open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Letzeburger Scouten

Ënner dem Numm **Letzeburger Scouten** (**L.S.**) hunn am Zweete Weltkrich eng Grupp Leit, déi deemools Member vum Verband vun de Lëtzebuerger Scoute waren, eng Resistenzorganisatioun géint den däitschen Ënnerdrécker opgebaut.

## Geschicht
Dat ass am August 1940 geschitt, wéi déi lëtzebuergesch Veräiner verbuede goufen, an et nëmmen zwou Alternative gouf:
* d'Lëtzebuerger Scouten opzeléisen oder
* ënner dem Numm *Lëtzebuerger Scouten* (an der Schreifweis vun deemools: *Letzeburger Scouten*) eng Ënnergrond-Organisatioun opzebauen.

Hir féierend Leit hu sech du fir déi zweet Léisung entscheet. De 15. August 1940 koumen d'Scoutscheffen aus de Kantonen Esch a Capellen zu Esch am Wëllefcherssall ënner der Grenzer Kierch zesummen an hu sech d'Wuert ginn, dem Preiss Resistenz ze bidden. Domat ware si déi éischt Resistenzorganisatioun vu Lëtzebuerg géint den Naziokkupant.

Exponente vun dëser Ënnergrond-Organisatioun waren, ënner anerem, de Georges Everling, Jean Muller an Tony Noesen, alleguer Kommissäre vun de Lëtzebuerger Scouten, déi aus den dräi Bezierker (Zentrum, Norden a Süden) koumen. Den deemolege Scoutschef Aloyse Hentgen, en anere grousse Resistenzler, war och am Bild. Déi ganz Lëtzebuerger Scouten (mat Ausnam vun de Kanner), déi domat am Ënnergrond ënnergedaucht sinn, konnten also ënner den deemolegen Ëmstänn vun hinnen engagéiert ginn.

Hire Resistenzlergrupp huet sech méi spéit mat der L.L. (*Letzeburger Legio'n*) zesummegedoen an huet an engem nei gegrënnte Grupp, der L.V.L. (*Letzeburger Vollekslegio'n*), seng Aktioune virugefouert.

Am Juli 2003 gouf de Veräin "*Lëtzebuerger Scouten (LS) an der Resistenz 1940-1945 a.s.b.l.*" gegrënnt fir Temoignagen an Dokumenter zesummenzedroen a fir d'Erënnerung un d'Affer waakreg ze halen.

## Literatur
* Hoffmann, Serge: *Le mouvement de résistance LVL au Luxembourg*, Archives nationales, 2004, 158 S.
* Muller, Carlo: Luxemburg im 2. Weltkrieg, Geschichte für die Primärschule, (um Internet: Referenz um Spaweck), Luxemburg, 1997

## Kuckt och
* Resistenz zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* De Verband vun de Lëtzebuerger Scouten (LS) an der Resistenz
Jos Alzin

De **Jos Alzin** oder **Joseph Alzin**, gebuer den 18. Dezember 1893 zu Paräis, a gestuerwen den 2. September 1930 zu Marseille, war e lëtzebuergesche Gewiichthiewer a Ringer.

Hien ass, den offizielle Statistiken no, den éischte Lëtzebuerger, deen eng olympesch Medail gewonnen huet. Hien huet 1920 zu Antwerpen d'Sëlwermedail am Gewiichthiewen an der Gewiichtsklass iwwer 82,5&nbsp;kg gewonnen.

De Jos Alzin war op zwou Olympiaden dobäi:
* VII. Olympesch Summerspiller 1920 zu Antwerpen: Gewiichthiewen a Ringen
* VIII. Olympesch Summerspiller 1924 zu Paräis: Gewiichthiewen

## Kuckt och
Roby Langers

De **Robert (Roby) Langers**, gebuer den 1. August 1960 zu Lëtzebuerg, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller. Seng Plaz um Terrain war am Stuerm an hien huet fir d'lëtzebuergesch Foussballnationalekipp an 73 Matcher 8 Goler geschoss.

## Biographie
De Roby Langers huet ugefaangen an der Union Lëtzebuerg ze spillen an huet 1980 e Stage bei Borussia Mönchengladbach gemaach. Well hien do den drëtten Auslänner op der Lëscht war, awer an de Matcher nëmmen der zwéin erlaabt waren, huet hien do knapps zéng Matcher gespillt. Den FC Metz hat hien awer entdeckt, an huet en och 1982 engagéiert. Vu Metz gouf hie bei den Olympique de Marseille deen déizäit an der zweeter Divisioun gespillt verléint. No engem Joer a siwe Matcher geet hien op Metz zeréck a gëtt erëm op Quimper a Guingamp verléint. No sechs Joer Kontrakt mat Metz wiesselt hien op Orléans an der zweeter Divisioun.

Et ass zu Orléans wou hie säin Talent beweise kann. Hie war am Stuerm wéi Orléans an der Aachtelsfinal vun der Coupe de France de PSG am Parc de Princes 4-0 geschlaff huet. Hie schléisst d'Saison 88-89 als *Meilleur buteur* an der zweeter Divisioun of, mat 27 Goler an 33 Matcher.

Hie gëtt doropshi vum OGC Nice engagéiert an hie spillt do zesummen am Stuerm mat dem Jules Bocandé. Am Match géint Stroossbuerg bréngt hien et fäerdeg fir 4 Goler hannereneen ze schéissen.

Well Nice an der Saison 90-91 finanziell Schwieregkeeten huet wiesselt en nodeem en Transfert bei de PSG schifgelaf war, bei den AS Cannes. Do spillt hien e Joer mam Luis Fernandez, dem Aljoša Asanović an dem Zinedine Zidane. No engem Joer zu Cannes geet hien an d'Schwäiz op Yverdon spillen, fir duerno erëm zeréck op Lëtzebuerg ze komme wou en dann a sengem ale Veräin der Union spillt.

## Carrière
*Union Lëtzebuerg
*1980-1982: Borussia Mönchengladbach
*1982-1983: Olympique de Marseille
*1983-1984: FC Metz
*1984-1986: Stade Quimpérois
*1986-1988: En Avant de Guingamp
*1988-1989: US Orléans
*1989-1991: OGC Nice
*1991-1992: AS Cannes 
*Yverdon Sport
*Union Lëtzebuerg haut RFCUL

## Palmarès
* 1987 gouf de Roby Langers zum lëtzebuergesche Sportler vum Joer gewielt.
* Beschte Buteur am Championnat de France D2 an der Saison 1988-1989. 
* Drëttbeschte Buteur am Championnat de France mat Nice an der éischter Divisioun 1989-90 mat 17 Goler hanner dem Jean-Pierre Papin mat 30 Goler.
* Quadruplé am Championnat de France beim Match Stroossbuerg-Nice D1 1989-90 an deem Nice 0-6 gewënnt.

## Kuckt och
Orion (Stärebild)

**D'Stärebild Orion** steet um Himmelsequator an ass an eiser Géigend dat interessantst Stärebild um südlechen Himmel an de Wanterméint. Wärend deene Méint ass den Orion op béiden Deeler vun der Äerd ze gesinn (Nordhalefkugel a Südhalefkugel). Den Orion soll e mytheschen Himmelsjeeër duerstellen.

***Orion*** ass de laténgeschen Numm. An der Astronomie ass seng Ofkierzung ***Ori***

### Stären am Stärebild Orion

D'Bellatrix (γ Orionis), deen drëtthellste Stär am Orion, ass e bloe liichtende Stär op 243 Liichtjoer Distanz. Hien huet déi 4.000fach Liichtkraaft vun eiser Sonn. 
Den Numm Bellatrix ass laténgesch a bedeit „Krichsfra“.

Den ε Orionis, de mëttelse vun de Ceinturestären, ass 1342 Liichtjoer vun eis ewech. Et ass e blowäissen Iwwerris. Den Numm Alnilam ass vun alarabeschen Urspronk a bedeit „Pärelschnouer“.

