open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Prosopagnosie

**Prosopagnosie** (vun algr. τὸ πρόσωπον - tò prósōpon: *d'Gesiicht* an ἡ ἀγνωσία - agnōsía: *d'Net-Erkennen*) oder **Gesiichtsblannheet** bezeechent d'Onfäegkeet, d'Identitéit vun enger bekannter Persoun mat Hëllef vun hirem Gesiicht z'erkennen.

D'Krankheetsbild gouf fir d'éischt 1947 vum däitschen Neurolog Joachim Bodamer beschriwwen. Eng méiglech Ursaach ass eng Schiedegung vum Gehier am temporo-okzipitale Beräich, z.&nbsp;B. duerch e Schlag oder en Accident. Verschidde Forme vun der Prosopagnosie kënnen awer och verierft ginn.

Prosopagnostiker kënnen ouni Problem eenzel Kennzeeche vun engem Gesiicht erkennen (z.&nbsp;B. d'Form vun den Oueren), a si kënne sech och un anere Kennzeeche wéi der Stëmm, dem Gezei, der Statur oder der Frisur orientéieren, fir am Alldag Persounen erëmzerkennen oder z'ënnerscheeden. Mënsche mat ugebuerener Prosopagnosie si sech dowéinst net onbedengt all bewosst, datt se un engem neuropsychologesche Syndrom leiden. Kanner profitéieren awer staark vun enger fréier Diagnos, well hinnen da gehollef ka ginn, sou Hëllefstrategien z'entwéckelen. Eng Behandlung vun der ugebuerener Prosopagnosie selwer ass net bekannt.

Nei Studie schätzen datt eng 2,5 % vun der Bevëlkerung betraff sinn, wéi gesot dacks ouni et selwer ze wëssen, wéinst méi oder manner efficacë Kompensatiounsmoossnamen. Dee bekanntste Prosopagnostiker ass de Brad Pitt

## Um Spaweck
### Fuerschung
* Institut fir Humangenetik vun der Universitéit Münster
* Institut fir Kognitiv Neurowëssenschaft vun der Ruhr-Uni Bochum
* Prosopagnosia Research Centers

### Dokumentatiounen
* ''Gesiichtsblanheet - wann all d'Leit d'selwecht ausgesinn'', Einstein, Schwäizer Fernsee, 4. Februar 2010

### Säite vu Betraffenen a fir Betraffener, Erfarungsberichter
* Prosopagnosie-Informatiounssäit vum Martina an dem Thomas Grüter, mat enger Mailinglëscht fir Betraffener
* Faceblind Erfarungsbericht vum Bill Choisser.

### Test
* Gesiichtstester
Wikipedia op Däitsch

D**'Wikipedia op Däitsch** (oder och: **Däitsch Wikipedia**) ass d'Versioun op Däitsch vun der Online-Enzyklopedie Wikipedia. Mat iwwer 3.105.000 Artikelen (Stand Mäerz 2026) ass si no der englescher an der Wikipedia op Cebuano déi drëttgréisst Wikipedia-Editioun (awer déi Cebuano-sproocheg besteet gréisstensdeels aus vum Computerprogramm Lsjbot erstallten Artikelen).

## Geschicht
Si gouf de 16. Mäerz 2001 als éischt weider Sproocheditioun eng zwéi Méint no der englescher Wikipedia gegrënnt, déi éischt Artikele koumen am Mee 2001 vun der däitscher Nupedia-Iwwersetzerequipe. Deemools gouf nach d'UseModWiki-Software gebraucht, déi leider al Artikelversiounen no zwou Wochen automatesch geläscht huet, wouduerch d'Versiounsgeschicht vun der Ufankszäit nëmmen onvollstänneg erhale blouf. Den 28. August 2002 gouf dunn déi däitsch Wikipedia op eng eegens fir Wikipedia entwéckelt Software ëmgestallt (Phas III: Aféierung vu MediaWiki).

Den 19. August 2001 hat déi däitsch Wikipedia 1000 Säiten. Uganks ass d'Enzyklopedie nëmme relativ lues gewuess, soudatt et anerhallef Joer gedauert huet bis de 24. Januar 2003 de Meilestee vun 10.000 Artikelen erreecht gouf.

De 24. Februar 2004 an an den Deeg duerno hu fir d'éischt grouss Medien an Däitschland iwwer Wikipedia bericht, ugefaange mat Spiegel Online an den ARD Tagesthemen. Bannent kierzter Zäit hu sech sou d'Benotzerzuelen an d'Säitenzougrëff verduebelt, an d'Server hate Krämpes mat deem Ustuerm fäerdegzeginn.
 
Den 13. Juni 2004 gouf de Veräin *[[Wikimedia Deutschland]] – Gesellschaft zur Förderung Freien Wissens e.&nbsp;V.* gegrënnt, en *Chapter* vun der US-amerikanescher Wikimedia Foundation Inc..

De milliounsten Artikel an der däitscher Wikipedia gouf de 27. Dezember 2009 geschriwwen, et war ":de:Ernie Wasson".

## Um Spaweck

* Statistike vun der Wikimedia Foundatioun
Heliographesch Koordinaten

D'System vun den **Heliographesche Koordinate** déngt der Bezeechnung vu geneeë Positiounen op der Uewerfläch vun der Sonn. Déi béid Kugelkoordinate bezéie sech op dat mëttelt Héichteniveau vun der Photosphär (siichtbar Begrenzung vum Sonnerand) a ginn als
* **heliographesch Breet** an als
* **heliographesch Längt** bezeechent.

Si ginn analog definéiert wéi d'geographesch Breet an d'Längt op der Äerd, bezéie sech awer (am Géigesaz zu dëser) net op en Ellipsoid, mä op eng exakt Kugel. An der Aart vun hirer Definitioun entsprieche si der geographescher Breet an der Längt op der Äerd.

D'Bezeechnung *heliographesch* kënnt aus dem Griichesche fir Sonn (*Hελios, [[Helios]])* an zeechnen / beschreiwen *(γραφειν, grafe•in)*. Si gouf an Analogie zu der Selenographie an d'Astronomie agefouert, wou sech de Schwéierpunkt vun der Sonnefuerschung vun der Astrometrie zu der Sonnephysik verlagert a rechneresch Modeller vun der Sonnerotatioun erfuerdert goufen.

Den heliographeschen Nullmeridian ass eegemächteg gewielt – sou wéi de geographeschen Nullmeridian – stellt awer am Géigesaz zu Greenwich kee feste Punkt duer. Hie rotéiert geneesou wéi all Punkte vum Sonnenequator a 27,3 Deeg (synodesch a 25 Deeg), awer – entspriechend der Gasphysik – eppes méi séier wéi déi weider a Richtung Pol leiend Regioune vun der Sonn.

Eng zweet Eegenheet vun der heliographescher géintiwwer de geographesche Koordinate läit am Ënnerscheed tëscht der Sonnen- an der Äerdfigur. D'Äerdfigur ass ongeféier en Ellipsoid, wärend d'Sonn bal genee eng Kugel duerstellt. Well eng Ofplattung vun der Sonn moosstechnesch net nozeweisen ass, sinn ellipsoidesch Koordinaten net noutwendeg. Dofir muss och net tëscht ellipsoidescher Breet a (geo)zentrescher Breet ënnerscheet ginn, mä eng op déi *mëttel Sonnekugel* bezunne Breet geet fir d'Koordinatenangab duer.

Angaben zu den heliographesche Koordinate vun der visueller Sonnenmëtt fënnt een an den Astronomesche Joerbicher, besonnesch an den Astronomical Ephemeris. Si sinn ënner anerem fir déi genee Amiessung vu Sonneflecken a Flares noutwendeg.

