open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roger Streff

De **Roger Streff**, gebuer den 12. September 1924 zu Waasserbëlleg, a gestuerwen de 7. Januar 1993, war e lëtzebuergesche Lokalpolitiker. 

Am Krich war hien Zwangsrekrutéierten.

Hie war 1975 bis 1984 Buergermeeschter vun der Gemeng Mäertert. 
Virdrun an dono war hie Schäffen.

Hien huet och lokalhistoresch Artikele publizéiert.

Als Erënnerung un hie gouf zu Waasserbëlleg d*'Rue Roger Streff* no him genannt.
## Wierk
* *Geschichtliches der Gemeinde Mertert.* Commune de Mertert Wasserbillig. - Mertert-Wasserbillig: Administration communale, 1989 P. 3-6.
* *25 Jahre Fähre "Sankta Maria".* *Letzeburger Sonndesblad* Jg. 124(1991), Nr. 18, p. 14, ill. ; Nr. 19, p. 14, ill. ; Nr. 20, p. 9, ill. ; Nr. 21, p. 18.
* *Wasserbillig von 1961-1986.* 25e anniversaire / Basketball-Club "Les Espérants" Wasserbillig. - Wasserbillig, 1986 S. 97-105.
* *Das Schulwesen in der Gemeinde Mertert-Wasserbillig von früher bis heute.* Letzeburger Sonndesblad Jg. 126(1993), Nr. 1, p. 9 ; Nr. 2, p. 14 ; Nr. 3, p. 16 ; Nr. 4, p. 17 ; Nr. 5, p. 18 (1993/1/9, 1993/2/14, 1993/3/16, 1993/4/17' 1993/5/18).

## Um Spaweck
Lama

**Lama** ass ë.&nbsp;a.:
* de wëssenschaftlechen Numm vun enger Déieregattung, kuckt: Lamaen.
* den ëmgangssproochlechen Numm vun enger Déierenaart, kuckt: Lama (Kaméil).
* en Titel am tibeetesche Buddhismus, kuckt: Lama (Buddhismus).
* eng Gemeng am Departement Haute-Corse, kucktt Lama (Haute-Corse).

**Lama** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. deene follgende Persounen:
* Serge Lama (* 1943), franséische Sänger.
Auguste Hansen

Den **Auguste Hansen**, gebuer den 12. August 1913, a gestuerwen de 5. Februar 2006, war e lëtzebuergesche Lokalpolitiker an Apdikter.

Hien huet 1940, kuerz virum Krich, zu Waasserbëlleg eng Apdikt opgemaach. Vun 1946 bis 1975 war hie Buergermeeschter vun der Gemeng Mäertert.

Als Erënnerung un hie gouf 2011 zu Waasserbëlleg am Quartier Ënner Maeschbierg/Ellerbierg d*'Rue Auguste Hansen* no him genannt.

## Um Spaweck
François Mathieu

De **François Mathieu**, gebuer de 25. Juni 1912 zu Harel, a gestuerwen den 22. Oktober 1986, war e lëtzebuergesche Schoulmeeschter an Lokalhistoriker.

1937 gouf hie Schoulmeeschter zu Waasserbëlleg a blouf dat bis zu senger Pensioun, 35 Joer méi spéit.
Ausserdeem war hien Dirigent vum *Sängerbond Museldall* (1945-1955) a vum Kierchechouer (1945-1966), a President vu verschiddene Veräiner.

Hien ass Auteur vun ë.&nbsp;a. enger dräibänneger Geschicht vu Waasserbëlleg a Mäertert.

Als Erënnerung un hie gouf am Juni 2011 zu Waasserbëlleg d*'Rue François Mathieu* no him genannt.

## Wierk
* François Mathieu: *Wasserbillig im 19. und 20. Jahrhundert. Mit Beiträgen zur Chronik der Nachbarortschaften Mertert, Mompach, Herborn, Moersdorf, Born.* Luxemburg, Sankt-Paulus-Druckerei, 1977.
* Francois Mathieu: *Wasserbillig und Mertert.* Luxemburg, Sankt-Paulus-Druckerei, 1. Band: 19.., 2. Band: 1983, 3. Band: 1988.

## Um Spaweck
Borissoglebsk

**Borissoglebsk** (op Russesch: Борисоглебск) ass eng Stad am Oblast Woronej am Zentralrussesche Federatiounskrees a Russland. Si läit um lénksen Uwänner vun der Worona, eng 204&nbsp;km ëstlech vu Woronej.

Et ass de Verwaltungszentrum vum Stadkrees Borissoglebsk. Si huet  Awunner (Stand ) an eng Fläch vu 55&nbsp;km².

Borissoglebsk gouf am Joer 1698 als Festung Nowopawlowsk (Новопавловск) gegrënnt. 1703 gouf et a Borissoglebsk ëmbenannt, an 1779 krut et d'Stadrechter.

## Um Spaweck
Georges Friden

De **Georges Friden**, gebuer ?..., ass e lëtzebuergeschen Diplomat.

## Liewen a Karriär
De Georges Friden huet um Centre universitaire de Luxembourg, op der Universitéit vu Stroossbuerg, zu Cambridge an um Collège d'Europe zu Bruges Droit studéiert, a gouf dono Member vum Barreau.

Vun 2009 bis 2013 war hie Generaldirekter fir Politesch Affären am Ausseministère. 

Dono war hien, bis 2016, als Adjoint vum Stännege Vertrieder vu Lëtzebuerg bei der Europäescher Unioun zu Bréissel, ier en da vun 2016 bis 2022 selwer Stännege Vertrieder war. 2022 gouf hien als neie Lëtzebuerger Ambassadeur beim Vereenegte Kinnekräich zu London akreditéiert. Hien ass gläichzäiteg och Ambassadeur fir Island.

## Gielercher
Indiana University Bloomington

D**'Indiana University Bloomington** (och **IU Bloomington**) ass den Haaptcampus vun der Indiana University, deen zu Bloomington am US-Bundesstaat Indiana läit. D'Universitéit gouf 1820 gegrënnt a gehéiert zu den eelsten an de gréissten ëffentlechen Universitéiten an den USA. Si huet méi wéi 45.000 Studente a bitt iwwer 550 Studieprogrammer an ënnerschiddleche Fachberäicher un, dorënner d'College of Arts and Sciences, d'Kelley School of Business, d'Jacobs School of Music an d'Maurer School of Law. De Campus ass bekannt fir seng klassizistesch Architektur an ausgedeent Gréngflächen.

D'IU Bloomington ass Member vun der *[[Association of American Universities]]* (AAU) an huet e staarke Fuerschungsfokus an de Beräicher Informatik, Psychologie, Ëmwelt- a Politikwëssenschaften. D'Bibliothéik vun der Uni huet iwwer 11 Millioune Bicher a gehéiert zu den gréissten an den USA.

## Um Spaweck
Dräizéng

Déi natierlech Zuel **Dräizéng** (13) ass d'Nofollgerin vun der Zwielef an d'Virgängerin vun der Véierzéng. Et ass eng ongerued Zuel. Si gëllt souwuel als Ongléckszuel, wéi och als Gléckszuel.
## Mathematik
Dat réimescht Zeeche fir d'Dräizéng ass **XIII**.

Et ass eng Primzuel.
## Naturwëssenschaft
De Messier 13 oder **M13** ass en helle Kugelstärekoup am Stärebild Hercules mat der Nummer 13 vum Messier-Katalog.

Am Periodesystem vun den Elementer an der Chimie ass d'Dräizéng d'Uerdnungszuel vum Aluminium. Déi 13. Grupp vum Periodesystem  (och nach Grupp vum Bor an den Äerdmetaller genannt), ass déi 13. Grupp (Kolonn) vum Periodesystem vun den Elementer.

## Aneres
Den Buschtaf M, respektiv **m**, ass den dräizéngte Buschtaf am laténgeschen Alphabet.

Zimmer 13 ass e franséisch-däitsche Film vum Harald Reinl aus dem Joer 1964 no engem Kriminalroman vum Edgar Wallace .