### [[Méifachstär]]en

De Rigel (β&nbsp;Orionis) ass trotz senger Distanz vu 770 Liichtjoer de siwenthellste Stär um Nuetshimmel. Et handelt sech ëm een Duebelstäresystem. Den Haaptstär ass e bloe Ris mat der 17facher Mass, dem 60fachen Duerchmiesser an der 40.000facher Liichtkraaft vun eiser Sonn. Hien ass domat e vun de liichtkräftegste Stären aus eiser Mëllechstrooss. Am Teleskop kann een e Begleetstär vun der 6. Gréissteklass gesinn. 
Den alarabeschen Numm Rigel leet sech of vum „de lénkse Fouss“.

Den ζ Orionis, de lénkse Ceinturstär, ass en Dräifachstär op enger Distanz vun 817 Liichtjoer. En huet e Begleetstär vun der 4. Gréissteklasse. 
Den arabeschen Numm Alnitak bedeit „Ceinture“.

De δ Orionis, de rietse Ceinturestär, ass och en Dräifachstär. D'System ass 916 Liichtjoer ewech.

### Verännerlech Stären

De Stär Betelgeuse (α&nbsp;Orionis) ass e roudem Iwwerris op enger Distanz vu 428 Liichtjoer. Hien huet ongeféier déi 15fach Mass an de 630fachen Duerchmiesser vun eiser Sonn. Géif de Stär am Zentrum vun eisem Sonnesystem sinn, géif hie bis iwwer d'Marsbunn ewech stoen. De Betelgeuze ass e Sechsfachstäresystem. Déi fënnef Begleetstäre kënnen awer net am Teleskop gesi ginn. Si sinn nëmme spektroskopesch nozeweisen. Den Haaptstär ass e verännerleche Stär, deem seng Hellegkeet sech iwwer en Zäitraum vu ronn 6 Joer verännert. De Stär ass um Enn vu senger Entwécklung ukomm a wäert méiglecherweis an deenen nächsten 100.000 Joer als Supernova vum Typ II explodéieren. 
Den arabeschen Urspronk vum Numm Betelgeuze ass net komplett gekläert. E kënnt sech aus der „Hand vum Mëttleren“ oder der „Achsel vum Mëttleren“ ofleeden.

### [[Messier-Katalog|Messier]]- an [[New General Catalogue|NGC]]-Objete

Den M 42 an den M 43, dee 1400 Liichtjoer wäiten Orionniwwel, ass eent vun deene schéinsten Observatiounsobjete um Nuetshimmel.

En anere bekannten Objet ass eng Stëbswollek, déi sech virun dem Emissiounsniwwel IC 434 ofzeechent a wéinst hirer Form Päerdskappniwwel genannt gëtt. Wéinst der schwaacher Flächenhellegkeet ass den Niwwel och mat Teleskope schwéier ze gesinn. Eréischt laang beliichten astronomesch Fotoe weisen Detailer.

## Kuckt och

* Trapez am Orion

## Um Spaweck

* Foto vum Stärebild vum Jerry Lodriguss (en)
* Den himmlesche Jeeër vum Christian Pinter (de)
Hartlepool borough

**Hartlepool** ass en englesche lokale Regierungsbezirk (Unitary authority) am Nordoste vun England an eng onofhängeg Grofschaft an der zeremonieller Grofschaft Durham.
Moritz Ney

De **Moritz Ney**, eigentlech: Maurice Ney, gebuer de 26. Juli 1947 zu Péiteng, ass e lëtzebuergesche Moler a Sculpteur.

Vun 1968 bis 1969 war hien op der *Werkkunstschule* zu Tréier a vun 1969 bis 1972 op der *[[Staatliche Akademie der Bildenden Künste Karlsruhe|Akademie der Bildenden Künste]]* zu Karlsruhe.

Seng praktesch Léier als Sculpteur huet hien ë.&nbsp;a. beim Aurelio Sabbatini gemaach.

1988 huet hien, zesumme mat der Patricia Lippert, Lëtzebuerg op der Biennale vu Venedeg vertrueden.

De Moritz Ney wunnt a schafft an der Stad Lëtzebuerg an zu Diänjen.
## Ausstellungen

Déi éischt Eenzelausstellung hat de Moritz Ney 1972 an der Galerie Glaub zu Köln. Hien hat zanterhier eng ganz Rei Ausstellungen ënner anerem an der Galerie Simoncini, der Banque Européenne d'Investissement, der Galerie l'Indépendance vun der Dexia-Bil, der Galerie Schlassgoart zu Esch, an huet un enger Partie Gruppenausstellungen an Däitschland, der Belsch, Italien a Russland deelgeholl.
2008 war hien och an der Ausstellung "ELO"-Inner Exiles, Outer Limits- am Mudam - Musée d'Art Moderne Grand-Duc Jean dobäi.

## Wierker
* *Nemesis*, Skulptur am Stol, Réimech

## Literatur
* Kayser, Lucien, 2009. *face à face: la fonction publique et l'art luxembourgeois*. Confédération générale de la fonction publique. Lëtzebuerg. ISBN 978-2-87954-212-6. (Ss. 80-81)
* Paul Lanners: *Moritz Ney*, 2006, Saint Paul, 184 Säiten, 25 × 32&nbsp;cm
* Katalog vun der Ausstellung an der Galerie Schlassgoart, 2005
* Schmitt, Anne, 1996. Shampooings et chagrins. Recueil de récits avec des aquarelles et gouaches de Moritz Ney. 76 S. Éditions des Cahiers Luxembourgeois, Luxembourg. ISBN 2-919976-25-7.
* Katalog vun der Ausstellung an der Galerie BIL-l'Indépendance, 1996
* Katalog erausgin vun der Galerie Simoncini, 1990

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck

* moritzney.lu
* De Moritz Ney op der Websäit vu ''mediArt''
* Atelier Luxembourg De Moritz Ney iwwer d'Biennale di Venezia an Aneres
Torbay

**Torbay**, och bekannt als déi *Englesch Riviera* ass eng Grofschaft vun der Kategorie Unitary authority un der Südküst vun England. Si besteet aus den Uertschaften Torquay, Paignton a Brixham an der Emgéigend.
## Um Spaweck
Insel Wight

D**'Insel Wight** ass eng Insel virun der Südküst vun England an eng Grofschaft vun der Kategorie Unitary authority.

## Um Spaweck
Schuedi

E **Schuedi** ass eng Bakwuer, déi op Basis vun Hiefdeeg fabrizéiert gëtt, andeems an de gerullten Deeg mam Fanger Lächer gedréckt ginn, déi doropshi mat wotlechem leefege Botter, dee sech herno am Deeg verleeft, gefëllt ginn a wou Kristallzocker driwwer gestreet gëtt.

A senger klenger Form ass de Schuedi e Kaffiskichelchen; an der grousser ass et e flaache Kuch.

D'etymologesch Spuere vum Wuert sinn op fréier Bäcker zeréck ze féieren, déi et ze "schued" fonnt hunn d'Reschter vun Deeg ewech ze geheien a se dowéinst mat Botter an Zocker weiderverwäert hunn.
Aachtchen

Eng **Aachtchen** ass ee Kaffiskichelchen, deem säin Numm op de Glach mat der Ziffer Aacht zeréckgeet.

Eng Aachtche besteet aus zwéin Deeler:

* dem gebakenen Deeg an
* der Fëllung, woubäi d'Fëllung déi an der Mëtt vun den zwéi Rondelen ass och mat gebak gëtt, an doduerch um Deeg pecht an och op der ënneschter Säit méi fest gëtt.

Den Deeg kann e verdréinte Bliederdeeg oder en Hiefdeeg sinn. D'Gefëlls kann eng Vanillscrème oder eng Schmullscrème sinn.

Hautdesdaags fënnt een an de Bäckereien zu Lëtzebuerg bal nëmme méi Aachtercher aus Bliederdeeg. Et hänkt vum Bäcker of op en och nach e liichten Zockergoss iwwer de gebakenen Deeg mécht oder net.
Mohnschneck

Eng **Mohnschneck** ass e Kaffiskichelchen.

