open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
26. August

De **26. [[August]]** ass den 238. Dag vum Joer (239. am Schaltjoer) am Gregorianesche Kalenner.

## Evenementer

*1346: Schluecht vu Crécy: Déi zueleméisseg wäit ënnerleeën Englänner schloen d'Fransousen, well si massiv hir Laangbéi asetzen. Bei dëser Schluecht vum Honnertjärege Krich stierft de Jang de Blannen.
*1789: Frankräich: Deklaratioun vun de Mënschen- a Biergerrechter.
*1830: Belsch: Ufank vun der Belscher Revolutioun.

## Gebuer

Fichier:Guillaume Apollinaire 1914.jpg|Guillaume Apollinaire
Fichier:Peggy, Marseille37.JPG|Peggy Guggenheim
Fichier:Albert Sabin.jpg|Albert Sabin


* 1743: Antoine Lavoisier, franséische Cheemiker.
* 1837: Edmund Weiss, éisträicheschen Astronom.
* 1880: Guillaume Apollinaire, franséische Schrëftsteller.
* 1880: Nicolas Wampach, lëtzebuergesche Schrëftsteller.
* 1885: Jules Romains, franséische Schrëftsteller.
* 1898: Peggy Guggenheim, Konschtsammlerin.
* 1906: Albert Sabin, amerikanesche Virolog, Erfinder vun der Polio-*Schluckimpfung*.
* 1907: Jean Ferrari, lëtzebuergesche Vëlossportler.
* 1921: Joaquín Luis Romero Marchent, spuenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* 1926: Bruno Mattiussi, lëtzebuergesche Boxer.
* 1923: Wolfgang Sawallisch, däitschen Dirigent a Pianist.
* 1927: François Schaack, lëtzebuergesche Politiker.
* 1931: Ann E. Todd, amerikanesch Schauspillerin
* 1942: Kirk Morris, italieenesche Bodybuilder a Schauspiller
* 1948: Jean Stock, franséische Journalist
* 1967: Michael Gove, brittesche konservative Politiker
* 1970: Mark Benecke, däitsche Kriminalbiolog
* 1976: Gaby Keilen, lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* 1977: Max Dauphin, lëtzebuergesche Kënschtler.
* 1977: Eric Grand, lëtzebuergesche Basketballspiller.
* 1980: Chris Pine, US-amerikanesche Schauspiller.

## Gestuerwen
* 1346: Jang de Blannen, Kinnek vu Béimen, an der Schluecht vu Crécy.
* 1850: Louis-Philippe, Kinnek vun de Fransousen.
* 1865: Johann Franz Encke, däitschen Astronom.
* 1890: Carlo Collodi, italieenesche Schrëftsteller a Politiker.
* 1915: René Engelmann, lëtzebuergesche Schrëftsteller.
* 1917: Auguste Ulveling, lëtzebuergeschen Affekot.
* 1920: Charles-Joseph de Gargan, loutrengesche Schmelzhär.
* 1921: Ludwig Thoma, däitsche Schrëftsteller.
* 1931: Edouard Conzemius, lëtzebuergeschen Ethnolog.
* 1932: Jean Mich, lëtzebuergesche Sculpteur.
* 1942: Guido Oppenheim, lëtzebuergesche Moler.
* 1944: Pierre Ponath, lëtzebuergesche Resistenzler.
* 1945: Franz Werfel, éisträichesche Schrëftsteller.
* 1963: Pierre Clemens, lëtzebuergesche Vëlossportler.
* 1974: Charles Lindbergh, US-amerikanesche Pilot.
* 1978: Charles Boyer, franséisch-US-amerikanesche Schauspiller.
* 1980: Tex Avery, amerikaneschen Trickfilm-Regisseur.
* 1983: Albert Gricius, lëtzebuergeschen Auteur.
* 1981: Robert Thill, lëtzebuergesche Journalist an Auteur.
* 2000: Odette Joyeux, franséisch Schauspillerin a Schrëftstellerin.
* 2007: Gaston Thorn, lëtzebuergesche Politiker.
* 2013: Luigi Lucchini, italieeneschen Entreprener.
* 2014: Maria Mauban, franséisch Schauspillerin.
* 2015: Raymond Chirat, franséische Filmhistoriker.
* 2019: Pál Benkő, ungaresche Schachgroussmeeschter.

## Feierdeeg

## Um Spaweck
Kapnometer

E **Kapnometer** ass en Apparat fir verschidde Gaser (et hänkt vum Modell of) an der Ausotemloft ze bestëmmen.

Dat kënnen den ausgeotemte Sauerstoff, de Kuelendioxid, N20 oder Narkosegaser sinn.
Institut national de la statistique et des études économiques

Den **Institut national de la statistique et des études économiques** ass d'nationaalt Institut fir Statistik vu Lëtzebuerg. Den Akronym dofir ass **STATEC**.

## Geschicht
Mam Arrêté grand-ducal vum 25. Juli 1900 gouf eng *Commission permanente de statistique* an d'Liwe geruff, déi en 2. August 1945 duerch den *Office de statistique* ersat gouf. Zu där Zäit gouf och de *Service d'études et de documentation économiques* geschaaft.

De STATEC ass 1962 – deemools als *Service central de la statistique et des études économiques* – duerch d'Fusioun vun den zwou Institutiounen entstanen. En huet de 15. Januar 1963 ugefaange mat schaffen.

Mam Gesetz vum 10. Juli 2011 gouf aus dem *Service central* den *Institut national*.

De STATEC hänkt administrativ vum Wirtschaftsministère of, mä ass wëssenschaftlech onofhängeg an neutral.

## Organisatioun

De STATEC ass a 6 Divisiounen opgedeelt:

* Services généraux
* Statistiques sociales
* Statistiques d'entreprises
* Statistiques macroéconomiques
* Conjoncture et prévisions
* Recherche appliquée

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vum STATEC
* Statistik Portal fir ganz Lëtzebuerg
Roum

**Roum** (*Roma*) ass d'Haaptstad vun Italien. D'Stad huet  a läit um Tiber.

Metaphoresch steet **Roum** och fir d'Réimescht Räich a fir d'Kathoulesch Kierch (Vatikan). 

## Geschicht
## Chronologie
Éischt Siidlungsspueren datéieren d'Wëssenschaftler zeréck op ëm 1000 virun eiser Zäitrechnung. Der Legend no ass Roum am Joer 753 v. Christus vum Romulus gegrënnt ginn, deen der Stad och den Numm gëtt. 

## Roum haut

***Roum*** zielt haut ëm déi 3 Milliounen Awunner, a mat der Agglomeratioun, zu der och de Vatikan zielt, kënnt een op eng Fläch vu ronn 1.500&nbsp;km2. Roum ass duerch Autobunnsnetzer mat anere groussen italieenesche Stied verbonnen.

## Kuckeswäertes

## Spréchwierder iwwer Roum
* *All Weeër féieren op Roum.*
* *Roum gouf net an engem Dag gebaut.*

## Literaturzitater iwwer Roum
* *Urbs aeterna* (Déi éiweg Stad) Den Albius Tibullus ee vun de grousse Vertrieder vun der réimescher Elegiendichtung a sengem zweete Buch vun den *[[Elegien]]*. Duerno fënnt sech deen Ausdrock beim Ovid: *Fasti* III, 72
* *.. Léiwer hei deen Éischten, wéi zu Roum den Zweeten* Am Plutarch *Vu grousse Griichen a Réimer* steet am "Cäsar 11" den Aussproch vum Julius Cäsar, wéi deen an den Alpen eng aarmséileg Uertschaft gesinn huet, a seng Begleeder gefrot hunn, ob se do och sou e Gestreits géifen opféieren ëm d'Staatsplazen wéi zu Roum.
* *..Eine Welt zwar bist du, o Rom; doch ohne die Liebe wäre die Welt nicht die Welt, wäre denn Rom auch nicht Rom*. De Johann Wolfgang von Goethe a sengen *Römische Elegien*(I.)

