open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liichtsail (Liichteffet)

Eng **Liichtsail** ass e Liichteffet an der Atmosphär a gehéiert zu den Haloevenementer. Vun der Sonn aus streckt sech eng linear laang schmuel Liichtsträif vertikal no uewen – ganz rar och no ënnen. Lichtsaile si meeschtens dann z'observéieren, wann d'Sonn no iwwer oder ënner dem Horizont steet.

Liichtsailen entstinn duerch d'Spigelung vum Sonneliicht op klengen hexagonalen Äisplacken, déi bei Wandstëll lues eroffalen a sech dobäi virzuchsweis horizontal an der Loft ausriichten. Si sinn dofir nëmme bei entspriechend wandaarme Wiederbedéngungen z'observéieren. Am Géigesaz zu de gläichaartegen Haloevenementer Ënner- an Iwwersonn an der Tatsaach, datt déi sechseckeg kleng Äisplacken an hirer horizontaler Ausriichtung d'Kippwénkelen änneren, gëtt änlech engem Glënnerpad vun der Sonn op enger liicht beweegter Waasserfläch eng Liichtsail siichtbar. A ganz rare Fäll a bei konstanter a klenger Loftbeweegung sinn och liicht gebéit Liichtsaile méiglech.

## Literatur
* Michael Vollmer: *Lichtspiele der Luft*, Spektrum Akademischer Verlag, 2006

## Um Spaweck
Edward VIII. vum Vereenegte Kinnekräich

Den **Edward VIII.** (Edward Albert Christian George Andrew Patrick David; méi spéit **Duke of Windsor**, gebuer den 23. Juni 1894 zu White Lodge, Richmond, Surrey, England a gestuerwen den 28. Mee 1972 zu Neuilly-sur-Seine a Frankräich, war fir e knappst Joer, vum 20. Januar 1936 bis zu senger Ofdankung, den 11. Dezember 1936, Kinnek vum Vereenegte Kinnekräich a vun de Besëtztëmer vum Britteschen Empire, a Keeser vun Indien.

Hie war den eelste Jong vum Kinnek George V. a senger Fra, der Kinnigin Mary. Wéi e 16 Joer hat, gouf hien zum Prince of Wales ernannt, 6 Wochen, nodeem säi Papp deem sengem Papp, dem Edward VII., als Kinnek nogefollegt ass. Wärend dem Éischte Weltkrich huet hien an der brittescher Arméi gedéngt, wou en awer sou wäit wéi méiglech vun der Front ewechgehale gouf, aus Angscht, e kéint den Däitschen an d'Gräpp falen.

Tëscht 1919 an 1935 huet hie 16 offiziell Visitten am Ausland gemaach, an huet och am Land doruechter de Kinnek bei offizielle Geleeënheete vertrueden. Als Jonggesell goufe seng Optrëtter genee vun der Press suivéiert. 

Wéi säi Papp uganks 1936 gestuerwen ass, gouf den Edward als säin Nofollger zum Kinnek gekréint. Hie war eréischt e puer Méint am Amt, wéi en eng konstitutionell Kris ausgeléist huet, andeems en ugekënnegt huet, hie wéilt d'US-Amerikanerin Wallis Simpson bestueden, déi grad am Gaang war, sech vun hirem zweete Mann scheeden ze loossen. D'Regierung huet kloer gemaach, datt d'Vollek onméiglech eng zweemol gescheete Fra als Kinnigin akzeptéiere géif. Et hätt och Problemer mat der Church of England ginn, där hire Chef de Kinnek ass. Wann den Edward sech géint säi Premierminister duerchgesat hätt, dann hätt dee missen zerécktrieden, an et wier zu Neiwale komm, woumat de Kinnek säin neutrale Status an der konstitutioneller Monarchie verspillt gehat hätt. Dofir huet den Edward decidéiert, seng Bezéiung zu der Madame Simpson net ofzebriechen, an zeréckzetrieden.
Säi klenge Brudder Albert, gouf, ënner dem Numm George VI., säin Nofollger.

No senger Ofdankung krut hien den Titel Duke of Windsor. Den 3. Juni 1937 huet hien d'Simpson a Frankräich bestuet, nodeem d'Scheedung rechtskräfteg gi war. Méi spéit am Joer ass d'Koppel duerch Däitschland gereest. Wärend dem Zweete Weltkrich gouf den Edward, deem virgeworf gouf, en hätt Sympathië fir d'Nazien als Brittesche Gouvernuer op d'Bahamas "versat". Nom Krich huet hien als Privatmann mat senger Fra, bis un d'Enn vu sengem Liewen, a Frankräich gelieft.

## Bibliographie
* Donaldson, Frances (1974). *Edward VIII*. London: Weidenfeld and Nicolson. ISBN 0-297-76787-9.
* Parker, John (1988). *King of Fools*. New York: St. Martin's Press. ISBN 0-312-02598-X.
* Williams, Susan (2003). *The People's King: The True Story of the Abdication*. London: Allen Lane. ISBN 978-0-7139-9573-2.
* Ziegler, Philip (1991). *King Edward VIII: The official biography*. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 0-394-57730-2.

## Um Spaweck
Niewemound

En **Niewemound** ass en Haloevenement, dat duerch d'Refraktioun vum Moundliicht an Äiskristallen an der Troposphär ausgeléist gëtt.

Analog zu den Niewesonnen trëtt d'Evenement mat engem Ofstand vu ronn 22° béidsäiteg vum Mound, an an der Reegel nëmme bei enger Bedeckung mat Cirrus- oder Cirrostratuswolleken op, kann awer prinzipiell och vun Äiskristallen an niddreger Héicht (z.&nbsp;B. Polarschnéi) ausgeléist ginn. Niewemounde si méi rar wéi Niewesonnen, well de Mound méi eng kleng Liichtstäerkt wéi d'Sonn huet. Si sinn dofir och meeschtens nëmme bei Vollmound ze gesinn.

## Kuckt och
* Niewesonn
* Moundreebou
Niewesonn

**Niewesonnen** oder **Parhelia** (Eenzel **Parhelion**, vum griicheschen παρά *pará* - „niewen“ an ήλιος *hélios* - „Sonn“) gehéieren zu den Haloevenementer. Si sinn op enger Distanz vu ronn 22° lénks oder riets, heiansdo och och op béide Säite nieft der Sonn ze gesinn. Den Observateur huet dobäi den Androck, nieft der Sonn géif nach eng zweet, méi schwaach stoen. Am Englesche gi s'als *sun dogs* (Sonnenhënn) bezeechent. Dat spigelt den Ëmstand zeréck, datt Niewesonnen ëmmer op der Säit vun der Sonn an op der selwechter Héicht mat hir stinn. En änlecht Liichtevenement kann een och beim Mound observéieren. Den Niewemound gesäit een allerdéngs wéinst senger méi schwaacher Liichtstäerkt méi rar, meeschtens nëmme bei Vollmound.

Verursaacht ginn Niewesonne wéi all Haloevenementer duerch Refraktioun a Spigelung vum Liicht an hexagonalen Äiskristallen. Fir Niewesonne sinn dobäi dënn Äisplacke verantwortlech, déi sech a roueger Loft horizontal ausriichten. Si stelle fir d'Sonneliicht e Prisma duer. Dat wäisst Sonneliicht trëtt op enger Plaz vun dësen Äisprismen an an op der iwwernächster Säit nees eraus. Beim An- an Austrëtt gëtt d'Liicht an engem Wénkel gebrach, dee vun der Wellelängt ofhänkt. Doduerch kritt d'Niewesonn Faarfverlaf deen un e Reebou erënnert.

Niewesonnen déi op engem säitlechen Ofstand vun 120° zu der Sonn um Horizontalkrees stinn, si méi rar. Déi erschéngen dem Observateur als wäiss Flecken. De Strahlengank vum Liicht duerch d'Äiskristaller ass bei hinnen anescht wéi bei de 22°-Niewesonnen.

