open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zheng He

Den **Zheng He** (Chineesesch: 鄭和 / 郑和, Pinyin: Zhèng Hé), gebuer 1371 zu Kunming an der Provënz Yunnan, a gestuerwe 1433 oder 1435, war e chineeseschen Admirol. Hien huet tëscht 1405 an 1433 siwe grouss Expeditioune mat grousse Flotten am Pazifeschen an Indeschen Ozean ënnerholl. Dobäi huet hien net just d'Piraterie erfollegräich bekämpft, mä och d'Mierer bis an Arabien an Ostafrika erfuerscht. Seng Dschunke sollen iwwer 50.000 km zeréckgeluecht hunn.

## Liewen
Den Zheng He gouf wärend der Ming-Dynastie zu Kunyang an der Provënz Yunnan am Süde vu China, an enger muslimescher Famill gebuer. Säi Gebuertsnumm war ***Ma He***. Säi Grousspapp a säi Papp, als fromm Moslem, haten allebéid den Haddsch, d'Pilgerrees op Mekka, ofgeschloss. Am Joer 1382 ass hien als eelefjärege Jong vun de Ming-Truppen gefaange geholl ginn. Am Alter vun 13 Joer gouf hie kastréiert, well de Keeser a seng Nokommen déi eenzeg zeugungsfäeg Männer am Palais duerfte sinn. Den Zheng He koum fir d'éischt als Dénger op den Haff vum Prënz vu Yan, Zhu Di, dee méi spéit als Cheng Zu de *[[Yongle]]* -Keeser (1403–1424) vun der Ming-Dynastie gouf.

Den Zheng He huet sech als aussergewéinlechen Dénger bewisen a gouf an der Krichskonscht an an der Diplomatie ausgebilt.

Wéi de Prënz Zhu Di 1402 Keeser gouf, huet hien den Zheng He als Admirol ernannt an him opgedroen, eng Flott vu Schatzschëffer ze bauen, fir domat den Afloss vu China auszebauen an no der mongolescher Herrschaft nees kënnen als e mächtegt Land opzetrieden. Den Admirol Zheng He war den éischten Eunuch, dee sou eng héich militäresch Positioun a China hat.

D'Berichter iwwer den Doud vum Zheng He si widderspréchlech. Verschidde Quelle soen, hie wier op senger Heemrees am Joer 1433 gestuerwen, anerer soen e wier eréischt no senger Réckrees am Joer 1435  gestuerwen.

## Um Spaweck

* Literatur vun an iwwer den Zheng He am Katalog vun der Däitscher Nationalbibliothéik
* Ulrich Baron: Die Schiffe des Drachen. In: Die Zeit. Nr. 8, 17. Februar 2005, ISSN 0044-2070 (zeit.de – archivéiert Originalversioun) 
* Yu Sen-lun: ''Following in the wake of Zheng He.'' In: *Taipei Times*, 11. Januar 2004 .
Ibn Battūta

Den **Ibn Battūta** (Arabesch: ابن بطّوطة; Zentralatlas-Tamazight: ⵎⵉⵙ ⵏ ⵡⵓⴱⵟⵟⵓⵟ), mat ganzem Numm **ʾAbu ʿAbd Allah Muḥammad Ibn ʿAbd Allah al-Lawātī aṭ-Ṭanjī Ibn Baṭṭūṭa**, gebuer de 24. Februar 1304 zu Tanger am haitege Marokko, a gestuerwen 1368 oder 1377 zu Fès, war e muslimeschen Entdecker, Geograph, Jurist a Schrëftsteller aus dem 14. Joerhonnert. Hien ass virun allem bekannt fir seng wäit Reesen absënns duerch d'islamesch Welt, déi hien a sengem Rapport Rihla festgehalen huet. Seng Reesen hu ronn 30 Joer gedauert an hien huet iwwer 120.000 Kilometer zréckgeluecht – méi wéi all déi aner bekannt Entdecker aus dem Mëttelalter.