## Literatur zum Theema
* Jansen, D. / Poeschel, S.: *Rom*. München, 1990. 
* Gregorovius, F.: *Geschichte der Stadt Rom im Mittelalter vom V. bis XVI. Jahrhundert*. München, 1988. 
* Neumeister, C.: *Das antike Rom. - Ein literarischer Stadtführer*. München, 1991. 
* Coarelli, F.: *Rom. - Ein archäologischer Führer*. Freiburg, 1989.
* Titus Livius: *Ab urbe condita*. Roum, vu 27 v.&nbsp;Chr. un
* Kolb, Frank: *Rom - Geschichte der Stadt in der Antike*. München 1995
* Bombeck, Clemens: *Auch sie haben Rom geprägt. An den Gräbern der Heiligen und Seligen in der Ewigen Stadt*. Verlag Schnell & Steiner, Regensburg 2004

## Kuckt och
* Grënnung vu Roum
* Traité vu Roum

## Um Spaweck

* Wikivoyage: Roum 
* Websäit vun der Stad Roum 
* Modelle vun den antike Gebaier
Dogma

D'Wuert **Dogma** bezeechent:

* e reliéisen oder wëssenschaftleche Grondsaz, deen als onëmstéisslech gëllt: Dogma (Beschloss),
* e filmescht Manifest vum Lars Von Trier: Dogma 95,
* e Film aus dem Joer 1999 mam Ben Affleck an dem Matt Damon: Dogma (Film).

## Kuckt och
* Dogmatik
Faksimile

E **Faksimile** ass eng méiglechst prezis Kopie vun enger Virlag, meeschtens vun enger aler oder wäertvoller Bucheditioun, engem Dokument, wéi z.&nbsp;B. engem Manuskript (lat. *fac* - maach, *simile* - d'selwecht). Dobäi gëtt d'Schrëftbild sou erëmginn, wéi et am Original ass, inklusiv Biller asw., mä och z.&nbsp;B. Schiet um Originaldokument (Flecken, Lächer, asw.).

Et ass z'ënnerscheede vun enger Transskriptioun, wou ee just den Text an engem aneren Dokument wuertwiertlech erëmgëtt.
Et gëtt Verlagen, déi op d'Editioun vu Faksimileë spezialiséiert sinn.

D'Wuert "Fax" ass déi amerikaniséiert Ofkierzung vun der selwechter laténgescher Wuerzel.

Statuen, déi op ëffentleche Plaze stinn, si geleeëntlech Faksimileeën, vun deenen den Original op enger sécherer Plaz steet:
* Véiergëttersteen op Schéimerech
* De *Fiisschen* um Knuedler
* Den Altor vun der Helzerklaus
## Um Spaweck
Missionnaire

E **Missionnaire**, oder **Missionar**, ass e chrëschtleche Geeschtlechen, deen an aner Länner geschéckt gëtt, fir d'Leit do zum Chrëschtentum ze bekéieren.

## Um Spaweck
Willibrordus-Bauveräin

De **Willibrordus-Bauveräin** (fr: *L'Œuvre Saint-Willibrord*) gouf de 25. Dezember 1861 vun Iechternacher Bierger gegrënnt, mam Zil, Suen ze sammele fir d'Iechternacher Basilika, déi deemools just nach eng Ruin war, nees opzeriichten.

Duerch Donen, Kollekten a Manifestatiounen, déi en organiséiert huet, si genuch Fongen zesummekomm, fir den Architekt Antoine Hartmann domat ze chargéieren, d'Basilika nees zu enger Kierch ze maachen.

No hirer Zerstéierung am Zweete Weltkrich, gouf d'Basilika duerch de Lëtzebuerger Staat alt erëm nei opgeriicht. De Willibrordus-Bauveräin huet am ganze Land eng Souscriptioun gemaach, fir d'Ariichtung vun der Basilika z'erméiglechen.

Well d'Basilika hautdesdaags en Nationalmonument ass, iwwerhëlt de Staat hiren Ënnerhalt. De Willibrordus-Bauveräin ass haut eng A.s.b.l., där hir Aufgaben et sinn, d'Sprangpressessioun z'organiséieren an de Willibrord-Kult ze propagéieren.

De Bauveräi publizéiert d'Zäitschrëft *[[Feliciter]]*.

## Literatur
* Spang, Paul (1988): *Die Echternacher und ihre Basilika.* Luxemburg, Sankt-Paulus Druckerei, 167 p. ISBN 2-87963-013-4

## Um Spaweck
* Site vum Willibrordus-Bauveräin
Birobidjan

**Birobidjan** (ru: Биробиджан, yi: ביראָבידזשאן) ass eng russesch Stad an den administrativen Zentrum vum Jiddesche Autonomen Oblast. Se läit tëscht zwéi Flëss, dem Bira an dem Bidjan, no bei der chineesescher Grenz a Sibirien. Si huet ëm déi 75.000 Awunner.

## Geschichtleches

Schonn um Ufank vun der Oktoberrevolutioun hunn d'Bolschewike sech Gedanke gemaach, wéi se déi 5 Millioune Judden, déi déi Zäit an der Sowjetunioun gelieft hunn, a landwirtschaftlech Kolonisatiounsprojete kéinten abauen. Besonnesch an ënnerentwéckelte Regioune vun deem grousse Land wollte se Leit usidelen.

Am Mäerz 1928 huet den Zentralexekutivausschoss vun der Sowjetunioun decidéiert, an der Géigend vum Floss Amur eng jiddesch Kolonie opzeriichten. Moskau ass et natierlech drëm gaangen, hire "jiddesche Problem" ze léisen an an engems d'Sécherung vun der Grenz mat China besser an de Grëff ze kréien. Well an deem Moment war d'Iddi vun engem palestinensesche Juddestaat ëmmer méi akut.

## Literatur zum Theema
* Muhlmann, David: *Territoires de l'exil juif: Crimée, Birobidjan, Argentine*; Paris, 2013, Desclée de Brouwer. 
* Weinberg, Robert: *Birobidshan. Stalins vergessenes Zion*; Frankfurt am Main, 2003, Verlag Neue Kritik, ISBN 3-8015-0367-4

## Um Spaweck

* Birobidjan 1928-1996
Perl (Programméiersprooch)

**Perl** ass eng villfälteg Programméiersprooch a steet fir **Practical Extraction and Reporting Language**.

## Allgemenges
D'Sprooch ass an de Mëtt-Achtzegerjore vum Larry Wall entwéckelt ginn, wéi hie probéiert huet eng Usenet-aarteg Hierarchie vun Dateie fir e Bug-Reporting-System ze schreiwen, wou Awk, eng aner performant Programméiersprooch, einfach net méi duergaangen ass.

## Syntax
D'Syntax berout op praktesche Consideratiounen. Dat heescht am Fong näischt anescht, wéi datt de Larry Wall aus ville verschiddene Programméiersproochen dat bescht zesummegesicht an dunn implementéiert huet. Déi dräi wuel bekanntst Sproochen, déi als Virlag gëlle kënnen, sinn C, Sed an Awk.

## Programmbeispill
De follgende Quelltext ass e Beispill fir en Hello-World-Programm a Perl

```perl
#!/usr/bin/perl

print "Hello, world!\n";
```


## Verbreedung
Perl ass eng vun de meeschtbenotzte Sproochen, déi bei CGI benotzt gëtt, a gëtt dowéinst gär als *Sprooch, déi de Web zesummenhält* betitelt.

## Bicher iwwer Perl
Déi meescht gutt Perl Bicher kommen aus dem O'Reilly-Verlag.
Opzeziele wieren:

* Learning Perl
* Perl Cookbook
* Programming Perl

Méi uwennungsspezifesch, awer och ganz interessant sinn:

* Perl & XML an
* Perl for Web Site Management

## Um Spaweck

* perl.com
* perl.org
* CPAN (Comprehensive Perl Archive Network)
* Perl-Geschicht
Systematik vun de Spannendéieren

D'Klass vun de **Spannendéieren**, *Arachnida*, ass ënnerdeelt an 12 Uerdnungen, 450 Familljen an ongeféier 75 500 Aarten.

