend den Thingol dem Haus [[Figuren aus Middle-earth#Finarfin|Finarfin]] an den [[Figuren aus Middle-earth#Zwergen|Zwerge]] frëndlech gesënnt war, huet hien dem Haus [[Figuren aus Middle-earth#Feanor|Feanor]] an de [[Figuren aus Middle-earth#Mënschen|Mënschen]] ënnersot, Doriath ze betrieden, an nodeem hien d'wierklech Geschicht vum Zeréckkomme vun den [[Figuren aus Middle-earth#Noldor|Noldor]] wousst, huet hien och de Gebraucht vu [[Sproochen a Schrëften aus Middle-earth#Quenya|Quenya]] a sengem Räich ënnersot.

Geschützt vun der Muecht vum Melian an der Virsiicht vum Thingol, war Doriath net an d'grouss Schluechte vun de Kricher vu Beleriand verwéckelt, och wa seng Grenze vum [[Figuren aus Middle-earth#Beleg|Beleg]] a senge Grenzwaache verdeedegt goufen. Um Enn gouf Doriath awer nach an de Fluch vun den Noldor mat eragezunn, well den Thingol hat ee [[Géigestänn aus Middle-earth#Silmaril|Silmaril]] als Brautpräis fir seng Duechter Lúthien verlaangt. Och wéinst dësem Bijou gouf den Thingol zu Menegroth vun den Zwergen erschloen. No sengem Doud huet d'Melian Middle-earth verlooss an de Bannrimm ronderëm Doriath gouf opgehuewen. Wéi den Dior, dem Thingol säin Enkel, vun de Jonge vum Feanor erschloe gouf, sinn d'Elben aus Doriath fortgezunn; d'Iwwerliewend sinn un d'Mëndung vum Sirion geplënnert.

== Gondolin ==

**Gondolin** ([[Sproochen a Schrëften aus Middle-earth#Sinadrin|Sindarin]]: Verstoppte Fiels) war eng [[Figuren aus Middle-earth#Elben|Elbe]]stad a Beleriand, déi den [[Figuren aus Middle-earth#Noldor|Noldor]]kinnek [[Figuren aus Middle-earth#Turgon|Turgon]] gegrënnt hat, an hie war Herrscher dovun.

Si louch verstoppt am Dall vun Tumladen an huet hellwäiss geliicht. Et koum een nëmmen iwwer e Geheimgank dohin, deen am dréchene Flossbett ugefaangen huet, an duerch siwen Diere goung, eng méi bewaacht wéi déi aner an all Dier war aus engem anere Material.

Zu gudder Lescht waren d'Schutzmoossnamen awer net genuch. Duerch de Verrot vum [[Figuren aus Middle-earth#Maeglin|Maeglin]] huet den däischteren Herrscher [[Figuren aus Middle-earth#Melkor|Morgoth]] d'Geheimnis vun der Lag vun der Stad, déi hie laang gesicht hat, erausfonnt. Doropshi gouf Gondolin vun enger Arméi vum Morgoth, an där net nëmmen [[Figuren aus Middle-earth#Orks|Orks]], mä och [[Figuren aus Middle-earth#Draachen|Draachen]] a [[Figuren aus Middle-earth#Balrog|Balrogs]] gekämpft hunn, zerstéiert, an de Kinnek Turgon, den Dréier vum Schwäert [[Géigestänn aus Middle-earth#Glamdring|Glamdring]], wat spéider de [[Figuren aus Middle-earth#Gandalf|Gandalf]] gedroen huet, ëmbruecht. Dem Turgon seng Duechter [[Figuren aus Middle-earth#Idril|Idril]] konnt mat hirem Mann [[Figuren aus Middle-earth#Tuor|Tuor]] an hirem Bouf [[Figuren aus Middle-earth#Earendil|Earendil]] duerch e geheimen Tunnel flüchten.

