Billy Wilder

De **Billy Wilder**, gebuer den 22. Juni 1906 zu Sucha, Éisträich-Ungarn (haut Sucha Beskidzka a Polen) als *Samuel Wilder*, a gestuerwen den 22. Mäerz 2002 zu Beverley Hills, Kalifornien, war en amerikaneschen, als Éisträicher gebuerene Regisseur, Dréibuchauteur, Produzent a Journalist. A senger Karriär vun iwwer 50 Joer huet hien 27 Filmer als Regisseur gedréint an och d'Dréibicher fir iwwer 70 Filmer geschriwwen. Hie gëtt als ee vun de beschten a facetteräichste Regisseure vum *Golden Age* vun Hollywood ugesinn.

De Wilder huet zu Berlin ugefaangen als Journalist ze schaffen, huet awer an de spéiden 1920er och Dréibicher geschriwwen. Nodeem den Hitler 1933 un d'Muecht koum, ass hien, dee Judd war, op Paräis wunne gaangen, wou en eng éischt Kéier Regie fir e Film gefouert huet. Kuerz duerno ass en an d'USA emigréiert, wou en dat Joer drop naturaliséiert gouf. Säin éischte grousse Succès hat en 1939 fir seng Mataarbecht um Dréibuch vun *[[Ninotchka]]* vum Ernst Lubitsch. Hien huet sech séier en zolitte Ruff als Regisseur gemaach mat *[[Double Indemnity]]* (1944), engem *[[Film noir]]* a *[[The Lost Weekend]]* (1945), e Film iwwer Alkoholofhängegkeet. 1950 war hie verantwortlech fir d'Dréibuch an d'Regie vu *[[Sunset Boulevard (Film)|Sunset Boulevard]]* mat der Gloria Swanson an der Haaptroll, iwwer den Niddergang vun engem Stommfilm-Star, an dat Joer drop fir *[[Ace in the Hole (Film 1951)|Ace in the Hole]]* (oder *The Big Carnival*), iwwer d'Medien-Hysterie bei engem Accident an enger Grouf.

Vun der Mëtt vun den 1950er Joren un huet hie virun allem Comédie gemaach, heiansdo mat engem méi eeschten Hannergrond, vun deenen der eng jett haut zu de Klassiker zielen, wéi *[[The Seven Year Itch]]* (1955), *[[Some Like It Hot (Film 1959)|Some Like It Hot]]* (1959, béid mat der Marilyn Monroe), *[[The Apartment]]* (1960) oder *[[Irma La Douce]]* (1963, béid mam Jack Lemmon a mat der Shirley MacLaine), *[[Sabrina]]* (1954), *[[One, Two, Three]]* (1961) oder *[[Avanti! (Film 1972)|Avanti!]]* (1972). Déi meescht dovu waren an Zesummenaarbecht mam Dréibuchauteur I. A. L. Diamond.

An den 1970er Joren hat hie manner Succès mat Filmer wéi *The Private Life of Sherlock Holmes* (1970), *Fedora* (1978) a *Buddy Buddy* (1981).

De Billy Wilder gouf net manner wéi 21-mol fir en Oscar nominéiert, an huet e sechsmol gewonnen: als beschte Regisseur fir *The Lost Weekend* an *The Apartment*, als beschten Dréibuchauteur vun *The Lost Weekend, Sunset Boulevard* an *The Apartment*, a beschte Film fir *The Appartment*. 14 verschidde Schauspiller kruten a senge Filmer eng Nominatioun fir déi gëlle Statu.

## Filmographie
### als Regisseur
*1934: *Mauvaise Graine*, mam Danielle Darrieux 
*1942: *The Major and the Minor*, mam Ray Milland a Ginger Rogers
*1943: *[[Five Graves to Cairo]]*, mam Franchot Tone, Anne Baxter an Erich von Stroheim
*1944: *Double Indemnity*, mam Fred MacMurray a Barbara Stanwyck
*1945: *The Lost Weekend*, mam Ray Milland an Jane Wyman
*1948: *Death Mills*, (Kuerzfilm)
*1948: *The Emperor Waltz*, mam Bing Crosby an Joan Fontaine
*1948: *A Foreign Affair*, mam Jean Arthur a Marlene Dietrich
*1950: *[[Sunset Boulevard (Film)|Sunset Boulevard]]*, mam William Holden a Gloria Swanson
*1951: *[[Ace in the Hole (Film 1951)|Ace in the Hole]]*, mam Kirk Douglas 
*1953: *[[Stalag 17]]*, mam William Holden an Otto Preminger
*1954: *[[Sabrina]]*, mam Humphrey Bogart, William Holden an Audrey Hepburn
*1955: *[[The Seven Year Itch]]*, mam Marilyn Monroe 
*1957: *[[The Spirit of St. Louis]]*, mam James Stewart 
*1957: *Love in the Afternoon*, mam Gary Cooper an Audrey Hepburn
*1957: *[[Witness for the Prosecution]]*, mam Tyrone Power, Marlene Dietrich an Charles Laughton
*1959: *[[Some Like It Hot (Film 1959)|Some Like It Hot]]*, mam Marilyn Monroe, Tony Curtis an Jack Lemmon
*1960: *[[The Apartment]]*, mam Jack Lemmon a Shirley MacLaine
*1961: *[[One, Two, Three]]*, mam James Cagney an Horst Buchholz
*1963: *[[Irma la Douce]]*, mam Jack Lemmon a Shirley MacLaine
*1964: *[[Kiss Me, Stupid]]*, mam Dean Martin a Kim Novak
*1966: *The Fortune Cookie*, mam Jack Lemmon a Walter Matthau
*1970: *[[The Private Life of Sherlock Holmes]]*, mam Robert Stephens, Colin Blakely a Geneviève Page
*1972: *[[Avanti! (Film 1972)|Avanti!]] *, mam Jack Lemmon an Juliet Mills
*1974: *The Front Page*, mam Jack Lemmon a Susan Sarandon
*1978: *[[Fedora]]*, mam William Holden, Marthe Keller an Hildegard Knef
*1981: *[[Buddy Buddy]]*, mam Jack Lemmon, Walter Matthau a Klaus Kinski

## Literatur
* Richard Armstrong, *Billy Wilder, American Film Realist* (McFarland & Company, Inc.: 2000)
* Charlotte Chandler, *Nobody's Perfect. Billy Wilder. A Personal Biography* (New York: Schuster & Schuster, 2002)
* Cameron Crowe, *Conversations with Wilder* (New York: Knopf, 2001)
* Daniel Hermsdorf, *Billy Wilder. Filme - Motive - Kontroverses* (Bochum: Paragon-Verlag, 2006)
* Glenn Hopp, *Billy Wilder* (Pocket Essentials: 2001)
* Jérôme Jacobs, *Billy Wilder* (Paris: Rivages Cinéma, 2006)
* Kevin Lally, *Wilder Times: The Life of Billy Wilder* (Henry Holt & Co: 1st ed edition, May 1996)
* Ed Sikov, *On Sunset Boulevard. The Life and Times of Billy Wilder* (New York: Hyperion, 1999)
* Hellmuth Karasek, *Billy Wilder, eine Nahaufnahme* (Heyne, 2002)

## Um Spaweck