*Räich: Déiereräich
*Ënnerräich: Metazoa
*Ënnerofdeelung: Bilateria
*Stammgrupp: Urmënner (Protostomia)
*Iwwerstamm: Häutungsdéieren (Ecdysozoa)
*Stamm: Glidderféisser (Arthropoda)
*Ënnerstamm: Chelicerata (de: Kieferklauenträger)
*Klass: Spannendéieren (Arachnida)

## Ënnerdeelungen

* Uerdnung Skorpiounen (Scorpiones)
**** Famill Bothriuridae Simon, 1880
**** Famill Buthidae C.L. Koch, 1837
**** Famill Caraboctonidae Kraepelin, 1905
**** Famill Chactidae Pocock, 1893
**** Famill Chaerilidae Pocock, 1893
**** Famill Euscorpiidae Laurie, 1896
**** Famill Hemiscorpiidae Pocock, 1893
**** Famill Iuridae Thorell, 1876
**** Famill Microcharmidae Lourenço, 1996
**** Famill Scorpionidae Latreille, 1802
**** Famill Superstitioniidae Stahnke, 1940
**** Famill Vaejovidae Thorell, 1876
* Uerdnung Geisselskorpiounen (Uropygi)
** Ënneruerdnung Zwerggeisselskorpiounen (Schizomida) 
** Ënneruerdnung Thelyphonida
* Uerdnung Pseudoskorpiounen (Pseudoscorpiones)
* Uerdnung Gäisselspannen (Amblypygi)
* Uerdnung Wiefspannen (Araneae)
** Ënneruerdnung Glidderspannen (Mesothelae)
** Ënneruerdnung Echt Wiefspannen (Araneomorphae) ë.&nbsp;a. mat der Aart Zeebrasprangspann
** Ënneruerdnung Vullespannendéieren (Mygalomorphae) 
* Uerdnung Palpelefer (Palpigradi)
*** Iwwerfamill Chthonioidea 
*** Iwwerfamill Neobisioidea 
*** Iwwerfamill Garypoidea 
*** Iwwerfamill Cheiridioidea 
*** Iwwerfamill Feaelloidea 
*** Iwwerfamill Cheliferoidea
* Uerdnung Walzespannen (Solifugae)
**** Famill Melanoblossidae 
**** Famill Eremobatidae 
**** Famill Karschiidae 
**** Famill Gylippidae 
**** Famill Solpugidae
* Uerdnung Wiewerkniecht (Opiliones)
** Ënneruerdnung Cyphopalpatores 
** Ënneruerdnung Palpatores 
* Uerdnung Kapuzespannen (Ricinulei)
* Uerdnung Milben (Acari)
** Ënneruerdnung Actinedida 
** Ënneruerdnung Astigmata ë.&nbsp;a. mat der Aart Krätzdéierchen
** Ënneruerdnung Raubmilben (Gamasida) 
** Ënneruerdnung Holothyrida 
** Ënneruerdnung Zecken (Ixodida) 
** Ënneruerdnung Opilioacarida 
** Ënneruerdnung Hornmilben (Oribatida) 
** Ënneruerdnung Lafmilben (Trombiculidae)

## Um Spaweck
Systematik vun den Insekten

An der **Systematik vun den Insekten** geet et ëm d'Klass Insekta, déi aus 36 Uerdnungen an iwwer enger Millioun Aarte besteet, vun deenen der bis elo 962.500 beschriwwen sinn.
D'Insekte gehéieren hirersäits zum Stamm vun den Arthropoden, dem Ënnerstamm vun den Hexapoda.
Dës Systematik ass eng vun e puer méiglechen; den Opbau ass Géigestand vu wëssenschaftlechen Ausenanersetzungen.

**Klass:** Insekten (*Insecta*)
* Ënnerklass: Buuschteschwänz (*Thysanura*), ë.&nbsp;a. mat de Sëlwerfëschelchen
* Ënnerklass: Fielssprénger (*Archaeognata*)
* Ënnerklass: Fluchinsekten (*Pterygota*)
** Iwweruerdnung Schielmécken (*Ephemeroptera*) 
** Iwweruerdnung Libellen (*Odonata*): kuckt och Systematik vun de Libellen
** Iwweruerdnung (Neuflügler) (*Neoptera*)
*** Uerdnung (Steinfliegen) (*Plecoptera*)
*** Uerdnung (Tarsenspinner) (*Embioptera*)
*** Uerdnung (Grillenschaben) (*Notoptera*)
*** Uerdnung Ouereschléffer (*Dermaptera*)
*** Uerdnung (Fangheuschrecken) (*Mantodea*)
*** Uerdnung Kakerlaken (*Blattodea*)
*** Uerdnung (Termiten) (*Isoptera*)
*** Uerdnung (Gespenstschrecken) (*Phasmida*)
*** Uerdnung (Langfühlerschrecken) (*Ensifera*) ë.&nbsp;a. mat der Heemelmaus
*** Uerdnung (Kurzfühlerschrecken) (*Caelifera*)
*** Uerdnung (Gladiator (Insekt)|Gladiatoren) (*Mantophasmatodea*)
*** Uerdnung Buedemlais (*Zoraptera*)
*** Uerdnung Stëbslais (*Psocoptera*)
*** Uerdnung Déirelais (*Phthiraptera*)
*** Uerdnung (Fransenflügler) (*Thysanoptera*)
*** Uerdnung (Schnabelkerfe) (*Hemiptera*)
**** Ënneruerdnung (Gleichflügler) (*Homoptera*)
**** Ënneruerdnung Wanzen (*Heteroptera*)
*** Uerdnung (Schlammfliegen) (*Megaloptera*)
*** Uerdnung (Kamelhalsfliegen) (*Raphidioptera*)
*** Uerdnung (Netzflügler) (*Planipennia*)
*** Uerdnung Kiewerleken (*Coleoptera*): kuckt och Systematik vun de Kiewerleken
*** Uerdnung (Hautflügler) (*Hymenoptera*)
**** Ënneruerdnung Planzenharespelen (*Symphyta*)
**** Ënneruerdnung Taillenharespelen (*Apocrita*) ë.&nbsp;a. mat der Runn, der Bei, der Harespel an der Seechomes
*** Uerdnung (Köcherfliegen) (*Trichoptera*)
*** Uerdnung Päiperleken (*Lepidoptera*): kuckt och Systematik vun de Päiperleken 
*** Uerdnung Schniewelmécken (*Mecoptera*)
*** Uerdnung Diptera (*de:Zweiflügler*)
**** Ënneruerdnung Mécken (*Nematocera*) ë.&nbsp;a. mat der Famill vun de Mustiken (Culicidae) an de Beelen
**** Ënneruerdnung (Fliegen) (*Brachycera*)
*** Uerdnung Fléi (*Siphonaptera*)

## Um Spaweck
138 v. Chr.

3. Joerhonnert v. Chr. |
**[[2. Joerhonnert v. Chr.]]** |
1. Joerhonnert v. Chr.


140 v. Chr. | 139 v. Chr. | **138 v. Chr.** | 137 v. Chr. | 136 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 138 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
Der Name der Rose

**Der Name der Rose** ass e Film vum Jean-Jacques Annaud aus dem Joer 1986 mam Sean Connery a Christian Slater an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

Mir schreiwen d'Joer 1327 vun eiser Här. No engem mysteriéisen Doudesfall an enger Benediktiner- Abtei sinn d'Pateren iwwerzeegt, datt d'Apokalyps net wäit ewech ass. Well awer e Konzil an der Abtei usteet, wou den Abt (Michael Lonsdale) en Treffen tëscht enger Franziskaner- an enger Delegatioun vum Poopst arrangéiere soll, fir doriwwer ze schwätzen, wéi räich d'Kierch eigentlech däerf sinn, gëtt de Franziskanerpater William vu Baskerville (Sean Connery), erbäigeruff, fir bei der Opklärung vum Doudesfall ze hëllefen, éier den illustre Besuch ukënnt.

