open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
US-Monument vun Hermeton-sur-Meuse

D**'US-Monument** zu Hermeton-sur-Meuse erënnert un déi gefalen Zaldote vum 2. an. 3. Batailloun vum 60. US- Infantrieregiment vun der 9. Infantriedivisioun (1. US-Arméi). Op där Plaz, um lénksen Uwänner vun der Meuse, hunn déi amerikanesch Truppen, vum 25. September 1944 un, zwéin Deeg géint déi 2. Panzerdivisioun "Das Reich" gekämpft.

Monument besteet aus enger Stèle mat enger Tak op där d'Unitéiten opgezielt sinn déi ënner dem Kommandant Maj. Gen. J. Lawton Collins do mat den Däitsche gekämpft hunn, an no zwéin Deeg de Passage iwwer d'Meuse fräigemaach haten.
 
Nieft der Stèle steet e Sherman Firefly deen awer komescherweis mat enger 75&nbsp;mm Kanoun ekipéiert ass. Enn Abrëll 2012 gouf den Tanks ewechgeholl fir am Arméismusée restauréiert ze ginn. E koum uganks 2015 nees mat engem neien Ustrach an engem neie Kampfnumm zeréck op seng Plaz.
Armada de Chile

D**'Armada de Chile**, ofgekierzt **Armada Chilena** oder **AdCh**, ass d'Krichsmarinn vum Chile. Se huet 25.000 Zaldoten, 150 Schëffer an 52 Fligeren.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Alliance internationale de tourisme

D**'Alliance internationale de tourisme**, kuerz **AIT**, op Englesch **International Touring Alliance**, ass den eelsten Daachverband vun den Automobilsclibb an den Touring-Clibb mat Sëtz zu Genf an der Schwäiz. Am Joer 2002 hat d'AIT 140 Memberveräiner an 101 Länner.

D'Alliance internationale de tourisme gouf de 4. August 1898 zu Lëtzebuerg am Casino Luxembourg ënner dem Numm *Ligue internationale des associations touristes* (*L.I.A.T.*) gegrënnt. Den 30. Mee 1919 gouf d'Organisatioun op den haitegen Numm ëmbenannt.

## Um Spaweck
* Offiziellen Internetsite vun der AIT
Die Warte

***Die Warte / Perspectives***, allgemeng als d*Warte* bekannt, war eng kulturell Bäilag zur Dageszeitung Luxemburger Wort. Se hat d'Ënnertitele *Vue hebdomadaire sur les arts et les idées* an *Das Feuilleton im Luxemburger Wort*.

D*'Warte* koum gemenkerhand all Donneschdeg eraus an hat eng eege Redaktioun am Siège vu Saint-Paul, respektiv *Mediahuis Luxembourg*. Reegelméisseg Theeme ware Musek, Reportagen, Geschicht, Philosophie, Relioun, Literatur a Lyrik. Donieft gouf et nach Rubricken.

Als Nofollger vun *[[Die Rundschau]]*, déi tëscht 1933 an 1938 publizéiert gouf, huet den deemolege „Wort“-Redakter Pierre Grégoire, d'Warte gegrënnt; déi éischt Nummer ass Samschdes den 2. Oktober 1948 erauskomm. Déi lescht Editioun (Nr 2848) ass 77 Joer no der Grënnung, Donneschdes, den 18. Dezember 2025 publizéiert ginn. D'Redaktioun huet d'Ofschafe vun der Warte domat erkläert, datt d'"Kulturaarbecht, wéi d'Warte se verstanen huet, ni moudesch, ni haart war. Si huet sech op d'Substanz konzentréiert, net op Schlagzeilen. An awer hu sech d'Bedierfnesser an d'Behuele vun de Lieser geännert, deenen d'Mediewelt sech net verschléisse kann“.

*Die Warte* gouf 2026 mam neie Magasinn .kult ersat, dat vum 3. Januar 2026 un all éischte Samschdeg am Mount erauskënnt.
Marcel Rau

De **Marcel Rau**, gebuer den 20. Mäerz 1886 zu Bréissel, och do gestuerwen den 29. Juni 1966, war e belsche Medailleur a Sculpteur.

## Wierker
* Monument Generol Patton zu Baaschtnech
* Monument aux Pionniers zu Ixelles
* Monument vum Cavalier Antoine Fonck zu Thimister
Fernand Schons

De **Fernand Schons**, gebuer de 25. Mäerz 1933 um Wuermer Bierg, a gestuerwen den 21. Mäerz 1989 zu Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Moler.

Hien huet sech d'Molen als Autodidakt selwer bäibruecht. Vu Beruff war hie Wënzer.

Hien huet figurativ Biller gemoolt, virun allem vu Motiver vun der Musel, mä och floral Motiver, Déieren, Motiver vun der Sir....

## Eenzel-Ausstellungen
Dem Fernand Schons seng éischt Ausstellung war 1966 am Salon Courte-Kass zu Wuermer.

Duerno:
* 1968 Salon Courte-Kass zu Wuermer
* 1970 Salon La Toque Blanche Wuermer
* 1972 Salon La Toque Blanche Wuermer
* 1974 Salon La Toque Blanche Wuermer
* 1976 Centre Culturel Wuermer
* 1978 Centre Culturel Wuermer 
* 1980 Centre Culturel Wuermer 
* 1982 Centre Culturel Wuermer 
* 1984 Possenhaus Bech-Maacher
* 1985 Centre Culturel Wuermer
* 2001 Retrospektiv Fernand Schons zu Wuermer am Centre Culturel

## Gruppen-Ausstellungen
* 1975 Galerie La Chapelle, Munneref
* 1980 Art Contemporain Luxembourgeois Mondorf-les-Bains
* 1981 Possenhaus, Bech-Maacher
* 1983 Art Contemporain Luxembourgeois Mondorf-les-Bains
* 1984 Art Contemporain Luxembourgeois Mondorf-les-Bains
* 1985 Galerie Fred Becker Luxembourg
* 1986 Art Contemporain Luxembourgeois Mondorf-les-Bains
* 1987 Art Contemporain Luxembourgeois Mondorf-les-Bains
* 1988 Art Contemporain Luxembourgeois Mondorf-les-Bains
* 1989 Art Contemporain Luxembourgeois Mondorf-les-Bains 
* 2010 Aspects de l'Art Mosellan

## Literatur
* Lambert Herr, 1992, *Anthologie des Arts au Luxembourg*, Éditions É.Borschette, Lëtzebuerg, S. 346, ISBN 2-87982-034-0

## Um Spaweck

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Objectif Plein Emploi

**Objectif Plein Emploi asbl** (OPE) ass den 1. Januar 1999 vun de Verantwortleche vun "Action Sociale pour Jeunes" (ASJ) an Zesummenaarbecht mam OGB-L gegrënnt ginn. Den haitege Verwaltungsrot setzt sech aus 6 Memberen zesummen: dem President (John Castegnaro ass 2012 verscheet), dem Vizepresident Henri Welschbillig, dem Tresorier Walter Gatti, der Sekretärin Marie-Thérèse Sannipoli an den zwéin delegéierten Administrateuren Romain Biever a Romain Binsfeld.

## Netzwierk
2012 ass OPE en Netzwierk vun 31 lokalen (CIGL), regionalen (CIGR) a sektoriellen (CIGS) Associatiounen, verdeelt iwwer 54 Gemengen. An de CIG schaffen ëm déi 1000 Salariéen an hir Verwaltungsréit setze sech aus 400 Benevolen zesummen.
 
## Aktivitéiten
D'Aktivitéite vum OPE berouen op de Prinziper vun der Solidarwirtschaft. All d'Projeten hunn als Zil d'Verbesserung vun der Liewensqualitéit vun de Bierger. Déi verschidden Aktivitéitsberäicher sinn: 
* Dynamiséierung vun der sozialer Kohesioun
* Sensibiliséierung fir responsabel Consommatioun
* Fërderung vun enger participativer Fräizäitgestaltung
* Valorisatioun vum Liewensëmfeld
* Recherche an Aktioun
* Mise en place vun enger Proximitéitskultur.

