open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean Thill (1933-2010)

De **Jean Thill**, gebuer den 3. Mee 1933 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen de 15. September 2010, war e lëtzebuergesche Jurist, Regierungsbeamten an Auteur.

No senge Secondairesstudien am Atheneum (1947-1953) huet de Jean Thill vun 1953 bis 1957 Droit zu Lëtzebuerg (Cours supérieurs), Grenobel a Paräis studéiert. Vun 1958 bis 1962 huet hien als Affekot geschafft, ass dann awer 1962 als Attaché an den Inneministère komm, wou hien am Laf vu senger Carrière bis zum 1. Regierungsconseiller avancéiert ass. Vun 1980 bis 1983 war hien President vum Verwaltungsrot vum Centre hospitalier de Luxembourg. De 14. September 1985 ass de Jean Thill President vun der Chambre des comptes ginn, e Posten, deen hie fréizäiteg am Juli 1990 aus Gesondheetsgrënn huet missen opginn, verbonne mat dem Éierentitel vu senger Funktioun.

De Jean Thill war vun 1972 u "Chargé de cours" op de "Cours universitaires". Hie war President vum "Conseil supérieur pour le service d'incendie", vum "Conseil supérieur pour la protection civile" a vum SEBES, dem "Syndicat des eaux du barrage d'Esch-sur-Sûre". Op internationalem Plang war hie Member vum "Comité directeur pour les questions régionales et municipales" beim Europarot zu Stroossbuerg.

De Jean Thill ass den Auteur vun enger Rei vu juristesche Publikatiounen.

## Publikatiounen
* Thill, J., 1971. *Le conseil communal.* In: Bulletin du Centre de documentation communale, N° 11 (mars 1971), S. 7-21.
* Thill, J., 1971. *Le conseil communal; le collège des bourgmestre et échevins.* Luxembourg, Éditions d'Letzeburger Land, 48 S.
* Thill, J., 1973. *Documents et textes relatifs aux constitutions et institutions politiques luxembourgeoises.* Luxembourg, Centre de documentation communale, 339 S.
* Thill, J., 1978. *Documents et textes relatifs aux constitutions et institutions politiques luxembourgeoises.* 2e édition. Luxembourg, Centre de documentation communale, 358 S.
* Thill, J., 1987. *Grandeurs et misères d'une Vieille Dame: réflexions sur la révision de la Constitution.* In: d'Letzeburger Land, Jg. 34(1987), Nr. 53, S. 8-9 (och publizéiert an: FGFC, 1988. *1912-1987: 75e anniversaire de la Fédération générale des fonctionnaires communaux*, S. 215-223).
* Thill, J., 1988. *L'État gardien des règles du jeu de l'activité économique: le rôle économique des communes.* In: *L'État dans l'économie luxembourgeoise: session d'études économiques luxembourgeoises: mai-juin 1987.* Institut universitaire international Luxembourg, S. 173-196 (och publizéiert an: FGFC, 1988. *1912-1987: 75e anniversaire de la Fédération générale des fonctionnaires communaux*, S. 157-175).
* Thill, J., 1989. *L'art d'être édile communal.* Luxembourg, Éditions Saint-Paul, 100 S.

## Literatur
*sjp., 2010. *Jean Thill †. Ehrenpräsident der Rechnungskammer gestorben.* Luxemburger Wort 2010, Nr. 219 (20. September), S. 20.
Stonne

**Stonne** ass eng franséisch Gemeng an den Ardennen an der Regioun Grand Est.

## Kuckeswäertes
* De Memorial op der Butte de Stonne
* D'Erënnerungsplaz bei der Kierch
* D'Monumenter an d'Beschreiwung vun der Schluecht vu Stonne
* Den Tanks B1 ''(Toulal)''
Remilly-Aillicourt

**Remilly-Aillicourt** ass eng franséisch Gemeng an den Ardennen an der Regioun Grand Est am Dall vun der Meuse.
Chémery-sur-Bar

**Chémery-sur-Bar** ass eng fréier franséisch Gemeng an den Ardennen an der Regioun Grand Est am Dall vun der Bar an dem Canal des Ardennes. Si huet den 1. Januar 2016 mat der Gemeng Chéhéry fusionéiert fir déi nei Gemeng Chémery-Chéhéry ze bilden.
Le Mont-Dieu

**Le Mont-Dieu** ass eng franséisch Gemeng an den Ardennen an der Regioun Grand Est.

Mat knapps annerhallwem Awunner um  ass et déi schwächst besidelt Gemeng am Departement.
Villers-devant-Mouzon

**Villers-devant-Mouzon** ass eng franséisch Gemeng an den Ardennen an der Regioun Grand Est am Dall vun der Meuse an um Canal de la Meuse.

## Kuckeswäertes
* De Wäschbuer mat zwéi Wäschniveauen. Op der enger Säit kann een am Stoe wäschen, op der anerer muss en op de Knéie sëtzen.
Vaux-lès-Mouzon

**Vaux-lès-Mouzon** ass eng franséisch Gemeng an den Ardennen an der Regioun Grand Est.

Den 12. August 1920 krut d'Gemeng d'Croix de guerre mat Palmen.
Mairy

**Mairy** ass eng franséisch Gemeng an den Ardennen an der Regioun Grand Est am Dall vun der Meuse. De 15. September 2015 huet Mairy mat der fréierer Gemeng Douzy fusionéiert fir déi nei Gemeng Douzy ze bilden..
Euilly-et-Lombut

**Euilly-et-Lombut** ass eng franséisch Gemeng an den Ardennen an der Regioun Grand Est am Dall vun der Kuer.

D'Festung déi eng vun de *Quatre Filles d'Yvois* war gouf zu dräi Véirel am 17. Joerhonnert zerstéiert. Hautdesdaags stinn nach just zwéin Tierm dovun. 
## Bekannt Persounen
* De Général d'Empire, Jean-Baptiste Breton, ass zu Euilly op d'Welt komm.
Beaumont-en-Argonne

**Beaumont-en-Argonne** ass eng franséisch Gemeng an den Ardennen an der Regioun Grand Est.

1182 krut d'Uertschaft duerch déi sougenannt Loi de Beaumont e Fräibréif.
Irrel

**Irrel** (Lëtzebuergesch *Irel, Erel, Eerdel, Ierdel* an *Äerdel*) ass eng Uertsgemeng an der westlecher Äifel am Äifelkrees Béibreg-Prüm a Rheinland-Pfalz.

Irrel läit am Dall vun der Prüm a vun der Nims.

Fréier war Irrel un de Schinneverkéier ugeschloss iwwer d'Nims-Sauerdallstreck.

## Kuckeswäertes
* De Chouertuerm vun der aler Kierch vu 1510
* D'Waasserfäll vun der Prüm
* De Westwallmusée
* Den Eisebunnsviaduc bei der Irreler Millen
* D'Teufelsschlucht
Inglourious Basterds

**Inglourious Basterds** ass e kontrafaktesche Krichsfilm vum Quentin Tarantino aus dem Joer 2009, deen an der Tëschenzäit zu sengem finanziell erfollegräichste Film gouf.

Déi falsch englesch Schreifweis vum Filmtitel ass eng Variatioun vum Enzo Castellari sengem Film Quel maledetto treno blindato (am Engleschen *The Inglorious Bastards*), deen dem Tarantino als Inspiratioun gedéngt huet.

## Ëm wat geet et am Film?

E jiddesche Spezialkommando am Zweete Weltkrich huet hanner de feindleche Linnen als eenzegt Zil, souvill Nazien ëmzebrénge wéi méiglech a se dann ze skalpéieren. A wa se ausnamsweis een um Liewe loossen, da rëtze se him en Hakekräiz an d'Stir fir datt e spéider ni soe kann, e wier keen Nazi gewiescht. Zwar weist den Tarantino e puer eenzel Beispillszeene wéi d'Basterds agéieren, mä dorëms geet et an der Haaptsaach guer net.

