open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chariklia Baxevanos

D**'Chariklia Baxevanos**, gebuer de 15. Mäerz 1936 zu Zürich, ass eng Schwäizer Schauspillerin.

Si huet a Filmer mat Schauspiller wéi Joachim Fuchsberger, Hansjörg Felmy, Marianne Koch a Romy Schneider zesumme gespillt. Am Theater hat si Engagementer zu Wien am Theater in der Josefstadt, zu Zürich am Schauspielhaus, zu München an de Kammerspiele an an der Komödie am Kurfürstendamm zu Berlin.

## Filmographie
### Kino
*1952: *[[Schäm dich, Brigitte]]* - Regie: E.W. Emo - Haaptacteuren: Heinz Rühmann, Hans Moser
*1953: *[[Franz Schubert (Film 1953)|Franz Schubert]]* - Regie: Walter Kolm-Veltée - Haaptacteuren: Heinrich Schweiger, Hans Thimig
*1955: *[[Mozart (Film 1955)|Mozart]]* - Regie: Karl Hartl - Haaptacteuren: Oskar Werner, Johanna Matz
*1956: *[[Bademeister Spargel]]* - Regie: Alfred Lehner - Haaptacteuren: Paul Hörbiger, Angelika Hauff
*1956: *[[Musikparade]]* - Regie: Géza von Cziffra - Haaptacteuren: Peter Alexander, Georg Thomalla
*1956: *[[Manöverball]]* - Regie: Karl Georg Külb - Haaptacteuren: Michael Cramer, Paul Hörbiger
*1957: *[[Scherben bringen Glück]]* - Regie: Ernst Marischka - Haaptacteuren: Adrian Hoven, Gunther Philipp
*1957: *[[Die unentschuldigte Stunde (Film 1957)|Die unentschuldigte Stunde]]* - Regie: Willi Forst, Rolf Kutschera - Haaptacteuren: Adrian Hoven, Erika Remberg
*1957: *[[Von allen geliebt]]* - Regie: Paul Verhoeven - Haaptacteuren: Magda Schneider, Ivan Desny
*1957: *[[Sissi - Schicksalsjahre einer Kaiserin]]* - Regie: Ernst Marischka - Haaptacteuren: Romy Schneider, Karlheinz Böhm
*1958: *[[Ein Stück vom Himmel]]* - Regie: Rudolf Jugert - Haaptacteuren: Ingrid Andree, Toni Sailer
*1958: *[[Eva küßt nur Direktoren]]* - Regie: Rudolf Jugert - Haaptacteuren: Joachim Fuchsberger, Oskar Sima
*1958: *[[Hoch klingt der Radetzkymarsch]]* - Regie: Géza von Bolváry - Haaptacteuren: Johanna Matz, Walther Reyer
*1958: *[[Majestät auf Abwegen]]* - Regie: Robert A. Stemmle - Haaptacteuren: Claus Biederstaedt, Fita Benkhoff
*1959: *[[Was eine Frau im Frühling träumt (Film 1959)|Was eine Frau im Frühling träumt]]* - Regie: Erik Ode, Arthur Maria Rabenalt - Haaptacteuren: Rudolf Prack, Winnie Markus
*1959: *[[Meine Tochter Patricia]]* - Regie: Wolfgang Liebeneiner - Haaptacteuren: Martin Held, Gerhard Riedmann
*1959: *[[Abschied von den Wolken]]* - Regie: Gottfried Reinhardt - Haaptacteuren: O. W. Fischer, Peter van Eyck
*1964: *[[Das Ungeheuer von London-City]]* - Regie: Edwin Zbonek - Haaptacteuren: Hansjörg Felmy, Marianne Koch

## Um Spaweck
(203) Pompeja

Den **(203) Pompeja** ass en Asteroid vun der Haaptceinture.

Hie gouf de 25. September 1879 vum Christian Heinrich Friedrich Peters entdeckt. Den Asteroid gouf no der réimescher Stad Pompeji genannt, déi bei der Explosioun vum Vesuv am Joer 79 n. Chr. zerstéiert gouf.

De Pompeja beweegt sech op enger Distanz vun 2,5716 (Perihel) bis 2,9019 (Aphel) A. E. a 4,528 Joer ëm eis Sonn. D'Bunn läit 3,1849° schréi géint d'Ekliptik, an d'Bunnexzentrizitéit ass 0,0604.

De Pompeja huet en Duerchmiesser vun 116 Kilometer. Hien huet eng donkel Uewerfläch mat enger Albedo vun nëmmen 0,041. Den Asteroid rotéiert a 46 Stonnen a 36 Minutten ëm seng eegen Achs.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank (203) Pompeja
Eos-Asteroiden

D**'Eos-Asteroide** sinn eng Asteroidefamill vun der Haaptceinture, déi sech no enger katastrophaler Kollisioun vu groussen Asteroiden an der Vergaangenheet gebilt soll hunn. D'Membere vun der Famill hu Bunnen déi sech gläichen. D'Famill ass nom Asteroid Eos genannt.

1918 huet de japaneschen Astronom Kiyotsugu Hirayama op der Yale University studéiert an hat ugefaangen, d'Beweegunge vun den Asteroiden z'ënnersichen. Hien huet entdeckt, datt d'Exzentrizitéit, Schréi a Bunne vun en ettlechen Objete sech gläichen, a sou eenzel Gruppe bilden. Den Hirayama huet dräi Gruppe beschriwwen, inklusiv d'Eos-Famill mat 19 Memberen. Zanter där Zäit huet sech d'Zuel vun de Membere an der Eos-Famill vergréissert an et waren der am Joer 1993 schonn 289.

D'Asteroide vun der Eos-Famill hu grouss Hallefachsen tëscht 2,99 an 3,03 AE. Hir Exzentrizitéite leien tëscht 0,01 an 0,13, an hir Schréi tëscht 8&nbsp;° an 12&nbsp;°. Am Ament sinn ongeféier 4.400 Membere bekannt.

D'Eos-Asteroide gläichen den Asteroide vum Typ - S. Ënnerscheeder geseet ee bei Infraroutanalysen. Als Resultat huet d'Eos-Famill eng eege Kategorie vu K-Typ - Asteroiden.

Zu de Membere vun der Eos-Famill gehéieren d'Asteroiden Eos, Dorothea, Brigitta, Centesima, Salome, Zelima, Latona, Antikleia, Berenike, Cloelia, Kypria, Edisona, Ceraskia, Scott a Waltraut.
Hiroki Kōsai

Den **Hiroki Kōsai**, op Japanesch 香西 洋樹, gebuer den 8. Februar 1933 zu Kurashiki, ass e japaneschen Astronom.

De Kosai ass Matentdecker vun 93 Asteroiden an der Zäit tëscht 1976 an 1986, dovun 92 zesumme mam Kiichirō Furukawa..

De Kosai ass och Matentdecker vum Koméit D / 1977 C1 (D / Skiff-Kosai).

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Activities of Asteroid Studies by Amateur Astronomers in Japan
Kiyotsugu Hirayama

De **Kiyotsugu Hirayama** (japanesch: 平山清次), gebuer den 13. Oktober 1874 zu Sendai, a gestuerwen den 8. Abrëll 1943, war e japaneschen Astronom.

Hien ass fir seng vill Entdeckunge vun Asteroide bekannt. Hien huet och erkannt datt vill Asteroide bal déi selwecht Bunnen, Exzentrizitéiten a Schréiten hunn. Doropshin huet hien d'Theorie opgestallt, datt déi sech no enger katastrophaler Kollisioun vu groussen Asteroiden an der Vergaangenheet gebilt hunn. D'Asteroide-Familljen sinn domat säi Wierk.

