Fontainebleau

**Fontainebleau** ass eng franséisch Stad an der Île-de-France, am Südweste vum Departement Seine-et-Marne an am Norde vum Gâtinais français. Et ass de Sëtz vun der Ënnerprefektur vum Arrondissement Fontainebleau. 
## Geographie
D'Gemeng läit op enger Héicht vun tëscht 42 an 150 Meter am breeden Dall vun der Seine, un déi s'awer nëmmen op enger Streck vu ronn engem Kilometer am Nordoste stéisst. Et ass déi gréisst Gemeng an der Île-de-France an ass bal komplet vun engem Bësch bedeckt dee sech och nach iwwer d'Nopeschgemengen ewechzitt an eng total Fläch vu 25.000 Hektar huet.

## Hydrographie
Um Gebitt vun der Gemeng vu Fontainebleau, a besonnesch am Bësch selwer, gëtt et en ettlech Suppenen, vun deenen déi gréisst, d'Mare aux Évées, d'Quell vun der eenzeg nennenswäerter Baach, dem *Ru de la Mare aux Évées*, ass.
## Geologie
Fontainebleau an d'Ëmgéigend läit op enger bis zu 50 Meter décker Sandschicht, ënner där eng grouss Waassernapp ass, där hir Quellen an den Nopeschgemengen erauskommen. Iwwer dem Sand si plazeweis Fielsbänken an deenen an der Zäit Steekaulen exploitéiert goufen, déi ënner anerem d'Steng fir d'houfeisefërmeg Éierentrap vum Schlass vu Fontainebleau geliwwert hunn, souwéi ronn 4 Millioune Pavésteng fir d'Paräisser Stroossen.

## Verkéier

D'Gemeng ass iwwer d'Gare Fontainebleau - Avon, déi se sech zanter 1855 op der Eisebunnsstreck Paräis-Marseille mat der Nopeschgemeng Avon deelt, ugeschloss. Et gëtt awer och nach zwou Halten am Bësch vu Fontainebleau, an zwar déi vu Fontainebleau-Forêt an déi vun Thomery, woubäi dës lescht Uertschaft eng Gemeng fir sech ass.

Un de Stroosseverkéier ass s'iwwer e puer Departementstroossen ugeschloss, wovun déi wichtegst d'D606 an d'D607 sinn. Ganz am Weste vun der Gemeng Fontainebleau féiert d'Autobunn A6 déi och en Deel vun der E15 ass vu Paräis iwwer Auxerre, Beaune, Lyon asw. bis an de Midi (*[[Autoroute du Soleil]]*).

Vun 1896 bis 1953 ass zu Fontainebleau en Tram gefuer.

## Bauwierker
 
* D'Schlass vu Fontainebleau
* D'Kierch Saint-Louis
* D'Kapell vu Franchard
* Den Hippodrom vu Fontainebleau, och *Hippodrome de la Solle* genannt, am Norde vun der Uertschaft. 
 
* Den Aqueduc de la Vanne an den Aqueduc du Loing am südlechen Deel vum Bësch vu Fontainebleau mat iwwer 5.000 m Brécken a 6&nbsp;km Tunnellen, an den Aqueduc de la Voulzie op enger Längt vun 1,5&nbsp;km vun deem iwwer dem Buedem awer näischt ze gesinn ass an deem säi Waasser vum *Rocher brûlé* un, wou eng Pompelstatioun ass, vum Aqueduc de la Vanne mat weidergeholl gëtt.
* De bekannten Aussiichtstuerm *[[Tour Denecourt]]*, 1851 op enger Héicht vun 136 Meter am Nordoste vu Fontainebleau gebaut an 1853 vum Keeser Napoleon III. ageweit. 1878 huet en Äerdbiewen deen Tuerm zerstéiert, mä e gouf eppes méi spéit nees opgeriicht.

