open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sportlycée

De **Sportlycée** ass eng ëffentlech lëtzebuergesch Secondairesschoul um Fetschenhaff an der Stad Lëtzebuerg, déi 2012 geschaaft gouf. D'Zil vum Lycée ass et fir Schoul a Sport fir déi talentéiert jonk Athleete sou gutt wéi méiglech mateneen ze verbannen.

De Lycée gouf 2011/2012 um Fetschenhaff beim INS gebaut. D'Baukäschten hu sech op 11 Milliounen Euro chiffréiert. Zum Lycée gehéieren och en Internat an e Schoulrestaurant.

Am Schouljoer 2012/13 ware ronn 330 Schüler ageschriwwen. 2017/18 waren et der 382. D'Maximal-Capacitéit ass op 430 jonk Sportler ausgeluecht, fir d'Schouljoer 2022/23 ware 451 Schüler ageschriwwen.

## Geschicht
2001 gouf et déi éischt Sportsklassen am Lycée Aline-Mayrisch (LAML). Am Schouljoer 2007/2008 gouf de Sportlycée dunn als Annex vum LAML beim INS um Fetschenhaff an d'Liewe geruff. Am Oktober 2011 haten d'Aarbechte vum Gebai ugefaangen. 13 Méint méi spéit konnten d'Schüler vun de Container an déi nei Maueren eriwwer plënneren. Déi offiziell Aweiung vum Gebai war den 22. Februar 2013 a Presenz vun der Erzéiungsministesch Mady Delvaux-Stehres, dem Bauteminister Claude Wiseler, dem Sportminister Romain Schneider, dem COSL-President André Hoffmann an dem deemolege Schouldirekter Raymond Conzemius.

E puer Joer drop war kloer, datt dëst Gebai net genuch Plaz hätt. Nodeems kuerz den Houwald am Gespréich war, huet am Juli 2018 de Bildungsminister Claude Meisch an der Chamber matgedeelt, datt d'Regierung wëlles hätt, en neit Gebai zu Mamer, nieft dem Lycée Josy Barthel bauen ze loossen. 2019 koum dunn nach en eventuell neie Standpunkt an d'Gespréich, an zwar nieft der Coque um Kierchbierg.

## Direkteren

*

## Kuckt och
* Secondairesschoulen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Lycée
Fransousemonument zu Maartel

D**'Fransousemonument zu Maartel** ass e Krichsmonument vum Éischte Weltkrich zu Maartel laanscht der aler Baaschtnecher Strooss am Stouss fir op d'Kopp vu Warnach. Et erënnert un en Evenement bei deem zwéi Fransousen deemools hiert d'Liewe gelooss hunn.

## Geschicht
An den éischten Deeg vum 1. Weltkrich waren däitsch Truppen zu Roumecht ukomm an hir Eclaireuren an hir beridden Trupp, d'Uhlanen, hunn op der Grenz Patrull gemaach.

De 7. August 1914 ass eng franséisch Opklärergrupp, an zwar déi 3. Schwadroun vum 9. Dragounerregiment vun Neufchâteu, an Direktioun Wolwen virgestouss. Um Réckmarsch goufen zwéin Eclaireuren, de Bridadier Martel an de Reider Pecchini, vun den Uhlanen déi op de Koppe patrulléiert sinn, ëmbruecht.

Se goufen um Kierfecht vu Maartel begruewen, an nom Krich den 3. Mee 1921 op Vaucresson rapatriéiert.

D*'Fédération nationale des Combattants* huet op der Plaz wou se gefall sinn e Monument opriichte gelooss, dat den 31. August 1924 ageweit gouf.
Johann Karl Ehrenfried Kegel

De **Johann Karl Ehrenfried Kegel**, gebuer den 3. Oktober 1784 zu Rammelburg, a gestuerwen de 25. Juni 1863 zu Odessa, war en däitschen Agronom.
Hien huet vun 1841 bis 1847 am Optrag vum russesche Staat eng Fuerschungsrees duerch d'Hallefinsel Kamtschatka gemaach, bei där hie Méiglechkeete fir Landwirtschaft a Biergbau gepréift an de potenzielle Räichtum vum Land erkannt huet, awer och d'Liewe vun den ënnerdréckten Urvëlker beschriwwen a Virschléi fir d'Verbesserung vun hire Liewensëmstänn gemaach huet.
NGC 7552

Den **NGC 7552** ass eng Balkespiralgalaxie vum Typ SBab a läit am Stärebild Grus. D'Galaxie huet eng Wénkelausdehnung vun 3,4'&nbsp;×&nbsp;2,7' an eng visuell Magnitude vun 10,6&nbsp;mag. Si gouf de 7. Juli 1826 vum James Dunlop entdeckt.

## Um Spaweck

* Capella Observatory
* Bild vum Grus Quartett
* SEDS

## Kuckt och
Sosthène-Weis-Strooss

D**Sosthène-Weis-Strooss**, och nach **Neie Wee**, offiziell *rue Sosthène-Weis*, ass eng Strooss, déi de Stadgronn mam Pafendall verbënnt.

Si fänkt un op enger Gafelung mam Gronnbierg (Montée du Grund) an der Plaetisgaass, geet dann, ënne laanscht d'Sandsteefielsen an d'Corniche, ënner der Schlassbréck erduerch an dann op der Pafendaller Säit laanscht den Hang erof bis do, wou se mat der Laurent-Menager-Strooss, dem Pafendaller Bierg an dem Päerdswee zesummekënnt.

D'Van-der-Vekene-Haus ass e bekannt Haus wat direkt um Ufank vun der Sosthène-Weis-Strooss am Gronn läit.

## Fréier Nimm
Déi eelst Bezeechnung vun der Sosthène-Weis-Strooss war *Neie Wee*, offiziell *rue Neuve*. 1925 gouf den Numm op *Felsenstrasse* / *rue des Rochers* geännert, an eréischt 1946 gouf d'Strooss nom lëtzebuergesche Moler an Architekt Sosthène Weis (1872-1941) genannt.

## Literatur
* Van der Vekene, Émile, 2009. "L'ancienne Maison van der Vekene au Grund. Essai iconographique." In: *[[Hémecht]]: Zeitschrift für Luxemburger Geschichte* Jg. 61 (H. 3), S.403-424.

## Fotoen

Fichier:Luxembourg Grund Van der Vekene-House rue S Weis.jpg|D'Van-der-Vekene-Haus an der Sosthène-Weis-Strooss (2012).
Fichier:D300 rue Sosthène Weis.jpg|Um Stroosseschëld huet d'Stad Lëtzebuerg de Kënschtler ee Joer méi laang liewe gelooss.


## Um Spaweck
* Kaart mat de Lëtzebuerger Stroossennimm am Pafendall
Serval (Homonymie)

**Serval** steet fir:
* Serval, eng afrikanesch Wëllkazenaart;
* Serval (Aisne), eng Gemeng a Frankräich;
* Serval (Gefier), e Militärgefier;
* Opération Serval, eng Operatioun vun der franséischer Arméi a Mali.
Waasserlandung

Eng **Waasserlandung** ass d'Landung mat engem Waasserfliger, Fluchboot oder Raumgefier op engem Mier, Floss oder Séi. Eng Noutlandung vun normale Fligeren um Waasser gëtt als Noutwaasserlandung bezeechent.

An den éischten zwee Joerzéngte vun der bemannter Raumfaart si besonnesch US-amerikanesch Raumgefierer um Waasser am Pazifik oder am Atlantik gelant a goufen da vun Helikoptere gebuergen. Nom Ofschloss vum Space-Shuttle-Programm gouf erëm op Waasserlandungen zeréckgegraff, a sou war d'Raumschëff Dragon dat vun der Privatentreprise SpaceX gestart gi war, op sengem Retour den 8. Dezember 2010 am Pazifik gelant.
 
