open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pierre Medinger

De **Pierre Medinger**, gebuer den 10. September 1879 zu Conter, a gestuerwen den 3. Juni 1940 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Cheemiker a Forensiker.

Nodeems de Pierre Medinger säin Diplom als *Ingénieur chimiste* op der ETH vun Zürich kitt hat, huet hien e puer Joer laang als *Chef de fabrication* bei Outremer-Deschamps, enger Fabrick fir Ultramarinfarwen, zu Vieux-Jeand'heurs geschafft. Dono koum hien zeréck op Lëtzebuerg, wou hien 1908 an dem Staatslaboratoire, deen deemools *Laboratoire pratique de bactériologie* geheescht huet, ugefaangen huet mat schaffen a spéider de Chef vun der *Division de chimie* gouf.

De Pierre Medinger ass 1910 Member vun der Société des naturalistes luxembourgeois (SNL) ginn. Vun 1918 bis 1937 war hien de President vun der SNL. 1921 ass hien an d'Section des sciences vum Institut grand-ducal opgeholl ginn.

A senge Publikatiounen huet de Pierre Medinger sech e.a. mat Theemen aus dem Beräich vun der Liewensmëttel-Chimie befaasst, z.&nbsp;B. mat dem Muselwäin. Seng Aarbechten am Domaine vun der *Chimie légale*, der Balistik an der Kriminologie hunn him eng international Renommee verschaaft. Hien huet z.&nbsp;B. als Éischten nogewisen, datt den Ofdrock, deen de Percuteur vun enger Schosswaff op der Hüls hannerléisst, spezifesch ass a kriminologesch fir d'Identifikatioun vun der Waff verwäert ka ginn.

De Pierre Medinger war de Brudder vum Professer an Historiker Paul Medinger (1883-1939).
## Literatur
*Krombach, H., 1946. *Pierre Medinger, 1879-1940.* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 1946, Livre jubilaire, fasc. 2, S. 159-162. http://www.snl.lu/publications/bulletin/SNL_1946_051_151_179.pdf
*Krombach, H., 1947. *Pierre Medinger.* Archives de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, Section des sciences naturelles, physiques et mathématiques NS 17, S. 13-19.
*M. W., 1947. *Pierre Medinger, 10.9.1879-3.6.1940.* Revue technique luxembourgeoise 39 (2), S. 120-121.
* Massard, J.A. 1990. *[http://massard.info/pdf/SNL_1990_091_005_214corr.pdf La Société des Naturalistes Luxembourgeois du point de vue historique.]* SNL 91, S. 5-214 [Pierre Medinger: S. 166].
*Massard, J.A., 2015. *[http://massard.info/pdf/Massard_2015_5-302_add.pdf La Société des naturalistes luxembourgeois de 1890 à 2015.]* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 116, S. 5-302. [Pierre Medinger: S. 76-77].
## Kuckt och
* Lëscht vu Cheemiker
Jerry Weintraub

Den **Jerry Weintraub**, gebuer als *Jerome Charles Weintraub* de 26. September 1937 zu New York City, a gestuerwen de 6. Juli 2015 zu Santa Barbara, war en US-amerikanesche Filmproduzent a Filmschauspiller.

## Filmographie (Auswiel)
* 1975: *[[Nashville (Film 1975)|Nashville]]* - Regie: Robert Altman
* 1977: *[[Oh God!]]* - Regie: Carl Reiner
* 1980: *[[Cruising]]* - Regie: William Friedkin
* 1982: *[[Diner]]* - Regie: Barry Levinson
* 1984: *[[The Karate Kid]]* - Regie: John G. Avildsen
* 1986: *[[The Karate Kid, Part II]]* - Regie: John G. Avildsen
* 1989: *[[The Karate Kid, Part III]]* - Regie: John G. Avildsen
* 1994: *[[The Next Karate Kid]]* - Regie: Christopher Cain
* 1994: *[[The Specialist]]* - Regie: Luis Llosa
* 1997: *[[Vegas Vacation]]* - Regie: Stephen Kessler
* 1998: *[[The Avengers]]* - Regie: Jeremiah S. Chechik
* 1998: *[[Soldier]]* - Regie: Paul W.S. Anderson
* 2001: *[[Ocean's Eleven]]* - Regie: Steven Soderbergh
* 2004: *[[Ocean's Twelve]]* - Regie: Steven Soderbergh
* 2007: *[[Ocean's Thirteen]]* - Regie: Steven Soderbergh
* 2007: *[[Nancy Drew]]* - Regie: Andrew Fleming
* 2013: *[[Behind the Candelabra]]* - Regie: Steven Soderbergh

## Um Spaweck
Jack the Giant Killer (Film 1962)

**Jack the Giant Killer** ass en US-amerikanesche Film vum Nathan Juran aus dem Joer 1962 no engem Roman vum Orville H. Hampton.
## Ëm wat geet et am Film?
Den Zauberer Pendragon (Torin Thatcher) entféiert d'Prinzessin Elaine (Judi Meredith) a well doduerch de Kinnek forcéieren ofzedanken. Den Jack (Kerwin Mathews) , e Bauerejong, kann d'Elaine aus den Hänn vum Pendragon retten. 
## Um Spaweck
Adam Smith

Den **Adam Smith**, gedeeft de  zu Kirkcaldy, an der Grofschaft Fife a Schottland, a gestuerwen de 17. Juli 1790 zu Edinburgh, war e schottesche Moralphilosoph, Opklärer a gëllt als de Grënner vun der klassescher Nationalekonomie.

Säin éischt grousst Wierk war *The Theory of Moral Sentiments* (1759), iwwer d'Relatioun vum Mënsch zu der Gesellschaft. 1774 huet hien ugefaangen, säi bedeitendst Wierk, **Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations*, ze schreiwen, dat 1776 erauskoum an hat gläich e grousse Succès.

Et geet dodran ëm d'Auswierkunge vum Eegenintressi op d'Gesellschaft. De Mënsch tendéiert dozou, [[Handel]] an [[Tausch]] ze bedreiwen, a géif gär seng Liewenssituatioun verbesseren. [[Räichtum]] géif duerch mëschlech [[Aarbecht (Philosophie)|Aarbecht]] entstoen. De Smith beschreift dodran d'Wichtegkeet vum [[Deele vun der Aarbecht]] an der [[Spezialiséierung]] fir de Wuelstand. D'Wierk befaast sech och mat der Roll vum [[fräie Maart]], de Froe vun der [[Verdeelungstheorie|Verdeelung]], dem [[Aussenhandelstheorie|Aussenhandel]] an der [[Staatstheorie|Roll vum Staat]]. Och de Begrëff "[[Onsiichtbar Hand]]" d.&nbsp;h. d'Auswierkung vun der Zomm vun den individuelle Bestriewungen zu engem (net bewosst gewollten) gesamtstaatlechen ekonomeschen Handelen, an och d'Regulatioun vum Maartpräis duerch d'Offer an d'Demande gëtt vum Smith beschriwwen. Hien explizéiert, datt eng fräi Konkurrenz besser ass wéi [[Monopol]]er a [[Kartell]]er, well déi leschtgenannt schiedlech Auswierkungen op Präis, Produktivitéit an ekonomesch Entwécklung hätten.

==Wierker==

* *The Theory of Moral Sentiments.* 1759 
* *Considerations Concerning the Formation of Languages and the Different Genius of original and compounded Languages.* 1767
* *An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations.* 1776 
* *An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations.* Vol. I/ Vol. II. Printed for W. Strahn; and T. Cadell, in the Strand, 1776

== Literatur ==
* Michael S. Aßländer: *Adam Smith zur Einführung.* Reihe: Zur Einführung, 341. Junius, Hamburg 2007, ISBN 978-3-88506-641-5.
* Thomas Rommel, Helen Winter: *Adam Smith für Anfänger: „Der Wohlstand der Nationen“.* dtv, München 1999, ISBN 3-423-30708-0 (dtv Sachbuch / Kultur & Geschichte 30708).
* Karl Ballestrem: *Adam Smith*. Reihe: Beck'sche Reihe: Denker, 561; C. H. Beck, München 2001, ISBN 3-406-45976-5.
* Ian Simpson Ross: *Adam Smith. Leben und Werk.* Düsseldorf 1998, ISBN 3-87881-123-3.* P.J. O'Rourke: *Adam Smith. Vom Wohlstand der Nationen.* (aus der Reihe *Bücher, die die Welt veränderten.*) dtv, München 2008, ISBN 978-3-423-34459-3.
* D.D. Raphael: *Adam Smith.* Campus, Frankfurt 1991, ISBN 3-593-34487-4.
* Nicholas Philippson: *Adam Smith. An Enlightened Life.'' Yale University Press, 2010, ISBN 978-0-300-16927-0.