Mä ouni datt deen een Doud opgekläert gëtt, stierwen nach eng Partie aner Pateren e mysteriéisen Doud, an de William a säi jonken Noviz Adson vu Melk (Christian Slater) kommen engem Geheimnis vun der Abtei op d'Spur, wat dës léiwer verstoppe géif. Donieft kréie si och nach mat der helleger Inquisitioun ze dinn, a si hunn all Hänn voll ze dinn, fir dës vun der Onschold vu "Ketzer" z'iwwerzeegen.

## Triviales
* Den éischte Choix fir d'Roll vum *William vu Baskerville* war de Michael Caine.
* D'Abtei am Film gouf extra gebaut, well de Jean-Jacques Annaud keng passend fonnt huet.

## Zitater
William vu Baskerville: *Adso, if I knew the answers to everything, I would be teaching theology in Paris.*
* *Adson, wann ech d'Äntwert op alles hätt, géif ech zu Paräis Theologie ënneriichten.*

Jorge de Burgos: *Christ never laughed.*
William vu Baskerville: *Can we be so sure ?*
Jorge de Burgos: *There is nothing in the Scriptures to say that he did.*
William vu Baskerville: *And there's nothing in the Scriptures to say that he did not.*
**Christus huet ni gelaacht. - Kënne mir do sou sécher sinn? - An de Schrëfte steet net, datt Hie gelaacht hätt. - Et steet och näischt an de Schrëften, datt Hien net gelaacht hätt.*

## Kuckt och
* *[[Il nome della rosa]]* - D'Buch vum Umberto Eco.

## Um Spaweck
79 v. Chr.

2. Joerhonnert v. Chr. |
**[[1. Joerhonnert v. Chr.]]** |
1. Joerhonnert


84 v. Chr. | 83 v. Chr. | 82 v. Chr. | 81 v. Chr. | 80 v. Chr. | **79 v. Chr.** | 78 v. Chr. | 77 v. Chr. | 76 v. Chr. | 75 v. Chr. | 74 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 79 v. Chr.*

## Evenementer

* Réimescht Räich: Den Diktator Sulla zitt sech aus der Politik zeréck.
* Réimescht Räich: Konsulat vum Appius Claudius Pulcher a P. Servilius Vatia.

## Konscht a Kultur

* De Sertorius grënnt zu Osca eng Schoul fir d'Kanner vun de spueneschen Notabelen no réimescher Manéier z'erzéien.

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
Ambulancier

En **Ambulancier** ass eng Persoun, déi op enger Ambulanz matfiert an eng entspriechend Ausbildung huet. Zu Lëtzebuerg beschreift *Ambulancier* d'Ausbildung, déi sou eng Persoun huet, sou wéi et zum Beispill an Däitschland mat den Ausbildungen zum *Rettungsassistent*, *Rettungssanitäter* oder *Rettungshelfer* gehale gëtt.

## De Lëtzebuerger Ambulancier

### Ausbildung

Zu Lëtzebuerg ginn d'Ambulanciere vun der Protex an der Croix Rouge vun der Protection Civile ausgebilt. Als Viraussetzung muss een en Éischt-Hëllef-Cours absolvéiert hunn. Fir Stagiairesambulancier muss een op d'mannst 16 Joer hunn, Member an engem *Centre de Secours* sinn, an do reegelméisseg am 2-Wochen-Takt an d'Ambulancierscourse goen. Déi Coursen zéie sech iwwer 2 Joer. Gläichzäiteg geet een eng Kéier am Joer an d'École nationale de la Protection Civile zu Schëmpech. An där Zäit ass ee Stagiaireambulancier an et däerf een als drëtte Mann mat zwéin aneren Ambulanciere matfueren. No zwee Joer däerf een dann den Ambulanciersexame maachen, en Examen, dee sech an e prakteschen, e schrëftlechen an e mëndlechen Deel opdeelt. Wann een dee gepackt huet ass een Ambulancier, et muss een awer weiderhin op d'mannst bei 60&nbsp;% vun de Course matmaachen.

### Befäegungen
En Ambulancier ass u sech en Transportspezialist fir blesséiert oder krank Persounen. Seng Kompetenze si grondsätzlech all Moossnamen, ofgesi vu sougenannten *Actes Medicales*, zu deenen all Medikamentenofgab oder Kierperverletzung zielt. Dat heescht, et ass een net berechtegt, Medikamenter ze ginn, Perfusiounen ze setzen an änleches. Allerdéngs huet en d'Méiglechkeet, eng Sauerstofftherapie ze maachen, well duerch déi d'Geforen nëmmen ënner ondenkbaren Zoustänn real sinn. D'Aufgabe sinn also d'Iwwerwachung, den Transport, d'Betreiung sou wéi einfach liewensrettend Moossname wéi Verbänn uleeën, Beootmung, Häerzdrockmassage, Ofsaugen an Immobilisatioun.
Rettungskorsseli

E **Rettungskorsseli**, dacks och **KED** (vum Hierstellernumm *Kendrick Extrication Device*) genannt, ass e Geschier fir blesséiert Persounen aus Autoen erauszehuelen. 

## Intro
E KED besteet aus engem haarden a steiwe Réckendeel mat Striewen dran, deen op der Bauch- a Kapphéicht eng Läischt huet, déi ee kann ëmklappen. De KED gëtt um Patient festgemaach, zousätzlech gëtt de Kapp mat enger Minerv fixéiert. Wann de KED ugeluecht ass, kann een d'Persoun ouni hir dobäi d'Réck- oder d'Kapppositioun ze veränneren, aus dem Auto hiewen.

Sou hëlleft e KED, Wierbelsaileverletzungen ze verhënneren.

## Info an Opbau
De Rettungskorsseli huet am Bauchberäich dräi getrennt Fixersiounsgurter déi mat de Faarwe Rout, Giel a Blo markéiert sinn. Zousätzlech zu den dräi Gurter ass nach op all Säit hannen am Réck e schwaarze Gurt, dee sech vir tëscht de Bee kräizt an da fixéiert gëtt.

## Biller
Lëscht vun ungaresche Schrëftsteller

Dës **Lëscht vun ungaresche [[Schrëftsteller]]** ass en Deel vun de .

## A
* Endre Ady (1877-1919)
* János Arany (1817-1882)

## B
* Attila Bartis (1968)
* Tamás Benedikty
* Dániel Berzsenyi

## C
* Mihály Csokonai Vitéz
* András Cserna-Szabó (1974) 
 
## D
* György Dalos
* Gábor Devecseri (1917-1971)
* Jenő Dsida (1907-1938)

## E
* Virág Erdős (1968)
* István Eörsi
* Peter Esterházy

## F
* Béla Fehér (1949)
* Milán Füst (1888-1967)

## G
* László Garaczi
* Attila Gerécz (1929-1956)
* Ágnes Gergely (1933)
* Árpád Göncz
* Krisztián Grecsó (1976)

## H
* Gyula Háy (1900-1973)

## I

## J
* Anna Jókai 
* Mór Jókai
* Tamás Jónás (1973)
* Attila József (1905-1937)

## K
* Margit Kaffka
* Zsuzsa Kapecz (1956) 
* György Károly (1953) 
* Ferenc Kazinczy
* Imre Kertész
* Levente Király (1976)
* László Kiss (1976)
* Ottó Kiss (1963)
* György Konrád
* Zoltán Kôrösi
* Deszö Kosztolányi
* István Kovács (1945)

## L

## M
* Sándor Márai
* András Maros (1971)
* György Mikes (1912-1987)
* Ferenc Molnár (1878-1952)
* Ferenc Móra (1879-1934)
* Terézia Mora
* Zsigmond Móricz (1879-1942)

## N
* Péter Nádas
* László Nagy
* Gergely Nagy (1969)
* Ágnes Némes Nagy (1922-1991)

## O
* Istvan Örkeny (1912-1979)

## P
* Lajos Parti Nagy
* Sándor Petöfi
* János Pilinszky

## Q

## R
* Agnes Rapai (1952-

## S
* Sándor Sík (1889-1963)
* András Sütô (1927-2006)
* György Somlyó (1920-2006)
* Zoltán Somlyó (1882-1937)

## T

## U

## V
* Gábor Vaszary (1897-1985)
* László Végel 
* Mihály Vörösmarty (1800-1855)

## W
* Albert Wass (1908-1998)
* Sándor Weöres (1913-1989)

## X

## Y

## Z
* Miklós Zrinyi (1620-1664)

## Um Spaweck
* literatur.hu
Lëscht vun iresche Schrëftsteller

Dës **Lëscht vun iresche [[Schrëftsteller]]** ass en Deel vun de . Hei fannt dir Schrëftsteller, déi sief et an Irland gebuer sinn oder déi iresch Nationalitéit hunn.