== Hithlum ==

**Hithlum** ([[Sproochen a Schrëften aus Middle-earth#Sindarin|Sindarin]]: Niwwelschied) war e Gebitt nërdlech vu Beleriand, am Weste begrenzt vun den Ered Lómin an am Osten a Süde vun den Ered Wethrin. Seng Südhalschent gouf duerch Bierger vu Mithrim an d'Gebidder Dorlómin (am Westen) a Mithrim mam Mithrim-Séi (am Osten) gedeelt. Hithlum war e kalen awer schéine Plateau. Fir d'éischt nëmme vu vereenzelte [[Figuren aus Middle-earth#Sindar|Sindar]] bewunnt gouf et, wéi d'[[Figuren aus Middle-earth#Noldor|Noldor]] op Middle-earth zeréckkomm sinn, vu [[Figuren aus Middle-earth#Fingolfin|Fingolfin]] a [[Figuren aus Middle-earth#Fingon|Fingon]] als Wunnsëtz geholl. a spéider hu sech och d'Edain ([[Figuren aus Middle-earth#Mënschen|Mënschen]]) aus dem Haus Hador hei néiergelooss.

== Nargothrond ==

**Nargothrond** war den Numm vum [[Figuren aus Middle-earth#Noldor|Noldor]]-Kinnekräich vum [[Figuren aus Middle-earth#Finrod|Finrod Felagund]] a West-Beleriand an der grousser ënnerirdescher Festung um Floss Narog, d'Haaptbuerg an de Palais. Déi zwou Höhlen an der Hiwwelkette vun Andram, déi et schonn gouf, goufe dir de Finrod vun den Zwergen ausgebaut, déi him doropshin den Numm Felagund ("Höhleschläifer") ginn hunn. D'Festung war där vu Menegroth an [[#Doriath|Doriath]] noempfond. Spéider huet den [[Figuren aus Middle-earth#Túrin|Túrin]] eng breet Bréck iwwer den Narog baue gelooss, déi den Elben d'Iwwerquere vum Floss an domat d'Verloosse vun den Höhlen erliichert huet. Allerdéngs huet des Bréck et och dem Draach [[Figuren aus Middle-earth#Glaurung|Glaurung]] erméiglecht, an Nargothrond eranzekommen, an d'Stad mat hire Schätz z'erueweren.

== Tol Sirion ==

**Tol Sirion** ([[Sproochen a Schrëften aus Middle-earth#Quenya|Quenya]]: tol i síre, tol sirion „Insel vum Floss“) war eng Insel am Floss Sirion, un der enkster Plaz vum Sirion-Pass tëscht den Ered Wethrin an den Ëmzingelte Bierger wou Gondolin louch. Do huet den [[Figuren aus Middle-earth#Noldor|Noldor]]fürst [[Figuren aus Middle-earth#Finrod|Finrod]] d'Festung Minas Tirith (net ze verwiessle mat der Haaptstad vu [[#Gondor|Gondor]] am Drëtten Zäitalter) baue gelooss, déi e vu sengem Brudder [[Figuren aus Middle-earth#Orodreth|Orodreth]] bewaache gelooss huet, nodeem hien [[#Nargothrond|Nargothrond]] erbaut hat, fir d'Hannerland vun den Horde vum [[Figuren aus Middle-earth#Melkor|Morgoth]] ze schützen. Zwee Joer no der Véierter Schluecht vu Beleriand, ''Dagor Bragollach'', gouf d'Festung vum [[Figuren aus Middle-earth#Sauron|Sauron]] ageholl; si huet elo Tol-in-Gaurhoth (Sindarin: Insel vun de Werwëllef) geheescht. Vu sengem Tuerm aus konnt de Sauron de ganzen Dall vum Sirion iwwerwaachen. Sou huet hien de Finrod, de [[Figuren aus Middle-earth#Beren|Beren]] an hir Begleeder gefaange geholl, wéi dës de [[Géigestänn aus Middle-earth#D'Silmaril|Silmaril]] aus [[#Angband|Angband]] klaue wollten, an ugefaangen, si u seng Werwëllef ze fidderen, bis d'[[Figuren aus Middle-earth#Lúthien Tinúviel|Lúthien]] him mam groussen Hond [[Figuren aus Middle-earth#Huan|Huan]] an hire mauerbriechende Gesäng zéng Joer méi spéit op de Pelz geréckelt ass. Dobäi gouf de Werwollef Draugluin, en Dénger vum Sauron, ëmbruecht an de [[Figuren aus Middle-earth#Sauron|Sauron]] verjot. Nieft de Ruinen, op engem klenge gréngen Hiwwel, hu si de Kinnek Finrod Felagund begruewen, deen am Kampf gefall war. Bis Beleriand um Enn vum Éischten Zäitalter ënnergaangen ass, huet d'Insel nees Tol Sirion geheescht.

