open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nat King Cole

Den **Nat "King" Cole**, fir richteg *Nathaniel Adams Coles*, gebuer de 17. Mäerz 1919 zu Montgomery, Alabama, a gestuerwen de 15. Februar 1965 zu Santa Monica, Kalifornien, war en US-amerikaneschen Jazz-Pianist a Sänger.

Hien huet seng Musekercarrière an enger Band mat ë.&nbsp;a. sengem Brudder Eddie ugefaangen. Duerno huet den Nat Cole sech dozou decidéiert, als Pianist zu Los Angeles ze bleiwen. 1939 huet hie mat anere Museker den *Nat-King-Cole-Trio* gegrënnt, woumat e séier grousse Succès hat. 1943 huet de Cole nieft dem Pianospill och gesongen. 1946 hat de "King" Cole säin éischten Nummer-1-Hit mat "(I Love You) For Sentimental Reasons", an 1948 hat en international Succès mat senger Opnam vun "Nature Boy".

An den 1950er Joren huet e bekannt Stécker wéi "Frosty the Snowman", "Too Young", "Funny (Not Much)", "Mona Lisa", "Can't I" oder "Say 'Si Si'" gesongen. Vun 1955 war et mam Trio eriwwer, an hien huet eng Solo-Karriär ugefaangen. Hien huet sech ëmmer méi op d'Sange konzentréiert, och a Richtung Pop, an huet ënner Pseudonym (*Eddie Laguna*, *Shorty Nadine*, *Sam Schmaltz*) mat Jazz-Museker wéi Buddy Rich a Lester Young Placken opgeholl.

Hien hat zanter der Mëtt vun den 1950er Joren eng eege Radiosemissioun, a spéider och eng Tëleesemissioun. Ausserdeem huet hien an diverse Filmer matgespillt, meeschtens an enger Gesanksroll.

De Cole huet sech politesch fir d'Rechter vun den Afro-Amerikaner agesat. Hien ass, wéinst villem Fëmmen, u Longekriibs gestuerwen.

Hie war Papp vun dräi Kanner, dorënner d'Sängerin Natalie Cole.

## Bekannt vun him interpretéiert Titelen

* *Its Only a Paper Moon*
* *Straighten Up and Fly Right*
* *Sweet Lorraine*
* *Nature Boy*
* *Mona Lisa*
* *Lush Life*
* *Poinciana*
* *Ramblin' Rose*
* *Unforgettable* (och 1991 posthum mat senger Duechter Natalie Cole)
* *(Get Your Kicks On) Route 66*
* *When I fall in love*
* *L-O-V-E*
* *Fascination*
* *Embraceable You*
* *Those Lazy-Hazy-Crazy Days of Summer*
* *Autumn Leaves*
* *Route 66*
* *O Tannenbaum*
* *Is You Is, Or Is Not My Baby* (mam Ida James)


## Filmer
* 1941: *[[Citizen Kane]]*
* 1943: *Pistol Packin* Mama
* 1945: *See My Lawyer*
* 1953: *The Blue Gardenia*
* 1954: *The Adventures of Hajji Baba*
* 1957: *Istanbul*
* 1957: *China Gate*
* 1958: *St. Louis Blues*
* 1959: *Night of the Quarter Moon*
* 1960: *[[Schlagerraketen]]*
* 1965: *Cat Ballou*

## Literatur
* Ken Bloom: *The American Songbook - The Singers, the Songwriters, and the Songs - 100 Years of American Popular Music - The Stories of the Creators and Performers*. Black Dog & Leventhal, New York 2005.
* Leslie Gourse: *Nat King Cole Unforgettable*. St. Andrä-Wördern, Hannibal, 1993

## Um Spaweck
EETA79001

De Marsmeteorit **EETA 79001** (Offiziellen Numm: **Elephant Moraine A 79001**) gouf 1979 an der Elephant Moraine bei enger ANSMET-Expeditioun an der Antarktis entdeckt. E besteet aus basalteschem Lavagestengs an ass als Shergottite klassifizéiert, dat heescht, en huet eng änlech Zesummesetzung wéi de Marsmeteorit Shergotty. En huet e Gewiicht vu 7,942&nbsp;kg.

Den EETA 79001 war deen éischte Meteorit fir deen 1983 - duerch Verglach vun den Isotopenheefegkeete vun Argon a Glasaschlëss mat deene vun de Viking-Lander gemoossenen Argonisotopenheefegkeeten an der Marsatmosphär - de Mars als Ursprongskierper nogewise gouf.

## Kuckt och

* Meteorittelëscht
Viking

**Viking** (englesch ‚Wikinger‘) bezeechent

an der Raumfaart:
* e Marsprogramm vun der NASA, kuckt Viking-Programm;
* eng Héichtefuerschungsrakéit, kuckt Viking-Rakéit;
* e Rakéitendreifwierksprogramm, kuckt Viking (Dreifwierk);
* e schweedesche geophysikalesche Satellit, kuckt Viking (Satellit);

Gefierer:
* eng US-amerikanesch Autosmark vu General Motors (1929–30), kuckt Viking (Autosmark);
* e Fliger vun der US-Marinn, kuckt Lockheed S-3;
* e Fluchboot vun 1918, kuckt Vickers Viking (Fluchboot);
* e Passagéierfliger, kuckt Vickers VC.1;

ausserdeem:
* Viking Flusskreuzfahrten, déi däitsch Duechter vun enger weltwäiter Flosscroisières-Entreprise;
* Viking Air, e kanadesche Fligerproduzent;
* Viking Airlines, eng schweedesch Charterfluchgesellschaft;
* Viking GmbH, e Gaarden-Motorgeschierproduzent, Duechtergesellschaft vun der Stihl-Grupp;
* Viking Press, en US-amerikanesche Verlag mit Sëtz zu New York;
* Viking (Alberta), eng Stad an der kanadescher Provënz Alberta;
* Viking (Minnesota), eng Uertschaft am Minnesota, USA;
* Viking (Wisconsin), eng Uertschaft am Wisconsin, USA;
* Viking (Pneu), eng norwegesch Pneuemark;
* e Gebitt am Nordmier, kuckt Viking (Nordmier);
* Víking Gylltur, eng islännesch Béiermark;
Stephan El Shaarawy

De **Stephan Kareem El Shaarawy**, gebuer de 27. Oktober 1992 zu Savona an Italien, ass en italieenesche Foussballspiller.

## Carrière

De Stephan El Shaarawy huet vun 2006 bis 2010 an der Jugendekipp vum CFC Genua gespillt. Den 21. Dezember 2008 hat hien am Alter vu 16 Joer säin Debut an der Serie A am Spill CFC Genua géint Chievo Verona, wéi en an der 83. Minutt fir de Boško Janković agewiesselt gouf. Am Juni 2010 gouf en dem Zweetligiste Calcio Padova mat engem Joresvertrag verlount. Padova krut och eng Option fir e stännege Kontrakt.

Fir d'Saison 2011/12 ass den El Shaarawy zu 50% bei den AC Mailand gewieselt. Am Géigenzuch ass den Alexander Merkel op derselwecheter Basis bei den CFC Genua gewieselt. Säin Debut fir Mailand huet hien den 1. September 2011 am Testspiel géint Como (2:1) absolvéiert. Enn Juni 2012 gouf de Veräi bekannt, datt en déi aner 50 % vun den Transferrechter kaaft huet.