## Kuckt och

* Selenographesch Breet, Selenographesch Längt
* Sonneradius, Sonnefleck
* Sonnenobservatioun, Heliographie
Mario Vandivinit

De **Mario Vandivinit**, gebuer 1951 zu Remerschen, ass e lëtzebuergesche Moler.

Hie war Schüler vum Frantz Kinnen éier hie vun 1972 un op der École ABC zu Paräis studéiert huet. Ufanks huet hie Landschaftsmolereie gemaach, mä zënter den 1990er mécht hien abstrakt Molerei.

## Präisser
* 1993: *Prix transfrontalier* bei *Saar-Lor-Lux-Art 93* (Frankräich)
* 1994: 1. Präis beim *Open Air Konscht Festival* (Lellgen)
* 2000: 3. Präis *Prix d'Art Sacré* (Lëtzebuerg)
* 2007: Kënschtler, dee fir d'4. Biennal vun der zäitgenëssescher Konscht ausgewielt gouf (Stroossen)
* 2011: Kënschtler, dee fir d'6. Biennal vun der zäitgenëssescher Konscht ausgewielt gouf (Stroossen)
* 2012: 1. Präis beim Concours *Création d'une sérigraphie* (Réiser)

## Um Spaweck
* www.vandivinitmario.lu
Belle Étoile

**Belle Étoile** oder Belle-Étoile ka fir follgend Begrëffer stoen:
* *[[Belle Étoile (Film)|Belle Étoile]]* (1938), e Film vum Jacques de Baroncelli
* *[[Belle-Étoile (Schëff)|Belle-Étoile]]*, e Fëscherschëff
* *[[Pic de la Belle Étoile|Belle Étoile]]*, eng Biergspëtzt an der Biergkette Belledonne am Departement Isère
* *[[Belle étoile (Album)|Belle étoile]]*, en Album vun der Grupp Babylon Circus

## Kuckt och
* La Belle Étoile
La Belle Étoile

* La Belle Étoile en Akafszentrum zu Bartreng
* La Belle Étoile e Quartier vu Besançon
***La belle étoile* eng Mark vu Kachkéis deen do an der Kéiserei *Poitrey* gemaach gëtt.
## Kuckt och
*Belle Étoile
La Belle Étoile (Akafszentrum)

**La Belle Étoile**, och nach **Shopping Center La Belle Étoile**, ass en Akafszentrum op der Areler Strooss zu Bartreng.

D*'Belle Étoile*, déi der Firma Cactus gehéiert, ass dee gréisste Shopping Center zu Lëtzebuerg an doriwwer eraus an der Groussregioun. De Shopping Center besteet zanter 1974.

An der Belle Étoile gëtt et 105 Geschäfter mat am Ganzen 39.400 m² Verkafsfläch op zwéin Niveauen op enger bebauter Fläch vu 65.000 m². Am Shopping Center schaffe ronn 1550 Leit.

## Geschicht

D'Belle Étoile huet den 3. Juli 1974 op 13.000 m² mat engem Cactus-Supermarché an 21 anere Geschäfter an 2 Restauranten hir Dieren opgemaach. 1.225 Parkplaze stoungen de Cliente gratis zur Verfügung. Et hunn 300 Leit do geschafft.

Den 30. November 1988 war d'Ouverture nodeem den Akafszentrum eng éischt Kéier op der Westsäit vergréissert gouf. Et koume 17 Geschäfter mat weidere 4.500 m² Verkafsfläch derbäi. D'Geschäft Conforama huet den Akafszentrum verlooss fir direkt ëstlech niewendrun en eegent Gebai opzemaachen. D'Zuel vun den Aarbechtsplazen ass op 440 eropgaangen.

Den 19. August 1996 war d'Erëffnung nodeem et zu enger zweeter Vergréisserung, a Richtung Osten (no Stroossen hi) koum, mat 24 neie Geschäfter op weidere 5.700 m² Geschäftsfläch an zousätzlech 4.500 m² fir de Cactus-Hobbi. D'Zuel vun den Aarbechtsplazen ass op 600 eropgaangen. Den ugekënnegte Projet, bei d'Haaptentrée e gastronomesche Block am Summer 2011 opzemaachen, gouf ni ënner där Form realiséiert.

Den 23. Mee 2013 huet de Südfligel mat 35 neie Geschäfter opgemaach, wouduerch d'Geschäftsfläch op am Ganzen 39.000 m² eropgaangen ass. Am Südfligel ass och nach e Parking op dräi Niveaue mat 800 Parkplazen. D'Zuel vun den Aarbechtsplazen ass op 1550 eropgaangen. Den Numm vum Akafszenter ass op *Nei Belle Étoile* geännert ginn.

Ufanks 2014 hunn allerdéngs nees nei Aarbechten ugefaangen an zwar déi Kéier bei der Haaptentrée. Dat ass déi Plaz wou d'Erweiderung op 2 Stäck vun engem gastronomesche Block vum Schnékert ni realiséiert gouf. Trotzdeem koumen Enn 2014 nach eng Kéier 400 m² dobäi; um éischte Stack beim Virbau koum eng vergréissert Fläch vun Damart dobäi an um Rez-de-Chaussée huet dunn am November 2014 amplaz de Schnékert en asiatesche Restaurant mam Numm Cube seng Dieren opgemaach. Parallel dozou goufen d'Sanitaireanlagen all frësch gemaach an d'Entréeën all moderniséiert.

## Um Spaweck
* Websäit vun der Belle Étoile
* Websäit vum Cactus-Groupe
Armeenesche Vëlkermuerd

Den **armeenesche Vëlkermuerd** geschouch wärend dem Éischte Weltkrich vun Abrëll 1915 bis Juli 1916, ënner der Verantwortung an Organisatioun vun der jongtierkescher Regierung vum Osmanesche Räich.

Zwee Drëttel vun den Armeenier déi um Gebitt vun der haiteger Tierkei gelieft hunn, geschaten 1 - 1,5 Milliounen, goufen Affer vu systematescher Exterminatioun, duerch reegelrecht Massakeren, Zwangsaarbecht, an Doudesmärsch ouni Iessen a Gedrénks an d'Syresch Wüst.

Et ass ee vun den éischte moderne Genoziden. D'Ereegnesser, déi vun den Armeenier selwer mam Begrëff *Aghet* – "Katastroph" bezeechent ginn, sinn duerch ëmfangräicht dokumentarescht Material aus den ënnerschiddlechste Quelle beluecht. Weltwäit erkennen déi meescht Historiker dëse Vëlkermuerd als Tatsaach un, 21 Staate gradewéi d'Europaparlament schwätze kloer vun engem Genozid, Lëtzebuerg huet sech eréischt am Mee 2015 dozou prononcéiert. D'Armeenier gesinn doran en Onrecht dat ni versicht gouf nees guttzemaachen, a si fuerderen zanter Joerzéngten en ugemoosst Gedenken och an der Tierkei. Dogéint bestreiden déi offiziell tierkesch Geschichtsschreiwung an d'Regierung vun der aus dem Osmanesche Räich ervirgaangener Republik Tierkei, datt et iwwerhaapt e Vëlkermuerd gouf. De Sträit ëm d'Unerkennung vum Genozid als historesch Tatsaach (vu Reparatioune guer net ze schwätzen) belaascht bis haut d'Bezéiungen tëscht der Tierkei engersäits, an Armenien souwéi sëllege westleche Staaten anerersäits.

De 6. Mee 2015 huet d'Lëtzebuerger Chamber an der Unanimitéit eng Resolutioun gestëmmt, wou ausdrécklech de Genozid um armeenesche Vollek unerkannt gëtt.