## Toponymie
Den Numm Fontainebleau ass relativ al. E gëtt fir d'éischt an engem Dokument vum Louis VII. vun 1137 als *fontem Blaihaut* ernimmt. An der Charta vum Louis IX. iwwer d'Grënnung vum *[[Monastère des Maturins]]* gëtt den Numm *Fonteblaudi* ernimmt an am Testament vum selwechte Kinnek ass den Numm *Fons Blaudi* ze fannen. De Jean de Joinville gebraucht an der *Histoire de Saint-Louis* den Numm Fontainebliaut

Am grousse Ganze gouf et mat all de Varianten, Iertemer, Schreiffeeler an Noléissegkeete bis ëm 1794 iwwer honnert verschidden Nimm. Vu spéitstens dem 5. Dezember 1794 un, fënnt een an offiziellen Texter wéi am Moniteur den Numm *Fontainebleau*.

An der Zäit vun der franséischer Revolutioun huet d'Gemeng *Fontaine-la-Montagne* oder *Fontaine-le-Vallon* geheescht..

### Etymologie
Wann et den Etymologen an Historiker nogeet, gëtt et op d'mannst eng hallef Dose méiglech Erklärunge vun deenen der nëmmen e puer hei opgezielt ginn.
 
:D'Erklärung "Fontaine Belle-eau" ass eng spéit a poetesch "Deitung" aus der Renaissance. Och déi, no där ee Juegdhond vum Kinnek, genannt 'Bleau', am Bësch eng frësch Quell entdeckt hätt, ass nëmmen eng Legend.

:Eng méi seriéis Erklärung huet hir Wuerzelen an der Zäit, an där d'Franke sech am Paräisser Baseng breetgemaach hunn. Am 12. Joerhonnert hätt ee gewëssene Bli(h)aud (germ: *Blitwald*) am grousse Bëschmassiv, dee *Forêt de Bière* genannt gouf, ee Landbesëtz mat enger gudder Quell gehat. Déi Quell, déi no hirem Besëtzer genannt gouf (*Fons Bliaudi*), an haut am Englesche Gaart vun der Schlassanlag ass, erkläert den Numm *Fontainebleau*.

 
D'Awunner vu Fontainebleau nenne sech *Bellifontains*, ginn awer och mol als *Fontainebleaudiens* bezeechent. Déi sportlech Leit, déi aus der ganzer Paräisser Géigend am Bësch vu Fontainebleau, wou et grouss a komplizéiert Fielsformatioune gëtt, d'Biergklammen trainéiere kommen, gi *les Bleausards* genannt.

## Historesch Entwécklung

Fontainebleau ass no an no entstanen, well déi franséisch Kinneke mat Virléift do, an der grousser "Forêt de Bière" (haut: "Forêt de Fontainebleau"), op d'Juegd gaange sinn. 1137 gëtt d'Schlass (e klengt Juegdschlass) ënner dem Kinnek Louis VII. fir d'éischt ernimmt. D'Gebitt louch am Parbezierk vun Avon, eng Uertschaft, déi haut direkt u Fontainebleau stéisst. 
D'Uertschaft ass besonnesch bekannt wéinst dem Schlass, dat stänneg aus- an ëmgebaut gouf, an zwar bis an d'19. Joerhonnert (Napoleon III.). Well dat Schlass fir all geschichtlech Period eppes opzeweisen huet, ass et sécher eent vun den interessantste Schlässer a Frankräich, ee reegelrecht Billerbuch vun der franséischer Geschicht. All Kinnek oder Keeser huet do seng Spuer hannerlooss, an den Napoleon Bonaparte huet d'Anlag als "la vraie demeure des rois, la maison des siècles" bezeechent. Wéinstens zwéi Kinneken, de Philippe IV., genannt "le Bel", an de Louis XIII., sinn zu Fontainebleau gebuer a gestuerwen. D'Schlass war ëmmer eng vun de beléiftste Residenze vun der franséischer Monarchie.

An der Zäit vum Kinnek François Ier gouf d'Schlass komplett am Renaissance-Stil zu engem reegelrechte Palais ëmgebaut (vgl.: d'"Galerie François Ier", z.&nbsp;B.), wat ë.&nbsp;a. d'École de Fontainebleau an der Molerei ervirbruecht huet. Bedeitend Kënschtler an Architekten hunn deemools zu Fontainebleau gewierkt: de Rosso, de Bernard Palissy, de Primaticcio, asw. D'Aktivitéiten am Schlass a ronderëm erklären, firwat relativ séier eng Uertschaft do, matzen am Bësch, entstanen ass. D'Parkierch vu Fontainebleau ass net zoufälleg dem hellege Louis geweit.

