open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1811

## Evenementer

### Europa

#### Frankräich

* 20. Februar: De Chateaubriand gëtt an d'Académie française gewielt.

#### Lëtzebuerg

* De Charles Auguste de Tornaco, gëtt Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika
* Uruguay, Paraguay, Kolumbien a Venezuela ginn onofhängeg vu Spuenien

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* : François Birong, lëtzebuergesche Moler.
* 2. Februar: Norbert Metz, lëtzebuergeschen Entreprener an Industrie-Pionéier.
* : Henry Liddell, brittesche Professer a Matediteur vun dem groussen A Greek-English Lexicon.
* 14. Februar: Nicolas Spanier, lëtzebuergesche Mëller a Politiker.
* 11. Mäerz: Urbain Le Verrier, franséische Mathematiker an Astronom.
* 30. Mäerz: Robert Bunsen, däitsche Cheemiker.
* 11. Abrëll: Emmanuel Servais, lëtzebuergesche Staatsminister a Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.
* 30. Mee: Ferdinand Nothomb, Majouer an der Belscher Arméi.
* : Theodor von Cederstolpe, preiseschen Offizéier an Auteur.
* 18. Juli: Karl Ludwig von Littrow, éisträicheschen Astronom.
* : Jean Pierre Michaelis, lëtzebuergesche Professer a Schoulinspekter.
* 11. Oktober: Georg-Alvin von Puttkammer, preisesche Militär.
* 22. Oktober: Franz Liszt, Komponist
* 25. Oktober: Évariste Galois, franséische Mathematiker.
* 11. November: Samson Godchaux, lëtzebuergeschen Industriellen.
* 18. Dezember: Renauld Oscar d'Adelswärd, franséische Militär, Politiker a Schmelzhär.

## Gestuerwen
* : Jean-Philippe de Limbourg, belschen Dokter, Chimist a Schmelzenhär
* : Richard Cumberland, englesche Schrëftsteller.
* 21. November: Heinrich von Kleist, däitsche Schrëftsteller.

## Um Spaweck
1700

## Evenementer
* 22. Februar: Ufank vum Groussen Nordesche Krich.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 28. November: Nathaniel Bliss, britteschen Astronom.
* Kata Bethlen, ungaresche Schrëftsteller.

## Gestuerwen
* 15. September: André Le Nôtre, franséische Landschafts-, Park- a Gaardenarchitekt.
* : Carlos II., Kinnek vu Spuenien.

## Um Spaweck
1836

## Evenementer

### Europa

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik
### Astronomie
* 15. September: De britteschen Astronom John Frederick William Herschel entdeckt d'Balkespiralgalaxie NGC 53.
* : De britteschen Astronom John Frederick William Herschel entdeckt d'lënsefërmeg Galaxie NGC 37.

## Gebuer
*August Sabac el Cher, Kummerdénger vum preisesche Prënz Albrecht, fréiste markante Vertrieder vun der afrikanescher Diaspora zu Berlin.

* : Truman Henry Safford, US-amerikaneschen Astronom.
* 19. Februar: Nicolas Liez, lëtzebuergeschen Apdikter an Historiker.
* 14. Mee: Wilhelm Steinitz, éischten unerkannte Schachweltmeeschter.
* 26. Juni: Émile Guimet, franséischen Asien-Spezialist a Konschtsammler.
* : Joséphine Schmoll, lëtzebuergesch Komponistin a Pianistin.
* 12. November: David Kalakaua I., leschte Kinnek vun Hawaii.
* 15. November: Nicholas Muller, lëtzebuergesch-US-amerikanesche Politiker.
* 26. November: John L. MacAdam, schotteschen Erfinder vum „Makadamm“.

## Gestuerwen
* 13. Mee: Englebert Neveu, Paschtouer aus dem Herzogtum Lëtzebuerg.
* 10. Juni: André-Marie Ampère, franséische Physiker.
* 28. Juni: James Madison, 4. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.
* 23. Juli: Jean-Félix Adolphe Gambart, franséischen Astronom.
* : John Pond, britteschen Astronom. 
* : Charles X., Kinnek vu Frankräich.
* 12. Dezember: Giuseppe Farinelli, italieenesche Komponist.
* Dániel Berzsenyi, ungaresche Schrëftsteller.

## Um Spaweck
1716

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* : Juan Domingo de Zuñiga y Fonseca, Grof vu Monterrey, spueneschen Offizéier an Adlegen.
* : Jean-Frédéric d'Autel, lëtzebuergesche Militär, Gouvereneur vun der Stad a vum Herzogtum Lëtzebuerg.
* 14. November: Gottfried Wilhelm Leibniz, däitsche Philosoph.

## Um Spaweck
1642

## Evenementer

### Europa
* Ufank vun der Englescher Revolutioun.
* 17. Januar: D'franséisch Truppen ënner dem Guébriant schloen d'keeserlech Arméi zu Kempen.
* 30. Juni - 1. Juli: De Maillé-Brézé gëtt der spuenescher Flott viru Barcelona meeschter.
* : D'Fransouse besetzen de Roussillon.
* 12. September: Frankräich: De Cinq-Mars an de François de Thou ginn higeriicht well si bei der Verschwierung vum Gaston d'Orléans matgemaach haten.
* : De La Mothe-Houdancourt schléit d'Spuenier bei Lerida.
* : Frankräich: Nom Doud vum Richelieu kritt de Mazarin seng Plaz am Conseil.

### Amerika

#### Kanada

* : De Paul de Maisonneuve grënnt Ville-Marie.

#### USA

#### Südamerika

## Konscht a Kultur

* Pierre Corneille, *Le Menteur*.
* Georges de La Tour, *La femme à la puce*.

### Molerei
* Rembrandt, *Die Nachtwache*

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 11. November: André-Charles Boulle, franséische Konschtschräiner.
* 15. Dezember: Isaac Newton, brittesche Physiker a Mathematiker.
* Miklós Bethlen, ungaresche Schrëftsteller.

## Gestuerwen
* : Galileo Galilei, italieenesche Physiker.
* : Maria vu Medici, Kinnigin vu Frankräich.
* : Armand Jean du Plessis de Richelieu, franséische Kardinol a Staatsmann.

## Um Spaweck
1773

## Evenementer
* Jesuitteverbuet: De Jesuittenuerde gëtt vum Poopst Clément XIV opgehuewen an 1814 vum de Poopst Pius VII erëm zougelooss.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

* Jacques Necker, *Éloge de Colbert*.

## Gebuer
* Georges Henry, franséischen Architekt.
* 15. Januar: Jean Baptiste Tresch, lëtzebuergesche Komponist.
* : William Henry Harrison, 9. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.
* : Étienne Maurice Gérard, Maréchal de France.
* 21. Juli: Guillaume Ernser, lëtzebuergeschen Händler a Gemengepolitiker.
* 23. Juli: Thomas Brisbane, britteschen Zaldot an Astronom.
* : Louis-Philippe I. vu Frankräich.
* 17. November: Mihály Csokonai Vitéz, ungaresche Schrëftsteller.
* : Barthélemy Foehr, Buergermeeschter vun Iechternach.

## Gestuerwen
* 14. September: Maximilian zu Salm-Salm, däitschen Offizéier; Gouverneur vu Lëtzebuerg.

## Um Spaweck
1759

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* William Cockerill, engleschen Entreprener, deen an der Belsch de Grondstee fir d'Industrialiséierung geluecht huet.
* Ferenc Kazinczy, ungaresche Schrëftsteller.
* : Jacques Cathelineau, *Généralissime* vun der Arméi vun der Vendée.
* 18. Abrëll: Thomas Thorild, schweedeschen Auteur a Philosoph.
* 10. Juli: Pierre-Joseph Redouté, franséische Moler.
* 26. Oktober: Georges Jacques Danton, franséische Revolutionär.
* 26. Oktober: Pierre Houth, lëtzebuergesche Schräiner a Gemengepolitiker.