De Moundkrater Hirayama ass zesummen no him an dem Shin Hirayama (1868-1945) genannt. Och een Asteroid, den Hirayama gouf him zu Éiere sou genannt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Obituary Notices (Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 107, p.&nbsp;42-44 - Obituary Notices:- Hirayama, Kiyotsugu) Noruff fir de Kiyotsugu Hirayama
* De Kiyotsugu Hirayama op Worldcat
Suezkrich

D**'Suezkris** (och **Suezkrich** oder **Sinai-Krich** genannt) war en internationale Konflikt, deen am Oktober 1956 zu engem Loftugrëff vun enger Allianz aus Groussbritannien a Frankräich op Egypten gefouert an eng Besetzung vun der Sinai-Hallefinsel an der Gazasträif duerch déi israeelesch Arméi ausgeléist huet. Ausléiser war d'Verstaatlechung vun der Compagnie universelle du canal maritime de Suez, déi an der Haaptsaach franséisch a brittesch Actionären hat, duerch de President vun Egypten, de Gamal Abdel Nasser. De Suezkanal hat eng grouss Bedeitung fir Groussbritannien, dat e groussen Deel vu sengem Pëtrol doduerch transitéiert ass. Am Hannergrond stoungen dem Nasser seng Ambitiounen, Egypten, dat formell souverän war, aus der brittescher Aflosssphär ze befreien.

Nodeems no der Verstaatlechung Frankräich a Groussbritannien ouni Succès probéiert haten, d'Benotzungrechter um Kanal ze verhandelen, hu si decidéiert, de Gamal Abdel Nasser ze stierzen. Nom Ugrëff vu Groussbritannien, Frankräich an Israel hunn d'USA an d'Sowjetunioun déi anglo-franséisch Campagne virun d'UNO bruecht an s'esou op diplomatesche Wee dozou gezwongen, hir Truppen aus de besate Gebidder nees zeréckzezéien. Am Dezember 1956 gouf eng Friddenstrupp vun der UNO op der israeelesch-egyptescher Grenz stationéiert, an am Mäerz 1957 war d'Kris eriwwer.

D'Resultat war, datt den Nasser nach ëmmer un der Regierung war, Egypte seng Positioun am Noen Oste stäerke konnt, an Egypte sech an de Joren dono un d'Sowjetunioun rapprochéiert huet. Den Noostkonflikt gouf doduerch en Deel vum Kale Krich. Déi al europäesch Kolonialmuechten hunn do dogéint missen akzeptéieren, datt déi zwou Weltmuechte, wa se wollten, sech konnten zesummen doe fir e gemeinsaamt Zil, a si dann net vill ze radetten hätten. Fir Groussbritannien huet déi Néierlag den Ënnergank vu sengem Empire akzeleréiert; de Premierminister Anthony Eden huet wéinst dëser Humiliatioun missen zerécktrieden.

Ausserdeem huet hir Interventioun an Egypten Groussbritannien a Frankräich an e schlecht Liicht geréckelt, well se domat hir Kredibilitéit verluer haten, wéi se déi sowjetesch Interventioun an Ungarn zur selwechter Zäit verurteelt hunn.

## Literatur
* Gerhard Altmann: *Abschied vom Empire. Die innere Dekolonisation Großbritanniens 1945–1985*. Wallstein, Göttingen 2005, ISBN 3-89244-870-1.
* Marc R. DeVor: *Die militärischen Pläne Großbritanniens und Frankreichs wärend der Suezkrise.* In: Bernd Greiner (Hrsg.): *Krisen im Kalten Krieg*. Bundeszentrale für politische Bildung, Bonn 2009, ISBN 978-3-89331-944-2.
* Winfried Heinemann, Norbert Wiggershaus (Hrsg.): *Das Internationale Krisenjahr 1956, Polen, Ungarn, Suez*. (= *Beiträge zur Militärgeschichte.* Band 48). Oldenbourg, München 1999, ISBN 3-486-56369-6.
*  Keith Kyle: *Suez: Britain's End of Empire in the Middle East*. IB Tauris, London 2011, ISBN 978-1-84885-533-5. 
*  Barry Turner: *Suez 1956: The Inside Story of the First Oil War.* London 2007, ISBN 978-0-340-83769-6.

## Um Spaweck
(339) Dorothea

Den **(339) Dorothea** ass en Asteroid vun der Haaptceinture.

Den Objet gouf de 25. September 1892 vum däitschen Astronom Max Wolf zu Heidelberg entdeckt.

Den Asteroid krut den Numm zu Éiere vun der US-amerikanescher Astronomin Dorothea Klumpke (1861-1942).

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank (339) Dorothea
(513) Centesima

Den **(513) Centesima** ass en Asteroid vun der Haaptceinture.

Den Objet gouf de 24. August 1903 vum däitschen Astronom Max Wolf entdeckt. 
 
Den Numm ass dat laténgescht Wuert fir *den Honnertsten*. Den Asteroid krut deen Numm well et déi honnertst Asteroidenentdeckung vum Max Wolf war.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank (513) Centesima
Alexandre Schaumasse

Den **Alexandre Schaumasse**, gebuer den 3. Mee 1882 zu Saint-Quay-Portrieux, a gestuerwen de 25. Juli 1958 zu Nice, war e franséischen Astronom.

Wärend dem Éischte Weltkrich (1914) gouf hie schwéier verwonnt a war iwwer e Joer am Spidol.

Hien huet dräi Koméiten entdeckt: De periodesche Koméit 24P/Schaumasse am Joer 1911 an déi netperiodesch Koméiten C/1913 J1 (Schaumasse) (oder 113 II genannt) an den C/1917 H1 (Schaumasse) (oder 1917 II).

Weider huet hien och zwéin Asteroiden entdeckt: den Alsatia (den 23. November 1921) an den Lorraine (de 17. November 1928). Him zu Éiere gouf den Asteroid Schaumasse, deen de 15. November 1936 zu Nice vum André Patry entdeckt gi war, genannt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Histoire de la Coupole Schaumasse de l'Observatoire de Nice
*  Étoiles doubles découvertes à l'Observatoire de Nice - Robert Jonckheere, Journal des Observateurs, Vol. 27
* Découverte de l'astéroïde 1928 WA (1114 Lorraine)
* Éléments provisoires et éphéméride de la Comète 1917 b (Schaumasse)
* Publikatioun vum A. Schaumasse am Astrophysics Data System
(1114) Lorraine

Den **(1114) Lorraine** ass en Asteroid vun der Haaptceinture.

Den Objet gouf de 17. November 1928 vum franséischen Astronom Alexandre Schaumasse zu Nice entdeckt.

Den Asteroid ass no der historescher franséischer Regioun Loutrenge benannt.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
* Haaptasteroidenceinture

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank (1114) Lorraine
(143) Adria

Den **(143) Adria** ass en Asteroid vun der Haaptceinture.

Den Objet gouf den 23. Februar 1875 vum Johann Palisa entdeckt. De Palisa hat den Asteroid am Marineobservatoire vu Pula op der Adria entdeckt an huet en no deem Deel vum Mëttelmier genannt.

Den Asteroid Adria beweegt sech tëscht 2,5679 (Perihel) AE bis 2,9547 AE (Aphel) a 4 Joer an 215 Deeg ëm d'Sonn. D'Bunn steet 11,4719° schréi zu der Ekliptik an d'Bunnexzentrizitéit ass 0,07.

Den Asteroid huet en Duerchmiesser vu ronn 90&nbsp;km. Hien huet eng donkel, kuelestoffräich Uewerfläch mat enger Albedo vun 0,0491.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
* Haaptasteroidenceinture

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank (143) Adria
(17) Thetis

Den **(17) Thetis** ass en Asteroid vun der Haaptceinture.