De Film ass, a Kapitelen opgedeelt, eng Revanchephantasie, déi sech weeder ëm historesch Fakten nach ëm d'Komplexitéit vun der Moral këmmert, mä wou Gewalt alles léist an d'Drëtt Räich just ee Sputt ewech ass vun enger cartoonhafter Defaite, well fir de Regisseur de Kino souwisou ëmmer déi besser Wierklechkeet war.

Den Ufank vum Film bleift geschloen 20 Minutte bei engem franséische Bauer a sengem Gespréich mam SS-Standarteführer Hans Landa.

## Gielercher
De Christoph Waltz huet 2010 en Oscar als Beschten Niewenacteur kritt. Hie krut och den Acteurspräis vun den 62. Filmfestspiller vu Cannes, e Golden Globe als Beschten Niewenacteur, de Screen Actors Guild Award a BAFTA Award als Beschten Niewenacteur an den däitsche Mediepräis Bambi an der Kategorie "Film International".

De Film war och nach fir siwe weider Oscaren an dräi weider Golden Globes nominéiert, gradewéi fir d'Gëlle Palm vu Cannes, mä e konnt schlussendlech kee vun deene Gielercher mat heem huelen.

## Um Spaweck
* Offiziell englesch Websäit
* Offiziell däitsch Websäit
* Zesummestellung vu Kritiker-Reaktiounen op film-zeit.de
Bambi

De Begrëff **Bambi** bezeechent:

* e Buch vum Felix Salten: Bambi. Eine Lebensgeschichte aus dem Walde,
* zwéin Zeechentrickfilmer vum Walt Disney déi sech op d'Buch baséieren: Bambi (Film) a Bambi II,
* en däitsche Mediepräis: Bambi (Auszeechnung).
Rune Grønn

De **Rune Grønn**, gebuer den 21. August 1965 zu Verdal, och nach bekannt ënner sengem Bünennumm **Rune Rebellion**, ass en norwegeschen Hardrock-Gittarist.

Hie war Matgrënner a vun 1988 bis 2007 Gittarist vun der norwegescher Grupp Turbonegro.

Haut schafft hie fir Universal Music an Norwegen a geréiert Turbonegro hiren eegene Musekslabel Scandinavian Leather Recordings.
Le Boisle

**Le Boisle** ass eng franséisch Gemeng am Departement Somme an der Regioun Hauts-de-France am Dall vun der Authie.
Jean Thill

**Jean Thill** ass den Numm vun ë.&nbsp;a.:
* engem lëtzebuergesche Geeschtlechen, Professer an Historiker: Jean Thill (1854-1937);
* engem lëtzebuergesche Kënschtler an Olympionik: Jean Thill (1913-1984);
* engem lëtzebuergesche Jurist, Regierungsbeamten an Auteur: Jean Thill (1933-2010);
* engem Buergermeeschter (1891-1906) vu Péiteng; Jean Thill (Politiker)
* engem lëtzebuergeschen Ënneroffizéier a Motocross-Coureur.

### Kuckt och
* Thill
Paris (Virnumm)

**Paris** meeschtens männleche Virnumm, méi seelen och weiblechen

Bekannt Leit mat deem Virnumm sinn:

* Paris Barclay (* 1956), US-amerikanesche Fernseesregisseur
* Paris Bordone (~1500–1570), italieenesche Moler vun der venezianescher Schoul
* Paris Cullins, amerikanesche Comiczeechner
* Paris Gibson (1830–1920), US-amerikanesche Politiker
* Paris vu Lodron (1586–1653), Äerzbëschof vu Salzbuerg
* Paris Hilton (* 1981), US-amerikanescht Gesellschafts-Meedchen an Hotelsierwin
* Paris Jackson (* 1998), Duechter vum Pop-Sänger Michael Jackson
* Paris Pişmiş (1911–1999), tierkesch-armeenesch Astronomin
1 Night in Paris

**1 Night in Paris** ass e Pornofilm vum Rick Salomon, deen de 15. Juni 2004 erauskoum, awer 2001 am Hotel Bellagio zu Las Vegas gedréint gouf.

E gouf am Ufank iwwer Internet als Download verkaaft a koum duerno op DVD eraus. En huet sech séier zu engem vun de bekanntste pornographesche Filmer entwéckelt a gouf 2006 och am Fernsee am Erotikprogramm vu Premiere gewisen.

## Ëm wat geet et am Film?
Et war ursprénglech e private Film deen net sollt verëffentlecht ginn an deen d'Paris Hilton zesumme mat hirem deemolege Frënd Rick Salomon beim Geschlechtsverkéier a géigesäitegem Oralverkéier weist. Bis op e Grapp voll Zeenen ass alles mat "Nuechtsiicht" gefilmt.

E puer Zeene si spéider dacks parodéiert ginn, dorënner déi wärend där d'Paris Hilton op eemol d'Bett verléisst, fir bei hiren Handy ze goen dee schellt.

## Triviales
Wéi d'Paris Hilton no der Verëffentlechung ausgesot huet, si hätt net gewosst wat se gemaach hätt wéi se gefilmt gouf, gouf se vum Rick Salomon verklot wéinst Diffamatioun. D'Hilton huet dunn de Salomon op Schuedensersaz verklot a krut eng Entschiedegung vu 400.000 US-Dollar an eng weider Bedeelegung un de Profitter zougesprach.

D'Hilton huet duerch déi ganz Medienopmierksamkeet och bei den Aschaltquote vun hirer Reality Soap The Simple Life profitéiert, déi doropshin an d'Luucht goungen.

## Gielercher
* 2005: dräi AVN Awards an de Kategorië *Best Selling Title of the Year*, *Best Renting Title of the Year* a *Best Overall Marketing Campaign*
* 2008: F. A. M. E. Award an der Kategorie *Favorite Celebrity Sex Tape*

## Um Spaweck
* De Film an der Internet Movie Database
Gronn

**Gronn** bezeechent follgend Begrëffer oder kënnt dra vir:

* E Quartier vun der Stad Lëtzebuerg: De Gronn, an déi fréier Gemeng Rollengergronn
**Par Analogie de fréiere Prisong vu Lëtzebuerg: *E sëtzt am Gronn* gouf gesot fir een deen do am Prisong souz.
* Quartieren/Flouernimm vun der Stad Rëmeleng: Laangegronn a Welteschgronn,
* e Quartier/Flouernumm vun der Stad Déifferdeng: Héisengergronn,
* eng fréier Uertschaft an der Gemeng Nidderaanwen: Fransousegronn,
* Flouernimm zu Fëschbech: *Schiechtegronn, Lëtzebuegergronn, Laangegronn.*
* eng Uertschaft an de Gemengen Heischent an Esch-Sauer: Heischtergronn,
* en norwegesche Gittarist: Rune Grønn,
* en norwegesche Schileefer: Egil Grønn,
* eng norwegesch Politikerin: Karen Grønn-Hagen.
Paris Hilton

D**'Paris Whitney Hilton**, gebuer de 17. Februar 1981 zu New York City, ass als Model, Moudendesignerin, Schauspillerin a Sängerin aktiv. Si ass eng Urenkelin vum Conrad Hilton, dem Grënner vun Hilton Hotels & Resorts.

Wéinst hirem aparte Liewensstil an hire provokanten Optrëtter zitt si bewosst den Intressi vun de Medien op sech fir sech sou erfollegräich selwer ze vermaarten. Si ass domat e Beispill vun engem Stärchen, dat bekannt gouf net wéinst sengem Talent oder Aarbecht, mä just wéinst sengem Räichtum a kontroverséierten Extravaganzen.

Opgefall ass se 2003 an engem private Sexvideo (*[[1 Night in Paris]]*), wat d'Aschaltquot vun hirer grad ugefaangener Fernseeserie The Simple Life op ee Coup verbessert huet. 2005 krut se no e puer méi klengen Niewerollen eng éischt richteg Roll am Horrorfilm House of Wax. 

2006 huet se mat där aus dem Museksalbum *Paris* ausgekoppelter Single "Stars Are Blind" Erfolleg an den Charts gehat. Enn des Jors war se an allen Zeitungen, wéi se zesumme mam Britney Spears ouni Ënnerwäsch erausgaangen ass. 2007 huet se misse fir 23 Deeg an de Prisong, well se no e puer illegalen Tëschefäll och nach ouni Führerschäi gefuer war. 