## Fonctionnement
OPE huet funktionéiert op Basis vun annuelle Konventioune mam Aarbechtsministère. No Disfonctionnementer um finanzielle Plang bei der Associatioun huet den Aarbechtsminister de 25. Abrëll 2013 decidéiert mat direktem Effet all Relatioune mam OPE opzehalen.

## Um Spaweck
* ope.lu
Lara Stone

D**'Lara Catherina Stone**, gebuer den 20. Dezember 1983 zu Geldrop, ass en hollännescht Model.

Vum 19. Februar 2010 un ass si op der éischter Plaz vun der *Top 50 Models Women* Ranglëscht vu models.com.

## Um Spaweck
EXOSAT

**EXOSAT** (**''E**uropean **X**-Ray **O**bservatory **Sat**ellite'') war den éischte Röntgen-Observatoire vun der europäescher Raumfaartagentur. Den Haaptoptrag krut déi däitsch Firma Messerschmitt-Bölkow-Blohm.

EXOSAT sollt als éischte Wëssenschaftssatellit mat der deemools neier europäescher Rakéit Ariane 1 gestart ginn. Gestart ass si dann de 26. Mee 1983 awer mat enger Delta-3914-Rakéit vun der Raumfaartgare Vandenberg an den USA an eng héichexzentresch Äerdëmlafbunn tëscht 347&nbsp;km an 191.709&nbsp;km Héicht an 72,5° Equatorschréi. D'Ëmlafzäit war 90,6 Stonnen. EXOSAT war bis zum Ausfall vun der Lagereegelung den 9. Abrëll 1986 a Betrib a war de 6. Mee 1986 nees an d'Äerdatmosphär agetrueden.

EXOSAT hat dräi gläich ausgeriichte Instrumenter fir d'Energieberäicher 0,05–2,5&nbsp;keV, 2–20&nbsp;keV an 1–50&nbsp;keV. Duerch déi besonnesch Ëmlafbunn ware laang, onënnerbrachen Observatioune vu verännerlechen Objete méiglech. Bedeckunge vu Röntgenquellen duerch den Äerdmound goufen ausgenotzt, fir déi méi genee ze lokaliséieren an hir Struktur besser wéi an der Teleskopopléisung bestëmmen ze kënnen.

EXOSAT hat quasiperiodesch Hellegkeetsschwankungen a Röntgenduebelstären entdeckt an am Ganzen 1.780 Observatioune vu Röntgenquellen, wéi aktiv galaktesch Käre, d'Coronae vu Stären, wäiss Zwergen, verännerlech Stären, Galaxiëkéip a Supernovaiwwerreschter gemaach.

## Um Spaweck
*  ESA: EXOSAT
*  NASA: EXOSAT
* Web Achive: PDF (64 kB) PDF vun der ESA iwwer EXOSAT (189 kB)
## Kuckt och
Joël Séria

De **Joël Séria**, gebuer den 13. Abrëll 1936 zu Angers, ass e franséische Schauspiller, Dréibuchauteur a Filmregisseur.

## Filmographie
### Kino
#### als Regisseur
* 1969: *Shadow*, Kuerzfilm
* 1970: *[[Mais ne nous délivrez pas du mal]]* - Haaptateuren: Jeanne Goupil, Catherine Wagener
* 1973: *[[Charlie et ses deux nénettes]]* - Haaptateuren: Serge Sauvion, Jeanne Goupil
* 1975: *[[Les galettes de Pont-Aven]]* - Haaptateuren: Jean-Pierre Marielle, Jeanne Goupil
* 1976: *[[Marie-poupée]]* - Haaptateuren: André Dussollier, Jeanne Goupil
* 1977: *[[...Comme la lune]]* - Haaptateuren: Jean-Pierre Marielle, Sophie Daumier
* 1981: *[[San-Antonio ne pense qu'à ça]]* - Haaptateuren: Philippe Gasté, Jeanne Goupil, Pierre Doris
* 1987: *[[Les deux crocodiles]]* - Haaptateuren: Jean-Pierre Marielle, Jean Carmet
* 2010: *[[Mumu]]* - Haaptateuren: Sylvie Testud, Jean-François Balmer

## Um Spaweck
Jeanne Goupil

D**'Jeanne Goupil**, gebuer de 4. Abrëll 1950 zu Soisy-sous-Montmorency, ass eng franséisch Schauspillerin.

## Filmer
### Kino
* 1970: *[[Mais ne nous délivrez pas du mal]]*, vum Joël Séria
* 1971: *Camille ou la comédie catastrophique*, vum Claude Miller
* 1972: *On n'arrête pas le printemps*, vum René Gilson
* 1973: *[[Charlie et ses deux nénettes]]*, vum Joël Séria
* 1975: *[[Les galettes de Pont-Aven]]*, vum Joël Séria
* 1976: *[[Marie-poupée]]*, vum Joël Séria
* 1981: *[[Un assassin qui passe]]*, vum Michel Vianey
* 1981: *[[San-Antonio ne pense qu'à ça]]*, vum Joël Séria
* 1982: *Paradis pour tous*, vum Alain Jessua
* 1994: *[[L'appât (Film, 1995)|L'appât]]*, vum Bertrand Tavernier
* 2007: *Le fils de l'épicier*, vum Éric Guirado
* 2016: *Sélection officielle*, vum Jacques Richard
* 2018: *I Feel Good*, vum Benoît Delépine a Gustave Kervern

## Um Spaweck
Grouss Antillen

D**'Grouss Antille** sinn eng Inselgrupp an der Karibik. Et handelt sech dobäi ëm d'Insele Kuba, Hispaniola (Haiti an d'Dominikanesch Republik), Jamaika a Puerto Rico.

## Um Spaweck
Skrillex

De **Sonny John Moore**, gebuer de 15. Januar 1988 zu Los Angeles, besser bekannt ënner sengem Kënschtlernumm **Skrillex**, ass en US-amerikaneschen DJ a Museksproduzent an der Beräicher Dubstep, Brostep an Electro, souwéi fréiere Frontsänger vun der Band From First to Last.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
DJ

En **DJ**, vum engleschen *disc jockey*, ass eng Persoun, déi opgeholle Musek auswielt an engem Publikum virspillt. De Medium, mat deem den DJ schafft, hänkt vu senge Preferenzen of (z.&nbsp;B. Schallplacken, CDen oder Computerfichieren).

## Um Spaweck
Jim Parsons

Den **James Joseph „Jim“ Parsons**, gebuer de 24. Mäerz 1973 zu Houston am Texas, ass en US-amerikanesche Schauspiller. Bekannt gouf en duerch seng Roll als *Dr. Dr. Sheldon Lee Cooper* an der CBS-Sitcom *[[The Big Bang Theory]]*.

## Liewen a Leeschtungen
De Parsons ass zu Houston am Texas grouss ginn, wou e schonn am éischte Schouljoer mat der Schauspillerei ugefaangen huet. No der Schoul huet e fir d'éischt op der University of Houston e Schauspill-Studium ugefaangen, dat en dann op der University of San Diego mat Erfolleg ofgeschloss huet. Souwuel zu Houston, wéi och zu San Diego huet en u verschiddenen Theater-Produktioune matgewierkt. Duerno ass en op New York gaange fir do weider senger Schauspill-Carrière nozegoen.

Seng éischt Fernseeroll krut de Parsons 2003 an der Serie *Ed*, wourop en nach eng Rei kleng Rollen a Fernsee- a Kinofilmer krut. An der Fernseeserie *Judging Amy* ass en 2004 an 2005 a siwe Follgen opgetrueden. Zanter 2007 spillt en d'Haaptroll vun der Sitcom *The Big Bang Theory*, déi vu CBS produzéiert gëtt. Zesumme mam Johnny Galecki hat en 2009 e Gaaschtoptrëtt an der Zeechentrickserie *[[Family Guy]]* jeeweils an hire Rollen aus *The Big Bang Theory*.