== Zwergebehausungen ==

Am ''[[The Silmarillion|Silmarillion]]'' geet riets vun zwou Zwergestied an den Ered Luin (Blo Bierger) an Ost-Beleriand. Si heesche **Belegost** an **Norgrod**. Déi zwou Stied spillen am Bezug op d'Geschichte keng grouss Roll. Si goufe mam Ënnergang vu Beleriand zerstéiert, an d'Zwerge sinn an d'nei Regioune vun den [[#Ered Luin|Ered Luin]] geplënnert, vill sinn och op [[#Moria|Moria]] gaangen.

= Númenor =

<small>(Am Zweeten Zäitalter vun der Sonn)</small>

**Númenor** war eng grouss stärefërmeg Insel, vun de Mënschen als ''Westernesse'' bezeechent, déi vun den [[Figuren aus Middle-earth#Edain|Edain]] (Mënschen) nom Enn vum Zweeten Zäitalter vun de [[Figuren aus Middle-earth#Valar|Valar]] als Wunnsëtz kruten. ''Andor'', sou den ursprénglechen Numm vun Númenor, gouf no der ''War of Wrath'' an der Mëtt vum Belegaer, dem grousse Mier, ugeluecht, a louch e bësse méi no un [[#Aman|Aman]] wéi u [[#Middle-earth|Middle-earth]]. Dohier den Numm ''Westernesse''. D'Insel ass um Enn vum Zweeten Zäitalter am Mier ënnergaangen, nodeem d'Númenórer aus Näid op d'Onstierflechkeet vun den [[Figuren aus Middle-earth#Elben|Eldar]] (Elben) ëmmer méi houfreg goufen an Zougang op Valinor beusprocht hunn, deen hinnen duerch e Bann vun de Valar verbuede war. Dozou muss ee soen, datt den éischte Kinnek vun Númenor, den [[Figuren aus Middle-earth#Elros|Elros]], wéi säi Brudder [[Figuren aus Middle-earth#Elrond|Elrond]] en Hallefelb war an sech, anescht wéi den Elrond, fir e stierflecht Liewen entscheet hat, wat anerer net verstanen hunn.

Am Zentrum vun der Insel louch de Bierg Meneltarma, dee wuel e [[Vulkan]] war. U sengem südëstlechste Fouss louch d'Haaptstad Armenelos. Do gouf et eng Zitadelle, wou e Keim vum Wäisse Bam vum Valinor gewuess ass, wéi en och spéider an der [[#Gondor|gondorianescher]] Stad [[#Minas Tirith|Minas Tirith]] geplanzt gouf. Númenor hat vill Häfen, vun deenen déi gréisst den Andunië an den Eldalonde am Weste souwéi de Rómenna am Oste vun der Insel waren.

De [[Figuren aus Middle-earth#Sauron|Sauron]], vum mächtegen Númenor gefaangegeholl, huet de leschte Kinnek [[Figuren aus Middle-earth#Ar-Pharazôn|Ar-Pharazôn]] dozou bruecht, sech am Krich géint d'Valar z'erhiewen. Wéi dat awer geschitt ass, hunn dës hir Herrschaft iwwer Arda néiergeluecht an d'Schicksal vun den Edain am [[Figuren aus Middle-earth#Eru Ilúvatar|Ilúvatar]] seng Hänn geluecht. Dësen huet doropshin de Bau vun der Welt verännert: E Rass ass am Mier opgetrueden, deen Númenor an d'Flotte geschléckt huet. Nëmmen déi Númenorer, déi sech zu dëser Zäit zu Middle-earth oder um Wee dohi fonnt hunn, hunn ënner der Féierung vum [[Figuren aus Middle-earth#Elendil|Elendil]] iwwerlieft. Si waren d'Dúnedain an hunn d'Räicher vun [[#Arnor|Arnor]] a [[#Gondor|Gondor]] gegrënnt. Ëm honnert Joer nom Ënnergang vun Númenor huet eng Arméi vun Elben a Mënschen an der Schluecht vun Dagorlad géint eng gewalteg Arméi vum Sauron gekämpft, wou den donkelen Herrscher vernicht gouf. Domat huet d'Zweet Zäitalter opgehalen.