## Um Spaweck
Véierzéng

Déi natierlech Zuel **Véierzéng** (14) ass d'Nofollgerin vun der Dräizéng an d'Virgängerin vun der Fofzéng. Et ass eng gerued Zuel.

Dat réimescht Zeeche fir d'Véierzéng ass **XIV**.

Et ass keng Primzuel.

Am Periodesystem vun den Elementer an der Chimie ass d'Véierzéng d'Uerdnungszuel vum Silizium.

## Um Spaweck
André Pellenc

Den **André Pellenc**, gebuer als *André Armand Pellenc* den 23. Abrëll 1899 zu Paräis a gestuerwen den 12. Abrëll 1991 zu Louveciennes, war e franséische Filmregisseur, Dréibuchauteur a Schauspiller.
## Filmographie
### als Regisseur
* 1932: *Colette et son mari* - Haaptacteuren: Colette Darfeuil, Pierre Berlioz, Georges Melchior
* 1933: *Coquin de sort* - (Kuerzfilm)
* 1932: *Le travail dans la cité* - (Dokumentarfilm)
* 1933: *Cinq millions à l'as* - (Dokumentarfilm)
* 1933: *Une petite femme en or* - Haaptacteuren: Fernand René, Marfa d'Hervilly, René Bernard
* 1933: *Quand on a sa voiture* - (Kuerzfilm)
* 1933: *Le relais d'amour* - (Kuerzfilm)
* 1933: *Mam'zelle Sécotine* - (Kuerzfilm)
* 1933: *Vedette improvisée* - (Kuerzfilm)
* 1934: *[[Les hommes de la côte (Film 1934)|Les hommes de la côte]]* - Haaptacteuren: Aimé Simon-Girard, Josseline Gaël, Pierrette Caillol
* 1934: *Le club des fauchés* - (Kuerzfilm)
* 1934: *Football* - (Dokumentarfilm)
* 1935: *En avant la musique* - (Kuerzfilm)
* 1948: *Les Dupont sont en vacances* - (Kuerzfilm)
* 1952: *En avant le spectacle* - (Kuerzfilm)
* 1953: *[[La tournée des grands ducs (Film 1952)|La tournée des grands ducs]]* - Haaptacteuren: Raymond Bussières, Denise Grey, Pierre Duncan
### als Schauspiller
* 1939: *[[Cas de conscience (Film 1939)|Cas de conscience]]* - Regie: Walter Kapps - Haaptacteurne: Suzy Prim, Jules Berry
* 1946: *Chemins sans loi* - Regie: Guillaume Radot - Haaptacteurne: Jean Murat, Ginette Leclerc - (als José)
* 1955: *[[Mademoiselle de Paris (Film 1955)|Mademoiselle de Paris]]* - Regie: Walter Kapps - Haaptacteurne: Gisèle Pascal, Jean-Pierre Aumont

## Um Spaweck
Joreszäit

Eng **Joreszäit** ass een Deel vum Joerzyklus, deen duerch d'Changementen am Wieder, an der Ëmwelt, an der Dauer vum Dagesliicht, bestëmmt.

Um europäesche Kalenner an an der moderner Meteorologie, gëtt et véier Joreszäiten: Fréijoer (vum 1. Mäerz bis den 31. Mee), Summer (vum 1. Juni bis den 31. August), Hierscht (vum 1. September bis den 30. November) a Wanter (vum 1. Dezember bis d'Enn vum Februar).

Allerdéngs sinn d'Kalenner-Joreszäiten net zwangsleefeg mat de meteorologesche Joreszäiten identesch, zum Beispill, de Mäerz kann ze kaalt sinn, an de September ka waarm sinn. Och op der Nordhallefkugel si Fréijoer a Summer normalerweis méi waarm an hell wéi Hierscht a Wanter, awer op der Südhallefkugel ass et ëmgekéiert.

D'Changement vun de Joreszäit hänkt un der Ekliptikinklinatioun.

## Um Spaweck
Barry Sloane

De **Barry Sloane**, gebuer **Barry Paul Sloan** den 10. Februar 1981 zu Liverpool an England, ass e britteschen Televisiounsschauspiller. Hien huet seng Karriär am Tëleesfilm *[[In His Life: The John Lennon Story]]* (2000) ugefaangen.

De Barry Sloane gouf besonnesch wéinst de Rollen als Seriemäerder *[[Niall Rafferty]]* an der Tëleesserie *[[Hollyoaks]]* (2007–08) an als *Aiden Mathis* a *[[Revenge (Televisiounsserie)|Revenge]]* (2012–14) bekannt.

2009 ass hien an der Roll als *Troy Whitworth* am erfollegräichen Theaterstéck *[[Jerusalem (Theaterstéck)|Jerusalem]]* opgetrueden. *Jerusalem* gouf am Royal Court Theatre zu London an um Broadway gewisen.

An der Computerspillindustrie ass de Barry Sloane och wäit bekannt fir säin Optrëtt als Kapitän John Price an der Spillserie *[[Call of Duty]]*, wou hien als Synchronspriecher a Motion-Capture-Duersteller beaarbecht huet. Fir seng Roll als *Captain Price* am Computerspill *[[Call of Duty: Modern Warfare (Computerspill 2019)|Call of Duty: Modern Warfare]]* (2019) gouf hie fir ee BAFTA Games Award nominéiert.

## Säi Wierk

### Filmographie (Auswiel)

* 2000: *[[In His Life: The John Lennon Story]]* (Tëleesfilm)
* 2002–03: *[[Brookside (Televisiounsserie)|Brookside]]* (Tëleesserie, 87 Episoden)
* 2004–11: *[[Holby City]]* (Tëleesserie, 9 Episoden)
* 2007: *[[The Mark of Cain (Film 2007)|The Mark of Cain]]*
* 2007–09: *[[Hollyoaks]]* (Tëleesserie, 85 Episoden)
* 2008: *[[Hollyoaks Later]]* (Tëleesserie, 4 Episoden)
* 2010: *[[DCI Banks]]* (Tëleesserie, 2 Episoden)
* 2012–14: *[[Revenge (Televisiounsserie)|Revenge]]* (Tëleesserie, 45 Episoden)
* 2013: *[[Penthouse North]]*
* 2014: *[[Noah (Film 2014)|Noah]]*
* 2015: *[[The Whispers (Televisiounsserie)|The Whispers]]* (Tëleesserie, 13 Episoden)
* 2015–17: *[[Longmire (Televisiounsserie)|Longmire]]* (Tëleesserie, 10 Episoden)
* 2015: *[[Saints & Strangers]]* (Tëleesserie, 2 Episoden)
* 2016: *[[Shameless (US-amerikanesch Televisiounsserie)|Shameless]]* (Tëleesserie, 2 Episoden)
* 2017–18: *[[Six (Televisiounsserie)|Six]]* (Tëleesserie, 18 Episoden)
* 2019: *[[L.A.'s Finest]]* (Tëleesserie, 7 Episoden)
* 2019: *[[Bluff City Law]]* (Tëleesserie, all Episoden)
* 2022: *[[Litvinenko (Televisiounsserie)|Litvinenko]]* (Tëleesserie, all Episoden)
* 2022–24: *[[The Bay (Televisiounsserie)|The Bay]]* (Tëleesserie, 18 Episoden)
* 2023: *[[The Company You Keep (Televisiounsserie)|The Company You Keep]]* (Tëleesserie, 5 Episoden)
* 2024: *[[Passenger (Televisiounsserie)|Passenger]]* (Tëleesserie, 6 Episoden)

### am Theater
* 2009–11: *[[Jerusalem (Theaterstéck)|Jerusalem]]* (als Troy Whitworth)
* 2023–24: *Boys From The Blackstuff* (als Yosser Hughes)

### an de Computerspiller
* 2019: *[[Call of Duty: Modern Warfare]]*
* 2022: *[[Call of Duty: Modern Warfare II]]*
* 2023: *[[Call of Duty: Modern Warfare III]]*

## Um Spaweck

__NOTOC__
HK416

D**'HK416** ass e Stuermgewier vum däitsche Waffefabrikant Heckler & Koch. D'Gewier gëtt vun der franséischer an der norwegescher Arméi an zënter 2025 och vun der Lëtzebuerger Arméi benotzt. Vun 2026 u soll et och bei der däitscher Bundeswehr agesat ginn.