Fir seng Roll als *Sheldon Cooper* gouf en 2009 fir d'éischt fir den Emmy als beschten Haaptacteur an enger Comedyserie nominéiert, 2010 an 2011 huet en de Präis gewonnen. 2011 huet en och e Golden Globe gewonnen.

## Um Spaweck

* CBS-Biographie
Ellingen

**Ellingen** ass: 
* den Numm vun enger Stad a Bayern: Ellingen (Bayern)
* den däitschen Numm vun der lëtzebuergescher Uertschaft Elleng
Langrenus (Moundkrater)

De **Langrenus** ass en Aschlagkrater op der südëstlecher Hemisphär vun der viischter Äerdmoundsäit ëstlech vum Mare Fecunditatis. E gouf nom belsche Mathematiker an Astronom Michael Florent van Langren (1598-1675) genannt.

De Krater huet en Duerchmiesser vu ronn 132&nbsp;km an huet en Zentralbierg.

## [[Niewekrater]]en

## Um Spaweck
* SkyTrip: Langrenus
* Krater Langrenus am "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon" Bild: iv_184_h1
Giulio Petroni

Den **Giulio Petroni**, gebuer den 21. September 1917 zu Roum, a gestuerwen den 31. Januar 2010 zu Roum, war en italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur. 
## Filmer
### als Regisseur
* 1959: *La cento chilometri*, mam Massimo Girotti a Riccardo Garrone
* 1960: *I piaceri dello scapolo*, mam Sylva Koscina a Mario Carotenuto
* 1963: *I soliti rapinatori a Milano*, mam Maurizio Arena an Dominique Boschero
* 1966: *Una domenica d'estate*, mam Jean-Pierre Aumont a Karin Baal
* 1967: *[[Da uomo a uomo]]*, mam Lee Van Cleef an John Phillip Law
* 1968: *Tepepa*, mam Tomás Milián an Orson Welles
* 1968: *… e per tetto un cielo di stelle*, mam Giuliano Gemma a Mario Adorf
* 1969: *La notte dei serpenti*, mam Magda Konopka an Chelo Alonso
* 1971: *Non commettere atti impuri*, mam Barbara Bouchet a Claudio Gora
* 1972: *La vita, a volte, è molto dura, vero Provvidenza?*, mam Tomás Milián an Janet Agren
* 1973: *Crescete e moltiplicatevi*, mam Francesca Romana Coluzzi a Raymond Pellegrin
* 1975: *Labbra di lurido blu*, mam Lisa Gastoni an Jeremy Kemp
* 1978: *La profezia*, mam Marisa Mell a Lou Castel 
* 1988: *Il rivale*, mam Néstor Garay

### als Dréibuchauteur
* 1959: *La cento chilometri*
* 1960: *I piaceri dello scapolo*
* 1968: *Tepepa*
* 1969: *La notte dei serpenti* 
* 1971: *Non commettere atti impuri*
* 1972: *La vita, a volte, è molto dura, vero Provvidenza?*, mam 
* 1973: *Crescete e moltiplicatevi*
* 1975: *Ci risiamo, vero Provvidenza?*, vum Alberto De Martino mam Tomás Milián a Carole André
* 1975: *Labbra di lurido blu* 
* 1978: *La profezia* 
* 1988: *Il rivale*

## Um Spaweck
Ed Fury

Den **Ed Fury**, gebuer als *Edmund Holovchik* de 6. Juni 1928, ass en US-amerikanesche Bodybuilder a Schauspiller.

## Filmer
### Kino
* 1946: *Because of Him*, vum Richard Wallace mam Deanna Durbin an Charles Laughton 
* 1953: *All Ashore*, vum Richard Quine mam Mickey Rooney 
* 1953: *Abott and Costello Go to Mars*, vum Charles Lamont mam Bud Abbott a Lou Costello
* 1953: *[[Gentlemen Prefer Blondes (Film 1953)|Gentlemen Prefer Blondes]]*, vum Howard Hawks mam Jane Russell a Marilyn Monroe
* 1953: *Island in the Sky*, vum William A. Wellman mam John Wayne a Lloyd Nolan
* 1953: *The Eddie Cantor Story*, vum Alfred E. Green mam Keefe Brasselle an Arthur Franz
* 1954: *The Great Diamond Robbery*, vum Robert Z. Leonard mam Red Skelton a Kurt Kasznar
* 1954: *The Student Prince*, vum Richard Thorpe mam Ann Blyth an Edmund Purdom
* 1954: *[[Demetrius and the Gladiators]]*, vum Delmer Daves mam Victor Mature a Susan Hayward
* 1954: *Athena*, vum Richard Thorpe mam Jane Powell an Debbie Reynolds
* 1954: *[[Hell and High Water (Film 1954)|Hell and High Water]]* vum Samuel Fuller mam Richard Widmark a Bella Darvi
* 1954: *[[The Country Girl]]*, vum George Seaton mam Bing Crosby a Grace Kelly
* 1955: *Female on the Beach*, vum Joseph Pevney mam Joan Crawford a Jeff Chandler
* 1955: *[[I Died a Thousand Times]]*, vum Stuart Heisler mam Jack Palance a Shelley Winters
* 1956: *Raw Edge*, vum John Sherwood mam Marilyn Monroe an Don Murray
* 1956: *Bus Stop*, vum Joshua Logan mam Rory Calhoun an Yvonne De Carlo
* 1956: *The Wild Women of Wongo*, vum James L. Wolcott 
* 1958: *South Pacific*, vum Joshua Logan mam Rossano Brazzi a Mitzi Gaynor
* 1960: *[[La regina delle Amazzoni]]*, vum Vittorio Sala mam Rod Taylor an Gianna Maria Canale
* 1961: *[[Ursus (Film 1961)|Ursus]]*, vum Carlo Campogalliani mam Cristina Gaioni a Moira Orfei
* 1961: *[[Le sette sfide]]*, vum Primo Zeglio mam Elaine Stewart a Roldano Lupi 
* 1962: *[[Ursus nella valle dei leoni]]*, vum Carlo Ludovico Bragaglia mam Moira Orfei an Alberto Lupo
* 1962: *[[Maciste contro lo sceicco (Film 1962)|Maciste contro lo sceicco]]*, vum Domenico Paolella mam Erno Crisa a Piero Lulli
* 1963: *[[Ursus nella terra di fuoco]]*, vum Giorgio Simonelli mam Claudia Mori
* 1996: *Dinosaur Valley Girls*, vum Donald F. Glut

### TV
* 1973: *Letters from Three Lovers*, vum John Erman mam June Allyson a Juliet Mills
* 1978: *Desperate Women*, vum Earl Bellamy mam Ronee Blakley

## Um Spaweck
* Den Ed Fury bei Brian's Drive-In-Theatre
Die Rundschau

***Die Rundschau. Beilage des 'Luxemburger Wort' für Literatur, Kunst u. Wissenschaft*** war vun 1933 bis 1938 eng kulturell Beilag vum *[[Luxemburger Wort]]*. Si gouf vum “Wort”-Redakter Jean-Baptiste Esch an d'Liewe geruff. Déi éischt Nummer koum den 3. Januar 1933 eraus, an déi lescht den 29. November 1938.

Vum 13. Dezember 1938 u gouf d**Rundschau'' duerch d'Beilag ''“Letzebuerg”. Blätter für nationales Leben / Revue d'action nationale'', déi méi patriotesch orientéiert war, ersat. Déi lescht Nummer dovun ass de 7. Mee 1940 erauskomm.

D**Rundschau* gëllt als de Virleefer vun der *Warte*.

== Kuckt och ==
* [[Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg]]

== Literatur ==
*Lenners, P., 1998. *50 Jahre "Warte"!: am 2. Oktober 1948 erschien die erste Nummer der kulturellen Beilage des “Luxemburger Wort”.'' In: Die Warte. - Luxembourg. - Année 51(1998), n° 27 = n° 1858 (1. Oktober), S. [1].
Ibeeresch Hallefinsel

**Ibeeresch Hallefinsel** gëtt deen Deel vun Europa genannt, dee südwestlech vun de Pyrenäen läit.

## Geographie
D'Ibeeresch Hallefinsel stéisst am Süden an am Südosten un d'Mëttelmier, am Süden, Südwesten an am Norden un den Atlantik an am Nordosten un d'Biergkette vun de Pyrenäen, déi d'Grenz tëscht Spuenien a Frankräich mécht.