## Liewen
Den Ibn Battûta gouf am Joer 1304 zu Tanger am deemolege Meriniden-Kinnekräich (haut Marokko) an enger Berberfamill vu reliéise Juriste gebuer. Hien huet seng éischt grouss Rees am Joer 1325 als Haddsch op Mekka ugefaangen. Amplaz no der Pilgerfaart heemzegoen, huet hie seng Rees weidergefouert an huet esou tëscht 1325 an 1349 e Gebitt erfuerscht, datt vum Räich vun de Wolgabulgaren am Norde bis op Timbuktu am Süden a vun Tanger am Weste bis op Quanzhou am Fären Oste gaangen ass.

## Reesen an Erfarungen
Den Ibn Battûta hat a villen islamesche Räicher eng héich Gonscht bei den Herrscher an de Verwaltungspersounen, a gouf dacks als Jurist oder Emissär engagéiert. Seng Observatiounen enthalen detailléiert Beschreiwungen iwwer déi kulturell, reliéis a gesellschaftlech Gegebenheeten an de Gebidder déi hien besicht huet.
### Reestrajet 1325–1332

### Reestrajet 1332–1346

### Reestrajet 1349–1354

## Rihla
Nodeem hien nees am Marokko ukomm war (et gëtt ugeholl ëm 1354), gouf den Ibn Battûta vum Meriniden-Herrscher Abû ʿInân Fâris gefrot, seng Reesen dokumentéieren ze loossen. Doropshin huet hie seng Erliefnesser dem Geléierten Ibn Juzayy diktéiert, deen doraus de Reesbericht *Tuhfat an-nuzzar fī gharāʾib al-amsār wa-ʿajāʾib al-asfār* („Kaddo fir déi, déi dat Aussergewéinlecht an de Stied an déi wonnerbar Reese wëlle gesinn“) verfaasst huet. Dëst Wierk ass haut ënner dem Kierzel *Rihla* („d'Rees“) bekannt.

Dem Ibn Battûta säi *Rihla* gëtt als eng vun den detailléiertste Quelleschrëften iwwer déi islamesch Welt am 14. Joerhonnert ugesinn. Och wa seng Beschreiwungen net ëmmer konsequent oder objektiv sinn, gëtt säi Wierk wéinst senger geographescher Envergure an dem Abléck an d'Liewe vun där Zäit héich geschätzt.

## No him genannt
Den Ibn Battûta gëtt haut nieft dem Marco Polo als ee vun de bedeitendsten Entdecker vun der Weltgeschicht ugesinn.

Fir un hien z'erënnere gouf de Fluchhafe vun Tanger no him genannt (*Aéroport Tanger – Ibn Battûta*), de Stadion an en Akafszentrum vun Tanger droen och säin Numm.

Och de Moundkrater Ibn Battuta ass no him genannt ginn.

## Um Spaweck

* Dunn, Ross E. *The Adventures of Ibn Battuta: A Muslim Traveler of the 14th Century*. University of California Press, 2005. ISBN 9780520243859.
* Gibb, H.A.R. (transl.). *The Travels of Ibn Battuta, A.D. 1325–1354*. Hakluyt Society, 1958.
* Mackintosh-Smith, Tim. *Travels with a Tangerine: A Journey in the Footnotes of Ibn Battutah*. Picador, 2001. ISBN 9780330371964.
Satyajit Ray

De **Satyajit Ray** (bengalesch সত্যজিত্‍ রায়), gebuer den 2. Mee 1921 zu Kalkutta, an och do gestuerwen den 23. Abrëll 1992, war en indesche Filmregisseur vu bengalesche Filmer. Hien huet en humanistesche, perséinleche Stil entwéckelt, dee vum Neorealismus vum franséischen an italieenesche Kino inspiréiert war. A senge Filmer huet hie weesentlech Aufgabe selwer oder a enker Zesummenaarbecht mat Spezialisten iwwerholl; de Ray war am Casting, der Regie, dem Kameraféierung, dem Schnëtt, der Musek an der Produktioun bedeelegt.