2008 huet se ugefaangen hir Reality-Show *My New BFF* ze dréinen. 2010 gouf se mat Kokain erwëscht, koum awer op Kautioun nees fräi.

## Literatur
* Paris Hilton, Merle Ginsberg: *Confessions of an Heiress. A Tongue-in-chic Peek Behind the Pose*. Simon + Schuster Inc., New York 2004, Buchreihe: Fireside Books, ISBN 0-7432-6664-1.
* Merle Ginsberg, Paris Hilton: *Your Heiress Diary: Confess It All to Me*. Simon + Schuster Inc., New York 2005, Buchrei: Fireside Books, ISBN 0-7432-8714-2.
* George Mair: *Paris Hilton: The Naked Truth*. Verlag B&T, 2005, ISBN 1-59609-003-0.

## Um Spaweck

* Offiziell englesch Websäit
* Offiziell däitsch Websäit
ESC

De Begrëff **ESC** bezeechent:
* E Museksconcours: Eurovision Song Contest.
* Eng (privat) franséisch Héich-Handelsschoul: École Supérieure de Commerce.
* D'Ofkierzung fir „European Senior Championships“.
* ESC oder Esc eng Tast op Computertastaturen: Escape-Tast.
Long (Somme)

**Long** ass eng franséisch Gemeng am Departement Somme an der Regioun Hauts-de-France am Dall vun der Somme.

Long ass bekannt duerch seng Torflager déi fréier an de Summerméint exploitéiert goufen. Bis un déi 200 Persounen hunn do um Ofbau geschafft. Vum Truff deen als Brennstoff benotzt gouf, gouf e groussen Deel vun enger thermescher Elektrizitéitszentral benotzt, déi am Ufank vum 20. Joerhonnert gebaut gouf, an eng Leeschtung vu 60 kW hat. D'Zentral déi hautdesdaags net méi benotzt gëtt, ass nach a engem funktiounsfähegen Zoustand.
Ian De Toffoli

De **Ian De Toffoli**, gebuer de 25. Juni 1981 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Auteur an Editeur.

## Liewen
De Ian De Toffoli ass an enger italieenesch-lëtzebuergescher Famill gebuer. No der Primärschoul um Briddel an der Première am Lycée Robert-Schuman huet de Ian De Toffoli zu Paräis Philologie a Konschtgeschicht studéiert. Hie schreift zanter 2004 reegelméisseg am Lëtzebuerger Land. 2012 huet hien de Verlag Hydre Éditions gegrënnt, deen op Theater- a Kuerztexter spezialiséiert ass. Hie lieft ofwiesselnd zu Bréissel an zu Lëtzebuerg.

## Publikatiounen (Auswiel)
* De Toffoli, Ian, 2001. De solitudinis arte, ou, Le nouveau mythe de Narcisse. Ed. des cahiers luxembourgeois, Bereldange, Impr. Centrale, Luxembourg. 142 p.
* De Toffoli, Ian, 2005. Mauvais oeil. Roman. Ed. des cahiers luxembourgeois, Bereldange, Impr. Centrale, Luxembourg. 160 p.
*De Toffoli, I. 2008. Départs. S.l.: [s.n.].
* De Toffoli, Ian, 2009. L'annonce. Première 16.10.2009 à 20 h au Centre des arts pluriels d'Ettelbruck. Mise en scène: Marc Baum. 24 p. Theaterstéck
* De Toffoli, Ian, 2011. La réception du latin et de la culture antique dans l'œuvre de Claude Simon, Pascal Quignard et Jean Sorrente. Thèse de doctorat: Université de Paris IV - Sorbonne.
*De Toffoli, Ian, 2013. L'homme qui ne retrouvait plus son pays. [Suivi de] Microdrames. Hydre Éditions, Bridel.ISBN 978-99959-756-1-6.
*De Toffoli, Ian, 2013. La veille de la représentation = Der Abend vor der Vorstellung.
*De Toffoli, Ian, 2015. La réception du latin et de la culture antique dans l'oeuvre de Claude Simon, Pascal Quignard et Jean Sorrente. Paris: Honoré Champion. ISBN 978-2-7453-2905-9
*De Toffoli, Ian, & Quickert, Anja. 2018. Bridel: Hydre éd. ISBN 978-99959-938-9-4
*De Toffoli, Ian, 2025. Léa et la théorie des systèmes complexes. Actes Sud-Papiers, Au singulier. 288 S. ISBN 978-2-330-20072-5.

## Literatur
* S. 113 in 

## Um Spaweck
* Ian De Toffoli op autorenlexikon.lu
* Ian De Toffoli op hydreditions.eu
Redu

**Redu** ass eng belsch Uertschaft a Sektioun an der Gemeng Libin an der Provënz Lëtzebuerg.

Bis zur belscher Gemengereform vun 1977 war Redu eng eegestänneg Gemeng déi aus den Uertschafte Lesse, Redu a Séchery bestanen huet. Dozou hunn nach follgend Häff a Lieu-dite gehéiert: Bonhé, Boucats, Bracantième, Champs des Fonds, Cortil là-haut, Fougères, Hamaide, Hérin, Hesse al Fosse, Molhan, Moranfosse, a Rot. Déi fréier Gemeng war 1823 gegrënnt ginn, a koum 1839 bei d'Provënz Lëtzebuerg.
 
Redu ass virun allem ënner dem Numm "*Redu, village du livre*" (Duerf vum Buch) bekannt. 1984 gouf am Bicherduerf nom waliseche Modell vun Hay-on-Wye den éischte Bichermaart um Kontinent ofgehalen, deen iwwer den Ouschterweekend 15.000 Visiteuren ugezunn huet. Haut gëtt et zu Redu eng 22 Bicherbutteker. All Joer kommen eng 200.000 Leit op Redu.

Zu Redu steet eng Antennestatioun vun der europäescher Weltraumorganisatioun. Si gehéiert zum ESTRACK, dem Netzwierk vun de Buedemstatioune vun der ESA. Am Nopeschduerf Transinne steet den Euro Space Center, dee Stagen an Aktivitéite proposéiert fir de Weltraum, d'Planéiten an d'Stären z'entdecken.


Fichier:Boekenwinkel_Redu.jpg|Bicherbuttek zu Redu
Fichier:20020401_redu_05.jpg|Bicherfest 2002
Fichier:Redu - Hiver.jpg|Aquarell vun der Marie-Claire Lefébure
Fichier:Estrackredurp.jpg|ESA Earth Station Redu
Fichier:Redu_AEaJPG.jpg|Al Primärschoul
Fichier:Redu_E1aJPG.jpg|Kierch


## Um Spaweck

* Internetsäit vum Bicherduerf Redu
* Offiziell Websäit vun der Gemeng Libin
Pierre Houth

De **Pierre Houth**, gebuer de 26. Oktober 1759 zu Iechternach, an do gestuerwen de 27. Februar 1834, war e lëtzebuergesche Schräiner a Gemengepolitiker.

Hie war de Fils vum Jean Houth an der Elisabeth Schiren. Den 28. Abrëll 1789 hat hie sech mat der Marie Madeleine Montgenast (*sic*) bestuet. Hien huet an der "rue Haut-Ruisseau" (Iewescht Baach) gewunnt.

Hie war Buergermeeschter vun Iechternach vum 2. Abrëll 1797 bis den 8. Januar 1798.
## Kuckt och
*Lëscht vun de Buergermeeschtere vun Iechternach
Dominique Zimmer

Den **Dominique Zimmer**, gebuer de 17. Juli 1753 zu Iechternach, an do gestuerwen de 5. Juli 1825, war e lëtzebuergeschen Händler a Gemengepolitiker.

Hie war de Fils vum Jean Pierre Zimmer an der Marie Madeleine Campill. Hie war bestuet mat der Catherine Funck an huet an der "rue Haut-Ruisseau" (Iewescht Baach), Nr. 434, gewunnt.