## Um Spaweck

* HK416 – Offiziell Säit vun Heckler & Koch
Jean-Pierre-Nuel-Schoul

**Jean-Pierre-Nuel-Schoul** ass den Numm vun der Téitenger Grondschoul. Si gouf no der Restauratioun 2011 nom Jean-Pierre Nuel (1847-1920) genannt.

D'Gebai, deem säi Bau 1900 vum Gemengerot decidéiert gouf, gouf 1904 a Betrib geholl. Et bestoung aus 4 Klassesäll fir bis zu jee 72 Schüler. 1935 koum en neien Ubau bäi, an deem nieft weider Klassesäll och eng Badanstalt an eng Kichen ënnerbruecht waren. Am Schoulhaff gouf et 2 tuermfërmeg Buere mat Drénkwaasser, Lannebeem a Rousebeeter.

Den alen Deel vum Gebai gouf de 6. September 2018 als nationaalt Monument klasséiert.

Un der Säitemauer vum Gebai ass e Monument fir d'Téitenger Affer vum Zweete Weltkrich a Form vun engem Lëtzebuerger Wopen am Hallefrelief. Och eng Plack, déi un de Fuerscher Jean-Pierre Nuel erënnert, gouf un d'Gebai opgehaangen.

### Galerie

File:École Jean-Pierre Nuel, Tétange-103.jpg|Neie Fligel vun 1935
Fichier:Téiteng Monument 1940-1945.JPG|Monument aux morts
File:Commemorative plaque Ecole Jean-Pierre Nuel Tétange 2024-08.jpg|Erënnerungsplack J.-P. Nuel


## Kuckt och
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Keel
Frybread

D**'Frybread** ass en traditionelle Plat aus de Kiche vu verschiddenen indigeenen amerikanesche Vëlker. Et ass eng Zort Fluedebrout, dat an Ueleg, Fett oder Schmalz frittéiert gëtt.

Et ass ee vun de bekanntsten a gängegsten "indianesche" Platen. D'Frybread ass ganz kalorieräich: e Frybread an der Gréisst vun engem Paangech kann zirka 700 Kalorien a 25 g Fett hunn.

## Um Spaweck
Andrea del Boca

D**'Andrea del Boca Castro**, gebuer den 18. Oktober 1965 zu Buenos Aires, ass eng argentinesch Schauspillerin, Sängerin an Televisiounsproduzentin. Si huet hir Karriär a Filmer 1969 als Kannerschauspillerin ugefaangen.

An Argentinie gouf si als "d'Kinnigin vun de Seefenopere" genannt. D'Del Boca gouf besonnesch wéinst de Rollen an den Tëleesserië *[[Papá corazón]]* (1973), *[[Andrea Celeste]]* (1979–80), *[[Los cien días de Ana]]* (1982), *[[Antonella (Televisiounsserie)|Antonella]]* (1991), *[[Zíngara]]* (1996) an anere bekannt. Am Ausland hat d'Schauspillerin grousse Succès, virun allem a Länner wéi z. B. Italien, Mexiko, Spuenien, d'USA, Israel oder Russland. Allerdéngs gëtt d'Andrea del Boca an ee laange Korruptiounsprozess am Joer 2015 verwéckelt. Si ass och als notoresch Aktivistin fir d'Fërderung vun der fréierer Staatspresidentin Cristina Fernández de Kirchner, bekannt.

Si ass dat jéngst vun den dräi Kanner vum Televisiounsregisseur a -produzent Nicolás del Boca. Hir Duechter, d'Anna Chiara, ass eng Influencerin an och Tëleesschauspillerin.

## Hiert Wierk

### Filmographie (Auswiel)
* 1973: *[[Papá corazón]]* (Tëleesserie, all Episoden)
* 1975: *[[Un mundo de amor]]*
* 1979–80: *[[Andrea Celeste]]* (Tëleesserie, all Episoden)
* 1980: *[[Señorita Andrea]]* (Mini-Tëleesserie)
* 1980: *[[Días de ilusión]]*
* 1982: *[[Los cien días de Ana]]* (Tëleesserie, all Episoden)
* 1987: *[[Estrellita mía]]* (Tëleesserie, 4 Episoden)
* 1990: *[[Cien veces no debo]]*
* 1991: *[[Antonella (Televisiounsserie)|Antonella]]* (Tëleesserie, all Episoden)
* 1993: *[[Funes, un gran amor]]*
* 1993: *[[Celeste, siempre Celeste]]* (Tëleesserie, 180 Episoden)
* 1994: *[[Perla negra (Televisiounsserie)|Perla negra]]* (Tëleesserie, all Episoden)
* 1996: *[[Zíngara]]* (Tëleesserie, all Episoden)
* 1997: *[[Mía sólo mía]]* (Tëleesserie, 4 Episoden)

### Discographie

#### Albumen
* 1980: *El mundo de Andrea Del Boca*
* 1988: *Con Amor*
* 1989: *Te amo*
* 1994: *El amor*

#### Singelen
* 1972: *El milagro de ser mamá / Para que duerma mi niña* (mat der Iris Lainez)
* 1973: *Papá corazón*
* 1979: *Feliz Nochebuena, Feliz Navidad*
* 1979: *Mamá quiero decirte gracias*
* 1988: *Vacia contigo, vacia sin ti*

## Um Spaweck

__NOTOC__
Michel Behrens

De **Michel Behrens**, gebuer den 22. Oktober 1807 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 17. Mee 1858, war e Lëtzebuerger Bicherhändler, Drécker an Editeur. Hien hat d'Dréckerei „*Buch- und Steindruckerei von H. BEHRENS Sohn*“, an der Lantergässel an der Stad. 

De Michel Behrens war mat der Agathe-Eulalie-Françoise Maréchal († 1865) bestuet; d'Koppel hat op d'mannst fënnef Kanner.  

Nom Michel Behrens sengem Doud huet seng Wittfra d'Dréckerei weidergefouert. 

## Publikatiounen aus der Dréckerei Behrens (Auswiel)

* Öffentlicher Anzeiger (Januar 1848 bis …)
* Déi éischt Nummere vum Luxemburger Wort (vum 23. Mäerz 1848 bis den 30. Dezember 1849)
* Patriot (vu Januar 1850 bis …)
* La Quotidienne luxembourgeoise (vun Dezember 1853 bis Abrëll 1854)
* Luxemburger Journal (am Januar 1855)
* La Revue (Februar 1855 bis Dezember 1857)
* Eiffes, Michel, und Martin Blum. *Pädagogische, politische, geschichtliche Wahrheiten für’s Grossherzogthum Luxemburg, oder Notizen für ein wahres Primärschulwesen: durch einen gebetenen Freund der Wahrheit und des Gemeinwohls*. Luxemburg: M. Behrens Sohn, 1848. Print.
* *Die Porträts der ungarischen Generaäle Dembinsky, Kossuth, Goergen, Bem*

## Literatur
Westbalkan

De **Westbalkan** (serbokroatesch: *Zapadni Balkan*/Западни Балкан, albanesch: *Ballkani Perëndimor*) ass e politesche Begrëff fir fënnef Nofollgerstaate vu Jugoslawien souwéi Albanien. Déijéineg Staaten, déi der Europäescher Unioun bäigetruede sinn, also Slowenien (2004) a Kroatien (2013), ginn hautdesdaags am Allgemengen net méi zu dësem Begrëff gezielt. De Westbalkan gëtt deelweis als „Bannenhaff“ vun der Europäescher Unioun bezeechent, well en ausschliisslech vun EU-Staaten ëmginn ass. Am Westbalkan liewen op enger Fläch vun 208.000&nbsp;km² ongeféier 19 Millioune Mënschen.