## Gestuerwen
* Kata Bethlen, ungaresche Schrëftsteller.
* 18. Januar: Philipp Andreas Kilian, Kofferstiecher a Moler.
* 14. Abrëll: Georg Friedrich Händel, Komponist

## Um Spaweck
1805

## Evenementer

### Europa

* 17. Mäerz: Den Napoleon gëtt Kinnek vun Italien.
* : Englesch-éisträichesch-russesch Koalitioun géint Frankräich, och bekannt als *[[Drëtt Koalitioun]]*.
* 19. Oktober: Koalitiounskricher: Schluecht vun Ulm.
* 21. Oktober: Koalitiounskricher: Schluecht vun Trafalgar.
* : Koalitiounskricher: Schluecht vun Austerlitz.
* 26. Dezember: Koalitiounskricher: Traité vu Pressbuerg.
* 31. Dezember: Frankräich: Enn vum Republikanesche Kalenner.

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* : Jean-Paul Hoffmann, lëtzebuergesche Friddensriichter a Politiker.

* : François-Joseph Dargent, lëtzebuergeschen Apdikter a Politiker.
* : Hans Christian Andersen, däneschen Dichter.
* : Nicolas Rothermel, lëtzebuergeschen Apdikter.
* 23. Abrëll: Karl Rosenkranz, däitsche Philosoph.
* 19. Mee: Francesco de Vico, italieeneschen Astronom a Jesuitt.
* : Jean-Baptiste Nothomb, lëtzebuergesch-belschen Affekot, Politiker an Diplomat.
* : Victor de Tornaco, lëtzebuergesche Politiker.
* 29. Juli: Alexis de Tocqueville, franséische Soziolog, Auteur a Politiker.
* : Jean-François Ortmans, belsche Politiker.
* 27. August: Jacques Sinner, lëtzebuergesche Politiker.
* 10. September: Guillaume Geefs, belsche Sculpteur.
* 15. Oktober: Eusebio Guilarte Vera, President vu Bolivien.
* : Hilaire-Antoine Kreins, Zeechner a Graveur.
* 11. Dezember: Hector Berlioz, franséische Komponist.

## Gestuerwen
* : Jean Magnette, Buergermeeschter vun Diddeleng.
* 24. September: Jean-Baptiste Kaeuffer, lëtzebuergesche Geeschtlechen.
* 21. Oktober: Sir Horatio Nelson, britteschen Admirol.
* Mihály Csokonai Vitéz, ungaresche Schrëftsteller.

## Um Spaweck
1871

## Evenementer

### Europa
*?: Den Adolphe Thiers gëtt President vun der franséischer Republik.
* 10. Mee: Traité vu Frankfurt; Enn vum Däitsch-Franséische Krich.

#### Lëtzebuerg
* : D*'[[Nei Paart|Nei Puert]]*, joerhonnertelaang den Haaptagank vun der Festung Lëtzebuerg, gëtt ofgerappt.
* Ufank vun de Bauaarbechten un der Eisebunnsstreck Esch-Uelzecht-Péiteng (bis 1874)
* Den Dr. Isaak Blumenstein gëtt Groussrabinner zu Lëtzebuerg. Ënner him ginn d'Synagogen an der Stad Lëtzebuerg an zu Esch-Uelzecht opgeriicht.

### Afrika

### Amerika
* 20. Juli: British Columbia gëtt Deel vu Kanada.
#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

* : Nik Welter, lëtzebuergesche Schrëftsteller a Politiker.
* : Nicolas Biwer, lëtzebuergesche Politiker.
* : Wilhelm Hülsemann, kathoulesche Geeschtlechen an Auteur.
* : Friedrich Ebert, däitsche Politiker, éischte *Reichspräsident*.
* 24. Februar: Luc Housse, lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
* : Maurice Garin, franséische Vëlossportler.
* : Rosa Luxemburg, däitsch Vertriederin vun der Aarbechterbeweegung;
* 14. Mäerz: Walter Stoeckel, däitsche Gynäkolog a Gebuertshëllefspezialist.
* 29. Abrëll: William Stern, däitsche Psycholog.
* 26. Mee: Camille Huysmans, belsche Politiker.
* 14. Juni: Théodore Pescatore, lëtzebuergeschen Entreprener, Autosconstructeur.
* : Edouard Schaack, lëtzebuergesche Geeschtlechen.
* 10. Juli: Marcel Proust, franséische Schrëftsteller.
* 29. Juli: Jean-Pierre Probst, lëtzebuergeschen Affekot an Deputéierten.
* 13. August: Karl Liebknecht, däitsche Politiker.
* 19. August: Orville Wright, US-amerikanesche Fluchpionéier.
* 29. August: Albert Lebrun, President vun der franséischer Republik.
* 30. August: Ernest Rutherford, brittesche Physiker.
* 30. August: Nicolas Meyers, lëtzebuergesche Politiker.
* 10. September: Jacques Marie Bellwald, lëtzebuergesche Fotograf a Filmpionéier.
* 13. September: Jean Mich, lëtzebuergesche Sculpteur.
* 15. September: Marguerite Moreno. franséisch Schauspillerin.
* : Nicolas Sinner, lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* 25. Oktober: Richard Heintz, belsche Moler.
* 12. November: Théodore Witry, lëtzebuergeschen Nervendokter.
* 30. November: Nicolas Weyrich, lëtzebuergesche Paschtouer.
* 24. Dezember: Edward D. Swift, US-amerikaneschen Astronom.

## Gestuerwen
* : Frédéric Fischer jun., lëtzebuergeschen Apdikter an Naturwëssenschaftler.
* 11. Februar: Gaspard Théodore Ignace de la Fontaine, lëtzebuergesche Premierminister.
* 21. Mäerz: Pierre Biwer, lëtzebuergeschen Architekt.
* 25. Mäerz: Nicolas Rothermel, lëtzebuergeschen Apdikter.
* : Théodore Goerens, lëtzebuergesche Professer.
* 10. Mee: Jean-Pierre Arens, lëtzebuergesche Politiker.
* 11. Mee: John Herschel, britteschen Astronom.
* 20. Mee: Charles Joseph du Pasquier, franséischen Offizéier a Politiker.
* 21. August: Michel Sopher, Groussrabbiner vu Lëtzebuerg.
* : Jean-Charles Mathieu, lëtzebuergesche Politiker.

## Um Spaweck
1704

## Evenementer
* : Déi éischt Nummer vun der éischter Lëtzebuerger Zeitung, *[[La Clef du cabinet des princes de l'Europe]]*, kënnt eraus.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

* Ferenc Faludi, ungaresche Schrëftsteller.

## Gestuerwen
* : Heinrich Ignaz Franz Biber, béimesche Komponist a Violonist.
* 28. Oktober: John Locke, englesche Philosoph.

## Um Spaweck
1779

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 22. Februar: François-Julien Vannerus, Nottär a Buergermeeschter zu Dikrech.
* : Mathias Wolff, lëtzebuergesche Jesuittepater.
* : Jean-Baptiste Weydert, lëtzebuergesche Friddensriichter a Politiker. 
* : Louis de Freycinet, franséischen Entdecker.
* Jean Auguste Edouard Liénard, franséische Moler.