## Um Spaweck
Zithaklinick

D**'Zithaklinick** (och nach **Zitaklinick**, offiziell Schreifweis: *Zithaklinik*) oder einfach d**'Zit(h)a**, op Franséisch fréier och *Clinique Sainte-Thérèse*, ass e Spidol am Garer Quartier an der Stad Lëtzebuerg. Et gouf 1924 gegrënnt a gehéiert zënter 2014 zum Grupp Hôpitaux Robert-Schuman. D'Klinick huet hiren Numm vun der helleger Zita.

2015 ass annoncéiert ginn, datt d'total Fläch vum Gebai bis 2020 ëm 20% vergréissert soll ginn. Den 13. Juni 2016 gouf de Grondstee vum neie Gebai „E“ geluecht an d'Strauss gouf den 20. September 2017 gefeiert. Den Nei- resp. Ëmbau huet eppes méi wéi 70 Milliounen Euro kascht. Dat neit Gebai ass Enn 2020 opgaangen.

2013 waren an der Zithaklinick 23.363 Patienten an et goufen 8.483 Operatioune gemaach. Et hunn 821 Leit aus 17 verschiddenen Natiounen do geschafft, vun deenen iwwer 70% Frae waren.

## Biller

Luxembourg, Zithaklinik (101).jpg|
Luxembourg, Zithaklinik (106).jpg|Dat aalt Gebai an der Zithastrooss…
Luxembourg, Zithaklinik (103).jpg|… an dat neit an der Antwerpener Strooss


## Kuckt och
* Spideeler zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* En Abléck an deen neie Fligel vun der Zithaklinik, *www.rtl.lu*. Reportage vum 1. Februar 2021, gekuckt den 23. Februar 2021
Hôpital Kirchberg

Den **Hôpital Kirchberg** ass e Spidol um Kierchbierg an der Stad Lëtzebuerg. Et huet am Joer 2003 seng Dieren opgemaach a gehéiert zënter 2014 zum Grupp Hôpitaux Robert-Schuman.

2013 sinn am Spidol um Kierchbierg 16.000 Patiente stationär behandelt ginn an et gouf 12.000-mol operéiert. Donieft si 54.000 Leit an der Noutopnam fir Erwuessener an 21.000 Leit an der Noutopnam fir Kanner passéiert.

## Um Spaweck
Clinique Sainte-Marie

D**'Clinique Sainte-Marie** war e Spidol zu Esch-Uelzecht. Et gouf 1925 vun der *Congrégation des Sœurs de Sainte Elisabeth* gegrënnt. Vun 2014 un huet et zum Grupp Hôpitaux Robert-Schuman gehéiert.
Am Volleksmond gouf et och "Ronnt Spidol" genannt, well et aus zwéin  zylinderfërmege Gebaier bestoung. Dës goufen 1966-1969, respektiv 1970-1973 gebaut, an duerch eng Passerell matenee verbonnen, woubäi an de Joren dono nach weider méi kleng Gebaier bäikoumen. 1976 ass de Komplex als *Centre médico-chirurgical Sainte Marie* opgaangen.

2013 hunn d'Patienten zesummen ëm déi 22.000 Deeg am Spidol verbruecht an et gouf 2.990-mol operéiert.

Am Februar 2017 gouf d'Clinique Sainte-Marie an en Zenter fir stationär Geriatrie mat 84 Better ëmfonctionéiert. Nodeems en neie Geriatriezenter um Kierchbierg fäerdeg gebaut gi war, sinn déi Servicer bis Enn 2024 dohi geplënnert. Just de Service vun der Jugendpsychiatrie ass nach an enger Annex vum Gebai bliwwen.

D'Zukunft vum Gebai ass onkloer: goung eng Zäitchen dovu rieds, et ofzerappen, huet et vu Säite vun den Hopitaux Robert Schuman geheescht, si géifen iwwerleeën, et anescht ze notzen.

## Kuckt och
* Aner Spideeler zu Esch-Uelzecht:
** Centre hospitalier Émile-Mayrisch
** Metze Spidol
* Spideeler zu Lëtzebuerg
Centre hospitalier du Nord

De **Centre hospitalier du Nord** (kuerz: *CHdN*) ass e Spidol am Norde vu Lëtzebuerg. Et ass 2010 duerch d'Fusioun vun der *Clinique Saint-Joseph* zu Wolz an dem *Hôpital Saint-Louis* zu Ettelbréck entstanen.

## Geschicht

### Geschicht vum Wolzer Spidol

Dat éischt Spidol zu Wolz ass 1596 gegrënnt ginn. 1937 ass no véier Joer Bauzäit d'Clinique Saint-Joseph op der Plaz vum aktuelle Spidol opgaangen. Si hat deemools 62 Better. An den 1970er gouf se neigebaut an huet 1977 mat 106 Better hir Dieren opgemaach.

### Geschicht vum Ettelbrécker Spidol

1855 ass an eidele Raim vun der Ettelbrécker Kasär e Fleegeheem entstanen.

### Fusioun

Den 20. Abrëll 2009 gouf an der Chamber e Gesetz gestëmmt, deem säin Zil d'Zesummeféiere vum Wëlzer an dem Ettelbrécker Spidol war. Tëscht 2011 an 2015 sinn d'Gebaier zu Wolz fir bal 25 Milliounen Euro renovéiert a moderniséiert ginn.
Rechtsform

D**'Rechtsform** (fr.: *forme juridique*) ass de legale Kader vun enger Entreprise. All Rechtsform huet bestëmmt Charakteristiken, déi d'Gesetz virschreift. 

## Situatioun zu Lëtzebuerg
Dem Lëtzebuerger Recht no gëtt et verschidde Rechtsformen:

### Eenzelgesellschaften a Persounegesellschaften
#### Eenzelgesellschaft
* Fräiberuffler / Gesellschaft an eegenem Numm

#### Persounegesellschaften
* Einfach Kommanditgesellschaft
* Speziell Kommanditgesellschaft
* Oppen Handelsgesellschaft
* Gesellschaft mat limitéierter Responsabilitéit

### Handelsgesellschaften
* Europäesch Gesellschaft
** Europäesch Gesellschaft mat Mataarbechterbedeelegung
* Genossenschaft
* Zivil Gesellschaft
* Aktiegesellschaft
** Vereinfacht Aktiegesellschaft
* Gesellschaft mat limitéierter Responsabilitéit
** Vereinfacht Gesellschaft mat limitéierter Responsabilitéit
* Kommanditgesellschaft op Aktien
* Sozial Gesellschaft
* Europäesch Genossenschaft

### Betribsgruppéierungen a -vereenegungen
* Aarbechtsgemeinschaft
* Franchise-Netzwierk
* Wirtschaftlech Interessevereenegung
** Europäesch wirtschaftlech Interessevereenegung
* Landwirtschaftlech Genossenschaft
Funeral in Berlin

** Funeral in Berlin** ass e brittesche Film vum Guy Hamilton aus dem Joer 1966 no engem Roman vum Len Deighton.
## Ëm wat geet et am Film?
Den Harry Palmer soll e sowjetesche Colonel, aus dem russesche Sécherheetsdéngscht zur Zäit vun der Mauer zu Berlin aus dem Osten an de Weste schmuggelen.
## Um Spaweck
* De Film op der IMDb
* De Film op DVD Savant
Esther and the King

**Esther and the King** ass en US-amerikanesch-italieenesche Film vum Raoul Walsh a Mario Bava aus dem Joer 1960.

## Ëm wat geet et am Film?
Nom Doud vu senger Fra bestuet de Perserkinnek Ahasueru sech mat der Esther, enger jiddescher Fra...
## Um Spaweck
*Fotoen aus dem Film op dvdbeaver
Voilà Luxembourg

***Voilà Luxembourg*** war eng lëtzebuergesch Zäitschrëft, vun där Ufank de 1990er e puer Ausgaben erauskoumen. Si ass an dräi verschiddene Sproocheformater (op Däitsch, Franséisch, Englesch) bei Éditions Guy Binsfeld erauskomm.