## Kuckt och
* Amphibiefliger
* Raumschëff
* Mercury-Programm
* Gemini-Programm
* Apollo-Programm
* Dragon

## Um Spaweck
Deisermillen

**Deisermillen** ass e Lieu-dit an der Gemeng Wuermer.

## Geographie
Deisermille läit laanscht d'Wäistrooss, un der N10, tëscht Maacher a Meechtem, op enger Héicht vun 139 m (NG-L). De Lieu-dit läit südëstlech vun der fréierer Millen, déi den Numm ginn huet. Nobäi ass d'Naturschutzgebitt Kelsbaach.

## D'Millen
D'Deisermillen (op der Ferrariskaart vu 1777 als *Dieser Muhl* vermierkt, spéider och "Deysermühle" geschriwwen), war eng fréier Millen, déi duerch d'Waasserkraaft ugedriwwe gouf. Méi genee war et e ganze System vu Millen, deen d'Waasserkraaft bis op déi lescht Drëps ausgenotzt huet. Aus aacht Quelle si bis zu véier Millen ugedriwwe ginn. Am ieweschten Deel ass d'Millerad vun der d'Kallek- an Uelegmillen a Beweegung gesat ginn. Vun do aus huet d'Waasser d'Loumillen, wou Gierfstoff fir Lieder hiergestallt ginn ass, a schliisslech d'Karmillen op der Muselstrooss, ugedriwwen.

Am Dezember 1964 gouf d'Deisermille vun engem Äerdrutsch zerstéiert.

Haut dréit nach en Horeca-Betrib den Numm virun.

## Kuckt och

*Millen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Simone Kayser

D**'Simone Kayser**, gebuer den 31. August 1955 an der Stad Lëtzebuerg als **Simone Diederich**, ass eng lëtzebuergesch Ausdauersportlerin.

Si huet 2002, 2004 an 2005 d'Dammecourse vum *Marathon des sables* gewonnen.

## Um Spaweck
* Internetsite vum Marathon des sables
Horrorfilm

En **Horrorfilm** oder **Grujelfilm** ass a Filmgenre, dee versicht negativ emotional Reaktioune beim Zuschauer ervirzeruffen, andeems e mam Publikum senger Angscht spillt. En enthält dacks makaber oder iwwernatierlech Zeenen, déi iwwer dem Zuschauer seng Albdreem, seng verstoppt Angscht, säin Eekel oder säin Terror virum Onbekannten handelen.

## Kuckt och
* Zombie-Apokalyps

## Um Spaweck
Quarantän

Eng **Quarantän** (aus dem Italieenesche *quarantina di giorni* oder dem Franséische *quarantaine de jours*, "véierzeg Deeg") ass eng zäitlech begrenzt Isoléierung vu Persounen oder Déieren, déi verdächtegt ginn, u bestëmmten Infektiounskrankheeten erkrankt ze sinn oder den Träger vu sou enger Krankheet ze sinn.
## Biller

Fichier:7042 lores-Ebola-Zaire-CDC Photo.jpg|Quarantän vun engem un Ebola erkrankte Mënsch an engem Spidol zu Kinshasa (1976)
Fichier:Quarantine animal shelter.JPG|Quarantänskäfeger fir Kazen 
Fichier:ICS Lima.svg|Wann de Fändel *L* (oder *Lima*) op engem Schëff am Hafe hänkt, heescht dat, datt d'Schëff ënner Quarantän steet
Serval

De **Serval** (*Leptailurus serval*) ass eng mëttelgrouss Kaz an Afrika, déi meeschtens schwaarz Tëppelen oder Sträifen op ocker-gielem Fong huet. E gëtt 70 bis 100&nbsp;cm laang an huet eng Schëllerhéicht vu 54 bis 62&nbsp;cm. Weibercher weie 7&nbsp;kg bis 12&nbsp;kg, Männercher tëscht 9&nbsp;kg an 18&nbsp;kg. En huet e klenge Kapp mat grousse ronnen Oueren. Seng Been si déi längst aus der Kazefamill. Säi Schwanz gëtt bis zu 40&nbsp;cm laang, säi Kierper ass schlank gebaut.

De Serval gëtt e just an Afrika, haaptsächlech an enger Zon südlech vun der Sahara, déi vum Senegal am Weste bis a Somalia am Oste geet, a bis erof an de Süde vu Südafrika. E lieft a Géigenden, wou et Waasser gëtt a Grasvegetatioun oder Bëscher, wann dës net ze dicht sinn.

De Serval ass, mat senge laange Been, drop spezialiséiert, an héijem Gras klengt Gedéiesch ze fänken. Se kënnen och an d'Luucht sprangen, fir Vigel ze fänken, déi opfléien.

Friessfeinde vun de Servale sinn d'Hyenen an d'Leoparden.

## Literatur
* Mel Sunquist, Fiona Sunquist: *Wild Cats of the World*. The University of Chicago Press, Chicago 2002, ISBN 0-226-77999-8.

## Um Spaweck
NGC 7531

Den **NGC 7531** ass eng Spiralgalaxie vum Typ Sbc a läit am Stärebild Grus. D'Galaxie huet eng Wénkelausdehnung von 4,5'&nbsp;×&nbsp;1,8' an eng visuell Magnitude vun 11,3&nbsp;mag. Si gouf den 2.&nbsp;September 1836 vum John Herschel entdeckt.

## Um Spaweck
* SEDS
NGC 2100

Den **NGC 2100** ass en oppene Stärekoup an der Noperschaft vun de Magellanesche Wolleken am Stärebild Dorado. Den NGC 2100 huet en Duerchmiesser vun 2,3' an eng visuell Magnitude vu +9,60&nbsp;mag. E gouf 1826 vum schotteschen Astronom James Dunlop entdeckt.
## Kuckt och
Messier 37

De **Messier 37** (och **NGC 2099** genannt) ass ee vun den dräi oppene Stärekéip am Wanterstärebild Auriga, déi am Messier-Katalog stinn. Seng Hellegkeet ass +5,6&nbsp;mag, seng Wénkelausdehnung 24'.

E steet 4° südlech vum Stär θ Aurigae a ka bei ideal donkelem Himmel mat bloussem A gesi ginn. Am Teleskop gesäit een en ovalen Niwwelfleck mat 8-12 Stäre vun der 9.Gréisst. Si sinn däitlech zur Mëtt konzentréiert, mat am Nordosten engem dunnefërmege Lach tëscht de Stären.

Vun de ronn 2000 Stäre sinn der 200 méi hell wéi 13&nbsp;mag, dorënner ongeféier 15 Rout Risen, 20 verännerlech Stären an iwwer 30 Duebelstären. An der Mëtt vum Koup steet de markanten F8-Stär HD 39183 mat 9,2&nbsp;mag. Wéinst der grousser Stärenzuel déngt den M37 villen Astronomen als Objet fir Ënnersich vun der Stärentwécklung, beispillsweis mat Faarwen-Hellegkeets-Diagramm.
## Kuckt och

## Um Spaweck
Canadarm2

De **Canadarm2** ass e Multifunktiounsroboteraarm op der Internationaler Raumstatioun (ISS). Den offiziell als Space Station Remote Manipulator System (SSRMS) genannten Aarm ass déi kanadesch Participatioun bei der ISS. De Canadarm2 gouf vun der kanadescher Raumfaartentreprise MDA Space Missions entwéckelt a gebaut. E besteet aus dräi Deeler, ass 17,6 Meter laang a ka bei enger Eegemass vun 1,8 Tonne maximal 116 Tonne beweegen. Déi maximal Leeschtungsopnam läit bei nëmmen zwéi Kilowatt.

De Canadarm2 ass en Deel vum Mobile Servicing System (MSS), dat fir den Zesummebau, fir Reparaturaarbechte baussenzeg vun der ISS a fir Hëllef vun externen Apparaten an Experimenter virgesinn ass. D'Raumfuerer kënnen dobäi iwwer véier Videokameraen all Beweegung och ouni direkte Siichtkontakt verfollegen an iwwer d'Telecommande am amerikanesche Labormodul Destiny steieren.