## Kuckt och
* Niewemound
* Reebou
* Halo

## Um Spaweck

* Video aus Russland mat 22°- an 120°-Niewesonnen
* SDO Destroys a Sundog Science@NASA 18. Februar 2010, bei YouTube
* What is a sundog? Science Question of the week, Goddard Space Flight Center
Moundreebou

E **Moundreebou** ass e Reebou, deen duerch d'Moundliicht entsteet. Moundreebéi sinn, well de Vollmound 470.000&nbsp;mol méi schwaach ass wéi d'Sonn, liichtschwaach a besonnesch wéinst der Liichtverschmotzung schwéier ze gesinn. Si erschéngen dem mënschlechen A duerch hir Liichtschwächt wäiss, well bei dem Nuetskucken keng Faarwe festgestallt ginn. Op Fotoen, opgeholl mat laanger Beliichtungszäit oder mat héijer Liichtempfindlechkeet, si Moundreebéi faarweg (kuckt Biller ënnen).

Moundreebéi gi ganz rar observéiert, well d'Hellegkeet vun enger Moundséchel net fir e Moundreebou ausreecht. Nëmme bei Vollmound an a verschiddene Nuechte vir oder nom Vollmound ass genuch Hellegkeet do.


Fichier:Caspar David Friedrich - Gebirgslandschaft mit Regenbogen.jpg|Caspar David Friedrich: Bierglandschaft mat Reebou (1810). 
Fichier:Moonbow at lower Yosemite fall.jpg|Moundreebou um ënneschte Yosemite Fall
Fichier:LunarRainbowVicFalls small.jpg|Moundreebou iwwer de Victoriafäll


## Um Spaweck
* Foto 
* Foto mat laanger Beliichtung
Moundliicht

D**'Moundliicht** oder **Liichteschäin**, also dat vum Äerdmound reflektéiert Liicht, siëf et als Schäin vum Sonneliicht (Moundschäin) oder als Widerschäin vum Äerdliicht (Äerdschäin), ass am Duerchschnëtt nëmmen ee Milliounstel vum Sonneliicht dat d'Äerd direkt erreecht. Trotzdeem erschéngt eis de Mound nom Hallefmound vill méi hell, wat op de Kontrast zum méi donkle Stärenhimmel an d'Adaptatioun vum A zeréckzeféieren ass.

D'Intensitéit vum Moundliicht hänkt am Allgemenge vun dräi Faktoren of:
# der Moundphas – ongeféier am Verhältnes 1:30
# dem Héichtewénkel – Afloss vu 50 bis iwwer 80 Prozent
# dem Zoustand vun der Äerdatmosphär an dem Gehalt un Aerosolen.
Déi béid leschtgenannte Faktore beaflossen och d'Faarf vum Moundliicht.

D'Hellegkeet vum Vollmound ass an der astronomescher Hellegkeetsskala an der Moyenne -12,5 mag, schwankt awer mat senger Distanz zu der Äerd (+/- aacht Prozent) ëm bis zu 17 Prozent oder 0,2&nbsp;mag.

D'Hellegkeet vum Hallefmound ass net ronn 50 Prozent bezunn op de Vollmound, wéi een dat kënnt mengen, mä nëmmen ongeféier 11 Prozent, well nëmmen en Deel vum diffus reflektéierte Liichts d'Äerd erreecht, deen bal rechtwénkleg zu der Sonnenastralung zeréckgeworf gëtt, an d'Uewerflächerelief vum Mound och Schied wërft. Bei enger ganz schmueler Séchel ass d'Hellegkeet nëmmen dräi bis fënnef Prozent vum Vollmound. Niewen deem helle sonnebestraaltem Deel vun der äerdzougedréiter Mounduewerfläch kann een dacks och dee méi donklen Deel gesinn, deen d'Sonn net beliicht, awer d'„Volläerd“ beliicht. Dëse Widerschäin vum Äerdliicht, dat "äschegrot Moundliicht", mécht ongeféier 0,01 Prozent vum Moundliicht zum Vollmound aus.

Am Verglach zum Vollmound ass d'Sonn 300.000-mol bis 400.000-mol méi hell (-26&nbsp;mag), den hellste Planéit d'Venus ass ongeféier 1500-mol méi schwaach (-4,4&nbsp;mag) an den hellste Fixstär, de Sirius zirka 25.000-mol méi schwaach (-1,5&nbsp;mag). D'Beliichtungsstäerkt bei Vollmound a klorer Nuecht ass op der Äerd ronn 0,2 Lux. Déi genannt Ënnerscheeder erschéngen eis erhieflech gedämpt, well d'Sënnesandréck vum A gi subjektiv no hiren Intensitéitsënnerschidder zimmlech no logarithmesch skaléiert festgestallt (Weber-Fechner-Gesetz).

En opfällegt Bild kann och den Halo oder Haff vum Mound sinn. An de kalen Hierscht- a Wanternuechte kënnen héich Loftschichten Äiskristalle enthalen, déi Deeler vum Moundliicht säitlech oflenken, soudatt en helle, heiansdo liicht gréngelzegen, perlmuttfaarwege Rank entsteet. Ofhängeg vun der Lag vun dësen Äiswolleken kann hie nëmme wéineg Wénkelgrad bedroen, awer och ongeféier 20 Grad an (ganz rar) bis iwwer 40 Grad. D'Moundliicht gëtt doduerch nëmme ganz wéineg méi schwaach. 
## Kuckt och

* Moundreebou

## Um Spaweck

* Christian Pinter: Frau Lunas Silberschein. Wiener Zeitung.at
Glorie

Eng **Glorie** (vu Gloriëschäin) ass e Liichtevenement dat duerch Réckstreeung vu Liicht a rengverdeelte kugelfërmegen Drëpsen entsteet, wéi beim Niwwel a Wolleken oder an Damp. Dobäi ëmgëtt eng ronn, hell Fläch de Schiet vum Observateur. De Kapp vum Observateur ass an der Mëtt vun der heller Fläch. Doduerch ergëtt sech en Androck, deen deem vun Hellegen op Ikone gläicht. Déi hell Fläch ass duerch e faarwege Liichtkranz vun der Ëmgéigend ofgesat.

Am Géigesaz zu engem Halo si bei enger Glorie keng fest Äiskristallen, mä flësseg Drëpse bedeelegt.

Glorië kënne bei Niwwel Sonn observéiert ginn wann d'Sonn déif steet. Bei dënnem Niwwel gi si dacks vun engem Brockegespenst begleet. De Schied vun engem Fliger, deen eng niddreg Wollekeschicht duerchbrécht, ass och dacks vun enger Glorie ëmginn.

En änlecht Liichtevenement ass den Helljeschäin, deem seng Ursaach Dadrëpse sinn, déi op Planze sëtzen. Anescht wéi bei der Glorie ass ëm den Helljeschäi keng faarweg Sträif.

## Um Spaweck

* Einfach Deitungen zu der Glorie ënnermauert duerch Experimenter a Simulatiounen
Pierce the Veil

**Pierce the Veil** ass eng US-amerikanesch Post-Hardcore-Band, déi vum Vic Fuentes a sengem Bruder Mike gegrënnt gouf.

## Discographie

### Albumen

## Um Spaweck

* www.piercetheveil.net
Federico García Lorca

De **Federico** del Sagrado Corazón de Jesús **García Lorca**, gebuer de 5. Juni 1898 zu Fuente Vaqueros, an der Provënz Granada a Spuenien, a gestuerwen den 19. August 1936 bei Alfacar, Provënz Granada, war e spueneschen Dichter, Theaterauteur an Theaterdirekter. Hien zielt zu de bedeitendste spuenesche Schrëftsteller vum 20. Joerhonnert, war ee vun den emblematesche Membere vun der Generación del 27, an ass haut virun allem fir seng Theaterstécker bekannt, absënns fir seng Trilogie *Bodas de sangre, Yerma* a *La casa de Bernarda Alba.*

Säin éischt literarescht Wierk war *Libro de poemas* a säin éischt Theaterstéck *Mariana Pineda* (1928). Ausserdem huet e *Romancero gitano* (1928), *Poemas del Cante Jondo* (1931) a *Llanto por Ignacio Sánchez Mejías * (1935) publizéiert.