Déi éischt Nummer koum am Januar 1991 eraus, déi 7. a lescht 1995 fir d'Kulturjoer. D'Oplo louch bei 22.000 Exemplaren.

Responsabel fir d*'Coordination redactionelle* war de Rob Kieffer an Editeur de *Service Information et Presse* vum Lëtzebuerger Staat, deen d'Zäitschrëft lancéiert hat fir den Image vu Lëtzebuerg am Ausland ze stäerken. Den Erfolleg dovu gouf awer bezweifelt.

Aus Käschtegrënn gouf no e puer Joer d'Produktioun opginn. D'Käschte vun enger Editioun louchen tëscht sechs an aacht Millioune Lëtzebuerger Frang. Eng Extraeditioun fir d'Weltausstellung zu Sevilla ass 1992 op Spuenesch mat enger Oplag vu 35.000 Exemplaren erauskomm an huet am Ganze 12 Millioune Frang kascht.
Bidet

E **Bidet** ass e Sanitärobjet a Form vun engem Baseng an deem de Mënsch seng Geschlechtsorganer oder säin Anus wäscht. Heiansdo gëtt en och benotzt fir d'Féiss ze wäschen. De Bidet fënnt een am Buedzëmmer nieft der Toilettëschossel. D'Waasser kënnt bei engem moderne Bidet aus engem Krunn, deen um Bidet ass.

Obwuel de Bidet enger Toilette gläicht, huet e méi mat engem Lavabo oder enger Bidde gemeinsam.

## Um Spaweck
Buedbidden

Eng **Buedbidden** oder einfach **Bidden** ass e grousse Behälter dee fir d'mënschlech Kierperhygiène benotzt gëtt. Et kann een d'Bidde mat Waasser fëllen a sech dra sëtzen oder leeën, oder sech an d'Bidde stellen an da mat Waasser, dat aus dem Krunn oder vum Duschkapp, leeft wäschen.

D'Bidde sti gemekerhand am Buedzëmmer. Si kann entweeder fräi stoen oder agebaut sinn a mat enger Dusch kombinéiert sinn. Si huet dacks eng längelzeg Form a generell en Offloss, mat deem d'Waasser kann erausgelooss ginn. Wéi aner Sanitärinstallatiounen och, z.&nbsp;B. d'Toilette oder de Lavabo, sinn déi meescht modern Bidde wäiss, obwuel et s'och an anere Faarwe gëtt. Eng besonnesch Form ass d'Sëtzbidden.

## Kuckt och
* Bidet

## Um Spaweck
Alberto De Martino

Den **Alberto De Martino**, gebuer den 12. Juni 1929 zu Roum, an och do gestuerwen den 2. Juni 2015, war en italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.

De Martino huet och Filmer ënner dem Pseudonym *Martin Herbert* gedréint.

Hien huet haaptsächlech italieenesch Genrefilmer realiséiert wéi Italowestern, Sandalefilmer an Horrorfilmer.

## Filmographie
### als Regisseur
* 1961: *[[Il gladiatore invincibile]]* - Haaptacteuren: Richard Harrison, Isabelle Corey
* 1962: *[[Due contro tutti]]* - Haaptacteuren: Walter Chiari, María Silva
* 1962: *[[Perseo l'invincibile]]* - Haaptacteuren: Richard Harrison, Arturo Dominici
* 1962: *[[Horror]]* - Haaptacteuren: Gérard Tichy, Helga Liné
* 1963: *[[Gli invincibili sette]]* - Haaptacteuren: Tony Russel, Massimo Serato
* 1964: *[[Il trionfo di Ercole]]* - Haaptacteuren: Dan Vadis, Marilù Tolo
* 1964: *[[La rivolta dei sette]]* - Haaptacteuren: Tony Russel, Massimo Serato
* 1965: *[[Gli eroi di Fort Worth]]* - Haaptacteuren: Edmund Purdom, Priscila Steele
* 1965: *[[100.000 Dollari per Ringo]]* - Haaptacteuren: Richard Harrison, Fernando Sancho
* 1966: *[[Upperseven, l'uomo da uccidere]]* - Haaptacteuren: Paul Hubschmid, Karin Dor
* 1966: *[[Missione speciale Lady Chaplin]]* - Regie zesumme mam Terence Hathaway - Haaptacteuren: Ken Clark, Daniela Bianchi
* 1966: *[[Django spara per primo]]* - Haaptacteuren: Glenn Saxson, Evelyn Stewar
* 1967: *[[Dalle Ardenne all'inferno]]* - Haaptacteuren: Frederick Stafford, Curd Jürgens
* 1967: *[[Ok Connery]]* - Haaptacteuren: Neil Connery, Adolfo Celi
* 1968: *[[Roma come Chicago]]* - Haaptacteuren: John Cassavetes, Gabriele Ferzetti
* 1969: *[[Femmine insaziabili]]* - Haaptacteuren: Dorothy Malone, Robert Hoffmann
* 1971: *[[L'uomo dagli occhi di ghiacco]]* - Haaptacteuren: Antonio Sabato, Barbara Bouchet
* 1972: *[[L'assassino… è al telefono]]* - Haaptacteuren: Telly Savalas, Anne Heywood
* 1972: *[[I familiari delle vittime non saranno avvertiti]]* - Haaptacteuren: Telly Savalas, Antonio Sabato
* 1973: *[[Il consigliori]]* - Haaptacteuren: Martin Balsam, Tomás Milián
* 1973: *[[Ci risiamo, vero Provvidenza?]]* - Haaptacteuren: Tomás Milián, Carole André
* 1974: *[[L'anticristo]]* - Haaptacteuren: Carla Gravina, Mel Ferrer
* 1976: *[[Una Magnum special per Tony Saitta]]* - Haaptacteuren: Stuart Whitman, Martin Landau
* 1977: *[[Holocaust 2000]]* - Haaptacteuren: Kirk Douglas, Anthony Quayle
* 1980: *[[L'uomo puma]]* - Haaptacteuren: Donald Pleasence, Sydne Rome
* 1982: *[[Blood link]]* - Haaptacteuren: Michael Moriarty, Cameron Mitchell
* 1985: *[[Miami Golem]]* - Haaptacteuren: David Warbeck, John Ireland
* 1985: *[[7, Hyden Park: la casa maledetta]]* - Haaptacteuren: David Warbeck, Rossano Brazzi

## Um Spaweck
Bidden

Eng **Bidden** ass eng Zort niddrege Behälter fir Waasser oder aner Flëssegkeeten. Eng kleng Bidde gëtt **Biitche** genannt. D'Bidden oder d'Biitche kënnen aus ganz ënnerschiddlechem Material sinn, zum Beispill aus Holz, Blech oder Plastik.

De Begrëff Bidde gëtt dacks och als Kuerzwuert fir d'Buedbidde benotzt.

## Um Spaweck
Wäschkuerf

E **Wäschkuerf** ass e Behälter, an deem knaschteg Wäsch (z.&nbsp;B. Gezei) gesammelt gëtt, éier se gewäsch gëtt, oder an deem déi naass Wäsch nom Wäschen transportéiert gëtt.