De Canadarm2 ass net fest un engem Punkt mat der ISS verbonnen, mä kann – wéinst senge siwe Fräiheetsgrade – op ënnerschiddlech Aart a Weis laanscht d'Statioun beweegt ginn, déi no Fäerdegstellung 110 Meter grouss gëtt.

De Roboteraarm huet op béiden Enner eng Gräifmechanik (engl.: Latching End Effectors - LEEs) déi mat Schnëttstelle fir Daten- an Energieversuergung versinn ass. Weiderhi sinn op verschiddene Plaze vun der Statioun dozou passend Konnekteren, sougenannt Power Data Grapple Fixtures (PDGF) montéiert, un deenen den Aarm fixéiert ka ginn. Sou kann de Canadarm2 mat engem raupenaartege Beweegungsoflaf, von PDGF zu PDGF iwwer dat amerikanescht Segment vun der ISS wanderen. Alternativ kann de Canadarm2 mat dem sougenannte Mobile Transporter verbonne ginn an iwwer e Schinnesystem laanscht d'Integrated Truss Structure vun der Statioun beweegt ginn.

Den Transport op d'Statioun war mat der Shuttle-Missioun STS-100 am Abrëll 2001 gemaach ginn a gouf vun der STS-104 am Juli 2001 komplettéiert.

## Kuckt och

* Remote Manipulator System
* European Robotic Arm
* Canada Hand

## Um Spaweck

*  CSA-Websäit iwwer de Canadarm2
Reeboufändel

E **Reeboufändel** ass e Fändel an de Faarwe vum Reebou. Och wann d'Faarwen net genee identesch sinn, baséiere sech déi meescht Reeboufändelen op déi traditionell siwe Faarwe vum Reebou: Rout, Orange, Giel, Gréng, Blo, Indigo a Mof. Et gëtt och Ofwäichunge vun deem Spektrum an heiansdo gëtt Indigo duerch Cyan ersat.

De Reeboufändel huet eng laang Traditioun a ville Kulture ronderëm d'Welt a gëllt als Zeeche vun Toleranz, Diversitéit, Hoffnung a Verlaangeren. Hautdesdaags si verschidden onofhängeg Reeboufändelen am Gebrauch. Ee bekannten ass de Fändel vun der LGBT-Beweegung, a besonnesch an Italien ass de Friddensfändel (*Peace flag*) populär. Och vun der International Co-operative Alliance, enger onofhängeger Organisatioun, déi weltwäit Genossenschafte vertrëtt a vereenegt, gëtt de Reeboufändel benotzt. An den Anden gëtt e vu Leit benotzt, déi sech als Nokomme vun den Inka gesinn.

## Friddensbeweegung

De Friddensfändel gouf am Mäerz 1961 fir d'éischt Kéier bei engem Friddensmarsch an Italie benotzt. Op him steet dat italieenescht Wuert fir Fridden, *PACE*. En huet no der amerikanescher Militärinterventioun am Irak erëm nei u Beléiftheet gewonnen.

## Internationaalt Genossenschaftsbëndnes

E Reeboufändel a siwe Faarwe gëtt vun der *International Co-operative Alliance* zanter 1921 benotzt. Fir Verwiesslunge mat den anere Reeboufändelen z'evitéieren, ass zanter 2001 en neie Logo am Gebrauch, deen en Deel vun engem Reebou a sechs Faarwe weist, a bei deem déi siwent Faarf (Mof) am Schrëftzuch ass.

## LGBT-Beweegung
Zanter den 1970er gëtt de Reeboufändel als Symbol vun der LGBT-Beweegung benotzt. E gouf 1978 vum Gilbert Baker entworf an hat am Ufank aacht Faarwen. Den aktuelle Fändel huet sechs Faarwen: Rout, Orange, Giel, Gréng, Blo a Mof.

## Representatioune vu Reeboufändelen


Fichier:PACE-flag.svg|De Friddensfändel
Fichier:ICA flag.svg|De Fändel vum Internationale Genossenschaftsbëndnes (1925-2001)
Fichier:ICA Logo.png|De Fändel vum Internationale Genossenschaftsbëndnes (2001-haut)
Fichier:Flag of Cusco (1978–2021).svg|Fändel vun der peruanescher Stad Cusco
Fichier:Meher Baba's flag.gif|Fändel vum indesche Guru Meher Baba
Fichier:Gay flag.svg|LGBT-Fändel
Fichier:Banner of the Qulla Suyu (1979).svg|*Wiphala*, Fändel vum Ande-Vollek Aymara
Fichier:Flag of the Jewish Autonomous Oblast.svg|Fändel vum jiddeschen autonomen Oblast am russeschen extremen Osten
Fichier:Flag of Lingua Franca Nova.svg|Fändel vun der Lingua Franca Nova
Fichier:Batasuna.svg|Fändel vun der illegaler baskescher Organisatioun Batasuna
Fichier:We the People Say No to the Bush Agenda by David Shankbone.jpg|Protestfändel géint d'Politik vum George W. Bush
Fichier:Патриоты России.jpg|Fändel vun der Partei "Patriote vu Russland"
Fichier:Arctic Sunrise in Libya 1.jpg|Reeboufändel op engem Schëff vu Greenpeace 

## Um Spaweck
Mobile Servicing System

De **Mobile Servicing System (MSS)** ass e Modul fir den Ënnerhalt vun der Internationaler Raumstatioun (ISS). Et kann Ersatzdeeler vun engem Ausleeër bei den aneren transportéieren an ass domat eng Aart "Gidderwagon". Et hëlleft den Astronauten bei der Aarbecht a spillt eng Schlësselroll beim Bau vun der Statioun.

D'System besteet aus dräi Modullen:

* De Canadarm2 ass d'Weiderentwécklung vum Roboteraarm, deen um Space Shuttle agesat gëtt. Vollstänneg ausgestreckt huet en eng Längt vu 17,6 Meter. Dobäi kann en eng Gesamtmass vun 116 Tonne beweegen. Op verschiddene Plaze vun der Statioun si Konnekteren, un deenen de Roboteraarm fixéiert ka ginn. Dës sougenannte Power Data Grapple Fixtures (PDGFs) versuergen hie mat Energie a mat den auszeféierende Kommandoen. Sou kann de Canadarm2 mat engem raupenaartege Beweegungsoflaf, vu PDGF zu PDGF iwwer d'ISS wanderen, wouduerch säin Aarbechtsgebitt vergréissert gëtt. Hie gouf wärend der Missioun STS-100 op d'ISS bruecht.
* Dat Mobile Base System (MBS) ass eng Plattform an déngt dem Canadarm2 als Ankerpunkt. D'MBS ka laanscht engem Schinnesystem, dat op den Ausleeër verluecht ass, beweegt ginn. D'Kärstéck, de Mobile Transporter (MT), ass de Motor vum ganze System. Hie gouf zesumme mat dem S0-Truss mat STS-110 am Fréijoer 2002 zu der Statioun bruecht. De leschten Deel gouf mam STS-111 geliwwert.
* De Special Purpose Dexterous Manipulator (SPDM) ass en Zousazmodul fir de Canadarm2, dee gär "Canada-Hand" oder "Dextre" genannt gëtt. Et kann op der Spëtzt vum Roboteraarm festgemaach ginn a vergréissert seng Asazméiglechkeeten. Den SPDM gouf am Mäerz 2008 mat dem STS-123 op d'ISS transportéiert.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  NASA: Videoe vun der Installatioun Dextres
*  NASA: Video vun der Installatioun vum Mobile Base System
Transborderbréck

Eng **Transborderbréck** ass eng Bréck déi aus zwéin Deeler besteet, an zwar d'Bréck am Fachwierkbau mat engem Tablier, mat drënner enger Gondel de sougenannten **Transborder** deen a Seeler hänkt. Den Tablier an d'Drodunn déi als Hänkbréck als Schréiseelbréck oder a Cantileverbauweis ausgefouert kënne sinn, hunn an de meeschte Fäll nëmmen als Missioun d'Schinnen ze droen op deenen d'Rolle lafe mat deenen den Transborder hin an hier beweegt gëtt.