D'Strooss vu Gibraltar trennt d'Ibeeresch Hallefinsel vun Afrika.

Hautdesdaags begräift d'Hallefinsel d'Staaten:
* Spuenien
* Portugal
* Andorra

an dat brittescht Iwwerséigebitt Gibraltar.

## Um Spaweck
Verbindung E40-E25

D**'Verbindung E40-E25** ass eng Autobunn um Territoire vun der Stad Léck. Wann et vum Konzept hier, a wéinst dem Bau mat nëmmen zwou Piste vun 3,5 Meter, éischter eng Stadautobunn ass, sou ass et dach e wichtegt Glidd am Netz vun de wallouneschen an europäeschen Autobunnen, well duerch hire Bau dat lescht Autobunnsstéck dat op der Streck Amsterdam - Mailand gefeelt huet, realiséiert gouf.

Well se no laanscht den Zentrum vu Léck féiert, an en Uschloss un déi nei TGV's Gare sollt hunn, hunn e ganze Pak Contraintë misse mat a Kaf geholl ginn, an et hu schwiereg technesch Problemer misse geléist ginn. Fir dat knapps 4&nbsp;km laangt Stéck, dat d'E25 / A26 zu Chênée mat der Penetrante A 602, an doriwwer eraus mat der E40 / A3 um Verdeeler Loncin verbënnt, hunn e ganze Koup Konschtbauten an nei Amenagementer oder Vergréisserunge misse realiséiert ginn, dovun:
* 3 Verdeeler: Verdeeler *Guillemins*, Verdeeler *Tilleuls* a Verdeeler *Grosses Battes*. 
* 4 Tunnellen: Tunnel vu Cointe, Tunnel vu Kinkempois, Tunnel op de Grosses Battes an en Tunnel op den *18 Arcades*
* 2 Brécken um Tracé: Pont de Liège am Val-Benoît iwwer d'Meuse an d' Bréck Sauheid iwwer d'Ourthe 
* Iwwer der Autobunn: 1 Bréck als Accès fir de Parking vun der Gare, de Pont de l'Observatoire och nach Calatravabréck genannt an d'Foussgängerbréck am Quartier *Tilleuls*. 
* Nieft der Autobunn: D'Passerelle des Aguesses, fir eng Bréck iwwer dem Ourthe-Kanal déi ewechgerappt gouf, z'ersetzen.
* Fir de Bau vun der 480 m laanger *Tranchée ouverte* zu Angleur gouf den Ourthe-Kanal deen do gelaf ass, dréchegeluecht an eng ronn 50 m no riets deplacéiert. 
## Literatur
*Deru, Jean-Luc; E40-E25, souvenirs d'une liaison. Eng fotografesch Dokumentation vun den Aarbechten.
Kulturzentrum Kinneksbond

De **Kulturzentrum Kinneksbond** (Kinneksbond, Centre culturel Mamer) ass en Zentrum fir klassesch, modern an zäitgenëssesch Konscht an de Beräicher Musek, Theater, Danz, Artistik a Literatur zu Mamer.

Den Zentrum läit op der Areler Strooss (N6), net wäit vum Rond-point.

De Kulturzentrum Kinneksbond ass den 30. an 31. Oktober 2010 vun der Kulturministesch Octavie Modert ageweit ginn.

Et ass de Sëtz vum Orchestre de chambre du Luxembourg, der Harmonie Gemeng Mamer an der Museksschoul vun der Union Grand-Duc Adolphe (UGDA).

De Kinneksbond huet e grousse Sall, dee mat Still maximal 433 Leit faasst. En ass technesch ganz usprochsvoll ageriicht an huet eng gutt Akustik. D'Bün huet eng variabel Gréisst vun 139 bis 265 m².

Ausserdeem gëtt et nach e Proufsall vun 265 m², véier schalldicht Raim vun 32 – 75 m² an am Keller eng Galerie vun 175 m².

## Direkteren
* Sylvie Martin (2010 - 2014)
* Jérôme Konen (zanter Mee 2015)

## Den Ursprong vum Numm
„Bond” kënnt vum alhoudäitschen „biwand“: eppes wat sech ronderëm schlängelt, en Terrain dee ronderëm agepercht ass. De Kinneksbond war deemno en Terrain, ursprénglech warscheinlech en agezéngte Päsch, deen der Kroun gehéiert huet. Den Numm *Kinneksbond* huet sech iwwer de ganze Flouer gezunn an et bestinn haut nach Flouernimm déi sech drop bezéien: *Kinneksbond, bei Kinneksbond, ënnert Kinneksbond.*

Am Joer 1842 hunn der Kroun, dem deemolege Kinnek vun Holland a Groussherzog vu Lëtzebuerg, Wëllem II., ronn 51 Ar Terrainen zu Mamer gehéiert: e Gaart am Duerf, Wisen op der *Lösperwies*, eng Plaz an en Aker op *Oberstbirel*, an och nach eng Wiss *in den Wuosen*. 1849 goufe verschiddenen Terrainen un d*'Société des hauts-fourneaux* vu Bréissel an un de Schlasshär Friedrich François verkaaft. Dem Kinnek säi Verwalter *Baron Ziegesar* huet iwwerdeems dem Pierre Redlinger *aus Kéfesch* als Merci fir seng trei Déngschter e Stéck Land geschenkt.

## Um Spaweck

* Websäit vum Kulturzentrum Kinneksbond
* Offiziell Säit vun der Gemeng Mamer
* Websäit vun der Harmonie Gemeng Mamer
* Websäit vum Orchestre de Chambre Les Musiciens
* Websäit vun der UGDA Museksschoul
2-Propanol

**2-Propanol** (och iso-Propanol, oder iso-Propylalkohol, no der IUPAC **Propan-2-ol**) ass eng organesch Verbindung aus der Stoffklass vun den Alkoholen. Et ass deen einfachsten net-zyklesche sekundären Alkohol mat der Formel CH3CH2CH2OH. D'Hydroxylgrupp (OH-Grupp) ass déi funktionell Grupp vum Propan-2-ol a vun allen Alkoholen. En Isomer ass den 1-Propanol.

An der Industrie ass et e vill gebraucht Léisungsmëttel. Et ass och e gutt Desinfektiounsmëttel an e gëtt als Fraschtschutzmëttel gebraucht. Fir verschidden Applikatiounen ersetzt en de gëftege Methanol.

Den CAS-Numero ass .
Shoah

De Begrëff **Shoah** (hb: הַשׁוֹאָה - *ha'Schoah*) bedeit ‚Onheel‘ oder ‚grouss Katastroph‘; aner Transkriptiounen sinn **Shoa**, **Schoah** oder **Schoa**. En anere Begrëff ass Holocaust (gr: ὅλος - *holos*, „ganz, vollstänneg“ an καῦσις - *kausis*, „Brand, Verbrennung“) a bedeit *vollstännegt Brandaffer*. Gemengt ass den nationalsozialistische Vëlkermuerd un de Judden. De Begrëff *Holocaust* ass problematesch. D'Judde selwer schwätzen éischter vun der Shoah. 1951 huet Israel de *Yom Hashoah* („Shoah-Dag“) als nationale Gedenkdag fir d'Juddeverfollgung 1933–1945 agefouert.

## Shoah zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Nikloskapell zu Ollem

D**'Nikloskapell vun Ollem** war eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Mamerdall Saint-Christophe, zum Dekanat Lëtzebuerg an zu der Gemeng Kielen gehéiert huet; se ass zënter Enn 2020 entweit.

De Patréiner war den hellegen Niklos, deem säi Fest de 6. Dezember gefeiert gëtt.

Si steet am Uertskäer vun Ollem an engem Dräieck tëscht dem CR103 (rue de Capellen), dem CR103A (rue de Nospelt) an der rue de Kehlen. Direkt nieft der Kapell steet eng Schoul.