## Kuckt och
* Wäschléngt
* Maandel
Stoppenzéier

E **Stoppenzéier** oder **Tirebouchon** (och nach *Tire-bouchon* oder *Tire-buschong* geschriwwen) ass en Hëllefsmëttel, dat benotzt gëtt fir e Stopp aus Kork aus enger Fläsch, meeschtens enger Wäifläsch, erauszezéien. Den Tirebouchon gëtt et a ville verschiddene Modeller, ee vun de geleefegen ass dee mat enger Aart Spiral aus Metall déi an de Stopp gedréint gëtt an un deem da gezu gëtt, bis en eraus ass.
## Um Spaweck
*
Heckefräsch (Zäitschrëft)

Den **Heckefräsch** ass eng Zäitschrëft, déi de Veräin «&nbsp;*Les Amis des Aquario- et terrariophiles du Grand-Duché de Luxembourg*&nbsp;» (AAT), och bekannt ënner dem Numm «&nbsp;*[[AAT - Garten- und Teichfreunde Luxemburgs|AAT – Garten- und Teichfreunde Luxemburgs]]*&nbsp;», erausginn huet.

Si dréit deen Numm zënter der Nummer 50 (Juni 1996). Virdrun huet si «&nbsp;AAT-Info&nbsp;» geheescht. Déi éischt Nummer vum AAT-Info ass am Mäerz 1983 als einfacht Informatiounsblat vum Veräin erauskomm. Am Laf vun der Zäit ass doraus eng «&nbsp;richteg&nbsp;» Zäitschrëft entstanen, déi nieft Interna vum Veräin och Informatiounen an Artikelen zu den Theemen Naturschutz, Uleeën an Ënnerhalt vu Weieren, Déieren a Planzen an de Weieren, Amphibien a Reptilien, ëffentlech Parken, allgemeng botanesch oder zoologesch Notizen asw. publizéiert huet.

D'Nummeren 1 bis 107/108 (Dezember 2010) (Stand Juli 2015) sinn op der Homepage vum Initiator vun der Publikatioun, dem Henri Regenwetter, als PDF ze fannen. Déi Nummeren, déi feelen, sollen nach derbäikommen.

Déi lescht Nummer vum Heckefräsch, d'Nummer 117/118, ass am Joer 2015 erauskomm. D'Astelle vun der Publikatioun geet zeréck op eng Decisioun, déi de Kommitee vum Veräin a senger Sëtzung vum 12. November 2014 geholl huet. D'Ursaach war déi, datt de Veräin ëmmer manner Memberen hat, an deementspriechend manner aktiv Mataarbechter a manner Recetten, a seng Aktivitéiten a seng Depensë huet musse reduzéieren.
Leopold I. (HRR)

De **Leopold I.**, mam ganzen Numm *Leopold Ignatius Joseph Balthasar Felician*, op Ungaresch: *I. Lipót*; gebuer den 9. Juni 1640 zu Wien an och do de 5. Mee 1705 gestuerwen, war bal en halleft Joerhonnert laang Réimesch-däitsche Keeser, Kinnek vun Ungarn a Kinnek vu Béimen.

Hie war aus dem Haus Habsburg an den zweete Jong vum Keeser Ferdinand III. a senger éischter Fra, der Maria Anna vu Spuenien.

Den 9. Juli 1654 ass säi grousse Brudder Ferdinand IV. gestuerwen, an hie gouf Krounprënz, fir da mat 18 Joer, den 18. Juli 1658, bis zu sengem Doud, 1705, Keeser ze ginn. Op militäreschem Plang war dem Leopold seng Herrschaft gekennzeechent duerch Succèse géint d'Osmanescht Räich am Groussen Tierkekrich duerch säi Generol Eugène vu Savoie-Carignan, dorënner an de Schluechte vu Szentgotthárd, Wien, Mohács an Zenta. Um Enn vum Krich hat d'Habsburger Monarchie Transsylvanien an e groussen Deel vun Ungarn annektéiert.

De Leopold seng Regierunszäit stoung och ënner de Konflikter mam Kinnekräich Frankräich, absënns mat der agressiver Expansiounspolitk vum Louis XIV. an de Spueneschen Nidderlanden, am Krich vun néng Joer an am Spueneschen Ierffollegkrich.

## Bestietnesser a Kanner
De Leopold I. war dräimol bestuet; Fir d'éischt 1666 mat der Infantin Margarita Teresa vu Spuenien, der Duechter vum Kinnek Felipe IV. Si ass 1673 gestuerwen. Vun de véier Kanner, déi se krut, sinn der dräi jonk gestuerwen. Eenzeg hir Duechter Maria Antonia (1669-1692) huet iwwerlieft, ma si ass gestuerwen, wéi se hiren éischter Puppelche krut.

Säin zweet Bestietnes 1673 war mat der Claudia Felicitas vun Éisträich, ma si ass scho 1676 gestuerwen. Déi zwee Kanner déi se krut sinn all virun hirem éischte Liewensjoer gestuerwen. Nach dat selwecht Joer huet de Leopold sech eng drëtt Kéier bestuet, dës Kéier mat der Eleonora vu Pfalz-Neuburg. Si huet net manner wéi 10 Kanner op d'Welt bruecht, sou datt d'Trounfolleg endlech geséchert war. Dës waren:
* Joseph I. (1678-1711), säin Nofollger als Keeser vum Hellege Réimesche Räich;
* Christine (1679 †);
* Maria Elisabeth (1680-1741); 
* Leopold Joseph (1682-1684);
* Maria Anna (1683-1754), bestuet mam João V.vu Portugal;
* Maria Theresia (1684-1696);
* Karl VI. (1685-1740), dem Joseph I. säin Nofollger als Keeser;
* Maria Josepha (1687-1703);
* Maria Magdalena (1689-1743);
* Marie Margarete (1690-1691).
Schell

Eng **Schell** ass e Geschier oder en Apparat, deen Téin vu sech gëtt fir eppes ze signaliséieren. E besteet aus engem Resonanzkierper dee meeschtens aus Metall besteet, an engem Hummer, dee widder de Resonanzkierper geschloe gëtt fir sou Schwingungen ze produzéieren déi een als Toun héiere kann.

Et kann een ënnerscheeden tëscht manuellen an elektresch bedriwwene Schellen. Bei deene manuelle gëtt den Hummer mat Hëllef vun enger mechanescher Virriichtung meeschtens e puermol géint de Resonanzkierper geschloen. Bei enger elektrescher Schell gëtt déi Funktioun vun engem Elektromagnéit iwwerholl, deen duerch en Taster ausgeléist gëtt. De Stroum kënnt entweeder vum Stroumnetz oder vu Batterien.

Schelle kann een och ënnerdeelen, jee nodeem wou se benotzt ginn. Vëlosschelle sinn um Vëlo fir datt de Vëlosfuerer d'Passante ka warnen. Anerer sinn nieft enger Entréesdier fir datt de Visiteur seng Presenz kann ukënnegen.

## Kuckt och
* Klack
* Schellebam
* Wecker

## Um Spaweck
*
Fënsterbriet

E **Fënsterbriet** ass eng schmuel horizontal Fläch ënner enger Fënster oder den ënneschten Deel vum Kader vun der Fënster. D'Fënsterbriet ka bannent oder baussent der Fënster sinn, oder op deenen zwou Säiten.

Dat baussenzegt Fënsterbriet, meeschtens Fënsterbänk genannt, gehéiert zu de Gewänner an ass dacks aus dem selwechte Material wéi déi, zu Lëtzebuerg an Ëmgéigend dacks aus Sandsteen, Schifer, bloe Steen, oder och alt Zillen. Heiansdo kann d'Uewerfläch och mat Plättercher ofgedeckt sinn, oder och alt mol bei Metallkonstruktiounen aus Blech oder Inox sinn.
Riddo

Eng oder e **Riddo**, och nach **Rido** oder **Rideau** geschriwwen, ass generell e Stoft deen un enger Staang (der *Riddosstaang*) virun enger Fënster an engem Banneraum hänkt. Et kann ee se beweegen an domat d'Fënster verdecken oder fräiloossen. Hiren Zweck ass et, de Raum méi däischter ze maachen, d'Sonn oder de Wand net eranzeloossen oder ze verhënneren datt ee vu bausse kann erakucken.