## Gestuerwen
* 25. Januar: Barthélemy Namur, lëtzebuergesche Sculpteur.
* 14. Februar: James Cook, britteschen Entdecker a Séifuerer.
* 13. November: Thomas Chippendale, englesche Konscht- a Miwwelschräiner.
* Ferenc Faludi, ungaresche Schrëftsteller.

## Um Spaweck
1813

## Evenementer

### Europa

#### Lëtzebuerg
* Franséisch Truppe kommen no der Vëlkerschluecht vu Leipzig duurch Lëtzebuerg fir heemzegoen.
* Wanter 1813-14: Eng 3.600 Mënschen, 2,4 Prozent vun der Lëtzebuerg Populatioun, stierwen u Fleckféiwer (Typhus) - ronn 1.200 Zaldote vun der napoleonescher Arméi an eng 2.400 Zivilisten. Eleng Gréiwemaacher verléiert e Sechstel vun den Awunner.

### Afrika

### Amerikanesche Kontinent

* : No der Rebellioun vun indianeschen Onofhängegkeetskämpfer gëtt d'Onofhängegkeet vu Mexiko ausgeruff. D'Revolutioun brécht 1815 zesummen.

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 19. Januar: Henry Bessemer, engleschen Ingenieur an Erfinder.
* : Abraham Hulk Sr.: englesche Moler.
* : Augusto Vera, italieenesche Philosoph.
* : Søren Kierkegaard, dänesche Philosoph.
* 22. Mee: Richard Wagner, däitsche Komponist.
* 25. Mee: Edmond de Sélys Longchamps, belschen Zoolog a Politiker.
* 31. Mee: Nicolas Arendt, lëtzebuergesche Friddensriichter a Politiker.
* 15. Juni oder 15. Juli: Rénilde-Guillaume Jacques, lëtzebuergesche Landbesëtzer a Politiker.
* : Bernard-Euchère-Hubert Servais, lëtzebuergesche Industriellen a Politiker.
* : Charles Munchen, lëtzebuergesche Jurist, Journalist, a Politiker.
* 19. September: Christian Heinrich Friedrich Peters, däitsch-amerikaneschen Astronom.
* 10. Oktober: Giuseppe Verdi, italieenesche Komponist.
* 17. Oktober: Georg Büchner, däitschen Theaterauteur.
* 29. Dezember: Nicolas Adames, lëtzebuergesche Geeschtlechen, éischte Bëschof vu Lëtzebuerg.

* Franz Ferdinand Bernard Hoebich, éischten Dirigent vun der Lëtzebuerger Militärmusek.

## Gestuerwen
* 10. Abrëll: Joseph-Louis Lagrange, franséische Mathematiker an Astronom.
* 23. Mee: Géraud Christophe Michel Duroc, franséische Generol.
* 29. Mee: Jean-Georges Pfortzheim, Offizéier, a Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.
* 30. Juni: François Hubert Abinet, Dokter a Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.
* 24. September: André Grétry, belsche Komponist.
*. Giambattista Bodoni, italieenesche Buchdrécker an Schrëftschneider
*. Joseph Louis Lagrange, franséische Mathematiker
*. Christoph Martin Wieland, däitsche Schrëftsteller

## Um Spaweck
Statistik

D**'Statistik** gëtt grondsätzlech an zwou Gruppen agedeelt:

* Deskriptiv Statistik (Statistik déi eppes beschreift, empiresch Statistik), mat där graff Daten, an enger der Situatioun ugepasster Aart a Weis beschriwwen an zesummegefaasst ginn. Mat de Methode vun der deskriptiver Statistik kompriméiert ee quantitativ Daten zu Tabellen, graphesche Presentatiounen a Kennzuelen.
* Induktiv Statistik (Statistik déi hir Schlëss aus eppes zitt, mathematesch Statistik), mat där een aus graffen Daten, déi aus enger Stéchprouf gewonne goufen, op eng verstoppte Struktur schléisst, déi deenen Daten zu Grond läit. D'Wahrscheinlechkeetstheorie liwwert d'Grondlage fir déi néideg Schätz- an Testverfaren.

D'induktiv Statistik an d'Wahrscheinlechkeetstheorie ginn ënner dem Begrëff Stochastik zesummegefaasst.

Mat déi éischt Betriber déi Statistiken a groussem Mooss ugeluecht hunn, waren d'Arméien. Fir déi war et ëmmer wichteg fir genee Zuelematerial zur Vefügung ze hunn. Se hunn d'Statistik och ausgenotzt fir Codéierungen z'entzifferen. Sou konnt d'Amerikanesch Arméi doduerch datt se genee den Takt vun de Morsezeeche vu verschiddene Funkeren notéiert huet, ëmmer feststellen wéini e Funker seng Plaz gewiesselt huet. Dat war nëmme méiglech duerch genee statistesch Wäerter, déi permanent matenee verglach goufen.

## Um Spaweck

* Statec
* Statistik-Portal vum Staat
* ILReS
1863

## Evenementer

* 26. Oktober: Op enger internationaler Konferenz zu Genf gëtt d'Rout Kräiz als Institutioun gegrënnt.

### Europa

#### Lëtzebuerg

* 25. September: D'Leit vu Veianen bréngen den Victor Hugo Ovatiounen duer.

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* : Pierre de Coubertin, franséische Sportspedagog an éischte President vum Internationalen Olympesche Kommitee.
*1. Januar: Joseph Faulké, lëtzebuergesche Policebeamten, Pilzkenner an Auteur.
* 16. Januar: Paul Wurth, lëtzebuergeschen Industriellen.
* 19. Januar: Werner Sombart, däitsche Soziolog an Ekonomist.
* : Lambert Piedboeuf, däitsche Sculpteur.
* 10. Februar: Jean-Pierre Raus, lëtzebuergesche Moler.
* 30. Mäerz: Pierre Linster, lëtzebuergesche Glaskënschtler.
* 15. Mee: Frank Hornby, engleschen Erfinder, Geschäftsmann a Politiker.
* 21. Juni: Max Wolf, däitschen Astronom.
* 12. Juli: Albert Calmette, franséischen Dokter, Bakteriolog an Immunolog.
* 13. Juli: Joseph Gredt, lëtzebuergesche Geeschtlechen a Philosoph.
* 21. Juli: C. Aubrey Smith, brittesche Schauspiller.
* : Gaston Doumergue, President vun der franséischer Republik.
* 10. August: Charles Bettendorf, lëtzebuergeschen Industriellen.
* 18. August: Charles Mathieu, lëtzebuergesche Geschäftsmann a Politiker.
* 31. August: Sergei Michailowitsch Prokudin-Gorski, russesche Fotograf.
* 16. September: André Salentiny, lëtzebuergeschen Nottär.
* 22. September: Alexandre Yersin, schwäizeresch-franséischen Dokter a Bakteriolog.
* 27. September: Jean Schwindt, lëtzebuergeschen Historiker.
* 28. September: Carlos I., Kinnek vu Portugal.
* : Max Meier, däitschen Entreprener.
* : Paul Kutter, Schwäizer-lëtzebuergesche Fotograf.
* : Claudine Funck-Brentano, lëtzebuergesch Dichterin.
* : Gregor Spedener, lëtzebuergesche Postbeamten an Auteur.
* : Joseph Palgen, lëtzebuergeschen Eisebunner a Politiker.
* : Jean-Pierre Theisen, lëtzebuergesche Schoulmeeschter an Auteur.
* 14. November: Leo Hendrik Baekeland, belschen Erfinder.
* 11. Dezember: Annie Jump Cannon, US-amerikanesch Astronomin a Physikerin.
* 12. Dezember: Edvard Munch, norwegesche Moler.
* 18. Dezember: Franz Ferdinand vun Éisträich, éisträichesch-ungareschen Äerzherzog an Trounfollger.