Sou Transborderbrécke goufen op Plazen opgeriicht, wou wéinst dem Schëffsverkéier d'Bréck eng fräi Héicht huet missen hunn déi der Héicht vun de Maste vun de Seegelschëffer entsprach huet. D'Iddi vun den Tranborderbrécke koum vun de Seelbunnen hier, a waren eng Kombination vun enger Standbunn op enger Breck mat ënnendrënner enger grousser Plattform fir den Transport vu Persounen a Ween oder Kutschen.

Bis op eng Ausnam stoungen déi Brécke fräi an der Landschaft, a just d'Bréck vu Rendsburg war un d'Verkéiersnetz ugebonnen an huet dozou nach den Déngscht als Eisebunnsbréck gemaach.

Déi éischt gouf 1893 a Spuenien opgeriicht an am Ganze goufen op der Welt 20 där Brécke gebaut, eng gouf ni fäerdeggebaut, an eng aner gouf zweemol op verschiddene Plazen opgeriicht.

## D'Erfinder vun der Bréck
Wien den eigentlechen Erfinder ass, ass hautdesdaags net méi mat Sécherheet festzestellen, dat och well d'Transborderbéck eng Applikatioun vun der Seelbunn ass. Wann och de Spuenier Alberto de Palacio 1893 déi éischt Transborderbréck bei Bilbao opgeriicht huet sou schéngt et awer wéi wann et e gemeinsame Projet vum him an dem Fransous Ferdinand Arnodin war. Fest steet op jiddwer Fall datt de Palacio de 5. November 1887 bei der Regierung zu Bilbao eng Demande fir d'Patent vun enger Transborderbréck ofginn huet, an datt den Arnodin de selwechten Dag ëm déi selwecht Zäit sou e Patent zu Paräis ugemellt huet.

Ausserdeem si Pläng bekannt déi den Amerikaner J.W. Morse 1869 gemaach hat fir iwwer den East River en Transborder ze bauen, souwéi vum Charles Smith vun 1872 fir en Transborder zu Middlesbrough iwwer de Floss Tees opzeriichten. Déi Konstruktioun gouf eréischt 1911 realiséiert.

D'Pläng vum Arnodin a vum Palacio déi souguer an de klengsten Detailer komplett identesch sinn, loossen drop schléissen, datt déi Zwéi sech ofgeschwat haten éier se hir Patenter ugemellt hunn. Am Abrëll 1888 huet de Arnodin dem *Conseil général de la Charente-Inférieur* seng Pläng fir en Transborder virgeluecht an de selwechte Mount huet de Palacio seng fir d'Bréck vu Portugalete bei
Bilbao ofginn. Den Arnodin krut keen Accord awer de Palacio krut den 12. Februar 1890 gréng Luucht fir säin Transborder opzeriichten, wat den éischte vun där Zort war, deen op der Welt gebaut gouf.
Power Data Grapple Fixture

D**'Power Data Grapple Fixture** (PDGF) sinn op der Internationaler Weltraumstatioun ISS gebrauchten Undockpunkte fir de Roborterarm Canadarm2 a fir gréisser Notzlaaschten. Mat dem PDGF kann de Canadarm2 Notzlaaschte gräifen (engl. *grapple*) a sou op der Statioun beweegen.

E PDGF besteet aus enger flaacher Grondplack mat engem zentrale Pin, an déi d'Gräifmechanik (engl. *Latching End Effectors*) agräift. Dozou kommen dräi gebéite Rampen, déi fir eng fest Verbindung mat dem Gräifmechanissem déngen. Véier elektresch Raccorden erméiglechen d'Versuergung mat Energie an dem Datenaustausch tëscht Canadarm2 an ISS, resp. Canadarm2 an der Notzlaascht.

PDGFs sinn iwwer de ganzen amerikaneschen Deel vun der ISS verdeelt ugemaach an erméiglechen domat dem Canadarm2 sech vun engem Undockpunkt zum aneren iwwer d'ISS fortzebeweegen. Gréisser Notzlaaschten, wéi den EXPRESS Logistics Carrier gi vum Canadarm2 un den ugemaachene PDGFs gegraff a beweegt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* 
*  Canadarm2 Mobile Base System Components
*  Space Station Remote Manipulator System
NGC 2108

Den **NGC 2108** ass en oppene Stärekoup an der grousser Magellanescher Wollek am Stärebild Dorado. De Stärekoup gouf 1835 vum Astronom John Herschel mat engem 48-Zentimeter-Teleskop entdeckt.

## Kuckt och
Novak Đoković

Den **Novak Đoković** (serbesch: Новак Ђоковић [nôʋaːk dʑôːkoʋitɕ]), gebuer den 22. Mee 1987 zu Belgrad, ass e serbesche professionellen Tennisspiller. Hie wunnt zanter 2020 zu Marbella, am Süde vu Spuenien.

Den Đoković hält d'Rekordzuel vu siwe Saisonen (2011, 2012, 2014, 2015, 2018, 2020 an 2021) op der Plaz 1*(vu wat?)* ewéi och de Rekord vun deene meeschte Wochen op der Plaz 1 mat 388 un der Zuel. Mat sechs Titele bei den ATP Finals hält hien zesumme mam Roger Federer de Rekord. A senger Karriär huet hie 94 Titel am Eenzel gradewéi een Turnéier am Doubel gewonnen.

An der Statistik vun de gewonnenen Grand-Slam-Titelen am Eenzel ass hie mat 23 Titelen Éischten. Dobäi ass hien den eenzege Spiller, den all Grand-Slam-Turnéier op d'mannst dräimol gewonnen huet. Sou huet hien zéngmol d'Australian Open, siwemol Wimbledon a jeeweils dräimol d'US Open an d'French Open gewonnen. Mat dem Erfolleg bei de French Open 2016 gouf hien nom Don Budge (1938) a Rod Laver (1962 an 1969) zum drëtte Spiller an der Geschicht, dee bei alle véier Grand-Slam-Turnéieren hannerenee gewonnen huet. Zousätzlech huet den Đoković 38 Turnéiere vun der ATP-Masters-1000-Serie an 2010 den Davis Cup gewonnen. Dobäi war hien als Éischten a bis dato den eenzege Spiller bei allen aktuellen Turnéiere vun der Masters-Serie mindestens zweemol erfollegräich. Als 1. Spiller vun der Geschicht huet den Đoković och 100 bzw. 150 Milliounen US-Dollar un Turnéierpräisgelder gewonnen.

## Erfolleger

## Trivia
Den Đoković gouf och als YouTube-Videoblogger bekannt.

2013 ass säi Buch mam Titel: "Serve To Win" erauskomm.

## Um Spaweck

* Offiziell Internetsäit 
* Dem Novak Djokovic säi Videoblog
Naturwaldreservate in Luxemburg

**Naturwaldreservate in Luxemburg** ass den Numm vun enger wëssenschaftlecher Publikatiounsserie déi zanter 2008 vun der lëtzebuergescher Natur- a Bëschverwaltung erausgi gëtt. Déi éischt dräi Bänn sinn ënner dem Seriennumm **Naturwaldbericht** erauskomm.