Wärend dem Spuenesche Biergerkrich gouf hien ënner bis haut net gekläerten Ëmstänn vu Membere vun der nationalistescher Falange exekutéiert.
## Wierk

## Um Spaweck
Dennis Gábor

Den **Dennis Gábor**, op ungaresch *Gábor Dénes*, op däitsch 1920–1934 och *Dionys Gabor*, gebuer de 5. Juni 1900 zu Budapest, a gestuerwen den 8. Februar 1979 zu London, war en ungareschen Ingenieur, deen 1971 den Nobelpräis fir Physik fir d'Erfindung vun der Holographie kritt huet, déi en 1947 entwéckelt hat. Hien huet vun 1920 bis 1933 an Däitschland gelieft, ass dunn an England emigréiert, wou e méi spéit déi brittesch Nationalitéit ugeholl huet. Hie war ee vun de Grënnugsmembere vum Club of Rome.

## Literatur
* Dionys Gábor:* Oszillographieren von Wanderwellen mit dem Kathodenoszillographen*. Verlag der Vereinigung der Elektrizitätswerke, Berlin 1927.
* Dennis Gábor, Eduard Pestel: *Das Ende der Verschwendung*. Zur materiellen Lage der Menschheit, ein Tatsachenbericht an den Club of Rome (Originaltitel: *Beyond the Age of Waste*, übersetzt von Hans Dieter Heck), In: *rororo 7164 rororo-Sachbuch*, Rowohlt Verlag, Reinbek bei Hamburg 1978, ISBN 3-499-17164-3.
* Dennis Gabor: *Holographie 1973*. Virtrag, gehalen um Mentorenabend vun der Carl Friedrich von Siemens Stiftung zu München-Nymphenburg de 15. Juni 1973. Carl Friedrich von Siemens Stiftung, München [1974] (ouni ISBN).
* Dennis Gabor: *The mature society*. 1971.
* Dennis Gabor: *Inventing the future*. 1964.

## Um Spaweck
Kepler-10c

De **Kepler-10c** ass en Exoplanéit deen ëm de Kepler-10 am Stärebild Draco um Nordhimmel kreest. Et ass bis elo (Stand Juni 2014) de gréisste bekannten äerdänleche Planéit a gouf mat Hëllef vum Weltraumteleskop Kepler entdeckt. E gouf am Juni 2014 der nei etabléierter Klass vu Mega-Äerden zougerechent.

## Ëmlaf a Mass
De Kepler-10c ëmkreest säin Zentralstär Kepler-10, dee 560&nbsp;Liichtjoer vun eisem Sonnesystem ewech ass, an ongeféier 45 Deeg. Am selwechte System sinn och de Kepler-10b, deen éischten nogewisene Gestengsplanéit baussenzeg vun eisem Sonnesystem. De Kepler-10c huet ongeféier déi 2,3-fach Gréisst, awer déi 17-fach Mass vun der Äerd.

## Entdeckung a Klassifizéierung
Déi däitlech méi héich Mass, déi zwar bei engem Exoplanéit net z'erwaarde war, gouf mat der Radialvitessmethod ermëttelt. Mat dem Prezisiounsspektrograph *Harps-North* vum Telescopio Nazionale Galileo hunn d'Fuerscher d'Mass vum Planéit bestëmmt. Op Grond vu sengem Duerchmiesser muss een och dovun ausgoen, datt de Kepler-10c aus Gestengs an anere feste Stoffer besteet. De Planéit ass sou masseräich, datt hien eng Atmosphär – wann hie jee eng hat – dauerhaft gehalen huet.

## Kategorie Mega-Äerd
Dësen Exoplanéit gëtt als éischt entdeckt Mega-Äerd agestuuft, well hien däitlech méi masseräich ass an och méi grouss ass wéi d'Superäerden; e Planéit mat der Mass vum Kepler-10c hätt sech no aktuellen Erkenntnesser vun den Astronomen eigentlech zu engem Gasris entwéckele missen. D'Entdeckung vum Kepler-10c gouf dofir vu sengen Entdecker als 'Prototyp' fir eng nei Klass vu Planéiten ugekënnegt. D'Analys vun den Donnéeë goufe vum Xavier Dumusque vum Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics geleet, deen de Planéit entdeckt hat. D'Entdeckung gouf den 1. Juni 2014 op engem Kongress vun der American Astronomical Society publizéiert.

D'Astronome ginn dovun aus, datt d'Entdeckung vun enger "Mega-Äerd" wäitreechend Konsequenze fir d'Wahrscheinlechkeet vu Liewen am Universum wäert hunn. D'System Kepler-10 ass schonn eelef Milliarde Joer al – entstoung also manner wéi dräi Milliarde Joer nom Urknall – dofir kéinte Gestengsplanéite scho vill méi fréi an der Geschicht vum Universum opgetruede si wéi ee bis elo gemengt hat.

## Kuckt och

* Lëscht vun Exoplanéiten

## Um Spaweck

* Planet Kepler-10 c an der Extrasolar Planets Encyclopaedia
Kepler-10

De **Kepler-10** ass e sonnenänleche Stär vun der Spektralklass G am Stärebild Draco. Hien ass 550 Liichtjoer vun der Äerd ewech. Hie gëtt vun op d'mannst zwéin Exoplanéiten ëmkreest.

## Planéitesystem
Fuerscher vum Kepler-Teleskop hunn zwéi Planéite fonnt, déi de Stär ëmkreesen. D'Teleskop konnt dobäi déi reduzéiert Hellegkeet vum Stär moossen, wann d'Planéite vun der Äerd aus gesi virun hirem Stär laanscht gezu sinn.

Dee bannenzege Planéit, Kepler-10b, gouf 2011 entdeckt an ass deen éischte gesécherte, Gestengsplanéit dee baussenzeg vum Sonnesystem fonnt gouf. Hie kreest ëm de Stär mat enger Period vun 20 Stonnen an ass mat dem 1,4-fache vum Äerdradius eppes méi grouss a mat dem 4,5-fache vun der Mass däitlech méi masseraäich wéi d'Äerd.

Dee baussenzege Planéit, Kepler-10c, kreest a 45 Deeg ëm de Stär. Hien huet den 2,2-fachen Äerdradius an déi 17-fach Äerdmass. Domat ass hien de masseräichste Gestengsplanéit, dee bis elo fonnt gouf (Stand: Juni 2014).

## Kuckt och
Norbert Becker

Den **Norbert Becker**, gebuer de 7. Oktober 1953, ass e lëtzebuergesche Manager a Member vun der DP.

Hien huet seng Karriär 1974 beim Commissariat au contrôle des banques ugefaangen, wou hie fir d'Iwwerwaachung vun de Finanzinstitutiounen zoustänneg war. No engem Joer bei PricewaterhouseCoopers zu Frankfurt, war hien 1979 dru bedeelegt fir den Arthur Andersen Büro zu Lëtzebuerg opzemaachen, wou hien d'Leedung iwwerholl huet. 1994 krut hien eng Nominatioun als regionale Mantging Partner zu London. 1998 ass hien als globale Managing Partner fir ë.&nbsp;a. Finanze mat Sëtz zu New York ernannt ginn. Nodeem 2002 Arthur Andersen wéinst dem Enron-Skandal opgeléist gouf, war hien un der Fusioun vu 56 Arthur Andersen-Büroe mat Ernst & Young bedeelegt, wou hie Finanzchef gouf.