## Westbalkanstaaten
De politesche Begrëff „Westbalkan“ ëmfaasst déi Staaten op der Balkanhallefinsel, déi nach keng EU-Membere sinn, also dat fréiert Jugoslawie mat der Ausnam vu Slowenien, Kroatien an Albanien. Déi sechs Staate ginn am Allgemengen (zesumme mat aneren, also z.&nbsp;B. mat Rumänien, Bulgarien, Moldawien a Griicheland) zu Südosteuropa gezielt. De Begrëff „Südosteuropa“ ass historesch manner virbelaascht wéi e Begrëff, an deem d'Wuert „Balkan“ virkënnt, an dofir ginn déi uewe genannt Staate gemenkerhand als „südosteuropäesch“ agestuuft.

## Gebrauch vum Begrëff
De Begrëff gouf als Terminus technicus um EU-Sommet am Dezember 1998 am Sproochgebrauch vun der Europäescher Unioun agefouert. E sollt déi südosteuropäesch Staate bezeechnen, déi nom Bäitrëtt vu Rumänien a Bulgarien dat nächst strategescht Erweiderungszil vun der EU duerstellen. E gëtt weiderhi primär vun den EU-Institutiounen an an der sozialwëssenschaftlecher Fuerschung gebraucht. D'EU wollt e kuerzen, pregnanten an neutrale Begrëff schafen, deen déi Staaten zesummefaasst.

Trotz der ursprénglecher Intentioun vun der EU gëtt et Virurteeler géint dee Begrëff, déi an der deelweis negativer Konnotatioun vum Deelbegrëff Balkan begrënnt sinn.
Fofzéng

Déi natierlech Zuel **Fofzéng** (15) ass d'Nofollgerin vun der Véierzéng an d'Virgängerin vun der Siechzéng. Et ass eng ongerued Zuel.
## Mathematik
Dat réimescht Zeeche fir d'Fofzéng ass **XV**.

D'Fofzéng ass déi sechst Dräieckszuel no der Zéng a virun der Eenanzwanzeg.

Et ass keng Primzuel.
## Aneres
Am Periodesystem vun den Elementer an der Chimie ass d'Fofzéng d'Uerdnungszuel vum Phosphor.

D' Nationalstrooss 15 oder **N15** ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss. Si féiert vun Ettelbréck bis op d'belsch Grenz bei Donkels.

## Um Spaweck
Michel Knepper

De **Michel Knepper**, gebuer de 24. Dezember 1960 an der Stad Lëtzebuerg ass e lëtzebuergeschen Ingenieur a Consultant.

Hien huet op der RWTH zu Ooche fir Ingenieur studéiert an duerno (1995/96) zu Nanzeg en Diplom (DESS) a *Businesss Administration* gemaach. Hien huet a verschiddenen Entreprisen am Privatberäich geschafft an och Coursen op der Universitéit Lëtzebuerg (2017-2023) ginn. 

Vu Mäerz 2013 bis Mäerz 2025 war de Michel Knepper President vum Finanzbureau (*Président bureau des finances*) vum COSL, ier hien op der Generalversammlung den 29. Mäerz 2025 als President vun der Federatioun gewielt gouf. Hien iwwerhëlt déi Plaz vum André Hoffmann. 

* Quell vum Artikel wou net anescht uginn: Profil op Linkedin
Siechzéng

Déi natierlech Zuel **Siechzéng** (16) ass d'Nofollgerin vun der Fofzéng an d'Virgängerin vun der Siwwenzéng. Et ass eng gerued Zuel.

Dat réimescht Zeeche fir d'Siechzéng ass **XVI**.

Et ass keng Primzuel.

Am Periodesystem vun den Elementer an der Chimie ass d'Siechzéng d'Uerdnungszuel vum Schwiewel.

## Um Spaweck
Biquadrat

Als **Biquadrat** gëtt an der Mathematik d'„Quadrat vum Quadrat“ bezeechent, also déi véiert Potenz vun enger Zuel, beispillsweis (5^2)^2=5^4.

Biquadratesch Equatioune si polynomial Equatiounen, an deenen e Biquadrat als héchst Potenz opdaucht. Méi speziell gëtt zousätzlech dacks nach gefuerdert, datt eng biquadratesch Equatioun nëmme gerued Exponenten huet: ax^4 + cx^2 + e = 0 , \quad a\ne 0
Siwwenzéng

Déi natierlech Zuel **Siwwenzéng** (17) ass d'Nofollgerin vun der Siechzéng an d'Virgängerin vun der Uechtzéng. Et ass eng ongerued Zuel.
## Mathematik
Dat réimescht Zeeche fir d'Siwwenzéng ass **XVII**.

Et ass eng Primzuel.

Am Periodesystem vun den Elementer an der Chimie ass d'Siwwenzéng d'Uerdnungszuel vum Chlor.

D'Siwwenzéng ass déi zweet Leyland-Zuel, well ee se als 17 = 3^2 + 2^3 schreiwe kann.
## Aneres
D'Nationalstrooss 17 oder **N17** ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss. Si féiert vun Dikrech op Veianen a vun do weider an Däitschland.

## Um Spaweck
Gonaičiai

**Gonaičiai** ass en Duerf an der Rajongemeng Skuodas am fréiere Bezierk Klaipėda am Nordweste vu Litauen.

Et läit nieft der Stad Ylakiai a gouf spéitstens 1568 fir d'éischt ernimmt.

Am Joer 2021 hat Gonaičiai 34 Awunner, géint 301 am Joer 1902.

## Um Spaweck
Nonzéng

Déi natierlech Zuel **Nonzéng** (19) ass d'Nofollgerin vun der Uechtzéng an d'Virgängerin vun der Zwanzeg. Et ass eng ongerued Zuel.

## Mathematik
Dat réimescht Zeeche fir d'Nonzéng ass **XIX**.

Et ass eng Primzuel an eng Størmer-Zuel.

E Nonzéngeck oder Nondekagon ass e Villeck (Polygon), deen aus nonzéng Ecken a nonzéng Säite besteet.

## Naturwëssenschaft
De Messier 19 ass e helle Kugelstärekoup am Stärebild Ophiuchus. Den NGC 19 ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Andromeda.

Am Periodesystem vun den Elementer an der Chimie ass d'Nonzéng d'Uerdnungszuel vum Kalium.

D'COVID-19-Pandemie ass en Ausbroch vun der neier Otemweeërkrankheet COVID-19 (oder "Covid-19" fir "Corona Virus Disease 2019").

Et gëtt nonzéng Zorte vu Schnéikläckelcher.

## Aneres
D' Nationalstrooss 19 oder **N19** ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss féiert vun der Bleesbréck op Reisduerf.

De Buschtaf S, respektiv *'s* ass den nonzéngte Buschtaf am laténgeschen Alphabet.

## Kuckt och
* 19. Arrondissement vu Paräis
* AVL-Linn 19
* Schëld A, 19
* Schëld C, 19
* Schëld E, 19

## Um Spaweck
Størmer-Zuel

Eng **Størmer-Zuel**, och als **Arkuskotangens-irreduzibel Zuel** (englisch *arc-cotangent irreducible number*) bezeechent, ass eng natierlech Zuel n, fir déi de gréisste Primfaktor vun n^2 + 1 méi grouss oder gläich 2n ass.
Den Numm kënnt vum norwegesche Geophysiker a Mathematiker Carl Størmer.

## Definitioun
Eng natierlech Zuel n heescht Størmer-Zuel, wann et eng Primzuel p gëtt mat p \ge 2n a p|(n^2+1), woubäi | fir d'Deelbarkeetsrelation steet.

## Beispill
n=33 ass eng Størmer-Zuel. De gréisste Primfaktor vun n^2 + 1 = 33^2 + 1 = 1090 = 2\cdot 5 \cdot 109 ass 1090, an deen ass méi grouss wéi 2n = 2 \cdot 33 =66.

## Størmer-Zuelen
Follgend Zuele si Størmer-Zuelen:

1, 2, 4, 5, 6, 9, 10, 11, 12, 14, 15, 16, 19, 20, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 33, 34, 35, 36, 37, 39, 40, 42, 44, 45, 48, 49, 51, 52, 53, 54, 56, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 69, 71, 74, 77, 78, 79, 80, 81, 82, 84, 85, 86, 87, 88, 89, 90, 92, 94, 95, 96, …

Den John Todd huet bewisen, datt déi Suite weeder endlech nach koendlech ass.