Den 3. Mee 2022 gouf si als Nationaalt Kulturierwe klasséiert.

## Geschicht
Zur fréierer Par Kielen hunn ausser der Nikloskapell vun Ollem och nach d'Parkierch vu Kielen gehéiert.

Am Gemengerot vum August 2020 huet de Gemengerot Guy Kohnen a senger Funktioun als President vun der lokaler Kierchefabréck matgedeelt, datt d'Kapell, déi der Gemeng gehéiert, zanter Januar 2020 net méi fir reliéis Zwecker benotzt gëtt an datt d'Prozedur vun der Entweiung ageleet gouf .

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Olmerbaach

D**'Olmerbaach**, op verschiddene Kaarten och als *Olembaach* agezeechent, ass eng Baach am Kanton Capellen an de Gemenge Kielen, Käerch a Mamer.

D'Olmerbaach huet hir Quell um Wandhaff um Flouer *Sëlberknapp* op enger Héicht vun 322 Meter. Vun do u leeft se haaptsächlech an ëstlecher Richtung laanscht d'Cap, Ollem a Kielen, fir südëstlech vu Kielen um Flouer *Ielen* op enger Héicht vun 296 Meter an d'Kielbaach ze lafen.

D'Olmerbaach ass 5,2&nbsp;km laang.
Chronologie vun de Moundmissiounen

Dës Lëscht notéiert chronologesch opgestallt all Raumsonden a bemannt Missiounen, déi mat dem Zil gestart goufen, den Äerdmound z'erreechen. Dobäi ginn och déi Missioune genannt, déi hiert Zil wéinst Feelfunktioun oder anere Grënn net erreecht hunn (Feelstart, mësslongene Bunnmanöver, Laanschtflich). Reng Feelstarte sinn ageklammert.
E Puer vun der Sowjetunioun gestart a feelgeschloe Mound-Missioune goufen (am Fall vum Erreeche vun der Äerdëmlafbunn) als Satellitte bezeechnet a kruten Decknimm aus der Sputnik- oder Kosmos-Serie. D'Sonden, déi net emol d'Äerdëmlafbunn erreecht hunn, krute vun der UdSSR keng offiziell Bezeechnung. Si droen dofir Bezeechnungen, déi vun internationalen Experten no der Startsequenz vergi ginn, wéi z.&nbsp;B. Luna 1964A.

De Grad vum Erfolleg ass an de follgende Faarwe markéiert:

-->|}

## Kuckt och

* Lëscht vun de kënschtlechen Objeten um Äerdmound
* Lëscht vun onbemannte Raumfaartmissiounen
* Chronologie vu Mars-Missiounen
* Chronologie vu Merkur-Missiounen
* Chronologie vu Venus-Missiounen

## Um Spaweck
* Onbemannt Missiounen zum Mound Deel 1
* Onbemannt Missiounen zum Mound Deel 2
*  NASA: Lunar Exploration Timeline
*  Overview of the Russian launches toward the Moon
Sophie Karbjinski

D**'Sophie Karbjinski**, gebuer den 10. September 1995 zu Berlin, ass eng däitsch Schauspillerin.

Hire groussen Duerchbroch hat si mat hirer Roll als *Emma Schubert* an der Serie „Emmas Chatroom“.

## Um Spaweck
Matilde Camus

D**'Aurora Matilde Gómez Camus**, gebuer de 26. September 1919 zu Santander, an och do gestuerwen den 28. Abrëll 2012, war eng spuenesch Schrëftstellerin.

## Wierker

* *Voces* (1969).
* *Vuelo de estrellas* (1969)
* *Manantial de amor* (1972).
* *Bestiario poético* (1973).
* *Templo del Alba* (1974).
* *Siempre amor* (1976).
* *Cancionero de Liébana* (1977).
* *Corcel en el tiempo* (1979).
* *Perfiles* (1980).
* *He seguido tus huellas* (1981).
* *Testigo de tu marcha* (1981).
* *Testimonio* (1982).
* *La preocupación de Miguel Ángel* (1982).
* *Tierra de palabras* (1983).
* *Coral montesino* (1983).
* *Raíz del recuerdo* (1984).
* *Cristales como enigmas* (1985).
* *Sin teclado de fiebre* (1986).
* *Santander en mi sentir* (1989).
* *Sin alcanzar la luz* (1989).
* *El color de mi cristal* (1990).
* *Tierra de mi Cantabria* (1991).
* *Amor dorado* (1993).
* *Ronda de azules* (1994).
* *Vuelo de la mente* (1995).
* *Reflexiones a medianoche* (1996).
* *Mundo interior* (1997).
* *Fuerza creativa* (1998).
* *Clamor del pensamiento* (1999).
* *Cancionero multicolor* (1999).
* *La estrellita Giroldina* (1999).
* *Prisma de emociones* (2000).
* *Vivir, soñar, sentir* (2005).
* *Cancionero de Liébana* (2006).
* *Motivos alicantinos*.
Mount Pleasant Radio Observatory

De **Mount Pleasant Radio Observatoire** ass eng astronomesch Fuerschungsarichtung vun der University of Tasmania iwwer Radioastronomie an Australien.

Si steet ronn 20 Kilometer ëstlech vun Hobart, der Haaptstad vun Tasmanien, op enger Héicht vun 42 Meter an huet zwéi Radioteleskopen, d'„Mount Pleasant Antenna“ mat 26 Meter Duerchmiesser an d'„Vela Antenna“ mat 14 Meter Duerchmiesser. Béid gehéieren och zum Australian Long Baseline Array.

## Kuckt och
Miley Cyrus

D**'Miley Ray Cyrus**, gebuer den 23. November 1992 zu Nashville am Tennessee als *Destiny Hope Cyrus*, ass eng US-amerikanesch Schauspillerin a Sängerin.

Hiren Duerchbroch hat se mat der Tëleesserie *[[Hannah Montana]]*, an där se d'Haaptroll spillt.

Als klengt Kand krut d'Miley Cyrus de Spëtznumm *Smiley*, well si dacks gelaacht huet. Aus "Smiley" huet sech iergendwann da "Miley" entwéckelt. Am Januar 2008 dann huet si hiren Numm offiziell vun *Destiny Hope Cyrus* a *Miley Ray Cyrus* ëmgeännert.

## Liewen

### Kandheet a Jugend
D'Miley Cyrus ass um Bauerenhaff vun hiren Elteren zu Thompson's Station (US-Bundesstaat Tennessee) opgewuess an ass do an d'Heritage Elementary/Middle School gaangen. Wärend hirer Schoulzäit war si am Cheerleader-Team Teneesee Allstars aktiv. Zanter 2005 lieft si mat hirer Famill zu Toluca Lake (Kalifornien). Si ass chrëschtlech opgewuess an ass 2005 an enger Kierch vun der Southern Baptist Convention gedeeft ginn.

### Privat
D'Miley Cyrus war vu Juni 2006 bis Dezember 2007 mam Nick Jonas an enger Bezéiung, wat si och 2008 offiziell an engem Interview bekannt gemaach huet. Am Juni 2009 huet si sech no néng Méint vum Model a Museker Justin Gaston getrennt. Zanter 2009 ass si mam Schauspiller Liam Hemsworth an enker Bezéiung, dee si beim Filmdréi vu *The Last Song* kennegeléiert huet. An der Tëschenzäit si s'och verloobt.

Am Mäerz 2009 huet si hir Biographie, *Miles to Go*, verëffentlecht.