## Um Spaweck
Léonard Keigel

De **Léonard Keigel**, gebuer als **Léonard Chosidow** de 4. Mäerz 1929 zu London, ass e franséische Filmregisseur.

## Filmographie
* 1962: *Leviathan* mam Louis Jourdan a Lilli Palmer
* 1965: *La dame de pique* mam Dita Parlo a Michel Subor
* 1970: *[[Qui ?]]* mam Romy Schneider a Maurice Ronet
* 1977: *Une femme, un jour* mam Caroline Cellier a Jean-Luc Bideau

## Um Spaweck
Tektit

**Tektitten** (vum Griicheschen *tektos* - geschmollt) si bis zu e puer Zentimeter grouss Glasobjeten, déi zwar en ierdeschen Urspronk hunn, awer duerch den Aschlag vu grousse Meteoritten op der Äerduewerfläch entstane sinn.

Duerch den Aschlag gëtt ierdescht Material geschmollt a bis zu e puer honnert Kilometer fortgeschleidert, woubäi et zu Glas erstarrt. Tektitte si schwaarz oder gréngelzeg duerchsiichteg. D'Form variéiert vun aerodynamesch ronn, scheiwen-, drëps- oder hantelfërmeg bis onreegelméisseg.

Duerch d'Aart a Weis wéi s'entstinn, sinn d'Plaze wou Tektitte fonnt ginn, mat Aschlagkrateren associéiert. Sou ginn Tektitten déi an Tschechien fonnt ginn "Moldavitte" genannt, a mat dem Nördlinger Ries a Verbindung bruecht.

Bis elo si weltwäit eréischt véier Streefelder bekannt, wouvun der vun dräi hiren Urspronkskrater bekannt ass.

E puer Typpe vun Tektitten, gruppéiert no de véier bekannten ënnerschiddleche Streefelder:
;Europäescht Streefeld
:Nördlinger Ries, Däitschland, e ronn 14,6 Millioune Joer alen Aschlagkrater, dee wärend dem *[[Ries-Evenement]] * entstoung. 
:* Moldavitten (Tschechien, gréngelzeg)
;Australasiatescht Streefeld
:Obwuel dëst Streefeld eendeiteg dat gréisst ass a ronn 10 % vun der Äerduewerfläch bedeckt, konnt bis elo nach kee Krater nogewise ginn. De Krater ass warscheinlech um Mieresbuedem a gouf vu méi jonken Oflagerungen iwwerdeckt. Den Alter vun den Tektitte gouf op ronn 0,7 Ma bestëmmt.
:* Australitten (Australien, donkel, meeschtens schwaarz)
:* Indochinitten (Südostasien, donkel, meeschtens schwaarz)
:* Chinitten (China, schwaarz)
;Nordamerikanescht Streefeld
:Chesapeake-Bay-Krater, USA, Alter: 34 Ma. Obschonn d'Bediasitten zanter en ettleche Joerzéngte bekannt sinn, gouf de Krater deen dozou gehéiert eréischt 1990 erkannt, well e gréisstendeels ënner dem Mier läit a vollstänneg vu Sedimente bedeckt gouf.
:* Bediasitten (USA, Texas, schwaarz)
:* Georgiaitten (USA, Georgia, gréngelzeg)
;Côte d'Ivoire
:Lake Bosumtwi-Krater, Ghana, Alter: 1 Ma
:* Ivoritten (Côte d'Ivoire, schwaarz)

Sou wéi den Obsidian goufen och Tektitte schonn virun en ettleche Joerdausende fir Gebrauchsgéigestänn, als Bijou a fir kultesch Zwecker gebraucht. Duerch Meteorittenaschléi ginn och sougenannt Impaktglieser produzéiert. Am Géigesaz zu den Tektitte gi se net ewechgeschleidert, mä bleiwen an der Géigend vum Krater.

## Kuckt och

* Meteorit

## Literatur
* H. Faul: *Tektites are terrestrial.* Science, Band 152, S. 1341-1345, 1966.
* Guy Heinen: *Tektite - Zeugen kosmischer Katastrophen*, Eegeverlag, Luxemburg, 1997. Online-Fassung
* Johannes Baier: ''Zur Herkunft und Bedeutung der Ries-Auswurfprodukte für den Impakt-Mechanismus''. - Jber. Mitt. oberrhein. geol. Ver., N. F. 91, 9-29, 2009.

## Um Spaweck

* Tektitten - Zeie vu kosmesche Katastrophen
Impaktit

**Impaktitte** si Steng, déi bei engem Meteorittenaschlag doduerch entstinn, well staark mechanesch Kräften wéi héijen Drock an héich Temperaturen déi op der Plaz vum Aschlag entstinn, ierdescht Gestengs veränneren. D'Steng ginn ënner anerem zerstéiert, et entstinn duerch Ëmbildung nei Mineralen an d'Steng kënnen deelweis geschmollt ginn an als Impaktglas nees ofkillen. Nei Mineralen, déi fir Impaktitte charakteristesch sinn, sinn zum Beispill d'Siliziumdioxid-Varietéite Stishovit a Coesit, déi nëmmen ënner héijem Drock entstinn.

De Virgank, bei deem Impaktitten entstinn, bezeechent een als Stousswellemetamorphos.

An Däitschland ass d'Nördlinger Ries dee bekanntsten Aschlagkrater mat Impaktitten, zum Beispill d'Suevitten.

## Kuckt och

* Tektit
* Moldavit
* Meteorit

## Literatur
* Wolfhard Wimmenauer: *Petrographie der magmatischen und metamorphen Gesteine*. Stuttgart (Enke) 1985 ISBN 3-432-94671-6
* Roland Vinx: *Gesteinsbestimmung im Gelände*. München (Elsevier) 2005 ISBN 3-8274-1513-6

## Um Spaweck

* Mineralienatlas
Kapell Longsdref

D**'Kapell zu [[Longsdref]]** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Parc Our Saint-Nicolas, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Tandel gehéiert.

De Patréiner vun der Kapell ass den hellege Markus, deem säi Fest de 25. Abrëll gefeiert gëtt.

Se steet um Marxbierg am Oste vun der Uertschaft.

De 16. Februar 1939 gouf se als nationaalt Monument klasséiert.

Zur fréierer Par Furen gehéieren ausser der Kapell vu Longsdref och nach d'Parkierch vu Furen, d'Filialkierch vu Bëttel an d'Gehaanskapell vu Waalsdref.

## Geschicht
D'Kapell war warscheinlech am Mëttelalter eng Parkierch, ier dës Rechter am 14. Joerhonnert u Furen iwwerdroe goufen. De Marxbierg (=&nbsp;Markusbierg) war, absënns um Namensdag vum hellege Markus, eng vill besicht Pilgerplaz, soudatt dann och do, bis zum Enn vum 18. Joerhonnert, e Joermaart ofgehale gouf.

Vum 17. Joerhonnert un huet e Klausener bei der Kapell gewunnt an drop opgepasst. Seng Wunnecht war mam Südschëff vun der Kapell verbonnen. Deen éischte, geschichtlech noweisbare Klausener, war de Jacques Goutiez dee 1726 gestuerwen ass an an der Kapell begruewen ass. Säi Grafsteen ass am Virraum op der Westsäit vun der Kapell.

## D'Gebai
D'Schëff vum Gebai, dat an zwee gedeelt an an der Mëtt mat Sailen ofgestäipt ass, misst aus der zweeter Hallschent vum 16. Joerhonnert sinn. Aus där Zäit sinn och Wandmolereien op der Apsis, déi d'Martyrium vum hellege Markus weisen. Zanter 1740 ass eng Narthex (eng Zort Virraum) virun der Westentrée ugebaut. 1757 koum eng Säitendier op der Nordsäit bäi.