Hie war Buergermeeschter vun Iechternach vum 9. Januar 1798 bis den 30. Abrëll 1798, vum 9. Januar 1820 bis de 7. Januar 1821, a vum 2. Januar 1823 bis den 13. Abrëll 1824.
## Kuckt och
*Lëscht vun de Buergermeeschtere vun Iechternach
Guillaume Ernser

De **Guillaume Ernser**, alias **Ernzer**, gebuer den 21. Juli 1773 zu Wolsfeld, a gestuerwen den 20. September 1820 am Alter vu 47 Joer, war e lëtzebuergeschen Händler a Gemengepolitiker.

Hie war de Fils vum Mathias Ernser an der Elisabeth Meyres (Mayers). Hie war mat der Madeleine Leonardy (Leonardi) bestuet an huet an der "rue de Trèves" (d.&nbsp;h. "Hovelek"), Nr. 239, gewunnt.

De G. Ernser war Buergermeeschter vun Iechternach vum 1. Mee 1798 bis den 29. Abrëll 1799 a vum 21. Januar 1818 bis den 9. Mäerz 1819.

De 26. Oktober 1829 hunn d'Veuve Ernser, Proprietär zu Iechternach, an hir groussjäreg Kanner een Deel vun hirem Besëtz ëffentlech versteeë gelooss, an zwar: 1. eng Mielmillen, 2. eng Uelegmillen an eng Seeërei mat engem Wunnhaus an engem Stall, 3. eng Follmille mat engem Wunnhaus, enger Scheier an engem Stall, 4. Gäert, Stécker a Wisen, déi un dës Millen, déi allen dräi no beieneen un der Lauterburer Baach louchen, gestouss hunn, an dann nach e Bësch, deen no dobäi louch, a weider Stécker a Wisen, déi um Gebitt vun der Stad Iechternach situéiert waren. D'Stee war an der Uelegmillen, den Nottär Michel Witry huet sech ëm dat Ganzt gekëmmert.
Nicolas Hout

Den **Nicolas Hout** war Buergermeeschter (président de l'administration municipale) vun Iechternach vum 29. Abrëll1799 (Datum vun der Nominatioun) bis den 30. Oktober 1799.
Chronologie vun der Geschicht vun der Belsch

D**'[[Belsch]]**, als Staat, gëtt et am strenge Sënn gesinn eréischt zanter 1830/31, mä dee Raum, an deem d'Belsch läit, huet mat senge successive politeschen Entitéiten a mat senge verschiddene Bevëlkerungen, eng Vergaangenheet. Dofir gëtt och alles, wat sech virun 1830 an deem Raum ofgespillt huet, als "belsch" Geschicht bezeechent. Hei drënner fannt dir eng chronologesch Lëscht iwwer d'Evenementer an deem Raum vun der Fréigeschicht bis haut (nach net Komplett):

## Fréigeschicht an Antiquitéit
## [[Mëttelalter]]
* Herzogtemer, Grofschaften an aner Entitéiten
* D'Herzoge vu Burgund vereenegen d'Nidderlanden (*pays d'en-bas*) am 14. a 15. Joerhonnert: Burgundesch Nidderlanden
* D'Fürstentümer Léck, Bouillon a Stavelot-Malmedy.
## Nidderlanden
* D'Nidderlanden ënner dem Karel V.
* D'Siwwenzéng Provënzen" (16. Jh.).
* De Broch tëscht Norden a Süden ënner dem Philippe II. vu Spuenien
* Vereenegt Provënzen
* D'südlech Nidderlanden ënner den "Archiducs" Albert an Isabella
* D'südlech Nidderlanden tëscht der spuenescher Linn vun den Habsburger an de Bourbonen 
* D'Spuenesch Nidderlanden (17. Jh.).
* D'südlech Nidderlanden ënner den éisträicheschen Habsburger (1713/15 - 1794/95)
* D'Éisträichesch Nidderlanden.

## Enn vum [[Ancien Régime]]
* D'Brabanter Revolutioun an d'Vereenegt nidderlännesch Staaten (1789-1790);
* De Projet vun engem *Groussherzogtum Belgien* (November 1790);
* D'Lécker Revolutioun;
* D'Franséisch Revolutioun.
*Départements réunis (à la France) ënner dem Directoire, dem Consulat an dem Premier Empire (1794/95 - 1814)

## [[Restauratioun]] an [[Vereenegt Kinnekräich vun den Nidderlanden|Hollännesche Regime]] (1814/15 - 1830)

## [[Belsch Revolutioun]] (1830-1839)

## Belschen Eenheetsstaat
* Industriellen Opschwonk, Sich no enger oder méi Kolonien.

## [[Éischte Weltkrich]]
* Flamepolitik vum däitsche Besatzer.

## [[Sproochesträit]]
* Flämesch Beweegung (19. Jh. ->). 
* Mouvement wallon.

## [[Zweete Weltkrich]]
* D'Belsch tëscht Kollaboratioun, Attentissem a Resistenz.

## [[Question royale]]
## [[Dekolonisatioun]]

## D'Belsch wärend de "gëllene Joren"
* Trente Glorieuses, 1950 - 1980.

## Progressiv Federalisierung vum belsche Staat
## Kuckt och
Zockerwatt

Eng **Zockerwatt** (och **Barbe-à-Papa**) ass eng Schneekerei, déi virun allem op Joermäert, Kiermessen a Braderië verkaf gëtt.

Et handelt sech ëm (dacks gefierften) Kristallzocker, deen an enger Centrifugueuse geschmolt, verflëssegt an zu dënne Fiedem gesponne gëtt. Dës Fiedem ginn op engem Bengelchen opgerullt, wat dann ausgesäit wéi eng Knujel Watt.

De Procedé gouf 1897 vum Zänndokter William Morrison an dem Confiseur John C. Wharton aus Nashville, Tennessee erfonnt. 1904 gouf d'Zockerwatt op der Weltausstellung zu St. Louis, der Louisiana Purchase Exposition, dem Public presentéiert.

## Um Spaweck
* Tara Rijon: The origins of cotton candy
Casino

**Casino** ka bedeiten:
* Casino (och nach *Spillcasino*), eng Plaz wou fir Sue gespillt gëtt
* Casino, eng Geschäftschaîne a Frankräich
* *[[Casino (Film)|Casino]]*, e Film vum Martin Scorsese
* Casino, en Danz op Kuba dee méi spéit a Salsa ëmgedeeft gouf
* *[[Casino (Televisiounsserie|Casino]]*, eng kanadesch Televisiounsserie
* Casino, e Gebai an enger Stad wou Leit sech begéine kënnen, z.&nbsp;B. Biergercasino zu Lëtzebuerg
* Casino, e Privathotel a Restaurant vun engem industrielle Betrib (z.&nbsp;B. Arbedscasino) a *par extension* zu Lëtzebuerg, d'italieenesch Casinoen, kleng Aubergen a Restauranten déi vun der italieenescher Gemeinschaft exploitéiert ginn oder goufen.
* Casino, eng Uertschaft an Australien
* Casino, eng Vëlosekipp.
François Antoine Defer

De **François Antoine Defer**, gebuer am Joer 1735 zu Ensisheim am Elsass, a gestuerwen de 15. Februar 1821 zu Iechternach, war Nottär zu Iechternach.

Den Defer, deem seng Etüd vu 1767 bis 1811 funktionéiert huet, war Buergermeeschter vun Iechternach vum 25. Februar bis den 1. Abrëll 1797 a vum 16. November 1808 bis den 22. November 1813. Hien huet an "Hovelek" gewunnt.

Seng éischt Fra war d'Marie Antoinetta Horman, mat där hie sech de 26. Januar 1762 bestuet hat. Seng zweet Fra war d'Charlotte Genin.