Den El Shaarawy war bei der U-17-Foussball-Europameeschterschaft 2009 an Däitschland dobäi, bei där e mat der italieenescher Ekipp an d'Halleffinale koum.

De 15. August 2012 hat e säin Debut an der italieenescher Nationalekipp an engem Match géint England.
Bondorf

Mat **Bondorf** ka gemengt sinn:
* den däitschen Numm vun der Uertschaft Bungeref an der Gemeng Rammerech
* Bondorf (Böblingen), eng Gemeng am Landkrees Böblingen a Baden-Württemberg
* Bondorf (Bad Honnef), en Deel vun der Stad Bad Honnef a Nordrhein-Westfalen 
* Bondorf (Bad Saulgau) an Uewerschwaben
* Bondorf (Schnaittach), en Deel vum Maart Schnaittach a Mëttelfranken, Bayern
Gabriel Vasconcelos Ferreira

De **Gabriel Vasconcelos Ferreira**, och just **Gabriel** genannt, gebuer de 27. September 1992 zu Unaí a Brasilien, ass e brasilianesche Golkipp.

## Carrière
De Gabriel kënnt aus dem Jugendkader vu Cruzeiro.

Hien ass am Summer 2012 fir 500.000 Euro bei den AC Mailand gewiesselt.

Hie kéint sech ufanks net bei Mailand duerchsetzen a war déi ganz Serie A Saison 12/13 op der Bänk.

Hie kéint sech zwar beweisen an de Frëndschaftsmatcher zum Saisonsufank wie z.&nbsp;B. géint Manchester City.

Doropshin huet den Trainer Massilmiano Allegri entscheet den Gabriel 2. Golkipp vu Mailand ze maache virum Marco Amelia.

## Nationalekipp
2012 huet de Gabriel eemol an der brasilianescher Foussballnationalekipp gespillt.

Hie war ënner anerem och bei den Olympesche Summerspiller 2012 fir U23-Foussballnationalekipp dobäi.
(1580) Betulia

Den **(1580)&nbsp;Betulia** ass en Asteroid vum Amortyp. Hie gouf den 22. Mee 1950 vum Ernest Leonard Johnson, um Union-Observatoire zu Johannesbuerg a Südafrika, entdeckt.

Betulia ass nom Virnumm vun der Fra vum Samuel Herricks genannt, engem Ingenieur an Astronom, deen d'Bunn vun dësem Asteroid studéiert hat.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
## Um Spaweck
* JPL Datebank (1750) Betulia
Gabriel (Homonymie)

**Gabriel** ass:
* e männleche Virnumm: Gabriel;
* eng biblesch Figur: Äerzengel Gabriel;
* en Informatiounsdingscht tëscht Nationalbibliothéiken am Interent: GABRIEL (Webportal);
* eng Kéiszort aus Irland: Gabriel (Kéis);
* São Gabriel (Rio Grande do Sul), Brasilien;
* São Gabriel (Bahia), Brasilien.
Fluchhafe Giebelstadt

De **Fluchhafe Giebelstadt** ass en ëffentleche Fluchhafe bei Giebelstadt, südlech vu Würzburg. De Fluchhafe gëtt nëmme vu Geschäftsleit, Privatpersounen a Seegelfléier benotzt. Fluchgesellschafte landen normalerweis net zu Giebelstadt.

Am Süde bedreift de Flugsportclub Giebelstadt e. V. (*FSCG*) Seegelfligerei.

## Biller

Giebelstadt parkende CESSNA Citation Sovereign.jpg
Blick vom Flugplatzverwaltungsgebäude.jpg
Start- und Landebahn 08 (9).jpg
Start- und Landebahn 08 (8).jpg


## Um Spaweck
Gabriel

**Gabriel** ass e männleche Virnumm an och e Familljennumm.

## Ursprong a Bedeitung vum Numm
Gabriel (hebräesch: גַּבְרִיאֵל / Gavri'EL „Gott ass meng Stäerkt“ oder och „de Männlechen / de Staarken duerch Gott“) setzt sech aus den hebräesche Wierder Gavri (גברי) an EL ( אל) zesummen. Dat éischt bedeit esouvill wéi „Männlechkeet“ oder „männlech Stäerkt“ an dat zweet ass de Singular vum hebräeschen ELOHIM.

## Namensdag
De Gabriel huet säin Namensdag den 29. September, als Referenz un de Äerzengel Gabriel.

## Varianten an Ofkierzungen
Varianten am Lëtzebuergesche sinn: Gab, Gabb, Gabbes.

An anere Sprooche gëtt et eng sëllege Varianten, sou wéi och an hiren Diminutiv- oder Affektivformen, sou z B.: Gawril, Gavriel, Gavriil, Gavril, Gavrilo, Gavrile, Gavro, Gavrilă (an osteuropäeschen, orthodoxe Länner), Gábor (an Ungarn), Djibril resp. Cebrail (an arabesche Länner resp. der Tierkei), Gabriele (an Italien).

D'weiblech Forme sinn: Gabrielle, Gabriele, Gabriella, mat de Kuerzforme Gabi, Gaby.
## Leit mam Numm Gabriel
### Gabriel als Virnumm

* Gabriel Aghion, franséische Filmregisseur
* Gabriel Boisanté, lëtzebuergesche Schauspiller a Politiker
* Gabriel Boric, chileenesche Politiker
* Gabriel Daubrée, franséische Geolog
* Gabriel "Gab" Delleré, lëtzebuergesche Politiker
* Gabriel Fauré, franséische Komponist
* Gabriel Gabrio, franséische Schauspiller
* Gabriel García Márquez, kolumbianesche Journalist
* Gabriel Lippmann, franséische Physiker an Erfinder
* Gabriel de Marie, lëtzebuergeschen Händler a Politiker
* Gabriel Mayer, lëtzebuergesch franséischen Entreprener
* Gabriel Vasconcelos Ferreira, brasilianesche Foussballspiller
* Gabriel "Gab" Weis, lëtzebuergeschen Zeechner

### Gabriel als Familljennumm
* Peter Gabriel, brittesche Museker
* Gunter Gabriel, däitsche Sänger, Museker, Museksproduzent, Synchronspriecher an Tëleesmoderator

## Kuckt och
* De Familljennumm Gabriel
* Gabriele - Gabrielle - Gabriella - Gabriela
 
## Um Spaweck
Ernest Leonard Johnson

Den **Ernest Leonard Johnson**, gebuer den 28. Dezember1891, a gestuerwen am Joer 1977, war e südafrikaneschen Astronom.

De Johnson hat um Union Observatoire geschafft a goung do am Joer 1956 an d'Pensioun. Hien hat véier Koméiten entdeckt, dorënner deen no him genannte periodesche Koméit 48P/Johnson, souwéi d'Koméiten C/1935 A1, C/1948 R1, an C/1949 K1.

Ausserdeem hat de Johnson 18 Asteroiden entdeckt.

## Um Spaweck
* Veröffentlichungen von E.L. Johnson im Astrophysics Data System
* https://web.archive.org/web/20040607204625/http://www.saao.ac.za/assa/html/mnassa_biographical_index.html
* https://web.archive.org/web/20041108023044/http://www.saao.ac.za/assa/2003MNSSA..62..170C.pdf
Henri Gengler

Den **Henri Gengler**, gebuer de 4. Mäerz 1890 zu Räichel, a gestuerwen den 13. Mäerz 1962 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Agronom a Politiker.

Hie war 39 Joer Deputéierten an der Chamber an dat bis zu sengem Doud den 13. Mäerz 1962.

