Veduta vun der Festung Lëtzebuerg am Joer 1753

D**'[[Veduta]] vun der Festung Lëtzebuerg am Joer 1753** ass eng Panoramazeechnung déi den éisträichesch-ungareschen Offizéier Wenzel Callot am Joer 1753 am Optrag vum Josef Wenzel, Fürst vu Liechtenstein, vun der Festung Lëtzebuerg gezeechent huet.

D'Fiederzeechnung am Format vu 35,3 × 213&nbsp;cm war an den Archive vun der Wiener Albertina „verluer“ gaangen a gouf eréischt 2018 erëmfonnt. Se ass mam Titel „PROSPECT der Niederländischen Haupt= und Gränzt Vestung LUXEMBOURG“ iwwerschriwwen a weist d'Uewer- an d'Ënnerstad vum Fort Obergrünewald aus. 

Fichier:Callot-Vue-Luxembourg-1753-Albertina-complète-1600x310.jpg

Op der Récksäit ass eng Legend mat Verweiser op Gebaier, Gäert an aneren Objeten (referenzéiert vun A bis Z, vun 1 bis 30 a mam Saturn-Symbol) gradewéi eng Informatioun iwwer den Optraggeber, de Fürst vu Liechtenstein.

## D'Entsteeung vun der Veduta
Am Januar 1752 war de Generaldirekter vun der keeserlech a kinneklecher Artillerie, de Feldmarschall Josef Wenzel vu Liechtenstein, op Besuch zu Lëtzebuerg. De Wenzel Callot koum am spéide Wanter vum selwechte Joer och dohin an hien huet d'Veduta am Joer drop, am Optrag vum Josef Wenzel gezeechent.

### De Grond vum Joseph Wenzel sengem Openthalt zu Lëtzebuerg
De Joseph Wenzel huet sech aus gesondheetleche Grënn 1752 vu Wien aus op de Wee an d'Thermalbad vu Spa gemaach a vun do aus, op Invitatioun vum Herzog vun Nassau, virun op Den Haag. Op senger Rees koum hien deemno duerch Lëtzebuerg. Wéi hie vun Den Haag aus nees Richtung heem gereest ass, huet hien och nach zu Antwerpen eng Halt gemaach. Et gëtt ugeholl, datt hien do, a senger Funktioun als Generaldirekter vun der Artillerie, d'Zitadell besicht huet. Well hien och schonn d'Festung Lëtzebuerg besicht hat, an domat an den zwou bedeitendste Festungen um westleche Bord vun den Éisträicheschen Nidderlanden war, ass unzehuelen, datt hien net just wéinst senger Gesondheet ënnerwee war. De Joseph Wenzel war bei Minnenexperimenter zu Lëtzebuerg derbäi, déi geheim gehale goufen, wat e Grond kéint sinn, datt bis haut ëmmer nëmme vun sengem Gesondheetszoustand als Grond vu senger Rees rieds geet. Déi genannt Experimenter sollten uganks den 10. Januar 1752 duerchgefouert ginn, si awer wéinst Krankheet op Ufank Mäerz verluecht ginn. Absënns well se op der Veduta ernimmt sinn, geet een dervun aus, datt de Wenzel Callot och bei den Experimenter an der Géigend vun Hamm derbäi war.

## Opbau vun der Veduta
Wéi och aner Veduten, ass dem Callot säi Panorama vun der Festung Lëtzebuerg perspektivesch manipuléiert an och vu verschiddene Standpunkten aus gezeechent ginn, eng Zeecheweis, déi fir Stadvuen tëscht dem 15. a 17. Joerhonnert geleefeg war. Seng Zeechnung stécht awer net just wéinst dem aussergewéinleche Format, mä och wéinst senge kënschtleresche Fäegkeeten an den Detailer eraus.