Fontainebleau, mam wëll-romantesche Bësch a mat der grousser Schlassanlag, awer och mat den Nopeschgemengen a Kënschtlerkolonië Barbizon, Bourron-Marlotte a Milly-la-Forêt, ass zanter dem 19. Joerhonnert eng beléift Destinatioun fir d'Paräisser Bourgeoisie, déi sech de Weekend oder am Congé do erhuele kënnt. Awer och aner Leit, aus aller Welt, si mol op Fontainebleau komm, besonnesch Moler, Schrëftsteller a Museker. Dofir huet d'Uertschaft eng Partie sozio-kulturell Ariichtungen opweises, déi een net onbedéngt a sou enger éischter klenger Stad erwaart: en Theater, de "Conservatoire américain", e Chineesesche Konschtmusée (an engem Deel vum Schlass), een Auktiounshaus, eng Antenn vun den Archives nationales, eng berüümt Reitschoul, de *Centre sportif d'équitation militaire* (CSEM), een Hippodrom an e Reitstadion sou wéi en ettlech privat Reitschoulen, Strukture fir Alpinissem ze praktizéieren (160 verschidde Parcoursen, mat alle Schwieregkeetsgraden!), asw. Eng Parti Paräisser zéie sech am Pensiounsalter op Fontainebleau zeréck. Si fannen do ee räicht soziokulturellt Liewen a sinn nëmmen eng gutt hallef Stonn mam Zuch oder mam Auto vu Paräis ewech.

D'Offizéischschoul *[[École spéciale militaire de Saint-Cyr|École spéciale militaire]]*, déi 1803 vum Éischte Konsul Napoleon Bonaparte gegrënnt gouf, koum d'éischt op Fontainebleau, an e wéineg spéider op Saint-Cyr, ier se an de 70er Joren an de *Camp vu Coëtquidan* zu Guer geplënnert ass.

D**[[École d'application de l'artillerie et du génie]]'', déi [[1794]] zu [[Metz]] duerch d'Zesummeleeë vun der aler kinneklecher Artillerieschoul vu Metz a vun der aler kinneklecher Génieschoul vu [[Mézières]] gegrënnt gi war, gouf kuerz no der Nidderlag vun [[1870]] an dem Verloscht vun [[Elsass-Loutrengen]] (deemno och vun der Festungsstad Metz) fir eng laang Zäit op Fontainebleau verluecht.

De ''[[Bataillon de Joinville]]'', eng militäresch Elitesportseenheet, war vun [[1967]] bis zu senger Opléisung am Joer [[2002]] zu Fontainebleau doheem.

Nom [[Zweete Weltkrich]] goufen zivil a militäresch Ariichtungen, déi am Zesummenhang mam [[Pakt vu Bréissel]], respektiv mam [[Nordatlantikpakt]] a mat der [[NATO]], geschaf gi waren, zu Fontainebleau installéiert. Fir d'Kanner vun de ville friemen Offizéier an Ënneroffizéier gouf dunn och eng ''École internationale'' gegrënnt, déi bis [[1967]] bestanen huet ([[1966]] hat de President [[Charles de Gaulle]] Frankräich aus de Kommandoinstanze vun der NATO erausgeholl, an d'NATO-Ariichtunge sinn all aus Frankräich Richtung [[Belsch]] an [[Holland]] fortgezunn).

De bekannten [[Institut européen d'administration des affaires|INSEAD]], eng Business-Schoul vu Weltrang, ass zu Fontainebleau doheem.

Haut gëtt et zu Fontainebleau nach d**École des sous-officiers de la Gendarmerie nationale*.

Zanter Enn [[1998]] ass de Bëschmassiv vu Fontainebleau (= 17 073 Ha fir de Staatsbësch eleng) als *Réserve de biosphère* vun der [[UNESCO]] klasséiert.