Den Objet gouf de 17. Abrëll 1852 vum Karl Theodor Robert Luther am Observatoire Düsseldorf entdeckt.

Den Himmelskierper gouf no der Thetis, enger Miernymph aus der griichescher Mythologie ganannt.

Den Asteroid Thetis beweegt sech tëscht 2,1&nbsp;AE an 2,8&nbsp;A.E an 3,9 Joer ëm eis Sonn. D'Bunn steet 5,6° schréi zu der Ekliptik, an d'Bunnexzentrizitéit ass 0,13.

Den Thetis huet en Duerchmiesser vu 90&nbsp;km. En huet eng hell silikaträich Uewerfläch mat enger geometrescher Albedo vun 0,17 an e rotéiert an 12,266 Stonnen eemol ëm seng eegen Achs.

## Aspekter

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
* Haaptasteroidenceinture

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank (17) Thetis
Bofferding

**Bofferding** ass:
* e Familljennumm, dee vun der Uertschaft Bouferdeng ofgeleet ass. Leit mat deem Numm sinn ë.&nbsp;a.:
** Carlo Bofferding (*1941), e lëtzebuergesche Foussballspiller;
** Roger "Boy" Bofferding (*1934), e lëtzebuergesche Liichtathleet;
** Taina Bofferding (*1982), eng lëtzebuergesch Politikerin;
* e Markennumm vun enger Béiermark vun der Brasserie Nationale: Bofferding (Béier).
(18) Melpomene

Den **(18) Melpomene** ass en Asteroid vun der Haaptceinture.

Den Objet gouf de 24. Juni 1852 vum John Russell Hind entdeckt.

Den Himmelskierper gouf no der Melpomene genannt, der Muse vun der tragescher Dichtung an dem Trauergesank.

Den Asteroid Melpomene beweegt sech op enger elliptescher Bunn ëm d'Sonn. Dobäi ass den Asteroid am Perihel 1,8 an am Aphel 2,8 AE vun der Sonn ewech. D'Bunn steet 10,1° schréi zu der Ekliptik, an d'Bunnexzentrizitéit ass 0,22.

De Melpomene huet en Duerchmiesser vu ronn 140&nbsp;km. Hien huet eng relativ hell silikaträich Uewerfläch mat enger Albedo vun 0,22.
Wärend der Oppositioun erreecht den Asteroid Melpomene eng Hellegkeet vun 10,6&nbsp;mag.

Observatioune loossen drop schléissen, datt de Melpomene vun engem klengen Asteroid begleet gëtt.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
* Haaptasteroidenceinture

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank (18) Melpomene
(19) Fortuna

Den **(19) Fortuna** ass en Asteroid vun der Haaptceinture.

Den Objet gouf den 22. August 1852 vum John&nbsp;R.&nbsp;Hind entdeckt.

Den Himmelskierper gouf no der réimescher Glécks- a Schicksalsgëttin Fortuna genannt.

De Fortuna beweegt sech tëscht 2,1(Perihel) bis 2,8 AE (Aphel) an 1394 Deeg ëm d'Sonn. D'Bunn steet 1,6° schréi zu der Ekliptik, an d'Bunnexzentrizitéit ass 0,16.

Mat engem mittleren Duerchmiesser vun 200&nbsp;km an der Moyenne gehéiert de Fortuna zu deene gréissten Asteroide vun der Haaptceinture. En huet eng däischter Uewerfläch a kreest a ronn 7&nbsp;Stonnen a 27&nbsp;Minutten eng Kéier ëm seng eegen Achs.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
* Haaptasteroidenceinture

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank (19) Fortuna
Bofferding (Béier)

**Bofferding** ass eng vun de Béiermarke vun der lëtzebuergescher Brauerei Bofferding vun Nidderkäerjeng, déi zum Groupe Brasserie Nationale gehéiert.

## D'Varietéiten
* Bofferding Hausbéier
* Bofferding Pils
* Bofferding Christmas (spezial)
* Bofferding Fréijoersbéier (spezial)

## Kuckt och
* Lëtzebuerger Béier

## Um Spaweck

* Websäit vun der Brauerei
* nach eng Websäit vun der Brauerei 

__NOTOC__
Wladimir Michailowitsch Seldin

De **Wladimir Michailowitsch Seldin** (op Russesch: Владимир Михайлович Зельдин), gebuer den 10. Februar 1915 zu Koslow (haut Mitschurinsk) am Gouvernement Tambow, a gestuerwen den 31. Oktober 2016 zu Moskau, war e russeschen Theater- a Filmschauspiller.

1975 krut hien den Titel Vollekskënschtler vun der UdSSR. Bis zu sengem Doud war hien deen eelsten aktive Schauspiller an der russescher Geschicht. De Seldin huet eng 71 Joer am Theater geschafft.

## Um Spaweck
(20) Massalia

Den **(20) Massalia** ass en Asteroid vun der Haaptceinture.

Den Objet gouf den 19. Juli 1852 vum Annibale de Gasparis entdeckt.
Den Asteroid gouf onofhängeg vum franséischen Astronom Jean Chacornac am Observatoire de Marseille entdeckt. Massalia ass den anticke]] laténgeschen Numm vun der Stad Marseille.

De Massalia beweegt sech op enger Distanz vun ongeféier 2,1 (Perihel) bis 2,8 (Aphel) AE an 3,7 Joer ëm d'Sonn. D'Bunn steet 0,71° schréi zu der Ekliptik an d'Bunnexzentrizitéit ass 0,14.

Mat engem Duerchmiesser vun an der Moyenne 145 Kilometer gehéiert de Massalia zu de gréisseren Asteroide vun der Haaptceinture. En huet eng relativ hell silikaträich Uewerfläch mat enger Albedo vun 0,21. De Massalia rotéiert a ronn 8 Stonnen ëm seng eegen Achs.

## Aspekter

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
* Haaptasteroidenceinture

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank (20) Massalia
Yvette Chauviré

D**'Yvette Chauviré**, gebuer den 22. Abrëll 1917 zu Paräis, a gestuerwen och do den 19. Oktober 2016, war eng franséisch Ballettdänzerin, Schauspillerin a Pedagogin.

Den 13. Juli 2010 krut si den Uerde *Grand officier de la [[Légion d'honneur]]*.

## Filmographie
* 1937: *[[La mort du cygne]]* - Regie: Jean Benoît-Lévy - Haaptacteuren: Mady Berry, Jeanine Charrat 
* 194: *[[Péchés de jeunesse]]* - Regie: Maurice Tourneur - Haaptacteuren: Harry Baur
* 1953: *[[Aida (Film 1953)|Aida]]* - Regie: Clemente Fracassi - Haaptacteuren: Sophia Loren, Lois Maxwell
* 1954: *[[Carosello napoletano]]* - Regie: Ettore Giannini - Haaptacteuren: Paolo Stoppa, Sophia Loren 
* 1961: *Romeo und Julia* - Regie: Tom Toelle (TV)

## Gielercher
*
*
*
## Um Spaweck
Massalia-Asteroiden

D**'Massalia-Asteroide** sinn eng Familljegrupp vun haaptsächlech S-Typ - Asteroiden an der bannenzeger Haaptceinture bei klenger Inklinatioun.

Dee gréisste vun der Grupp ass den Massalia mat engem Duerchmiesser vu ronn 150&nbsp;km. Ongeféier 0,8% vun de bekannten Asteroide gehéieren zu dëser Famill. Et gëtt ronn 20 grouss Massalia-Asteroiden, z.&nbsp;B. : Puccini, Rameau an 1990 RW3. De Rescht sinn alleguer kleng Fragmenter, déi duerch en Impakt entstane sinn.