Eng vun de méi kuriéisen Aufgaben, déi den Defer am Laf vu senger Karriär z'erfëllen hat, houng mat dem Napoleon Bonaparte senger Hochzäit, den 1. Abrëll 1810, mat der Prinzessin Marie-Louise vun Éisträich zesummen. De 25. Mäerz 1810 hat den Napoleon nämlech en Dekreet erlooss, no deem sechsdausend Zaldote sech den 22. Abrëll 1810 bestueden an als Hochzäitsgeschenk eng Zomm vu 600 Frang kréie sollten (1200 F zu Paräis). Fir dës Zaldoten auszewielen, waren iwwerall Spezialkommissiounen agesat ginn. Als Buergermeeschter vun Iechternach war den Defer Member vun der Kommissioun vum Kanton Iechternach, an där nieft him nach zwéin aner Iechternacher, de Friddensriichter Müller an de Paschtouer Coner, waren, an dann nach de Buergermeeschter Even vu Beefort an de Paschtouer Schneider vu Rouspert.
## Kuckt och
*Lëscht vun de Buergermeeschtere vun Iechternach

n]]
Prënzbistum Léck

D**'Prënzbistum Léck** war ursprénglech e Bistum, iwwer dat de Bëschof Notger 980 vum Keeser Otto II. vum Hellege Réimeche Räich och déi weltlech Herrschaftsrechter krut. De "weltlechen" Territoire war awer net deckungsgläich mam kierchlechen (*kuckt weider ënnen*).

Dëst Prënzbistum huet eng gewëssen Imunitéit genoss a stoung ënner dem Schutz vum Keeser. Et war de facto en halleft onofhängegt Land, dat bis zu der Lécker Revolutioun, 1789-1793, bestanen huet.

Vum 16. Joerhonnert u bis zu sengem Enn war d'Prënzbistum Léck Deel vum Nidderrhäin-Westfälesche Krees.

Duerno gouf et nees en 'normaalt' Bistum.

### Bistum vs. Prënzbistum
D'Fürstentum (Principautéit) selwer war ëmmer nëmmen een Deel vum Bistum. An anere Wierder: de Bëschof war iwwerall Bëschof a sengem Bistum, mä "Prënzbëschof" war hien nëmmen a senger Principautéit. Baaschtnech z.&nbsp;B. war am Bistum Léck, awer am Herzogtum Lëtzebuerg. Dat selwecht gëllt fir La Roche, Saint-Hubert, Houffalize, Sankt Väit... Bouillon, dat an engem eegenen Herzogtum louch, war och Deel vum Bistum Léck, mä eeben net vum Prënzbistum.

## Literatur
* Jean Lejeune, *La principauté de Liège* ; Léck (Eugène Wahle éditeur), 3. Oplo, 1980; 232 Säiten (ill., Kaarte, Bibliogr.). ISBN 2-87011-058-8 . Déi 2 éischt Oploen datéiere vun 1948 an 1949.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Bëscheef a Prënzbëscheef vu Léck
* Bistum Léck
* Bonnes villes liégeoises
* Lécker Revolutioun
* Guerre de la vache

## Um Spaweck
Chrzanów

**Chrzanów** ass eng Stad an der Woiwodschaft Małopolskie a Polen. Se huet .

## Um Spaweck

* Offiziell Homepage vu Chrzanów
Riserad

E **Riserad** ass eng Kiermesattraktioun. Et ass e grousst Rad, dat sech ëm eng horizontal Achs dréint, a wouru Stillercher, Gondelen oder Kabinne festgemaach sinn, an déi d'Leit sech kënne sëtzen.

Op Englesch heescht et *Ferris wheel* no sengem Erfinder, dem George Washington Gale Ferris, Jr..

Et gëtt och Riserieder, déi permanent installéiert sinn, wourënner:
* dat 64,8 Meter héicht Riserad am Wiener Prater;
* d*'[[London Eye]]*, fréier och *Millennium Wheel* genannt, mat enger Héicht vun 132 ½ Meter. 
* d'Riserad vu Nanchang am Riverside Park. Et ass 160,90 Meter héich, mat engem Duerchmiesser vun 153,90 Meter.

## Biller

Fichier:The Ferris Wheel — Official Views Of The World's Columbian Exposition — 91 (cropped).jpg|Dat éischt Riserad vun der Welt, op der Weltausstellung zu Chicago, 1893
Fichier:Brisbane_Ferris_Wheel.jpg|D'Riserad zu Brisbane
Fichier:Wfa042.jpg|E Riserad an Ontario, 1923
Fichier:La Grande Roue, Walibi World, The Netherlands.JPG|Riserad am *Walibi World*
Fichier:Roue De Paris (Geleen).jpg|*[[Roue de Paris]]*, 2005 zu Geleen
Fichier:4205 - Thun - Mühleplatz am Innere Aare viewed from Rathausbrück.JPG|E Riserad zu Thun
Fichier:Picswiss BS-55-53.jpg|Ee beliicht Riserad
Fichier:Miramar Entertainment Park in the evening.jpg|Taiwan
Fichier:The London Eye at dusk.jpg|D'London Eye
Fichier:Grona lund ferris wheel.jpg|Schweden, 1965
Fichier:Ferris Wheel of Odaiba.jpg|Tokio
Fichier:Ferris wheel Nice Dec 2008 a.jpg|Nice
Fichier:Allgaeu-Skyline-Park Riesenrad-1.jpg|Riserad am Allgäu-Skyline-Park zu Bad Wörishofen, reflektéiert
Fichier:Champs Elysees Grande Roue p1040793.jpg|Op der Paräisser Place de la Concorde um Enn vun de Champs-Élysées
Fichier:StarOfNanchang20070718.jpg|Nanchang, China
Fichier:Riesenrad auf dem Fruehlingsfest in Muenchen.JPG|München


## Déi gréisst Riserieder

## Um Spaweck
Natur&ëmwelt

**natur&ëmwelt** ass eng lëtzebuergesch ASBL, déi sech fir de Schutz vun der Natur an der Ëmwelt am Allgemengen asetzt.

De Veräin, dee säi Sëtz am Haus vun der Natur op der Kockelscheier huet, gouf 2012 gegrënnt. *natur&ëmwelt* gëtt d'Zäitschrëft regulus natur&ëmwelt eraus.

President vun *natur&ëmwelt* ass zanter dem 19. Mäerz 2013 de Roby Biwer; säi Virgänger, de Frantz Charles Muller, ass elo Éierepresident.

## Ziler vum Veräin
D'Haaptziler vum Veräin sinn:

## Historique
Am Laf vun 2010 hate sech d'Natura, d'Lëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga an d'Associatioun D'Haus vun der Natur, mat der Ënnerstëtzung vun der Stëftung Hëllef fir d'Natur, informell ënner dem Numm *natur&ëmwelt* zesummegeschloss. Déi 'nei' Organisatioun gouf ufanks September 2010 der Ëffentlechkeet virgestallt. natur&ëmwelt a.s.b.l. gouf de 7. Februar 2012 offiziell gegrënnt.

Den 13. Juli 2012 hunn d'Natura, d'Lëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga (LNVL) an d'Associatioun D'Haus vun der Natur mat natur&ëmwelt fusionéiert an hunn also vun do un net méi als eegestänneg Organisatioune bestanen.

D'Zäitschrëft regulus natur&ëmwelt ass zanter September 2010 ënner dem Logo vun natur&ëmwelt erauskomm. Verantwortlech fir d'Publikatioun war awer, bis am Juli 2012, d'Lëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga.

2023 krut natur&ëmwelt asbl d'utilité publique zouerkannt. 