== Grouss politesch an diplomatesch Evenementer ==
* 1540 - [[Edikt vu Fontainebleau (1540)|Edikt vu Fontainebleau]]: Proskriptioun géint d'[[Protestanten]]
* 1541 - [[Traité vu Fontainebleau (1541)|Traité vu Fontainebleau]]: Allianzvertrag vu Frankräich mam [[Christian III. vun Dänemark|Christian III.]], Kinnek vun Dänemark.
* 1554 - [[Edikt vu Fontainebleau (1554)|Edikt vu Fontainebleau]]: En Edikt mat deem den [[Henri II. vu Frankräich|Henri II.]] d'[[Parlament vun der Bretagne]] etabléiert huet.
* 1600 - *Conférence de Fontainebleau*: eng politesch wichteg Debatt tëscht dem [[Jacques Davy du Perron]], Bëschof vun [[Évreux]] a bekéierte [[Jean Calvin|Kalvinist]], an dem [[Hugenotten|Protestant]] [[Philippe Duplessis-Mornay]], an der Zäit vun de sougenannte Reliounskricher. 
* 1611 - [[Traité vu Fontainebleau (1611)|Traité vu Fontainebleau]]: en defensiven Allianzvertrag - fir zéng Joer - tëscht Frankräich a Spuenien. 
* 1631 - [[Traité vu Fontainebleau (1631)|Traité vu Fontainebleau]]: Vertrag tëscht Frankräich an dem [[Maximilian I. vu Bayern]], Chef vun der Kathoulescher Liga am Räich am Kontext vum [[Drëssegjärege Krich]].
* 1685 - [[Edikt vu Fontainebleau (1685)|Edikt vu Fontainebleau]]: Edikt mat deem de Louis XIV. den [[Edikt vun Nantes]] zu Gonschte vun den [[Hugenotten]] (1598) komplett widerruff huet.
* 1762 - *Traité de Fontainebleau*: Vertrag an deem Frankräich de Weste vun der [[Louisiane]] u Spuenien oftrëtt.
* 1785 - [[Traité vu Fontainebleau (1685)|Traité vu Fontainebleau]]: Vertrag tëscht dem Keeser [[Joseph II. (HRR)|Joseph II.]], Herrscher iwwer d'[[Éisträichesch Nidderlanden]], an der [[Republik vun de Siwe Vereenegte Provënzen|Republik vun de Vereenegte Provënzen]]. Dobäi gouf festgehalen, datt d'[[Schelde]] an domat den Zougank zum Hafe vun [[Antwerpen]] géif weider blockéiert bleiwen.
* 1807 - [[Traité vu Fontainebleau (1807)|Traité vu Fontainebleau]]: franséisch-spuenesche Vertrag fir d'Invasioun vu [[Portugal]] z'organiséieren.
* 1814 - [[Traité vu Fontainebleau (1814)|Traité vu Fontainebleau]]: enthält ënner anerem dem Napoléon I. seng éischt Ofdankung ier e sech op d'Insel [[Elba]] zeréckzitt. 
* 1946 - [[Konferenz vu Fontainebleau]]: eng Konferenz, am Summer, tëscht der franséischer Regierung an dem [[Vietminh]], fir eng politesch Léisung an [[Franséisch Indochina|Indochina]] ze fannen. Et gouf awer keen Erfolleg. 
* 1984 (25. a 26. Juni) - [[Europäesche Conseil|Sommet vun den europäesche Staats- a Regierungspresidenten]]: déi europäesch Budgetskris kritt en Enn gesat, an d'Brite kréien e *Rabatt* zougesot. Deemools waren nach nëmmen 10 Länner an der Europäescher Gemeinschaft an de Sommet stoung ënner der Presidentschaft vum [[François Mitterrand]], deen op den nach relativ neie [[Bundeskanzler (Däitschland)|Bundeskanzler]] [[Helmut Kohl]] ziele konnt. Derbäi war och de [[Gaston Thorn]], als President vun der Europäescher Kommissioun.