Wéi den Numm et seet, ass se spiralfërmeg, a mat Mohnsom gefëllt oder bestreet.
Liverpool

**Liverpool** ass eng Stad am Nordweste vun England, an der Grofschaft Merseyside. Se huet .

## Geschicht

Liverpool war Europäesch Kulturhaaptstad 2008.

## Um Spaweck
Spaghettisläffel

E **Spaghettisläffel** ass e Kichegeschier, dat dozou déngt, Spaghetti oder och aner Nuddelen aus enger Schossel oder aus engem Dëppen ze huelen, fir se op en Teller ze leeën.

Dat Besonnescht un dem Läffel ass datt en am Fong e Lach huet duerch dat Waasser oflafe kann, an een d'Nudelen sou och direkt aus dem Kachewaasser huele kann.

Wann dës Läffelen aus Metall sinn, wat meeschtens de Fall ass, si s'aus Inox oder aus Cromargan hiergestallt. 
## Um Spaweck
Avon (Severn)

Den **Avon** ass e Floss am Südweste vun England an ee vu ville mat dem selwechten Numm. Op Alenglesch bedeit d'Wuert soss näischt wéi "*Floss*".

Den Avon entspréngt an der englescher Grofschaft Gloucestershire, féiert duerch de Wiltshire a Bath an Nordost Somerset a fléisst bei Bristol an de Floss Severn.

## Um Spaweck
Savoy Court

**Savoy Court** ass eng Strooss zu London.

Et ass déi eenzeg Strooss an England an och a Groussbritannien iwwerhaapt, op där muss riets gefuer ginn. D'Strooss féiert bei den Hôtel Savoy, dee selwer um The Strand läit.
Spaghettizaang

Eng **Spaghettizaang** ass e Kichegeschier, dat dozou déngt, Spaghetti aus enger Schossel oder vun engem Plat erofzehuelen, fir se op en Teller ze leeën.

Mat der Spaghettizaang ass et méiglech, Spaghetti besser ze portionéieren an dobäi d'Sabbelen oder d'Sprutze vun der Zooss ze verhënneren.

## Um Spaweck
Aepréifer

Als **Aepréifer** ginn dacks déi zwou Komponente vum opteschen Duebelstärsystem Mizar (ζ UMa) an Alkor bezeechent, déi de mëttelsen Täisselstär vum Stärebild Grousse Won duerstellen.
Déi zwéi Stären hu ronn 700 Bousekonnen Wénkelofstand vuneneen, hir Distanz zur Äerd läit bei 81 respektiv 78 Liichtjoer; si sinn also net duerch Gravitatioun gebonnen.

D'Stärepuer soll mat dem normalen A, wat een Opléisungsverméigen vu ronn 30-120" (Bousekonnen) huet, bei gudde Siichtbedéngungen ouni Weideres getrennt gesi ginn. Bei der réimescher Reitarméi war dëst e „Muss“. Huet een déi zwéi Stären net ausernee konnten halen, ass een an der Reitarméi net ugeholl ginn.

Weider Stärekoppelen, déi als "Aepréifer" bezeechent kënne ginn, sinn Algiedi, Theta Tauris, My Scorpii, Epsilon Lyrae an Delta Gruis.
Alamak

**Alamak** ass den Numm vum Stär **γ** (gamma) Andromedae am Stärebild Andromeda.

Den Alamak ass en Duebelstäresystem op enger Distanz vun zirka 355 Liichtjoer (Hipparcos Datebank). Den Haaptstär ass e rouden Iwwerris vun der Spektralklass K3 mat enger siichtbarer Magnitude vu +2,13m. De +5,1m helle Begleetstär steet an engem Wénkelofstand vun 9,6" bei engem Positiounswénkel vun 63 Grad zum Haaptstär. 
Den Alamak kann ee scho mat engem klengen Teleskop an Eenzelstären opléisen.
Rosopsida

D**'Rosopsida** sinn e botaneschen Numm vun enger Grupp vu Planzen aus der Divisioun vun de Bléieplanzen (*Magnoliophyta*). Et ass eng vun dräi Bléieplanzegruppen, zesumme mat Magnoliopsida a Liliopsida.

D'Rosopsida sinn Dikotyledonen. Hiren Embryo huet zwee Kéngblieder, entwéckelt sech awer aus Polle mat dräi charakteristesche Fueren (Fouen).

## Systematik
** Proteales 
** Buxales
** Trochodendrales 
** Gunnerales 
** Berberidopsidales 
** Dilleniales 
** Santalales 
** Saxifragales
* Ënnerklass Ranunculidae
** Ranunculales
* Ënnerklass Asteridae 
** Cornales
** Ericales
* Ënnerklass Caryophyllidae 
** Caryophyllales
* Ënnerklass Rosidae
** Vitales
** Crossosomatales 
** Geraniales
** Myrtales
** Zygophyllales 
** Celastrales 
** Malpighiales 
** Oxalidales
** Fabales
** Rosales
** Cucurbitales
** Fagales
** Huerteales 
** Brassicales
** Malvales
** Sapindales

## Um Spaweck
Albireo (Stär)

**Albireo** ass den Numm vum Stär β Cygni (Beta Cygni) am Stärebild Schwan.

An der Literatur stinn zwou Deitungen, vu wou den Numm kann hierkommen: Deemno kéint den Numm aus dem Arabesche stamen an souvill wéi "Schniewel vum Hong" bedeiten oder sech aus dem algriicheschen *ornis* (Vull) ofleeden.

Den Albireo ass e bekannten, scho mat engem klengen Teleskop deelbaren Duebelstär, dem seng Komponenten en däitlechen, ganz schéine Faarfkontrast hunn.

D'System besteet aus engem orangerouden (an der Literatur: gëllenen) Iwwerris mat der Spektralklass K3 an enger visueller Magnitude vun 3,4m. D'Liichtkraaft ass 100x sou héich wéi déi vun eiser Sonn an den Duerchmiesser 19,2x dee vun der Sonn. Beta Cygni (Albireo) huet e Begleeder mat enger Hellegkeet vu 5,1m an der Spektralklass B9. Déi zwéi Stären hu vun der Äerd aus gesinn e Wénkelofstand vu 34 Bousekonnen. De Begleeder hat zum Haaptstär am Joer 2008 e Positiounswénkel vu 54 Grad.

Den Albireo ass 390 Liichtjoer ewech.

## Um Spaweck
Alkyone

D'Wuert **Alkione**, och **Alcyone**, **Alkyone** oder **Alcione**, steet fir:

* Alkione (Mythologie), an der griichescher Mythologie d'Duechter vum Atlas an der Pleione eng vun de Plejaden
* Alkione (Astronomie), den hellste Stär vun de Plejaden
* Alkione (Trachis), an der griichescher Mythologie d'Duechter vum Aiolos an d'Fra vum Kinnek Keyx vu Trachis
* Alcyone (Oper), eng Oper vum franséische Komponist Marin Marais, 1706 uropgefouert.
Plejaden

D**'Plejaden** - no hirem Papp och d**Atlantide'' bezeechent - sinn:

* an der [[Griichesch Mythologie|griichescher Mythologie]] d'Duechtere vum [[Atlas (Mythologie)|Atlas]] an der [[Okeanine]] [[Pleione (Mythologie)|Pleione]]; kuckt: [[Plejaden (Mythologie)]];
* d**Siwestären*, och [[Messier 45]] genannt; kuckt: [[Plejaden (Astronomie)]]
* eng Grupp vu Schachmeeschteren am 19. Joerhonnert - kuckt [[Berliner Schoul (Schach)]];
* eng Schwäizer [[Fräimaurerloge|Fraeloge]] vun der [[Fräimaurerei|Fräimaurer]];
* eng Benotzersurface fir Computersystemer, kuckt [[Plejaden (GUI)]] oder [http://www.plejaden.net plejaden.net];
* (fr. *Pleiades'') déi optesch Notzlaaschte vum Satellittesystem Orfeo (Satellit)

## Kuckt och
* Siwe Schwësteren
Alkione (Stär)

Den **Alkione** ass den hellste Stär am Stärekoup Plejaden. Säin Numm bezitt hie vun der Plejade Alkione, déi an der griichescher Mythologie duerch de Poseidon d'Mamm vun der Aithusa war. Den Numm (arab.) bedeit "D'Kinnigin, déi dem béise Stuerm de Kapp bitt".