## Lëscht vun de Bänn vun der Serie
# Bücking W., A. Wevell von Krüger, M. Wagner & D. Murat, 2008. Resultate der Waldstrukturaufnahme 'Laangmuer'. *Naturwaldbericht* Bd. 1 (*Naturwaldreservate in Luxemburg*). Administration des eaux et forêts. 63 S. Pdf
# Bücking W., M. Wagner, D. Murat & A. Wevell von Krüger, 2008. Resultate der Waldstrukturaufnahme 'Betebuerger Bësch': Naturwaldbericht 2008. *Naturwaldbericht* Bd. 2 (*Naturwaldreservate in Luxemburg*). Administration des eaux et forêts. 75 S. Pdf
# Bücking W., M. Wagner & D. Murat, 2008. Resultate der Waldstrukturaufnahme 'Ënneschte Bësch': Naturwaldbericht 2008. *Naturwaldbericht* Bd. 3 (*Naturwaldreservate in Luxemburg*). Administration des eaux et forêts. 71 p. Pdf
# Wevell von Krüger A. & U. Brockamp, 2009. Waldstrukturaufnahme 'Grouf' 2008. *Naturwaldreservate in Luxemburg* Bd. 4. Naturverwaltung Luxemburg: 75 S. ISBN 978-2-9599675-4-2. Pdf
# Murat, D. (Schriftl.) 2009. Zoologische und botanische Untersuchungen 'Laangmuer' 2007-2008. *Naturwaldreservate in Luxemburg* Bd. 5. Naturverwaltung Luxemburg: 227 S. ISBN 978-2-9599675-5-9. Pdf
# Wevell von Krüger A. & U. Brockamp, 2010. Waldstrukturaufnahme 'Pëttenerbësch' 2007. *Naturwaldreservate in Luxemburg* Bd. 6. Naturverwaltung Luxemburg: 88 S. ISBN 978-2-9599675-7-3. PDF
# Wevell von Krüger A. & U. Brockamp, 2011. Waldstrukturaufnahme 'Haard' 2009. *Naturwaldreservate in Luxemburg* Bd. 7. Naturverwaltung Luxemburg. 72 S. Pdf
# Murat, D. (Schriftl.) 2011. Zoologische und botanische Untersuchungen 'Ënneschte Bësch' 2007-2010. *Naturwaldreservate in Luxemburg* Bd. 8. Naturverwaltung Luxemburg. 296 S. ISBN 978-2-9599675-8-0. Pdf
# Murat, D. (Schriftl.) 2012. Zoologische und botanische Untersuchungen 'Beetebuerger Bësch' 2005-2011. *Naturwaldreservate in Luxemburg* Bd. 9. Naturverwaltung Luxemburg. 321 S. ISBN 978-99959-754-0-1.
# Murat, D. (Schriftl.) 2013. Zoologische und botanische Untersuchungen „Grouf“ 2007-2011. *Naturwaldreservate in Luxemburg* Bd. 10. Naturverwaltung Luxemburg. 282 S. ISBN 978-99959-754-1-8.
# Wevell von Krüger, A., S. Weber & U. Brockamp, 2013. Waldstrukturaufnahme „Hierberbësch“ 2011. *Naturwaldreservate in Luxemburg* Bd. 11. Naturverwaltung Luxemburg. 88 S. ISBN 978-99959-754-2-5.
# Murat, D. (Schriftl.) 2014. Zoologische und botanische Untersuchungen „Haard“ 2011-2013. *Naturwaldreservate in Luxemburg* Bd. 12. Naturverwaltung Luxemburg. 244 S. ISBN 978-99959-754-3-2.

## Kuckt och
Archives des sciences naturelles, physiques et mathématiques

D**'Archives des sciences naturelles, physiques et mathématiques** ass eng wëssenschaftlech Zäitschrëft déi vun der Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques vum Institut grand-ducal erausbruecht gëtt.

## Geschicht
Bis 2002 huet d'Publikatiounsserie follgenden Titel gehat: *Archives de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, section des sciences naturelles, physiques et mathématiques*.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Lëscht vun de Publikatiounen vun der Section des sciences vum Institut grand-ducal.
Transborderbréck vu Warrington

D**'Transborderbréck vu Warrington** (englesch: *Warrington Transporter Bridge* oder *Bank Quay Transporter Bridge*) iwwer de Mersey zu Warrington ass eng Transborderbréck mat enger Spanwäit vu 57 Meter. D'Dunn am Fachwierkbau ass 9,15 m breet an d'Héicht iwwer dem héchste Waasserstand ass 23 Meter. Déi ganz Konstruktioun ass 103,3 m laang.

Den Transborder gouf 1915 gebaut an 1964 aus dem Betrib geholl, gëtt awer nach heiansdo manövréiert. Si gouf vum William Henry Hunter geplangt a vun der Entreprise William Arrol & Co. gebaut.

D'Bréck ass a Privatbesëtz a verbënnt zwou Partië vun der cheemescher Fabrick *Joseph Crosfield Limited* an huet dofir och nach den Numm *Crosfield Bridge*. Am Ufank huet se Eisebunnswagone bis zu 18 To. transportéiert. 1940 gouf se fir Stroossegefierer ëmgebaut an 1953 gouf d'Charge op 30 Tonne gehéicht.

Si gëtt am English Heritage als Grade-II*-Bauwierk gefouert. Si ass och e Scheduled Monument.

## Quellen
*R. W. Rennison; *Civil Engineering Heritage: Northern England*
*Jacques Sigot; *La France des Transbordeurs*

## Um Spaweck

*  Images of England
*    Artikel op Structurae
Telefonsnummeren zu Lëtzebuerg

D**'Telefonsnummeren zu Lëtzebuerg** gebrauchen en zouene System, an deem all d'Nummeren ënner deerselwechter Form gewielt ginn, ouni regional *Extra-0*. Den internationalen Telefonsprefix (Lännercode) ass *+352*, an d'Accèssequenz fir international Nummeren ass *00*.

## Handysnummeren
Zanter dem 1. September 2006 bestinn all d'Handysnummeren aus engem Netzwierkcode aus dräi Zifferen am Format *6x1* (virdrun *0x1*), mat hannendru sechs einfachen Zifferen. All Handysnummer huet eng equivalent Voicemailboxnummer mam Code *6x8*. D'Netzwierkcoden (déi awer zesumme mat der Nummer portabel sinn an en anert Netzwierk) sinn déi heiten: 
* *621*: Post
* *661*: Orange
* *671*: Join Experience
* *691*: Proximus Luxembourg (Tango)

## Festnetznummeren
Zanter Mee 2000 bestinn all nei Festnetznummeren aus 8 Zifferen. Si fänke mat 24, 26, 27 oder 28 un. Duerno kënnt wéi fréier ëmmer nach e lokalen Identifiant (reng symbolesch) vun zwou Zifferen (mä et kann een elo seng Nummer mathuelen op iergendwellech aner Plaz), a schlussendlech déi eigentlech Nummer mat zwou bis véier weideren Zifferen.

### Telefonsnummerportéierung (Mathuele vun der Telefonsnummer)

D'Telefonsnummerportéierung funktionéiert nom Prinzip ACQ (All-Call-Query), bei dem all d'Telefonsnummeren zu Lëtzebuerg an enger zentraler Datebank gespäichert sinn. Dobäi gehéiert zu all Telefonsnummer och d'Informatioun, bei wat fir engem Provider den Telefon ënner där Telefonsnummer erreechbar ass. All Provider mécht bei sech a reegelméissegen Zäitofstänn e Backup vun dëser Datebank, mat där ee feststelle kann, a wat fir e Providernetz een en Telefonat fir eng bestëmmt Telefonsnummer leede soll.
:Beispill:
:Wann e Client (mir nennen e Pol) mat der selwechter Telefonsnummer bei en anere Provider wiesselt, z.&nbsp;B. vun der POST bei Tango mat der Telefonsnummer “12345678”, gëtt an der zentraler Datebank einfach d'Informatioun hannerlooss, datt d'Telefonsnummer “12345678” vun elo u bei Tango z'erreechen ass. Vun dem Ament vun der Portéierung un, hunn d'Providere wärend der sougenannter “Uruffëmlenkzäit” 60 Deeg fir e Backup vun der Datebank ze maachen. Wärend dëser “Uruffëmlenkzäit” muss den ale Provider vum Pol (d'POST) Uriff um Pol seng Nummer automatesch um Pol säin neie Provider weiderleeden, wann nach net alleguer d'Provideren e Backup gemaach hunn.