2004 koum en op Lëtzebuerg zeréck an huet d'Beroderfirma Atoz gegrënnt wou hie President ass. Hien ass President vum Verwaltungsrot vu Paypal (Europe), Lombard International Assurance a Member vu China Everbright Bank (Europe), Teseo Capital, Edmond de Rothschild Private Equity Funds, Intesa Sanpaolo Holding International, Site Industriel, Ireland Luxembourg Chamber of Commerce, ELA Foundation, American Hospital of Paris, Amis des Musées Luxembourg, Becker & Kinsch Investment Partners, Converginvest, Converginvest Management, Lia Holdings, Pantech, Sisa Artisans, Sisa Invest, Straki Bis, TBOL Group, Verny International a Verny Lux.

Hien huet d'Compagnie de Banque Privée matgegrënnt, déi hie presidéiert huet. Hie war President vum Verwaltungsrot vum Lëtzebuerger Journal, Mangrove Capital Partners, Friends Provident International, Eurobéton, LBO Investments, Sting, Inovia, CIB Bank, Vauban Patrimoine, Vauban Participations, Vizepresident vu Quilvest Wealth Management a Member vu Skype, Skype Technologies, BIP Investment Partners, Rotarex, Wix.com, Quilvest Banque Privée, Quilvest Switzerland, Société Européenne de Banque, Media Lario Technologies, Six Participations a Silver Holdings. 

Hie war President vum Board of Regents vun der Sacred Heart University Luxembourg a Matgrënner vun der Initiativ 5 vir 12. 1996 huet hien zesumme mam Edmond Israel de Centre d'études prospectives (Cepros) gegrënnt.

Den Norbert Becker war vun Enn Mäerz bis Enn Mee 2020, zesumme mam André Prum, *conseiller spécial* um Groussherzoglechen Haff an huet *ad in­te­rim* d'Funktioune vum Haffmarschall iwwerholl, well dee Posten déi Zäit net besat war. Vum 10. Juni 2020 un huet hien eng aner Charge um Haff, hien ass President vun der Administratioun fir dem Grand-Duc seng Gidder, wou hien Nofollger vum Albert Wildgen gouf.
NGC 3600

Den **NGC 3600** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Ursa Major.Se gouf 1788 vum Astronom Wilhelm Herschel mat sengem 18,7-Zoll-Teleskop entdeckt.

## Kuckt och
Vic Fuentes

De **Victor Vincent Fuentes**, gebuer den 10. Februar 1983 zu San Diego a Kalifornien, ass en US-amerikanesche Sänger a Gittarist vun der Grupp Pierce the Veil an Isles & Glaciers.

## Liewen
De Vic Fuentes ass zu San Diego opgewuess. Hien huet op der San Diego State University Graphikdesign studéiert. Zanter 2007 spillt de Vic Fuentes zesumme mat sengem Brudder Mike an der Band Pierce the Veil.

## Discographie

### Before Today
* 2004: *An Celebration of an Ending* (Equal Vision Records)

### Pierce the Veil
* 2007: *A Flair for the Dramatic* (Equal Vision Records)
* 2010: *Selfish Machines* (Equal Vision Records)
* 2012: *Collide with the Sky* (Fearless Records)
* 2013: *This Is a Wasteland* (DVD, Fearless Records)
* 2014: *TBA* (Fearless Records)

### Isles & Glaciers
* 2010: *The Hearts of Lonely People* (EP, Equal Vision Records, US#104)
Kapell Houschter Déckt

D**'Kapell an der Houschter Déckt** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Parc Our Saint-Nicolas, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Parc Housen gehéiert.

D'Patréinesch vun der Kapell ass d'helleg Kunigunde, där hiert Fest den 3. Mäerz gefeiert gëtt.

Se steet op der Haaptstrooss, der N7. Ronderëm d'Kapell ass de Kierfecht ugeluecht.

Zur fréierer Par Houschent huet ausser der Kapell an der Houschter Déckt och nach d'Parkierch vun Houschent gehéiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Housen-Houschent
* D'Kapell op der Houschter Déckt op der Websäit vum Parverband Housen-Houschent
* D'Fënstere vun der Kapell op der Houschter Déckt op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 


Fichier:Kapelle Hoscheid-Dickt 02.jpg|D'Kapell vu Weste gesinn
Fichier:Kapelle Hoscheid-Dickt 03.jpg|D'Kapell op der Houschter Déckt
Salvador Sánchez Cerén

De **Salvador Sánchez Cerén**, gebuer den 18. Juni 1944 zu Quezaltepeque (Departement La Libertad), ass e salvadoraneschen Enseignant a Politiker. Hie war vum 1. Juni 2014 bis den 1. Juni 2019 President vu sengem Land.

## Biographie
De Sánchez Cerén kënnt aus enger Handwierkerfamill. Hien huet eng Ausbildung fir Schoulmeeschter gemaach an an deem Beruff geschafft. Hien huet 1965 eng Schoulmeeschteschvereenegung matgegrënnt an 1970 déi lénk arméiert Befreiungbeweegung *Farabundo Martí* (FPL). 1983 gouf hie Generalsekretär dovun a gouf Member vun der Generaldirektioun vum *Frente Farabundo Martí de liberacion nacional*. 1990 bis 1992 huet hie mat der Regierung bei de Friddensaccorde vu Chapultepec mat verhandelt. 2000 gouf hien als Deputéierte vun der FMLN an d'salvadoranescht Parlament gewielt, an 2003 an 2006 erëmgewielt. Vu Juni 2006 bis 2008 war hien de Fraktiounschef vum FMLN.

2009 gouf hie bei de Presidentewalen, wou de Mauricio Funes President gewielt gouf, als Vizepresident matgewielt, a gouf Erzéiungsminister.

Bei de Presidentschaftswale vun 2014 gouf de Sánchez Cerén den 9. Mäerz mat ganz knappser Majoritéit zum President vun El Salvador gewielt. Hie gouf an där Fonctioun den 1. Juni vereedegt.
## Um Spaweck
Rock am Ring 2013

Den **28. [[Rock am Ring]]** war e Museksfestival um Nürburgring bei Adenau an der Äifel. Mat 83.500 Visiteuren ass et de gréissten Open Air-Festival an Europa. Fir d'éischt a senger Geschicht war de Festival schonn am Virverkaf ausverkaaft.

## Line-Up

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vum Rock am Ring
* Offiziell Fan-Community
* Fansäit
Loll Weber

De **Charles-Lucien** ("**Loll**") **Weber**, gebuer den 30. Oktober 1934 zu Esch-Uelzecht a gestuerwen de 16. Juni 2025 zu Ëlwen, war e lëtzebuergesche Museksjournalist a -Kritiker.

De Loll Weber huet laang Joren als *Chef de bureau* bei der Arbed geschafft. 

Vun 1959 un huet hie Musekskriticke fir d'Luxemburger Wort geschriwwen an duerno, vun 1960 bis 1962, fir d'Lëtzebuerger Land, ier en 1973 nees bei d'Wort gewiesselt ass. Do dernieft war de Loll Weber och Mataarbechter vun nos cahiers a vum radio 100,7. 2016 huet hie mam Schreiwen opgehalen. 

De Loll Weber huet Musekswëssenschaft als Autodidakt geléiert, hat awer schonn als Schüler Musekstheorie an och Gei spille geléiert. Duerch de Pierre Cao huet hien d'Concertskritik entdeckt. 

Hien huet och laang un enger Biographie vum Dirigent a Museker Pierre Cao geschafft; d'Biographie war awer bis zum Zäitpunkt vu sengem Doud nach net publizéiert ginn.