D'wëssenschaftlech Bezeechnung ass Eta Tauri (η Tauri). Den Alkione ass e Stär vun der Spektralklass B7 a mat der Liichtkraaftklass III. Hien ass zirka 410 Liichtjoer ewech an huet eng visuell Magnitude vu +2,87 mag. Seng absolut Hellegkeet ass -2,50&nbsp;mag. Den Alkione huet eng Uewerflächentemperatur vun zirka 25.600 Kelvin an eng blo Faarf. Seng Liichtkraaft iwwertrompt déi vun eiser Sonn ëm dat 1.400 facht. Aus Berechnungen huet sech erginn, datt den Alkione den 3,4 fachen Duerchmiesser vun eiser Sonn huet. (Sonn = 1.392.000 Kilometer).

*Koordinaten* (Equinoxe J2000.0)

* Rektaszensioun: 3h47m29.10s
* Deklinatioun: +24°6'18.0"
Pfeifer Sogequip

**Pfeifer Sogequip s.à r.l.** ass eng lëtzebuergesch Firma mat Sëtz zu Schëffleng.

Si ass spezialiséiert an der Hieftechnik an am Seelbau, an ass Vertrieder a Beroder an Uschlagtechnik, Zurrtechnik a Ladungssécherung. Et ass déi gréisst Firma an dësem Beräich zu Lëtzebuerg.

D'Firma gehéiert zur Pfeifer-Grupp, déi am Gebitt vum Seelbau eng vun de gréissten an Europa ass an hire Sëtz zu Memmingen a Bayern huet.

De Betrib besteet aus ronn 15 Mataarbechter.

## Geschichtleches
Déi haiteg Firma gehéiert eréischt zanter e puer Joer zur Grupp Pfeifer. Hir Originne leien iwwer 50 Joer zeréck. Den éischten a laangjäregen Direkter war den Armand Klees.

### Chronologie
* 1958: Grënnung vun der Firma Sogequip
* 1978: D'Firma CABLAC gëtt als Deel vun Trefil-Arbed gegrënnt a gëtt als Duechtergesellschaft vun der Drotseelerei Gustav Kocks vu Mülheim (Ruhr) gefouert
* 1983: Cablac keeft d'Sogequip op, awer de Geschäftsbetrib leeft op zwou getrennte Plaze weider.
* 1992: Déi zwéi Standuerte ginn zesummengeschloen a plënneren an nei Halen zu Schëffleng.
* 1994: Pfeifer keeft Drotseelerei Kocks op an domat och hir Duechtergesellschaften.
* 1998: Cablac a Sogequip fusionéieren definitiv a fueren ënner dem Numm Sogequip weider.
* 2001: d'Firma gëtt a Pfeifer Sogequip ëmgedeeft.

## Um Spaweck
Carrosserie Comes

D**'Carrosserie Comes & Cie** mat Sëtz an der Gemeng Nidderaanwen ass eng lëtzebuergesch Entreprise am Karosseriebau.

D'Firma gouf 1946 vum Robert Comes gegrënnt an huet sech am Laf vun de Joren zu enger vun de gréissten Entreprisen um lëtzebuergesche Karosseriemaart entwéckelt.

Wichteg Beräicher sinn d'Ëmbaue vun Autoe fir behënnert Leit a Pompjeesgefierer.

## Um Spaweck
* Websäit vu Carrosserie Comes & Cie
* Websäit vu HandiCar
Germaine Goetzinger

D**'Germaine Goetzinger**, gebuer de 5. Mee 1947 zu Diddeleng, ass eng lëtzebuergesch Professesch (Germanistik), Literaturwëssenschaftlerin, Historikerin an Auteurin.

Si war bis 1995 Enseignante, a vun du bis 2012 Direktesch vum Lëtzebuerger Literaturzentrum.

Hire Fuerschungsschwéierpunkt läit bei der däitscher Literatur vum *[[Vormärz]]* an der Fraeliteratur, mä och allgemeng der Literatur zu Lëtzebuerg.

D'Germaine Goetzinger ass Member vun der Section des arts et lettres vum Institut grand-ducal a gouf de 14. Oktober 2010 als "membre correspondant" an d*'Académie nationale de Metz* opgeholl.

2011 gouf si mam Lëtzebuerger Bicherpräis ausgezeechent.

## Wierk (Auswiel)
* Goetzinger, Germaine, *Für die Selbstverwirklichung der Frau. [[Louise Aston]]. In Selbstzeugnissen und Dokumenten*; Frankfurt a. M. (Fischer Taschenbuch Verlag), 1983.
* Goetzinger, Germaine, Antoinette Lorang & Renée Wagener [Hrsg.], 1997. *Wenn nun wir Frauen auch das Wort ergreifen...: Frauen in Luxemburg 1880-1950*. 344 S. Publications nationales du Ministère de la culture, Luxembourg. ISBN 2-87984-010-4.
* Goetzinger, Germaine, Mannes, Gast, Wilhelm, Frank, 1999. *Kontakte-Kontexte. Deutsch-luxemburgische Literaturbegegnungen*, Mersch, ISBN 2-919903-01-2
* Goetzinger, Germaine, 2004. *Colpach: ein Ort deutsch-französischer Begegnung zur Zeit der Weimarer Republik*. Bibliotheks- und Informationssystem der Universität Oldenburg. 33 S. In: Vorträge, Reden, Berichte der Bibliotheksgesellschaft Oldenburg 42, Oldenburg
* Goetzinger, Germaine & Schoentgen, Marc [Hrsg.], 2007. Hugo Heumann: *Erlebtes-Erlittenes. Von Mönchengladbach über Luxemburg nach Theresienstadt - Tagebuch eines deutsch-jüdischen Emigranten*. 118 S. Centre national de littérature, Mersch. ISBN 978-2-919903-08-5
* 
* 
* Goetzinger, Germaine, 2011. "Jamais pièce à Luxembourg n'eut un tel succès": die Uraufführung von Dicks Komedestéck "De Scholtscheîn" am 25. Februar 1855 am Cercle. Ons Stad Nr 96: 48-51 (avril 2011), ill. Luxembourg. Pdf
* Goetzinger, Germaine, 2013. *Wuertwiertlech. 57 Rieden.* Nospelt: Ultimomondo, 272 Säiten. ISBN 978-2-919933-88-2
* Goetzinger, Germaine, 2015. *La Grande Guerre au Luxembourg. Le journal de [[Michel Welter]] (3 août 1914 - 3 mars 1916)*; annotéiert a kommentéiert Editioun vum Germaine Goetzinger; Centre national de Littérature (CNL), Miersch, 2015; 556 Säiten. ISBN 978-2-19903-44-3
* Goetzinger, Germaine, 2022, *Aline-Mayrisch-de Saint-Hubert 1874-1947, Ein Frauenleben im Spannungsfeld von Feminismus, sozialem Engagement und Literatur*, Éditions Guy Binsfeld, 504 S., ISBN 978-99959-42-79-3

## Literatur
*(G.C.), *Centre national de littérature - Un départ en toutes lettres: Germaine Goetzinger s'apprête à quitter la direction du CNL* ; in: *Luxemburger Wort*, Ausgab vum 16. Februar 2012; S. 16.
*(Redaktioun), *Germaine Goetzinger - Abschied nach 17 Jahren* ; in: *Tageblatt*, Ausgab vum 17. Februar 2012; S. 13.