## Gestuerwen
* 18. Januar: François Joseph Wirz, lëtzebuergeschen Ingenieur.
* 28. Abrëll: Edward Joshua Cooper, ireschen Astronom.
* 21. Mee: Louis Joseph Schlim, belsche Botaniker.
* 25. Juni: Johann Karl Ehrenfried Kegel, däitschen Agronom an Auteur.
* 13. August: Eugène Delacroix, franséische Moler.
* 20. September: Jacob Grimm, däitsche Sproochwëssenschaftler a Schrëftsteller.
* 20. Oktober: Mathias Hertert, Lëtzebuerger Politiker.
* 3./4. November: Mathias Ulrich, lëtzebuergesche Jurist, Fonctionnaire a Politiker.

## Um Spaweck
Planéiten an Zwergplanéiten

**Iwwersiicht vun den Eegenschafte vun de [[Planéit]]en an [[Zwergplanéit]]en am [[Sonnesystem]]**.

## Kuckt och

* Sonnesystem
* Lëscht vun de Mounden
* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
*  GFSC/NASA: Planeten-Faktenübersicht
Real Video

**Real Video** ass d'Videodateiformat vu Real Media.

Mat Real Video kompriméiert Dateie sinn net ouni Verloschter. D'Qualitéit vu RealVideo Dateien ass am Allgemenge bei héije Kompriméierunge vergläichsweis gutt, bei gerénge Kompriméierungen, am Verglach mat zum Beispill MPEG, schlecht.

RealVideo gouf wéi Real Audio vu Real Networks entwéckelt a patentéiert. Et gëtt virun allem bei Streaming-Uwendunge benotzt (cf.: Real Media).

D'Dateiendung vu RealVideo ass gewéinlech.rv.ram.rm oder.rmvb; de MIME-Typ ass "*audio/x-pn-realvideo*".

## Kuckt och
* RealMedia
* RealAudio

## Um Spaweck
* Real Networks Homepage
Friedrich Wilhelm Raiffeisen

De **Friedrich Wilhelm Raiffeisen**, gebuer den 30. Mäerz 1818 zu Hamm bei Sieg, a gestuerwen den 11. Mäerz 1888 zu Heddesdorf, war en däitsche Politiker, Sozialreformer a Philanthrop.

## Säi Liewen
Hie war Buergermeeschter vu verschiddenen Uertschaften: vun 1845 u vu Weyerbusch am Westerwald, vun 1848 u vu Flammersfeld a schliisslech vun 1852 bis 1865 vun Heddesdorf, haut e Staddeel vun Neuwied.

## Säi Wierk
De Raiffeisen gehéiert zu de Grënner vun der genossenschaftlecher Selbsthëllef an Däitschland. Hien hat d'Iddi wuel duerch seng Tätegkeet als jonke Buergermeeschter vu Flammersfeld kritt, wéi e mam Leide vun der Landbevëlkerung konfrontéiert gouf, déi wéinst schlechte Rekolten dacks op Wucherer ugewise waren. Dofir huet en Darlehenskassenveräiner gegrënnt an huet sou der Landwirtschaft gehollef, an d'Ofrëtschen an de Misär verhënnert.

De Raiffeisen huet e wichtege Bäitrag zu der Sozialgeschicht vum 19. Joerhonnert geleescht a gëllt als e grousse Wohltäter aus der deemoleger Zäit.

No him gouf d'Raiffeisenorganisatioun benannt, déi mëttlerweil weltwäit aus méi wéi 330.000 eenzele landwirtschaftleche Genossenschafte besteet, déi sech ëm allgemeng Finanzdéngschtleeschtunge këmmeren.

## Kuckt och
* Banque Raiffeisen
* Sozialreform
* Genossenschaft

## Um Spaweck

* Lëtzebuerger Raiffeisenbank
* Deutscher Raiffeisenverband e.&nbsp;V.
* Raiffeisen im Oberpfälzer Freilandmuseum
* Schweizerischer Verband der Raiffeisenbanken
* Österreichische Raiffeisenbank
Astronomesch Eenheet

D**'Astronomesch Eenheet** (**AE**) (international **AU** fir *Astronomical Unit*) ass eng Eenheet vun der Längt, déi an der Astronomie gebraucht gëtt. Eng AE ass definéiert als 149.597.870.700 Meter, wat dem duerchschnëttlechen Ofstand vun der Äerd zur Sonn entsprécht.

Enger Astronomescher Eenheet (1 AE) entspriechen:
* 1,49597870691 × 1011&nbsp;m (149.597.870.700 Meter) oder
* 1,58129 × 10−5 Lj (0,0000158129 Liichtjoer ~ 8 Liichtminutten) oder
* 4,848 × 10−6 pc (0,00000484 Parsec oder Parallaxensekonnen)
* Am August 2012 huet d'International Astronomesch Unioun op hirer 28. Generalversammlung zu Peking de Wäert vun der **Astronomescher Eenheet** (AE) op 149.597.870.700 Meter festgeluecht. http://www.nature.com/news/the-astronomical-unit-gets-fixed-1.11416 http://www.dradio.de/dlf/meldungen/forschak/1866859/ http://www.wissenschaft.de/wissenschaft/news/316186.html

## Literatur
* Standish, E.M.: *The Astronomical Unit now*. Proceedings IAU Colloquium No. 196, 2004, S. 163–179 (online, PDF, 1,5&nbsp;MB)

## Kuckt och

* Astronomesch Moosseenheeten
1818

## Evenementer

### Europa

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* : Gabriel Mayer, franséisch-lëtzebuergeschen Entreprener.
* 13. Januar: Adrianus Eversen, hollännesche Moler.
* 27. Januar: Marguerite-Séraphine Beving, lëtzebuergesch Stëfterin vu karitativen Ariichtungen
* : Friedrich Wilhelm Raiffeisen, däitsche Sozialreformer
* 27. Mäerz: Erminia Frezzolini, italieenesch Sopranistin.
* : Karl Marx, däitsche Philosoph a politesche Journalist.
* : Louis Fuchs, belsche Landschaftsarchitekt.
* 23. Mee: Jean-Philippe Eberhardt, éischte Chef de Gare vun der Gare Lëtzebuerg.
* 17. Juni: Charles Gounod, franséische Komponist.
* 29. Juni: Angelo Secchi, italieeneschen Astronom a Jesuitt.
* : Ignaz Semmelweis, ungaresch-àisträichesche Chirurg an Obstetriker.
* 30. Juli: Emily Brontë, brittesch Schrëftstellerin.
* : Maria Mitchell, US-amerikanesch Astronomin a Fraerechtlerin.
* 10. August: Léon Lamort, lëtzebuergeschen Industriellen.
* 21. September: Charles Simonis, lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
* 13. Oktober: Bernard-Hubert Neuman, lëtzebuergesche Jurist a Politiker.
* 24. Dezember: James Prescott Joule, brittesche Physiker.

## Gestuerwen
*  Guillaume Joseph Dupaix, lëtzebuergeschen Archeolog.
* 13. Mee: Louis V. Joseph vu Bourbon-Condé, franséischen Adelegen.
* 16. Dezember: Dominique Constantin München, Geeschtlechen an Auteur.

## Um Spaweck
Haaptstadregioun Bréissel

D**'Haaptstadregioun Bréissel** (fr.: *Région de Bruxelles-Capitale*, nl.: *Brussels Hoofdstedelijk Gewest*) ass eng vun den dräi Regiounen vun der Belsch. Si gouf 1989 gegrënnt an ëmfaasst 19 selbstänneg Gemengen, déi awer sou unenee gebaut sinn, datt ee kaum um Stadbild mierkt, datt ee vun där enger an déi aner kënnt. D'Stad Bréissel, ass eng, wann och déi gréisst, vun dësen 19 Gemengen.