## Presidenten
* Frantz Charles Muller (2012-2013)
* Roby Biwer (2013-)

## Literatur
* natur&ëmwelt a.s.b.l. (Ed.), 2020. E Bléck an eis Natur vun A-Z. 1. Oplo. Éditions Guy Binsfeld. ISBN 978-2-9199511-3-0. (Presentatioun op der Säit vum Verlag)

## Kuckt och
* Stëftung Hëllef fir d'Natur
* Mouvement écologique
* Société des naturalistes luxembourgeois
* Vull vum Joer
* Wantervullenzielung

## Um Spaweck
* Websäit vun natur&ëmwelt 
* Regulus no 5/2010
Alslawesch

**Alslawesch**, oder **Alkiercheslawesch**, **Albulgaresch**, **[[Liturgie|Liturgesch]] Slawesch** (alsl.: **словѣ́ньскъ ѩзы́къ**) war déi éischt slawesch Sprooch, déi schrëftlech festgesat gouf. Si war am Mëttelalter och en allgemengt Kommunikatiounsmëttel vun de slawesche Vëlker, well deemools gouf et nach net sou vill Ënnerscheeder tëscht de verschiddene slawesche Sproochen. Déi hu sech eréischt méi spéit erauskristalliséiert. Am Allgemengen ass déi alslawesch Sprooch d'Basis vun alle slawesche Sprooche vun haut. Si ass net mam Kiercheslaweschen ze verwiesselen, obscho se bal identesch sinn. Déi Sprooch gouf nämlech spéider op der Basis vum Alslaweschen entwéckelt.
Haus vun der Natur (Homonymie)

**Haus vun der Natur** ass den Numm vun:
* dem Naturschutzzenter Haus vun der Natur op der Kockelscheier
* der fréierer Associatioun D'Haus vun der Natur, déi vun 1994 bis 2012 d'Haus mam selwechten Numm geréiert huet. De Veräin huet den 13. Juli 2012 mat natur&ëmwelt fusionéiert.
Leeferspill

D**'Leeferspill** ass eng Erëffnung vum Schachspill. Se zielt zu den Oppene Spiller an ass an den ECO-Coden ënner de Schlësselen C23 an C24 klassifizéiert.

D'Leeferspill fänkt mat de follgenden Zich un:

:**1. e4 e5**
:**2. Lc4**

## Varianten
### Berliner Verdeedegung
* 1. e4 e5 2. Lc4 Sf6

#### Urusov-Gambit
* 1. e4 e5 2. Lc4 Sf6 3. d4

### Klassesch Verdeedegung
* 1. e4 e5 2. Lc4 Lc5

### 2.... Sc6
* 1. e4 e5 2. Lc4 Sc6

## Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen
An der Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen ass d'Leeferspill ënner de Schlësselen C23 an C24 klassifizéiert.
* C23: 1. e4 e5 2. Lc4
* C24: 1. e4 e5 2. Lc4 Sf6

## Kuckt och
* Schachnotatioun
Wiener Partie

D**'Wiener Partie** ass eng Erëffnung vum Schachspill. Se zielt zu den oppene Spiller an ass an den ECO-Coden ënner de Schlësselen C25 bis C29 klassifizéiert.

D'Wiener Partie fänkt mat de follgenden Zich un:

:**1. e4 e5**
:**2. Sc3**

## Varianten
### 2.... Sf6
* 1. e4 e5 2. Sc3 Sf6
Wäiss huet dräi Haaptzich:

:3. g3
:3. Lc4
:3. f4 (Wiener Gambit)

Doriwwer eraus ka Schwaarz och dem Amerikanesche Meeschter Ariel Mengarini säin Zuch spillen:

:3. a3 (Mengarini-Erëffnung)

Wäiss kann och 3. Sf3 spillen, wourop d'Partie entweeder an d'Russescht Dräispréngerspill oder no 3.... Sc6 an d'Véierspréngerspill iwwergeet.

#### 3. g3
* 1. e4 e5 2. Sc3 Sf6 3. g3

#### 3. Lc4
* 1. e4 e5 2. Sc3 Sf6 3. Lc4

#### Wiener Gambit
* 1. e4 e5 2. Sc3 Sf6 3. Lc4

#### Mengarini-Erëffnung
* 1. e4 e5 2. Sc3 Sf6 3. a3

### 2.... Sc6
* 1. e4 e5 2. Sc3 Sc6

### 2.... Lc5
* 1. e4 e5 2. Sc3 Lc5

## Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen
An der Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen ass d'Wiener Partie ënner de Schlësselen C25 bis C29 klassifizéiert.
* C25: 1. e4 e5 2. Sc3
* C26: 1. e4 e5 2. Sc3 Sf6
* C27: 1. e4 e5 2. Sc3 Sf6 3. Lc4 Sxe4
* C28: 1. e4 e5 2. Sc3 Sf6 3. Lc4 Sc6
* C29: 1. e4 e5 2. Sc3 Sf6 3. f4 d5

## Literatur
* Gary Lane: *Vienna Game*. Everyman Chess, 2000, ISBN 1-85744-271-7

## Kuckt och
* Schachnotatioun
Cocquerel

**Cocquerel** ass eng franséisch Gemeng am Departement Somme an der Regioun Hauts-de-France am Dall vun der Somme.
Bussus-Bussuel

**Bussus-Bussuel** ass eng franséisch Gemeng am Departement Somme an der Regioun Hauts-de-France.
## Biller

Bussus (4).JPG|D'Märei
Bussus (7).JPG|D'Kapell vun Hémimont.
Bussus (8).JPG|D'Millen déi der Gemeng Bussus-Bussuel gehéiert, mä op der Nopeschgemeng steet.
Bussus-Bussuel (2).jpg|De Monument aux morts.
Yonval

**Yonval** ass eng franséisch Gemeng am Departement Somme an der Regioun Hauts-de-France.

Zanter senger Grënnung den 28. Juli 2020, ass d'Gemeng Member vum Parc naturel régional Baie de Somme - Picardie maritime
Épagne-Épagnette

**Épagne-Épagnette** ass eng franséisch Gemeng am Departement Somme an der Regioun Hauts-de-France am Dall vun der Somme.

## Um Spaweck
Englund-Gambit

D**'Englund-Gambit** ass eng Erëffnung vum Schachspill. Se zielt zu den Zouene Spiller an ass an den ECO-Coden ënner dem Schlëssel A40 klassifizéiert.

D'Englund-Gambit fänkt mat de follgenden Zich un:

:**1. d4 e5**

## Varianten
Wäiss hëlt d'Bauerenaffer am beschten un, och wann aner Zich, wéi zum Beispill en Iwwergang an d'Mëttelgambit mat 2. e4, theoreetesch méiglech sinn. No 2. dxe5 ass d'Haaptfortsetzung 2.... Sc6 3. Sf3, wourop Schwaarz eng Rei Zich ausprobéiert huet:

:3.... De7 (Haaptvariant)
:3.... Sge7 (Zilbermints-Gambit)
:3.... Lc5 (Felbecker-Gambit)
:3.... d6 (Verzögert Hartlaub-Gambit)
:3.... f6 (Verzögert Soller-Gambit)

Doriwwer eraus huet Schwaarz am zweeten Zuch e puer aner Méiglechkeeten:

:2.... d6 (Hartlaub-Gambit)
:2.... f6 (Soller-Gambit)

### Haaptvariant
* 1. d4 e5 2. dxe5 Sc6 3. Sf3 De7

### Zilbermints-Gambit
* 1. d4 e5 2. dxe5 Sc6 3. Sf3 Sge7

### Felbecker-Gambit
* 1. d4 e5 2. dxe5 Sc6 3. Sf3 Lc5

### Verzögert Hartlaub-Gambit
* 1. d4 e5 2. dxe5 Sc6 3. Sf3 d6

### Verzögert Soller-Gambit
* 1. d4 e5 2. dxe5 Sc6 3. Sf3 f6

### Hartlaub-Gambit
* 1. d4 e5 2. dxe5 d6

### Soller-Gambit
* 1. d4 e5 2. dxe5 f6

## Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen
An der Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen ass d'Englund-Gambit ënner dem Schlëssel A40 klassifizéiert.
* A40: 1. d4

## Kuckt och
* Schachnotatioun
Blackmar-Diemer-Gambit

D**'Blackmar-Diemer-Gambit** ass eng Erëffnung vum Schachspill. Se zielt zu den Zouene Spiller an ass an den ECO-Coden ënner dem Schlëssel D00 klassifizéiert.