## Um Spaweck
Aldebaran (Stär)

Den **Aldebaran** ass de Stär α Tauri am Stärebild Stéier. Den Numm staamt of vum arabeschen الدبران *ad-dabaran* a bedeit *den Nofollger*, well de Stär de Plejaden um Himmel nozelafe schéngt. Hien ass en Deel vum Wantersechseck. Aner Nimm: Cor Tauri (Häerz vum Stéier), Parilicium, Palilicium

Den Aldebaran ass e Stäresystem op enger Distanz vun 68 Liichtjoer (20,90 Parsec). Hie gehéiert zu der Spektralklass K5 an der Liichtkraaftklass III. Seng visuell Magnitude ass 0,85 m, déi absolut Hellegkeet ass -0,6 m.

Den Aldebaran kann als ekliptiknoe Stär vum Mound bedeckt ginn. Bedeckunge vum Aldebaran duerch Planéite sinn zurzäit wéinst der Lag vun de Bunnkniet net méiglech.

**Koordinaten** (Equinoxe J2000.0):
* Rektaszensioun: 4 h 35 m 55,20 s 
* Deklinatioun: +16° 30' 33,0"

## Um Spaweck

## Quellen
* SIMBAD
Algenib (Stär)

**Algenib** ass den Numm vun zwéi Stären.
* **Algenib**: De Stär Gamma Pegasi
* **Algenib**: De Stär Alpha Persei
Algol

* Algol, e Stär am Stärebild vum Perseus
* Algol. Tragödie der Macht, en däitsche Stommfilm
* ALGOL, eng Rei vun Programméiersproochen
Pierre Kellner

De **Pierre Kellner**, gebuer de 15. Abrëll 1900 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 23. Januar 1977 zu Stroossen, war e lëtzebuergesche Sportsreporter a Matgrënner vum Tour de Luxembourg.
Frome (Avon)

De **Frome** (ausgeschwat *Frum*) ass e klenge Floss am Süd Gloucestershire an England, net ze verwiessele mat der Uertschaft mam selwechten Numm am Somerset, a mat op d'mannst véier anere Flëss déi d'selwecht heeschen.

De Floss entspréngt beim Duerf Dodington Park a fléisst no ongeféier 30 Kilometer zu Bristol an den Avon.

## Um Spaweck
Cromargan

**Cromargan** ass den Handelsnumm vun engem raschtfräien a saiereresistenten Edelstol 18/10 vun der Firma WMF. De Produit besteet aus engem Alliage vun 72 Prozent Stol, 18 Prozent Chrom an 10 Prozent Néckel.

De Stol ass d'Grondlag vum Produit, de Chrom suergt dofir datt de Produit net rascht an den Néckel mécht de Produit saiereresistent a suergt fir de Glanz.
Plejaden (Astronomie)

D**'Plejaden** (Siwestären), och *Atlantiden* oder *Atlantiaden* genannt, sinn en oppene Stärekoup, dee mat bloussem A gutt ze gesinn ass. Den däitschen Numm vun de Plejaden ass *Siebengestirn*, *Siwe Schwësteren* a *Kluck*. Am Messier-Katalog hu se d'Bezeechnung **M45**. Si gehéieren zu eiser Galaxie, der Mëllechstrooss.

Well d'Plejade scho laang virun der Erfindung vum Teleskop als Stäregrupp bekannt waren, ginn traditionell och dacks nëmmen déi hellst Haaptstären als Plejade bezeechent. A munneche Kulturen an historeschen Duerstellunge ginn nëmme sechs Stären zu de Plejade gerechent. De Grond dofir ass de verännerleche Stär Pleione. Seng Visuell Magnitude variéiert lues, awer onreegelméisseg tëscht där vum Taygeta an Celaeno, soudatt de Pleione heiansdo eréischt da ka gesi ginn, wann de Celaeno och schonn erkannt gëtt.
Mat bloussem A sinn dofir, jee no Siichtbedingungen, sechs bis néng Stären ze gesinn.

D'Plejade si vu Mëtt September bis Enn Abrëll um nërdleche Stärenhimmel ze gesinn.

De Stärekoup läit ronn 430 Liichtjoer vun der Äerd ewech am Stärebild Stéier, ëmfaasst op d'mannst 1.200 Stären an ass ronn 125 Millioune Joer al.

Am NGC-Katalog sinn d'Plejaden net opgelëscht, dobäi gëtt et am Beräich vun de Plejade vill Reflexiounsniwwele mat eegenen NGC-Nummeren. Dozou gehéieren de *Maja-Niwwel* NGC 1432 an de *Merope-Niwwel* NGC 1435.
Nëmme 36 Bousekonnen oder 0,06 Liichtjoer vum Merope ewech ass de *Barnard-Merope Niwwel*, e besonnesch helle Knuet am NGC&nbsp;1435 mat der eegener Katalogbezeechnung IC 349.

Déi zwéin hellst Stären an de Plejade kruten hiren Numm vu Gestalten aus der griichescher Mythologie, dem Titan Atlas senger Fra Plejone, souwéi hire 7 Diechter Alkyone, Asterope, Celaeno, Elektra, Maja, Merope an Taygete. D'Plejaden, déi zu den Nymphen zielen, hunn den Dionysos an den Zeus opgezillt.

Der Mythologie no goufe se vum Orion verfollegt. Den Zeus huet si als Stärebild op den Himmel versat, awer och do goufe si vum Orion verfollegt, deem säi Stärebild ronn 30° südwestlech vun de Plejade steet.

De japaneschen Numm vun de Plejaden ass Subaru. D'Markenzeechen vum Autohiersteller mam selwechtem Numm weist dofir sechs Stären op änleche Positiounen.

All 18,6 Joer kënnen d'Plejaden zäitweis vum Mound bedeckt ginn. Eng nei Serie huet 2005 ugefaangen an hält 2009 op. Zu Lëtzebuerg ware Plejadebedeckungen tëscht 2005 an 2009 ze gesinn:

27. Januar 2007 (18:15 Auer MEZ), 24. Februar 2007 (00:45 Auer MEZ), 7. August 2007 (01:30 Auer MESZ), 28. Oktober 2007 (01:00 Auer MESZ), 21. Dezember 2007 (22:45 Auer MEZ), 12. Mäerz 2008 (19:15 Auer MEZ), 23. August 2008 (vun Hallefnuecht mat Moundopgang), 20. September 2008 (05:00 Auer MESZ), 13. November 2008 (19:15 Auer MEZ), 7. Januar 2009 (18:30 Auer MEZ), 18. Juli 2009 (03:15 Auer MESZ), 7. Oktober 2009 (23:45 Auer MESZ, ganz no dobäi) an den 29. Dezember 2009 (03:15 Auer MEZ).

Duerno muss bis zum Joer 2024 gewaart ginn, bis de Mound nees Kurs op d'Plejadestären hëlt. 
## Déi hellst Stären an de Plejaden

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  M45 bei SEDS
*  d'Plejaden op sonnen-system.de mat Biller
*  Astronomie vun de Maya
Concours littéraire national 2007

De **Concours littéraire national 2007** ass déi 28. Oplo vum *[[Concours littéraire national]]* an ass fir e literarescht Wierk gemënzt, bei deem den Auteur selwer de Genre festleet. D'Theema vum Concours ass ginn: "De Bléck vu baussen", "*Luxembourg dans le regard de l'Autre*", "*Der Blick von draussen*", "*Looking from outside*". 
De "Bléck vu baussen" ka vun engem Immigréierten, engem Friemen, engem Asylufroenden, engem Frontalier... kommen.

Den 10. Dezember 2007 war am Servais-Haus zu Miersch, dem Sëtz vum Centre national de littérature, déi offiziell Proklamatioun vun de Präisser.

## Präisser
*Den 1. Präis goung un de Guy Rewenig fir *Le chef d'orchestre à la baguette de bambou*
*Deen een 3. Präis goung de Georges Hausemer fir *Rund um den Schuh*
*Deen aneren 3. Präis krut d'Ariel Wagner-Parker fir *Home from Home*

Mentioune gouf et keng.