## Um Spaweck
* Zoustänneg Autoritéit fir d'Attachéiere vun Telefonsnummeren.
* Gesetz iwwer d'Reegele vun der Telefonsnummeréierung, de nationalen Telefonsnummereplang an iwwer d'Käschte fir d'Attachéiere vun Telefonsnummeren.
Chrétien Mersch

De **Chrétien Mersch**, gebuer den 3. Februar 1803 zu Dikrech, a gestuerwen den 18. Februar 1895 zu Ixelles, war e lëtzebuergeschen Ingenieur.

Den 1. August 1850 war hien ee vun de Grënnungsmember vun der Société des sciences naturelles du Grand-Duché de Luxembourg.

Vun 1848 bis 1856 war hien Deputéierten an der Chamber.  Hie war vum 4. Abrëll 1866 bis de 24. Januar 1873 Member vum Staatsrot.

## Gielercher
* 
* Officier vum Aigle Rouge de Prusse
Duebelastrograph

En **Duebelastrograph** ass e spezielle, liichtstaarken Duebelteleskop fir d'wëssenschaftlech Astrofotografie, dat Enn vum 19. Joerhonnert entwéckelt gouf. Op enger kollektiver equatorialer Montéierung sinn e Leetteleskop mat laanger Brennwäit an zwéi Fototeleskopen (Astrographen) mat kuerzer Brennwäit montéiert.

Ee vun den éischten Duebelastrographen hat de Max Wolf ëm 1890 fir säin Heidelberger Privatobservatoire entwéckelt. Duerch bunnbriechend Entdeckunge vu galaktesche Stëbsniwwelen huet de Wolf et e puer Joer méi spéit fäerdegbruecht, déi amerikanesch Philanthropin Catherine Wolfe Bruce als Sponsorin fir en dräimol méi grousst Instrument fir de Landesobservatoire Heidelberg-Königstuhl ze gewannen. Déi zwou Kameraen hunn eng Ëffnung vu 40&nbsp;cm an eng Brennwäit vun 2 Meter. En änlecht Instrument hat d'Bruce dem Yerkes-Observatoire an den USA finanzéiert.

Duebelastrographe waren en nëtzlecht Hëllefsmëttel vun der praktescher Astronomie. Si goufe bis an déi 2. Hallschent vum 20. Joerhonnert produzéiert. Dobäi ginn zwou gläichaarteg Kameraen duerch eng parallaktesch Montéierung prezis de Stären nogefouert. Duerch ënnerschiddlecht Ekipement vun den Astrographe mat Faarffilter oder mat engem Prisma virun engem vun den zwee Objektiver kënnen zur sewelchter Zäit Vergläichsfotoe vum selwechten Himmelsgebitt, awer mat ënnerschiddlechen Informatioune gemaach ginn. 
Sou kritt ee Fotoe vum selwechten Himmelskierper, déi sech nëmmen an der Faarf ënnerscheeden oder eng normal Foto an eng, op där d'Stären zu engem Spektrum auserneegezu goufen. Et ass och méiglech, eng vun de Fotoplacke relativ zum ganzen Instrument ze beweegen. Mat där Method kritt een eng normal Foto vun enger bestëmmter Himmelsgéigend, op där e Koméit oder Planetoid als Stréchspuer duergestallt gëtt an eng zweet Foto, op deem déi Objete schaarf fotograféiert ginn an d'Stären, als Strécher. Zanter den Ufänk vun der Astrofotografie déngen déi zweet Placken och fir d'Bestätegung, fir net Plackefeeler oder Liichtreflexer als neientdeckt Himmelskierper falsch z'interpretéieren.

Duebelastrographe ware bis an d'1970er-Jore wäit verbreet, hunn awer haut duerch déi kuerz Beliichtungszäite vun CCD-Sensoren an duerch d'Weltraumteleskopen u Bedeitung ofgeholl. Bekannt Hierstellerfirmen an Europa waren ë.&nbsp;a. Zeiss an Askania.
## Kuckt och
Ponte Pênsil Alexandrino de Alencar

De **Ponte Pênsil Alexandrino de Alencar** war eng Transborderbréck zu Rio de Janeiro. Et war eng Hänkbréck an huet d'Festland mat der Ilha das Cobras verbonnen, op där Schëffschantercher an de Spidol vun der Marinn waren.

D'Bréck déi tëscht 1910 an 1914 vun enger däitscher Firma opgeriicht gouf, war 168 Meter laang an hat eng fräi Héicht iwwer Waasser vun 20 Meter. Se gouf den 30. Mee 1914 a Betrib geholl. Si war nom Admirol Alexandrino Faria de Alencar genannt ginn, deen déi Zäit als Minister vun der brasilianescher Marinn den Uerder ginn hat d'Bréck ze bauen.

Den Trolley gouf vun elektresche Motoren ugedriwwen déi um Trolley selwer installéiert waren. D'Transbordergondel, déi zimmlech kleng war, houng an eise Staangen.

D'Bréck gouf 1935 zougmaach a kuerz drop mat enger Stroossebréck dem Ponte Arnaldo Luz ersat.
Puente Transbordador Nicolás Avellaneda

De **Puente Transbordador Nicolás Avellaneda** oder och **Transbordador del Riachuelo Nicolás Avellaneda** ass eng Transborderbréck zu Buenos Aires tëscht der Isla Maciel an dem Quartier La Boca déi iwwer de Floss Riachuelo féiert.
NGC 559

Den **NGC 559** ass en oppene Stärekoup am Stärebild Cassiopeia an huet eng Wénkelausdehnung vu 7,0' an eng visuell Magnitude vu +9,5&nbsp;mag. Si gouf den 9. November 1787 vum däitsch-britteschen Astronom Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt.
## Kuckt och

## Um Spaweck
* NGC 559 bei WEBDA
* DSS Images for NGC 500 through NGC 599
Blaxploitation

**Blaxploitation** ass en US-amerikanesche Filmgenre, dee seng Héichzäit an den 1970er-Joren hat. Den Numm ass e kënschtlecht Schachtelwuert aus *black* (en. schwaarz) an *exploitation* (en. ausnotzen), a bezeechent low-budget Filmer mat räissereschen explizite Sex- a Gewaltduerstellungen, déi aus der Siicht vun "Afroamerikaner" gedréit goufen.

Enn vun den 1960er-Joren huet sech ënner der schwaarzer Bevëlkerung vun den USA, als Folleg vun der Biergerrechtsbeweegung, en neit Selfstbewosstsinn entwéckelt. Dëst huet mat sech bruecht, datt och déi Schicht sech am Kino erëmerkenne wollt. Dat huet ë.&nbsp;a. vill Realisateure vun Exploitationsfilmer op de Plang geruff, déi déi nei Maartnisch besetze wollten. Si hunn hir kleng Gangsterfilmer mat Theemen iwwer eege sozial Befreiung besat a versicht déi affektiv Wierkung vun hirem Filmgenre iwwer d'Ofbildung vun der Realitéit an de Gettoe vun de Schwaarzen z'erreechen.

Dee wuel erfollegräichste Film aus där Zäit ass *[[Shaft (Film)|Shaft]]* (1971).

## Literatur
* Harry M. Benshoff: *Blaxploitation Horror Films: Generic Reappropriation or Reinscription?* In: *Cinema Journal*, Jg. 39, Nr. 2, Wanter, 2000, S. 31-50.
* Darius H. James: *That's blaxploitation! Roots of the baadasssss 'tude.* St. Martin's Griffin, New York NY 1995.
* Mikel J. Koven: *Blaxploitation Films.* Pocket Essentials, Harpenden 2001.
* Alan McQueen, Martin McCabe: *The Superfly Guide to Blaxploitation.* Titan, London 1998.