Vun Númenor gouf spéider als ''Atalantë'' ([[Sproochen a Schrëften aus Middle-earth#Quenya|Quenya]]), ''Akallabêth'' ([[Sproochen a Schrëften aus Middle-earth#Adûnaesch|Adûnaesch]]), ''Mar-nu-Falmar'', „dem Land ënner de Welle“ geschwat.

= Middle-earth =

<small>(Am Zweeten an Drëtten Zäitalter vun der Sonn)</small>
All Plazen tëscht dem ''banneschte Mier'' am Osten am dem grousse Mier ''Belegaer'' am Weste goufen als **Middle-earth** bezeechent. Middle-earth, och ''Endor'' genannt, war de gréisste Kontinent op [[#Arda|Arda]]. Och [[#Beleriand|Beleriand]] war am Éischten Zäitalter en Deel vun Endor.

Middle-earth ass déi Regioun aus dem [[Dem Tolkien seng Welt|Tolkien senger Welt]] déi am meeschte bekannt a beschriwwen ass, an ass d'Handlungsplaz vun de Romaner ''[[The Hobbit: or There and Back Again]]'' an ''[[The Lord of the Rings]]'', och wann den Tolkien nëmmen e klenge, westlechen Deel vum Kontinent beschriwwen huet, an de Rescht onbekannt bliwwen ass.

De bekannten Deel vu Middle-earth gouf am Drëtten Zäitalter, dem Zäitalter vum ''Rankkrich'', virun allem vun de Mënscheräicher [[#Gondor|Gondor]] an [[#Arnor|Arnor]] a spéider och vun der Riddermark ([[#Rohan|Rohan]]) dominéiert. D'[[Figuren aus Middle-earth#Elben|Elbe]]räicher, déi nach zu der Zäit vu Beleriand e Groussdeel vun der Landmass ausgemaach hunn, waren am Drëtten Zäitalter kaum méi wéi kleng Bëschgebidder oder Däller wéi [[#Lothlórien|Lórien]], [[#Rivendell|Rivendell]] oder dem Thranduil seng Höhlen am nërdleche [[#Mirkwood|Mirkwood]], well d'Zäit vun den Elbe waren eriwwer, an déi meescht Elbe ware bis zum Enn vum Zäitalter an de Westen, op [[#Aman|Aman]] geseegelt. D'[[Figuren aus Middle-earth#Zwergen|zwerg]]esch Bevëlkerung huet sech op d'Blo Bierger, d'[[#Moria|Hale vu Khazad-dûm]] souwéi op den [[#Erebor|Erebor]] an d'Eisebierger verdeelt. D'[[Figuren aus Middle-earth#Hobbits|Hobbits]] hunn aus éischt um Floss [[#Anduin|Anduin]] gelieft, spéider hu si quasi all an der [[#the Shire|Shire]] am Häerze [[#Eriador|Eriador]] gewunnt.

Dëse sougenannt ''Fräie Vëlker'' stoungen um Ufank d'[[#Angmar|Räich von Angmar]] an de südleche [[#Mirkwood|Mirkwood]] mat der Festung [[#Dol Guldur|Dol Guldur]], spéider awer och [[#Isengard|Isengard]] an, wéi schonn am Zweeten Zäitalter, de [[Figuren aus Middle-earth#Sauron|Sauron]] géintiwwer.

== Arnor ==

**Arnor** war dat nërdlechst a ranghéchst vun de béide Kinnekräicher vun den Dúnedain, déi vum [[Figuren aus Middle-earth#Elendil|Elendil]] am Joer 3320 vum Zweeten Zäitalter gegrënnt goufen. Déi éischt Haaptstad war Annúminas. Hei stoung ee vun de siwe [[Géigestänn aus Middle-earth#D'Palantíri|Palantíri]].