Eng Riddo kann och einfach als Dekoratioun virun oder nieft enger Fënster hänken.

An anere Kontexter fënnt een aner Typpe Riddoen. Am Buedzëmmer blockéiert d'Duschriddo d'Waasser, dat soss aus der Dusch géif sprutzen oder lafen. Am Theater an och heiansdo am Kino gëtt et eng Riddo virun der Bün déi virun an no der Virstellung op- an zougeet.

## Kuckt och
* Rollued
* Eisene Rideau
*
Herbert Marcuse

Den **Herbert Marcuse** [ marˈkuːzə ], gebuer den 19. Juli 1898 zu Berlin, a gestuerwen den 29. Juli 1979 zu Starnberg, war en däitsch-US-amerikanesche Philosoph, Politolog a Soziolog.

Seng philosophesch Schrëfte ware staark vum Karl Marx sengen Theorië beaflosst, ë.&nbsp;a. wat eng Kritik um Kapitalismus betrëfft, deen de Mënsch "entfrieme" géif.

De Marcuse ass virun den Nazien 1933 an d'Schwäiz an 1934 definitiv an d'USA geflücht.

An den USA si seng zwee Haaptwierker erauskomm: *Eros and Civilization* (1955) an *One-Dimensional Man* (1964). Déi zwee gehéieren zu de wichtegsten Aarbechte vun der Kritescher Theorie an zu de Standardwierker vun der Studentebeweegung, virun allem an den USA an an Däitschland.

## Um Spaweck

* ''Herbert Marcuse (1898–1979). Official Homepage''
Niederkail

**Niederkail** ass en Duerf an der Äifel am Landkrees Bernkastel-Wittlich (Rheinland-Pfalz) mat ëm déi 650 Awunner (2011).

Fréier eng Gemeng fir sech, ass Niederkail zënter 1975 nëmmen nach en Uertsdeel vun der Uertsgemeng Landscheid, déi hirersäits zu der Verbandsgemeng Wittlich Land, déi 1970 geschaf gouf, gehéiert.

An engem Dokument vun 1070 ass en éischten Hiwäis op Niederkail ze fannen, an zwar als Wunnsëtz vum Edelmann Godefried von der Keyle, deen do zwou Waassermillen am Betrib hat, eng um ieweschten an eng aner um ënneschte Laf vum “Kailbach”. An engem Dokument aus dem Joer 1211 geet rieds vun engem “Geradus de Kele”, deen e Prozess géint d'Abtei Himmerod féiert wéinst engem Terrain uefzeg vun “Kele et Langescheit” (Niederkail a Landscheid).

Eng vun de bekannte Perséinlechkeete vun Niederkail ass den “Eifeldichter” Peter Zirbes, deen do 1825 gebuer gouf an och do 1901 gestuerwen ass, mä zu Landscheid begruewe gouf, well Niederkail kee Kierfecht hat. Ufanks vun den 1970er Joren huet d'Gemeng Landscheid säi fréiert Wunnhaus zu Niederkail kaaft, dono renovéiert an e Musée doraus gemaach. Zu Niederkail gëtt et och eng Strooss, déi säin Numm dréit.

## Literatur
* Freiwillige Feuerwehr Niederkail & Markus Lautwein, 2013: ''Unser Dorf''.
*Hesse, G. & A. Wisniewski, 1990. *Wittlich-Land: Geschichte einer Verbandsgemeinde zwischen Vulkaneifel und Mosel.* Verbandsgemeinde Wittlich-Land, 1304 S. [Ortsteil Niederkail: S. 1218-1230].

## Um Spaweck
* Museum Peter-Zirbes-Haus, Niederkail, Gemeinde Landscheid, Peter-Zirbes-Straße 13.
Felipe I. vu Kastilien

De **Philippe I. vun Habsburg**, genannt **de Schéinen** (Spuenesch: **Felipe&nbsp;I de Austria, el Hermoso**), gebuer den 22. Juni 1478 zu Bruges, a gestuerwen de 25. September 1506 zu Burgos, war Herzog vun der Bourgogne. Hie war den éischten Habsburger, deen a Spuenien Kinnek gouf an Herrscher iwwer Kastilien a León war.

## Liewen

De Felipe war den eelste Jong (an deen eenzegen, deen iwwerlieft hat) vum spéidere Kinnek a Keeser Maximilian&nbsp;I. an deem senger Fra, der Maria vun der Bourgogne, der Ierwin vun de Länner vum Haus Bourgogne.

Hien ass an de Burgundeschen Nidderlanden opgewuess, a gouf mat 16. Joer fir volljäreg erkläert, woumat en d'Ierfschaft vu senger Mamm, déi bei engem Reitaccident, wéi hien dräi Joer hat, ëm d'Liewe komm war, untriede konnt. Den 20. Oktober 1496 gouf de Felipe offiziell zu Lier mat der Infantin Juana bestuet, iwwerdeems en halleft Joer drop seng Schwëster Margarete der Juana hire Brudder, de spueneschen Trounfollger Juan bestuet huet. Déi zwee waren d'Kanner vun der Isabela I. vu Kastilien an dem Ferdinand II. vun Aragón. Haaptzil vun dëser Duebelhochzäit war fir d'Habsburger, d'Relatioune mat Spuenien ze stäerken an den Äerzfeind Frankräich weider z'isoléieren.

De 26. November 1504 ass d'Isabela gestuerwen. Si hat hir Duechter Juana, dem Felipe seng Fra, an hire Mann Ferdinand als Ierwen agesat. Sou krut de Felipe I. och Muecht iwwer Kastilien, León a Granada. Dem Ferdinand huet dat natierlech net gepasst, ma de Felipe konnt sech duerchsetzen, well d*'[[Grandes|Grande]]* vu Kastilie léiwer hien als Kinnek gesouchen.

De Felipe ass stënterlech de 25.&nbsp;September 1506 an der Casa del Cordón zu Burgos un enger Infektioun gestuerwen. D'Juana huet hien ëm 48 Joer iwwerlieft, huet sech awer net méi bestuet.

## Ausbléck
De Philippe huet sechs mannerjäreg Kanner hannerlooss, dorënner zwéi Jongen, de Karel an de Ferdinand. De Ferdinand ass bei sengem Grousspapp Ferdinand vun Aragón a Spuenien opgewuess, iwwerdeems de Karel vu senger Tatta Margarete zu Gent a Mechelen gezillt gouf. Wéi de Ferdinand&nbsp;II. 1516 gestuerwen ass, gouf de Karel zesumme mat senger Mamm Juana spuenesche Kinnek, a 1519 gouf en zum réimesch-däitsche Kinnek gewielt. Dem Karel seng Jongen hunn d'Haus Habsburg an zwou Linne gedeelt: de Philippe/Felipe II. huet déi spuenesch Linn gegrënnt an dem Karel säi Brudder Ferdinand déi éisträichesch.

## Literatur
* Jean-Marie Cauchies, *Philippe le Beau: le dernier duc de Bourgogne*; Turnhout (Brepols; collection 'Burgundica', n° 6), 2003; XIX-292 Säiten; ISBN 2-503-51226-7

## Um Spaweck
Mayonnaise

**Mayonnaise** ass eng déckflësseg Zooss meeschtens op der Basis vun Eegiel an Ueleg, déi kal produzéiert gëtt.

Hir Grondlag ass eng Emulsioun vun Ueleg an Zitrounejus, resp. Esseg, woubäi d'Lecithin aus dem Eegiel als Emulgator figuréiert.

Je no Rezept ginn an d'Eegiel Salz, Peffer oder Moschter ënnergeréiert.

Etymologesch gëtt den Numm dacks op déi minorquinesch Hafestad Mahón (Maó) zeréckgefouert, wou d'Fransousen den 28. Juni 1756 eng Schluecht géint d'Englänner gewonnen haten. Eng nei kreéiert Zooss wier vum Richelieu, deen an der Schluecht de Kommando hat, dono genannt ginn. Eng aner, méi terre-à-terre Theorie seet, et kéim ganz einfach vum franséische Verb *mailler* , wat *klappen*, *schloen* heescht.