An der Mëtt vum Chouer ass e barocke Retabel lénks dovun eng Nisch mat enger Madonnestatu aus eiser Zäit, riets e geschnëtzt Kruzifix vun ëm 1600. De Kräizwee ass aus dem 19. Joerhonnert. D'faarweg Fënstere aus dem Joer 1989 si vum Emile Probst.

Vun 1988 bis 1998 gouf d'Kapell déifgräifend restauréiert. Si ass zanter 1939 als nationaalt Monument klasséiert.

## Literatur
* Langini A., "Die Markuskapelle in Longsdorf", *Die Warte*, 25.06.1998.

## Kuckt och
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Tandel
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Veianen
* D'Kapell vu Longsdref op der Websäit vum ''Service des sites et monument nationaux'' 
* D'Fënstere vun der Kapell vu Longsdref op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
Streefeld

Als **Streefeld** gëtt e Gebitt bezeechent, an deem sech Meteoritten oder Tektitten als Resultat vun engem *[[Impakt]]* verdeelt hunn. Och Satellitten, déi beim Neesantrëtt an d'Atmosphär zerbriechen, kënnen e Streefeld mat Stécker hannerloossen. Eng heefeg geometresch Form vum Streefeld ass déi sougenannt **Streeellips**. Si entsteet an aller Reegel, well e Meteoroid an engem Wénkel op d'Äerd trëfft an an der Atmosphär zerbrécht (fragmentéiert). Kleng Brochstécker hunn am Verhältnes zu der Uewerfläch eng méi kleng Mass a ginn dofir duerch de Loftwiderstand méi staark ofgebremst. Am Stéckerschwaarm bleiwen déi kleng Deeler zeréck a ginn am meeschten duerch de Wand beaflosst. D'Brochstécker verdeele sech an enger elliptescher Form, woubäi déi méi kleng Stécker am Ufank vun der Ellips falen, wärend déi gréisser Meteoritten d'Enn markéieren. Aus der Verdeelung vu Meteorittemassen an der Form vun der Streeellips kann d'Richtung an den Antrëttswénkel vum Meteoroid ongeféier rekonstruéiert ginn.

## Kuckt och

* Meteorit

## Literatur a Spaweck
* Hills, J. G.; Goda, M. P.: The fragmentation of small asteroids in the atmosphere, 1993 (PDF);
* Artemieva, N.; Pierazzo, E.: The Canyon Diablo impact event: Projectile motion through the atmosphere, 2009 2009.tb00715.x/abstract;
* Ceplecha, Z.; Spurny, P.; Borovicka, J.; Keclikova, J.: Atmospheric fragmentation of meteoroids, 1993 http://adsabs.harvard.edu/full/1993A%26A...279..615C;
* Ceplecha, Z.; Revelle, D. O.: Fragmentation model of meteoroid motion, mass loss, and radiation in the atmosphere, 2005 http://adsabs.harvard.edu/full/2005M%26PS...40...35C;
* Borovicka, J.; Popova, O. P.; Nemtchinov, I. V.; Spurn'y, P.; Ceplecha, Z.: Bolides produced by impacts of large meteoroids into the Earth's atmosphere: comparison of theory with observations. I. Benesov bolide dynamics and fragmentation, 1998 http://adsabs.harvard.edu/full/1998A%26A...334..713B;
* Bronshten, Vitalij Aleksandrovich: Physics of meteoric phenomena, 1983, Lal, D.; Trivedi, J. R.: Observations on the spatial distribution of Dhajala meteorite fragments in the strewnfield, 1977 http://adsabs.harvard.edu/abs/1977InASP..86..393L;
* Dod, B. D.; Sipiera, P. P.: Review of the Plainview, Texas Meteorite Finds with Additional Data on Strewnfield Distribution Patterns, 1988 http://adsabs.harvard.edu/full/1980Metic..15..283D
Haus dat danzt

D**'Haus dat danzt** (Tschechesch: *Tančící dům*) ass de Spëtznumm vun engem Bürosgebai am dekonstruktivistesche Stil zu Prag am historesche Quartier *Neistad* (*Nové Mesto*). Et gouf vum kroatesch-tschecheschen Architekt Vlado Milunić, zesumme mam US-Kanadier Frank Gehry, entworf.

D'Gebai steet um Rašín-Quai (*Rašínovo nábřeží*) laanscht d'Vltava, op der Plaz vun engem Haus, dat am Zweete Weltkrich zerstéiert gouf. D'Bauaarbechten hunn 1994 ugefaangen a waren 1996 fäerdeg. Et gehéiert der ING Grupp.

Wéi et gebaut gouf, war et wéinst senger radikaler Modernitéit kontroverséiert; ee vun deenen, déi em d'Partie gehalen hunn, war de Staatspresident Václav Havel, dee laang niewendru gewunnt hat.

Ursprénglech hat d'Gebai den Numm *Ginger a Fred*, no den Dänzer Ginger Rogers a Fred Astaire, well d'Gebai enger Koppel gläicht, déi danzt. Den aktuelle "Spëtznumm" dréckt dat och aus.

## Um Spaweck
James W. Christy

Den **James Walter Christy**, gebuer de 15. September 1938, ass en US-amerikaneschen Astronom.

1978 huet hien am United States Naval Observatoire entdeckt, datt den Zwergplanéit Pluto e Mound huet, deen hie Charon genannt huet. De Christy hat bei der Auswäertung vu fotografesche Placke festgestallt, datt de Pluto eng 'Bëlz' hat. Dat hat op d'Existenz vun engem Mound higewisen.

A modernen Teleskopen, wéi dem Hubble-Weltraumteleskop oder äerdgestëtzten Teleskope mat Adaptiver Optik, kënnen de Pluto an de Charon getrennt duergestallt ginn.

Den Asteroid Christy gouf no him genannt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Pluto's Companion from the website "Pluto: The Discovery of Planet X," by Brad Mager
* 25th Anniversary of the Discovery of Pluto's moon CHARON NASA JPL Websäit
Anamorph

De Begrëff **anamorph** (griichesch: *ana* = erop, op; *morphae* = Form, Gestalt, och *anamorphotesch*) bezeechent d'Eegeschaft vun engem optesche Bild, dat mat enger Zylinderlëns oder engem Zylinderspigel produzéiert gëtt. Sou entsteet e Bild, dat op enger Achs verzunn ass. En anamorpht Bild ass an der Breet gestaucht an an der Héicht onverännert.

En Objektiv, dat anamorph ofbilt, nennt een Anamorphot.

## Gebrauch
An der Renaissance war d'anamorphotesch Molerei e beléift Stilmëttel. Biller goufe sou gemoolt, datt s'eréischt *no* der Ofbildung duerch en Anamorphot onverzerrt z'erkenne waren.

An der moderner Ënnerhalungselektronik a bei der Opzeechnung vu Breetwandfilmer gëtt d'anamorph Bildopzeechnung benotzt, fir e méi breet Bild op e schmuelt Format ze kompriméieren a bei der Virféierung nees ze dekompriméieren. An der Televisiounstechnik gëtt beispillsweis e 16:9-Bild an e 4:3-Bild gestaucht, wat verhënnere soll, datt duerch schwaarz Läischte Bildpixel ongebraucht bleiwen, also Iwwerdroungskapazitéit verluergeet.

Eng Alternativ zu der anamorpher Duerstellung ass d'Pillarbox-Method.