Well an der Belsch alles, wat mat Kultur, Sprooch oder Educatioun ze dinn huet, net ënner d'Kompetenz vun de Regiounen, mä vun de Communautéitë fält, sinn där zwou fir dës 19 Gemengen zoustänneg: d'Franséisch Communautéit vun der Belsch (*Communauté française de Belgique*) an d'Flämesch Communautéit (*Vlaamse Gemeenschap*). Ongeféier 80&nbsp;% vun den Awunner ziele sech zur franséischsproocheger, 20&nbsp;% zur flämeschsproocheger Communautéit. D'Haaptstadregioun ass dann och offiziell zweesproocheg, dofir mussen all offiziell Schreiwes, bis hin zu de Stroosseschëlter, an deenen zwou Sprooche sinn, a vun de Schoule bis zu de Kulturariichtungen (Theater, asw.) gëtt et alles duebel an där enger oder aner Sprooch.

Een Awunner op 4 (28,4&nbsp;%) ass kee Belsch. Vun den ongeféier 280.000 Auslänner, déi an der Regioun Bréissel liewen, sinn der eng 134.000 aus engem vun den anere 26 EU-Memberstaaten. Déi aner komme virun allem aus dem Maghreb, der Tierkei an Zentralafrika.

## Gemengen
D'Haaptstadregioun Bréissel sëtzt sech aus 19 selbstännege Gemengen zesummen:

## Um Spaweck

* Websäit vun der Haaptstadregioun Bréissel (fr./nl.)
Merkur

Mat **Merkur** bezeechent een:

* e Planéit vun eisem Sonnesystem: Merkur (Planéit).
* de réimesche Götterbuet: Merkur (Mythologie).
Titius-Bode-Rei

D**'Titius-Bode-Rei** ass eng empiresch Reegel iwwer d'Ofstänn vun de Planéiten zur Sonn.

Duerno ass den Ofstand *d* vum Planéit zur Sonn (an Astronomeschen Eenheeten):

*d* = 0,4 + 0,3 * *k*

woubäi *k* = 0, 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128, dat heescht *k* ass 0 respektiv eine Zweerpotenz.

Wéi ee gesäit stëmmt d'Reegel bis op e puer Prozent genee mat den tatsächlechen Ofstänn iwwereneen. Allerdéngs gëtt et zwou Ausnamen:
*Zwëscht dem Mars an dem Jupiter ass kee Planéit, dofir awer d'Haaptasteroidenceinture.
*Den Neptun huet keng Plaz an der Titius-Bode-Rei, dofir huet de Pluto seng Plaz ageholl.

Et gëtt keng sécher Erklärung firwat d'Ofstänn vun de Planéite sech no der Titius-Bode-Rei verhalen. Eng méiglech Ursaach wier de Resonanz-Effet tëscht de Planéiten. Simulatiounen iwwer d'Entstoe vu Planéitesystemer schéngen dat ze bestätegen. Et ass awer och méiglech, datt et sech bei der Titius-Bode-Rei ëm eng reng zoufälleg Zuelekonstellatioun handelt.

Fir de Fall, dat et sech bei der Reegel net nëmmen ëm Zoufall handelt, gëtt et och Hypotheese fir déi zwou uewegenannten Ausnamen:
*D'Objeten an der Haaptasteroidenceinture kéinte Brochstécker vun engem Planéit sinn, deen no enger Kollisioun zerbrach ass.
*D'Ëmlafbunne vum Neptun a vum Pluto kéinte vun engem Objet mat enger grousser Mass deen no laanscht se geflunn ass, gestéiert a verännert gi sinn.

#### Geschicht
D'Reegel gouf 1766 vum Johann Daniel Titius entdeckt a vum Johann Elert Bode 1772 verëffentlecht. D'Entdeckung vum Uranus 1781 huet d'Reegel bestätegt. Vill Astronomen hunn no engem Planéit am Lach zwëscht Mars an Jupiter gesicht. An der Nuecht zum 1. Januar 1801 huet dunn den Giuseppe Piazzi en Himmelskierper op der ugehollener Distanz entdeckt. Et war dëst deen éischten entdeckten Asteroid, Ceres.

## Literatur
* Günther Wuchterl: *Die Ordnung der Planetenbahnen, Teil&nbsp;1.* Sterne und Weltraum 6/2002
* Günther Wuchterl: *Die Ordnung der Planetenbahnen, Teil&nbsp;2.* Sterne und Weltraum 12/2002

## Kuckt och

## Um Spaweck
* bodensee-sternwarte.de
* E. Willerding: ''Betrachtungen zum Aufbau und zur Entstehung des Planetensystems''. (PDF)
*  milan.milanovic.org: Titius-Bode Law
Pierre Frieden

De **Pierre Frieden**, gebuer den 28. Oktober 1892 zu Mäertert, a gestuerwen den 23. Februar 1959 zu Zürich, war e lëtzebuergesche Politiker a Schrëftsteller.

## Liewen
No der Primärschoul zu Mäertert ass de Pierre Frieden an den Iechternacher Kolléisch gaangen, wou en 1912 seng Première gemaach huet. Duerno, bis 1916 studéiert de Pierre Frieden Philosophie a Literatur um Cours supérieurs am Stater Kolléisch souwéi zu Freiburg, Zürich, Genf a München. 1919 gëtt hie Professer a gëtt bis 1940 Coursen am Dikrecher Kolléisch, am Stater Kolléisch an um Cours supérieurs.

Vum 4. bis den 18. September 1942 haten Besatzer hien am Gronn agespaart an duerno bis de 4. November 1942 am KZ Hinzert. Duerno gouf hie vu senger Plaz als Direkter vun der Nationalbibliothéik den 1. Oktober 1942 entlooss an du stoung e vum Oktober 1942 bis zur Liberatioun am September 1944 ënner Hausarrest.

1944, no der Liberatioun vu Lëtzebuerg, gouf hien an der Regierung vun der Befreiung, Minister fir Erzéiung, Kultur a Wëssenschaften ënner dem Pierre Dupong als Staatminister.

Vum 14. Dezember 1945 bis de 15. Juli 1948 war hie Member vum Staatsrot.

D'Funktioun als Minister fir Erzéiung, Kultur a Wëssenschaften hëlt hien an der Regierung Regierung Dupong-Schaus, no de partielle Chamberwalen vum 6. Juni 1948 am Süden an am Osten, nees un.

1958, den 29. Mee, gëtt de Pierre Frieden zousätzlech Staatsminister a Regierungspresident. Mä scho knapps e Joer duerno sollt hien zu Zürich verscheeden (23. Februar).

Hie war mat der Madeleine Kinnen bestuet.

## Literarescht Wierk  (Auswiel)
Dem Pierre Frieden säi literarescht Wierk dréit sech ëm de Mënsch am Liicht vun engem kathouleschen Humanismus. Hien huet vill Bicher an Artikele verëffentlecht.
* *De la primauté du spirituel*
* *Variations sur le thème humaniste et européen*
* *Vertus de l'humanisme chrétien*
* *Das französische Bildungswesen in Geschichte und Gegenwart*
* *Meditationnen um den Menschen. Band 1*
* *Meditationnen um den Menschen. Band 2*
* *Fritz Endres. Erlebnissse aus Gefängnis und KZ. I. Teil*. Dësen autobiographeschen Entwécklungsroman war geplangt als e breeden, nodenkleche Bléck an de Réckspigel. Dem *Fritz Endres* säi leedvolle Wee vun der Villa Pauly bis an d'SS-Sonderlager Hinzert. Mä den éischten Deel hält op mam Transport op Hinzert. De Schluss ass ni geschriwwe ginn.