Et gëtt awer och nach e puer Asteroiden, déi duerch iergendeen Ëmstand bei déi Grupp komm sinn, sief et wéinst engem Zesummestouss oder enger Verännerung vun der Bunn duerch Gravitatioun vun engem gréisseren Himmelskierper. Si ënnerscheede sech meeschtens och duerch en anere Spektrum. Zu deenen Asteroide gehéieren ë.&nbsp;a.: Muchachos, Švejcar an Hessen.

## Kuckt och
Väisälä (Moundkrater)

De **Väisälä** ass e klengen Aschlagkrater op der nordwestlecher viischter Äerdmoundsäit.
Hie läit nërdlech vum grousse Stralekrater Aristarchus, tëscht den Niewekrateren Aristarchus B an Aristarchus Z, südlech vum klenge Krater Toscanelli.

De Krater ass schuelefërmeg a wéineg erodéiert.

E krut 1973 vun der I.A.U. offiziell den Numm vum finneschen Astronom Yrjö Väisälä.

## Um Spaweck
* Moundkaart 39: De Väisälä läit lénks an der Mëtt
(22) Kalliope

Den **(22) Kalliope** ass en Asteroid vun der Haaptceinture.

Den Objet gouf de 16. November 1852 vum John Russell Hind entdeckt.

Der Himmelskierper gouf no der Kalliope, der Mus vun der eepescher Dichtung, vun der Wëssenschaft genannt.

De Kalliope beweegt sech op enger Distanz vun 2,610 (Perihel) bis 3,21 (Aphel) AE, a ronn 5 Joer ëm d'Sonn. D'Bunn steet 13,7° schréi zu der Ekliptik, an d'Bunnexzentrizitéit ass 0,103.

De Kalliope huet en Duerchmiesser vun 181 Kilometer an ass domat ee vun de gréissten Asteroide vun der Haaptceinture. A 4 Stonnen an 9 Minutte rotéiert de Kierper ëm seng eegen Achs.

De Kalliope huet e Mound, dee Linus genannt gëtt. De Mound huet en Duerchmiesser vun 38&nbsp;km a kreest ëm de Kalliope op enger kreesfërmeger Ëmlafbunn op enger Distanz vun 1065&nbsp;km an 3,59 Deeg.

## Aspekter

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
* Haaptasteroidenceinture

## Um Spaweck
*  (22) Kalliope an de Linus
* JPL Asteroiden-Datebank (22) Kalliope
Toscanelli (Moundkrater)

Den **Toscanelli** ass en Aschlagkrater op der nordwestlecher viischter Äerdmoundsäit am Oceanus Procellarum.
Hie läit südwestlech vum Krater Krieger an nërdlech vum grousse Stralekrater Aristarchus, um südlechen Enn vun der Rill Rimae Aristarchus. Südlech dovu leeft an nordsüdlecher Richtung de Gruef **Rupes Toscanelli**.

De Krater krut 1976 vun der I.A.U. offiziell den Numm vum italieenesche Mediziner, Mathematiker, Astronom a Kartograph Paolo dal Pozzo Toscanelli.

## Um Spaweck
* JPL Datebank Moundkaart 39: De Krater Toscanelli läit uewe lénks
(23) Thalia

Den **(23) Thalia** ass en Asteroid vun der Haaptceinture.

Den Objet gouf de 15. Dezember 1852 vum John Russell Hind entdeckt.

Den Himmelskierper gouf no der Mus Thalia genannt.

Den Thalia huet en Duerchmiesser vun 107 Kilometer an huet eng relativ hell, silikatesch Uewerfläch mat enger Albedo vun 0,25.

## Aspekter

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
* Haaptasteroidenceinture

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank: (23) Thalia
Cybele-Asteroiden

**Cybele-Asteroiden** ass eng Familljegrupp vun Asteroiden an der baussenzeger Haaptceinture. Si hunn eng grouss Hallefachs tëscht 3,27 an 3,7 AE, eng Exzentrizitéit vu manner wéi 0,3 a sti mat manner wéi 25&nbsp;° schréi zu der Ekliptik. Den Numm vun der Grupp gëtt den Asteroid Cybele.

Verschidde gréisser Cybele-Asteroide sinn: Sylvia, Cybele, Camilla, Hermine, Freia, Pretoria an Stereoskopia.

En Deel vun der Grupp huet och Mounden, wéi z.&nbsp;B.: Hermine.

## Kuckt och
Colleen Miller

D**'Colleen Miller**, gebuer den 10. November 1932 zu Yakima, ass eng US-amerikanesch Schauspillerin.

## Filmographie
### Kino
* 1952: *[[The Las Vegas Story]]* - Regie: Robert Stevenson 
* 1953: *[[Man Crazy]]* - Regie: Irving Lerner 
* 1954: *[[Playgirl]]* - Regie: Joseph Pevney 
* 1954: *[[Four to the Border]]* - Regie: Richard Carlson 
* 1955: *[[The Purple Mask]]* - Regie: H. Bruce Humberstone 
* 1955: *[[The Rawhide Years]]* - Regie: Rudolph Maté 
* 1957: *[[The Night Runner]]* - Regie: Abner Biberman: Susan Mayes
* 1957: *[[Man in the Shadow]]* - Regie: Jack Arnold 
* 1957: *[[Hot Summer Night]]* - Regie: David Friedkin 
*1958: *[[Step Down to Terror]]* - Regie: Harry Keller 
* 1963: *[[Gunfight at Comanche Creek]]* - Regie: Frank McDonald 
* 1972: *[[Stand Up and Be Counted]]* - Regie: Jackie Cooper

## Um Spaweck
Elisabeth Müller (Schwäizer Schauspillerin)

D**'Elisabeth Müller**, gebuer den 18. Juli 1926 zu Basel, a gestuerwen den 11. Dezember 2006 zu Sempach, war eng Schwäizer Schauspillerin.

## Filmographie
### Kino
* 1947: *[[Matto regiert (Film)|Matto regiert]]* - Regie: Leopold Lindtberg - Haaptacteuren: Heinrich Gretler
* 1952: *[[Der Tag vor der Hochzeit]]* - Regie: Rolf Thiele - Haaptacteuren: Joachim Brennecke, Karlheinz Böhm
* 1953: *[[Moselfahrt aus Liebeskummer (Film)|Moselfahrt aus Liebeskummer]]* - Regie: Kurt Hoffmann - Haaptacteuren: Will Quadflieg, Oliver Grimm
* 1954: *[[Morgengrauen (Film 1954)|Morgengrauen]]* - Regie: Viktor Tourjansky - Haaptacteuren: Hans Stüwe, Alexander Kerst
* 1954: *[[Das Bekenntnis der Ina Kahr]]* - Regie: Georg Wilhelm Pabst - Haaptacteuren: Curd Jürgens, Albert Lieven
* 1955: *[[André und Ursula]]* - Regie: Werner Jacobs - Haaptacteuren: Ivan Desny, Ina Peters
* 1956: *[[Rosen für Bettina]]* - Regie: Georg Wilhelm Pabst - Haaptacteuren: Willy Birgel, Ivan Desny
* 1956: *[[The Power and the Prize]]* - Regie: Henry Koster - Haaptacteuren: Robert Taylor, Elisabeth Müller
* 1956: *[[Geliebte Corinna]]* - Regie: Eduard von Borsody - Haaptacteuren: Hans Söhnker, Hannelore Schroth
* 1957: *[[Taxichauffeur Bänz]]* - Regie: Werner Düggelin, Hermann Haller - Haaptacteuren: Maximilian Schell
* 1957: *[[Skandal in Ischl]]* - Regie: Rolf Thiele - Haaptacteuren: O. W. Fischer, Ivan Desny 
* 1957: *[[El Hakim]]* - Regie: Rolf Thiele - Haaptacteuren: O. W. Fischer, Nadja Tiller
* 1958: *[[Dr. Crippen lebt]]* - Regie: Erich Engels - Haaptacteuren: Peter van Eyck, Carl Lange
* 1958: *[[Gestehen Sie, Dr. Corda!]]* - Regie: Josef von Báky - Haaptacteuren: Hardy Krüger, Hans Nielsen
* 1959: *[[Rommel ruft Kairo]]* - Regie: Wolfgang Schleif - Haaptacteuren: Adrian Hoven, Peter van Eyck
* 1959: *[[The Angry Hills]]* - Regie: Robert Aldrich - Haaptacteuren: Robert Mitchum, Stanley Baker
* 1959: *[[Alle Tage ist kein Sonntag (Film 1959)|Alle Tage ist kein Sonntag]]* - Regie: Helmut Weiss - Haaptacteuren: Paul Hubschmid, Dietmar Schönherr