## Optrieden
Størmer-Zuelen triede beim ënnersiche vu Wäerter vun der Arkuskotangens-Funktioun a ganzzuelegen Stellen op. Sou e Wäert nennt een \arccot n (och Gregory-Zuel genannt) reduzibel, wann en als ganzzueleg Linearkombination
:\arccot n=\sum_{k=1}^{n-1} a_k\cdot \arccot k, \quad a_k\in \Z
sou Wäerter op méi kleng Stelle geschriwwe ka ginn, wéi zum Beispill
:\begin{array}{ll}
\arccot 3 &= \arccot 1-\arccot 2, \\
\arccot 7 &=\arccot 1-2\cdot \arccot 2, \\
\arccot 8 &=\arccot 3-\arccot 5, \\
\arccot 57 &=-2\cdot \arccot 1+3\cdot \arccot 2+\arccot 5, \\
\arccot 239 &=-\arccot 1+4\cdot \arccot 5, \\
\arccot 682 &=-2\cdot \arccot 1+3\cdot \arccot 2+2\cdot \arccot 11, \\
\arccot 12943 &=3\cdot \arccot 1-4\cdot\arccot 2-3\cdot \arccot 5+\arccot 11. \\
\end{array}

Et stellt sech eraus, datt \arccot n genee dann irreduzibel, also net sou eng Linearkombination ass, wann n eng Størmer-Zuel ass.
Déi gewisen Aart vun der Zerleeung erkläert déi uganks genannt alternativ Bezeechnung „Arkuskotangens-irreduzibel Zuel“.

## Um Spaweck
* Størmer number (MathWorld)
Journal (Homonymie)

**Journal** ass an éischter Linn en anert Wuert fir eng Zeitung. Zu Lëtzebuerg kann domat och gemengt sinn:
* eng Zeitung, déi 1948 fir d'éischt erauskoum: Lëtzebuerger Journal;
* eng Zeitung, déi tëscht 1935 an 1940 erauskoum: 
* eng Zeitung, déi tëscht 1902 an 1913 erauskoum: Escher Journal;
* eng Zeitung, déi 1855 kuerzzäiteg erauskoum: Luxemburger Journal;
* eng Zeitung, déi tëscht 1826 an 1844 erauskoum: Journal de la ville et du Grand-Duché de Luxembourg.

## Kuckt och
* Mémorial - Journal officiel du Grand-Duché de Luxembourg: Publikatioun vun de Lëtzebuerger Gesetzer a Reglementer
* Journal officiel vun der Europäescher Unioun: offiziellt Publikatiounsorgan fir d'Europäesch Unioun
Zwanzeg

Déi natierlech Zuel **Zwanzeg** (20) ass d'Nofollgerin vun der Nonzéng an d'Virgängerin vun der Eenanzwanzeg. Et ass eng gerued Zuel.
## Mathematik
D'Zwanzeg ass eng abundant Zuel, well d'Zomm vun den Zuelen duerch déi se sech deele léisst, Deeler genannt, (1+2+4+5+10=22) méi grouss ass wéi se selwer.

Dat réimescht Zeeche fir d'Zwanzeg ass **XX**.

Et ass keng Primzuel, mä eng Størmer-Zuel.

## Aneres
Am Periodesystem vun den Elementer an der Chimie ass d'Zwanzeg d'Uerdnungszuel vum Kalzium.

D' Nationalstrooss 20 oder **N20** ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss, am Kanton Klierf.

De Buschtaf T, respektiv **t**, ass den zwanzegste Buschtaf am laténgeschen Alphabet.

## Um Spaweck
Richard Chamberlain

Den **George Richard Chamberlain**, gebuer den 31. Mäerz 1934 zu Los Angeles a Kalifornien, a gestuerwen den 29. Mäerz 2025 zu Waimanalo op Hawaii, war en US-amerikanesche Schauspiller a Sänger. 

Hie gouf an den 1960er Jore fir seng Titelroll als *Dr Kildare* an enger Dokteschserie bekannt. An den 1980er Joren hat hien d'Haaptroll a Shogun an an der erfollegräicher Televisiounsserie The Thorn Birds ( *Die Dornenvögel*) huet hien de Paschtouer *Ralph de Bricassart* gespillt. Zweemol hat hien d'Haaptroll an den *Allan Quatermain-Filmer (*King Solomon's Mines an Allan Quatermain and the Lost City of Gold). 

De Richard Chamberlain huet dräi Golden Globe Awards gewonnen.

## Filmographie

## Um Spaweck
Genaičiai

**Genaičiai** ass en Duerf an der Rajongemeng Klaipėda am fréiere Bezierk Klaipėda am Nordweste vu Litauen. Et läit nieft der Stad Gargždai.

Am Joer 2021 hat Genaičiai véier Awunner, géint 210 am Joer 1923.

Am Duerf sinn zwéin ural Kierfechter.

## Um Spaweck
Radio

**Radio** (vum Lanténgesche *radius* ‚Stral‘) ka bedeiten:

* eng technesch Anlag fir elektromagnéitesch Wellen ze generéieren an auszestraalen: Radiosender,
* e Bedreiwer, dee Radiosprogrammer produzéiert an iwwer e Sender ausstraalt: Radiosprogamm,
* en Apparat fir e Radiosprogramm z'empfänken: Radio (Apparat),
* ëmgangssproochlech fir e Rëntgebild: eng Radio,
* eng russesch Zäitschrëft: Radio (Zäitschrëft).
* De Medium Radio an alles wat dermat zesummenhänkt
Et kann och den Numm vu verschidde Wierker sinn, absënns:

* *Radio*, Lidd vu Spliff, 1984
* *Radio*, Film vum Mike Tollin, 2003
* *Radio*, Lidd vum Robbie Williams, 2004
* *Radio*, Album vun de Wise Guys, 2006
* *Radio*, Lidd vun der Beyoncé, 2008
* *Radio*, Lidd vun der Lana Del Rey, 2012
* *Radio*, Lidd vu Rammstein, 2019
Christchurch

**Christchurch** (Maori: *Ōtautahi*) ass eng Stad an Neiséiland. Et ass déi gréisst Stad op der Südinsel and déi zweetgréisst Stad am Land no der Bevëlkerung. Christchurch huet als Stad 383.200 Awunner (2020) an iwwer eng hallef Millioun, wann een d'Faubourge matzielt. Se läit an der Regioun Canterbury, op hallwer Héicht vun der Ostküst vun der Südinsel, am Oste vun de Canterbury Plains. Méi Prezis läit s'um südlechen Enn vun der Pegasus Bay, mat um ëstleche Wupp dem Pazifeschen Ozean an am Süden dem fréiere Vulkankomplex vun der Banks Hallefinsel.

Den Avon River (Ōtākaro) leeft duerch de Stadzentrum, mat u sengen Uwänner dem Hagley Park, engem grousse Stadpark. Mat Ausnam vun de Port Hills ass et eng relativ flaach Stad, mat enger Héicht vun an der Moyenne 20 Meter iwwert dem Mier. Christchurch huet de Ruff, 'englesch' ze sinn, ë.a. wéinst sengem architektonesche Glach mat Gaardestied an England. Et fënnt een awer och vill Aflëss vum Vollek vun de Māori.

D'Géigend vum haiteger Christchurch gouf fir d'éischt am der Mëtt vum 13. Joerhonnert duerch de Waitaha-Stamm vun de Maori besidelt, hir kleng Sidlungen am Sumpfgebitt goufen am 16. Joerhonnert vum Kāti Māmoe Stammeruewert, déi hirersäits ee Joerhonnert méi spéit vu Kāi Tahu iwwerholl goufen. Ōtautahi war saisonal bewumnt, iwwerdeems zu Kaiapoi Pā e gréisseren Handelsposten opgeriicht gouf. Am 19. Joerhonnert hunn d'Britten ugefaangen, eng Kolonialsidlung ozeriichten. 1850 hu 4 Schëffer vun der Canterbury Association déi sougenannt Canterbury Pilgrims vu Groussbritannien op Lyttelton Harbour bruecht. Dëse gouf den 31 Juli 1856 duerch e kinneklecht Dekreet offiziell eng Stad, an domat déi eelste Stad an Neiséiland.