## Publikatiounen (Auswiel)
* Weber, Loll, 2001. Vom Radioorchester zum "Orchestre philharmonique". ons stad 66, S. 17-21.
* Weber, Loll, 2014. *[[Paul Ulveling (Musikolog)|Paul Ulveling]], musicologue et homme d'esprit. En souvenir d'un homme de science intransigeant et d'une personnalité d'une grande culture.* Die Warte Nr. 17|2439, S. 2. Bäilag vum Luxemburger Wort vum 6. Juni 2014.

## Literatur
* *"Die Musik ist über mich hergefallen" - LW-Musikkritiker Loll Weber will nicht mehr über Konzerte schreiben, sondern sie „privat“ genießen*, Interview mam Loll Weber am Luxemburger Wort vum 30. September 2016, S.19

## Um Spaweck
* Langjähriger „Wort“-Musikkritiker Loll Weber verstorben, wort.lu,
Marvin Martins da Graça

De **Marvin Martins Santos da Graça**, och just als **Marvin Martins** ernimmt, gebuer de 17. Februar 1995, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 4. Juni 2014 déi éischt Kéier fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Ulveling

**Ulveling** ass e Familljennumm.

Leit mat deem Numm sinn oder waren:
* Auguste Ulveling (1859-1917), Affekot a Member vum Staatsrot;
* Jean Ulveling (1796-1878), lëtzebuergesche Politiker an Historiker;
* Georges Ulveling (1824-1898), Jurist, Banquier a Generaldirekter (Minister);
* Georges Ulveling (1861-1916), Distriktskommissär a Regierungskommissär;
* Georges "Jemmy" Ulveling (1892-1923), Jurist an Deputéierten;
* Marie-Louise Ulveling (1892-1989), lëtzebuergesch Schrëftstellerin;
* Martin Ulveling (1827-1905), Nottär zu Réimech;
* Jules Ulveling (1860-1915), Nottär zu Réimech;
* Paul Ulveling (1922-2014), lëtzebuergesche Musikolog;
* Paul Ulveling (1856-1924), lëtzebuergesche Riichter a Member vum Staatsrot;
* Paul Ulveling, lëtzebuergeschen Ingenieur, Direkter vun der Diddelenger Arbed (1978-1986).
N132D

Den **N132D** ass e Supernovarescht an der Grousser Magellanescher Wollek am Stärebild Dorado, a läit 163.000 Liichtjoer vun eis ewech.

De Supernovarescht ass am visuellen an am infraroude Spektralberäich ze gesinn an emittéiert Röntgenstralung, déi vum Chandra Weltraumteleskop ënnersicht gouf. D'Supernova war virun iwwer 3.000 Joer an hir Matière breet sech mat enger Vitess vu ronn 2000&nbsp;km/s aus.
 

Sig07-010.jpg|Foto mam Spitzer-Weltraumteleskop
Bertha von Suttner

D**'Bertha Felicitas Sophie Freifrau von Suttner** (Baronne **Bertha von Suttner**), gebuer als Gräfin Kinsky von Wchinitz und Tettau den 9. Juni 1843 zu Prag, a gestuerwen den 21. Juni 1914 zu Wien, war eng éisträichesch Schrëftstellerin, Pazifistin, an déi éischt Fra, déi de Friddensnobelpräis kritt huet (an déi zweet, déi iergendeen Nobelpräis krut).

Si war d'Duechter vun engem veraarmten Adelegen, dem Feldmarschall-Läitnant, Franz de Paula Josef Graf Kinsky von Wchinitz und Tettau a senger Fra Sophie von Körner, déi vun 1873 un als Gouvernante an der Famill Suttner geschafft huet. Si huet de Schrëftsteller Arthur Gundaccar Freiherr von Suttner bestuet (deen 1902 gestuerwen ass), virdru war si dem Alfred Nobel seng Sekretärin an Haushälterin.

1889 huet d'Bertha von Suttner de Roman *Die Waffen nieder!* publizéiert an zwee Joer drop déi éisträichesch Friddensbeweegung gegrënnt. Vun 1892 bis 1899 war si d'Editrice vun der internationaler pazifistescher Zäitschrëft, déi och den Titel *Die Waffen nieder!* hat. 1911 gouf si Member vum Berodungsconseil vun der *Carnegie Peace Foundation*. Si huet och als Journalistin geschafft.

## Um Spaweck

* Websäit déi opgesat gouf fir den 100. Anniversaire vun hirem Nobelpräis
* Biographie op Nobel.se
Cole Porter

De **Cole Albert Porter**, gebuer den 9. Juni 1891 zu Peru, Indiana, a gestuerwen de 15. Oktober 1964 zu Santa Monica, Kalifornien, war en US-amerikanesche Komponist an Auteur vu Liddertexter.

Hien huet eng 40 Musicale geschriwwen, fir Bün a Film, an eng jett Lidder doraus zielen haut zu de Standarde vum amerikaneschen Jazz, wéi z.&nbsp;B. *Night and Day, Begin the Beguine, What Is This Thing Called Love?, Easy to Love, You'd Be So Nice to Come Home To, Anything Goes, I Get A Kick Out Of You, Love for Sale, True Love, Let's Fall in Love* oder *I've Got You Under My Skin*.

### Musicalen
* 1911: Cora 
* 1912: And the Villain Still Pursued Her 
* 1912: The Pot of Gold 
* 1913: The Kaleidoscope 
* 1914: Paranoia 
* 1916: See America First 
* 1919: Hitchy-Koo of 1919 
* 1922: Hitchy-Koo of 1922 
* 1923: Within the Quota 
* 1924: Greenwich Village Follies of 1924 
* 1928: Paris 
* 1928: La Revue des Ambassadeurs 
* 1929: Wake Up and Dream 
* 1929: Fifty Million Frenchmen 
* 1930: The New Yorkers 
* 1932: Gay Divorce 
* 1933: Nymph Errant
* 1934: Anything Goes
* 1935: Jubilee
* 1936: Red, Hot and Blue!
* 1938: You Never Know 
* 1938: Leave It to Me! 
* 1939: Du Barry Was a Lady
* 1940: Panama Hattie
* 1941: Let's Face It 
* 1943: Something for the Boys 
* 1944: Mexican Hayride 
* 1944: Seven Lively Arts 
* 1946: Around the World 
* 1948: Kiss Me, Kate 
* 1950: Out of This World 
* 1953: Can-Can 
* 1954: Silk Stockings

## Literatur
* Kimball, Robert (ed.): *The complete lyrics of Cole Porter*. New York (Da Capo Press), 1992. ISBN 0-306-80483-2
* McBrien, William: *Cole Porter*. New York (Vintage Books), 1998. ISBN 0-394-58235-7
* Schwartz, Charles: *Cole Porter: A Biography*. Da Capo; 1st Pbk edition (January 1, 2001). ISBN 0-306-80097-7, ISBN 978-0-306-80097-9

## Um Spaweck

* Cole Wide Web bei coleporter.org
Bréck vu Ranville

D**'Bréck vu Ranville** oder **Horsa-Bréck** ass eng Bréck iwwer d'Orne tëscht Ranville a Bénouville am Calvados.