D'Blackmar-Diemer-Gambit fänkt mat de follgenden Zich un:

:**1. d4 d5**
:**2. e4 dxe4**
:**3. Sc3**

## Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen
An der Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen ass d'Blackmar-Diemer-Gambit ënner dem Schlëssel D00 klassifizéiert.
* D00: 1. d4 d5

## Literatur
* Christoph Scheerer: *The Blackmar-Diemer Gambit: A modern guide to a fascinating chess opening*. Everyman Chess, 2011, ISBN 1-85744-598-8

## Kuckt och
* Schachnotatioun
Provënzialstänn

Kuckt wgl.:
* **[[Provënzialstänn (Ancien Régime)]]** fir d'Provënzialstänn a Frankräich ënner dem Ancien Régime;
* **[[Provënzialstänn (Holland)]]** fir d'Provënzialstänn vun den haitegen Hollännesche Provënzen;
* **[[Provënzialstänn (Vereenegt Provënzen)]]** fir d'Provënzialstänn vun de Vereenegte Provënzen.
Arthur Penn

Den **Arthur Penn**, gebuer de 27. September 1922 zu Philadelphia, a gestuerwen den 28. September 2010 zu New York, war en US-amerikanesche Filmregisseur a -produzent. Hie gouf virun allem bekannt duerch seng Filmer *[[Bonnie and Clyde (film)|Bonnie and Clyde]]* a *[[Little Big Man]]*.

Nodeem de Pen eng Zäitchen Televisiounsfilmer gedréint huet, huet hien 1958 fir säin éischte Spillfilm *[[The Left Handed Gun]]* Regier gefouert; e Western mam Paul Newman an der Haaptroll. Säin nächste Film war iwwer déi blann an daf Helen Keller, *[[The Miracle Worker (1962)|The Miracle Worker]]* (1962). 1959 hat hie schonn Regie beim Theaterstéck mam Theema Regie gefouert. 1965 koum säi Film *[[Mickey One]]* mam Warren Beatty eraus. 1966 huet e *[[The Chase (Film 1966)|The Chase]]* mam Robert Redford gedréint. 1967 koum *Bonnie and Clyde* eraus, 1969 *[[Alice's Restaurant]]* an 1970 *[[Little Big Man]]* mam Dustin Hoffman.

An den 1970er huet den Arthur Penn beim Thriller *[[Night Moves]]* (1975, mam Gene Hackman) a bei der Westernkamméidistéck *[[The Missouri Breaks]]* (1976, mam Jack Nicholson) Regie gefouert.

An den 1980er Jore koumen ë.&nbsp;a. *[[Target (1985)|Target]]* an *[[Dead of Winter]]* no, déi manner Succès haten.

Hie war de Brudder vum Fotograf Irving Penn
## Filmographie
### Kino
* 1958: *[[The Left Handed Gun]]* - Acteuren: Paul Newman, John Dehner 
* 1962: *[[The Miracle Worker (Film 1962)|The Miracle Worker]]* - Acteuren: Anne Bancroft, Victor Jory 
* 1965: *[[Mickey One]]* - Acteuren: Warren Beatty, Alexandra Stewart 
* 1966: *[[The Chase (Film 1966)|The Chase]]* - Acteuren: Marlon Brando, Jane Fonda, Robert Redford 
* 1967: *[[Bonnie and Clyde (Film)|Bonnie and Clyde]]* - Acteuren: Warren Beatty, Faye Dunaway 
* 1969: *[[Alice's Restaurant]]* - Acteuren: Arlo Guthrie, James Broderick 
* 1970: *[[Little Big Man]]* - Acteuren: Dustin Hoffman,Faye Dunaway
* 1975: *[[Night Moves]]* - Acteuren: Gene Hackman, Susan Clark 
* 1976: *[[The Missouri Breaks]]* - Acteuren: Marlon Brando, Jack Nicholson 
* 1981: *[[Four Friends]]* - Acteuren: Craig Wasson, Jodi Thelen 
* 1985: *[[Target (Film 1985)|Target]]* - Acteuren: Gene Hackman, Matt Dillon 
* 1987: *[[Dead of Winter]]* - Acteuren: Mary Steenburgen, Roddy McDowall 
* 1989: *[[Penn & Teller Get Killed]]* - Acteuren: Penn Jillette, Teller

### TV (Auswiel)
* 1996: *Flesh and Blood* - Acteuren: Edmond O'Brien, E.G. Marshall
* 1996: *The Portrait* - Acteuren: Gregory Peck, Lauren Bacall
* 1996: *Inside* - Acteuren: Nigel Hawthorne, Eric Stoltz

## Um Spaweck
Naturschutzzentren zu Lëtzebuerg

Zu Lëtzebuerg gëtt et ëffentlech **Naturschutzzentren**, wouvun 
der fënnef vum Staat an ee vun enger Associatioun gefouert ginn.

## Staatlech Naturschutzzentren
Ziler vun dësen Zentre sinn: 
* D'Informatioun iwwer d'Natur an d'Sensibiliséierung fir den Naturschutz, fir d'Leit aus der Géigend (besonnesch och d'Schoulen), mä och fir d'Touristen
* Ausstellungen, Seminairen a Konferenzen
* Verkaf vu regionale Produkter, z.&nbsp;B. Hunneg, Fleesch- a Mëllechprodukter, Liqueuren, asw.

Déi fënnef staatlech Naturschutzzentre sinn:
* Naturschutzzenter A Wiewesch zu Manternach
* Naturschutzzenter Ellergronn zu Esch-Uelzecht
* Naturschutzzenter Mirador zu Stengefort
* Naturschutzzenter Buerfelt um Buerfelt bei Ënsber
* Naturschutzzenter Biodiversum Camille Gira zu Remerschen (2012)

## Ëffentlech-privaten Naturschutzzenter
D'Haus vun der Natur op der Kockelscheier gëtt vum Veräin natur&ëmwelt gefouert.

D'Ziler vum Zenter si grosso modo déi selwecht wéi déi vun de staatlechen Zentren. Dobäi kënnt d'Koordinatioun vun den Aktivitéite vun den Organisatiounen déi am Haus hire Sëtz hunn.

## Kuckt och
* natur&ëmwelt
* Natura 2000
* Ramsar-Konventioun

## Um Spaweck
* Staatlech Naturschutzzentren (Centres d'accueil) op dem Emweltportal
* Websäit vum Naturschutzzenter Haus vun der Natur
Blanche Weber

D**'Blanche Weber**, gebuer den 1. Mee 1965 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Soziologin.

Si ass zanter 2003 Presidentin vun der Ëmweltschutzorganisatioun Mouvement écologique.

Am Oktober 2020 krut d'Blanche Weber de Vivi-Hommel-Präis iwwerreecht, dat wéinst hierem Engagement fir 'eng méi ekologesch, sozial a gerecht Gesellschaft'.
Georges Charpak

De **Georges Charpak**, gebuer den 1. August 1924 zu Dubrovytsia, a gestuerwen den 29. September 2010 zu Paräis, war e polnesch-franséische Physiker.

1992 krut hien den Nobelpräis an der Kategorie Naturwëssenschafte "fir seng Erfindung an Entwécklung vun Detektoren an der Deelchephysik, a besonnesch d'Villkabel-Proportionalkummer".

## Um Spaweck
* Nobel site
* Georges Charpak
* Georges Charpak U.S. Patents
Blanche Weicherding-Goergen

D**'Blanche Weicherding-Goergen**, gebuer de 24. Februar 1940 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 29. November 2018 am Blannenheem zu Rolleng, ass eng lëtzebuergesch Konschthistorikerin a Restauratorin. Si ass bekannt als Auteur vun enger Rëtsch vu Publikatiounen am Beräich vun der Konschtgeschicht, besonnesch vu Lëtzebuerg.

D'Blanche Weicherding-Goergen ass d'Meedche vum Edmond Goergen.

## Publikatiounen (Auswiel)
* Weicherding-Goergen, B., 1981. *Le cénotaphe de Jean l'Aveugle à la crypte de la Cathédrale.* ons stad Nr. 6, S. 14-15.
* Weicherding-Goergen, B., 1974. *Rindschleiden: monographie de l'église paroissiale.* Imprimerie Saint-Paul, Lëtzebuerg.
* Weicherding-Goergen, B., 1973. *L'église paroissiale de Rindschleiden: guide du visitetur.* Service des monuments historiques. Imprimerie Saint-Paul, Lëtzebuerg.

## Literatur
* Luxemburger Lexikon, zesummegestallt vum Georges Hausemer, 2006. Éditions Guy Binsfeld, 479 S. (Cf. S. 455).