Am 20. Joerhonnert huet Christchurch sech schëtzeg industriell entwéckelt, sou dass d'Bevëlkerung staark gewuess ass, wouzou och den Uschloss un d'Main South Line vun der Eisebunn an de staatlech gefërderte Wunnegsbau mat bäigedroen hunn

Christchurch huet eng Universitéit, d'University of Canterbury, an e Fluchhafen.

2011 koume bei engem Äerdbiewen 185 Leit ëm d'Liewen, an Dausende vu Gebaier goufe beschiedegt oder zerstéiert.

Den Numm vun der Stad an der Māorisprooch, *Ōtautahi*, heescht sou vill wéi d'Plaz vun den Tautahi.

## Um Spaweck
Radiosender

E **Radiosender** (oder **Radiossender**, och alt **Radiosstatioun**), ëmgangssproochlech dacks just als **Sender** bezeechent, ass eng Entitéit (eng Entreprise, Asbl, …) déi e Radiosprogramm organiséiert, en ausstraalt an d'Verantwortung dofir iwwerhëlt. Et gëtt tëscht ëffentlech-rechtlechen a private Senderen ënnerscheet, woubäi een déi privat nach a kommerziell an an net-kommerziell Senderen opdeele kann.

Eng Entitéit kann e puer Programmer mat verschiddenen Nimm op ënnerschiddleche Frequenze senden. Esou ass den ëffentlech-rechtlechen däitsche Südwestrundfunk (SWR) nieft verschiddene Radiosenderen (ë.&nbsp;a. SWR1, SWR Kultur, SWR3, SWR4, …) och fir den Televisiounsprogramm SWR Fernsehen verantwortlech. 

Am technesche Sënn versteet een ënner **Sender** och d'Anlag fir elektromagnéitesch Wellen ze generéieren an auszestralen. D'Radiosignal, dat vun dëse Funkwellen iwwerdroe gëtt, de Radiosprogramm, ass fir de Public geduecht, deen et iwwer e Radio empfänken a lauschtere kann.

D'Frequenz iwwer déi gesent gëtt, dacks och Kanal genannt, kann am Beräich vun de Laang-, Mëttel- Kuerz- oder Ultrakuerzwelle leien a gëtt mat LW, MW, KW, UKW ofgekierzt.

## Kuckt och

* Televisiounssender
* Sender (Anlag)

* Lëscht vun de Radiosenderen zu Lëtzebuerg
Gustave Loosé

De **Peter August Loose**, genannt "**Gustave**" oder "**Gust**" **Loosé**, gebuer de 26. September 1865 an der Stad Lëtzebuerg a gestuerwen den 9. Mee 1930 zu Stengefort, war e lëtzebuergesche Lokalpolitiker an Héichueweningenieur op der Stengeforter Schmelz.

## Liewen a Famill
De Gustave Loosé war de Jong vum August Heinrich Engelhard Loose (*&nbsp;Abrëll 1830, Dörnten bäi Goslar), engem Brauer zu Lëtzebuerg, an der Susanna Dütsch (oder Ditsch) (*&nbsp;Mäerz 1830, Lëtzebuerg). Hie war dat zweet vu véier Kanner.

Den 11. Dezember 1894 huet hie sech an der Stad Lëtzebuerg mat der Anne Kaempff bestuet. Si kruten zwee Kanner, d'Marguerite (*&nbsp;1895) an de Bernard (*&nbsp;1897), allebéid gebuer an hirer Villa zu Stengefort.

De Gustave Loosé gouf den 12. Mee 1930 um Nikloskierfecht an der Stad Lëtzebuerg nieft sengem Schwoer, dem Schrëftsteller Mathias Esch (*&nbsp;1882; † 14. November 1928) begruewen. Hie war Zeie vum Néiergang vun der Stengeforter Schmelz, huet awer net méi matkritt, wéi de leschten Héichuewen (III) am Abrëll 1931 ausgoung, an d'Schmelz fir zerguttst zougemaach gouf.

## Ausbildung
De Gustave Loosé ass an der Stad Lëtzebuerg an d'Industrie- an Handelsschoul gaangen an huet dono vun 1884 um Polytechnikum zu Oochen (haut: RWTH Aachen ) studéiert. De 26. Februar 1889 huet hie seng Studien als metallurgeschen Ingenieur erfollegräich ofgeschloss.

## Aktivitéit
Seng éischt Beruffserfarung huet hien op der Schmelz zu Däitsch-Oth ( Audun-le-Tiche, Frankräich) gemaach an den 1. Juni 1890 gouf hie Produktiounschef op der Stengeforter Schmelz (*Directeur-gérant de la Société anonyme des hauts-fourneaux et aciéries de Steinfort* ). Am Dezember 1919, wéi Felten & Guillaume vu Köln d'Schmelz schlussendlech verkaaft an der *Société des mines de la Loire* iwwerginn hat, gouf de Loosé Generaldirekter vun der Schmelz.

## Politesch Aktivitéit
1896 gouf de Loosé Member vum Stengeforter Gemengerot a war bis den 31. Dezember 1924 kontinuéierlech Conseiller, Schäffen an och, vun 1913 bis 1918, Buergermeeschter. No 1924 gouf hie Member vun der Chambre de Commerce.

## Memberschaften
De Gustave Loosé war Member an Éierepresident vun der *Amicale des Anciens Élèves de l'Ecole Polytechnique d'Aix-la-Chapelle,* vun der *Alliance française* (Sektioun Stengefort), vun der *Fédération des industriels* a vum Lëtzebuerger Ingenieursveräin.

## Gielercher

Zu Grass, an der Gemeng Stengefort, gouf eng Strooss no him genannt.

## Literatur
* Erny Drouet: *„Schmelz“ Steinfort*, *Die Familie Collart*, Steinfort 2013, Centre d’initiative et de gestion local Steinfort,ISBN 978-99959-0-007-6.
Lathmar Holi

**Lathmar Holi** ("Bengelen-Holi") ass en hinduistescht Fest, dat an den Zwillingsstied Barsana an Nandgaon ofgehale gëtt; Stied, déi och "Stad vum Radha", respektiv "Stad vum Krishna" genannt ginn. All Joer, an der Period vum Holi, kommen Dausende vu Gleewegen an Touriste fir dat Fest an déi zwou Stied. D'Feierlechkeeten dauere gewéinlech iwwer eng Woch, a ginn op Rang Panchami op en Enn.

## Originnen
Wärend dem Fest gëtt probéiert, d'Legend vun der gëttlecher Koppel Radha Krishna nozeschafen. No där Legend wollt de Krishna, deen zu Nandgaon gelieft huet, an deen dem Vrishabhanu säin Eedem war, Faarf op seng Léift Radha an hir Frëndinne geheien. Ma wéi hie mat senge Frënn zu Barsana ukomm ass, goufen s'am Spill mat Bengele begréisst, mat deenen d'Radha an hir Frëndinnen si aus der Stad verjot hunn. Vun do u ginn d'Männer vun Nandagaon all Joer um Holi-Fest op Barsana, wou se vun de Frae mat Faarwen a Bengelen erwaart ginn. Dat Ganzt spillt sech an enger gudder Ambiance a mat vill Spaass of.