== Bekannt Perséinlechkeeten, déi mat Fontainebleau verbonne sinn ==

=== Kinneken a Kinniginnen, Keeser a Keeserinnen, Presidenten a soss Staatsmänner oder Politiker ===
* [[Philippe IV. vu Frankräich]], genannt *Philippe le Bel*, Kinnek vun ([[1268]] bis [[1314]])
* [[Thomas Beckett]]
* [[François I. vu Frankräich|François Ier]], deem säi Wopen zimmlech iwwerall am Schlass an am Stadwopen erëmzefannen ass
* [[Karel V. (HRR)|Karel V.]], Keeser vum Hl. réimesche Räich däitscher Natioun
* [[François II. vu Frankräich]], Kinnek vu [[1559]] bis [[1560]]
* [[Henri III. vu Frankräich]], Kinnek vu [[1574]] bis [[1589]]
* [[Henri IV. vu Frankräich|Henri IV.]], no deem ee Bannenhaff vum Schlass benannt ass
* [[Louis XIII. vu Frankräich]], genannt *Louis le Juste*, Kinnek vu [[1610]] bis [[1643]]
* Armand Jean du Plessis, duc de [[Richelieu]]
* [[Christina vu Schweden|Christina]], fréier Kinnigin vu Schweden [si huet hiren *Écuyer* (= *Schildknappe*) a Liebhaber [[Gian Rinaldo Monaldeschi|Monaldeschi]] [[1657]] do ëmbrénge gelooss] 
* [[Péiter de Groussen]], Tsar vu Russland
* [[Louis XIV.]], deen zu Fontainebleau [[1685]] den *Édit de Nantes*, dee säi Grousspapp Henri IV. zu Gonschte vun de [[Hugenotten|Protestanten]] ënnerschriwwen hat, komplett widerruff huet
* [[Louis XV. vu Frankräich|Louis XV.]] an d'[[Madame de Pompadour]]
* [[Louis XVI.]] an d'Kinnigin [[Marie-Antoinette]]
* [[Napoleon Bonaparte]] ([[1769]]–[[1821]]), franséische Keeser vun [[1804]] bis [[1814]] (huet de 6. Abrëll [[1814]] seng (éischt) Ofdankung zu Fontainebleau ënnerschriwwen)
* [[Pius VII.]], Poopst (gouf eng Zäit do vum Napoleon Bonaparte festgesat)
* [[Joséphine de Beauharnais]], éischt Fra vum Napoléon I.
* [[Marie-Louise vun Éisträich]], zweet Fra vum Napoléon I.
* [[Napoleon III. vu Frankräich]], ([[1808]]–[[1873]]), franséische Keeser vun [[1852]] bis [[1870]]
* [[Eugénie de Montijo]], Fra vum Napoléon III.
* [[Georges Clemenceau]]
* [[Leo Trotzki]] (1933-1935 zu Barbizon am Exil)
* [[Katherine Mansfield]], neiseelännesch Schrëftstellerin (ass zu [[Avon]] gestuerwen)
* [[Hirohito]], Keeser vu [[Japan]]
* [[Winston Churchill]], brittesche Staatsmann
* [[Sihanouk]], Kinnek vum [[Kambodja]]
* [[Hồ Chí Minh]], vietnameesesche Revolutionär an zukünftege President (am Kader vun der *Conférence de Fontainebleau* iwwer [[Franséisch Indochina|Indochina]]

=== Moler, Architekten an aner Kënschtler ===

* [[André Le Nôtre|Le Nôtre]] (Gaardebauarchitekt vum Louis XIV)
* [[Théodore Géricault]]
* [[Salvador Dali]]
* [[Edouard Manet]]
* [[Paul Cézanne]]
* [[Théodore Rousseau]]
* [[Rosa Bonheur]]
* [[Alfred Sisley]]
* [[Auguste Renoir]]
* [[Honoré Daumier]]
* [[Jean-Baptiste Camille Corot]]
* [[Gustave Courbet]]
* [[Jean François Millet]] (1814-1875), ee vun de bekanntste Moler vun der *École de Barbizon*
* [[Pierre Gobert]] ([[1622]]–[[1744]]), franséische Moler
* [[Simon Mathurin Lantara]] ([[1729]]–[[1778]]), franséische Moler, zu Fontainebleau gebuer
* [[Alexandre-Gabriel Decamps]] ([[1803]]-[[1860]]), franséische Moler, zu Fontainebleau gestuerwen
* [[Pierre Levassor]] ([[1808]]–[[1870]]), [[Schauspiller]], zu Fontainebleau gebuer
* [[Max Liebermann]], ([[1847]]-[[1935]]), däitsche Moler a Grafiker
* [[Paul Tavernier]] ([[1852]]–[[1943]]), franséische Moler
* [[Guido Oppenheim]] ([[1862]]-[[1942]]), lëtzebuergesche Moler
* [[Yves Alix (artiste)|Yves Alix]] ([[1890]]–[[1969]]), Moler a Graveur, zu Fontainebleau gebuer
* [[Mécislas Golberg]], Intellektuellen an Anarchist, zu Fontainebleau gestuerwen
* [[Pierre Levassor]] ([[1808]]–[[1870]]), [[Schauspiller]], zu Fontainebleau gebuer
* [[Lewis Trondheim]], Zeenarist a BD-Zeechner
* [[Alfred Georges Regner]] ([[1902]]–[[1987]]), Moler a Graveur
* [[Thierry Hellouin de Ménibus]], Moler, zu Fontainebleau gebuer