A senger Zäit vun der Bléi huet Arnor dat ganzt Land tëscht dem Gwathló-Bruinen an der Förde vu Lhûn ëmfaasst. Am Géigesaz zu [[#Gondor|Gondor]] hat Arnor kee Segen, a mam Doud vum [[Figuren aus Middle-earth#Isildur|Isildur]] am Joer 2 vum Drëtten Zäitalter huet den Néiergang vun den Dúnedain am Norden ugefaangen.

No dem Doud vum Earendurs am Joer 861 vum Drëtten Zäitalter gouf d'Räich ënner den dräi jonge vum Kinnek opgedeelt, wouduerch d'Deelräicher vun Arthedain, Cardolan a Rhudaur entstane sinn. Am längste konnt sech d'Kinnekräich Arthedain halen. Am Joer 1974 vum Drëtten Zäitalter goufen d'Land an déi nei Haaptstad Fornost vum [[Figuren aus Middle-earth|Hexekinnek vun Angmar]] eruewert. De leschte Kinnek vun Arnor, den Arvedui, huet misse flüchten an ass op der Flucht am Joer 1975 vum Zweeten Zäitalter gestuerwen, nodeem säi Schëff ënnergaange war. Den Arvedui ass erdronk, a mat him sinn déi zwéi Palantíri vun Amon Sûl an Annúminas verluer gaangen. D'Ierwe vum Arvedui haten awer iwwerlieft, an d'Kinnekslinn blouf erhalen. Si waren elo Stammesfürste vun den Dúnedain vum Norden. De 16. Stammesfürst war den [[Figuren aus Middle-earth#Aragorn|Aragorn II]]. Nodeem de Rankkrich gewonne gi war, gouf hien ënner dem Numm ''Elessar Telcontar'' éischte Kinnek vum nees vereenegte Kinnekräich vu [[#Gondor|Gondor]] an Arnor.

=== Annúminas ===
=== Rivendell ===


**Rivendell** ([[Sproochen a Schrëften aus Middle-earth#Sindarin|Sindarin]] ''Imladris'', dt. ''Bruchtal'') war eng [[Figuren aus Middle-earth#Elben|elbesch]] Uertschaft, déi vum [[Figuren aus Middle-earth#Elrond|Elrond]] gegrënnt gi war. Si louch un de westlechen Ausleefer vun de [[#Misty Mountains|Misty Mountains]] un der Ostgrenz vun [[#Arnor|Arnor]]. Duerch seng [[Geographie|geographesch]] Lag war Rivendell e séchert Gebitt fir d'Elbe fir sech zeréckzezéien. Ausserdeem huet den Elrond mat sengem Rank [[Géigestänn aus Middle-earth#Vilya|Vilya]] vill zum Erhalt vu Rivendell bäigedroen.
<br>Am ''[[The Hobbit: or There and Back Again|Hobbit]]'' gëtt Rivendell einfach als dem ''Elrond säin Haus'' bezeechent. Dem Tolkien säi Virbild fir Rivendell war wuel d'[[schwäiz]]er [[Lauterbrunnental]] duerch dat den Tolkien [[1911]] gewandert war.
Och am éischten Deel vum ''[[The Lord of the Rings]]'' spillt Rivendell eng wichteg Roll. Et ass hei wou de Conseil vum Elrond zesummekënnt, an de ''Fellowship of the Ring'' - d'Gemeinschaft vum Rank - gegrënnt gëtt.

== Eriador ==

**Eriador** ass den Numm vun engem Landstrich, deen tëscht de [[#Misty Mountains|Misty Mountains]] (ëstlech), de [[#Ered Luin|Blue Mountains]] (westlech), dem Floss [[#Greyflood|Greyflood]] an dem Mier (nërdlech) läit. D'Misty Mountains, déi vun Norde no Süde lafen, trennen Eriador vum Dall vum Floss [[#Anduin|Anduin]]. Eriador ass ongeféier de westlechen an nordwestlechen Deel vu [[#Middle-earth|Middle-earth]] an ëmfaasst verschidde Vegetatiouns- a Klimazonen.