## Discographie

### Albumen
* *Meet Miley Cyrus* - 2007
* *Breakout* - 2008
* *The Time of Our Lives* - 2009
* *Can't Be Tamed* - 2010
* *Bangerz* - 2013
* *Miley Cyrus & Her Dead Petz* - 2015
* *Younger Now* - 2017
* *She Is Coming* - 2019
**Plastic Hearts* - 2020
**Endless Summer Vacation* - 2023
**Something Beautiful* - 2025

### Singelen
* *See You Again* - 2007
* *Start All Over* - 2008
* *7 Things* - 2008
* *Fly on the Wall* - 2009
* *The Climb* - 2009
* *Party in the U.S.A.* - 2009
* *When I Look at You* - 2010
* *Can't Be Tamed* - 2010
* *Who Owns My Heart* - 2010
* *We Can't Stop -* 2013
* *Wrecking Ball -* 2013
* *Adore You -* 2013
* *Malibu -* 2017
* *Younger Now -* 2017

## Filmographie
* 1999: *Big Daddy*
* 2001-2003: *Doc (Tëleesserie)*
* 2003: *Big Fish*
* 2007: *High School Musical 2* (Cameo)
* 2008: *Hannah Montana & Miley Cyrus: Best of Both Worlds Concert*
* 2008: *Bolt (Penny, Stëmm)*
* 2009: *Hannah Montana: The Movie*
* 2010: *The Last Song*
* 2010: *Sex and the City 2*
* 2011: *Justin Bieber: Never Say Never*
* 2012: *LOL*
* 2012: *So Undercover*
* 2015: *The Night Before*
* 2015: *A Very Murray Christmas*
* 2016: *Crisis in Six Scenes*

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Jean Peters (Aulebäcker)

De **Jean Peters**, gebuer den 8. Dezember 1902 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 24. Mäerz 1980, war e lëtzebuergesche Modelleur an Aulebäcker.

1927 huet hie säin eegenen Atelier am Reckendall opgemaach.

1942 huet hie seng Meeschterprüfung als Aulebäcker gemaach.

Nieft verschiddene Behälteren an Telleren, huet hien Dausende vu Péckvillecher mat Nouspelter Toun hiergestallt.

## Literatur
* Kandel, Ed, 1981. *Jean Peters. 1902-1980* Am: *Syndycat d'Initiative Nospelt*, Broschür No 14, Ss. 10-12
* Kandel, Ed, 2022, *Wéi de Péckvillchen neigebuer gouf*, Die Warte, Luxemburger Wort, 08.12.2022, S. 14
Landung an der Raumfaart

Bei **Landungen an der [[Raumfaart]]** ënnerscheet een tëscht „haarder“ a „mëller“ Landung.

## Haart Landung
Als **haart Landung** bezeechent een den ongebremsten Opschlag vun engem Fluchkierper (Mound- oder Planéitesond) op der fester Uewerfläch vun engem Himmelskierper. An der Reegel gëtt de Fluchkierper dobäi zerstéiert a kann nëmme wärend der Zäit wou en am Gaang ass erofzefalen, Date liwweren. Penetratoren, déi och eng haart Landung mat nofollgendem Andréngen an den Himmelskierper funktiounsfäeg iwwerstinn, sinn an Entwécklung, éischt Tester waren nach net erfollegräich.

Bei den éischte Moundsonde vun den USA an der UdSSR (1958 bis ongeféier 1960) war méi dacks eng haart Landung um Äerdtrabant geplangt, mä heiansdo koum et dann awer zu engem Laanschtfluch. D'Genauegkeet vun de Rakéitestarten (Endvitesse a Richtung vun der ieweschter Rakéitestuf) war deemools eréischt e puer Promille a war fir d'Treffe mam Mound, op der gekrëmmter Bunn, net staark genuch.

D'Zil vun haarde Moundlandungen – deenen hire Géigendeel „mëll Landung“ genannt gouf – war ënner anerem:
* Weiderentwécklung vun der Raumfaarttechnik a genee Bunnmanöver
* Prestige- a Propagandaerfolleg (besonnesch op der Säit vun der Sowjetunioun an der Zäit vum Kale Krich) duerch d**Treffe'' vun engem distanzéierten Zil
* éischt Fuerschung vun Himmelskierper (z.&nbsp;B. Nofotoe vu [[Ranger 7]] bis [[Ranger 9|9]])
* Erfuerschung vun hirer [[Atmosphär]] a [[Magnéitfeld]]
* [[Impakter]]en an Ausléisung vu kënschtleche [[Moundbiewen]]
* Virbereedung vu spéidere „mëlle Landungen“
* Vun den [[1990]]er Joren un, onvollstänneg Bremsung resp. atmosphäresch Bremsung
* Ofsetze vun engem [[Penetrator (Raumsond)|Penetrator]] op engem [[Asteroid]] oder [[Koméit]].

== Mëll Landung ==
Bei der **mëller Landung*' gëtt d'Sond oder hiert speziellt Landeinstrument virum Opschlag ofgebremst resp. beim Opschlag selwer (z.&nbsp;B. duerch eng opbloosbar Verpackung) geschützt. Fir ofzebremse gi [[Bremsrakéite]]n oder bei disponibler [[Atmosphär]] [[Fallschierm]]er gebraucht. De Fluchkierper bleift intakt a kann op der Uewerfläch vum Himmelskierper Aufgaben erfëllen. Dofir ass déi mëll Landung déi favoriséiert Variant. Op der [[Venus (Planéit)|Venus]] gouf bei [[Lander]]e wéinst der dichter Atmosphär dacks de Fallschierm schonn a grousser Héicht ofgeworf an de Lander ass nëmmen duerch de Loftwiderstand gebremst mat ongeféier 30&nbsp;km/h op d'Uewerfläch opgeschloen.

== Kuckt och ==

* [[Atmosphärebremsung]]

== Literatur ==
* Marcus Tuner: *Auf der Suche nach dem Landeplatz*. Franckh, Stuttgart [[1967]].
* Rainer Maria Wallisfurth: *Russlands Weg zum Mond''. Econ, Düsseldorf 1964.

## Um Spaweck
* Planéitenerfuerschung mat Raumsonden
* sowjetescht Zond-Fuerschungsprogramm
Nikloskierch zu Lampech

D**'Nikloskierch zu Lampech** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Mess-Réibierg Sainte-Famille zum Dekanat Süden-West an zu der Gemeng Reckeng op der Mess gehéiert.

De Patréiner ass den hellegen Niklos, deem säi Fest de 6. Dezember gefeiert gëtt.

D'Kierch steet an der Mëtt vu Lampech op engem Terrain tëscht dem CR106 (*rue Centrale*), dem CR178 (*rue de Reckange*) an der *rue du Ruisseau*. Direkt nieft der Kierch ass de Kierfecht.

Op der Nordsäit vun der Kierch steet en aalt Weekräiz an zimmlech schlechtem Zoustand.

Uewen op der Westsäit (Agangssäit) vun der Kierch ass e Relief ubruecht mat enger Kroun, de Wope vun der Famill de Geisen, an engem laténgeschen Text mat der Joreszuel 1780.

Nieft dem Agank vun der Kierch ass eng Marberplack ubruecht zum Undenken un zwéi franséisch Zaldoten, engem Offizéier an engem Sergeant vum 4. Regiment vun de marokkanesche Spahis, déi do den 10. Mee 1940 gefall sinn.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Vun der Mess
* D'Fënstere vun der Kierch vu Lampech op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 


Fichier:HS20 Kierch Lampech.JPG|D'Nikloskierch vu Lampech
Fichier:HS20 Spahis Lampech.JPG|Erënnerungsplack un der Lampecher Kierch
Fichier:HS20 Kierch Lampech Detail.JPG|Relief vu 1780 op der Lampecher Kierch
Fichier:Weekräiz Lampech.jpg|Weekräiz bei der Lampecher Kierch
Atomny Iwan

**Atomny Iwan** (**Атомный Иван**, "Atom-Iwan") ass e russesche Film aus dem Joer 2012. E gouf de 27. September 2011 eng éischt Kéier zu London gewisen, ass awer eréischt den 29. Mäerz 2012 an de Kinoen ugelaf.

## Wourëms geet et am Film?
D'Tatjana an den Iwan si schonn zanter hirer Uniszäit eng Koppel, si schaffen zesummen an engem Atomkraaftwierk a liewen an der klenger Stad nieft dem Kraaftwierk. D'Tatjana ass ganz an hirer wëssenschaftlecher Karriär engagéiert, den Iwan dogéint empfënnt fir näischt richteg Ambitiounen, ausser fir d'Tatjana.