## Um Spaweck
* http://www.blaxploitation.com/
Zsa Zsa Gabor

**Zsa Zsa Gabor** [ ʒɒ ʒɒ ɡaːbor ], gebuer de 6. Februar 1917 zu Budapest, Éisträich-Ungarn, als *Sari Gábor* (och alt als *Zsuzsanna Gábor Sari* uginn), a gestuerwen den 18. Dezember 2016 zu Los Angeles, Kalifornien, war eng US-amerikanesch-ungaresch Schauspillerin.

1936 huet si de Schéinheetsconcours fir d*'Miss Ungarn* gewonnen. Si krut duerno eng kleng Roll an der Operett *Der Singende Traum*. 1941, nodeem hiert Bestietnes mat engem tierkeschen Diplomat auserneegaange war, ass si bei hir Sëschter Eva op Hollywood geplënnert, fir do Schauspillerin ze gi wéi si. Bekannt gouf se virun allem duerch ongezielt ëffentlech Affären, Skandaler, Scheedungen a Prozesser wéinst Beleidegung.

Vun 1952 un huet si eng 50 Rollen a méi klenge Filmer oder Tëleesfilmer gehat.

## Bestietnesser
D'Zsa Zsa Gabor war aachtmol bestuet:

# 1937-1941 Burhan Asaf Belge (* 1899; † 1967), Pressechef vum tierkeschen Ausseministère, dee spéider als Schrëftsteller an Diplomat bekannt gouf;
# 1942-1947 Conrad Nicholson Hilton (* 1887; † 1979), Grënner vun der Hilton-Hotel-Chaîne, mat deem se hir eenzeg Duechter Constance Francesca Hilton (* 1947) huet;
# 1949-1954 George Sanders (* 1906; † 1972), e Schauspiller, deen duerno der Zsa Zsa hir Schwëster Magda bestuet huet;
# 1964-1966 Herbert Hunter, e Finanzconseiller an Industriellen;
# 1966-1967 Joshua S. Cosden, Jr., e Geschäftsmann an der texanescher Pëtrolsindustrie;
# 1975-1976 Jack W. Ryan (* 1926; † 1991), Designer a Materfinder vun der Barbiespopp;
# 1977-1982 Michael O’Hara, en Affekot;
# zanter 1986 Frédéric Prënz vun Anhalt.

## Filmographie (Auswiel)

## Literatur
* Gerold Frank: *Zsa Zsa Gabor. Die Geschichte meines Lebens.* Non-Stop-Bücherei, Berlin 1961.
* Zsa Zsa Gabor: *One lifetime is enough.* Delacorte Press, New York 1991, ISBN 0-385-29882-X (zesumme mam Wendy Leigh)

## Um Spaweck
NGC 6563

Den **NGC 6563** ass e planetareschen Niwwel am Stärebild Sagittarius. Den Niwwel gouf vum Astronom James Dunlop am Joer 1826 mat engem 9-Zoll-Teleskop entdeckt.

## Kuckt och
NGC 6578

Den **NGC 6578** ass e planetareschen Niwwel am Stärebild Sagittarius, dee ronn 7800&nbsp;Liichtjoer vun der Äerd ewech ass. Den NGC&nbsp;6578 gouf den 18.&nbsp;August 1882 vum amerikaneschen Astronom Edward Charles Pickering entdeckt.

## Um Spaweck
* DSS Images for NGC 6500 through NGC 6599
* SEDS
## Kuckt och
Element (Chimie)

E **cheemescht Element** besteet aus Atomer mat der selwechter Zuel vu Protonen am Atomkär. Dës Zuel ass déi sougenannt Uerdnungszuel (oder Atomzuel, fr.: *nombre atomique*; de: *Ordnungszahl*), a gëtt mat Z notéiert.

D'Atomkäre vun engem bestëmmten Element kënnen eng verschidden Zuel vun Neutronen hunn. Dës 'Variante' vun engem bestëmmten Element ginn als Isotope bezeechent.

Bekannt Elementer sinn de Waasserstoff (Z=1), de Kuelestoff (6), de Stéckstoff (7), de Sauerstoff (8), an och d'Eisen (26), de Koffer (28), d'Sëlwer (47), d'Gold (79), asw.

D'Elementer gi mat Symboler bezeechent, mat deene s'am Periodesystem gefouert ginn.

An der fräier Natur gëtt et 94 Elementer. Weider Elementer, mat enger méi héijer Atomzuel goufe vum Mënsch mat Hëllef vun nukleare Reaktiounen (duerch Fusioun vu méi liichten Atomer) produzéiert. Bis elo (Stand 2012) goufen 118 Elementer festgestallt.

## Geschicht

Déi griichesch Philosophen Empedokles Thales, Anaximander, Anaximenses an den Heraklit hunn am 6. Joerhonnert v. Chr. de Begrëff "Element" definéiert als ee vun de véier Grondstoffer (Äerd, Waasser, Loft a Feier), aus deenen d'Welt besteet. Fir d'Alchimiste waren et méi wéi just 4 Elementer, si hunn och nach Schwiewel, Quecksëlwer, a Salz als Elementer ugesinn.
 
Eréischt de Joachim Jungius (1642) an de Robert Boyle (1661) hunn eng naturwëssenschaftlech Definitioun opgestallt déi op Experimenter baséiert huet.

Nom Lavoisier "sinn d'cheemesch Elementer Grondstoffer, déi mat cheemesche Methoden net weider zerluecht kënne ginn". De selwechte Wëssenschaftler huet 1789 eng éischt Tabell mat 21 Elementer opgestallt. De Jöns Jakob Berzelius huet 1811 d'Symboler agefouert mat deenen och nach haut d'Elementer bezeechent ginn. Den Dmitri Iwanowitsch Mendelejew huet 1869 säi Periodesystem vun den Elementer mat 63 Elementer presentéiert.

## Andeelung
Elementer kennen no hiren Eegenschaften a verschidde Gruppen ënnerdeelt ginn:

*Metaller (84 Elementer);
*Netmetaller (20 Elementer);
*Hallefmetaller (7 Elementer);
*Eedelgasen (6 Elementer).

Déi kënschtlech Elementer hu keng laang Liewenszäit an et ass dohier net sécher (duerch Experimenter bewisen) zu wat fir enger Grupp se gehéieren.

## Um Spaweck
Jean Werner

De **Jean Werner**, gebuer de 26. Juli 1941 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 22. Oktober 2017, war e lëtzebuergesche Jurist a Botaniker.

__TOC__De Jean Werner war e Spezialist vun de Moosplanzen (Bryophyten). Hien huet ronn 100 wëssenschaftlech Aarbechten iwwer den Inventaire, d'Kartéierung an d'Rout Lëschte vun de Mooser zu Lëtzebuerg an och an Däitschland an a Frankräich publizéiert.

Donieft huet hie sech fir den Naturschutz engagéiert. Vun 1989 bis 2012 war hie President vun der Mëllerdallkommissioun vum Ëmweltministère.

Hie war Member vun der Section des sciences vum Institut grand-ducal. Vun 1985 bis 2002 war hie Vizepresident vun der Société des naturalistes luxembourgeois.

De Jean Werner war mat der Marie-Louise Braun bestuet a Papp vun zwee Kanner. Hie war de Jong vum Pierre Werner.

## Studien a Beruff
No sengem Studium am Droit huet de Jean Werner eng kuerz Zäit als Affekot an duerno bis zu senger Pensioun an enger Bank zu Lëtzebuerg geschafft.