## Um Spaweck
Réti-Erëffnung

D**'Réti-Erëffnung** ass eng Erëffnung vum Schachspill, déi nom Richard Réti benannt ass. Se zielt zu den Zouene Spiller an ass an den ECO-Coden ënner dem Schlëssel A09 klassifizéiert.

D'Réti-Erëffnung fänkt mat de follgenden Zich un:

:**1. Sf3 d5**
:**2. c4**

## Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen
An der Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen ass d'Réti-Erëffnung ënner dem Schlëssel A09 klassifizéiert.
* A09: 1. Sf3 d5 2. c4

## Literatur
* Alexander Delchev: *The Modern Reti. An Anti-Slav-Repertoire*. Chess Stars Publishing, 2012, ISBN 978-954-8782-87-6
* Neil McDonald: *Starting Out: The Réti*. Everyman Chess, 2010, ISBN 1-85744-622-4
* Nigel Davies: *The Dynamic Reti*. Everyman Chess, 2004, ISBN 1-85744-352-7

## Kuckt och
* Schachnotatioun
Oswalt Kolle

Den **Oswalt Kolle**, gebuer den 2. Oktober 1928 zu Kiel, a gestuerwen de 24. September 2010 zu Amsterdam, war en däitsche Journalist, Auteur a Filmproduzent, dee besonnesch am däitschsproochege Raum duerch seng Filmer iwwer Sexuell Opklärung bekannt gouf.

## Filmographie
Oswalt Kolle war Dréibuchauteur vunden Dokumentarfilmer:
* Oswalt Kolle: Das Wunder der Liebe (1968)
* Oswalt Kolle: Das Wunder der Liebe II – Sexuelle Partnerschaft (1968)
* Oswalt Kolle: Deine Frau, das unbekannte Wesen (1969)
* Oswalt Kolle – Zum Beispiel: Ehebruch (1969), och Regisseur
* Oswalt Kolle: Dein Mann, das unbekannte Wesen (1970)
* Oswalt Kolle: Dein Kind, das unbekannte Wesen (1970)
* Oswalt Kolle: Was ist eigentlich Pornografie? (1971), och Regisseur
* Oswalt Kolle: Liebe als Gesellschaftsspiel (1972)
* Oswalt Kolle: Sexreport 2008 – So lieben die Deutschen (2008, ProSieben)

## Iwwer hien
* *Oswalt Kolle – Sex für Deutschland* vum Lutz G. Wetzel. Norddeutscher Rundfunk, 2008

## Um Spaweck
* Dem Oswalt Kolle seng Websäit
* Oswalt Kolle Interview op BR-Alpha mam Jochen Kölsch
Kierch Ruet op der Our

D**'Kierch Ruet op der Our** steet zesumme mat dem Schlass an dem Kierfecht op engem Fielsvirspronk iwwer der Uertschaft Ruet op der Our.

## Geschicht
D'Kierch staamt aus der éischter Hallschent vum 12. Joerhonnert. Vun den eelsten Deeler ass just nach de Chouer erhalen.

Op den Iwwerreschter vun der ursprénglecher Kierch gouf am 13. Joerhonnert eng dräischëffeg Basilika opgeriicht. 1466 gouf d'Kierch nees ëmgebaut, d'hëlze Gespär gouf mat engem Verwëllef ersat. Genee wéi och zu Iechternach goufe gotesch a romanesch Stilelementer an dësem Bau vermëscht.

Am Zweete Weltkrich gouf d'Gebai beschiedegt an 1962 restauréiert.

## Interessant Elementer
* Op der Nordsäit steet tëscht der Kierch an dem Kierfecht e stenge Peschtkräiz aus dem Joer 1632.
* Op der ëstlecher Baussewand ass tëscht der Apsis an dem Haaptchouer de sougenannte *Rueter Männchen* z'erkennen, eng Figur mat kuerzen erhuewenen Äerm.

## Literatur
* Arnoldi, Josef, 1964. Ordenskirche mit Komturei in Roth an der Our, Krs. Bitburg. Heimatkalender für den Kreis Bitburg, S. 148-152.
* Dreesen, Josef, 1986. Die Templer-Johanniterordenskirche in Roth. 37 S. Examensarbeit. Holzthum. [D'Aarbecht gouf 1984 bis 1985 geschriwwen, an 1986 op en Neits iwwerschafft]
* Koltz, Jean-Pierre, 1981. Die Kirche in Roth. Heimat und Mission Jg. 55, n° 4/5: 73-77. Clairefontaine.
* Kyll, Nikolaus, 1966. Zur ältesten Kirche in Roth an der Our. Heimatkalender Kreis Bitburg, p.&nbsp;46-52.
## Um Spaweck
Eiflia illustrata

**Eiflia illustrata** ass eng historesch-geographesch Beschreiwung vun der Äifel, déi vum Georg Bärsch (1778-1866) an dräi Bänn tëscht 1824 an 1855 erausbruecht gouf. D'Wierk baséiert op engem Manuskript mat dem selwechten Titel vum Historiograph Johann Friedrich Schannat (1683-1739), wat dësen am Optrag vum "Fürsterzbischof" vu Prag an de Jore 1738 an 1739 zesumme gestallt huet.

Den ursprénglechen Titel vum éischte Band, dem säin Original am Landeshauptarchiv Koblenz versuergt gëtt, ass:
:*Eiflia illustrata oder geographische und historische Beschreibung der Eifel von Johann Friedrich Schannat. Aus dem Lateinischen Manuskripte übersetzt; mit Anmerkungen und Zusätzen bereichert, nebst vielen Abbildungen von Alterthümern, Sigillen und Wappen, hrsg. von Georg Bärsch. Köln am Rhein gedruckt und zu haben bei Johann Peter Bachem. 1824.*

D'Eiflia illustrata ass déi éischt ëmfassend Duerstellung vun der Geschicht vun der Äifel, hiren Härenhaiser, Kléischter, Stied an Dierfer an e fréit Beispill vun enger systematescher Geschichtsschreiwung.

Dobäi enthält dat Wierk eng sëlleg Informatiounen iwwer Lëtzebuerger Uertschaften, déi no bei der Däitscher Grenz leien, z.&nbsp;B. Bëttel, Biwels, Eesbech, Stolzebuerg, Veianen ...

## Literatur
* Eiflia Illustrata Band 1.1 by Googlebooks
* Eiflia Illustrata Band 1.2 by Googlebooks
* Eiflia Illustrata Band 2.1 by Googlebooks
* Eiflia Illustrata Band 2.2 by Googlebooks
* Eiflia Illustrata Band 3.1 by Googlebooks
* Eiflia Illustrata Band 3.2 by Googlebooks
Bauler (Neierbuerg)

**Bauler** ass eng Uertsgemeng am Äifelkrees Béibreg-Prüm a Rheinland-Pfalz. Si ass en Deel vun der Verbandsgemeng Südeifel. Bauler läit ëstlech iwwer Biwels direkt op der Grenz. E Fousswee, de *Bauler Steg*, verbënnt déi zwou Uertschafte mateneen. D'Foussgängerbréck zu Biwels erlaabt de Passage iwwer de Stauséi.

## Kuckeswäertes
* Wunnhaus an der Sandbergstrasse 8/9 aus dem Joer 1809
* Filialkierch Sankt Quirinus aus dem Joer 1768
* Bauler Kleeschen, eng fréier Klaus a Lann tëscht Bauler an dem Neischeierhaff
* Westwallbunker
* Holzbréck am Gaytal

## Um Spaweck
* Bauler op der Internetsäit vun der Verbandsgemeng Südeifel
Bauler

**Bauler** ass den Numm vu follgenden Uertschaften:
*Bauler am Landkrees Ahrweiler a Rheinland-Pfalz
*Bauler am Äifelkrees Béibreg-Prüm a Rheinland-Pfalz.

**Bauler** ass e Familljennumm, deen och zu Lëtzebuerg virkënnt. Dës Leit hunn ë.&nbsp;a. deen Numm:
* André Bauler, lëtzebuergesche Politiker
* René Bauler, lëtzebuergesche Foussballspiller