## Kuckt och
* Anamorph Bildopzeechnung

## Literatur
* Joost Elffers, Mike Schuyt, Fred Leeman: *Anamorphosen. Ein Spiel mit der Wahrnehmung, dem Schein und der Wirklichkeit* (= *DuMont-Taschenbücher.* Bd. 107). DuMont, Köln 1981, ISBN 3-7701-1300-4.
Georges Moustaki

De **Georges Moustaki** (fir richteg *Giuseppe Mustacchi*), gebuer den 3. Mee 1934 zu Alexandria an Egypten, a gestuerwen den 23. Mee 2013 zu Nice, war e franséische Sänger, Komponist a Lyriker.

## Liewen
De Moustaki ass als Jong vun engem jiddesch-griichesche Libraire zu Alexandria opgewues, wou en an e franséische Lycée goung. 1951 ass en op Paräis gaangen an huet ugefaange Chansonen ze schreiwen. Hien ass dem Georges Brassens, begéint, deen en encouragéiert huet, Museker ze ginn. De Virnumm vu sengem Kënschtlerpseudonym ass en Hommage un de Brassens. 1958 huet en d'Édith Piaf kennegeléiert, hat eng kuerz Affär mat hir an huet hir den Text vum Lidd *Milord* geschriwwen.

De Georges Moustaki ass den 23. Mee 2013 zu Nice un enger Longekränkt gestuerwen.

## Wierker
An den 1960er Joren huet de Moustaki Lidder fir bekannt Chansoninterprete wéi d'Édith Piaf, d'Barbara, de Serge Reggiani, d'Dalida, den Yves Montand, d'Juliette Gréco an den Henri Salvador geschriwwen. Um Enn vun den 1960er Joren huet hie mat der Sängerin Barbara zesummegeschafft a goung mat hir op Tournée. 1968, wéi d'Barbara eng Kéier krank war, hat hie säin éischte Solo-Concert an ass duerno och eleng opgetrueden.

Zu senge bekanntste Stécker gehéieren *Ma liberté*, *Le métèque*, *Ma solitude*, *En mediterranée*, *Hiroshima* an *Nadjejda*.

## Um Spaweck
Salomėja Zaksaitė

D**'Salomėja Zaksaitė**, gebuer de 25. Juli 1985 zu Kaunas, ass eng litauesch Schachspillerin a Juristin. Den internationale Meeschtertitel fir Fraen (WIM) krut si am Joer 2003.

Hir aktuell Elo-Zuel läit bei 2155  an hir maximal erreechte bei 2267; domat ass si op Plaz 7 vun der Fraeranglëscht a Litauen.

## Liewen
2003-2008 huet d'Zaksaitė op der Universitéit Vilnius Droit studéiert. Duerno huet si eng Carrière als Beamtin um Institut fir Droit ugefaangen an op der Uni vu Vilnius en Doktertitel an Droit gemaach.

## Um Spaweck
* D'Salomėja Zaksaitė beim Weltschachbond FIDE 
* D'Salomėja Zaksaitė op chessgames.com
Raumfaarttechnik

D**'Loft- a Raumfaarttechnik** als Deel vun den Ingenieurwëssenschaften an der Verkéierstechnik befaasst sech mat der Entwécklung an dem Betrib resp. mat dem Ënnerhalt vu Fliger, Fluchkierper, Raumgefierter a Satellitten. Dës Systemer ginn ënner Bezuch vun den techneschen, wëssenschaftlechen an ökologeschen Aspekter weiderentwéckelt.

Dobäi gëtt eng méiglechst gënschteg Kombinatioun (Integratioun) vu Komponenten an Deelsystemer ugestrieft. Dës Integratioun erstreckt sech z.&nbsp;B. op

* de strukturellen Opbau vun engem méiglechst liichten Fluchapparat
* déi gënschtegst aerodynamesch Form
* Dreifwierker an hir Ënnersystemer
* Systemer fir Energieversuergung, Steierung, Dateniwwerdroung a Kommunikatioun
* Ënnersystemer vun der Grondausrëschtung, déi Funktioun a Sécherheet garantéieren
* d'Asaz- an d'Notzausrëschtung (ënnerschiddlech jee no Aart an Aufgab vum System)

Jee no Asazprofil kënne weider Ufuerderungen derbäikommen, z.&nbsp;B. an thermescher Hisiicht oder fir de Bedingunge vum Weltraum widerstoen ze kënnen.

## Geschicht vun der Loft- a Raumfaarttechnik

## Entreprisen an Institutiounen am däitschsproochegem Raum
### Däitschland
* Air Berlin Technik
* Airbus (Duechtergesellschaft vun EADS)
* Astrium GmbH (Duechtergesellschaft vun EADS an Astrium N.V.)
* Bundesverband der Deutschen Luft- und Raumfahrtindustrie
* Deutsche Gesellschaft für Luft- und Raumfahrt
* Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt (DLR)
* Diehl Aerospace
* Diehl Aircabin
* EADS
* Eurocopter (Duechtergesellschaft vun EADS)
* Extra Aircraft
* IABG
* Liebherr
* Lufthansa Technik
* MT Aerospace
* MTU Aero Engines
* OHB
* Rheinmetall
* Rockwell Collins
* Rolls-Royce Däitschland
* Saarschmiede GmbH
* Scholz Mechanik GmbH
* Zeppelin Luftschifftechnik

### Éisträich
* AMES
* FACC
* Diamond Aircraft
* RUAG Aerospace Austria

### Schwäiz
* Pilatus Aircraft
* RUAG

## Matièren
Nieft de Grondlage vum klassesche Maschinnebau wéi Mathematik, Physik, Chimie, Elektrotechnik, Reegelungstechnik, Wierkstoffléier ë.&nbsp;a. gehéieren déi follgend Matièren zum Studium vun der Loft- a Raumfaarttechnik:
* Astronomie
* Gasdynamik
* Loftfaartundriffer resp. Raumfaartundriffer
* Loftfaartmechanik resp. Raumfluchmechanik
* Fligerbau resp. Raumgefiertbau
* Stréimungsléier
* Turbomaschinn
Donieft ginn nach vill weider Walflichtfächer verlaangt, z.&nbsp;B. och aus dem nettechnesche Beräich.

## Kuckt och

* Fluch- a Raumfaartmedizin
* Fligerbau
* Maschinnebau
* Raumfaarttechnik
* Technik
* Verkéierstechnik

## Literatur
* Matthias Blazek: „Vor 75 Jahren begann in Trauen die Forschung in der Luft- und Raumfahrttechnik – Raketenpionier Eugen Sänger arbeitete in der Heide an der Entwicklung schubstarker Antriebe“. Sachsenspiegel 31, Cellesche Zeitung vom 4. August 2012

## Um Spaweck
* Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt
* European Space Agency
* Luftraumexperten
* Deutsche Gesellschaft für Luft- und Raumfahrt
Fondation de Luxembourg

D**'Fondation de Luxembourg** ass eng lëtzebuergesch Stëftung déi sech d'Zil ginn huet philanthropesch Initiativen an Europa an och weltwäit ze fërderen, dat an de Beräicher vun der Gesondheet, der Fuerschung, der Aarmutsbekämpfung, der Biodiversitéit, dem Klimawiessel an der Erzéiung.

D'Fondatioun de Luxembourg vermëttelt tëscht potentiellen Donateuren an ausgewielte philanthropeschen Organisatiounen.

An der Praxis besteet d'Aarbecht vun der Fondation de Luxembourg doran
* potentiellen Donateuren, déi jee an enger eegener philanthropescher Stëftung engagéiert sinn, ausgewielt Projeten ze proposéieren an hinne bei der Evaluatioun vun deene Projeten ze hëllefen 
* philantropesch Stëftungen ënner hirem Schierm ze gruppéieren.