## Publikatiounen (Auswiel)
* Werner, J., 1987. *Didymodon glaucus Ryan (Musci) dans la Petite Suisse Luxembourgeoise.* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 87: 61-67.
* Werner, J., 1987. *Einige seltene mediterrane Moose aus dem mittleren Moseltal (Muschelkalkgebiet, Rheinland-Pfalz, B.R.D.).* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 87: 57-60.
* Werner, J., 2011. *Les bryophytes du Luxembourg – Liste annotée et atlas.* Ferrantia 65: 1-144. PDF
* Werner, J. & A. Arendt, 2016. *Les sources de la région gréseuse du Luxembourg. Sociologie de la bryoflore et conservation.* Ferrantia 74: 1-37. PDF

## Auszeechnungen
* 1. Präis vum Präis Hëllef fir d'Natur (Editioun 2012)
* 
* 

## Literatur
*Massard, J.A. & G. Geimer, 2015. *[http://massard.info/pdf/Massard-Geimer_2015-457_504Biogr.pdf Le bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois (SNL) et ses auteurs depuis 1990, une sélection de notices bio-bibliographiques.]* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 116: 457-504 [Jean Werner: S. 501-504].
*Meisch, C., 2018. *[https://www.snl.lu/publications/bulletin/SNL_2018_120_165_166.pdf Nécrologie: Jean Werner (1941-2017)]*. Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 120: 165-166.
*Schneider, T., F. Hans, T. Mahévas, C. Schneider & S. Muller, 2018. ''Jean Werner (1941-2017)''. Cryptogamie, Bryologie 39 (3), p. 397-405.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Botaniker a Mykologen
* Lëscht vu lëtzebuergesche Biologen
NGC 2146

Den **NGC 2146** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Camelopardalis. Si läit ronn 39 Millioune Liichtjoer vun eis ewech. Den NGC 2146 ass warscheinlech virum Endzoustand vun enger Kollisioun a wiesselwirkt mat der no geleeëner Galaxie NGC 2146A.
__TOC__

## Entdeckung
D'Galaxie NGC 2146 gouf am Joer 1876 vum däitschen Astronom Friedrich August Theodor Winnecke entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* NOAO
Jack Lemmon

Den **John Uhler "Jack" Lemmon III**, gebuer den 8. Februar 1925 zu Newton, Massachusetts, a gestuerwen de 27. Juni 2001 zu Los Angeles, Kalifornien, war en US-amerikanesche Schauspiller a Museker.

Hien hat an iwwer 60 Filmer d'Haaptroll, dorënner *[[Some Like It Hot (Film 1959)|Some Like It Hot]]*, *[[The Apartment]]*, *[[Mister Roberts (Film 1955)|Mister Roberts]]* (Oscar fir déi bescht Nieweroll), *[[Days of Wine and Roses (Film)|Days of Wine and Roses]]*, *[[The Great Race]]*, *[[Irma la Douce]]*, *[[The Odd Couple (Film)|The Odd Couple]]*, *[[Save the Tiger]]* (1973 Oscar fir de beschte Film), *[[The Out-of-Towners]]*, *[[The China Syndrome]]*, *[[Missing (Film)|Missing]]* (beschte Schauspiller 1982 um Filmfestival zu Cannes Film), *[[Glengarry Glen Ross]]*, *[[Grumpy Old Men]]* a *[[Grumpier Old Men]]*.

Hien huet an deene Filmer ë.&nbsp;a. mat weibleche Stare wéi Marilyn Monroe, Natalie Wood, Betty Grable, Janet Leigh, Shirley MacLaine, Romy Schneider, Doris Day, Kim Novak, Judy Holliday, Rita Hayworth, June Allyson, Virna Lisi, Ann-Margret a Sophia Loren zesumme gespillt. Hie war e gudde Frënd vun de Schauspiller Tony Curtis, Ernie Kovacs, Walter Matthau, a Kevin Spacey. Mam Curtis huet hien an zwéi Filmer zesumme gespillt, mam Kovacs an dräi (*[[Operation Mad Ball]]*, *[[Bell, Book and Candle]]*, an *[[It Happened to Jane]]*), a mam Matthau an eelef.

Hie war dem Regisseur Billy Wilder säi Liblingsschauspiller, deen em a seng Filmer *[[Some Like It Hot]]* (beschte Schauspiller um Festival vu Cannes), *[[The Apartment]]*, *[[Irma la Douce]]*, *[[The Fortune Cookie]]*, *[[Avanti! (Film 1972)|Avanti!]]*, *[[The Front Page (Film 1974)|The Front Page]]*, a *[[Buddy Buddy]]* d'Haaptroll spille gelooss huet. Och fir de Blake Edwards huet hien dacks gespillt, sou a *[[My Sister Eileen]]* (1955), *[[Days of Wine and Roses (Film)|Days of Wine and Roses]]* (1962), *[[The Great Race]]* (1965) an *[[That's Life! (Film)|That's Life!]]* (1986).

## Um Spaweck
(367943) Duende

Den **(367943) Duende** (provisoresch Bezeechnung: 2012 DA14) ass en Äerdnoen Asteroid aus der Grupp vun den Aten-Asteroiden, dee bis de 15. Februar 2013 zu den Apollo-Asteroide gezielt huet. E gouf den 23. Februar 2012 um OAM Observatoire vu La Sagra a Spuenien entdeckt. En huet e geschaten Duerchmiesser vu 46 Meter (no aneren Donnéeën: 58 Meter) an eng Mass vu ronn 130.000 Tonnen.

## Rendez-vous am Februar [[2013]]
Den (367943) Duende koum de 15. Februar 2013 bis op ronn 27.700&nbsp;km un eis Äerd erun (0,00016 AE), wat bannent der Ëmlafbunn vun de geostationäre Satellitte läit.

Den Asteroid hat eng visuell Magnitude vu 7,4&nbsp;mag a war dofir net mat bloussem A ze gesinn. Déi klengst Distanz zu der Äerd gouf um 20:24 Auer (MEZ) iwwer Sumatra am ëstlechen Indeschen Ozean erreecht. Duerch den noe Rendez-vous mat der Äerd huet d'Ëmlafbunn vum Asteroid sech geännert. E gëtt dofir net méi zum Apollotyp, mä zu den Aten-Asteroide gezielt.

## Kuckt och

* Lëscht vun äerdnoen Asteroiden
* 2008 TC3 – den éischten Asteroid, deem säin Aschlag op der Äerd am Viraus berechent gouf.

## Um Spaweck
* Physikalische Merkmale von 2012 DA<sub>14</sub> op nasa.gov
* Aschlagswahrscheinlechkeet vun 2012 DA<sub>14</sub> op nasa.gov
* spaceweather.com Archiv 24.012.2012
* NASA ''Record Setting Asteroid Flyby'' 28. Januar 2013
* Sterne und Weltraum ''Asteroid 2012 DA14 schrammt an der Erde vorbei'' 6.&nbsp;Februar&nbsp;2013
NGC 7822

Den **NGC 7822** ass en Emissiounsniwwel, eng Gebuertsplaz vu ville Stären am Stärebild Cepheus. Den Emissiounsniwwel selwer gëtt och als **Sharpless 171**, an de Stärekoup als **Berkeley 59** bezeechent. Et geet een dovun aus, datt dëst Gebitt 800-1000 pc wäit ewech ass.

Déi jéngst Stäre vum Stärekoup sinn e puer Millioune Joer al, e puer Stäre gehéieren zu de gliddegsten am 
Ëmkrees vun 1kpc vun der Sonn, besonnesch de BD+66 1673, en eclipsing binary system, dat aus engem Klass O5V Stär mat enger Uewerflächentemperatur vu 45000 K an enger ~100000 Luminositéit vun der Sonn besteet. Dëse Stär ass déi primär Quell, déi den Niwwel zum strale bréngt, an e formt de Pillars of Creation änlechen *[[elephant trunks]]*.

## Kuckt och