## A

*Æ (George William Russell) (1867-1935) 		
*William Allingham (1824-1889)

## B

## C

*Ciaran Carson
*Austin Clarke (1896-1974) 		
*Brian Coffey (1905-1995) 		
*Padric Colum (1881-1972)	

## D

*Thomas Davis (1814-1845) 		
*Denis Devlin (1908-1959)
*John Dillon (1816-1866)
*Charles Gavan Duffy (1816-1903)

## E

*Desmond Egan

## F

*Padraic Fallon
*Samuel Ferguson (1810-1886)

## G

*Patrick Galvin (*1927) 
*Oliver Goldsmith (1730?-1774)

## H

*Michael Hartnet (1944-1999)
*Randolph Healy (*1956)
*Seamus Heaney
*F. R. Higgins (1896-1941)
*Douglas Hyde (1860 - 1949)

## I

*Valentin Iremonger

## J

## K
*Patrick Kavanagh 
*Thomas Kinsella

## L

*Michael Longley

## M

*Máire Mhac an tSaoi (*1922)
*Thomas MacGreevy (1893 - 1967)
*Medbh McGuckian 
*Louis MacNeice (1907-1963)
*Bryant H. McGill (*11.07.1969)
*Derek Mahon 
*James Clarence Mangan (1803-1849)
*Brian Merriman (1747-1805)
*John Montague
*Thomas Moore (1779-1852)
*Paul Muldoon (*1951)

## N

*Eiléan Ní Chuilleanáin (*1942)
*Nuala Ní Dhomhnaill (*1952)

## O

*Máirtín Ó Direáin (1910-1988)
*Mary Devenport O'Neill (1879-1967)
*Seán Ó Ríordáin (1916-1977)
*Eoghan O Tuairisc/Eugene Watters (1919-1982)
*Antóin Ó Raiftearai (Anthony Raftery)

## P

## Q

## R

*Gabriel Rosenstock (*1949)

## S

*Blanaid Salkeld (1880-1959)
*Maurice Scully (*1952)
*Michael Smith (*1942)
*Geoffrey Squires (*1942)
*Jonathan Swift (1667-1745)
*J.M.Synge

## T

## U

## V

## W

*Catherine Walsh (*1964)
*Oscar Wilde (1845-1900)

## X

## Y

*W. B. Yeats (1865-1939)
*Augustus Young (*1943)

## Z
Eurogrupp

Den **Eurogrupp** bezeechent d'informell Reunioun vun de Finanzministere vun der Eurozon, déi politesch Decisiounen, déi den Euro betreffen, sollen ofschwätzen.

## Funktioun
Éier den Traité vu Lissabon den 1. Dezember 2009 a Kraaft getruede war, war den Euro-Grupp just en informelle Grupp ouni juristesch Basis. Am Protokoll 14 vum Traité vu Lissabon steet iwwer den Eurogrupp:

 Artikel 1: D'Ministere vun deene Memberstaaten, deenen hir Wärung den Euro ass, kommen informell zesummen. Sou Reunioune ginn ofgehalen, wann et néideg ass, fir Froen zu de spezifesche Responsabilitéiten ze diskutéieren, déi se zesummen am Bezuch op hir gemeinsam Wärung hunn. D'[Europäesch] Kommissioun ass bei deene Reunioune mat derbäi. D'Europäesch Zentralbank gëtt invitéiert, un deene Reuniounen deelzehuelen, déi preparéiert gi vun de Vertrieder vun de Ministeren aus deene Länner, déi den Euro als Wärung hunn, an déi fir d'Finanzen zoustänneg sinn. 

Artikel 2: D'Ministere vun de Memberstaaten, deenen hir Wärung den Euro ass, wielen e President fir zwee an en halleft Joer mat der Majoritéit vun deene Memberstaaten.


Ausserdeem goufen am neien Traité d'Reegele vum Conseil vun der EU geännert, datt wann den Ecofin-Conseil iwwer Saachen ofstëmmt, déi d'Eurozon betreffen, just déi Länner, déi den Euro hunn (d.&nbsp;h. d'Eurogrupp-Länner), doriwwer ofstëmmen däerfen.

## Presidenten
De Jean-Claude Juncker war vum 1. Januar 2005 bis den 20. Januar 2013 den éischte President vun dësem Grupp. Säi Mandat, dat ufanks op 2 Joer festgeluecht gi war, war am Ganze véiermol verlängert ginn. Den 13. Juli 2020 gouf de Paschal Donohoe President. Den 11. Dezember 2025 gouf de Kyriakos Pierrakakis President.

* Jean-Claude Juncker (2005 bis 2013)
* Jeroen Dijesselbloem (2013 bis 2017)
* Mário Centeno (2017 bis 2020)
* Paschal Donohoe (2020 bis 2025)
* Kyriakos Pierrakakis (zanter 2025)

## Um Spaweck
Eurozon

D**'Eurozon** (och alt *Euroland* oder *Eurolänner* genannt) ëmfaasst déi Memberstaate vun der Europäescher Unioun, déi den Euro (€) als Wärung agefouert hunn. D'Eurozon besteet aus 21 EU-Staaten a gëtt dowéinst och **Euro-21** bezeechent. Dat sinn zur Zäit:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Polen, Rumänien, Schweden, Tschechien an Ungarn si verflicht den Euro anzeféieren, soubal se d'Konvergenzkrittären erfëllt hunn. Dänemark huet en Opt-Out, dat heescht datt d'Land den Euro aféiere kann, mä net muss. Och de fréieren EU-Member, Groussbritannien, hat en Opt-Out.

Fir d'Geldpolitik vun der Eurozon ass d'Europäesch Zentralbank zoustänneg. Zesumme mat den nationalen Zentralbanke vun der Eurozon bilde si den Eurosystem.

## Den Euroraum
Déi 13 Memberstaaten, déi den 1. Mee 2004, respektiv den 1. Januar 2007 an den 1. Juli 2013 der EU bäigetruede sinn, hu keng Méiglechkeet, vu vireran ze refuséieren, den Euro anzeféieren. Si mussen allerdéngs déi néideg Konvergenzkrittären erfëllen, éier se dat kënne maachen.

### D'Euroaféierung mat den [[Euromënzen]] an den [[Eurobilljeeën]] als offiziell Wärung
* den 1. Januar 2002 an den zwielef Staaten d'Belsch, Däitschland, Finnland, Frankräich, Griicheland, Irland, Italien, Lëtzebuerg, Holland, Éisträich, Portugal a Spuenien
* den 1. Januar 2007 a Slowenien
* den 1. Januar 2008 op Malta an Zypern
* den 1. Januar 2009 an der Slowakei
* den 1. Januar 2011 an Estland
* den 1. Januar 2014 a Lettland
* den 1. Januar 2015 a Litauen
* den 1. Januar 2023 a Kroatien
* den 1. Januar 2026 a Bulgarien

## Kuckt och
* Europäesch Zentralbank
* Euro

## Um Spaweck
Quadratkilometer

E **Quadratkilometer** (oder **Kilometer carré**) (km^2) ass eng SI-Eenheet. Et ass eng Mooss fir de Flächeninhalt. E Quadratkilometer entsprécht dem Flächeninhalt vun engem Quadrat mat enger Säitelängt vun engem Kilometer.