## Galerie

Samaj gathering during Lathmar hoil.jpg|Leit voller Faarwen am Krishna Tempel
Lathmar Women.jpg|D'Frae waarden op Männer wärend dem Lathmar
Latmar women in action in Barsana.jpg|Frae mat Bengelen
Spherical Colors.jpg|Faarwefest zu Barasana
Barsana Holi Festival.jpg|Holi am Radha Rani Tempel zu Barsana


## Um Spaweck
* Lord Krishna's land rocks to beats of Holi
* Lathmar Holi celebrations begin in Barsana

*Dësen Artikel ass eng Iwwersetzung vun [[:en:Lathmar Holi]], an der Versioun vum 02.04.2025.*
V (Homonymie)

**V** steet ë.&nbsp;a. fir:
* den zweeanzwanzegste Buschtaf am laténgeschen Alphabet, kuckt: V.
* d'Elementsymbol vu Vanadium.
* d'Symbol vun der Moosseenheet Volt.
* d'réimescht Zeeche fir d'Zuel Fënnef.
U (Homonymie)

**U** steet ë.&nbsp;a. fir:
* den eenanzwanzegste Buschtaf am laténgeschen Alphabet, kuckt: U.
* d'Elementsymbol vum Uran.
B (Homonymie)

**B** steet ë.&nbsp;a. fir:
* den zweete Buschtaf am laténgeschen Alphabet, kuckt: B.
* d'Elementsymbol vum Bor.
* d'Eenheetszeeche vum Byte.
Uerde vun der Sonn déi opgeet

Den **Uerde vun der Sonn déi opgeet** ( 旭日章, *Kyokujitsushō*,  *ordre du Soleil levant*,  *Orden der Aufgehenden Sonne*) ass eng japanesch Auszeechnung, déi 1875 vum Tennō Meiji geschaf gouf.

Den Uerde gouf den 10. Abrëll 1875 duerch en Dekreet vun der japanescher Regierung an d'Liewe geruff a war domat déi éischt japanesch Auszeechnung déi geschaf gouf. Ursprénglech bestoung den Uerden aus enger eenzeger Klass, bis en 1888 an néng Klassen agedeelt gouf. Ier den Uerden 2003 reorganiséiert gouf, konnte just Männer domat ausgezeechent ginn; et war bis dohin – nom Chrysanthèmenuerden – déi zweethéchst japanesch Auszeechnung. De weibleche Pendant war den Uerde vun der Eedeler Kroun.

Den Uerde vun der Sonn déi opgeet gëtt fir aussergewéinlechen Déngschter am zivillen oder militäresche Beräich verginn. Domat ausgezeechent goufe bis ewell Akademiker, Diplomaten, Membere vum Militär a Politiker, déi eppes Bedeitendes fir déi japanesch Kultur a Gesellschaft bäigedroen hunn.


JPN Kyokujitsu-sho 1Class BAR.svg|1. Klass
JPN Kyokujitsu-sho 2Class BAR.svg|2. Klass
JPN Kyokujitsu-sho 3Class BAR.svg|3. Klass
JPN Kyokujitsu-sho 4Class BAR.svg|4. Klass
JPN Kyokujitsu-sho 5Class BAR.svg|5. Klass
JPN Kyokujitsu-sho 6Class BAR.svg|6. Klass
JPN Kyokujitsu-sho 7Class BAR.svg|7. Klass
JPN Kyokujitsu-sho 8Class BAR.svg|8. Klass

## Den Uerden zu Lëtzebuerg
Och zu Lëtzebuerg goufe Leit mat deem Uerden ausgezeechent, déi sech op déi eng oder aner Manéier ëm d'Relatioune mat Japan verdéngt gemaach hunn, dorënner de fréiere Staatsminister a Kommissiounspresident Jacques Santer (2015, Grousst Band), déi fréier Kultur- an Héchschoulministesch Erna Hennicot-Schoepges (2017, Gold-a-Sëlwer-Stär), den Äerzbëschof Jean-Claude Hollerich (2019, mat Rosette), de Wëssenschaftler Jules Hoffmann (2020, Gold-a-Sëlwer-Stär), de fréiere Staatsminister a Kommissiounspresident Jean-Claude Juncker (2020, Grousst Band), oder d'Stater Buergermeeschtesch Lydie Polfer (2025, Grousst Band).

## Um Spaweck
Eenanzwanzeg

Déi natierlech Zuel **Eenanzwanzeg** (21) ass d'Nofollgerin vun der Zwanzeg an d'Virgängerin vun der Zweeanzwanzeg. Et ass eng ongerued Zuel.

Dat réimescht Zeeche fir d'Eenanzwanzeg ass **XXI**.

D'Eenanzwanzeg ass déi siwent Dräieckszuel no der Fofzéng a virun der Aachtanzwanzeg.

D'Eenanzwanzeg ass an der Fibonacci-Folleg.

Et ass keng Primzuel.

Am Periodesystem vun den Elementer an der Chimie ass d'Eenanzwanzeg d'Uerdnungszuel vum Scandium.

## Um Spaweck
X (Homonymie)

**X** steet ë.&nbsp;a. fir:
* den véieranzwanzegte Buschtaf am laténgeschen Alphabet, kuckt: X.
* d'réimescht Zeeche fir d'Zuel Zéng.
* an der Mathematik: Symbol fir eng onbekannt Gréisst.
* bei Persounen: en Alias fir eng onbekannt oder anonym Persoun.
* e soziaalt Netzwierk, kuckt: X (Soziaalt Netzwierk).
Marmaramier

D**'Marmaramier** (tr.: Marmara Denizi; gr.: Προποντίς, Προποντίδα) ass e klengt Bannemier bannent de Grenze vun der Tierkei. Et verbënnt d'Schwaarzt Mier an d'Egäescht Mier (Mëttelmier) via de Bosporus an  d'Dardanellen, andeems et den europäesche an den asiateschen Deel vun der Tierkei vuneneen trennt. Et huet eng Fläch vu ronn 11.350 km2, op 280 x 80 km. Seng déifst Plaz läit 1.370 m ënnert dem Mieresspigel.

Den Numm "Marmaramier" kënnt vu senger gréisster Insel, der Insel Marmara hier, déi op der südlecher Säit läit, déi hiren Numm wéinst dem ville Marber (Marmor; gr.: μάρμᾰρον - *mármaron*) deen et do gëtt, krut. An der Antikitéit war et als **Propontis**, bekannt, deemno d'Mier "virum Pontesche Mier", engem aneren Numm fir d'Schwaarzt Mier.

Wéint senger Lag, a senger Wichtegekeet als Transportwee, gouf et ëmmer nees Konflikter dorëms, wien do d'Soe sollt hunn. 

Geologesch ass et wéinst der Plackentektonik do dacks vun Äerbiewe betraff.

Déi wichtegst Stad um Marmaramier ass Istanbul.

## Biller

File:Bosphorus aerial view.jpg|De Bosporus mat am Hannergrond Istanbul 
File:Marmara sea.JPG|Vue vum Marmaramier vun Istanbul aus
File:Yassiada 1.jpg|D'Marmaramier no bei Yassıada


## Um Spaweck

* "Sea of Marmara" an der *[[Encyclopædia Britannica]]*
* "Sea of Marmara: Where Ancient Myth and Modern Science Mix". SCIENCE FOCUS – SeaWiFS
Pemmican

**Pemmican**, oder **Pemmikan** (op Cree: ᐱᒦᐦᑳᓐ / pimîhkân, op Lakota: wasná), ass eng Mëschung aus Fett, gedréchentem Fleesch, an och aus gedréchentem Bier oder dem Jus dovun. 

Es ass e kalorieräicht Iessen aus der Kiche vu verschiddenen indigeenen nordamerikanesche Vëlker, dat als sonnere Plat oder als eng Komponent vun anere Plate gebraucht gëtt.

## Um Spaweck
Binärsystem

De **Binärsystem** oder **Dualsystem** (vum laténgeschen *dualis* "wou der zwee drasinn"), ass en Zuelesystem, de just zwou verschidden Ziffere benotzt fir Zuelen duerzestellen.

Am allgemeng gebräichlechen Dezimalsystem ginn d'Zuelen 0 bis 9 benotzt. Am Binärsystem ginn d'Zuelen awer nëmme mat den Zifferen déi de Wäert Null an Eent hunn, duergestallt. Gemenkerhand gi fir dës Zuelen d'Zeechen 0 an 1 benotzt. Als Beispill sinn d'Zuelen null bis fofzéng an der Lëscht op der rietser Säit opgezielt.

Wéinst senger Bedeitung an der Digitaltechnik ass de Binärsystem nieft dem Dezimalsystem de wichtegst Zuelesystem.