Well den Iwan him ze kannereg ass verléisst d'Tatjana hien a kritt dunn och prompt vum Arkadij, dee fir d'Theateropféierung fir d'Jubiläumsfeier vum Atomkraaftwierk zoustänneg ass, schéin Ae gemaach. Mä du mierkt d'Tatjana, datt hatt vum Iwan an aneren Ëmstänn ass.

## Soss
Finanzéiert gouf de Film vum russeschen Atomkonzern Rosatom.

## Um Spaweck
* Den Trailer vum Film
Moundsond

Als **Moundsond** gëtt eng Raumsond bezeechent, där hiert Zil (an der Reegel) d'wëssenschaftlech Erfuerschung vum Äerdmound ass. Dobäi gëtt ënnerscheet tëscht 
* Laanschtfluchsonden (virun allem Sonden an den éischte Jore vun der Raumfaart)
* Orbiter (déi op eng Moundëmlafbunn aschwenken) – Moundsatellitten
* Landesonden (kuckt och Mëll Landung)
* Moundrover (Roboter op Rieder fir sech um Mound ze deplacéieren).

Déi éischt erfollegräich Moundsonde waren déi dräi sowjetesch Luna-Missioune Luna 1–3, 1959, wouvun déi drëtt als éischt d'Moundrécksäit fotograféiert hat, an d'US-amerikanesch Pioneer 4 (1959). Déi siwe schonn 1958 gestart SU- an US-Sonden haten al versot, meeschtens duerch d'Explosioun vun der Drorakéit.

## Moundsonde mat neien Techniken
Raumfaartgeschicht an Astronomiegeschicht hate virun allem geschriwwen:
* d'Sonde Ranger 7–9 (1964/65), déi virun der haarder Landung éischt Nofotoe gefunkt hunn
* Luna 9 a Luna 10/11 (1966): éischt mëll Landung resp. Moundëmkreesung
* Lunar Orbiter 1–5 (ab 1966): éischt komplett selenographesch Kartéierung
* Surveyor 1–7 (1966–68), speziell Buedemënnersich a verschiddene Moundregiounen
* e puer Kosmos-Moundsonde vun der Serie 300
* déi bemannt Moundlandunge vum Apollo-Programm (1969–1972)
* d'Moundrover Lunochod 1 (1970/71) a Lunochod 2 (1973) vun de Sonde Luna 17 an 21, souwéi
* Luna 16, 20 a 24 (1970/72/76), éischt automatesch Réckféierung vu Moundgestengs (*„sample return“*)
* zwou US-Sonde vun der 1990er (Clementine a Lunar Prospector)
* an d'ESA-Sond SMART-1 (2003) – déi éischt mat Ionenundriff.

Mat Kaguya a Chang'e-1 waren 2007 fir hir éischt Kéier Japan a China um Mound; 2008 koum Indien mat Chandrayaan-1. Fir 2009 hat d'NASA de Lunar Reconnaissance Orbiter an de Penetrator LCROSS geplangt. Eng änlech Fuerschung huet déi russesch Luna-Glob-Missioun fir 2012 virgesinn.

## Um Spaweck
* Bernd Leitenberger: Unbemannte Missionen zum Mond (Deel 1)
* Bernd Leitenberger: Unbemannte Missionen zum Mond (Deel 2)

## Kuckt och

* Chronologie vun de Moundmissiounen
* Lëscht vun de kënschtlechen Objeten um Äerdmound
* Moundkaart
* Selenodesie
* Zond 3
Kulturzentrum Opderschmelz

De **Kulturzentrum Opderschmelz**, mam offiziellen Numm *Centre culturel régional Dudelange Opderschmelz* genannt, kuerz ODS, ass e multidisziplinäre Konschtzentrum zu Diddeleng. De Kulturzentrum Opderschmelz ass am selwechte Gebai wéi de Centre national de l'audiovisuel (CNA) mam Ciné Starlight an d'Diddelenger Museksschoul. Am Gebai ass och de Kulturservice vun der Stad Diddeleng ënnerbruecht, deen ënner anerem och fir d'Programmatioun vum Zentrum zoustänneg ass. Et ass och e Restaurant am Gebai.

Geographesch läit de Kulturzentrum Opderschmelz am südlechen Deel vun Diddeleng an der Rue du Centenaire.

Fir de Bau war den Architektebüro Paul Bretz zoustänneg.

De Kulturzentrum Opderschmelz ass Enn 2007 a Betrib geholl ginn. Den éischte Concert war de 17. November. Vum 8. bis de 15. Dezember war Porte Ouverte, woubäi de Publikum d'Geleeënheet hat, d'Gebai kennen ze léieren.

De grousse Sall huet eng maximal Capacitéit vun 280 Sëtzplazen (+180 um Balcon), respektiv 500 Stéiplazen, an ass mat der modernster Technik ausgerëscht.

De klenge Sall huet eng maximal Capacitéit vun 105 Sëtzplazen a gëtt fir d'Concourse vun der Musekschoul benotzt a fir méi kleng Concerte wou méi eng grouss Intimitéit erwënscht ass.

De Kulturzentrum bitt och Ateliere fir kënschtleresch Workshoppen ofzehalen. Ausserdeem gëtt et Prouf- a Versammlungssäll fir d'Harmonie Municipale an d'Harmonie Forge du Sud.

Vun 2008 un ass de Kulturzentrum Opderschmelz Matorganisator vum Zeltik-Festival mat keltescher Musek op der Jean-Fohrmann Plaz.

### Direktioun
* 2007 bis 2018: Danielle Igniti
* zanter 2019: John Rech

## Um Spaweck
* Websäit vum Kulturzentrum Opderschmelz
* Offiziell Säit vun der Gemeng Diddeleng
* Websäit vum Centre National de l'Audiovisuel
* Websäit vum Zeltik-Festival
Mierscher Theater

De **Mierscher Theater** (virum Oktober 2024: *Mierscher Kulturhaus*) ass e multidisziplinäre Kulturzenter zu Miersch deen der Mierscher Gemeng gehéiert. D'Gebai läit op N° 53 an der *rue Grande-Duchesse Charlotte* (CR102).

Den 18. Oktober 2003 gouf d'Asbl *[[Maison de la Culture Mersch]]* gegrënnt mam Optrag fir all Zort Konscht a Kulturen op lokalem, regionalem an nationalem Niveau ze fërderen an dat regionaalt Mierscher Kulturhaus z'exploitéieren an ze geréieren. De 4. Oktober 2024 gouf bei enger aussergewéinlecher Generalversammlung decidéiert fir d'Asbl an och d'Haus a "Mierscher Theater" ëmzebenennen.

D'"Matbewunner" am Gebai sinn d'Mierscher Geschichtsfrënn, d'Mierscher Musek, den FC Marisca Miersch deen do seng Vestiairen huet, gradewéi den *[[Nationale Jugendorchester Lëtzebuerg]]* (*Orchestre national des jeunes du Luxembourg*, ONJ).

## Gestioun
D'Programmatioun an d'Exploitatioun vum Mierscher Theater mécht eng Ekipp vun administrativen an technesche Mataarbechter ënnert der Leedung vum Direkter.

### Direkteren

## Kuckt och

* De Veräin Mierscher Theater

## Um Spaweck

* Websäit vum Mierscher Theater
* Offiziell Säit vun der Gemeng Miersch
Grigori Eduardowitsch Dobrygin

De **Grigori Eduardowitsch Dobrygin** (*Григорий Эдуардович Добрыгин*), gebuer de 17. Februar 1986 zu Petropawlowsk-Kamtschatski, ass e russeschen Theater- a Filmschauspiller.