E Quadratkilometer sinn:
* 1.000.000 = 10^6 Quadratmeter
* 100.000.000 = 10^8 Quadratdezimeter
* 10.000.000.000 = 10^{10} Quadratzentimeter 
* 1000.000.000.000 = 10^{12} Quadratmillimeter

## Um Spaweck
Elmer Bernstein

Den **Elmer Bernstein**, gebuer de 4. Abrëll 1922 zu New York, a gestuerwen den 18. August 2004 zu Ojai a Kalifornien, war een US-amerikanesche Filmmusekkomponist.

## Liewen

Den Elmer Bernstein huet als Komponist vu Radio-Programmer an Dokumentarfilmer ugefaangen. 1950 ass hien op Hollywood gaangen an huet do Filmmusek geschriwwen.

Am Ganzen huet hien iwwer 200 Stécker geschriwwen. Seng bekanntst Kompositioun dierft d'Titelmelodie vum Western *[[The Magnificent Seven]]* sinn, déi ë.&nbsp;a. och jorelaang an Zigarettereklamme aus den 1970er Joren agesat gouf, fir de Western-Mythos z'ënnermolen.

Hie gouf 14-mol fir den Oscar nominéiert. Hie krut déi Belounung awer nëmmen eng Kéier, dat war 1967 fir de Musical *Thoroughly Modern Millie*.

Mat engem Concert an der Londoner Royal Albert Hall huet en de 14. August 2001 seng 50 Joer als Filmmusekkomponist gefeiert.

Hie war net Famill mam Leonard Bernstein.

## Wierker (Auswiel)

* 1951: *Saturday's Hero*
* 1953: *Cat-Women of the Moon* 
* 1953: *Robot Monster*
* 1955: *The Man with the Golden Arm* 
* 1956: *[[The Ten Commandments (Film 1956)|The Ten Commandments]]* 
* 1957: *The Sweet Smell of Success* 
* 1959: *[[The Miracle (Film 1959)|The Miracle]]*
* 1960: *[[The Magnificent Seven]]* 
* 1962: *To Kill a Mockingbird*
* 1962: *Walk on the Wild Side*
* 1962: *Birdman of Alcatraz* 
* 1963: *[[The Great Escape]]* 
* 1963: *Hud* 
* 1965: *[[The Sons of Katie Elder]]*
* 1965: *[[The Hallelujah Trail]]*
* 1966: *Return Of The Seven* 
* 1968: *[[The Bridge at Remagen]]* 
* 1968: *[[The Scalphunters]]*
* 1969: *[[True Grit (Film 1969)|True Grit]]*
* 1970: *[[Cannon for Cordoba]]*
* 1972: *[[The Magnificent Seven Ride!]]*
* 1974: *Gold*
* 1976: *[[The Shootist]]* - Regie: Don Siegel
* 1978: *National Lampoon's Animal House* 
* 1980: *Airplane!* 
* 1980: *The Blues Brothers *
* 1981: *The Chosen* 
* 1983: *Trading Places* 
* 1984: *Ghostbusters*
* 1985: *Spies like us* 
* 1986: *The Colour of Money* 
* 1989: *My Left Foot* 
* 1990: *The Grifters*
* 1991: *Cape Fear* 
* 1993: *The Age of Innocence*
Gaston Thorn

De **Gaston Egmont Thorn**, gebuer den 3. September 1928 an der Stad, a gestuerwen de 26. August 2007, war e lëtzebuergesche Politiker.

Am zweete Weltkrich gouf hie vum Besatzer verhaft, a war e puer Méint an engem Stroflager internéiert.

Wärend sengem Droitsstudium zu Montpellier, Lausanne a Paräis war hie President vun der Lëtzebuerger Studentennunioun, der UNEL a vun enger internationaler Studentekonferenz, der ISC.

No sengem Studium gouf hien 1955 um Barreau ageschriwwen. 1959 gouf hie fir d'éischt Kéier an d'Chamber gewielt. Tëscht 1961 an 1963 war hien och Schäffe vun der Stad Lëtzebuerg, a vun 1959 bis 1969 Member vum Europäesche Parlament.

Vun 1969 bis 1974 war de Gaston Thorn Ausseminister, Minister fir d'Fonction publique a fir de Sport an der Regierung Werner-Schaus II. 1974 gouf hie selwer Premierminister vun enger Koalitiounsregierung tëscht der Demokratescher Partei (DP) an der Lëtzebuerger Sozialistescher Aarbechterpartei (LSAP), a war och responsabel fir d'Portefeuillen Ausseministère a Sport. 1975 war hien och President vun der 30. Sessioun vun der UNO-Generalversammlung.

No de Wale vun 1979 gouf d'Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei (CSV) Koalitiounspartner vun der DP, de Gaston Thorn huet d'Ressorten Aussebezéiungen, Kooperatioun, Wirtschaft, Mëttelstand a Justiz iwwerholl.

De 6. Januar 1981 gouf de Gaston Thorn President vun der Europäescher Kommissioun, bis Januar 1985.

Duerno war e virun allem an der Privatwirtschaft aktiv: tëscht 1985 an 1999 war e President vum Verwaltungsrot vun der BIL, an tëscht 1987 an 1993 President vun der CLT. Hie war bis 1996 am Verwaltungsrot vu Foyer Finance.

Hien huet sech awer och weider fir d'international Politik intresséiert a war President vum "International European Movement", Member vun der trilateraler Kommissioun an dem Comité Jean Monnet. Hie war och President, spéider Éierepresident, vun der Liberal International, enger Daachorganisatioun vu liberale Parteien.

De Gaston Thorn war mat der lëtzebuergescher Journalistin a Publizistin Liliane Thorn-Petit (1933-2008) bestuet.

## Gielercher

* Grand-Croix vum Ordre de la Couronne () (Promotioun 1971)
* 
* Grand Croix vum Ordre de Dannebrog () (Promotioun 1972)
* Grand-Croix vum Ordre du Lion néerlandais () (Promotioun 1976)

## Literatur
* Roemer, Henri (éd.): *Gaston Thorn: 1920-2007.* Editpress, 2013. 
* Haag, Emil: *Gaston Thorn <sup>*</sup>1928 <sup>†</sup>2007, le new look du style politique* In: *Une réussite originale - Le Luxembourg au fil des siècles* (Ss 500-509); Lëtzebuerg (Éditions Guy Binsfeld), 2011; 576 Säiten (ill.); ISBN 978-2-87954-235-5

## Kuckt och
* Regierung Thorn-Vouel-Berg
* Regierung Werner-Thorn-Flesch
* Demokratesch Partei
## Um Spaweck

* Noruff vun der Europäescher Kommissioun
* Grafried vum Jean-Claude Juncker, den 30. August 2007
1845

## Evenementer

### Europa
* Irland: Ufank vun der Verbreedung vun enger Kränkt bei de Gromperen, déi faul ginn; dës provozéiert eng Hongersnout (bis 1849), bei där eng Millioun Mënschen, 12&nbsp;% vun der Bevëlkerung, erhéngeren. Zwou Milliounen Ire wanderen an där Zäit aus.

### Afrika

### Amerika

#### USA
* 19. Februar: D'Republik Texas gëtt vun den USA annektéiert a gëtt Enn dës Joers 28. Bundesstaat.
* 3. Mäerz: Florida gëtt 27. Bundesstaat vun den USA.
*4. Mäerz: Den Demokrat James K. Polk gëtt als 11. President vun de Vereenegte Staate vereedegt.