Fichier:Rewenig w.jpg|De Guy Rewenig, 1. Präis.
Fichier:Georges Hausemer w.jpg|De Georges Hausemer, 3. Präis


## Jury
D'Jury war besat mat:
*Félix Molitor, President
*Guy Bentner
*Marie-Jeanne Flammang
*Sandra Schmit
*Margot Wirtgen-Thilges

## Musekskader
De musekalesche Kader gouf vum Greg Lamy, op der Gittar a vum Boris Schmidt um Kontrabass offréiert.

## Um Spaweck
* D'Reglement vum Concours
Putsch

E **Putsch** oder **Staatsstreech** (fr: *Coup d'État*) ass de Versuch vun enger Minoritéit, mat enger iwwerraschender, meeschtens mat Gewalt verbonnener Aktioun d'Regierung ze stierzen an d'Muecht am Staat diktatoresch z'iwwerhuelen.

Putschisten si meeschtens Offizéier oder Cheffe vu paramilitäreschen Organisatiounen. Wann d'Putschisten zum Militär gehéiere schwätz ee vun engem **Militärputsch**. Dacks hëlt duerch e Putsch och eng Grupp d'Muecht, déi schonn Deeler vum Staat legitim kontrolléiert, z.&nbsp;B. wann eng Regierung oder e Regierungschef d'Parlament entmuecht, d'Legislativ deemno vun der Exekutiv ausgeschalt gëtt. Dacks féiert e Putsch zu der Herrschaft vun engem autoritäre Regimm, z.&nbsp;B. enger Militärdiktatur

## Etymologie
D'Wuert "Putsch" kënnt aus der Schwäiz, et heescht souvill wéi *Knuppert* oder *Poufert*. 1839 war et zu Zürich zu engem Opstand komm, dee géint d'Regierung geriicht war. Duerch d'Zeitunge gouf de Begrëff am däitsch-, franséisch- an engleschsproochege Raum verbreet.

"Putsch" a "Staatsstreech" (*Coup d'État*) sinn net ganz dat selwecht: Bei engem Putsch kënnt den Ëmstuerz vun der Regierung vu baussen (z.&nbsp;B. duerch d'Militär), bei engem Staatsstreech dogéint vu "bannen", z.&nbsp;B. duerch Membere vun der Regierung. De Begrëff Staatsstreech geet zeréck op den Napoleon, dee 1799 d'Muecht a Frankräich iwwerholl huet.

## Kuckt och
* Coup d'État vum 18. an 19. Brumaire
* Staatsstreech vun 1856
Algol (Stär)

Den **Algol** (arabesch) ass ee verännerleche Stär an den zweethellste Stär (beta) am Stärebild vum Perseus (β Persei). Hien ass op enger Distanz vun zirka 93 Liichtjoer.

Déi visuell Magnitude vum Stär wiesselt iwwer en Zäitraum vun 2 Deeg, 20 Stonnen, 48 Minutten a 56 Sekonnen tëscht 2,3m an 3,5m.

Streng geholl handelt et sech net ëm en eenzele Stär, mä ëm ee Méifachstäresystem. Een Zentralstär mat der honnertfacher Hellegkeet vun eiser Sonn gëtt ëmkreest vun engem klengen Niewestär. Ëm dee System kreest nees e weidere Stär. De Wiessel vun der visueller Hellegkeet entsteet, wann de liichtschwaachen Niewestär den Zentralstär verdeckt. No der Charakteristik vum Liichtbou vum Algol hunn d'Algolstären hiren Numm, eng Klass vu Bedeckungsverännerlechen.

D'Hellegkeetsännerunge goufe scho 1669 vum Geminiano Montanari entdeckt. D'Period ass awer eréischt vum John Goodricke am Joer 1783 bestëmmt ginn. Deen interpretéiert d'Hellegkeetsvariatioun, richteg, als Bedeckung vum Haaptstär duerch e Begleeder.

Den Numm Algol ass en ursprénglechen arabeschen Numm a gëtt zanter dem 10. Joerhonnert benotzt. Et ass ee vun den eelsten arabesche Stärennimm an der westlecher Welt. Virdrun ass de Stär och nach vum Ptolemäus *Gorgonea Prima* (latäin fir „éischte Stär vum Gorgo“) genannt ginn, no enger griichescher Soo, an där de Perseus den erofgeschloene Kapp vun der Medusa, enger vun den dräi Gorgonen, an den Hänn hält.

**[[Koordinaten]]** (Equinoxe 2000)

* Rektaszensioun: 3h08m10.10s
* Deklinatioun: +40°57'20.0"
Filmindustrie zu Lëtzebuerg

Zanter 1907 ginn zu Lëtzebuerg Filmer gedréint. Eng richteg lëtzebuergesch **Filmindustrie** entsteet allerdéngs eréischt Enn vun den 1980er Joren.

## Geschicht

Den éischte Film, deen zu Lëtzebuerg gedréint gouf, war e zwee-Minutte laange Reportage am Joer 1899 iwwer d'Champesfabrik Mercier an der Stad. Et war eng Optragsaarbecht vum Eugène Mercier fir d'Weltausstellung 1900. Si gouf vun de Bridder Louis an Auguste Lumière gefilmt, déi nëmmen e puer Joer virdrun de Kinematograph erfonnt haten.

An den 1930er an den 1940er hunn de René Leclère an de Pierre Bertogne Documentairen iwwer Lëtzebuerg gedréint. Vun den 1940er bis an d'1970er huet de Philippe Schneider vill Dokumentarfilmer gedréint.

Den éischte Film op Lëtzebuergesch war de Kuerzfilm *[[Circulez]]* am Joer 1939 vum Leclère.

Eréischt an den 1980 entsteet eng éischt Form vu Filmindustrie, fir d'éischt mat de Spillfilmer vun AFO-Film (*[[Wat huet e gesot?]]*, 1981; *[[Congé fir e Mord]]*, 1983; *[[Mumm Sweet Mumm]]*, 1989), duerno mat den éischte Spillfilmer vum Andy Bausch (*[[Gwyncilla, Legend of Dark Ages]]*, 1986; *[[Troublemaker]]*, 1988; *[[A Wopbopaloobop A Lopbamboom]]*, 1989).

1989 gëtt de Film *[[Schacko Klak (Film)|Schacko Klak]]* gedréint. Kuerz dorop entsteet déi staatlech Filmfërderung, fir lëtzebuergesch Filmproduzenten a Filmdistributeuren z'ënnerstëtzen: de Fonds national de soutien à la production audiovisuelle (dacks einfach "Filmfong" genannt) ass 1990 an d'Welt gesat ginn.

Zanter den 90er Joren ass d'Zuel vun de Filmproduzenten zu Lëtzebuerg an d'Luucht gaangen, an domat och déi lëtzebuergesch Filmproduktioun.

An den 90er Jore si vill Lëtzebuerger Koproduktiounen entstanen. Mat der Zäit kruten déi lëtzebuergesch Produzenten, dank der Hëllef vum Filmfong, ëmmer méi Undeeler un de Produktiounen a sou och méi kënschtlereschen Afloss op Filmer déi zu Lëtzebuerg entstane sinn. Haut ënnerstëtzt de Filmfong d'Lëtzebuerger Produzente mat selektiver Kulturfërderung a mat steierleche Virdeeler.

Zënter 2003 gëtt en nationale Filmpräis fir lëtzebuergesch Produktiounen, de Lëtzebuerger Filmpräis. D'Filmakademie gouf 2012 gegënnt.

De gréisste Filmstudio am Land ass d'Filmland zu Kielen.