Déi haiteg Bréck ass eng Dunnebréck aus Béton armé vun 1971 déi déi fréier Dréibréck vun 1870 ersat huet. Iwwer d'Bréck déi ronn 80 Meter laang ass féiert d'Departementsstrooss D514. Bis an d'1930er Jore sinn d'Tramme vun de Chemins de fer du Calvados op der Streck Caen-Dives iwwer d'Bréck gefuer. Déi al Bréck war eng stolen Dréibréck aus Cantilever-Fachwierkdunne mat variabeler Héicht. D'Pläng ware vum Gustave Eiffel. Si war 110 Meter laang a 6,10 Meter breet. Den dréibaren Deel war 66,30&nbsp;m laang a stoung op engem ronne Flosspilier vu 7,90&nbsp;m Duerchmiesser. Déi iwwer 17 Meter déif Fëllementer waren nom Triger-Loftdrockprocédé vum Entreprener Castor vu Paräis gebaut ginn. Steemetzeschaarbechte ware vum Jeanne Deslandes engem Entreprener vu Lisieux gemaach ginn. De stolen Tablier war vun den Ateliere vu Creusot gemaach ginn. D'Aarbechte goufen tëscht 1869 an 1870 ënner Opsiicht vum Agent voyer en chef Guillot ausgefouert. Wéi dunn an den 1890er Joren den Zuch sollt driwwer fueren huet d'Bréck déi fir eng Achslaascht vu 5 Tonnen ausgeluecht war, misse komplett verstäerkt ginn. Déi Verstäerkunge goufen an den éischte Méint vun 1892 gemaach, fir datt en Zuch mat 72 Tonne Maximalcharge konnt driwwer fueren.

Aus där Zäit ass en Accident bekannt bei deem de Lokomotivführer ze spéit gemierkt hat, datt Bréck net zou war an doduerch d'Lokomotiv net méi mat Zäite konnt bremsen a mat der Nues an de Bulli gefall war.
 
Si krut den Numm Horsa-Bréck als Erënnerung un d'Horsa-Laaschtesegeleren mat deenen eng Unitéit vun der 6. brittescher Loftlandedivisioun bei der Operatioun Deadstick do gelant ass. Déi Unitéit hat als Missioun d'Bréck z'erueweren a si stoung ënner dem Kommando vum Majouer John Howard.

D'Zaldote si mat zwéin Horsa-Laaschtesegeleren de 6. Juni 1944 kuerz no Hallefnuecht knapps honnert Meter vun der Bréck ewech gelant ouni datt et den däitschen Zaldoten opgefall war. Dräi aner Seglere mat engem zweete Kommando sollten d'Nopeschbréck erueweren déi spéider Pegasus-Bréck genannt gouf. All Kommando bestoung aus ongeféier 30 Mann. Bei där Operatioun goufen 2 Britten erschoss a 14 blesséiert. Den éischte Gefalene bei där Aktioun a vun der Invasioun de Läitnant Brotheridge läit um Kierfecht vu Ranville wou eng Plack un hien erënnert, grad sou wéi un déi éischt franséisch Famill déi befreit gouf.
Cardillac (Oper)

**Cardillac** ass eng Oper an dräi Akte vum Komponist Paul Hindemith no engem Libretto vum Ferdinand Lion. D'Handlung baséiert um Buch *[[Das Fräulein von Scuderi]]* vum E. T. A. Hoffmann. D'Oper ass den 9. November 1926 an der Semperoper zu Dresden fir d'éischt gespillt ginn. Nom Zweete Weltkrich huet den Hindemith d'Oper nei beaarbecht an op véier Akten erweidert. Déi Fassong hat hir Première den 20. Juni 1952 zu Zürich.
Laurens Mauquoi

De **Laurens Mauquoi**, 1987 zu Léiwen an der Belsch gebuer, an zu Lëtzebuerg opgewuess, ass en Auteur a Wäinexpert. 2012 ass d'Buch *Luxemburger Wein - Vin luxembourgeois* vum Rudi & Laurens Mauquoi bei de Lëtzebuerger Éditions Schortgen erauskomm, dat de Laurens Mauquoi zu Lëtzebuerg an de Spezialistekreesser bekannt gemaach huet.

Donieft publizéiert de Laurens Mauquoi reegelméisseg Artikelen op sengem Blog *der-weinsnob.de*, deen op d'Wäiner spézialiséiert ass, déi an de Supermarchéen ugebuede ginn.

## Publikatiounen
*Rudi & Laurens Mauquoi, *Luxemburger Wein - Vin luxembourgeois*, Éditions Schortgen, Luxembourg 2012
## Um Spaweck
*Laurens Mauquoi, *[http://www.der-weinsnob.de/supermarktwein/ Supermarktwein: Worauf soll man achten?]*
*Laurens Mauquoi, *[http://www.der-weinsnob.de/luxemburger-wein-eine-kurze-ubersicht/ Luxemburger Wein: Eine kurze Übersicht]*
*Laurens Mauquoi, *[http://www.der-weinsnob.de/weinurlaubsziel-das-grosherzogtum-luxemburg-2/ Weinurlaubsziel: Das Großherzogtum Luxemburg]*
Tavo Burat

Den **Tavo Burat**, eigentlech *Gustavo Buratti Zanchi*, gebuer den 22. Mee 1932 zu Stezzano, a gestuerwen den 8. Dezember 2009 zu Biella, war en italieenesche Journalist, Schrëftsteller a Politiker.

Hien huet vun 1968 bis 1994 an enger Mëttelschoul zu Biella Franséisch enséignéiert, an ëmmer d'Minoritéitsproochegemeinschafte verdeedegt. En huet déi piemonteesesch Revue *La Slòira* gegrënnt a war Coordinateur vum *Centre d'études dolciniennes* du 1974 à 2009.

Vun 1956 bis 1994 war hien zu Biella am Gemengerot.
## Wierker

### Op Italieenesch

* 1957: *Diritto pubblico nel Cantone dei Grigioni*
* 1974: *La situazione giuridica delle minoranze linguistiche in Italia*, dins *I diritti delle minoranze etnico-linguistiche*
* 1976: *In difesa degli altri*, dins U. Bernardi, *Le mille culture, Comunità locali e partecipazione politica*
* 1981: *Decolonizzare le Alpi*, dins *Prospettive dell'arco alpino*
* 1989: *Carlo Antonio Gastaldi. Un operaio biellese brigante dei Borboni*
* 1997: *Federalismo e autonomie. Comunità e bioregioni*
* 2000: *Fra Dolcino e gli Apostolici tra eresia, rivolta e roghi*
* 2002: *L'anarchia cristiana di Fra Dolcino e Margherita* (Ed. Leone & Griffa)
* 2004: *Eretici dimenticati. Dal Medioevo alla modernità* (Ed. DeriveApprodi)
* 2006: *Banditi e ribelli dimenticati. Storie di irriducibili al futuro che viene* (Ed. Lampi di Stampa)

### Op Piemonteesesch

* 1979: *Finagi* (Ca dë studi piemontèis)
* 2005: *Lassomse nen tajé la lenga*, (ALP) 
* 2008: *Poesìe*, (Ca dë studi piemontèis)
Oradour-sur-Glane

**Oradour-sur-Glane** (op Okzitanesch: Orador de Glana) ass eng franséisch Gemeng am Departement Haute-Vienne an der Regioun Nei-Aquitaine. Si läit eng 200 Kilometer nordëstlech vu Bordeaux am nordwestlechen Deel vum Massif central, 22&nbsp;km nordwestlech vu Limoges. Den Numm kënnt vum laténgeschen *oratorium* ("Gebietsplaz").

Oradour ass virun allem bekannt duerch e Krichsverbriechen, bei deem den 10. Juni 1944 d'Waffen-SS d'Uertschaft komplett zerstéiert huet a sou gutt wéi all d'Awunner ermuert huet. 642 Mënschen, dorënner 207 Kanner an 254 Fraen, goufen dobäi erschoss oder verbrannt. Just 6 Leit hunn d'Massaker iwwerlieft.

Nom Krich gouf eng nei Uertschaft nieft de Ruinen opgebaut. D'Ruine selwer goufen als Memorial sou stoe gelooss, wéi se waren, an de *Centre de la mémoire d'Oradour-sur-Glane* gouf donieft operiicht. Um Wee vun der aler an déi nei Uertschaft ass och de Kierfecht, wou d'Affer begruewe goufen.