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 13. Januar: Félix Tisserand, franséischen Astronom a Mathematiker.
* 26. Januar: Philippe Manternach, lëtzebuergesche Museker an Dirigent.
* 29. Januar: Joseph Beffort, lëtzebuergeschen Typograph, Drécker, Editeur a Libraire.
* 10. Februar: Josef Stübben, däitschen Architekt an Urbanist.
* 22. Februar: Karl Wilhelm Valentiner, däitschen Astronom.
* 23. Februar: Jean-Antoine Injalbert, franséische Sculpteur.
* : Charles Bivort, lëtzebuergeschen Entreprener, Schrëftsteller, Journalist, Constructeur an Erfinder.
* 27. Mäerz: Wilhelm Conrad Röntgen, däitsche Physiker (*Nobelpräis fir Physik 1901*).
* : Arthur Knaff, lëtzebuergeschen Oberleutnant an Telegrapheninspekter.
* 12. Mee: Gabriel Fauré, franséische Komponist.
* 13. Juni: Martin Blum, lëtzebuergesche Paschtouer an Historiker.
* 18. Juni: Alphonse Laveran, franséische Medezinner an Nobelpräisdréier.
* 23. Juni: Antoine Luja, lëtzebuergeschen Architekt.
* 24. Juni: Georges Nagelmackers, belschen Industriellen.
* 21. Juli: Louis Charles Rothermel, lëtzebuergeschen Apdikter.
* 31. Juli; Adolphe Schmit, lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
* 10. August: Aaron Nichols Skinner, US-amerikaneschen Astronom.
* 17. August: Gabriel Lippmann, lëtzebuergesch-franséische Physiker an Nobelpräisdréier.
* 30. Oktober: Antonin Mercié‎, franséische Sculpteur a Moler.
* 11. November: Nicolas Neuens, lëtzebuergesche Paschtouer an Naturheeler.
* : Edouard Hemmer, lëtzebuergeschen Nottär a Politiker.
* 19. Dezember: Henri Joseph Perrotin, franséischen Astronom.
* 30. Dezember: Joseph Rischard, lëtzebuergesche Magistrat, Member vum Staatsrot a Banquier.

## Gestuerwen
* 12. Mee: August Wilhelm Schlegel, däitsche Schrëftsteller, Philolog an Iwwersetzer.
* : Andrew Jackson, 7. President vun den USA.
* 16. Juni: Friedrich Dumoulin, hollännesch-preiseschen Infanteriegenerol.
* : Michel Mousel, Brauereisproprietär.
* 18. Oktober: Jean-Dominique Cassini, franséischen Astronom a Kartograph.

## Um Spaweck
Sauvetage

De **Sauvetage** ass e Service vun der Lëtzebuerger Protection Civile. Vun deene 25 Protex-Zenteren am Land hunn 23 e *Service de Sauvetage*. Hir Aufgab ass grossomodo gesinn den techneschen Aspekt vun der Rettung, ofgesi vum Asaz am Feier, fir dee gréisstendeels d'Pompjeeën zoustänneg sinn.

Dofir hunn déi meescht Zentren (Viraus-)Rëschtween (kuerz och (V)RW) oder Hëllefsleeschtungstankläschween (HTLF). Déi Gefierer sinn z.&nbsp;B. ekipéiert mat:
* engem Spräizer, enger Schéier oder engem *Kombi-Geréit*
* engem Pedalleschneider
* engem Plasmaschneider
* e puer hydraulesch Zylinderen 
* enger oder e puer Motorseeën
* e puer Geschierkëschten
* engem Stroumaggregat
* engem Kompressor
* e puer Hiefkëssen
* engem grousse Ventilator
* Material fir d'Uelegbekämpfung op der Strooss
* Material fir de Stroosseverkéier ofzesécheren 
* Otemschutzgeschier
* Material fir d'Brandbekämpfung
* Rettungs- an Noutfallmaterial (Spineboard, Noutfallrucksak, AED,...)

Verschidden Asazzenteren hunn ausserdeem e Mannschaftstransporter (MTW), e Geschierwon (GW), e Kommandowon (KDW), en Assatzleedwon (ELW) oder e Kranwon (KW).

De Gros vun de Sauvetageasätz sinn Uelegspueren oder Beem ewechmaachen, Persounen aus accidentéierte Gefierer retten, Leit aus Gebaier huelen oder aus hirer dacks mësslecher Situatioun befreien, souwéi den Ambulancieren hëllefen. D'Sauveteure ginn iwwer e Piipser alarméiert.

## Um Spaweck
* Presentatioun vum Sauvetage op 112.lu
1861

## Evenementer

### Europa
* 17. Mäerz: De Vittorio Emanuele II. gëtt Kinnek vun Italien.

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik
### Astronomie
* 30. September: den Heinrich Louis d'Arrest entdeckt d'Galaxie NGC 1.
* : Den däitsch-däneschen Astronom Heinrich Ludwig d'Arrest entdeckt d'Balkespiralgalaxie NGC 109.
* 15. Oktober: De schweedeschen Astronom Per Magnus Herman Schultz entdeckt den Duebelstär NGC 18.

## Gebuer
* : Victor Horta, belsche Jugendstil-Architekt.
* 23. Januar: Henry P. McCain, *Major General* vun der US-Army.
* : Nikolai Dmitrijewitsch Selinski, russesche Cheemiker.
* 17. Februar: Nikolaus Warker, lëtzebuergeschen Erzéier, Seeërchessammler a Schrëftsteller.
* 22. Februar: Zoltán Ambrus, ungaresche Schrëftsteller.
* 29. Mäerz: Charles Hoffmann, lëtzebuergeschen Industriellen a Politiker.
*12. Abrëll: Paul Mayrisch, lëtzebuergeschen Industriellen a Politiker.
* 27. Abrëll: Melchior Bourg-Gemen, lëtzebuergesche Rousenziichter.
* : Rabindranath Tagore, bengaleseschen Auteur a Museker; Literaturnobelpräisdréier.
* 19. Juni: Charles Mullendorff, lëtzebuergeschen Architekt.
* 13. Juli: Maria Ana vu Bragança, Fra vum Wëllem IV. vu Lëtzebuerg.
* 13. Juli: Pierre Thinnes, lëtzebuergesche Geeschtlechen.
* 18. Juli: Lucien Simon, franséische Moler, Zeechner a Lithograph.
* 29. Juli: Georges Ulveling, lëtzebuergeschen Affekot, Distriktskommissär a Regierungskommissär.
* 19. August: Pol Clemen, lëtzebuergeschen Auteur.
* : Georges Ernest Faber, lëtzebuergeschen Naturfuerscher.
* 11. September: Erich von Falkenhayn, däitsche Militär.
* 25. September: Jean Berchem, lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* 30. September: William Wrigley Jr., US-amerikanesche Knätschgummisfabrikant.
* 10. Oktober: Fridtjof Nansen, norwegesche Fuerscher a Friddensnobelpräisdréier.
* 14. Oktober: Joseph Dahlmann, däitsche Jesuittepater an Orientalist.
* 30. Oktober: Antoine Bourdelle, franséische Sculpteur a Moler.
* : Johann Peter Kirsch, lëtzebuergesch-italieenesche Kierchenhistoriker an Archeolog.
*3. November: Joseph Wurth, lëtzebuergeschen Affekot.
* 10. November: Robert Innes, schotteschen Astronom.
* : Georges Méliès, franséische Filmregisseur a -produzent.
* 22. Dezember: Jean Schaack, lëtzebuergesche Schneider an Zeitungsediteur.

## Gestuerwen
* 13. Mäerz: Jean-Baptiste-Henri Funck, lëtzebuergeschen Nottär a Politiker.
* 27. Juni: Louis Servais, lëtzebuergesche Gierwer a Politiker.
* 15. Juli: Mathias Lefort, Iechternacher Postbeamten a Politiker.
* 31. August: Mathias Neumann, lëtzebuergeschen Dokter a Politiker.
* : Louis Fendius, lëtzebuergesche Politiker a Magistrat.