## Professionell Lëtzebuerger Produktiounsfirmen (Auswiel)
* BiFa - Billerfabrik
* Deal Productions
* Iris Productions
* Paul Thiltges Distributions
* re.media
* Red Lion
* Samsa Film
* T-Films

### fréier
* Delux Productions
* Lucil Film (2015 mat Samsa Film fusionéiert)

## Lëtzebuerger Veräiner an Associatiounen an der Filmproduktioun
* Filmkessel
* Koler Movies Lëtzebuerg

## Kuckt och
* Centre national de l'audiovisuel
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Kinoen
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Filmer déi fir eng Oscar-Nominatioun virgeschloe waren

## Um Spaweck
* Fonds national de soutien à la production audiovisuelle
* Luxembourgish Association of Film Directors and Scriptwriters (LARS)
* Association luxembourgeoise des techniciens de l'audiovisuel (ALTA)
* Filmmakers Network Luxembourg
* "Filmland Lëtzebuerg" op industrie.lu
Charles Louis François de Paule de Barentin

De **Charles Louis François de Paule de Barentin**, gebuer den 1. Juli 1738, a gestuerwen den 30. Mee 1819 zu Paräis, war e franséische Staatsmann a Garde des sceaux um Enn vun der Regentschaft vum Louis XVI.

De Barentin war Member vun enger bekannter Famill aus der *[[Noblesse de robe]]*, Conseiller, Affekot fir d'Paräisser Parlament (1757 - 1775) a President vun der Cour des Aides (1775 - 1788). 1787 huet hien de Calonne a senge Projete fir d'Restauratioun vun de Finanze bei der Notabeleversammlung ënnerstëtzt. Hien huet net verstoppt datt him d'Aberuffung vun de Generalstänn net gepasst huet, an huet fir en Accord mat de Parlamenter optéiert. Hien huet net vill vum Necker gehalen, a sech géint hie gestallt, wéi et drëms gaangen ass, dem *[[Drëtte Stand|Tiers]]* d'Verdueblung vun de Stëmmen ze ginn, wat hien zu engem Zil vun de Partisane vun engem politesche Changement a Frankräich gemaach huet. De 14. September 1788 gouf hien zum *[[garde des sceaux]]* amplaz vum Basville ernannt. De selwechten Dag huet hien d'Parlamenter an hiren ale Prerogativen nees an d'Liewe geruff, wat de Maupeou dozou bruecht huet, iwwer de Louis XVI. ze soen:
:*« Il est foutu. »*

Hien hat sech gewënscht, datt d'Generalstänn zu Soissons géifen zesummekommen, de Louis XVI. huet zu Compiègne logéiert.

Wéi d'Generalstänn de 5. Mee 1789 opgaange sinn, an de Kinnek mat senger Ried fäerdeg war, huet de Barentin d'Deputéierten dozou bruecht, d*« innovations dangereuses que les ennemis du bien public voudraient confondre avec les changements heureux nécessaires qui doivent amener la régénération, le premier vœu de Sa Majesté »* ze refuséieren. Zu Onrecht krut de Barentin d'Haaptschold datt de Kinnek den Necker erausgehäit hat, a sou huet och hien de 15. Juli 1789 misse goen. Am November 1789 gouf hie beschëllegt, d'Land beleidegt ze hunn (*crime de lèse-nation*), mä d'Geriicht vum Châtelet huet hie fräigesprach, wat d'Paräisser dozou bruecht huet ze soen, datt déi Juridiktioun *« la buanderie de la reine »* wier. De Barentin ass kuerz drop an Italien emigréiert. Hien hat zu Montmédy op de Kinnek gewaart, deen awer net laanscht Varennes komm ass. Vun Italien aus ass e weider an England gezunn.

Nodeem d'Monarchie ënner dem Louis XVIII. nees restauréiert war, ass de Barentin nees zeréck a Frankräich komm, a gouf zum Éierekanzler ernannt.
Alphard (Stär)

Den **Alphard** (aus dem arabeschen (ar|الفرد) al-fard "Deen eleng steet") ass den Numm vum Stär Alpha Hydrae, den hellste Stär am Stärebild Hydra (Waasserschlaang). Den Alphard huet eng visuell Hellegkeet vu +1,98&nbsp;mag an ass op enger Distanz vun 100 Liichtjoer. Den Alphard ass een orangeroude Risestär vum Spektraltyp K3 mat enger absolutter Hellegkeet vun -1,8&nbsp;mag. Den Alphard huet zirka déi 400-fach Liichtkraaft vun der Sonn. Seng Surfacetemperatur huet 4.000 Kelvin. Hie gehéiert mat engem Duerchmiesser, deen eis Sonn ëm dat 40,8-facht iwwersteigt, zu den orangeroude Risestären.

**Koordinaten** (Equinoxe J2000.0)

* Rektaszensioun 9h25m10s
* Deklinatioun	-8°26'0"
Alioth

Den Numm **Alioth** bezeechent:

* Den Alioth, de Stär Epsilon am Stärebild Ursa Major
* D'Gabrielle Alioth (* 1955), Schwäizer Schrëftstellerin
Sirrah (Stär)

**Sirrah** ass den Numm fir de Stär Alpha Andromedae. De Sirrah, mat der aler Bezeechnung „Alpheratz“ steet um nordëstlechen Enn vum Pegasusquadrat. Op munnech ale Stärekaarte gëtt de Sirrah och zum Pegasus gerechnet an als Delta Pegasi bezeechent. De Sirrah huet eng visuell Magnitude vu +2,15&nbsp;mag. Säi Spektraltyp ass B9 an hien huet eng Surfacetemperatur vun zirka 30.000 Kelvin an eng donkelblo Faarf. Seng Liichtkraaft iwwersteigt déi vun eiser Sonn ëm dat 200-facht. No neiste Fuerschungen a Berechnungen huet de Sirrah den 2,7-fache Sonnenduerchmiesser. De Sirrah ass 390 Liichtjoer vun der Äerd ewech.

**Koordinaten** (Equinoxe J2000.0)

* Rektaszensioun: 0h08m23.30s
* Deklinatioun: +29°05'26.0"

## Um Spaweck
Wirtschaftssabotage zu Lëtzebuerg (Zweete Weltkrich)

D**'Wirtschaftssabotage** hat zu Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich e spezifesch lëtzebuergesche Charakter. Esou sinn absënns ëmmer aner Ursaache fonnt ginn, fir d'Uerdere vum däitschen Okkupant net auszeféieren. D'Krankmeldunge waren heefeg, „net manner heefeg“, schreift de Paul Weber, „wéi déi vun de Lëtzebuerger Zwangsrekrutéierten, wa s'an hirem Congé vun der Front op Lëtzebuerg heemkomm sinn“. All Ursaache ware gutt, fir net fir déi Däitsch produzéieren ze mussen. 
## Produktiounsausfall an de Betriber
Hei puer Beispiller:
* D'Integratioun vun de Schmelzen an déi däitsch Wirtschaftsstrukturen, déi dekretéiert gouf, ass aus allméiglechen Ursaachen net vum Fleck komm. Iwwer d'Arbed goufen déi däitsch Verwaltunge sech net eens, a wéi en däitsche Grupp se integréiert sollte ginn an dat ass och vun de Lëtzebuerger geschéckt ausgenotzt ginn, fir lues ze trëppelen.
* Well de Kock gefeelt huet, gouf zu Lëtzebuerg mat Virléift eiseschwaach Minett ofgebaut a verhitt, wouduerch de Kuelen-Enkpass nach méi grouss gouf.
* Dat an aner Ursaachen hunn dozou geféiert, datt wärend der däitscher Besatzung d'Stolproduktioun nëmme 40 % vum hirem Rekord vu virum Krich erreecht huet.
* Een typescht Beispill war d'Ëmstellung vun de Mëttelbetriber op d'Rëschtungsproduktioun, besonnesch d'Beispill vun der Händschefabréck Reinhard, déi Gasmaske produzéiere sollt. Amplaz vun de geplangten 20.000 Gasmasken, waren der um Enn vum Krich just 500 fäerdeg an dobäi ware se zu engem groussen Deel nach onbrauchbar.

## Literatur zum Theema
* Paul Weber, *Geschichte Luxemburgs im Zweiten Weltkrieg*, Luxemburg, 1948, 159 S.
## Kuckt och
* Resistenz zu Lëtzebuerg
Marie-Paule von Roesgen

D**'Marie-Paule von Roesgen**, gebuer als **Marie-Paule Reiser** de 5. November 1931 zu Lëtzebuerg, a gestuerwen den 20. November 2024, war eng Theater- a Filmschauspillerin.