## Filmographie
* 2009: Чёрная молния, als *Dima Maikow*
* 2010: Соло на минном поле
* 2010: Как я провёл этим летом, als *Pawel*
* 2010: Ахтамар
* 2011: Атомный Иван, als *Iwan*
* 2011: Bloodrop Капля Крови
* 2011: 4 дня в мае

## Gielercher
* 2010: Duerstellerpräis vun den Internationale Filmfestspiller Berlin fir "Как я провёл этим летом" (zesumme mam Sergei Puskepalis)
* 2011: MegaFon-Sonnerpräis "D'Zukunft hänkt vun Dir of" beim Präis vum Gëllenen Aadler vun der Russescher Filmakademie

## Um Spaweck
* Portrait bei Cosmopolitan Russland
Bingu wa Mutharika

De **Bingu wa Mutharika**, gebuer de 24. Februar 1934 zu Thyolo als *Ryson Webster Thom*, a gestuerwen de 5. Abrëll 2012 zu Lilongwe, war e malawesche Politiker a vun 2004 bis zu sengem Doud Staatspresident vu sengem Land.

De Mutharika, Jong vun engem Schoulmeeschter, huet op der University of Delhi Ekonomie studéiert.

No sengem Ofschloss goung hie bis 1978 an de malawesche Staatsdéngscht a fir d'Regierung vu Sambia schaffen. Duerno huet hie fir d'Vereenten Nationen, geschaff, wou en Direkter fir Handel an Entwécklungsfinanzéierung fir Afrika gouf.

Wéi den deemolege President Hastings Kamuzu Banda aner Parteien huet missen zouloosssn, huet de Mutharika d**United Democratic Front'' (UDF) matgegrënnt, déi 1994 d'Parlamentswale gewonnen huet.

1997 huet hie sech wéinst Meenungsverschiddenheete mam Parteipresident [[Bakili Muluzi]] vun der Partei gerennt a seng eege Partei, d**United Party'' (UP) gegrënnt. Well e mat dëser d'Presidentewale vun 1999 net konnt gewannen, huet hie se duerno opgeléist a sech nees der UDF ugeschloss. 2002 gouf hie Minister fir ekonomesch Planifikatioun an Entwécklung.

De 24. Mee 2004 huet hien d'Presidentschaftswale gewonnen, och wa bei de Walen zum Deel gefuddelt gouf. Och bei der Presidentschaftswale vum 19. Mee 2009 huet de Mutharika gewonnen. Seng Partei, d'Democratic Progressive Party (DPP) huet dobäi d'absolut Majoritéit am Parlament kritt.

Am Januar 2010 gouf hie fir ee Joer zum President vun der Afrikanescher Unioun gewielt.

## Um Spaweck
Pont de l'Observatoire

De **Pont de l'Observatoire** ass eng Bréck zu Léck, déi vun der *Avenue de l'Observatoire* an de Parking vun der Gare des Guillemins féiert.

Eng Konventioun tëscht der SNCB, EuroLiège TGV, der Wallounescher Regioun an der SOFICO hat am Kader vum Bau vun der neier TGV's-Gare, a vun der Verbindung E40-E25, virgesinn, en Uschloss vum Parking vun der Gare un de Verdeeler *Guillemins* ze bauen. Doduerch sollt Liége-Guillemins eng vun den éischten TGV's-Garë ginn déi bal am Zentrum vun der Stad läit, an nach dobäi en direkten Uschloss un d'Autobunnsnetz huet.

Obschonn de Bau vun der neier Gare nach net ugefaangen hat, gouf mam Bau vun der Bréck gläichzäiteg mam Stroossebau ugefaangen, dat haaptsächlech fir engem Verkéiersproblem bei engem spéidere Bau aus de Féiss ze goen. Wéinst der harmonescher Gestaltung am Uschloss un d'Gare gouf de selwechten Architekt wéi dee vun der Gare, de Santiago Calatrava chargéiert de Plang vun der Bréck auszeschaffen, deen eng stole Konstruktioun mat Bëtongs Tablier proposéiert huet.

Déi 200 Meter laang Bréck besteet aus zwéin Deeler:
*eng Bowstringbréck vun 82 Meter, déi op der Héicht vun de Portale vum Tunnel vu Cointe iwwer d'Autobunn féiert, mat Uschloss un d*'Avenue de l'Observatoire*.
*en 122 Meter laange Viaduc deen an der Verlängerung vun der Bréck bis op den ieweschte Parking vum Parkhaus féiert.

#### D'Bowstringbréck

Deen Deel vun der Bréck, ass eng gemëscht Konstruktioun. D'Struktur ass aus Stol an den Tablier am arméiertem Bëtong. Dat Ganzt hänkt an 42 Seeler déi un engem stole Bou festgemaach sinn, deen en Duerchmiesser vu 750&nbsp;mm huet, bei enger Materialdéckt vun 80&nbsp;mm. Den Ënnerbau vun Tablier besteet aus engem Zochrouer vun 1.420&nbsp;mm Durchmiesser a 40&nbsp;mm Déckt. Un dëse Rouer, gi well Bréck en aachtels Krees beschreift, a Funktioun vum Radius, 25 Traversen ugeschweesst. Doduerch huet all Traverse eng aner Geometrie an Orientatioun wéi d'Nopeschtraverse. Op de baussenzegen Enner sinn d'Traversen mat sougenannten *Tubes de rive* maatenee verbonnen, un deenen Ouere fir d'Halterunge vun den Droseeler, ugeschweesst sinn.

Déi zwou Extremitéite vum Bou sinn op all Säit iwwer e sougenannte *Boufouss* mam Zochrouer verbonnen. Déi zwéi *Bouféiss* hunn Opleeër aus Neopren de beschloe gouf, an déi d'Kraaft op der Säit vun der *Avenue de l'Observatoire* op e bëtongs Widderlager iwwerdroen, an op der Säit vun der Gare op eng stole *Palée* un déi de Viaduc stéisst.
#### De Viaduc
De Viaduc tëscht der Bowstring-Bréck an dem Parkhaus, besteet aus 14 stole Pilieren déi 9 Meter vunenaner stinn. E Feld vu 5 Meter Längt verbënnt den éischte Pilier mam Opleeër vum Bowstring. D'stole Piliere sinn an T-Form an ënnereneen duerch stole Réier vun engem Duerchmiesser vu 457&nbsp;mm an enger Déckt vun 20&nbsp;mm, matenenee verbonnen, an op deenen tëscht de Pilieren nach zwou Traversë leien, déi hëllefen de Bëtongstablier ze droen.
AGILE

**AGILE** (italieenesch **A**stro-rivelatore **G**amma a **I**mmagini **LE**ggero) ass e Klengsatellit vun der italieenescher Raumfaartagentur ASI op der Basis vun der Plattform *Mita*, deen d'Entreprise COSMOS mat der indescher Drorakéit PSLV-C8 den 23. Abrëll 2007 op eng 550&nbsp;km héich equatorial Ëmlafbunn geschéckz hat. De Satellit hat d'Firma Carlo Gavazzi Space gebaut.

D'Notzlascht besteet aus engem ofbildende 60°-Wäitwénkel-Detekter fir haart Gammastralung, deen de Weltraum no Gammablëtzer an anere héichenergetesche Stralungssquellen ofsiche soll. D'Date sent den AGILE mat engem Rubin-Modul iwwer d'Orbcomm-System op d'Äerd.

## Um Spaweck
*  AGILE-Websäit

## Kuckt och
Klengsatellit

E **Klengsatellit** ass e Satellit mat enger Mass vu maximal 500 Kilogramm.

An Europa gëtt de Bau vu klenge Fuerschungssatellitte vun der Student Space Exploration and Technology Initiative ënnerstëtzt.

Klengsatellitte ginn agedeelt an:
* Minisatellitte (100–500&nbsp;kg)
* Mikrosatellitte (10–100&nbsp;kg)
* Nanosatellitte (1–10&nbsp;kg)
* Picosatellitte (0,1–1&nbsp;kg)
* Femtosatellitte (< 0,1&nbsp;kg)

## Literatur
* Miau/Holdaway: *Reducing the cost of spacecraft ground systems and operations.* Kluwer, 2000.

## Um Spaweck
* Edusat Projet
* Teich's Tech Tidbit of the Week December 13, 1999 Nanosats

## Kuckt och