## Gielercher
*
Granville T. Woods

De **Granville Tailer Woods**, gebuer den 23. Abrëll 1856 zu Columbus am Ohio, USA a gestuerwen den 30. Januar 1910 zu New York City an New York, USA, war en US-amerikaneschen Erfinder mat méi wéi 50 Patenter. Hie war och, nom Sezessiounskrich, den éischten Amerikaner mat afrikanesche Virfahren an der Positioun vun engem Ingenieur fir Mechanik an Elektronik. Hie war en Autodidakt, an huet säi Liewenswierk op Zich an Tramme konzentréiert. Ënner senge bemierkenswäerten Erfindunge war d*'Multiplex Telegraphie*, eng Ariichtung fir Noriichten tëscht Garen an Zich, déi ënnerwee waren, ze iwwermëttelen. Seng Aarbecht huet den ëffentlechen Transport méi sécher gemaach.

## Literatur
*  David L. Head: *Granville T. Woods: African-American Communications and Transportation Pioneer*. RoseDog Books, Pittsburgh (USA) 2013). ISBN 978-1-4349-7841-7
*  Rayvon Fouché: „Liars and Thieves: Granville T. Woods and the Process of Invention“, *Black Inventors in the Age of Segregation*: Granville T. Woods, Lewis H. Latimer, and Shelby J. Davidson. The Johns Hopkins University Press, Baltimore (USA) 2003. ISBN 0-8018-7319-3, S. 26-81
*  Alonzo Louis Hall: *The Ancient, Medieval, and Modern Greatness of the Negro*. Striker Print, Memphis (USA) 1907, S. 158.
*  James T. Haley: *Afro-American Encyclopedia; or, the Thoughts, Doings, and Sayings of the Race*. Haley & Florida, Nashville (USA) 1895, S. 225 a 576-578
*  William J. Simmons: *Men of Mark: Eminent, Progressive and Rising*. George M. Rewell & Co., Cleveland (USA) 1887, S. 106-112

## Um Spaweck
*  Biographie vum Granville T. Woods op der Websäit vum MIT Inventor of the Week MIT.
*  Biographie vum Granville T. Woods op der Websäit vun der *[http://www.invent.org/hall_of_fame/311.html National Inventors Hall of Fame]*
*  Biographie vum Granville T. Woods op der Websäit vun der IEEE.
Haupeschkierch zu Izeg

D**'Haupeschkierch zu Izeg** ass eng kathoulesch Kierch zu Izeg déi zur Par Hesper–Réiser–Weiler Disciples d'Emmaüs an zu der Gemeng Hesper gehéiert.

De Patréiner ass den hellegen Haupert, deem säi Fest den 3. November gefeiert gëtt.

Se steet op der Kräizung vum CR159 (*rue de Hesperange, rue de Bonnevoie*) mat der *rue de Contern*.

## Geschicht
D'Kierch gouf 1750 gebaut a vun 1893 - 95 zur haiteger Form vergréissert. An der Kierch sinn eng ganz Rei Konschtwierker, ë.&nbsp;a. hëlze Skulpturen aus dem 17. an 18. Joerhonnert, barock Freskemolereien, stilvoll Glasmolereien, e grousse Bestand vu Sakralgéigestänn an de monumentalen Héichaltor vum deemolege Gouverneur vum Herzogtum Lëtzebuerg, dem Barong Jean de Beck, dee bis zur franséischer Revolutioun an der Kierch vum Franziskanerklouschter, dat fréier um Knuedler an der Stad Lëtzebuerg stoung, als Niewenaltor opgestallt war.

Am Joer 1996 ass d'Kierch banne komplett renovéiert ginn.

Bis 2017 war d'Kierch d'Parkierch vun der deemoleger Par Izeg, déi zum Parverband Hesper, zu der Pastoralregioun Lëtzebuerg an zum Dekanat Lëtzebuerg-Ost gehéiert huet.

## Mobilier
D'Miwwele vun der Izeger Kierch sinn zanter dem 5. November 2002 als nationaalt Monument op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter agedroen.

## D'Uergel
1954 ass bei der Lëntgener Uergelfabrik eng Uergel bestallt ginn. De fréieren Organist vun der Kathedral, den Albert Leblanc, hat den Dispositiounsentworf vun der Uergel gemaach. D'Instrument ass de 26. Juni 1955 ageweit ginn.

Bei der Renovéierung vun der Kierch am Joer 1996 ass och d'Uergel nees vu Grond op vum Uergelbauer Thomas Erz an d'Rei gesat ginn.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Hesper

## Um Spaweck

* Websäit vun der Par Hesper-Réiser-Weiler Disciples d'Emmaüs
* D'Fënstere vun der Kierch vun Izeg op der Websäit vun der Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V. 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
* D'Kierch Izeg an der Facebookgrupp ''Patrimoine religieux Luxembourg - Reliéisen Ierwen Lëtzebuerg''
NGC 23

Den **NGC 23** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Pegasus. Si formt zesumme mam NGC 26 eng Koppel.

Den NGC&nbsp;23 gouf den 10. September 1784 vum däitsch-britteschen Astronom Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Artikel a Biller zu NGC 023 op wikisky.org
NGC 24

Den **NGC 24** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Sculptor. D'Galaxie ass ronn 22 Millioune Liichtjoer vun eis ewech. Heiansdo gëtt den NGC&nbsp;24 zesumme mam NGC&nbsp;45 als méigleche Member vun der Sculptor-Grupp genannt. Duerch déi héich Routverrécklung sinn déi béid Galaxien awer éischter am Hannergrond vun deem Galaxiëkoup.

Den NGC&nbsp;24 gouf de 27. Oktober 1785 vum däitsch-britteschen Astronom Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt.
## Kuckt och

## Um Spaweck
* Artikel a Biller zu NGC 024 op wikisky.org
Kierch Éilereng

D**'Kierch zu Éilereng** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Suessem Christ Sauveur, an zu der Gemeng Suessem gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den hellege Remakel, deem säi Fest den 3. September gefeiert gëtt.

Se steet um CR172 (*Monnerecherstrooss*). Hanner der Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

## Geschicht
D'Par Éilereng ass déi klengst vun de fënnef Paren aus dem Parverband a gouf 1952 staatlech unerkannt. Bis 1805 war et eng Filial vu St. Viktor vun Zolwer. D'Paschtoueschhaus ass 1807 gebaut ginn.

D'Kierch gouf 1747 gebaut a vun 1948-52 zur haiteger Form vergréissert.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Suessem
* D'Kierch op der Websäit vum Parverband Suessem
* D'Fënstere vun der Kierch vun Éilereng op der Websäit vun der Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.
Der Rächer

**Der Rächer** ass en däitsche Film vum Karl Anton aus dem Joer 1960 no engem Kriminalroman vum Edgar Wallace.

## Ëm wat geet et am Film?
En Onbekannte bréngt Verbriecher ëm déi aus Manktem u Bewäiser fräigesprach goufen. D'Käpp vu sengen Affer schéckt hien an enger Kartongskëscht u Scotland Yard…

## Literatur
* Joachim Kramp, Jürgen Wehnert: *Das Edgar Wallace Lexikon. Leben, Werk, Filme. Es ist unmöglich, von Edgar Wallace nicht gefesselt zu sein!* Verlag Schwarzkopf & Schwarzkopf, Berlin 2004, ISBN 3-89602-508-2.
* Joachim Kramp: *Hallo! Hier spricht Edgar Wallace. Die Geschichte der legendären deutschen Kriminalfilmserie von 1959-1972*. 3. Oplo. Verlag Schwarzkopf und Schwarzkopf, Berlin 2005, ISBN 3-89602-645-3.