Wat däerf als "Mayonnaise" verkaaft ginn, ass jee no Land gesetzlech virgeschriwwen: An der Belsch z.&nbsp;B. muss d'Mayonnaise op d'mannst zu 80% aus Fett a 7,5% aus Eegiel bestoen. De spuenesche Legislateur verlaangt just 65% Fett.

## Kuckt och
* Aioli
* Gloucestersauce
*Rouille
Hospice civil am Pafendall

Den **Hospice civil** am Pafendall ass e fréiert Zivilhospiz, dat haut als Ëffentlecht Etablissement der Stad Lëtzebuerg ënnersteet.

Et läit laanscht d'Uelzecht, ''op der Muerbels''. Et gouf 1843 am Gebai vum fréiere Klarisseklouschter installéiert.

## Geschicht
D'Klarissinnen haten um Enn vum 17. Joerhonnert hiert Klouschter um Hellege-Geescht-Plateau misse verloossen, well de Vauban déi Plaz fir den Ausbau vu senge Befestegungsanlage gebraucht huet. Den 18. Mäerz 1690 si si an hiert neit Gebai an der Muerbelsstrooss am Pafendall erageplënnert. 1784 gouf d'Klouschter, wéi vill anerer och, vum Joseph II. opgeléist.

Nodeems d'Gebai 60 Joer eidel stoung, huet d'Zentralverwaltung vum Zivilhospiz et opkaf, an d'Pensionnaire vum Hospiz aus der Mënsterstrooss (dem Hospice Saint-Jean) si mat hirem Fleegepersonal, de Schwëstere vum Elisabetherinnenuerden, den 30. Juli 1843 an de Pafendall geplënnert.

1999-2003 gouf d'Gebai no Pläng vum Georges Reuter komplett renovéiert; d'Renovéierungsaarbechten hunn 31,5 Milliounen Euro kascht, wouvun de Staat 16,5 Millionen Euro iwwerholl huet, d'Stad Lëtzebuerg 7,2 Milliounen, an de Rescht gouf duerch de Verkaf vun Terrainen, déi zum Hospiz gehéiert haten, gedeckt. Et huet ewell de Statut vun engem *[[Centre intégré pour personnes agées]]* (CIPA), mat 101 Zëmmeren.

Zum fréiere Klouschter gehéiert och eng kleng Kierch, där hir Uergel als Nationaalt Monument klasséiert ass.

## Literatur
* *700 Jahre Hospitalgeschichte in der Stadt Luxemburg: de l'Hospice Saint-Jean à l'Hospice civil*, 2009, verschidden Auteuren, MediArt Luxembourg, 116 S., ISBN 978-99959-635-1-4
* Gaston Holzmacher: "Das Bürgerhospiz." in: *ons stad* Nr.13, 1983, S.20-21.

## Um Spaweck

* Hospice civil Pfaffenthal / Luxembourg op industrie.lu
Louis Counet

De **Louis** (och alt *Ludwig*) **Counet**, gedeeft den 20. November 1652 zu Léck, a gestuerwen de 5. August 1721 zu Tréier, war e Barockmoler, deen haaptsächlech zu Tréier gelieft a gemoolt huet.
 
Hien huet, sou gëtt ugeholl, zu Léck beim Gérard Douffet a beim Bertholet Flémal(le) klassizistesch Molerei am franséisch-italieenesche Stil studéiert. Dono war hie fir fënnef Joer an Italien, wou en ë.&nbsp;a. déi grouss italieenesch Meeschtere studéiert a kopéiert huet.

No e puer Joer zeréck zu Léck ass hien tëscht 1681 a 1683 mat senger Famill op Tréier wunne gaangen. 1690 krute si do d'Biergerrecht, an hien huet eng grouss Carriére als lokale Moler gemaach. Zu senge Clienten hunn de Conseil vun der Stad Tréier, Kléischter, Paren aus der Stad an der Groussregiuon an de kurfürstlechen Haff zu Koblenz-Ehrenbreitstein (wou den Tréierer Kurbëscheef hir Residenz war) gehéiert. Seng Biller ware ganz Serie vu groussformategen Tableaue mat reliéisen, och alt allegoreschen oder mythologeschen Theemen, néi seelen och Portraien. Hien huet gutt domat verdéngt, an dat huet him och der Doud bruecht: Hie gouf bei engem Iwwerfall, wou en den Honoraire vu 6 Biller bei sech hat, doutgemaach.

Vu senge Biller sinn der 53 repertoriéiert, déi erhale sinn. Iwwer d'Hallschecht dervu sinn zu Tréier, déi aner ë.&nbsp;a. zu Léck, a soss doruechter an der Groussregioun. Zwee dervu sinn zu Lëtzebuerg:

* Der Maria hir Himmelfahrt, an der Kierch St.-Lambert vun Eppelduerf
* D'Daf vu Christus, an der Kierch vum Hospice civil am Pafendall.

2009 gouf säi Wierk an enger Ausstellung zu Tréier mam Titel *Barockmalerei an Maas und Mosel: Louis Counet und die Lütticher Malerschule* gewierdegt. Déi Jore virdru waren dofir grouss Fuerschungsaarbechte gemaach ginn.

## Literatur
* Elisabeth Dühr, Gabriele D. Grawe, Frank G. Hirschmann, Christl Lehnert-Leven (Hrsg.): Barockmalerei an Maas und Mosel: Louis Counet und die Lütticher Malerschule – La peinture baroque entre Meuse et Moselle: Louis Counet et l'École liégoise. Zweisprachiges Katalog-Handbuch zur gleichnamigen Ausstellung im Stadtmuseum Simeonstift Trier, 26. September 2009 - 28. Februar 2010.
* Counet, Louis. In: Allgemeines Künstlerlexikon. Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker (AKL). Band 21, Saur, München 1998, ISBN 3-598-22761-2, S. 558 f.
* Le Dictionnaire des peintres belges du XIVe siècle à nos jours depuis les premiers maîtres des anciens Pays-Bas méridionaux et de la Principauté de Liège jusqu’aux artistes contemporains. Bruxelles 1995, Bd. 1, S. 213.
* Jacques Hendrick: La peinture liégeoise au XVIIe siècle. Gembloux 1973.
* Jacques Stiennon, Jean-Patrick Duchesne, Yves Randaxhe: De Roger de le Pasture à Paul Delvaux – Cinq siècles de peinture en Wallonie. Bruxelles 1988, S. 136/137.

## Um Spaweck
Cher Lloyd

D**'Cher Lloyd**, gebuer den 28. Juli 1993 zu Malvern am Worcestershire an England, ass eng englesch Popsängerin a Songwriterin.
## Discographie

### Albumen
* "Sticks and Stones" (2011)
* "Sorry I'm Late" (2014)

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Infinitely Polar Bear

**Infinitely Polar Bear** ass en US-amerikanesche Film vun der Maya Forbes aus dem Joer 2014. En ass am Summer 2015 an de Kinoen ugelaf.

## Wourëms geet et am Film?
De Film spillt Enn vun den 1970er Joren. De Cam Stuart ass manesch-depressiv, wat och nach "bipolar" genannt gëtt, a bei senger jéngster Duechter zu "Polar Bear" gouf. De Cam ass doduerch esou beanträchtegt datt e vun zwou Unie geflunn ass an en och ni laang op der selwechter Aarbecht konnt bleiwen. En huet et awer duerch seng kreativ a waarmhäerzeg Aart fäerdeg bruecht, d'Maggie ze bestueden an zwee kleng Meedercher mat hir ze hunn.

Nodeems datt en alt nees eng Aarbecht hanner sech gelooss huet a sech just nach duerch d'Natur beweegt huet (eng Kéier mat sengen Duechteren déi en dofir an der Schoul schwänzele gedoen huet), goung et dem Maggie duer. De Cam ass an eng Therapie agewise ginn an d'Maggie huet d'Kanner vum Land mat an d'Stad Boston geholl. An der Therapie gouf de Cam deelweis mat staarke Medikamenter zum Zombie gemaach, mä wéi en nees dobausse war do huet en de Chimiescocktail op null gesat an uganks weider um Land gelieft.