## Um Spaweck
Arctogeophilus inopinatus

Den ***Arctogeophilus inopinatus*** ass eng Dausendféisserenaart aus der Famill vun de Geophilidae. Se gouf 1911 vum franséischen Zoolog Jean-Pierre Ribaut beschriwwen.

D'Verbreedungsgebitt vun der Aart läit a Frankräich an zu Lëtzebuerg.
Stellardynamik

D**'Stellardynamik** befaasst sech mat der visueller an absolutter Beweegung vu Stären a verschiddene Stärekéip an an anere Stäresystemer, fir doraus hir Aart a weider Entwécklung ofzeleeden.

Dat Deelgebitt vun der Astronomie huet mat ville Schwieregkeeten ze schaffen, dorënner déi riseg Distanzen,  d'Wierkung vu systematesche Feeler an déi géigesäiteg Beaflossung vun Honnerte bis Millioune vu schwéiere Massen.

## Moossmethoden
D'Grondmoossmethode kommen aus dem astronomesche Beräich, virun allem héichprezis Meridiankreesser a Passageninstrumenter), niewebäi d'Astrofotografie (haut och CCD-Sensore mat entspriechenden Auswäertinstrumenter (Mono- a Stereokomparateren), souwéi zanter den 1990er-Jore speziell Astrometriesatellitten.

Déi primär Moossresultater si sougenannt Eegebeweegunge vun de Stären an zwou Komponenten (Rektaszensioun, Deklinatioun) op der Himmelssphär. Si leie meeschtens am Beräich vun e puer 0,01" pro Joer, bei ganz noe Stären och 1-10". Multiplizéiert mat der Distanz (s.järlech Parallax) ergëtt sech déi linear Beweegung - typescherweis e puer 10&nbsp;km/s. Als drëtt Komponent kënnt d'Radialvitess (a Siichtrichtung) derbäi.

## Beweegungsanalys vu Stärekéip a Galaxien
D'Stellardynamik ënnersicht mat geneeën Analyse besonnesch d'Raumbeweegungen, wéi sech Stärekéip a Galaxië bilden, wéi si sech entwéckelen a verginn. Si benotzt dobäi laangjäreg Moossreie mat Astrometrie, Fotoplacken a Satellitte-Scanning, deenen hir Ännerungen, d'Stärebeweegungen erginn. Den theoreetesche Modell bilt den Newton-Axiom an d'allgemeng Relativitéitstheorie.

Speziell Methode goufe fir d'Erfuerschung vu Stärenassociatioune a -Stréim entwéckelt. Sou Stäregruppe sinn zesummen entstanen a beweege sech bal parallel duerch eis Galaxis, ë.&nbsp;a. déi no Bieregrupp vu ronn 50 Stären, déi ronderëm laanscht eist Sonnesystem zéien. Sou Analyse sinn awer ëm zwéi kniwweleg Aflossfaktoren ze berengegen: de Sonnenapex (Beweegung a Richtung vum Stärebild Herkules) an d'lokal ënnerschiddlech Rotatioun ëm de Mëllechstroossenzentrum (ronn 200–250&nbsp;km/s), déi vun der geneeër Masseverdeelung ofhängt (kuckt och astronomesch Vitessmiessung).

## Computer-Simulatiounen
Mam Benotze vu Groussrechner an deels och Supercomputer goufen ëmfaassend Simulatioune vun der Beweegung a Stäresystemer méiglech, déi eng sougenannt "experimentell" Stellardynamik gemaach hunn. Dobäi gi verschidde Modeller duerchgerechent a mat Observatiounsdate verglach. Sou kann och déi géigesäiteg Beaflossung vun den Himmelskierper - dat bis viru Kuerzem onléisbaart Méikierperproblem - rechneresch behandelt ginn.

## Kuckt och

* Himmelsmechanik
* Rotatiounsformele vum Oort
* Beweegungskoup
* Sonnenapex

## Um Spaweck
*  Part II Stellar Dynamics and Structure of Galaxies, Cambridge tripos.
(26) Proserpina

Den **(26) Proserpina** ass en Asteroid vun der Haaptceinture.

Den Objet gouf de 5. Mee 1853 vum Karl Theodor Robert Luther um Observatoire Düsseldorf entdeckt.

Den Himmelskierper gouf no der Proserpina, der Duechter vun der réimescher Gëttin Ceres an dem Jupiter, genannt. Si war d'Fra vum Pluton, dem réimesche Gott vun der Ënnerwelt.

De Proserpina beweegt sech op enger Distanz vun 2,4 (Perihel) bis 2,9 (Aphel) A. E. op enger bal kreesronner Bunn ëm d'Sonn. D'Bunn steet 3,6° schréi géint d'Ekliptik an d'Bunnexzentrizitéit ass 0,09.

Den Asteroid Proserpina huet en Duerchmiesser vu 95 Kilometer.

## Aspekter

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
* Haaptasteroidenceinture

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank: (26) Proserpina
Franz Friedrich Ernst Brünnow

De **Franz Friedrich Ernst Brünnow**, gebuer den 18. November 1821 zu Berlin, a gestuerwen den 20. August 1891 zu Heidelberg, war en däitschen Astronom.

Seng Eltere waren de *Geheime Kanzleirot* Johann Brünnow a seng éischt Fra Wilhelmine Weppler.

De Brünnow huet Mathematik, Physik an Astronomie op der Universitéit Berlin studéiert. 1843 huet hie mat der Aarbecht *De attractione moleculari* promovéiert. Uschléissend huet hie beim Johann Encke am Observatoire Berlin geschafft a gouf kuerz Zäit drop am Joer 1847 Direkter vum Observatoire Bilk. 1851 koum hien als éischten Observateur an den Observatoire Berlin zeréck.

1854 goung de Brünnow op Ann Arbor am Michigan, wou hien Direkter vum nei gebauten Observatoire gouf. Zu Ann Arbor a spéider zu Albany, wo hie vun 1859 bis 1860 stellvertriedenden Direkter vum Dudley-Observatoire war, huet hien eng astronomesch Zäitschrëft, d*'[[Astronomical Notices]]* erausginn.

1863 koum de Brünnow zeréck an Europa an huet 1866 als kinneklechen Astronom fir Irland a Professer fir Astronomie am Trinity College zu Dublin d'Leedung vum lokalen Observatoire iwwerholl.

1874 huet hie sech an d'Privatliewen zeréckgezunn. De Franz Friedrich Ernst Brünnow ass den 20. August 1891 zu Heidelberg gestuerwen. Säi Grafstee steet um dem Heidelberger Biergkierfecht.

Hien hat 1857 d'Rebecca Lloyd, eng gebueren Tappan, Duechter vum President vun der Universitéit Ann Arbor, Henry Philip Tappan, bestuet. Hiren eenzege Jong war den Orientalist Rudolf Ernst Brünnow.