D'Fondation de Luxembourg gouf 2008 vum Lëtzebuerger Staat zesumme mat der Œuvre nationale de secours grande-duchesse Charlotte gegrënnt. Enn 2018 betreit se 75 Fondatiounen, mat engem Gesamtkapital vu ronn 140 Milliounen Euro. (Enn 2012 waren et 29 Fondatiounen). Bis 2018 goufen am Ganzen 28 Milliounen Euro ausgeschott.

D'Fondation de Luxembourg ass Member vun Transnational Giving Europe.

Vun 2008 bis 2014 war de Luc Frieden hire President, zënterhier ass et de Pierre Gramegna.
## Historique
Den 22. Mee 2008 huet de Premierminister Jean-Claude Juncker d'Grënnung vun der Fondation de Luxembourg a senger Déclaration sur l'État de la nation annoncéiert. No hirer Grënnung am Joer 2008 huet d'Fondatioun am Juli 2009 hir Aarbecht opgeholl, andeems s'eng éischt Fondatioun ënner hire Schierm geholl huet.

## Zuelen
Enn 2012: d'Fondatiounen ënner dem Schierm vun der Fondation de Luxembourg 
* gi vu Privatpersounen (82%) a Gesellschaften (17%) gefouert (opgerënnten Zuelen);
* sinn a 7 Länner doheem: Lëtzebuerg 55,17%, Däitschland 17,24%, Belsch 10,34%, Dänemark 3,45%, Schwäiz 3,45%, Frankräich 6,90%, Finnland 3,45%.

## Affiliéiert Fondatiounen
Stand Enn 2012
* Akuo Foundation
* Atoz Foundation
* Fondation Auxilium
* Fondation Campine vivante
* The C. Ehrenrooth Foundation
* CVC Capital Partners Foundation
* Education and Integration for all Foundation
* Fondation Eté
* Fondation Enovos
* Fondation Christine Tesch-Goblet d'Alviella appelée La Violette
* Fondation Lily & Francy
* Fondation Linckels-Voss
* Fondation Maor Ben Zion
* The Mangrove Foundation
* Fondationn Marienburg
* The Micah 6:8 Foundatiohn
* Fondation Notre-Dame
* Fondation du Pélican de Mie et Pierre Hippert-Faber
* Fondation Olivier
* Fondation Pax Christi
* Fondation Tremplin
* Stiftung Pflanzen für Menschen
* Stiftung für europäische Bildung und Kultur
* Synshandicappedes Motionsfond
An nach 5 Fondatiounen déi eréischt nom Doud vun hire Grënner aktiv ginn.

## Um Spaweck
* Websäit vun der Fondation de Luxembourg
* Websäit vun Transnational Giving Europe
Sigma Orionis

De **Sigma Orionis** (**σ Orionis**, kuerz *σ Ori*) ass e System aus fënnef Stären, dat ongeféier 1150&nbsp;Liichtjoer vun eis am Stärebild Orion ewechläit.

## De Stäresystem
Am Zentrum vum *Sigma Orionis* läit e stabilt Duebelstäresystem mat *Sigma&nbsp;Orionis&nbsp;A* a *Sigma&nbsp;Orionis&nbsp;B*, ëm dat sech op irreguläre Bunnen déi dräi baussenzeg Stäre *Sigma&nbsp;Orionis&nbsp;C*, *Sigma&nbsp;Orionis&nbsp;D* a *Sigma&nbsp;Orionis&nbsp;E* beweegen. A a B sinn nëmmen 0,25 Bousekonne vuneneen ewech.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  HD 37468– Datebankoffrosäit bei *[[SIMBAD]]*
Antoniuskapell zu Haastert

D**'Antoniuskapell zu Haastert** war eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Musel a Syr Saint-Jacques, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Biwer gehéiert huet. Se gouf am Joer 2020 entweit.

De Patréiner vun der Kapell war den hellegen Antonius, deem säi Fest den 13. Juni gefeiert gëtt.

D'Kapell, déi ufanks vum 20.Joerhonnert gebaut gouf, steet op der Haaptstrooss, dem CR134. Vun 1985 u gouf d'Kapell an e puer Phase renovéiert.

D'Kapell huet fréier zur Par Betzder gehéiert, zu där ausser der Kapell vun Haastert och nach d'Parkierch vu Betzder gehéiert huet.

Nieft dem Agank vun der Kapell steet e Weekräiz vun 1832, dat och scho virum Virgängerbau stoung.

Am Biwener Gemengerot vum 17. Dezember 2019 gouf eestëmmeg decidéiert, d'Prozedur zur Entweiung vun der Antoniuskapell anzeleeden. An der Kapell goufen zanter 2016 kaum nach reliéis Feieren ofgehalen.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Widdebierg
* Websäit vum Parverband Maacher, Mäertert, Widdebierg, Wormer


Fichier:Wegkreuz Kapelle Hagelsdorf.jpg|D'Weekräiz virun der Kapell
Fichier:Kapelle Hagelsdorf 02.jpg|D'Kapell vun Haastert
Fichier:Kapelle Hagelsdorf 03.jpg|D'Kapell vun Haastert
NGC 103

Den **NGC 103** ass en Oppene Stärekoup am Stärebild Cassiopeia dee ronn 9.800 Liichtjoer vun eiser Äerd ewech läit.

De Stärekoup NGC 103 gouf de 5. Oktober 1829 vum britteschen Astronom John Frederick William Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* SIMBAD Query
* Artikel a Biller zu NGC 103 op wikisky.org
* DSS Biller vun NGC 100 bis NGC 199
Spiller vun de klenge Länner 2013

D**'Spiller vun de klenge Länner 2013** ware vum 27. Mee bis zum 1. Juni 2013 zu Lëtzebuerg. Et war dëst déi zweet Kéier no 1995 datt d'Spiller am Groussherzogtum zu Gaascht waren.

De Slogan vun der 15. Editioun war "Are you ready for the games?" (Si der prett fir d'Spiller?). D'Erëffnungsfeier war am Stade Josy-Barthel an d'Schlusszeremonie an der Abtei Neimënster.

Am Ganzen hunn 9 Natiounen deelgeholl (cf. Medailespigel), dorënner och Lëtzebuerg mat 163 Athleeten.

Et war déi éischt Kéier zanter dem Ufank vun de Spiller 1985 datt Lëtzebuerg am Medailespigel d'Nues vir hat, an et waren och nach ni sou vill Spectateure bei de Spiller wéi bei dëser Editioun.

## Disziplinnen a Kalenner



## Kompetitiounsplazen

Den Entrée fir d'Kompetitioune war am Géigesaz zur Erëffnungsfeier iwwerall gratis. D'Schlusszeremonie war net ëffentlech, mä fir d'Sportler, d'Benevolen an déi Akkreditéierter reservéiert.

## Medailespigel

## Lëtzebuergesch Gielercher

## Um Spaweck
* Site vun de SvdkL 2013
* Liveticker op wort.lu (Erëffnungsfeier)
* Liveticker op wort.lu (1. Dag)
* Liveticker op wort.lu (2. Dag)
* Liveticker op wort.lu (3. Dag)
* Liveticker op wort.lu (4. Dag)
* Liveticker op wort.lu (5. Dag)
Vëlofuere bei de Spiller vun de klenge Länner 2013

**[[Vëlofueren|Vëlofuere]]** bei de **[[Spiller vun de klenge Länner 2013]]** stoung vum 28. Mee bis den 31. Mee 2013 zu Zéisseng an zu Hesper um Programm.