An der Stad Lëtzebuerg ass eng Strooss (*[[Rue d'Oradour]]*) nom Duerf benannt.

## Biller vun der aler Uertschaft

Image:Oradour-sur-Glane-Streets-1387.jpg|Reschter vum Tram
Image:Oradour-sur-Glane-Streets-1290.jpg|Haaptstrooss
Image:Oradour-sur-Glane-Cars-1263.jpg|Verbrannt Autoen
Image:Oradour-sur-Glane-PostOffice-1385.jpg|De Postbüro
Image:Oradour-sur-Glane-Sign-1428.jpg|Erënnerungsplack an der Entréé vum Kierfecht
Image:Oradour-sur-Glane-House-1417.jpg|D'Bäckerei Thomas-Ragon
Image:Oradour-sur-Glane-Stove-1364.jpg|Kamäin mat den Dëppen
Image:Oradour014.jpg|Plack op der Kierch
Image:Oradour018.jpg|D'Kierch


## Um Spaweck
Tom Tykwer

Den **Tom Tykwer**, gebuer den 23. Mee 1965 zu Wuppertal an Nordrhein-Westfalen, ass en däitsche Filmregisseur, Dréibuchauteur, Filmproduzent a Filmkomponist.

Bekannt Filmer vun him si *Lola rennt* mam Franka Potente a Moritz Bleibtreu, *Perfume: The Story of a Murderer* nom Roman *Das Parfüm* vum Patrick Süskind a *Cloud Atlas* deen hien zesumme mat de Filmregisseuren Andy Wachowski a Lana Wachowski gedréint huet.

## Filmographie
### als Regisseur
#### Kino
* 1986: *Friday Afternoon*
* 1990: *Because* (Kuerzfilm)
* 1992: *Epilog* (Kuerzfilm)
* 1993: * [[Die tödliche Maria]] *, mam Nina Petri 
* 1997: * [[Winterschläfer]] *, mam Ulrich Matthes an Heino Ferch
* 1998: * [[Lola rennt]] *, mam Franka Potente a Moritz Bleibtreu
* 2000: * [[Der Krieger und die Kaiserin]] *, mam Franka Potente an Joachim Król
* 2002: * [[Heaven]] *, mam Cate Blanchett a Giovanni Ribisi
* 2004: *Paris, je t'aime*, Sketch: *Faubourg Saint-Denis*, mam Natalie Portman 
* 2006: *  *, mam Ben Whishaw 
* 2009: *The International*, mam Clive Owen an Naomi Watts
* 2009: *Deutschland 09 - 13 kurze Filme zur Lage der Nation]])*, Sketch: *Feierlich reist*, mam Eva Habermann a Benno Fürmann 
* 2010: *3*, mam Sophie Rois an Angela Winkler
* 2010: *60 Seconds of Solitude in Year Zero*, zesumme mat 30 anere Filmregisseuren 
* 2012: * [[Cloud Atlas]] *, Regie zesumme mam Andy Wachowski a Lana Wachowski mam Tom Hanks, Halle Berry, Susan Sarandon, Hugh Grant a Ben Whishaw
* 2016: *[[A Hologram for the King]]*
*2025: *[[Das Licht]]*

#### TV
* 2012: *Rosakinder*, Regie zesumme mam Chris Kraus, Axel Ranisch, Robert Thalheim a Julia von Heinz mam Rosa von Praunheim
*2015–2017: *Sense8* (Serie, 3 Episoden)
*2017 < : *[[Babylon Berlin]]* (Teleesserie)

## Um Spaweck
Marguerite Textor

D**'Marguerite Textor**, gebuer zu Iechternach de 14. August 1885, a gestuerwen an der Stad de 16. Januar 1953, war eng lëtzebuergesch Pedagogin a Schrëftstellerin. Si huet och ënner de Pseudonymmen *M.T.* a *Mariette* geschriwwen.

## Publikatiounen
**Ich will euch erzählen* mat Illustratioune vum Auguste van Werveke, Lëtzebuerg (1924).
### Mataarbecht an Zeitungen an Zäitschrëften
**Herdfeier. Luxemburger Dorffrauen*
**Die Luxemburger Frau*, Zäitschrëft vun der kathoulescher Fraenorganisatioun zu Lëtzebuerg
**Morgenglocken*, Kannerzäischrëft
**Zeitung für kleine Leute*
## Kuckt och
*Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller
## Um Spaweck
* Fiche am autorenlexikon.lu.
Mijanou Bardot

D**'Mijanou Bardot**, gebuer als *Marie-Jeanne Bardot* de 5. Mee 1938 zu Paräis, ass eng franséisch Schauspillerin.

Si ass d'Sëschter vun der Schauspillerin Brigitte Bardot.

## Filmographie
* 1956: *[[Club de femmes (Film 1956)|Club de femmes]]* vum Ralph Habib mam Nicole Courcel, Dany Carrel an Ivan Desny 
* 1957: *[[Jusqu'au dernier]]* vum Pierre Billon mam Raymond Pellegrin an Jeanne Moreau 
* 1958: *C'est la faute d'Adam* vun der Jacqueline Audry mam Dany Robin an Jacques Sernas 
* 1958: *Il pirata dello sparviero nero* vum Sergio Grieco mam Gérard Landry an Ettore Manni 
* 1958: *[[Une balle dans le canon]]* vum Michel Deville a Charles Gérard mam Pierre Vaneck a Paul Frankeur 
* 1959: *Ramuntcho* vum Pierre Schoendoerffer mam François Guérin a Roger Hanin 
* 1960: *Sex Kittens Go to College* vum Albert Zugsmith mam Mamie Van Doren an Tuesday Weld
* 1967: *[[La collectionneuse]]* vum Éric Rohmer mam Patrick Bauchau an Haydée Politoff 
* 1970: *Después del diluvio* vum Jacinto Esteva mam Francisco Rabal

## Um Spaweck
George H. W. Bush

Den **George Herbert Walker Bush**, dacks einfach **George Bush**, gebuer den 12. Juni 1924 zu Milton, a gestuerwen den 30. November 2018 zu Houston, am Texas, war en US-amerikanesche republikanesche Politiker.

Den George Bush war vun 1989 bis 1993 den 41. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.

Seng politesch Karriär huet hien 1967 als Deputéierte vum Representantenhaus fir Texas ugefaangen. De President Richard Nixon huet hien 1971 zum amerikaneschen Ambassadeur bei der UNO ernannt, vun 1974 bis 1975 war hien ënner dem President Gerald Ford Direkter vum Liaisounsbüro vun den USA a China a vun 1976 bis 1977 Direkter vum CIA. Vun 1981 bis 1989 war hien ënner dem President Ronald Reagan Vizepresident vun den USA.

1988 war hien de Spëtzekandidat vun de Republikaner; hien huet d'Wal gewonnen a gouf sou dem Reagan säin Nofollger am Wäissen Haus. 1992, wéi e Kandidat fir seng eegen Nofolleg war, huet hien awer géint de Bill Clinton verluer.

Wärend senger Amtszäit koum et ë.&nbsp;a. zum Massaker op der Tienanmen-Plaz an zum Zesummebroch vun de kommunistesche Systemer a Mëtteleuropa, notamment och zum Fall vun der Berliner Mauer a vum Eisene Rideau. Bei all dësen Evenementer ass hien eng zeréckhalend-virsiichteg Politik gefuer, fir China, resp. d'Sowjetunioun net sou ze bruskéieren, datt dat sech zu engem Konflikt hätt kënnen héichspillen.

1990 huet hien, nom Iwwerfall vum Irak op de Kuwait, déi amerikanesch Arméi an de Süde vum Irak amarschéiere gelooss, déi zwar gehollef hunn, de Kuwait ze befreien, mä de Saddam Hussein a säi Regimm op hirer Plaz gelooss hunn ("Operation Desert Storm").