## Wierker
* *Mémoire sur la comète elliptique de De Vico*. (Amsterdam 1849)
* *Lehrbuch der sphärischen Astronomie*. (Berlin 1851), bei Google Bücher
* Léierbuch *Kartenentwurfslehre*, zirka 1870

## Literatur
* Astronomische Nachrichten, volume 128, p.205 Nekrolog
*  The Michigan Technic, Ausgabe 7;Ausgabe 12, S.14 Biographie

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Publikatioun vum F. Brünnow am Astrophysics Data System
* Noruff op den F. Brünnow am Astrophysics Data System
* A. Krüger: ''Todes-Anzeige.'' Astronomische Nachrichten, Bd. 128 (1891), S. 205 (Noruff op den F. F. E. Brünnow)
Observatoire Düsseldorf

Den **Observatoire Düsseldorf** (och als **Observatoire Bilk** oder **Observatoire Charlottenruhe** bekannt) war eng historesch astronomesch Fuerschungsariichtung. Si stoung an der Géigend vun der Kierch Alt St. Martin am Düsseldorfer Staddeel Bilk. Den Observatoire stoung vun 1843 bis 1943.

Am Joer 1843 hat de Johann Friedrich Benzenberg, Professer fir Physik an Astronomie um Düsseldorfer Lycée, e privaten Observatoire, deen hie "Charlottenruhe" genannt huet, baue gelooss. De Benzenberg huet do och selwer Himmelsobservatioune gemaach. D'Haaptinstrument war e Refrakter mat 1,8&nbsp;m Brennwäit, dee fir d'Vermoosse vu Stärepositioune mat engem Kreesmikrometer ekipéiert war.

No sengem Doud am Joer 1846 goung den Observatoire an de Besëtz vun der Stad Düsseldorf iwwer. De Leeder vum Observatoire war vun 1847 un de Franz Friedrich Ernst Brünnow.

1851 goung de Brünnow op Berlin an den Observatoire Berlin an de Karl Theodor Robert Luther huet d'Leedung vum Observatoire zu Düsseldorf iwwerholl. De Luther huet besonnesch Positiounsbestëmmunge vu Planéiten an Asteroiden duerchgefouert. D'Daten huet hien dann aneren Observatoiren zur Dispositioun gestallt. De 17. Abrëll 1852 huet hien den Asteroid Thetis entdeckt. An den dräi Joer duerno huet de Luther weider Asteroiden entdeckt: Proserpina, Bellona an Leukothea. No der véierter Entdeckung huet den Düsseldorfer Gemengerot säi Loun erhéicht, dee bis dohin 200 Daler am Joer war.

Vun 1854 bis 1857 huet de Luther e Stärekatalog fir d'Berliner Kinneklech Akademie der Wissenschaften iwwerschafft.

Den 20. Februar 1890 gouf mam Glauke de leschten Asteroid zu Düsseldorf entdeckt. Am Ganze waren et 24 Stéck.

1892 krut de Jong vum Luther, de Wilhelm, dee virdru schonn an den Observatoirë Bonn an Hamburg geschafft hat, eng Plaz als Adjoint zu Bilk.

1943 gouf den Observatoire bei engem Bommenugrëff zerstéiert. Den ausgelouste Kierper vum Teleskop steet haut als Erënnerung virum Westtuerm vun Alt St. Martin. Wann een duerch de Rouer kuckt, gesäit een de Kierchhinnchen.

Zu Éiere vum Observatoire gouf en 1967 entdeckten Asteroid "(4425) Bilk" genannt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Spautz

**Spautz** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Jean Spautz (* 1930), e lëtzebuergesche Politiker (CSV) a Gewerkschaftler.
* Marc Spautz (* 1963), e lëtzebuergesche Politiker (CSV) a Gewerkschaftler.
* Vera Spautz (* 1963), eng lëtzebuergesch Politikerin (LSAP).
Useldinger

**Useldinger** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Arthur Useldinger (1904–1978), e lëtzebuergesche Politiker (KPL).
* Yvonne Useldinger (1921–2009), eng lëtzebuergesch Politikerin (KPL), Aktivistin a Resistenzlerin.
Dragan Đokanović

Den **Dragan Đokanović**, och heiansdo **Djokanović** (op kyrillesch: Драган Ђокановић) genannt, gebuer den 20. Abrëll 1958 zu Sarajevo a Jugoslawien, ass e bosnesch-serbesche Politiker, Kannerdokter (Spezialitéit: Neonatologie), fréiere Sportler (Turnen), an de Kapp vun der lokaler Partei *[[Demokratska stranka federalista]]*.

2007 war hie Kandidat bei de Presidentschaftswale vun der Republika Srpska.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Saxophon

De **Saxophon** ass e Museksinstrument aus Messeng. De Rouer ass konesch, a gëtt géint d'Enn méi weit. Dat ass de gréissten Ënnerscheed mat änlechen Instrumenter wéi z.&nbsp;B. der Klarinett. Anescht, wéi ee vu sengem metallesche Kierper hier kéint mengen, gehéiert de Saxophon zu den Holzblosinstrumenter, well säin Toun mat Hëllef vun engem hëlzene Rouerblat produzéiert gett.

D'Instrument gouf als "Saxophon" vum Belsch Adolphe Sax 1840 erfonnt an den 21. Mäerz 1846 a Frankräich patentéiert. De Sax hat d'Instrument fir de sinfoneschen Orchester konzipéiert, wou en eng Klangfaarf tëscht dem Hautbois an der Klarinett vermësst hat.

Bekannt a populär gouf de Saxophon awer eréischt en ettlech Joerzéngten no senger Erfindung mam Jazz, wéinst sengem variabele Klang a senger grousser Dynamik. Et gëtt Saxophoner a verschiddenen Tounlagen, vu Kontrabass- iwwer Bass-, Bariton-, Tenor-, Alt-, a Sopran- bis zu Sopranino-Saxophon.

## Literatur
* Eugen Brixel: *Die Klarinette und das Saxophon*. In: *Schriftenreihe für Jungmusiker*. Heft 1. Musikverlag Stefan Reischel, Oberneunkirchen, Österreich, 1983.
* Bernhard Habla: *Solo-Saxophon und Blasorchester. Verzeichnis von über 350 Solowerken für ein oder mehrere Saxophone und Blasorchester*. In: *Werke für Soloinstrument mit Blasorchester*. Band 5. Wien 1996.
* Uwe Ladwig: *Saxofone*. buchwerft-verlag.de, Kiel, 2011, ISBN 978-3-86342-280-6.
* Jean-Marie Londeix: *150 ans de musique pour saxophone*. Roncorp Publications, USA 1995. 
* Karl Ventzke, Claus Raumberger, Dietrich Hilkenbach: *Die Saxophone. Beiträge zu ihrer Bau-Charakteristik, Funktion und Geschichte* 4. Auflage, Erwin Bochinsky, Frankfurt 2001, ISBN 3-923639-45-7.

## Um Spaweck
Wohlfart

**Wohlfart** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Bernth Wilhelm Wohlfart (1812–1863), e schweedesche Moler.
* Georges Wohlfart (1950–2013), e lëtzebuergeschen Dokter a Politiker.
* Gunnar Wohlfart (1910–1961), e schweedeschen Neurolog a Professer.
* Günter Wohlfart (* 1943), en däitsche Philosoph, Professer an Dichter.
* Joseph "Jos" Wohlfart (1920–1990), e lëtzebuergesche Politiker.
* Karl Wohlfart (1874–1943), e schweedesche Musekspedagog a Komponist.
* Roger Wohlfart (* 1944), e lëtzebuergesche Moler a Professer.