## Gielerchersresumé

### Medailespigel

### Stroossecourse

### Zäitfueren


File:JPPE 2013 Stefan Küng.jpg|Stefan Küng,Goldmedail amZäitfueren.
File:JPPE 2013 Alex Kirsch 1.JPG|Alex Kirsch,Sëlwermedail amZäitfueren.
File:JPPE 2013 Christian Helmig.jpg|Christian Helmig,Bronzemedail amZäitfueren.


File:JPPE 2013 Christine Majerus.jpg|Christine Majerus,Goldmedail amZäitfueren.
File:JPPE 2013 Daniela Veronesi.jpg|Daniela Veronesi,Sëlwermedail amZäitfueren.
File:JPPE 2013 Antri Cristoforou.jpg|Antri Cristoforou,Bronzemedail amZäitfueren.


### Mountain Bike
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson

De **Sigmundur Davíð Gunnlaugsson**, gebuer den 12. Mäerz 1975, ass en islännesche Politiker. Hien ass Deputéierten am islännesche Parlament (Althing) a President vun der *Fortschrëttspartei*.

Hie gouf den 23. Mee 2013 zum Ministerpresident vun Island ernannt an ass de 6. Abrëll 2016 no Manifestatioune vun Zéngdausende vu Leit den Dag virdrun, zeréckgetrueden, nodeems duerch d'Panama Papers bekannt gi war, datt hie mat senger Fra zesummen eng Bréifboîtëfirma op de Brittesche Joffereninselen hat, an dat net a senger Deklaratioun als Parlamentarier, resp. Regierungsmember, bekannt gemaach hat.

## Liewen
Hien huet 1995 seng Première zu Reykjavík gemaach an duerno do op der Universitéit vun Island Ekonomie studéiert. 2005 huet en déi mat engem *[[Bachelor]]* (*BS-próf*) ofgeschloss.. Hien huet an där Zäit och zu Moskau an zu Kopenhage studéiert a war 5 Joer op der Universitéit vun Oxford wou en un engem Doktorat geschafft huet, dëst awer bis ewell net ofgeschloss huet. Vun 2000 bis 2007 huet hien och als Deelzäit-Journalist beim staatleche Sender RÚV geschafft.

## Politik
Am Januar 2009 gouf de Sigmundur vun der Fortschrëttspartei als Nofollger vun der Valgerður Sverrisdóttir zu hirem President gewielt.. Hie gouf de Spëtzekandidat vu senger Partei bei de Parlamentswale vun 2009. Dës huet awer missen an d'Oppositioun goen.

Bei de Parlamentswale vum Abrëll 2013 war hien nees Spëtzekandidat vu senger Partei, déi 24,4 Prozent vun de Stëmme krut an zweetstäerkst Partei gouf. De Sigmundur gouf vum President Grimmson zum Formateur vun enger neier Regierung ernannt, a sou koum et den 18. Mee 2013 zu engem Koaltiounsaccrod tëscht der Fortschrëttspartei an der *Onofhängegkeetspartei* (déi déi meescht Stëmme kritt hat, awer e manner groussen Zouwuess hat par Rapport zu de Walen 2009).

## Um Spaweck
* althingi.is/cv, CV mat Bild
Kierch Biwer

D**'Kierch zu Biwer** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Musel a Syr Saint-Jacques, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Biwer gehéiert.

D'Kierch ass dem hellegen Andreas geweit.

Se steet op der Kräizung vun der Kierchestrooss mat der Kierfechtstrooss.

Zur fréierer Par Biwer gehéiert ausser der Parkierch vu Biwer och nach d'Kapell vu Buddeler.

## Klacken
Am Kierchtuerm vun der Biwer Kierch hänken 3 Klacken, déi an den Téin si, la, fa# lauden.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Maacher, Mäertert, Widdebierg, Wormer
* D'Fënstere vun der Kierch vu Biwer op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''


Fichier:Kirche Biwer 01.jpg|Kierch vu Biwer, Ostsäit
Fichier:Biwer church 2012-08.JPG|Kierch vu Biwer, Südsäit
Fichier:Kirche Biwer 03.jpg|Kierch vu Biwer, Westsäit
Jorge Rafael Videla

De **Jorge Rafael Videla**, gebuer den 2. August 1925 zu Mercedes, Provënz Buenos Aires, a gestuerwen de 17. Mee 2013 am Prisong zu Marcos Paz, Provënz Buenos Aires, war en argentinesche Generol an tëscht 1976 an 1981 Diktator vun Argentinien.

Well Argentinien an der Mëtt vun den 1970er Jore wirtschaftlech a gesellschaftlech an enger Kris war, huet de Videla dovu profitéiert, als Chef vun enger Junta géint d'Staatspresidentin Isabel Perón e Militärputsch ze maachen, d'Parlament opzeléisen an d'Parteien ze verbidden, a sech fir fënnef Joer als Staatspresident anzesetzen.

Haaptzil vun der Junta war et, am sougenannte „Prozess vun der Nationaler Reorganisatioun“ radikal géint all politesch a gesellschaftlech lénks Stréimunge virzegoen, wat an der Praxis bedeit huet, datt bis zu 30.000 Leit heemlech verhaft, gefoltert an ermuert goufen, andeems se "verschwanne" gedoen (d.&nbsp;h. meeschtens vun Helikopteren aus and d'Mier geheit) goufen. Dofir gouf et den Ausdrock *Guerra sucia* ("knaschtege Krich"). De Videla gouf am Mäerz 1981 vu sengem Junta-Kolleeg Roberto Eduardo Viola ofgeléist.

De Videla huet sech selwer als e professionelle Militär gesinn, deem seng Flicht et war, déi "Subversiv" (*subversivos*) ze bekämpfen, fir datt soll Rou an Uerdnung herrschen. Hie sot: „*Et musse sou vill Leit an Argentinie stierwe wéi et néideg ass, fir datt d'Land nees sécher ass.*“ Seng Junta-Kolleege waren zum Deel nach schlëmmer.

1985 gouf hie wéinst Verbrieche géint d'Mënschlechkeet zu liewenslänglechem Prisong veruerdeelt, 1990 awer schonn nees vum President Carlos Menem begnodegt. 1998 gouf et en neie Prozess, an de Videla huet nees missen hannescht hanner Gitteren, krut d'Strof awer dunn an Hausarrest ëmgewandelt. 2010 krut en nees, zesumme mam Luciano Benjamín Menéndez an anere Militär, de Prozess gemaach, a gouf zu liewenslänglecher Prisongstrof verurteelt. 2011 krut en nach eng Kéier 50 Joer dobäi an engem Prozess, wou et drëms goung, datt Honnerte vu Puppelcher hire Mammen ewechgeholl gi waren, an d'Mammen ëmbruecht goufen.

De Videla huet bis zulescht keng Rei gewisen, a sech als e politesche Gefaangene gesinn. Bis 2012 huet hien ofgetridden, datt d'Militär Dausende vu Leit ëmbruecht hat. Schliisslech huet en zouginn, et wieren der "7000 oder 8000" gewiescht. D'"Verschwannen-Doe" wier deemools en „noutwennegt militärescht Mëttel“ gewiescht.