## Liewen a Karriär
Si ass 1931 an der Pafendaller Maternité op d'Welt komm. Hire Papp war Affekot a Batonnier, hir Mamm eng engagéiert Feministin.

No der Première huet si ugefaangen, zu Stroossbuerg Medezin ze studéieren, ass dann op Zänntechniker gewiesselt, huet awer béides net ofgeschloss. Parallel ass si zu Stroossbuerg op de Conservatoire gaangen an huet zu Bonn Sprecherziehung geléiert.

Tëscht 1979 an 1996 huet si Dictiounscoursen an däitscher a franséischer Sprooch am Conservatoire vun der Stad Lëtzebuerg ginn.

Hir éischt Theatererfarungen hat si am Lycée; ma eréischt am Alter vu 46 Joer, 1977, hat si en Duerchbroch al Guy Rewenig sengem Stéck *Amerikanesch Zoustänn*. Duerno war si an Dosende Produktiounen ze gesinn. 
Si hat hire gréisste Succès 2002 an enger franséischsproocheger Inzenéierung vun der Eve Ensler hire *[[The Vagina Monolgues|Vagina Monolgues]]* am Théâtre du Centaure.

An den Ufanksjoere vum Kino zu Lëtzebuerg huet si dacks a Produktioune vum Hei-elei, vum Andy Bausch, Frank Hoffmann/Paul Kieffer, oder vum Pol Cruchten matgespillt. Hir lescht Roll war a *[[Rusty Boys]]* (2017) vum Andy Bausch

D'Marie-Paule Reiser huet sech 1954 mam Léon von Roesgen bestuet. Si war Mamm vu sechs Kanner.

## Filmer
* *[[Déi zwéi vum Bierg]]* (1985) vum Menn Bodson, Marc Olinger a Gaston Rollinger
* *[[Gwyncilla, Legend of Dark Ages]]* (1986), vum Andy Bausch
* *[[Die Reise das Land]]* (1986), vum Frank Hoffmann a Paul Kieffer
* *[[Schacko Klak]]* (1991), vum Frank Hoffmann a Paul Kieffer
* *[[Ex und hopp - Ein böses Spiel um Liebe, Geld und Bier]]* (1991), vum Andy Bausch
* *[[Hochzäitsnuecht]]* (1992), vum Pol Cruchten
* *[[E Liewe laang (Film)|E Liewe laang]]* (1992), vum Marc Olinger
* *[[Shadow of the Vampire]]* (2000), vum E. Elias Merhige
* *[[Nuits d'Arabie]]* (2007), vum Paul Kieffer
* *[[Humains]]* (2009), vum Jacques-Olivier Molon a Pierre-Olivier Thevenin 
* *[[D'Symmetrie vum Päiperlek]]* (2012), vum Paul Scheuer a Maisy Hausemer
* *[[D'Engelcher vu Schëndels]]* (2013) vum Marc Thoma
* *[[Amour Fou (Film)|Amour fou]]* (2013) vum Jessica Hausner
* *[[Fieber]]* (2013) vum Elfi Mikesch
* *[[Rusty Boys]]* (2017) vum Andy Bausch

## Um Spaweck
* "Op Besuch bei der Marie-Paule von Roesgen". Interview op 100komma7.lu, 19. Nov 2020 - 10:45 (Rediff.)
Rangéiergare Péiteng

D**'Rangéiergare Péiteng** ass eng fréier Rangéiergare, déi nach just benotzt gëtt, fir eidel Waggonen ze garéieren an ze rangéieren a fir den Atelier vu Péiteng ze bedéngen.

Se huet en Oflafbierg a besteet aus 12 Formatiounsgleiser. Donieft gëtt et nach 5 Garagegleiser. Duerch d'Reorganisatioun an d'Kreatioun vun *CFL-Cargo*, wouran den Atelier an den Triage agegliddert goufen, ass déi zukënfteg Bestëmmung vun der Rangéiergare nach ongewëss. Ausserdeem huet den Triage dee groussen Nodeel, datt e nëmme vun enger Säit aus accessibel ass.

Well et, wéinst enger schlechter Gleisgeometrie, beim Ofdrécken iwwer den Oflafbierg dacks zu Entgleisunge komm ass, gëtt dësen zanter dem 1. Januar 2005 net méi profitéiert.

## Kuckt och
*Rangéiergare
*Rangéiergare Beetebuerg

## Um Spaweck
* D'Rangéiergare Péiteng op der Websäit "rail.lu"
Peter Johannes Brandl

De **Peter Johannes Brandl** oder och **Jan Petr Brandl**, gebuer de 24. Oktober 1668 zu Prag, a gestuerwen de 24. September 1739 zu Kuttenberg, ass en däitsch-béimesche Moler aus dem Spéitbarock.

De Brandl war gebierteg aus dem Sudeteland am Kinnekräich Béimen an deem d'Elite vun den Awunner Däitscher waren. Hien huet seng Léier tëscht 1683 a 1688 beim Kristián Schröder (1655–1702) gemaach.

De Brandl benotzt a senge Biller eng staark accentuéiert Helldäischter-Molerei mat décke Farfcouchen an dramatesche Kompositiounen am barocke Stil.

An der Nationalgalerie zu Prag (Národní galerie v Praze) ass him e ganze Sall reservéiert ginn wou ënner anerem eng Apostelbüst vun him 1725 ausgestallt ass.
 
De Peter Johannes Brandl ass wäitleefeg Famill mat den zwéin zäitgenëssesche Moler, dem Éisträicher Herbert Brandl an dem Schwäizer Mark Staff Brandl.

## Um Spaweck
*Biographie 
*Analys vu sengem Wierk 
*Eegebild
*Madonna

## Um Spaweck
Floreana

**Floreana**, och *Santa Maria* genannt, ass eng 173&nbsp;km² grouss Insel an eng vun de fënnef bewunnten Insele vum Galápagosarchipel. Se gehéiert politesch zu Ecuador.

## Den Numm
Den offiziellen Numm vun der Insel kënnt vum Juan José Flores, dem éischte President vun Ecuador. De spueneschen Numm *Santa Maria* staamt vun engem vun de Schëffer vum Christoph Kolumbus, deen d'Insel "entdeckt" huet.

D'Insel huet e vulkaneschen Ursprong, déi vill al Vulkaner goufe vum Wand a vum Waasser ofgedroen, an et gëtt schonn laang keng vulkanesch Aktivitéit méi.

D'Insel déi duerch den Arteräichtum deen et drop gëtt, en tropeschen Aspekt huet, ass vu groussem botaneschen Intressi.

Intressant Plaze sinn:

* d***'Punta Cormorant***, wou et méi wéi 50 Vulkankeegele gëtt; hei fënnt ee vill rosa Flamingoen an dat kloert Waasser ass ideal fir ze dauchen an de Mieresbuedem z'exploréieren;
* d***'Post Office Bay***, eng historesch Plaz wou um Enn vum 18. Joerhonnert en Holzfaass opgeriicht gouf wou ee seng Post konnt dra geheien. Am Ufank gouf dës Postplaz vun de Walfëscher benotzt an de Gebrauch ass bliwwen, soudatt hautdesdaags och Yachten déi um Passage sinn, an Touristen hire Courrier do ofginn.

## Kuckt och
* Fernandina
* Santa Fe (Galapagos)

## Um Spaweck

* Galapagos
Alioth (Stär)

Den **Alioth** (arabesch *"Geess"*) ass den Numm vum Stär ε Ursae Maioris (Epsilon Ursae Majoris). Den Alioth ass ee Verännerleche vum Typ Alpha Canum Venaticorum. Dem Alioth seng Hellegkeet schwankt mat enger Period vu 5,088 Deeg tëscht +1,69mag an +1,83mag. Den Alioth gehéiert zum Spektraltyp A0. D'Distanz Äerd - Alioth ass 77 Liichtjoer.

**Koordinaten** (Equinoxe J2000.0)

*Rektaszensioun 12 h 54 m 2 s
*Deklinatioun +55° 57' 36"