## Kuckt och
* Wohlfahrt (Homonymie).
François Schons

De **François Schons**, gebuer de 17. Januar 1984, ass e lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.

De Schons huet seng Profiskarriär 1997 ugefaangen. Hien huet a senger Karriär ënner anerem fir Tornado Luxembourg, IHC Beaufort an d'Lëtzebuergesch Äishockeynationalekipp als Verdeedeger gespillt.
Kaiserschmarrn

E **Kaiserschmarrn** oder **Kaiserschmarren** ass e séisse Plat aus der éisträichescher Kichen, deen een och an Ungarn, Slowenien, Süddäitschland an Nordkroatie fënnt. Et handelt sech ëm eng Aart lëftege Paangech a Stécker. De Kaiserschmarrn kann entweeder als Dessert oder als Haaptplat zerwéiert ginn.

Säin Numm leet sech vum Keeser Franz Joseph I. of. Op Sloweenesch heescht de Kaiserschmarrn "cesarski praženec" oder "šmorn", op Ungaresch "császármorzsa" an op Tschechesch "trhanec" oder " kajzršmorn".

## Zoubereedung

E Kaiserschmarrn ass e lëftege, karamelliséierte Paangech, dee vun enger séisser Deegmëschung aus Miel, Eeër, Zocker, Salz a Mëllech gemaach an a Botter gebak gëtt. Et gëtt verschidde Methode fir de Plat ze maachen. Generell gëtt d'Eewäiss vum Eegiel getrennt an et gëtt Eeërschnéi domat gemaach; duerno ginn d'Miel an d'Eegiel mam Zocker verréiert an déi aner Ingredienten derbäigemaach. Dem Originalrezept no sinn dat Korënten, déi a Rum ageluecht goufen. Jee no Preferenz vum Kach ginn déi awer mat aneren Elementer ersat, zum Beispill mat Nëss, Kiischten, Prommen oder Quetschen, kleng Äppelstécker, oder Stécker Mandelen.

De Paangech gëtt da wärend dem Baken a Stécker gedeelt a meeschtens mat Pudderzocker bestreet, an da waarm mat Kompott oder Gebeess (Äppel, Quetschen, Rout Molbieren, Äerdbier...) zerwéiert.

## Kuckt och
* Eisekuch
* Basler Läggerli
Schons

**Schons** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Décio Luís Schons (* 1955), e brasilianesche Generol.
* Fernand Schons (1933–1989), e lëtzebuergesche Moler.
* François Schons (* 1984), e lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.
* Guy Schons (* 1950), e lëtzebuergesche Museker, Sänger, Vollekslidd-Fuerscher.
* Hans E. Schons (1919–2005), en däitsche Schauspiller.

## Kuckt och
* Schams, en Dall an der Schwäizer Kanton Graubünden, op Rätoromanesch och als *Val Schons* bekannt.
Acre (Bundesstaat)

**Acre** ass e Bundesstaat am Nordweste vu Brasilien. En huet eng Fläch vun zirka 164.123 &nbsp;km² an huet 733.559 Awunner (Stand: 2010).

D'Haaptstad ass Rio Branco.

## Stied am Acre mat iwwer 20.000 Awunner (2010)
* Rio Branco – 336.038
* Cruzeiro do Sul – 78.507
* Sena Madureira – 38.029
* Tarauacá – 35.590
* Feijó – 32.412
* Brasiléia – 21.398
* Senador Guiomard – 20.179

## Kuckt och
* Lëscht vun de Bundesstaate vu Brasilien

## Um Spaweck
Alphonse Laveran

De **Charles Louis Alphonse Laveran**, gebuer den 18. Juni 1845 zu Paräis, an och do den 18. Mee 1922 gestuerwen, war e franséische Medezinner.

De Laveran huet sech, no senger Zäit als Militärdokter, mat der Tropekrankheet Malaria an hiren Agent-déclencheure beschäftegt. An Algerien konnt hien 1880 fir d'éischt Kéier am Blutt vu Patienten d'Erreeger isoléieren a beschreiwen.

Spéiderhin huet hie mat villen anere Fuerscher iwwer aner Krankheetserreeger gefuerscht, virun allem iwwer Trypanosomen: fir d'éischt iwwer déi vun Déieren, dono och iwwer déi, déi Krankheete beim Mënsch ausléisen, wéi d'Nagana-, d'Surra- a virun allem och d'Schlofkrankheet.

Hie krut 1907 den Nobelpräis fir Physiologie oder Medezin fir seng Aarbecht unz'erkennen *"iwwer d'Roll, déi Eenzeller ([[Protozoen]]) als Krankheetserreeger spillen."*

## Wierk
* *Trypanosomes et Trypanosomiases: avec 61 Fig. et 1 Planche*. - Paris: Masson, 1904. Digital
* Weider digitaliséiert Wierker vum Laveran - Uni Stroosbuerg 
## Um Spaweck
Pescho

**Pescho** (op Bulgaresch: Пешо) ginn déi stierflech Iwwerreschter vun engem Mënsch am Alter vu 40–50 Joer genannt, déi 1972 an der Nekropol vu Warna am Oste vu Bulgarien fonnt goufen. Am Graf vum "Pescho" (bekannt als **Graf Nr. 43** – bg: Гроб №43) goufe ronn 990 Goldbijoue fonnt. Dës Bijoue si mat déi eelst gëlle Géigestänn op der Welt.

Hie soll am 5. Joerdausend v. Chr. (5000–4400 Jore v. Chr.) gelieft hunn. De "Pescho" war e lokale Chef oder Sacrificateur.
Liicht (Homonymie)

**Liicht** ass:

* e Synonym fir Luucht
* eng Zort Fënster (Kellerliicht, Späicherliicht an Daachliicht)
* déi ganz schmuel Moundséchel bei Neiliicht an Alliicht
## Kuckt och
* Éischt Liicht
(27) Euterpe

Den **(27) Euterpe** ass en Asteroid vun der Haaptceinture.

Den Objet gouf den 8. November 1853 vum John Russell Hind entdeckt an no der Mus vun der lyrescher Dichtung an dem Flüttespill, der Euterpe genannt.

Den Asteoid beweegt sech op enger Distanz vun 1,9 (Perihel) bis 2,8 (Aphel) AE an 3,6 Joer ëm d'Sonn. D'Bunn steet 1,6° schréi zu der Ekliptik an d'Bunnexzentrizitéit ass 0,17.

Den Euterpe ass onreegelméisseg geformt an huet en Duerchmiesser vun zirka 124 × 75&nbsp;Kilometer. En huet eng relativ hell, silikatesch Uewerfläch mat enger Albedo vun 0,16.

## Aspekter

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
* Haaptasteroidenceinture

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank: (27) Euterpe
(28) Bellona

Den **(28) Bellona** ass en Asteroid vun der Haaptceinture.

Den Objet gouf den 1. Mäerz 1854 vum Karl Theodor Robert Luther am Observatoire Düsseldorf entdeckt. Den Himmelskierper gouf no der réimescher Krichsgëttin Bellona, aus der réimescher Mythologie, genannt.

Den Asteroid Bellona huet en Duerchmiesser vun 121 Kilometer. En huet eng hell silikaträich Uewerfläch mat enger Albedo vun 0,18.

A ronn 15 Stonnen an 42 Minutte rotéiert hien ëm seng eegen Achs.

## Aspekter

* Lëscht vun den Asteroiden
* Haaptasteroidenceinture

## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank: (28) Bellona
Kompott

**Kompott** ass eng Aart Gebeess an e séisse Plat aus Uebst, dat gekacht oder agemaach ginn ass. Och aus Geméis, wéi zum Beispill Rubbarb, kann ee Kompott maachen.