## Kuckt och
Edgar-Wallace-Filmer

## Um Spaweck
* op Filmportal.de
NGC 25

Den **NGC 25** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Phoenix.

Si gouf den 28. Oktober 1834 vum britteschen Astronom John Frederick William Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Artikel a Biller zu NGC 025 op wikisky.org
NGC 26

Den **NGC 26** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Pegasus.

## Entdeckung
Si gouf de 14. September 1865 vum däitsch-däneschen Astronom Heinrich Louis d'Arrest entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Artikel a Biller zu NGC 026 op wikisky.org
NGC 27

Den **NGC 27** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Andromeda.

Den Objet gouf den 3. August 1884 vum US-amerikaneischen Astronom Lewis A. Swift entdeckt.
## Kuckt och

## Um Spaweck
* Artikel a Biller zu NGC 027 op wikisky.org
Côte d'Or

D'Wuert **Côte d'Or** bezeechent:
* Côte d'Or, eng Géigend an der Bourgogne an duerno benannt,
** dat franséischt Departement Côte-d'Or
* eng Schockelasmark: Côte d'Or (Schockela)
Côte d'Or (Schockela)

**Côte d'Or** ass eng belsch Schockelasmark, déi et zanter 1883 gëtt.

## Geschicht
D'Mark *Côte d'Or* gouf de 24. Abrëll 1883 vum Chocolatier Charles Neuhaus deposéiert an ass eng Referenz un d'Goldküst, dem haitege Ghana, wou en Deel vun de Kakaosbounen hierkomm sinn. 1898 huet de Léopold Bieswal d'Entreprise fir säi Jong Joseph opkaaft, an am Juli 1906 gouf vun der Joseph Bieswal Cie an der S.A. Lambert Michiels d'Société anonyme Alimenta gegrënnt an de Logo mam Elefant, der Palm an den dräi Pyramiden am Hannergrond entworf. Eent vun de bekanntste Produkter vun der Mark, de *paquet* aus zwou Tablette Schockela déi openeeleien, koum fënnef Joer méi spéit op de Maart. An de Joren drop sinn an der ganzer Belsch Butteker opgemaach ginn, a vun den 1930er Joren un huet Côte d'Or ugefaangen, sech och am Ausland z'etabléieren, ënner anerem 1931 mam Deposéiere vun der Mark an den USA. 1935 huet Côte d'Or e Pavillon op der Weltausstellung zu Bréissel opgemaach.

Am 2. Weltkrich ass d'Belsch vun Nazidäitschland besat ginn. Well d'Ressourcen u Kakao ëmmer méi rar goufen a Côte d'Or kee Schockela vu schlechter Qualitéit hierstelle wollt, ass d'Mark verschwonnen a gouf duerch d'Mark *Congobar* ersat. Eréischt 1950 ass Côte d'Or erëmkomm. Och op der Weltausstellung 1958 zu Bréissel gouf e Pavillon opgemaach. 1965 krut d'Mark den Titel *[[Liwwerant vum Haff|Fournisseur Breveté de la Cour de Belgique]]* an ass 1969 och a Japan deposéiert ginn.

An den 1970er Joren huet Côte d'Or sech a Frankräich, Holland, der Schwäiz an a Groussbritannien implantéiert. Côte d'Or ass 1984, 101 Joer no senger Grënnung, op der Bourse ageféiert ginn.

1987 an 1989 ass d'Firma an zwou Phase vun der Däitsch-Schwäizer Schockelas- a Kaffisfirma Jacobs Suchard an enger feindlecher OPA opkaaft an duerno vun der Bourse geholl ginn. Suchard selwer ass 1990 vun der amerikanescher Liewensmëttelmultinationale Kraft Foods opkaaft ginn, déi zënter 2012 Mondelez heescht.

## Biller

Fichier:Cote d'Or Logo 1906.jpeg|Logo vun 1906
Fichier:Cote d'Or Logo -2009.jpeg|Logo dee bis 2009 am Gebrauch war
Fichier:Cote d'Or Logo 2009.png|Aktuelle Logo (zanter 2009)


## Um Spaweck
* Presentatioun vun der Mark op lsa-conso.fr an cotedor.be
* lalibre.be: ''Un éléphant qui ne trompe pas'' (18. Abrëll 2003)
* nieuwsblad.be: ''Olifant van Côte d'Or is 125 jaar jong'' (27. Januar 2008)
NGC 35

Den **NGC 35** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Cetus.

Den NGC&nbsp;35 gouf den 21. November 1886 vum US-amerikaneschen Astronom Lewis A. Swift entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Artikel a Biller zu NGC 035 op wikisky.org
NGC 36

Den **NGC 36** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Pisces. Den NGC&nbsp;36 gouf de 25. Oktober 1785 vum däitsch-britteschen Astronom Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt.
## Kuckt och

## Um Spaweck
*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
*  SEDS
NGC 37

Den **NGC 37** ass eng lënsefërmeg Galaxie am Stärebild Phoenix. Den Objet gouf den 2. Oktober 1836 vum britteschen Astronom John Frederick William Herschel entdeckt.
## Kuckt och

## Um Spaweck

*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
Miloš Forman

De **Jan Tomáš** ("**Miloš**") **Forman**, gebuer den 18. Februar 1932 zu Čáslav, Tschechoslowakei, a gestuerwen den 13. Abrëll 2018 zu Danbury, am Connecticut, war en US-amerikanesche Regisseur mat tschecheschen Originnen.

## Liewen a Wierk

De Forman huet seng Elteren, déi an der Resistenz waren, als Kand verluer, si waren op Auschwitz, resp. Buchenwald deportéiert ginn. Hie gouf vu senger Famill groussgezunn a goung op Poděbrady an en Internat. Nom Lycée huet en op der Prager Akademie vun de Musesche Konschten, Fakultéit fir Film an Televisioun (FAMU) studéiert. Ufanks vun den 1960er Jore war hien ee vun den Haaptleit vun der tchechescher *Neier Well*, säin éischte Spillfilm *Černý Petr* ("Schwaarze Péiter") hat Succès op Filmfestivallen. Säi Film *Hoří, má panenko* (däitschen Titel: *Der Feuerwehrball*) gouf verbueden, well e weist, wéi duerch Fonctionnairen, déi sech domm ustellen an iwwerall amëschen, op engem Bal alles schif geet.

Wéi 1968 d'Prager Fréijoer duerch den Amarsch vun den Truppe vum Warschauer Pakt ermëlzt gouf, war de Forman grad zu Paräis. Ënner dem Pretext, hien hätt illegal d'Land verlooss, gouf hien ausgebiergert. Hie goung an d'USA a krut 1975 déi amerikanesch Nationalitéit.

1975 gouf seng Verfilmung vum Ken Kesey sengem Roman *One Flew Over the Cuckoo's Nest* mam Jack Nicholson an der Haaptroll mat fënnef *Oscar*en ausgezeechent. Nach méi Succès hat seng Verfilmung vum Peter Shaffer sengem Theaterstéck *[[Amadeus (Film)|Amadeus]]*, deen 1985 aacht Oscare krut.