Well d'Sue beim Maggie net duergaange sinn, huet et decidéiert fir 18 Méint op New York ze goe fir do säin MBA nozehuelen an dann endlech eng besser Plaz ze kréien. Noutgedrongen huet et de Cam misse froen, fir sech ëm déi zwou gemeinsam Duechteren ze këmmeren, an hatt selwer ass se all Weekend heem besiche komm. De Cam huet déi Aufgab dunn och ugeholl an ass am Maggie säin Appartement zu Boston geplënnert. D'Liewen eleng mat sengen zwee Meedercher huet him eng gewësse Routine bruecht déi him guttgedoen huet an déi en och dem Maggie nees liicht méi nobruecht huet. Ouni Problemer goung dat Ganzt awer net iwwer d'Bün...

## Soss
Et ass en autobiographesche Film vun der Maya Forbes, där hire Papp effektiv manesch-depressiv ass. D'Imogene Wolodarsky, dat am Film dat klengt Amelia Stuart spillt, ass der Forbes hir eegen Duechter.

Anescht wéi am Film koum den Titel "Infinitely Polar Bear" net vun enger vun den Duechteren, mä vum echte Cam, deen dat eng Kéier op engem Formulaire vun enger vu sengen Therapien agedroen huet.

## Um Spaweck
* Filmkuerzporträt op IMDb
* Artikel iwwer de Film am New Yorker
Kepler-452b

De **Kepler-452b** ass en Exoplanéit vum Stär Kepler-452, dee vum Weltraumteleskop „Kepler“ identifizéiert gouf. D'Entdeckung gouf vun der NASA den 23. Juli 2015 publik gemaach. Besonnesch dobäi ass, datt et fir d'éischt war, datt en äerdänleche Planéit fonnt gouf, deen ëm e Stär vun der Spektralklass G2V kreest. Zu der selwechter Klass gehéiert och eis Sonn.

De Kepler-452b ass en äerdänleche Planéit, dee sech an der habitabler Zon beweegt – also an deem Beräich vun engem Planéitesystem, wou d'Existenz vu flëssegem Waasser a sou och Liewen, wéi mir et kennen, méiglech ass. De Stär läit 1400 Liichtjoer vun eiser Sonn ewech a gläicht hir staark. En ass nëmmen 10&nbsp;% méi grouss an e bësse méi hell. D'System ass mat 6 Milliarde Joer ongeféier 1,5 Milliarde Joer méi al wéi eist Sonnesystem. De Kepler-452b huet een ëm 60 % méi groussen Duerchmiesser wéi eis Äerd an en huet ongeféier déi duebel Schwéierkraaft. Seng Ëmlafzäit ass 385 Deeg.

## Kuckt och

* Lëscht vun Exoplanéiten
* Duerchganksobservatioun

## Um Spaweck
* Planet Kepler-452 b – Artikel an der *[[Extrasolar Planets Encyclopaedia|EPE]]*
Kepler-452

De **Kepler-452** ass e Gielen Zwerg am Stärebild Cygnus. Hie läit op enger Distanz vun ongeféier 1400 Liichtjoer vun eiser Sonn ewech. De Stär huet eng Temperatur, déi där vun eiser Sonn gläicht. De Stär ass awer ëm 20 % méi hell an huet een ëm 10 % méi grousse Radius. Seng Spektralklass (G2) ass déi selwecht wéi déi vun eiser Sonn.

Déi bis elo séierst Raumsonden Helios 1 an 2 géife knapps sechs Millioune Joer brauchen, fir d'Distanz tëscht eisem Sonnesystem an dem Kepler-452 zeréckzeleeën.

## Planéitesystem
Duerch Observatioune vum Weltraumteleskop Kepler gouf den 23. Juli 2015 d'Entdeckung vun engem Exoplanéit ëm de Kepler-452 bekanntgemaach, deen d'Bezeechnung Kepler-452b krut. De Planéit huet ongeféier den 1,6-fachen Duerchmiesser vun eiser Äerd. Hie kreest ëm säin Zentralstär an enger habitabler Zon bannen 385 Äerddeeg. Méiglecherweis handelt et sech beim Kepler-452b ëm e Gestengsplanéit, op deem flëssegt Waasser kéint sinn.

## Kuckt och

* Lëscht vun Exoplanéiten

## Um Spaweck
Paul Ulveling (Riichter)

De **Paul Ulveling**, gebuer den 12. Oktober 1856 a gestuerwen de 4. Mee 1924 war e lëtzebuergesche Jurist a Member vum Staatsrot.

De Paul Ulveling war vum 30. September 1902 bis zu sengem Doud Member vum Staatsrot zu Lëtzebuerg.

De Paul Ulveling war de Jong vum Georges Ulveling an de Papp vun der Marie-Louise Tidick-Ulveling.

## Gielchen
*
Eugénie Anselin

D**'Eugénie Anselin**, gebuer 1992 zu Poissy (Yvelines), ass eng franséisch-lëtzebuergesch Schauspillerin.

Si ass an Däitschland, an duerno zu Lëtzebuerg opgewuess. Mat 16 Joer huet si ugefaangen, hir éischt "One-woman-show" *Attention chantier en cours* ze schreiwen, déi ë.&nbsp;a. um Festival *Humour pour la paix* opgefouert gouf. Si huet nom Lycée op der *Zürcher Hochschule der Künste* Schauspill studéiert.

Zënter 2009 spillt si am Theater. 
 
Si huet an der Sitcom *[[Weemseesdet]]* an och an e puer Filmer matgespillt. 2015 huet si am Christophe Wagner sengem *[[Eng nei Zäit]]* d'Mathilde interpretéiert.

## Filmographie
### als Schauspillerin
* *[[Weemseesdet]]* (2011) (verschidde Regisseuren)
* *[[Mobile home]] *(2012) vum François Pirot
* *[[Errances]]* (Kuerzfilm, 2013), vum Marylene Andrin
* *[[Die dunkle Seite des Mondes]]* (2015) vum Stephan Rick
* *[[Eng nei Zäit]]* (2015) vum Christophe Wagner
* *[[Bad Banks]]* (2018, Televisiounsserie)
* *[[Deux (Film 2019)|Deux]]* (2019) vum Filippo Meneghetti
* *[[Caroline sur le toit]]* (2021)
* *[[Lost Transport]]* (2022)
* *[[Complètement cramé]]* (2023) vum Gilles Legardinier

### als Regisseurin
* *[[Adam (Film 2023)|Adam]]* Kuerzfilm (2023)

## Um Spaweck
* Website eugenie-anselin.com
Paul Ulveling

Et gëtt verschidde Persounen déi **Paul Ulveling** heeschen:
* Paul Ulveling (1922-2014), lëtzebuergesche Musikolog;
* Paul Ulveling (1856-1924), lëtzebuergesche Riichter a Member vum Staatsrot;
* Paul Ulveling, lëtzebuergeschen Ingenieur, Direkter vun der Diddelenger Arbed (1978-1986).
Jambon d'Ardenne (Film)

**Jambon d'Ardenne** ass e belsch-franséische Film vum Benoît Lamy aus dem Joer 1977.
## Ëm wat geet et am Film?
Zu Durbuy streiden d'Hotelieren an d'Restaurateure mateneen an doduerch gëtt d'Léift tëscht dem Bruno an dem Colette op eng schwéier Prouf gestallt.
## Um Spaweck
Il figlio di Spartacus

** Il figlio di Spartacus** ass en italieenesche Sandalefilm vum Sergio Corbucci aus dem Joer 1962.
## Ëm wat geet et am Film?
De Crassus, e jonken Centurio aus dem Julius Caesar senger Arméi geréit a Gefaangenschaft a gëtt als Sklav verkaaft. Mat anere Sklave geléngt et him sech duerch en Opstand aus der Sklaverei ze befreien…
## Um Spaweck
Séilenniwwel

De **Séileniwwel** (oder **[[Sharpless-Katalog|Sharpless]] 2-199** oder och **[[Lynds' Catalogue of Bright Nebulae|LBN]] 667**) ass en Emissiounsniwwel am Stärebild Cassiopeia.