Ursprénglech war de Kompott e Plat bei dem - am Géigesaz zum gewéinleche Gebeess - d'Uebst (ganz oder a Stécker) och nom Kache seng Form nach méi oder manner behalen huet.

## Zoubereedung

Kompott gëtt aus ganzem Uebst oder aus Uebst a Stécker gemaach, beispillsweis aus Aprikosen, Pijen, Bieren, Kiischten, Quetschen oder Äppel. Déi ginn an enger Flëssegkeet (Waasser, Sirup, Fruuchstaaft oder Wäin) lues gekacht. Meeschtens kommen nach Gewierzer wéi Kanéil, Vanill, Zitroun, Korënten oder Neelcheskäpp derbäi. De Kompott ka frësch waarm oder kal zerwéiert ginn, oder a Glieser agekacht ginn.

De Kompott gëtt dacks als Dessert zerwéiert, wéi dat zum Beispill a Frankräich dacks de Fall ass, oder als Begleedung fir en anere séissen oder net-séisse Plat (zum Beispill Fleesch).

## Um Spaweck
Miel

**Miel** ass e Polver, dat duerch d'Muele vun de Kären entsteet. Miel kann een zum Beispill mat de Kärenzorte Weess, Spelz, Kar, Huewer, Geescht, Hirse, Mais a Räis produzéieren. 

Miel gëtt fir d'Preparatioun vun ville Liewensmëttel a Platen benotzt, dorënner Brout, Nuddelen, a Kuch a Kichelcher, awer och fir vegetaresch Platen a fir d'Kache mat Fleesch.

D'Maschinn, mat där een d'Kären zu Miel transforméiert, ass d'Millen.

## Kuckt och
* Seemiel
Korënt

**Korënten**, **Korinten** oder **Rosénge** sinn déi gedréchent Friichte vun der Drauf. Hir Haut ass goldgiel bis donkelbrong. Am Lëtzebuergesche ginn d'Begrëffer "Roséngen" a "Korënten" sou gutt wéi ëmmer als Synonym benotzt, fir richteg muss een awer ënnerscheeden tëscht:
* *Rosénge* sinn däischter Dréchefriichten mat méi Kären
* *Sultanine* si méi grouss wéi Rosénge a si sinn hell, hunn eng dënn Schuel a keng Kären; ursprénglech goufe si aus der Sultan-Drauf gewonnen
* *Korënte* si mof-schwaarz Dréchefriichten ouni Kären, déi aus der Korinthiaki-Drauf gewonne ginn
* *Zibebe* ginn am däitschsproochege Raum déi grouss Drauwe genannt, déi nach um Stack gedréchent ginn a Kären hunn.

Net all Drauwen eegne sech fir d'Produktioun vu Korënten. D'Drauwe ginn zeideg gepléckt an duerno gedréchent. Traditionell gi se entweeder direkt an der Sonn oder op enger Plaz gedréchent, déi waarm a gutt duerchlëft ass an am Schiet läit. Nom d'Dréchne läit d'Reschtfiichtegkeet herno nach bei 15-25%.

## Kuckt och
* Korëntekuch
Henri vu Gent

Den **Henri vu Gent** (fr: *Henri de Gand*, nl: *Hendrik van Gent*, la: *Henricus Gandavensis, Gandavo* oder *de Gandavo, Gandavensis, Gandensis*), gebuer zirka 1217 zu oder bei Gent a gestuerwen den 29. Juni oder den 8. September 1293 zu Tournai oder Paräis, war e Kanoniker an Archidiakon vun Tournai. 

Hie war e scholastesche Philosoph, och als ***Doctor Solennis*** bekannt.

## Wierker (Auswiel)
* *Quodlibeta Theologica*
* *Summa theologiae*
* *Opera Omnia* (als Henrici de Gandavo)
Safi al-Din al-Urmawi

De **Safi al-Din al-Urmawi** (op Persesch: صفی‌الدین ارموی) oder **Safi ad-Din Abd al-Mu'min bin Yusuf bin Fachir al-Urmawi al-Baghdadi** (op Arabesch: صفي الدين عبد المؤمن بن يوسف بن فاخر الأرموي البغدادي), gebuer zirka 1216 zu Urmia oder Baghdad a gestuerwen den 28. Januar 1294 zu Baghdad, war e persesch an arabesche Museker a Musekstheoretiker. Hien huet fir dem Haff vum Kalif geschafft.

## Wierker (Auswiel)
# كتاب الأدوار ويعد من أنفس كتب الموسيقى العربية 
# الرسالة الشرقية وقد ألفها بعد سقوط بغداد على يد هولاكو 

## Um Spaweck
Al-Waqasi

Den **Al-Waqasi** oder **Abū-l-Walid Hišam ibn Ahmad al Kinanī Al-Waqqašī**, gebuer 1017 bei Toledo, a gestuerwen den 23. Juni 1096 zu Denia, war e maureschen (spuenesch-arabeschen) Faqîh, Grammatiker, Wëssenschaftler, Historiker an Dichter.

Hie war den Auteur vu méi wéi 15 Wierker. Den Al-Waqasi gouf als e Savant (*Geléierten*) consideréiert.
Nguyễn

**Nguyen**, op Vietnameesesch **Nguyễn** (阮 an aler Schrëft), ass dee geleefegste Familljennumm vu Leit mat vietnameeseschen Originnen. Et gëtt geschat, datt tëscht 40% a 70% vun de Vietnameese sou heeschen.

Nguyễn gëtt a klassescher Schrëft 阮 geschriwwen, wat eng Zort Leier duerstellt, déi d'Chineese Ruan nennen. Et gëtt ënnerschiddlech ausgeschwat:
* op Mandarin: Ruǎn /ʐwan˧˩˦/.
* op Kantonesesch: Yuen /jyːn˨˥/.
* op Schanghaiesch: Gnieuh /ɲɥø¹³/.
* op Vietnameesesch: Nguyễn /ŋwiən˧ˀ˥/.

Nguyen ass dee 7.-heefegsten Numm an Australien, an zu Melbourne, no Smith, esouguer deen 2.-heefegsten. Och zu Montréal ass et deen 2.-heefegsten Numm. A Frankräich kënnt en op der 54. Plaz, an an Tschechien op der 85. Zu Lëtzebuerg stoung en 2020 34-mol am Telefonsbuch.

## Um Spaweck
*Originn vun den Nimm Ruan, Yuen, Nguyen
Al-Tughrai

De **Mu'ayyad al-Din Abu Isma'il al-Husayn ibn Ali al-Tughra'i**, och alt **Al-Tughrai**, oder **Al-Toghrai** genannt (op Persesch: اسماعیل طغرایی اسپهانی, op Arabesch: العميد فخر الكتاب أبو إسماعيل الحسين بن علي بن محمد بن عبد الصمد الملقب مؤيد الدين), gebuer 1061 zu Isfahan a gestuerwen zirka 1121, war e persesche Medezinner, Alchimist, Mystiker an Dichter.

Hie gouf mat senge Wierker iwwer d'Alchimie an d'Astronomie an och mat senge Gedichter, sougenannt *[[Dīwān (Dichtung)|Dīwānen]]*, bekannt. 1121 gouf hien higeriicht, well e beim Kampf ëm d'Nofolleg vum Emir op der falscher Säit stoung.
SpongeBob SquarePants

***SpongeBob SquarePants*** ass eng US-amerikanesch Dessins-animés-Serie déi 1998 vum Mieresbiolog an Trickfilmproduzent Stephen Hillenburg fir Nickelodeon kreéiert gouf.

Si erzielt d'Abenteuer vun engem anthropomorphe Schwamp (englesch: *sponge*) mat deem selwechten Numm, deen zesumme mat anere Mieresdéieren um Fong vum Mier an der Stad *Bikini Bottom* lieft.