Dem Forman seng Filmer handelen dacks vu Leit, meeschtens Kënschtler, déi mat hirem Nonkonformismus unecken an entweeder mat oder ouni Succès géint de Konformitéitsdrock vun der Gesellschaft ukämfen, dorënner eng Retsch historesch Perséinlechkeeten (de Wolfgang Amadeus Mozart, de Larry Flynt, den Andy Kaufman an de Francisco de Goya).

De Forman huet och an e puer Filmer kleng Rolle gespillt, z.&nbsp;B. an *Heartburn* oder *Keeping the Faith*.

## Filmographie
**als Regisseur**
* 1960: *Laterna magika II*
* 1963: *Konkurs*
* 1963: *Kdyby ty muziky nebyly* (Kuerzfilm)
* 1963: *Černý Petr*
* 1965: *Lásky jedné plavovlásky*
* 1966: *Dobře placená procházka*
* 1967: *[[Hoří, má panenko]]*
* 1971: *I Miss Sonia Henie*
* 1971: *Taking Off*
* 1973: *Visions of Eight*
* 1975: *[[One Flew Over the Cuckoo's Nest]]*
* 1979: *[[Hair (Film)|Hair]]*
* 1981: *[[Ragtime (Film 1981)|Ragtime]]*
* 1984: *[[Amadeus (Film)|Amadeus]]*
* 1989: *[[Valmont (Film)|Valmont]]*
* 1996: *The People vs. Larry Flynt*
* 1999: *Man on the Moon*
* 2006: *Goya's Ghosts*

**als Schauspiller**
* 2000: *Keeping the Faith*

## Kuckt och
*Lëscht vu Filmregisseuren

## Um Spaweck
* Miloš Forman op czech.cz
* Die besten Regisseure aller Zeiten: Miloš Forman
Caselle Landi

**Caselle Landi** ass eng italieenesch Gemeng mat 1.650 Awunner (2011) an der Lombardei a läit op der lénkser Säit vum Po am Po-Flaachland.

## Kuckt och
* Giovanni Losi

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
* Lombardia Beni Culturali
NGC 38

Den **NGC 38** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Pisces.

Den Objet gouf de 25. Oktober 1881 vum franséischen Astronom Édouard Jean-Marie Stephan entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
*  SEDS
Der grüne Bogenschütze

** Der grüne Bogenschütze** ass en dänesch-däitsche Film vum Jürgen Roland aus dem Joer 1960 no engem Kriminalroman vum Edgar Wallace. 
## Ëm wat geet et am Film?
De Julius Savini (Harry Wüstenhagen), Sekretär vum amerikanesche Millionär Abel Bellamy (Gert Fröbe), organiséiert Féierunge fir Touristen zu Garre Castle, dem Schlass vu sengem Patron, an deem e Gespenst soll sinn. Wéi dunn awer e Visiteur mat engem grénge Feil erschoss gëtt, mëscht Scotland Yard sech an...

## Literatur
* Joachim Kramp, Jürgen Wehnert: *Das Edgar Wallace Lexikon. Leben, Werk, Filme. Es ist unmöglich, von Edgar Wallace nicht gefesselt zu sein!* Verlag Schwarzkopf & Schwarzkopf, Berlin 2004, ISBN 3-89602-508-2.
* Joachim Kramp: *Hallo! Hier spricht Edgar Wallace. Die Geschichte der legendären deutschen Kriminalfilmserie von 1959-1972*. 3. Oplo. Verlag Schwarzkopf und Schwarzkopf, Berlin 2005, ISBN 3-89602-645-3.

## Kuckt och
Edgar-Wallace-Filmer

## Um Spaweck
* De Film op Filmportal.de
NGC 39

Den **NGC 39** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Andromeda.

D'Galaxie gouf den 2. November 1790 vum däitsch-britteschen Astronom Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Artikel a Biller zu NGC 039 op wikisky.org
Sporcle

**Sporcle** ass eng engleschsproocheg Quiz-Websäit déi et zanter 2007 gëtt an op där Benotzer Spiller mat engem Zäitlimit iwwer trivialt Wëssen ugebuede ginn; zum Beispill mussen an 10 Minutten alleguer d'amerikanesch Presidenten oder all Land an Afrika genannt ginn. Dem Grënner Matt Ramme no ass den Numm vun der Säit vum Wuert "oracle" (*[[Griichesch Orakelen|Orakel]]*) inspiréiert. D'Büroe vu Sporcle sinn zu Seattle an zu San Francisco.

## Spiller
D'Spiller bei Sporcle sinn a 15 Kategorien ënnerdeelt: Geographie, Entertainment, Wëssenschaft, Geschicht, Literatur, Sport, Sprooch, "Just for Fun", Relioun, Filmer, Televisoun, Musek, "Gaming" (Video- a Computerspiller), Verschiddenes a Wakanz- a Feierdeeg. Am November 2012 gouf et am Ganzen iwwer 316.000 Spiller déi méi wéi 899 Millioune Mol gespillt gi sinn.

Bei deene meeschte Spiller muss de Benotzer an enger predefinéierter Zäitspan all Äntwert vun engem bestëmmte Sujet nennen, wéi zum Beispill all d'Bundesstaaten vun den USA, all Schauspiller déi en Oscar als beschten Haaptduersteller gewonnen hunn oder all cheemesch Elementer am Periodesystem vun den Elementer. No 17 Sekonnen erschéngen ënner dem Chronometer d'Wierder "give up?" (*Opginn?*), op déi de Spiller ka klicke fir d'Enn vum Spill erbäizeruffen an all d'Äntwerten ze gesinn.

Zanter September 2009 kann all Benotzer och seng eege Quizzer kreéieren. Fir op Sporcle ze spille muss een net registréiert sinn, mä et kann ee sech als Benotzer gratis umelle fir zum Beispill säi Punktestand kënnen ze verfollegen, selwer Spiller ze maachen oder Spiller vun anere Benotzer kommentéieren.

## Um Spaweck
* www.sporcle.com
Quiz

E **Quiz** ass eng Zort Spill bei deem de Spiller, entweeder eleng oder an enger Ekipp, probéiere muss Denksportaufgaben oder Wëssensfroe korrekt ze beäntweren. A verschiddene Länner gëtt e Quiz och an der Bildung oder änleche Beräicher ugewannt fir d'Entwécklung vum Wëssen oder de Fäegkeeten ze moossen.

An deene meeschte Quizze gi Punkte fir all richteg Äntwert verdeelt a generell gewënnt eng Persoun aus enger Grupp vu verschiddene Participante mat de meeschte Punkten.

## Kuckt och
* Sporcle, eng Quiz-Websäit

## Um Spaweck
NGC 41

Den **NGC 41** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Pegasus.

Si gouf den 30.&nbsp;Oktober 1864 vum däitschen Astronom Albert Marth entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Artikel a Biller zu NGC 041 op wikisky.org
NGC 32

Den **NGC 32** ass en Asterismus am Stärebild Pegasus.