Hien ass de Papp vum George W. Bush, dee vun 2000 bis 2008 den 43. US-President war.

## Um Spaweck
Jules Bordet

De **Jules** Jean Baptiste Vincent **Bordet**, gebuer den 13. Juni 1870 zu Soignies an der Belsch, a gestuerwen de 6. Abrëll 1961 zu Bréissel, war e belsche Biolog, dee sech op d'Immunologie an d'Bakteriologie spezialiséiert hat. Fir seng Entdeckungen um Gebitt vun der Immunitéit krut hien 1919 den Nobelpräis fir Medezin. D'Bakterium *[[Bordetella pertussis]]*, de Verursaacher vun der Coqueluche, gouf no him genannt.

1900 huet hien zu Bréissel d'
en Institut Pasteur gegrënnt, nodeems e virdrun zu Paräis geschafft a studéiert hat. Hien huet erausfonnt, datt net-spezifesch Serum-Komponenten *[[in vivo]]* déi am Ufank spezifesch Antigen-Antikierper-Reaktioun géife verstäerken an an e méi wierkungsvollen Ofwiermechanismus ëmwandelen. Hien huet dat *Alexine* genannt, haut si se als *[[Komplementsystem]]* bekannt.

1907 gouf e Professer fir Bakteriologie op der Université libre de Bruxelles. 1940 goung en a Pensioun.

Nieft dem Nobelpräis krut hie fir seng Entdeckungen eng sëllegen aner Auszeechnungen an Éierendoktertitelen.

## Um Spaweck
NGC 3782

Den **NGC 3782** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Ursa Major. Si gouf am Joer 1788 vum Astronom Wilhelm Herschel mat engem 18,7&nbsp;Zoll-Spigelteleskop entdeckt.
 
## Kuckt och
NGC 6025

Den **NGC 6025** ass en oppene Stärekoup am Stärebild Triangulum Australe. Den NGC 6025 huet eng visuell Magnitude vu +5,10&nbsp;mag an e Wénkelduerchmiesser vun 12 Bouminutten.De Stärekoup gouf 1751 vum Nicolas-Louis de Lacaille entdeckt.

## Kuckt och
Humphrey-Davidson-Grenz

D**'Humphrey-Davidson-Grenz** ass déi empiresch bestëmmt maximal Liichtkraaft, an där e Stär am hydrostatesche Gläichgewiicht existéiere kann. Si gouf fir d'éischt vun den amerikaneschen Astronomen R. M. Humphrey a K. Davidson am Joer 1979 beschriwwen.

Iwwer der Humphrey-Davidson-Grenz sinn nëmme Stären déi wärend Eruptioune wéi z.&nbsp;B. Supernovaë observéiert goufen. Wann d'Liichtkraaft iwwer dee Wäert klëmmt, da kënnt et zu séieren a verännerleche Masseverloschter duerch Stärewand wéi bei de liichtkräftege bloe Verännerlechen. Fir d'Erklärung vun der maximaler Liichtkraaftgrenz goufe follgend Hypotheesen opgestallt:
* Erofsetze vun der Eddington-Grenz 
* Auswäerts geriichten Drock duerch eng staark Turbulenz 
* Eng Rayleigh-Taylor-Instabilitéit duerch eng Dichtëmkéierung.

Bei der Simulatioun vu masseräiche Stäre gouf drop higewisen, datt ongeféier an der Humphreys-Davidson-Grenz d'Atmosphär vun dëse Stären instabil géint Pulsatioune gëtt. D'Wuesstemsquot vun de Schwéngunge klëmmt honnertmol méi séier, wéi de Stär säin hydrostatescht Gläichgewiicht nees hierstelle kann an de staarke Stärewand an der Humphrey-Davidson-Grenz kënnt doduerch eng Folleg vun enger Pulsatiounsinstabilitéit sinn.

## Kuckt och
Ace in the Hole (Film 1951)

** Ace in the Hole** ass en US-amerikanesche Film vum Billy Wilder aus dem Joer 1951.

## Ëm wat geet et am Film?
Nodeem hien zu New York vun e puer groussen Zeitungen entlooss ginn ass, schléit de Reporter Chuck Tatum sech an der Provënz erëm. Wéi hien héiert datt e Mann an enger Hiel ageschloss ass, versicht hien aus där Situatioun Kapital ze schloen …

## Um Spaweck
Eddington-Grenz

Als **Eddington-Grenz** oder **Eddington-Limitt** (nom brittesche Physiker Sir Arthur Stanley Eddington) bezeechent een an der Astrophysik déi natierlech Begrenzung vun der Liichtkraaft. Et ass de gréissten Energiefloss, deen duerch eng hydrostatesch Gas-Schichtung mat Stralung transportéiert ka ginn, ier de Stralungsdrock den hydrostateschen Drock iwwerwënnt. De Stralungsdrock kënnt duerch Streeung vun der Stralung u fräien Elektronen, der Thomson-Streeung zustan. D'Liichtkraaft vun engem bestëmmten Objet, bei deem den hydrostatesche Drock duerch de Stralungsdrock iwwerwonne gëtt, heescht **Eddington-Liichtkraaft**.

D'Eddington-Limitt ass domat déi maximal Liichtkraaft, déi e Stär am hydrostatesche Gläichgewiicht kann hunn, ouni instabil ze ginn a seng baussenzeg Schichten ofzestoussen. Stärewand kënnt awer scho bei Stären däitlech ënner der Limitt vir. Zwar gëllt d'Betruechtung vum Eddington streng geholl nëmme näherungsweis bei Stären, déi e Stärewand verstréimen an dofir *net* am hydrostatesche Gläichgewiicht sinn; allerdéngs huet d'Thomson-Streeung a Stären d'Eegeschaft, net vun der Déift am Stär ofzehänken. Well déi Regioun am Stärekär déi Energie fräisetzt awer vill méi kleng ass wéi d'Regioun, déi duerch de Stärewand beaflosst gëtt, ass d'Eddington-Limitt trotzdeem eng sënnvoll Grenz. 
Ze beuechten ass awer, datt d'Eddington-Limitt eendimensional an zäitonofhängeg ofgeleet ass – dat heescht, et ass souwuel méiglech, datt e Stär nëmmen zäitweis d'Limitt iwwerschrëtt, ouni zerstéiert ze ginn, wéi och, datt en zweedimensionaalt Zesummespill vu Stärewand a Stralung zesummen eng Liichtkraaft iwwer der Limitt zouléisst. Beispillsweis fir d'Ausbréch vun η Carinae.

Bedeitend ass d'Eddington-Limitt ausserdeem bei Akkretioun vu Matière op e kompakten Objet, z.&nbsp;B. e Schwaarzt Lach, well wann d'Liichtkraaft d'Eddington-Grenz iwwerklëmmt, an de Stralungsdrock sou héich gëtt, datt dat astierzend Material no bausse gedréckt gëtt. Domat gëtt awer gläichzäiteg d'Energiezoufouer ofgeschnidden, soudatt d'Liichtkraaft nees ënner d'Eddington-Grenz fält an d'Material nees astréime kann. Dëse Virgank ka sech periodesch widderhuelen.

D'Eddington-Grenz ass eng Funktioun vun der Mass vum Objet, dee Material dat ronderëm ass akkretéiert:

:L_\text{Eddington} = 33.000 \frac{M}{M_{\odot}} L_{\odot} 

Dobäi ass
* L_\text{Eddington} de Maximum vun der Liichtkraaft, déi duerch Akkretioun ervirgeruff ka ginn
* M d'Mass vum kompakten Objet
* M_{\odot} d'Sonnemass
* L_{\odot} d'Liichtkraaft vun der Sonn.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Infoen iwwer d'Eddingtonliichtkraaft (PDF-Datei; 100 kB)