## Um Spaweck
1817

## Evenementer

### Lëtzebuerg
* De Wëllem I. gëtt e Reglement eraus fir a senge Gebidder (Vereenegt Nidderlanden & Groussherzogtum Lëtzebuerg) Lycéeën ze bauen. De Stater Kolléisch, deen tëschent 1603 a 1773 vun de Jesuitte geféiert gi war, duerno vun der jeweileger staatlecher Autoritéit oder vun der Gemeng Lëtzebuerg, gëtt zum Athenäum.
* Am Athenäum gi Franséisch an Hollännesch d'Haaptsproochen; Däitsch ass fakultativ.
* De Kinnek-Groussherzog ernennt de Jean-Georges Willmar zum Gouverneur vum Groussherzogtum.

### Europa

### Afrika

### Amerika

#### USA

#### Südamerika

### Asien

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Welt

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek

## Wëssenschaft an Technik
* De badesche Fierschter Karl Friedrich Drais presentéiert säi Velociped, e Virleefer vum Vëlo.
* D'Raddampschëff "Savannah" fiirt als éischt Dampschëff duerch den Atlantik

## Gebuer
* 11. Januar: Alexandre Moris, lëtzebuergesche Professer a Geolog.
* : Jean Linden, lëtzebuergesche Botaniker.
* 17. Februar: Édouard Thilges, lëtzebuergesche Politiker.
* 17. Februar: Jean Henri Willibrord Gomand, lëtzebuergeschen Zeechner, Graveur a Medailleur.
* 17. Februar: Jean Steichen, lëtzebuergesche Versécherungsverkeefer a Politiker.
* 17. Februar: Wëllem III., Kinnek vun Holland a Groussherzog vu Lëtzebuerg.
* 27. Mäerz: Carl Wilhelm von Nägeli, Schwäizer Botaniker.
* 15. Abrëll: Michel Sopher, Groussrabbiner vu Lëtzebuerg.
* : Jean-Pierre Schmit, lëtzebuergesche Moler.
* : Christian Kauder: lëtzebuergesche Missionnaire.
* 13. Juli: Alphonse Nothomb, belsche Jurist a Politiker.
* 17. Juli: Antoine Hartmann, lëtzebuergeschen Architekt.
* 18. Juli: Joseph Robert Lenné, däitschen Agronom.
* 24. Juli: Adolphe vun Nassau, dee Groussherzog vu Lëtzebuerg gouf.
* 24. Juli: Charles Joseph du Pasquier, franséischen Offizéier a Politiker.
* : Carl Friedrich Zimmermann, däitschen Instrumente-Bauer; Erfinder vum Bandoneon.
* 10. September: Jean-Pierre-Nicolas Beschemont, lëtzebuergeschen Nottär a Politiker.
* 14. September: Theodor Storm, däitsche Schrëftsteller.
* 30. September: Prosper de la Fontaine, lëtzebuergesche Politiker.
* : Nicolas Wies, lëtzebuergesche Geeschtlechen, Professer, Geolog an Auteur. 
* 10. Oktober: Théodore Goerens, lëtzebuergesche Professer.
* 29. Oktober: Antoine Godart, lëtzebuergesche Pedagog.
* 26. Oktober: Jean-Charles Alphand, franséischen Ingenieur.
* 27. November: Pierre Claude, lëtzebuergesche Politiker.
* 30. November: Theodor Mommsen, däitschen Historiker.
*  Victor Séjour, franséischsproochege Schrëftsteller.

## Gestuerwen
* 12. Abrëll: Charles Messier, franséischen Astronom.
* 14. Juli: Madame de Staël, franséisch-Schwäizer Auteurin.
* 18. Juli: Jane Austen, englesch Schrëftstellerin.
* 26. Oktober: Moritz August von Thümmel, däitsche Jurist a Schrëftsteller.

## Um Spaweck
1554

## Evenementer

### Europa
* 11. Juni: D'Stad Lëtzebuerg gëtt duerch e Feier bal ganz zerstéiert.
* 13. August: D'franséisch Arméi ënner der Féierung vum Anne de Montmorency klappt d'keeserlech Arméi zu Renty am Artois.

## Konscht a Kultur
* Ligier Richier, *Sépulcre* vu Saint-Mihiel.
* André Thevet, *Cosmographie de Levant*.

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* Bálint Balassi, ungaresche Schrëftsteller.

## Gestuerwen
* 16. Januar: Christiern Pedersen, däneschen Humanist, Schrëftsteller an Iwwersetzer.

## Um Spaweck
1594

## Evenementer

### Europa

#### Frankräich

* 27. Februar: Den Henri IV. gëtt zu Chartres gekréint, well Reims vun der Ligue besat ass.
* 22. Mäerz: De Kinnek kënnt zu Paräis un.
* 27. Dezember: Mëssgléckt Attentat vum Jean Châtel op den Henri IV.
* 29. Dezember: D'Jesuitte ginn aus Frankräich erausgeheit.
* 30. Dezember: De Jean Châtel gëtt higeriicht.

## Konscht a Kultur

* *La Satire Ménippée*, anonym.
* Claude Le Jeune, *Airs*.
* D'Schlass vu Saint-Germain-en-Laye gëtt vum Louis Métézeau vergréissert.

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* : Jean Guillaume Wiltheim, lëtzebuergeschen Humanist, Geeschtlechen an Historiker.

## Gestuerwen
* 8. Mäerz: Jean Gladt, kathoulesche Geeschtlechen, Benediktinerpater an Abt vun der Iechternacher Abtei.
* 2. Dezember: Gerhard Mercator, flämesch-däitsche Kartograph.

## Um Spaweck
1763

## Evenementer

## Konscht a Kultur

* François-Joachim de Pierre de Bernis, *Les Quatre saisons, ou les Géorgiques françoises, poème*

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* : Johannes Birnbaum, franséische Magistrat a Prefekt vum Département des Forêts.
* 20. Februar: Michel Krips, lëtzebuergesche Mëller a Buergermeeschter zu Diddeleng.
* : Jean-Georges Willmar, Jurist a Gouverneur vu Lëtzebuerg 1817-1831.
* 12. Dezember: Charles Auguste de Tornaco, Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.

## Gestuerwen
* 12. Februar: Pierre de Marivaux, franséische Schrëftsteller.

## Um Spaweck
1776

## Evenementer

### Amerika

#### Nordamerika

* : Virginia adoptéiert eng eege Constitutioun an eng Rechtsdeklaratioun.
* : De Kongress proklaméiert d'Onofhängegkeetserklärung vun de Vereenegte Staate vun Amerika.

#### Südamerika

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

* 24. Januar: E. T. A. Hoffmann, däitsche Schrëftsteller.
* 25. Januar: Joseph Görres, däitsche politesche Publizist.
* : Sophie Germain, franséisch Mathematikerin.
* 28. Juni: Jean François Probst, Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.
* : Amedeo Avogadro, italieenesche Cheemiker a Physiker.
* 13. Oktober: Peter Barlow. brittesche Mathematiker a Physiker.
* 13. Oktober: Friedrich Dumoulin, hollännesch-preiseschen Infanteriegenerol.

## Gestuerwen
* 31. Mäerz: John Bird, britteschen Astronom a Fabrikant vu wëssenschaftlechen Instrumenter.
* 25. August: David Hume, schottesche Philosoph an Historiker.

## Um Spaweck
1747

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 19. Januar: Johann Elert Bode, däitschen Astronom
* 30. Mäerz: Mathias Schou (*Blannen Theis*), lëtzebuergesche Spillmann.
* : Leopold II., réimesch-däitsche Keeser.

## Gestuerwen
* 10. Dezember: André Chevalier, franséische Buchdrécker, Editeur a Libraire.

## Um Spaweck