## Literatur
* Willi Baer, Karl-Heinz Dellwo (Hrsg.): *Panteón Militar. Kreuzzug gegen die Subversion.* Laika-Verlag, Hamburg 2010, ISBN 978-3-942281-78-2
* Wolfgang Kaleck: * Kampf gegen die Straflosigkeit, Argentiniens Militärs vor Gericht.* Verlag Klaus Wagenbach, Berlin 2010 (Rezensioun: (pdf-Datei; 56&nbsp;kB))

## Um Spaweck

* „Der Ideologe des dreckigen Krieges“ Noruff an der FAZ.
* Diktator ohne Reue - Noruff an der NZZ
* Juta-Mitglieder wegen Kinderraubs vor Gericht. op dw.de (Deutsche Welle).
Ray Manzarek

De **Raymond Daniel** ("**Ray**") **Manzarek**, gebuer den 12. Februar 1939 zu Chicago, a gestuerwen den 20. Mee 2013 zu Rosenheim, war en US-amerikanesche Keyboard-Spiller. Bekannt ass hie virun allem als Grënnungsmember a Keyboard-Spiller vun der Grupp The Doors.

Nom Doud vum Matgrënner a Sänger Jim Morrisson huet de Manzarek weiderhin, a verschiddene Formatiounen, dorënner mam Ex-Doors Museker Robby Krieger, meeschtens um Piano, musizéiert. Och deen een oder anere Film huet hie realiséiert (*Love Her Madly* (2000), *L.A. Woman* (2005)).

1998 huet hie seng Autobiographie ënner dem Titel *Light My Fire: My Life with The Doors* publizéiert.

## Discographie
;Soloalbumen
* *The Golden Scarab* (1973) 
* *The Whole Thing Started With Rock & Roll Now It's Out of Control* (1974) 
* *Carmina Burana* (1983) 
* *Love Her Madly* (2006) 
* *Ballads Before the Rain* (mam Roy Rogers) (2008) 
* *Translucent Blue* (mam Roy Rogers) (2011)

;mat Nite City
* *Nite City* (1977)
* *Golden Days Diamond Nights* (1978)

## Biller

Fichier:The Doors 1968.JPG|De Manzarek (vir) mat The Doors (1968)
Fichier:0StoneC-R1-E119.jpg|De Manzarek (lénks, 1985)
Fichier:Ray Manzarek a Milano nel 2012 (cropped).JPG|Zu Milano (2012)


## Um Spaweck
NGC 105

Den **NGC 105** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Pisces. Am Joer 2007 gouf eng Supernova SN2007A an dëser Galaxie observéiert.  Si gouf de 15. Oktober 1884 vum franséischen Astronom Édouard Jean-Marie Stephan entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* SIMBAD Query
* Artikel a Biller zu NGC 105 op wikisky.org
* Supernova 2007A am NGC 105
Instituto de Astrofísica de Canarias

Den **Instituto de Astrofísica de Canarias** (IAC) ass en astrophysikalesche Fuerschungsinstitut op de Kanareschen Inselen. E setzt sech aus follgende Beräicher zesummen:

## Fuerschungseenheeten

### Astrophysikalesche Fuerschungsinstitut
Dat ass den Haaptberäich vum Institut zu San Cristóbal de La Laguna op Teneriffa, deen och de gréissten Deel vun der Fuerschungstechnik, der Administratioun an de Büroe vun de Wëssenschaftler begräift.

### Observatoire um Teide
Am *[[Teide Observatoire|Observatorio del Teide]]* op Teneriffa an enger Héicht vun 2.400 Meter, sti virun allem d'Sonnenteleskope GREGOR, VTT, an THEMIS, souwéi vill kleng Nuetsteleskopen.

### Observatoire um Roque de los Muchachos
De *[[Roque de los Muchachos Observatoire]]* steet op der Nopeschinsel La Palma an der Gemeng Garafía. Do stinn déi grouss Nuetsteleskopen an d'Sonnenteleskopen SST an DOT. Den Observatoire gouf 1985 gegrënnt an huet déi gréisst Konzentratioun vun Teleskopen op der Nordhemisphär.

## Geschicht
Den Observatoire gouf 1959 gegrënnt an den éischten Teleskop gouf mat der Ënnerstëtzung vun der Universitéit Bordeaux am Joer 1964 installéiert. 1975 huet den *Instituto de Astrofísica* den *Instituto de Astrofísica de Canarias* als en Deel vun der Universitéit La Laguna gegrënnt. 1979 huet Spuenien e Vertrag fir eng Zesummenaarbecht an der Astrophysik mat Dänemark, Schweden a Groussbritannien ofgeschloss, fir modern Teleskopen an d'Observatoiren ze bréngen. Déi Kooperatioun gëtt als European Northern Observatory bezeechent.

1982 ass den IAC mat der Ënnerstëtzung vun der Regierung vun der Autonomer Gemeinschaft vun de Kanareschen Inselen eng Partnerschaft mat der Universitéit vu La Laguna an dem Zentrum vun der Wëssenschaftlecher Fuerschung agaangen. Den *Observatorio del Roque de los Muchachos* gouf du mat den éischten Teleskopen ageriicht. No an no hu sech d'Belsch, Däitschland, Frankräich, Italien an Norwegen un d'Ofkommessen ugeschloss. 1985 war d'offiziell Aweiung vum IAC.

Ufanks der 1990er Joren huet Spuenien den éischten Teleskop, den IAC-80 entwéckelt a gebaut. 1994 gouf e Kontrakt iwwer d'Installatioun vun engem Teleskop mat der Europäescher Weltraumorganisatioun am *Observatorio del Teide* ënnerschriwwen. 2000 gouf en Terrain zu Breña Baja (Santa Cruz de Tenerife) fir den *Centro Común de Astrofísica en la Palma (CALP)* kaf. Fir bei den Observatoire ze kommen, krut d'Insel eng besser Infrastruktur.

1994 gouf d'Gesellschaft *Grantecan S.A.* fir de Gran Telescopio Canarias mat der Ënnerstëtzung vun de Regierunge vun de Kanareschen Inselen a vu Spuenie gegrënnt.

## Wichteg Entdeckunge vum IAC
* 1992 – éischt méiglecht Schwaarzt Lach an eiser Mëllechstrooss
* 1995 - éischte Brongen Zwerg, "Teide 1" an de Plejaden 
* 2001 - Schwaarzt Lach an der Géigend vun eiser Mëllechstrooss

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Websäit vum IAC
Kierch Hueschtert (Nidderaanwen)

D**'Kierch vun Hueschtert** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Iewescht Syr Saint-Esprit, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Nidderaanwen gehéiert.

De Patréiner ass den hellege Johannes den Deefer, deem säi Fest de 24. Juni gefeiert gëtt.

Se steet op der *Place Grande-Duchesse Charlotte* op der Kräizung vun der Haaptstrooss (*rue Principale*) mat der *rue de la Gare*.

Zur fréierer Par Hueschtert huet ausser der Parkierch vun Hueschtert och nach d'Filialkierch vun Iernster gehéiert.

## Geschicht
D'Kierch vun Hueschtert ass tëscht 1857 an 1859 gebaut ginn nodeem déi al Kapell um Hueschterter Kierfecht ze kleng gi war.
1871 gouf iwwer der Agankspaart eng Statu vum hellegen Cyriakus ubruecht. Bannen an der Kierch ass um rietse Säitenaltor nach eng Statu vum Hl. Cyriakus ze gesinn.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Nei Par Sektor Ost
* D'Fënstere vun der Kierch vun Hueschtert op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' (de)
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''


Fichier:Kirche Hostert (Niederanven) 01.jpg|Kierch vun Hueschtert
Fichier:Kirche Hostert (Niederanven) 03.jpg|Kierch vun Hueschtert vu bannen
Fichier:Orgel Kirche Hostert (Niederanven) 01.jpg|D'Uergel vun der Kierch
Fëllfieder

Eng **Fëllfieder** oder **Füllfieder** ass e Schreifgeschier, mat deem een Zeeche ka schreiwe mat flësseger Tënt, déi an engem Reservoir oder enger Kartusch ass.