## Gielercher
* 
* 
* 
*   Grand-Croix vum Ordine al merito della Repubblica italiana (Promotioun 1955)
*  à titre posthume

## No him benannt
Als Unerkennung un de Pierre Frieden sinn eng Rei Stroossen no him benannt: zu Déifferdeng, an der Stad Lëtzebuerg, zu Mäertert, Schëffleng an Zolwer.

## Literatur
*Reding, J.-M., 2022. *“... einer der führenden Intellektuellen in Luxemburg”*. Die Warte 29|2735 vum 20. Oktober 2022, S. 4-5.

## Kuckt och
* Regierung Frieden
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Premierministeren
Clemens Krauss

De **Clemens Krauss**, gebuer den 31. Mäerz 1893 zu Wien, a gestuerwen de 16. Mee 1954 zu Mexiko-Stad, war en éisträicheschen Dirigent. Hie war mat der rumänescher Sopranistin Viorica Ursuleac bestuet.

De Clemens Krauss war de Jong vun der Clementine Krauss, enger Schauspillerin a Sängerin. Mat aacht Joer gëtt e Member vun de "Wiener Sängerknaben". Seng Musekstudie mécht en op der *Wiener Musikakademie* bei dem Richard Heuberger an dem Hermann Graedener. 1912 fänkt hien als Chouerchef an der Oper zu Brno un. Vun 1913-1914 ass e schonn Orchesterchef am däitschen Theater zu Riga, 1915-1916 zu Nürnberg, 1916-1921 zu Stettin an 1921 zu Graz. Vun 1922 bis 1924 dirigéiert hien ofwiesselnd mam Franz Schalk an der Wiener Staatsoper. Do léiert de Krauss de Richard Strauss kennen. Déi zwéi Männer bleiwen zäitliewens frëndschaftlech verbonnen. 1924 trëtt de Krauss d'Successioun vum Ernst Lert un de *[[Städtische Bühnen Frankfurt am Main]]* un; hie gëtt Intendant. Mä 1929 geet et erëm op Wien; do gëtt hie *[[Musikdirektor]]*. 1935 ass en zu Berlin an der selwechter Funktioun. 1937 gëtt hien zu München *[[Generalmusikdirektor]]*.

Nom Krich kritt e bis 1947 wéinst senger Astellung géintiwwer den Nazie verbueden ze dirigéieren. Duerno reorganiséiert hien de *[[Mozarteum]]* zu Salzburg komplett nei a gëtt Coursen op der *[[Wiener Musikhochschule]]* bis 1951, ier en zeréck op Wien geet.

1933 dirigéiert hien *[[Der Ring des Niebelungen]]* an de *[[Parsifal]]* zu Bayreuth.

D'Traditioun vun den Neujahrskonzerte gouf 1939 zu Wien vum Krauss agefouert. Mat Ausnam vun 1946 an 1947 huet hie se dirigéiert bis zu sengem Liewensenn.

## CD-Tuyauen
* *Historische Neujahrskonzerte, Wiener Philharmoniker, Dirigent: Clemens Krauss* PREISER mono 90336, dës Duebel-CD gëtt mat 28 Titelen eng gutt Iwwersiicht, wéi de Krauss déi labber Musek ugepakt huet.
* Richard Wagner: *Der Ring des Niebelungen*, FOYER 15-CF2011, op 15 CDen dem Krauss seng Bayreuther Opféierung vun 1953, mam Hans Hotter als Wotan.
Terrence Malick

Den **Terrence Malick**, gebuer den 30. November 1943 zu Waco am Texas, ass en amerikanesche Filmregisseur a Dréibuchauteur.

1969 huet en e Kuerzfilm (*[[Lanton Mills]]*) gedréint. Säin éischte Laangspillfilm (*[[Badlands]]*) huet en 1973-1974 gedréint. En erzielt d'Geschicht vun zwéi jonke Verbriecher. 1978 dréint en *Days of Heaven* e Film bei deem souzesoen all Bild en Tableau ass. 20 Joer héiert een dunn näischt méi vum Terrence Malick. 1998 iwwerrascht hien dann d'Filmwelt erëm mat dem Krichsfilm *The Thin Red Line*. Dëse Film ass alt erëm anescht wéi een dat vu Krichsfilmer gewinnt ass.

Dem Terrence Malick seng Filmer sinn aussergewéinlech a se si schwéier ze beschreiwen, awer mat nëmme 5 Langspillfilmer geet hien an d'Filmgeschicht an.

De Malick gëtt ni Interviewen a weist sech ni bei enger Präisverdeelung, an e schwätzt souguer ni Audiokommentaren op den DVDen.
An de leschte Joren ass en dräimol ëffentlech opgetrueden:
* op der Berlinale 1999 bei der Première vum "Thin Red Line"
* op der Berlinale 2004 bei der Première vum "New World"
* 2007&nbsp;um "Filmfest" zu Roum

## Filmographie
### als Regisseur
* 1969: *[[Lanton Mills]]* (Kuerzfilm) - Haaptacteuren: Warren Oates, Harry Dean Stanton
* 1974: *[[Badlands (Film)|Badlands]]* - Haaptacteuren: Martin Sheen a Sissy Spacek
* 1978: *[[Days of Heaven]]* - Haaptacteuren: Richard Gere a Brooke Adams
* 1998: *[[The Thin Red Line]]* - Haaptacteuren: Sean Penn, George Clooney a Nick Nolte
* 2004: *[[The New World]]* - Haaptacteuren: Colin Farrell a Christopher Plummer
* 2009: *[[Tree of Life]]* - Haaptacteuren: Brad Pitt, Sean Penn
* 2012: *[[To the Wonder]]* - Haaptacteuren: Ben Affleck, Olga Kurylenko, Javier Bardem
* 2015: *[[Knight of Cups]]* - Haaptacteuren: Christian Bale, Cate Blanchett, Natalie Portman
* 2016: *[[Voyage of Time: Life's Journey]]* (Dokumentarfilm)

## Filmographie Produktioun
## Filmographie Dréibuch
## Fir ze kucken
Dem Malick seng laang Filmer sinn all op DVD ze kréien; den "Days of Heaven" souguer och bei Criterion.

## Um Spaweck
* Senses of Cinema: Grouss Filmregisseuren T. Malick
* The Flicks of Malick
Yukichi Chuganji

Den **Yukichi Chuganji** (中願寺 雄吉 *Chūganji Yūkichi*; * 23. Mäerz 1889 zu Chikushino, † 28. September 2003 zu Orori) war zanter dem Doud vum Italieener Antonio Todde am Januar 2002 eng Zäit laang den eelste Mann vun der Welt a stoung dofir och am Guinness-Buch vun de Rekorden.

De pensionéierten Ziichter vu Seideraupen huet an der Stad Ogori an der Fukuoka Prefecture op der Insel Kyushu a Japan gelieft. Hien ass am Alter vun 114 Joer an 189 Deeg am Krees vu senger Famill verscheet.

Mat sengem Doud ass de Joan Riudavets offiziell den eelste Mann vun der Welt ginn.
Pierre Werner

De **Pierre Werner**, gebuer den 29. Dezember 1913 zu Saint-André-lez-Lille bei Lille, a gestuerwen de 24. Juni 2002 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Politiker (CSV). Hie gëllt als ee vun de "Pappen" vum Euro.

## Liewen
No sengem Studium, tëscht 1934 an 1937, zu Paräis (Droit a Politikwëssenschaft) huet de Pierre Werner bei der Banque générale du Luxembourg geschafft.