An Eriador sinn d'[[#The Shire|Shire]], [[#Bree|Bree]], d'[[#Barrow-downs|Barrow-downs]], [[#Rivendell|Rivendell]] an d'verloosse Kinnekräicher vun [[#Eregion|Eregion]] an [[#Angmar|Angmar]].

De gréisste Floss ass de [[#Baranduin|Baranduin]] oder "Brandywine", wat "Goldbronge Floss" heescht.

Um Ufank vum Rankkrich (drëtt Zäitalter) war Eriador dicht bevëlkert. Dem [[Figuren aus Middle-earth#Elendil|Elendil]] seng Nokommen haten, als Herrscher iwwer d'Kinnekräich [[#Arnor|Arnor]], Handelsstroossen, Weeër an Uertschaften ugeluecht. Mä si hu sech zerstridden, d'Land gouf opgedeelt an hir Muecht gouf méi kleng, bis schlussendlech den [[Figuren aus Middle-earth#Hexerkinnek vun Angmar|Hexerkinnek vun Angmar]] d'Iwwerreschter zerstéiert huet. Op [[#Weathertop|Weathertop]], wou sech déi dräi Kinnekräicher [[#Arthedain|Arthedain]], [[#Rhudaur|Rhudaur]] a [[#Cardolan|Cardoal]] getraff hunn, stoung en Tuerm mat [[Géigestänn aus Middle-earth#Palantír|Palantír]] a gouf vun enger Arméi aus [[#Angmar|Angmar]] zerstéiert

Spéider gouf den Hexerkinnek mat der Hëllef vu [[#Gondor|Gondor]] verdriwwen, mä [[#Arnor|Arnor]] huet sech dovun net erholl. De laange Krich hat d'Land futti gemaach, vill Awunner waren dout, anerer ware geflücht. D'Land gouf ëmmer méi wëll, bis op d'[[#The Shire|Shire]], [[#Bree|Bree]] a [[#Rivendell|Rivendell]], wou den [[Figuren aus Middle-earth#Elrond|Elrond]] eng vun de leschten Elbestied erriicht hat.

== Gondor ==
=== Minas Tirith ===
=== Osgiliath ===
=== Minas Morgul ===
=== Argonath ===


D**'Argonath** sinn zwee Monumenter a Form vu gewaltege Stengsailen, an deenen d'Bildnisser vum [[Figuren aus Middle-earth|Isildur]] an [[Figuren aus Middle-earth|Anárion]] gehae sinn. Si stinn op béide Säite vum Floss [[#Anduin|Anduin]], um nërdlechen Zoufloss zum [[#Nen Hithoel|Nen Hithoel]]. Ursprénglech goufe si op Befeel vum [[Figuren aus Middle-earth|R&oacute;mendacil II]] ëm 1340 am Drëtten Zäitalter gebaut, fir d'nërdlech Grenz vun [[Gondor]] ze kennzeechnen. Wéi de ''Fellowship'' laanscht d'Argonath de 25. Februar 3019 kënnt, war d'Räich awer schonn immens méi kleng ginn. Béid Figuren droen eng Kroun an en Helm. Si halen déi lénks Hand zur Ofwier vun de Feinde vu Gondor oder fir Frënn ze gréissen an d'Luucht, wärend si an der rietser Hand eng [[Aaxt]] droen.

== Harad ==

**Harad** ([[Sproochen a Schrëften aus Middle-earth|Sindarin]]: „Süden, Südland“) bezeechent d'Länner südlech vu [[#Gondor|Gondor]] a [[#Mordor|Mordor]], jensäits vum Floss Harnen.

Harad setzt sich zusammen aus **No-Harad** a **Wäit-Harad**. Et war kee grousst eenheetlecht Räich, mä zesummegesat aus ville klenge Räicher, déi sech ënnerenee bekricht hunn, a vun deenen sech verschiddener mam [[Figuren aus Middle-earth#Sauron|Sauron]] zesummegedo hunn. Eent vun dëse Räicher, a warscheinlech dat geféierlechst, war ''Umbar'', wat ech riseg Flott zur Verfügung hat.