Den Duebelstär gouf den 10.&nbsp;Oktober 1861 vum däitschen Astronom Johann Friedrich Julius Schmidt entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  - Méi Info iwwer den NGC 32.
*  NASA/IPAC Extragalactic Database
Cornovecchio

**Cornovecchio** ass eng italieenesch Gemeng mat 228 Awunner (2011) an der Lombardei a läit op der rietser Säit vum Adda am Po-Flaachland.
2008 TC3

Den **2008 TC<sub>3</sub>** (provisoresch Bezeechnung vum Entdecker: **8TA9D69**) war den éischten Asteroid, fir deen eng Kollisioun mat der Äerd (Antrëtt an d'Atmosphär) korrekt virausberechent gouf. Den Ofstuerz war de 7.&nbsp;Oktober 2008 iwwer der Nubescher Wüst erfollegt. Méint drop goufe Brochstécker vum Asteroid (Meteoritten) am Ofstuerzgebitt fonnt. (D'Bezeechnung vun de Meteoritten déi fonnt goufen ass: "Almahata Sitta")

## Entdeckung, Observatiounen a Virausso
De ganz klengen Asteroid gouf de 6. Oktober 2008 nëmme gutt 20&nbsp;Stonne viru sengem Zesummestouss mat der Äerd vum Richard A. Kowalski um Catalina Sky Survey entdeckt, wéi en nach baussenzeg vun der Äerdmoundbunn geflunn ass. No der éischter Meldung hunn d'Astronomen a ville Länner d'Approche vum Himmelskierper observéiert. Astronomesch Observatioune ware bis zum Antrëtt an den Äerdschiet, de 7.&nbsp;Oktober um 03:49&nbsp;MESZ, méiglech. Bei den Observatioune goufen och periodesch Hellegkeetsvariatioune festgestallt an doraus gouf geschloss, datt den 2008 TC3 géif aussergewéinlech séier rotéieren. D'Dréiungen ëm zwou Achsen hu Periode vun 99,173 a 96,988&nbsp;Sekonne gewisen Aus iwwer 500 astrometresche Miessunge konnt de geneeë Kollisiounskurs berechent ginn. D'Bunndate vum ongeféier 4&nbsp;m groussen an 80&nbsp;t schwéieren Asteroid weisen, datt hien de 7.&nbsp;Oktober 2008 um 04:46&nbsp;MESZ iwwer dem Norde vum Sudan, an d'Nubesch Wüst ëstlech vum Nil, eroffale géif. Duerch d'Bunngeometrie vum Asteroid gouf den Antrëtt an d'Atmosphär vun der Äerd mat enger klenger Relativvitess vun 12,8&nbsp;km/s errechent. Wéinst der klenger Gréisst vum Himmelskierper waren op der Äerd keng bedeitend Schied z'erwaarde gewiescht.

## Kuckt och

* Palermo-Skala
* Turiner Skala
* Lëscht vun äerdnoen Asteroiden
* (99942) Apophis
* 1950 DA

## Literatur
* Jan Hattenbach: *[http://www.astronomie-heute.de/artikel/972088 Feuerball mit Ansage]*. Sterne und Weltraum 12/2008, S. 18–20, ISSN 0039-1263.
* Roberta Kwok: *[http://www.nature.com/news/2009/090325/full/458401a.html Astronomy: The rock that fell to Earth]*. Nature 458, 401–403 (25. Mäerz 2009).
* P. Jenniskens: *[http://www.nature.com/nature/journal/v458/n7237/full/nature07920.html The impact and recovery of asteroid 2008 TC3]* Nature 458, 485–488 (26. Mäerz 2009) *[http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1945-5100.2010.01116.x/pdf onlinelibrary pdf]*
* Tilmann Althaus: *[http://www.wissenschaft-online.de/artikel/989863 2008 TC3 – Vom Asteroiden zum Meteoriten]*. Sterne und Weltraum 05/2009, S. 18–20.
.

## Um Spaweck

* Impakt vum 2008 TC3 um Dënschdegmueren
* Asteroid kollidéiert mat der Äerd
* Den Asteroid dee mat der Äerd kollidéiert hat
* Observatiounsbericht vum Matthias Busch, Starkenburg-Observatoire Heppenheim
* Spiegel Online Bericht nom Aschlag
NGC 43

Den **NGC 43** ass eng lënsefërmeg Galaxie am Stärebild Andromeda.

Si gouf den 11.&nbsp;November 1827 vum britteschen Astronom John Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Artikel a Biller zu NGC 043 op wikisky.org
NGC 45

Den **NGC 45** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Cetus. Den NGC&nbsp;45 huet eng visuell Magnitude vu +10,7&nbsp;mag an eng Wénkelausdeenung vu 7,4'&nbsp;×&nbsp;5,1'. Aus eiser Äerdsiicht steet den NGC&nbsp;45 an der Géigend vu verschiddene Galaxien an der Sculptor-Grupp, zu där se gerechent gëtt.

## Entdeckung
D'Galaxie NGC 45 gouf den 11. November 1835 vum engleschen Astronom John Frederick William Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Artikel a Biller zu NGC 045 op wikisky.org
* Chandra Observation of the Nearby Sd Spiral Galaxie NGC 45 (PDF-Datei; 1,45 MB)
Les Misérables (Film 2012)

**Les Misérables** ass eng brittesch Verfilmung vum Musical mam selwechten Numm, dee sengersäits um Roman „Les Misérables“ vum Victor Hugo baséiert.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt d'Liewe vum Jean Valjean, dee fir d'Klaue vun engem Brout an de Prisong kënnt an no 19 Joer entlooss gëtt. Wéi e sech Jore méi spéit eng nei Existenz opgebaut huet, gëtt e vum Inspekter Javert erëmerkannt. Op der Flucht hëlt de Valjean d'Cosette bei sech, d'Duechter vum Fantine. Wéi sech d'Cosette an de Student Marius Pontmercy verléift, treffen de Valjean an de Javert wärend der Junirevolutioun 1832 nees openeen.

## Kuckt och
* Les Misérables (Film 1995)
* Les Misérables (Film 1982)
* Les Misérables (Film 1958)

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum Film
* De Film op der IMdB
Die Tür mit den sieben Schlössern

**Die Tür mit den sieben Schlössern** ass en däitsch-franséische Film vum Alfred Vohrer aus dem Joer 1962 no engem Kriminalroman vum Edgar Wallace.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Dick Martin (Heinz Drache) a säin Assistent Holms (Eddi Arent) vu Scotland Yard ënnersichen zwou Mordaffairen nodeem de Pheeny (Klaus Kinski) hinnen eppes vun enger mysteriéiser Dier mat siwe Schlässer erzielt huet…

## Literatur
* Joachim Kramp, Jürgen Wehnert: *Das Edgar Wallace Lexikon. Leben, Werk, Filme. Es ist unmöglich, von Edgar Wallace nicht gefesselt zu sein!* Verlag Schwarzkopf & Schwarzkopf, Berlin 2004, ISBN 3-89602-508-2.
* Joachim Kramp: *Hallo! Hier spricht Edgar Wallace. Die Geschichte der legendären deutschen Kriminalfilmserie von 1959-1972*. 3. Oplo. Verlag Schwarzkopf und Schwarzkopf, Berlin 2005, ISBN 3-89602-645-3.
## Kuckt och
Edgar-Wallace-Filmer

## Um Spaweck
* De Film op Filmportal.de
Samantha Barks

D**'Samantha Jane Barks**, gebuer den 2. Oktober 1990 zu Laxey, ass eng Sängerin a Schauspillerin vun der Insel Man. Bekannt gouf si fir d'éischt 2008 duerch d'BBC-Talentshow „I'd do anything“ vum Andrew Lloyd Webber, an där se op déi drëtt Plaz komm ass. 2012 krut si hir éischt Filmroll als Éponine an der Musicalverfilmung Les Misérables.

## Filmer
* 2012: *[[Les Misérables (Film 2012)|Les Misérables]]*

## Um Spaweck
Frieden

**Frieden** ass e Familljennumm.

Zu Lëtzebuerg hunn am Joer 1880 104 Leit sou geheescht, 1930 waren et der 143 an 1981 der 135.