D'Duerstellung vun den Zuelen am Binärsystem gi Binärzuelen genannt.

## Um Spaweck
Oktalsystem

Den **Oktalsystem** (vum laténgeschen *octo* "aacht"), och alt **Aachtersystem** genannt, ass e Stellewäertsystem mat der Basis 8. E besteet aus aacht verschidden Ziffere fir Zuelen duerzestellen: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6 a 7.

D'Originne vum System gi bis an d'17. Joerhonnert a Schweden zeréck; als méiglech Auteure kommen de Kinnek Karl XII., de Wëssenschaftler Emanuel Swedenborg oder den Erfinder Christopher Polhem a Fro.

## Gebrauch
### Computertechnik
Oktalzuele goufen an der Computertechnik gebraucht, wéi nach informatesch Wierder mat enger Längt vu 24 Bit Usus waren. Fir déi aktuell gebräichlech Wierder vu 16, 32 a 64 Bit ass den Hexadezimalsystem besser.

A verschiddene Programméiersproochen (zum Beispill C, Java, Phython 2.x) gëtt eng Oktalzuel mat enger Null als Prefix duergestallt. 

An de UNIX-aartege Betribssystemer ginn d'Rechter, fir op e Fichier zouzegräifen, oktal ofgespäichert. Op e Fichier mat de Rechter 0777 kann all User zougräifen.

### Loftfaart
Am Fonctionnement vun den Transpondere gëtt den Oktalsystem gebraucht: de Code (*Squawk*) dee vum Transponder zeréckgeschéckt gëtt, ass eng véierstelleg Oktalzuel (0000 bis 7777).

## Triviales
* Am Film *[[Avatar (Film 2009)|Avatar]]* (2009 film) gebrauchen déi ausserierdesch Na'vi den Oktalsystem, well s'op all Hand véier Fangeren hunn.
* An der Tëleesserie *[[Stargate SG-1]]* gëtt den Oktalsystem och gebraucht.
Véieranzwanzeg

Déi natierlech Zuel **Véieranzwanzeg** (24) ass d'Nofollgerin vun der Dräianzwanzeg an d'Virgängerin vun der Fënnefanzwanzeg. Et ass eng gerued Zuel.
## Mathematik
Dat réimescht Zeeche fir d'Véieranzwanzeg ass **XXIV**.

Et ass keng Primzuel.

D'Véieranzwanzeg ass eng abundant Zuel well d'Zomm vun den Zuelen duerch déi se sech deele léisst, Deeler genannt, (1+2+3+4+6+8+12=36>24) méi grouss ass wéi se selwer.

## Aneres
Den Dag ass a 24 Stonnen agedeelt.

Am Periodesystem vun den Elementer an der Chimie ass d'Véieranzwanzeg d'Uerdnungszuel vum Chrom.

D'24-Stonne vu Le Mans ass eng Laangstrecken-Autoscourse iwwer 24 Stonnen, déi am Juni (gemenkerhand an der véieranzwanzegster Woch vum Joer) ofgehale gëtt. D'Course gëtt vum Automobile Club de l'Ouest organiséiert a fiert iwwer de Circuit des 24 Heures.

D' Stad Lëtzebuergass a 24 Quartieren agedeelt.

Point24 war eng Gratiszeitung zu Lëtzebuerg, déi a bis zu 3 Sproochversiounen tëscht dem 27. November 2007 an dem 21. Dezember 2012 erauskomm ass.

De Buschtaf X, respektiv **x**, ass de véieranzwanzegsten am laténgeschen Alphabet.

## Um Spaweck
Fënnefanzwanzeg

Déi natierlech Zuel **Fënnefanzwanzeg** (25) ass d'Nofollgerin vun der Véieranzwanzeg an d'Virgängerin vun der Sechsanzwanzeg. Et ass eng ongerued ganz Zuel.
## Mathematik

Dat réimescht Zeeche fir d'Fënnefanzwanzeg ass **XXV**.

Et ass keng Primzuel awer eng Quadratzuel (5^2=5\cdot5).

25 Prozent (%) ass gläich ⁠1/4⁠.

## Naturwëssenschaft
Am Periodesystem vun den Elementer an der Chimie ass d'Fënnefanzwanzeg d'Uerdnungszuel vum Mangan. D'Uerdnungszuel 25 bedeit, datt e Manganatom 25 Protonen a 25 Elektronen am Grondzoustand huet.

## Aneres
D' Nationalstrooss 25 oder N25 ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss am Kanton Wolz.

## Kuckt och
* Luna 25
* Serie 25 SNCB
* Schëld A, 25
* Linn STIB 25

## Um Spaweck
Hisbollah

D**'Hisbollah** (ar حزب الله Hezbollah) ass eng islamistesch schiittesch Partei an Terrororganisatioun am Libanon, déi haaptsächlech duerch d'Ënnerstëtzung vum Iran an duerch hir eege kriminell Geschäfter finanzéiert gëtt. Als "Staat an engem Staat" kontrolléiert d'Hisbollah de Libanon net nëmme militäresch duerch seng Miliz, mä och politesch duerch seng Partei. Fir de Libanon ass d'Hisbollah militäresch méi bedeitend wéi d'Arméi vum Libanon, déi sech als Unhänger vun der Hisbollah gesäit. D'Hisbollah gëtt vu ville Länner als terroristesch Organisatioun bezeechent, dorënner Däitschland an d'USA. D'Hisbollah ass a Groussbritannien, Japan, Kanada, Holland, den USA, zanter Abrëll 2020 an Däitschland an zu Lëtzebuerg, an zanter Mee 2021 an Éisträich verbueden.

## Geschicht
D'Hisbollah ass 1982 als paramilitäresch Ënnergrondorganisatioun entstanen, déi duerch d'Fusioun vu verschiddene schiittesche Gruppen entstanen ass, mam Zil fir Widderstand géint d'israeelesch Invasioun ze leeschten. D'offiziell Grënnung war dunn 1985. D'Héichbuerge vun der Organisatioun sinn am Süde vum Libanon, am Bekaa-Dall an am Süde vu Beirut. Un der Spëtzt sti schiittesch Geléiert. De revolutionäre Leeder vun der islamescher Republik Iran, Ali Chamenei, gëtt als héchst spirituell Autoritéit ugesinn. De Generalsekretär a Chefkommandant vun den Hisbollah-Milize war vun 1992 bis 2024 den Hassan Nasrallah, deen am israeelesch-palestinensesche Konflikt ëmbruecht gouf.

D'Hisbollah ass och zënter 1992 an der libanesescher Nationalversammlung vertrueden. Zënterhier huet d'Hisbollah sech zu engem militäreschen, sozialen a politesche Muechtfaktor entwéckelt. No de Parlamentswalen 2018 huet se 13 Mandater, wat ronn 10 % vun den Deputéierten ausmécht, an ass a verschiddene Kabinetter vun der libanesescher Regierung vertrueden. D'Hisbollah iwwerwaacht och zivilgesellschaftlech Organisatiounen, wéi zum Beispill den *Islamesche Gesondheetskommitee*, dee seng eege Spideeler an ambulant Klinicke bedreift an den delabréierte staatleche Gesondheetssystem ersetzt.

D'Hisbollah ass fir vill Attacke géint d'israeelesch Arméi verantwortlech. D'Grupp huet de syresche President Bashar al-Assad am syresche Biergerkrich ënnerstëtzt a gëtt als Alliéierte vum Iran ugesinn. D'Hisbollah gehéiert zesumme mat den Huthi-Rebellen aus dem Jemen an der Hamas aus der Gazasträif zu der "Achs vum Widderstand".

No der Zerstéierung vun der Hisbollah-Infrastruktur am Hierscht 2024, betruechten Experten d'Hisbollah net méi als eng "onofhängeg Miliz", mä éischter als en Deel vun der "Quds-Brigad", déi vun der islamescher Revolutiounsgard gesteiert gëtt.

Am August 2025 huet déi libaneesesch Regierung decidéiert, datt d'Hisbollah bis den 31. Dezember 2025 all hir Waffe mussen ofginn.

## Um Spaweck