## Opbau
En ettlech kleng oppe Stärekéip sinn an dësem Niwwel: *[[Collinder 34|Cr 34]]*, *[[Collinder 632|Cr 632]]* an *[[Collinder 634|Cr 634]]* am Kapp an den *[[IC 1848]]* um Broschtdeel. Den Objet ass allgemeng och ënner der Bezeechnung vum Stärekoup *IC 1848* bekannt.

De klengen Emissiounsniwwel *[[Index-Katalog|IC]] 1871* ass gläich uewe lénks um Kapp vum *Séileniwwel* ze fannen, weider kleng Emissiounsniwwele wéi *IC 669* an *IC 670* leie liicht drënner.

De Komplex ëstlech dovun ass säin Noper, den *[[Häerzniwwel|IC 1805]]* de sougenannten *[[Häerzniwwel]]*. Alle béid ginn dacks zesumme genannt als *Häerz- a Séileniwwel*.

Tëscht dem Häerz- an dem Séileniwwel si liicht südlech engersäits d'elliptesch Risegalaxie Maffei 1 anerersäits d'Spiralgalaxie Maffei 2 ze gesinn.

## Stäregenesis
De *W5* ass eng Radioquell bannenzeg dem Niwwel. Hien huet e visuellen Duerchmiesser um Himmel mat enger Gréisst vu 4 Vollmounden. Hie läit op enger Distanz vu ronn 7.500 Liichtjoer vun eis ewech am Arm vum Perseus an der Mëllechstrooss am Stärebild Cassiopeia.

Wéi an anere Stäregenesisgebidder och, wéi beispillsweis am Orionniwwel oder am Carinaniwwel, existéieren och am W5 riseg Huelraim produzéiert duerch Stralung a Stärewand vun de gréisste Stären an dëser Regioun.

No der Theorie vun der Stäregenesis, gëtt de Gas um Rand vun den Huelraim kompriméiert, wouduerch eng Kette vun openee follgende Gebuerte vun neie Stäre am Niwwel ausgeléist gëtt.

D'Biller vum *Spitzer Space Telescope* hu bis elo dës Theorie beluecht. D'Astrophysiker, déi dës Biller ënnersicht hunn, konnte weisen, datt jee weider sech d'Schockfront vum Zentrum distanzéiert, do ëmmer nees nei jonk Stäre entstinn. Eeler Stäre leien dementspriechend méi no beim Zentrum, an déi méi jonk leie méi wäit dobaussen.

## Biller

Fichier:W5 cropped.jpg|Generatioune vu Stäre kënnen op dësem Infraroutbild vum Spitzer Space Telescope vun der NASA ausgemaach ginn.
Fichier:Heart and Soul nebulae.jpg| Häerz- a Séileniwwel opgeholl mam WISE Teleskop am infrarout.
Fichier:W5 Star-forming Region.jpg|De W5 Stäregenesisgebitt opgeholl mam Spitzer Space Telescope.
Fichier:The W5 Stellar Blast Furnace.ogv|W5 e stellaren Héichuewen.


## Kuckt och

* Astronomesch Katalogen
* Lëscht vun den IC-Objeten
* Infraroutastronomie
* Radioastronomie
* Spitzer-Weltraumteleskop
* Herschel-Weltraumteleskop

## Um Spaweck

* Spitzer Space Telescope
* Triggered Star Formation
* Atlasofthenuniverse.com
Jack the Ripper (Film 1959)

** Jack the Ripper** ass e brittesche Film vum Robert S. Baker a Monty Berman aus dem Joer 1959.
## Ëm wat geet et am Film?
E Seriemäerder erstécht nuets op de Strooss zu London Fraen. Mat Hëllef vun engem amerikanesche Policeinspekter fënnt Scotland Yard de Mäerder.

## Um Spaweck
La grande sauterelle

** La grande sauterelle** ass e franséisch-däitsch-italieenesche Film vum Georges Lautner aus dem Joer 1967 nom Roman *Quelqu'un mourra ce soir* vum Vahé Katcha.
## Ëm wat geet et am Film?
De Carl begéint d'Salène a verléift sech a si...

## Um Spaweck
Periodizitéit (Mathematik)

D**'Periodizitéit**, den *Turnus* oder *Widderhuelung* bezeechent allgemeng d'Eegeschaft vun enger Saach oder engem Virgank, deen eng gewësse Reegelméissegkeet opweist. D'reegelméisseg Rei vun Evementer ass en Zyklus. Periodizitéit ass "déi reegelméisseg Widderhuelung vu gewëssen Evenementer no Verlaf vun enger bestëmmter Zäit, wéi si z.&nbsp;B. am Kreeslaf vun de Joreszäiten z'observéieren ass."

Am Fall vun enger zäitlecher Periodizitéit mécht d'Frequenz eng Ausso driwwer, wéi dacks sech dat Evenement an enger bestëmmter Zäitdauer widderhëlt, respektiv d*'Periodendauer* (dacks kuerz nëmmen: *Period*) driwwer, wéi grouss d'Zäitdauer tëschent zwéin Evenementer ass. Bei zäitlecher Periodizitéit gëtt de Begrëff Zyklus ëmgangssproochlech och fir Period benotzt, wat zu Verwiesselunge féiere kann.

## Beispiller
Allgemeng Beispiller:
* Mathematik: An der Mathematik nennt een d'Optriede vu sech widderhuelender Wäerter Periodizitéit an déi entspriechend Funktiounen *[[periodesch Funktioun]]en*
* Chimie: De cheemesche Periodesystem beschreift Reegelméissegkeete vun den Atomstrukturen

Vun zäitlecher Periodizitéit schwätzt ee bei:
* Joreszäiten: Fréijoer, Summer, Hierscht, Wanter
* Liewenszyklus: Gebuert, Liewen, Doud
* Gezäiten: Ebbe a Flut
* Astronomie: Revolutiounsperiod, Sarosperiod (↔ Saroszyklus), Sonnenzierkel, Moundzierkel
* Amtszäit: Déi a gläichen Zäitdeeler zeréckkommend Amtszäit vun Organen oder Funktiounsdréier gëtt an der Politik och *[[Amtsperiod]]* genannt
* Kalenner: Metonperiod (↔ Metonzyklus)
Les liaisons dangereuses (Film)

**Les liaisons dangereuses** ass e franséisch-italieenesche Film vum Roger Vadim aus dem Joer 1959 nom Roman mam selwechten Numm vum Choderlos de Laclos.
## Ëm wat geet et am Film?
D'Juliette de Merteuil (Jeanne Moreau) an de Vicomte de Valmont (Gérard Philipe) si matenee bestuet. Trotzdeem geet jiddweree säin eegene Wee a si maache sech e Spaass doraus een deem anere seng Säitespréng z'erzielen. Hir jonk Cousine Cécile Volanges (Jeanne Valérie) soll bestuet ginn, de Vicomte de Valmont wëll awer beweisen datt hien dat jonkt verléift Meedche verféiere kann...

## Soss
Et gëtt zwou weider bekannt Verfilmunge vum de Laclos sengem Roman: *[[Dangerous Liaisons]]* vum Stephen Frears (1988) a *[[Valmont (Film)|Valmont]]* vum Miloš Forman (1989).

## Um Spaweck
*De Film op der IMDb
Christopher Froome

De **Christopher** ("**Chris**") **Froome**, gebuer den 20. Mee 1985 zu Nairobi, ass e brittesch-kenianesche Vëlossportler.

De Froome ass zënter 2007 professionelle Vëlossportler, an huet bei der Ekipp Konica Minolta ugefaangen. Ufanks ass hie fir Kenia gefuer, zënter 2008 huet hien eng brittesch Lizenz. Zënter der Saison 2011 wunnt hien zu Monaco. Hie fiert fir d'Ekipp Sky.

Zu senge gréisste Succèsen ziele véier Victoiren am Generalklassement vum Tour de France, 2013, 2015, 2016 an 2017 .

## Um Spaweck