Et ass den Numm vun ë.&nbsp;a. dëse Persouen:
* Camille Frieden (1914-1998), lëtzebuergeschen Architekt, Moler an Auteur;
* Ferdinand Frieden (?-1979), lëtzebuergesche Politiker;
* Luc Frieden (1963), lëtzebuergesche Politiker;
* Luki Frieden (1973), schwäizeresche Filmregisseur;
* Madeleine Frieden-Kinnen (1915-1999), lëtzebueregesch Politikerin;
* Maria Frieden (1906-2004), lëtzebuergesch Schrëftstellerin, Sëschter vum Camille Frieden a Mamm vun der Marie-Thérèse Kohll.
* Paul Frieden (1925-2012), lëtzebuergesche Liichtathleet an Olmpionik;
* Pierre Frieden (1837-1902), bekannt als *Paschtouer vu Maarnech*;
* Pierre Frieden (1892-1959), lëtzebuergesche Politiker (Staatsminister) a Schrëftsteller;
* Pierre Aloyse Frieden, (1925-2002), lëtzebuergesche Politiker;
* Tanja Frieden (1976), schwäizeresch Snowboarderin;

## Kuckt och
* Regierung Frieden
Corno Giovine

**Corno Giovine** ass eng italieenesch Gemeng mat 1.194 Awunner (2009) an der Lombardei op der lénkser Säit vum Po am Po-Flaachland.

## Um Spaweck

* Lombardia Beni Culturali
Pia Cramling

D**'Pia Cramling**, gebuer den 23. Abrëll 1963 zu Stockholm, ass eng schweedesch Schachspillerin. Den Titel vum Groussmeeschter krut si am Joer 1992.

Hir aktuell Elo-Zuel läit bei 2523  an hir maximal erreechte bei 2550 ; domat ass si déi bescht schweedesch Schachspillerin an ass op Plaz 10 vun der Fraeweltranglëscht an op Plaz 605 vun der Männerweltranglëscht .

## Um Spaweck
* D'Pia Cramling beim Weltschachbond FIDE
* D'Pia Cramling op chessgames.com
NGC 47

Den **NGC 47** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Cetus. Si gouf am Joer 1886 vum Ernst Wilhelm Leberecht Tempel entdeckt.

D'Galaxie ass als klengen, schwaachen ovale Spiralniwwel mat hellem Kär z'erkennen. Hiren alternativen Numm *NGC 58* gouf vum Lewis A. Swift verginn, deen nach net gewosst hat, datt si scho vum E.Tempel entdeckt gi war.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Artikel a Biller zu NGC 047 op wikisky.org
Harald V. vun Norwegen

Den **Harald V. vun Norwegen**, gebuer den 21. Februar 1937 zu Skaugum bei Oslo, ass zanter dem Doud vu sengem Papp Olav V., de 17.&nbsp;Januar 1991, Kinnek vun Norwegen.
Hien ass aus dem Haus Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, enger Niewelinn vum Haus Oldenburg.

Als Kinnek vun Norwegen huet den Harald V. virun allem representativ, ma och wichteg konstitutionell Aufgaben. Hien ernennt an entléisst d'Ministeren, hie mécht d'Parlamentssessiounen op a sanktionéiert Gesetzer.

Den Harald V. ass de Jong vum Olav V. an der Krounprinzessin Märtha, gebuer Prinzessin vu Schweden, Den Harald ass deen éischten norwegesche Kinnek zanter dem Olav IV., am Joer 1370, deen am Land gebuer ass.

No sengem Lycée ass hien op d'norwegesch Militärakademie an an de Balliol College zu Oxford gaangen. 1957 gouf säi Papp Olav V. Kinnek an hie selwer Krounprënz.

Den 29. August 1968 huet hien d'Sonja Haraldsen an der Osloer Kathedral bestuet. Säi Papp hat eréischt no 9 Joer seng Awëllegung zum Bestietnes mat enger net-adeleger Fra ginn. Si hunn zwee Kanner, d'Prinzessin Märtha Louise an de Krounprënz Haakon.

Den Harald V. huet e puermol Norwegen am Seegele bei den Olympesche Spiller vertrueden.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vum norwegeschen Haff (Engl.)
Codogno

**Codogno** ass eng italieenesch Gemeng mat 15.940 Awunner (2011) an der Lombardei.

Mat méi wéi zéng Banken, bei enger Bevëlkerung vu manner wéi 16.000 Awunner, gëtt se *Kleng [[Schwäiz]] am Süde vu [[Lodi]]* genannt.

## Um Spaweck

* Official Web Site
NGC 49

Den **NGC 49** ass eng lënsefërmeg Galaxie am Stärebild Andromeda.

Den Objet gouf de 7. September 1885 vum amerikaneschen Astronom Lewis A. Swift entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Artikel a Biller zu NGC 049 op wikisky.org
Gaspare Stanislao Ferrari

De **Gaspare Stanislao Ferrari**, gebuer den 23. Oktober 1834 zu Bologna, a gestuerwen den 20. Juni 1903 zu Paräis, war en italieenesche Mathematiker, Astronom a Jesuitt.

Mat 15 Joer war hien an de Jesuittenuerde gaangen. Vun 1865 un hat hien am Collegio Romano zu Roum geschafft, wou hien en ettlech NGC-Objeten observéiert hat. Zu där Zäit gouf de Collegio Romano vum Angelo Secchi geleet.
## Kuckt och

## Um Spaweck
* Gaspare Stanislao Ferrari bei Wolfgang Steinicke
* Veröffentlichungen von G. St. Ferrari im Astrophysics Data System
NGC 50

Den **NGC 50** ass eng elliptesch Galaxie am Stärebild Cetus.

D'Galaxie gouf am Joer 1865 vum italieeneschen Astronom Gaspare Stanislao Ferrari entdeckt.
## Kuckt och

## Um Spaweck

* Artikel a Biller zu NGC 050 op wikisky.org
Nina Simone

D**'Nina Simone** (fir richteg **Eunice Kathleen Waymon**), gebuer den 21. Februar 1933 zu Tyron am North Carolina, a gestuerwen den 21. Abrëll 2003 zu Carry-le-Rouet a Frankräich, war eng US-amerikanesch Jazz- a Bluessängerin, Pianistin a Songschreiwerin. Si selwer huet hire Musekstil *Black Classical Music* genannt. Hire Kënschtler-Familljennumm „Simone“ geet op d'Simone Signoret vun där se e Fan war.

Si huet 1957 hiren éischten Album publizéiert, an hir Concerten an der *[[Town Hall (New York City)|Town Hall]]* zu New York, 1959, hu s'an den USA an an Europa bekannt gemaach. An den 1960er Joren huet se sech an der amerikanescher Biergerrechtsbeweegung engagéiert.

Vun den 1980er Joren un huet si haaptsächlech an Europa, ufanks zu London, duerno a Frankräich gelieft.

Hiert bekanntste Stéck ass *My Baby Just Cares for Me*, dat duerch e Reklammsspott 1987 op eemol e Welthit gouf. Si selwer hat awer finanziell bal näischt dovun.