1945 gouf hie "*Commissaire au contrôle des banques*". Vun 1953 bis 1959 war hien, an der Regierunge Bech-Bodson a Frieden, Finanz- an Arméiminister.

Den 2. Mäerz 1959, nom Doud vum Pierre Frieden, gouf de Pierre Werner Premierminister, Staats- a Finanzminister. Tëscht 1959 an 1984 war hie vun do un, mat Ausnam vun de Joren 1974-1979, Regierungschef vu verschiddene Koalitiounsregierungen, an hat zousätzlech, jee nodeem, d'Portefeuillën Aussebezéiungen, Finanzen, Justiz, Fonction publique an/oder Kultur.

1970 huet hien e Plang ausgeschafft (de soug. *[[Werner-Plang]]*), en éischte Versuch fir eng europäesch Wärungsunioun ze schafen. Dëse gouf awer, wéinst de wirtschaftleche Problemer an Europa vun der Mëtt vun de 1970er Joren un, fale gelooss, a gouf eréischt 1985 mam Delors-Plang erëm opgeholl. Dëse sollt dann och zu der Grënnung vun der Europäescher Wirtschaftsunioun a spéider zum Aféiere vum Euro féieren.

Bei de Chamberwale vum 17. Juni 1984 ass hien net méi ugetrueden. Hie war tëscht 1985 a 1987 President vum Verwaltungsrot vun der CLT an hie war vun 1989 bis 1996 President vun der SES un där hirer Grënnung hie maassgeeblech bedeelegt war.

De Pierre Werner ass de 24. Juni 2002 an der Stad Lëtzebuerg verscheet.

Hien ass de Papp vum Jurist a Botaniker Jean Werner.

Fir un de Pierre Werner z'erënneren ass zu Betzder, zu Déifferdeng an an der Stad (Boulevard Pierre Werner) eng Strooss no him benannt.

## Wierker
* Werner, Pierre: *Itinéraires luxembourgeois et européens, évolutions et souvenirs, 1945-1985* (Tome 1 et Tome 2), Luxembourg, 1991. (seng Mémoiren)
* Mühlen, Ernest a Werner, Pierre: *Les finances communales*, Cahiers économiques, n. 4, Banque Internationale à Luxembourg, Luxembourg, pp.&nbsp;1–29, 1975
* Danescu, Elena Rodica. ''Bibliographie de Pierre Werner'', CVCE, Luxembourg, 2012.

## Gielercher
*  Grand-Croix vum Ordre du Faucon (Promotioun 1969)
* 

## Literatur
* Haag, Emil: *Pierre Werner <sup>*</sup>1913 <sup>†</sup>2002, le maître d'oeuvre de l'économie luxembourgeoise contemporaine* In: *Une réussite originale - Le Luxembourg au fil des siècles* (Ss 494-499); Lëtzebuerg (Éditions Guy Binsfeld), 2011; 576 Säiten (ill.); ISBN 978-2-87954-235-5

## Kuckt och
* Regierung Werner-Schaus I
* Regierung Werner-Cravatte
* Regierung Werner-Schaus II
* Regierung Werner-Thorn-Flesch
* Prix Pierre-Werner
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Premierministeren

## Um Spaweck

* Reaktiounen op den Doud vum Pierre Werner
Werner Bischof

De **Werner Bischof**, gebuer de 26. Abrëll 1916 zu Zürich, a gestuerwen de 16. Mee 1954 zu Trujillo am Peru, war e Schwäizer Fotograf.

Hie war ee vun de bekanntste Reportage-Fotografen vum 20. Joerhonnert a Member vun der renomméierter Agence Magnum Photos.

## Liewen

## Um Spaweck
Pierre Dupong

De **Pierre Dupong**, gebuer den 1. November 1885 zu Heeschdref, a gestuerwen den 23. Dezember 1953 an der Stad, war e lëtzebuergesche Politiker.

## Liewen

De Pierre Dupong war 1914 ee vun de Grënnungsmembere vun der Rietspartei. 1915 gouf en an d'Chamber gewielt. Vun 1926 bis 1937 war hie Generaldirekter am Finanzministère (Finanzminister), tëscht 1936 an 1937 zousätzlech Minister fir Sozialversécherung an Aarbecht.

Vum 5. November 1937 bis zu sengem Doud, den 23. Dezember 1953, war hie Staatsminister a Regierungschef. Weider Portefeuillen, déi e betreit hat, waren d'Finanzen an zäitweileg d'Arméi, d'Landwirtschaft, d'Aarbecht a Soziales.

Seng Regierunge ware bis 1947 "Grouss Koalitiounen" tëscht der Rietspartei an de Sozialisten, zum Deel och, 1937-1938 zousätzlech mat de Liberalen, a vun 1945-1947 d'Regierung vun der Nationaler Unioun an där véier Parteie vertruede waren.

Hien ass Premier an der Exilregierung zu Montreal, vun 1940 bis 1944 bliwwen, an och nom Krich an der Regierung vun der Nationaler Unioun. 1947 goungen d'Sozialisten an d'Oppositioun; d'Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei an de Groupement démocratique hunn d'Ministere gestallt. 1951 hunn d'Sozialisten déi Liberal nees ofgeléist.

De Pierre Dupong ass am Alter vun 68 Joer an der Stad verscheet. Hie war de Papp vum Politiker Jean Dupong.

Fir un den Dupong z'erënnere sinn zu Lëtzebuerg eng Rei Stroossen no him benannt: zu Beetebuerg, Déifferdeng, Diddeleng, Esch-Uelzecht, Heeschdref, Keespelt, an der Stad, zu Schëffleng an zu Zolwer.

## Gielercher
* 
* 
* 
*  
* Grand-Croix vum Ordre du Lion néerlandais (Promotioun 1948)
* 

## Bibliographie
* Grégoire, Pierre, 1985. *Vie et carrière de Pierre Dupong*, 102 S. Imprimerie St-Paul, Lëtzebuerg. 
* Dostert, Paul, 2003. *Pierre DUPONG 1885-1953*. In: 400 Joer Kolléisch, Band II, S. 347-349. éditions saint paul, Lëtzebuerg. ISBN 2-87963-419-9.
* Haag, Emil, 2011. *Emile Reuter <sup>*</sup>1874 <sup>†</sup>1973 et Pierre Dupong <sup>*</sup>1885 <sup>†</sup>1953: deux personnalités politiques hors pairs*, In: *Une réussite originale - Le Luxembourg au fil des siècles*; Lëtzebuerg (Éditions Guy Binsfeld), 2011; 576 Säiten (ill.); ISBN 978-2-87954-235-5, Ss 352-361.

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Premierministeren
* Regierung Dupong-Krier
* Regierung Dupong-Schaus
* Regierung Dupong-Schaus-Bodson

## Um Spaweck
1859

## Evenementer

### Europa

#### Lëtzebuerg
* : D'Stater Gare gëtt ageweit, an de *[[Feierwon|De Feierwon]]* gëtt fir d'éischt Kéier gesongen, zur Feier vum éischten Zuch, deen aus der Gare ofgepaff gëtt.
* : De Grondstee vun der Aler Bréck, gëtt geluecht.