De [[Bernard Molitor]], ee Konschtschräiner aus der Zäit vum Louis XVI, deen zu [[Betzder]], am [[Herzogtum Lëtzebuerg]], gebuer war a laang zu Paräis gewierkt huet, ass zu Fontainebleau begruewe ginn.

=== Schrëftsteller ===

* [[Agrippa d'Aubigné]]
* [[Jean-Jacques Rousseau]]
* [[Honoré de Balzac]]
* [[Alexandre Dumas]]
* [[Alfred de Musset]]
* [[George Sand]], gebuer Aurore Dupin
* [[Charles Baudelaire]]
* [[Stéphane Mallarmé]] (ass net wäit vu Fontainebleau, zu Valvins, begruewen)
* [[Guy de Maupassant]]
* [[Robert Louis Stevenson]] ([[1850]]-[[1894]]), [[Vereenegt Kinnekräich|brittesche]] Schrëftsteller aus [[Schottland]] 
* [[Émile Zola]]
* [[Marcel Proust]]
* [[Guillaume Apollinaire]]
* [[Paul Valéry]]
* [[Paul Claudel]]
* [[Katherine Mansfield]] (Schrëftstellerin aus [[Neiséiland]]; si ass zu Avon begruewe ginn)
* [[Jean Cocteau]] (hie läit zu Milly-la-Forêt an der *Chapelle aux Simples* begruewen) 


=== Museker ===
* [[Claude Debussy]]
* [[Camille Saint-Saëns]]
* [[Maurice Ravel]]
* [[Django Reinhardt]]

== Literatur ==
* Jean-François Hebert & Thierry Sarmant, *Fontainebleau - Mille ans d'histoire de France*; Paräis (Tallandier), 2013; 447 Säiten. ISBN 979-10-210-0099-5
* Maurice Toesca, *Les grandes heures de Fontainebleau*; Paräis (Sfelt), 1950 [2 spéider Oploe (Albin Michel) 1957 an 1965]; 253 Säiten.
* Yves Carlier, *Fontainebleau en dates et en chiffres*; Paräis (Gisserot), 2005.
* Michel Hermeline & Geneviève Rey (Text) an Anne Testut (Photoen), *Lettres de la forêt: Fontainebleau, abécédaire photographique*; Paräis (Éditions Textuel & Office national des Forêts), 1998; 223 Säiten (ill). ISBN 2-909317-67-6 
* Alexis Durand, *Chronologie des fastes de Fontainebleau (1137-1850)*; Fontainebleau (Maurice Bourges), 1901.
* (Abbé) Pierre Guilbert, *Description historique des chasteau, bourg et forest de Fontainebleau*; 2 Bänn; Paräis (André Cailleau), 1731.
* Eugène Thoison, *Les séjours des rois de France dans le Gâtinais (481-1789)*; Paräis (Picard), 1888.
* René Alleau, *Guide de Fontainebleau mystérieux*; Éditions (Claude) Tchou & éd. Princesse; 1977; 285 Säiten.
* Maurice Deroy, *Étude sur le régime de la forêt de Fontainebleau au moyen âge et jusqu'à la Révolution*; Montereau (Impr. Claverie), 1937; 252 Säiten.
* Fabrice Milochau, *Fontainebleau forêt fantastique...''; La Renaissance du Livre (coll. 'L'Esprit des lieux'), 2000; 142 S. (ill.). ISBN 2-8046-0352-0

## Um Spaweck