## Discographie

* 1958 Jazz as Played in an Exclusive Side Street Club
* 1959 And Her Friends
* 1959 The Amazing
* 1960 At Town Hall
* 1961 Nina at Newport
* 1961 Forbidden Fruit
* 1962 At the Village Gate
* 1962 Sings Ellington
* 1963 At Carnegie Hall
* 1964 Folksy Nina
* 1964 Don't Let Me Be Misunderstood
* 1964 In Concert
* 1964 Broadway. Blues. Ballads.
* 1965 I Put a Spell on You
* 1966 Pastel Blues
* 1966 With Strings
* 1966 Wild Is the Wind
* 1966 Let It All Out
* 1967 High Priestess of Soul
* 1967 Sings the Blues
* 1967 Silk & Soul
* 1968 ’Nuff Said!
* 1969 And Piano!
* 1969 To Love Somebody
* 1969 A Very Rare Evening (live)
* 1970 Black Gold
* 1971 Here Comes the Sun
* 1972 Emergency Ward
* 1974 It Is Finished
* 1978 Baltimore
* 1980 Cry Before I Go
* 1982 Fodder on My Wings
* 1985 Nina's Back
* 1987 Live & Kickin
* 1987 Let It Be Me
* 1987 Live at Ronnie Scott's
* 1993 A Single Woman
* 1994 The Rising Sun Collection

## Literatur
* Nina Simone, Stephen Cleary: *I Put a Spell on You: The Autobiography of Nina Simone*. Ebury Press, London 1991, ISBN 0-306-81327-0
* Nina Simone, Stephen Cleary: *Meine schwarze Seele*. Verlag Hoffmann und Campe, Hamburg 1993, ISBN 3-492-12006-7
* Nadine Cohadas: *Princess Noire: the tumultuous reign of Nina Simone*, New York, NY: Pantheon Books, 2010, ISBN 978-0-375-42401-4

## Um Spaweck
Arnfinn Nesset

Den **Arnfinn Nesset**, gebuer de 25. Oktober 1936 zu Trøndelag, ass en norwegesche verurteelte Seriemäerder. Hien huet tëscht 1977 an 1980 op d'mannst 22 Leit ëmbruecht. Et gëtt ugeholl, datt hie wärend 20 Joer am Ganzen iwwer 100 Leit vergëft huet.

## Liewen

Den Nesset gouf 1936 als Kand vun net mateneebestueten Eltere gebuer an ass bei senger Mamm opgewuess. Mat sengem Papp hat hie kee Kontakt. Hien huet sech zum Infirmier ausbilde gelooss an ass 1977 als Chefinfirmier an engem Fleegeheem zu Orkdal agestallt ginn. 1981 gouf hie verhaft, well eng Rei verdächteger Doudesfäll am Heem un d'Lucht komm sinn an en aneren Employé matkrut, datt den Nesset eng grouss Quantitéit vum Muskel-relaxéierend Medikament *Suxamethonium Chlorid* bestallt hat. Ufanks huet hien nach behaapt, hien hätt et kaaft fir wëll Hënn ronderëm d'Heem ze vergëften, mä dunn huet hien d'Muerden un 27 Patiente zouginn, deenen hien dat Mëttel gesprëtzt hat.

Den Nesset gouf wéinst Mord a 25 Fäll ugeklot, mä hien huet méi spéit säi Geständness zeréckgezunn an all Uklopunkte wärend sengem fënnef Méint laange Prozess bestridden. Am Mäerz 1983 ass hie wéinst Vergëftung vun 22 Patiente an engem versichte Mord zu 21 Joer Prisong verurteelt ginn. An zwéi Fäll gouf hie fräigesprach. 21 Joer waren zu där Zäit d'Maximalstroof ënner dem norwegesche Gesetz, bei déi duerno nach 10 Joer Sécherheetsretentioun derbäikoumen. Et gëtt ugeholl, datt den Nesset bis zu 138 vu senge fréiere Patiente vergëft huet. Den Nesset ass awer no 12 Joer wéinst guddem Behuele fräikomm a lieft haut ënner engem aneren Numm op enger onbekannter Plaz.
Das indische Tuch

**Das indische Tuch** ass en däitsche Film vum Alfred Vohrer aus dem Joer 1963 no engem Kriminalroman vum Edgar Wallace.

## Ëm wat geet et am Film?
De Lord Lebanon gëtt a sengem Schlass mat engem indische Foulard erwiergt.Seng 9 Ierwe versammele sech am Schlass. A gläich drop gëtt den éischte vun den Ierwen och mat engem indische Foulard erwiegt…
## Literatur
* Joachim Kramp, Jürgen Wehnert: *Das Edgar Wallace Lexikon. Leben, Werk, Filme. Es ist unmöglich, von Edgar Wallace nicht gefesselt zu sein!* Verlag Schwarzkopf & Schwarzkopf, Berlin 2004, ISBN 3-89602-508-2.
* Joachim Kramp: *Hallo! Hier spricht Edgar Wallace. Die Geschichte der legendären deutschen Kriminalfilmserie von 1959-1972*. 3. Oplo. Verlag Schwarzkopf und Schwarzkopf, Berlin 2005, ISBN 3-89602-645-3.

## Um Spaweck
* ''Das indische Tuch'' op filmportal.de

## Kuckt och
Edgar-Wallace-Filmer
Amin Maalouf

Den **Amin Maalouf** (ar: أمين معلوف ['amīn maʕlūf]), gebuer de 25. Februar 1949 zu Beirut, ass e franséisch-libaneesesche Schrëftsteller. 2011 gouf hien an d'Académie française gewielt.

## Wierker
### Romaner
* *Léon l'Africain*, Jean-Claude Lattès, 1986 ISBN2-7096-0493-0. 
* *Samarcande*, Jean-Claude Lattès, 1988 ISBN 9782709606813. 
* *Les Jardins de lumière*, Jean-Claude Lattès, 1991 ISBN 9782709608572. 
* *Le Premier Siècle après Béatrice*, Grasset, 1992 ISBN 2-246-46261-4
* *Le Rocher de Tanios*, Grasset, 1993 ISBN 2-246-46271-1
* *Les Échelles du Levant*, Grasset, 1996 ISBN 2-246-49771-X
* *Le Périple de Baldassare*, Grasset, 2000 ISBN 2-246-58601-1. 
* *Les désorientés*, Grasset, 2012 ISBN 978-2-246-77271-2

### Essayen
* *Les Croisades vues par les Arabes*, éditions Jean-Claude Lattès, 1983. ISBN 2-7096-0547-3
* *Les Identités meurtrières*, Grasset, 1998. ISBN 2-246-54881-0
* *Origines*, Grasset, 2004. ISBN 9782246634416
* *Le Dérèglement du monde - Quand nos civilisations s'épuisent*, Grasset, 2009. ISBN 978-2-246-68151-9
* *Un fauteuil sur la Seine*, Grasset, 2016 
* *Le naufrage des civilisations]]*, Grasset, 2019. ISBN 978-2-246-85217-9

### Oper-Libretti
* 2001: *L'Amour de loin* vum Kaija Saariaho. Edition Grasset, 2001 ISBN 2-246-60301-3
* 2004: *Adriana Mater* vum Kaija Saariaho. Grasset, 2006 ISBN 2-246-70631-9
* 2006: *La Passion de Simone*, Oratorium vum Kaija Saariaho
* 2010: *Émilie* vum Kaija Saariaho
## Literaresch Auszeechnunungen
* 2019: Prix Aujourd'hui fir säi Buch *Le naufrage des civilisations*
## Gielercher
*
* 
* 

## Um Spaweck
* Blog vum Maalouf
* Gespréich mam Amin Maalouf a Virstellung vu senge Wierker