Et ass eng hyperrealistesch Duerstellung vun der Festung mat enger Abberzuel Informatiounen iwwert d'Geologie, d'Vegetatioun, d'Landbenotzung, d'Architektur an d'Infrastruktur, awer ouni eng Spuer vu Mënschen oder Déieren. Anescht wéi et op den éischte Bléck ausgesäit, ass et keng Momentopnam. De Callot huet laang, däischter Schieter op d'Diech vun der Pafendaller Kasär an dem Mielmagaséng an der Hiel gezeechent a gëtt esou e Bild, wéi wann d'Zeechnung bei déiwem Sonnestand am spéide Summer entstane wier.Op den éischte Bléck mengt een, déi ganz Zeechnung wier vun enger eenzeger Plaz aus gezeechent ginn, iergendwou tëscht dem Pafendall a Clausen, ënnerzeg vum Fort Obergrünewald. Vun do aus wier et awer kaum méiglech gewiescht, all Deeler vum Panorama gläichzäiteg ze gesinn. De Callot war gezwonge säi Standpunkt fortlafend ze veränneren, jee nodeem wéi e mam Zeechne virukoum: vun der lénkser Säit, op enger Mauer vum Hallefbastioun vum Fort, wou en e gudde Bléck op de Mansfeld-Gaart hat, laanscht d'Kielmauer bis an de lénkse Kielwénkel vum Fort bis riets iwwer den Dall vun der Hiel, vu wou aus e bis op Eech kucke konnt.

Déi ganz Zeechnung kann och net "op ee Bléck" gekuckt ginn, et muss een se wéinst dem breede Format stéckerchesweis z.&nbsp;B. vu lénks no riets kucken. Bei enger detailléierter Analys fënnt een och eraus, datt de Callot sech e puer kënschtleresch Fräiheeten erlaabt huet, andeems en eenzel Deeler verzunn oder gekrëmmt huet fir e bessert Gesamtbild ze schafen.

Wat den Zäitopwand ugeet, deen de Callot gebraucht huet fir d'Veduta ze zeechnen, sou kann een dovun ausgoen, datt en e puer Deeg, wann net esouguer e puer Wochen dru geschafft huet.

### Dem Zeechner seng Ënnerschrëft

De Wenzel Callot huet sech op der Kaart veréiwegt, andeems e säin Numm op eng spilleresch-illusionistesch Manéier op d'Mauer bei der Mansfeldschleis gemoolt huet: „**. W: CALLOT“, woubäi den Zousaz *Fecit *esouvill heescht wéi: „vun him / hir gemaach“.

## Legend
Op der Récksäit vun der Kaart ass eng Legend mat Verweiser op Gebaier, Gäert an aner Objeten. An den Tabellen hei drënner stinn:

* 1. Kolonn: Referenzbuschtawen an -Zuelen
* 2. Kolonn: Originalschreifweis vum Objet, wéi en um Plang drop steet
* 3. Kolonn: Plangquadrat wou d'Referenz ze fannen ass
* 4. Kolonn: Iwwersetzung an haiteg Bezeechnung

### Buschtawen (A – Z, )


Veduta of Luxembourg by Wenzel Callot - grid E1.jpg|Ausschnëtt E1…
Veduta of Luxembourg by Wenzel Callot - grid F1.jpg|F1…
Veduta of Luxembourg by Wenzel Callot - grid I1.jpg|I1

### Zuelen (1 – 30)


Veduta of Luxembourg by Wenzel Callot - grid A2.jpg|Ausschnëtt A2…
Veduta of Luxembourg by Wenzel Callot - grid B2.jpg|B2…
Veduta of Luxembourg by Wenzel Callot - grid H2.jpg|H2

## Literatur

* Bruns, A. “Die Darstellung der Festung Luxemburg und ihrer Garnisonsbauten in der Zeichnung von Wenzel Callot, 1753.” In: Hémecht : Zeitschrift für Luxemburger Geschichte = revue d'histoire luxembourgeoise Jg. 72 (2020), H. 1, p.&nbsp;29-50 2020/1/29, N.p., 2020. Print.
* Kabierske, G. “La vue Callot de Luxembourg de 1753  : découverte et présentation du dessin.” In: Hémecht : Zeitschrift für Luxemburger Geschichte = revue d'histoire luxembourgeoise Jg. 72 (2020), H. 1, p.&nbsp;17-22 2020/1/17, N.p., 2020. Print.
* Genot G., Bruns A. (ed.): *Fecit. W: Callot. La vue de la ville de Luxembourg par Wenzel Callot de 1753.* Lëtzebuerg City Museum, 2022. ISBN 978-2-919878-19-2 (Katalog, Publications du Lëtzebuerg City Museum, 1)

## Um Spaweck