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik
* Den US-amerikaneschen Entreprener Edwin L. Drake fënnt, nodeem hien 22&nbsp;m déif gebuert huet, am Pennsylvania déi éischt Pëtrolsquell
* Den däitsche Professer Julius Plücker entdeckt de Kathodestral

## Gebuer
* : Léandre Lacroix, lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
* 27. Januar: Wilhelm II. vun Däitschland, däitsche Keeser.
* 10. Februar: Alexandre Millerand, President vun der franséischer Republik.
* 17. Februar: Paul Hummer, lëtzebuergesche Schoulmeeschter, Editeur, Schrëftsteller a Kommunalpolitiker.
* 19. Februar: Svante August Arrhenius, schweedesche Physiker a Cheemiker.
* 19. Mäerz: Michel Welter, lëtzebuergesche Politiker.
* 20. Abrëll: Vincenzo Cerulli, italieeneschen Astronom.
* 23. Abrëll: Lazare Sainéan, rumänesche Romanist.
* 27. Abrëll: Auguste Ulveling, lëtzebuergeschen Affekot.
* 28. Abrëll: Jean Theissen, lëtzebuergesche Politiker.
* 15. Mee: Pierre Curie, franséische Physiker a Cheemiker.
* 22. Mee: Arthur Conan Doyle, britteschen Dokter a Schrëftsteller.
* 29. Mee: Erich Wasmann, Jesuitt an Entomolog.
* : Mathias Jungers, lëtzebuergesche Politiker.
* 22. Juli: Charles Bernhoeft, lëtzebuergesche Fotograf.
* 22. September: Rudolph Bergh, dänesche Komponist.
* 26. September: Louis Majorelle, franséische Konschtschräiner a Jugendstil-Designer.
* 30. September: Henri Tudor, britteschen Erfinder.
* : Alfred Dreyfus, franséische Militär, Affer vun der no him genannter *[[Dreyfus-Affär]]*
* : Walter Wislicenus, däitschen Astronom.
* 22. November: Léon Rischard, lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.

## Gestuerwen
* 29. Januar: William Cranch Bond, US-amerikaneschen Astronom.
* 16. Abrëll: Alexis de Tocqueville, franséische Soziolog, Auteur a Politiker.
* : Alexander von Humboldt, däitschen Naturfuerscher.
* 24. Mee: André Pondrom, lëtzebuergeschen Dokter.
* 23. Juni: Heinrich Stammer, Däitschprofesser am Kolléisch.
* 28. September: Charles-Gérard Eyschen, lëtzebuergesche Jurist a Politiker.
* : Justus Georg Westphal, däitschen Astronom a Mathematiker.
* 16. Dezember: Wilhelm Grimm, däitsche Sproochwëssenschaftler a Schrëftsteller.

## Um Spaweck
Richard Avedon

De **Richard Avedon**, gebuer de 15. Mee 1923 zu New York City, a gestuerwen den 1. Oktober 2004, war en US-amerikanesche Fotograf a Portraitist. Hie gëtt nieft dem Irving Penn als ee vun de gréissten zäigenësseschen amerikanesche Fotografe betruecht.

Den Avedon kënnt als Bouf vun engem Moudegeschäftsbesëtzer (Damemouden) op d'Welt. Hie studéiert op der Columbia University, an et ass an der Zäit vu sengem Militärdengscht bei der Marinn wéi hien ugefaangen huet sech fir d'Fotografie z'intresséieren.

## Liewen
De Richard Avedon ass den 1. Oktober 2004 an Texas un enger Gehierbluddung am Alter vun 81 Joer gestuerwen.
## Wierk
* *..une oeuvre qui compte parmi les plus fortes et les plus dérangeantes de la photographie contemporaine* (*Le Monde* 4. Juli 1986 iwwer dem Avedon säi Wierk)

### In the American West

Vum Mäerz 1979 bis den October 1984 schafft den Avedon un engem neie Projet. Fir den *Amon Carter Museum of Western Art* vu Fort-Worth (Texas) reest hie mat zwéin Assistenten duerch 17 US-Staate fir Portraiten ze maachen. Mat enger aler Daedorff-Kummerkamera vun 8x10 Zoll fotograféiert hien iwwer 750 Mënschen. Als Hannergrond hëlt e wäisse Pabeier, dräi Meter héich an 2,50 m an der Breet. Hie stellt sech net hanner den Apparat, mä niewendrun. D'Objektiv ass annerhallwe Meter vun de Leit ewech.

## Fotobicher vum Richard Avedon
* *Observations*, 1959, mat engem Text vum Truman Capote. An dësem Buch, dat zesumme mam Truman Capote entstanen ass, si Portraite vum Pablo Picasso, dem J. Robert Oppenheimer an aneren.
* *Nothing Personal*, 1964, mat engem Text vum James Baldwin
* *Alice in Wonderland: The forming of a Company, The Making of a Play*, mat engem Text vum Doon Arbus (1976)
* *Avedon: Photographs 1947-1977*, 1978
* *In the American West*, Harry N. Abrams Inc., New York, 1985
** *Visages de l'Ouest*, Ste Nlle des Éditions du Chêne, Paris, 1986
* *An Autobiography*, 1993. An 284 Fotoen erzielt den Avedon säi Liewen. An deem Buch sinn och Fotoe vu sengen Elteren.
* *Evidence 1944-1994*, 1994. E Réckbléck an iwwer 600 Fotoen.
* *The Sixties*, 1999. En Iwwerbléck op d'60er Jore mat Protraite vun Allen, déi wichteg waren: Janis Joplin, Bob Dylan, Twiggy, Joan Baez, Jimi Hendrix an Nuen vu Rockgruppen.
* *Made in France*, 2001. Dem Avedon seng Moude-Fotoen aus de 50er-Joren.
* *Richard Avedon: Portraits*, 2002. Berüümtheeten a manner berüümte Leit aus dem "American West"-Projet.
* *Richard Avedon: "Photographs 1946–2004".*, 2007, Hatje Cantz Verlag, Ostfildern. En Ausstellungskatalog. 

## Um Spaweck

*Déi offiziell Avedon Säit (engl.)
*Fotoe vum Avedon
Nationalhymn

Eng **Nationalhymn** ass e Museksstéck, dat d'Staats- an d'Nationalgefill vun engem Land ausdrécke soll. Si gëtt meeschtens bei feierlechen Uläss gespillt, wéi zum Beispill bei engem Staatsempfang, ma och bei der Éierung vun Gewënner vu sportlechen Evenementer wéi zum Beispill bei den Olympesche Spiller.

Déi meescht Länner hunn zanter dem Ufank vum 19. Joerhonnert sou eng Nationalhymn entwéckelt, an déi meescht dovun hunn souwuel eng Melodie wéi och en Text, ma et gëtt der och, déi ouni Text gespillt ginn.

Et gëtt verschidde Bräich, wann d'Nationalhymn erkléngt, ma fir gewéinlech stinn d'Leit dobäi op. Munchmol gëtt d'Nationalhymn och matgesongen.

Wann de Gesellschaftssystem geännert gëtt, da wiesselt dacks och d'Nationalhymn.

E puer Staaten hu méi national Hymnen, woubäi zwar nëmmen eng déi offiziell Nationalhymn ass, ma déi aner an der Ëffentlechkeet déi selwecht staark Symbolkraaft huet an zum Deel och bei offiziellen Uläss gespillt ginn. E Beispill dofir ass Groussbritannien, wou sech nieft der Nationalhymn "God Save the King" och d'Hymnen "Rule Britannia" an "Land of Hope and Glory" etabléiert hunn.

## Kuckt och
* Lëscht vun Nationalhymnen
* Ons Heemecht, Nationalhymn vu Lëtzebuerg
* Wilhelmus, Hymn vun de Groussherzoge vu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Lëscht vun Nationalhymnen

Lëscht vun aktuellen an historeschen **[[Nationalhymn]]en** vun den Natioune vun der Welt.

*Kursiv*: Natiounen déi et net méi ginn, oder Staaten, déi net onofhängeg sinn.

## Um Spaweck