D'Länner vun Harad stoungen a fréieren Zäiten ënner ''Númenor'', mä waren awer zu der Zäit vum Rankkrich eng permanent Bedreeung fir d'südlech Grenze vu [[#Gondor|Gondor]].

== Mordor ==
==== Barad-dûr ====
==== Festung Durthang ====
== Rohan (Riddermark) ==
==== Geschicht ====
==== Verwaltungseenheeten ====
==== Edoras ====
==== Helms Deep ====
==== Dunharg ====
==== Hargdall ====
== Rhovanion ==
== Isengard ==
== The Shire ==
D**Shire*' (am Däitschen: *Auenland*) ass e Gebitt an *Eriador* tëscht dem Floss [[#Baranduin (Brandywine)|Baranduin]] an de Far Downs, wat ursprénglech en Deel vun [[#Arnor|Arnor]] war. Laut dem [[J. R. R. Tolkien|Tolkien]] ass d'Shire vun de Far Downs bis zu der Brandywine-Bréck 222&nbsp;km breet, an 278&nbsp;km laang. De [[#Baranduin (Brandywine)|Brandywine]] markéiert d'ëstlech Grenz vun der Shire. Et liewen awer och [[Figuren aus Middle-earth#Hobbits|Hobbits]] am [[#Buckland|Buckland]] wat ëstlech iwwer dem Floss läit, a westlech vun der grousser Heck déi d'Shire virun dem Bësch [[#Old Forest|Old Forest]] schützt; mä Buckland huet eréischt nom Rankkrich offiziell zu der Shire gehéiert.

D'Shire war ursprénglech a véiert Farthings ënnerdeelt (*Northfarthing*, *Southfarthing*, *Eastfarthing*, a *Westfarthing*), mä Buckland a spéider och d'[[#Westmarch|Westmarch]], koumen dobäi. D'Farthings selwer waren och inoffiziell ënnerdeelt, an zwar no de Lännereie vun de Famillen: D'Tooks hu bal all ronderëm [[#Tuckborough|Tuckborough]] am [[#Tookland|Tookland]] gelieft. A ville Fäll seet de Familljennumm vun engem Hobbit wou en hierkënnt. Dem [[Figuren aus Middle-earth#Samwise Gamgee|Samwise Gamgee]] säin Numm kënnt vu *Gamwich*, wou d'Famill hierkomm ass.

D'Shire war zwar a verschiddenen Deeler dicht bevëlkert, mä et war nach ëmmer vill Plaz fir grouss Bëscher a Marschen.

D'Shire gouf vun den Hobbits am Joer 1601 vum drëtten Zäitalter bevëlkert. D'Hobbits, déi am Dall vum [[#Anduin|Anduin]] gewunnt haten, ware scho westlech iwwer d'[[#Misty Mountains|Misty Mountains]] gereest, an éier si an der Shire ukomm waren, hu si am [[#Dunland|Dunland]] gelieft.

Déi eenzeg Friem déi an d'Shire komm sinn, waren d'[[Figuren aus Middle-earth#Zwergen|Zwergen]] déi op der Great Road tëscht hire Minnen an den [[#Ered Luin|Ered Luin]] hin an hier gaange sinn, an och heiansdo [[Figuren aus Middle-earth#Elben|Elben]] op hirem Wee bei d'[[#Grey Havens|Grey Havens]].

== Bierger a Massiver ==
=== Erebor ===
=== Orodruin ===
=== Misty Mountains ===
=== Emyn Muil ===
=== Weathertop ===
== Bëscher ==
=== Fangorn ===
=== Lórien ===
=== Ale Bësch ===
=== Mirkwood ===
== Gewässer ==
=== Anduin ===
=== Baranduin (Brandywine) ===
=== Isen ===
== Aner Plazen ==
=== Moria ===
=== Dol Guldur ===
=== Eregion ===
=== Carn Dûm ===
=== Esgaroth ===
== Literatur zum Theema ==
* Karen Wynn Fonstad, *Historischer Atlas von Mittelerde.* 12. Oplo. Klett-Cotta, Stuttgart 2005, ISBN 3-608-93237-2
* Robert Foster, *The complete guide to Middle earth.'' Grafton, London 1992, ISBN 0-261-10252-4

## Um Spaweck

* Ardapedia