## Filmographie

## Um Spaweck

* Satyajitray.org
* Satyajit Ray Film- a Studiesammlung
* De
Roger Blanc

De **Roger Blanc**, gebuer den 28. Januar 1919 zu Paräis, an och do gestuerwen den 1. Oktober 1958, war e franséische Filmregisseur a Filmproduzent.

Hien ass am jonken Alter vun 39 Joer gestuerwen.

## Filmographie
### als Regisseur
* 1949: *Scandale aux Champs-Élysées* - Haaptacteuren: Pierre Renoir, Françoise Christophe, Guy Decomble
* 1950: *[[Sans tambour ni trompette (Film 1950)|Sans tambour ni trompette]]* - Haaptacteuren: André Gabriello, Jules Berry, Jean Parédès
* 1950: *Mystère à Shanghai* - Haaptacteuren: Maurice Teynac, Paul Bernard, Pierre Jourdan
* 1954: *Minuit... Champs-Élysées* - Haaptacteuren: Jacqueline Pierreux, Robert Berri, Pierre Larquey
* 1957: *[[L'aventurière des Champs-Élysées]]* - Haaptacteuren: Georges Rollin, Françoise Fabian, Jean Tissier

## Um Spaweck
Boot

E **Boot** (oder **Bot**) ass e Waassergefier, dat allgemeng méi kleng wéi e Schëff ass.

Kleng Booter ginn typescherweis op Bannegewässer wéi Flëss a Séien oder a geschützte Küstegebidder benotzt. An der moderner Marinn ass e Boot e Waassergefier, dat kleng genuch ass, fir u Bord vun engem Schëff transportéiert ze ginn.

Wat d'Proportiounen an d'Baumethode vun de Booter ugeet, sou variéieren déi nom Zweck fir wat se gebraucht ginn, vun de Materialien déi zur Verfügung stinn, no de lokalen Traditiounen, asw.

* Kanue gëtt e schonn zënter der Virgeschicht a se ginn nach ëmmer weltwäit fir den Transport, d'Fëscherei oder de Sport benotzt;Fëscherbooter variéiere staark am Stil an ginn deelweis un déi lokal Konditiounen ugepasst;
* Naache si e flaach Booter fir d'Banneschëfffaart;
* Zu de Fräizäitbooter, déi an der Sportschëfffaart benotzt ginn, gehéiere Schibooter, Pontonbooter a Seegelbooter;
* Hausbooter kënne fir d'Vakanzenzäit oder als laangfristeg Residenz benotzt ginn;
* Rettungsbooter gi fir Rettungs- a Sécherheetsaktiounen agesat.

Booter kënne mat Muskelkraaft (z.&nbsp;B. Rudderbooter a Paddelbooter), mam Wand (z.&nbsp;B. Seegelbooter) oder mat Motoren (Bensinn, Diesel, Stroum) ugedriwwe ginn.

## Kuckt och
* Pavillon maritime
* Lëtzebuerger Pavillon maritime

## Um Spaweck

## Quellen

* Boat, Wikipedia op Englesch, Versioun vum 05.05.2025, 16:35
* Boot, Wikipedia op Däitsch, Versioun vum 29.05.2025, 12:33
Pavillon maritime

E **Pavillon maritime** (och alt just **Pavillon**, oder „Séifändel“, iwwersat vun  *Seeflagge*) ass e quadratescht oder rechteckegt Stéck Stoff, dat um Mast oder Heck vun engem Schëff opgezu gëtt fir d'Nationalitéit ze kennzeechnen ënner där d'Schëff ënnerwee ass. D'Schëffsbesëtzer musse sech dann och un d'Gesetzer vun deem Land halen. Fréier war de Pavillon meeschtens dee vum Land an deem de Reeder oder d'Reederei hire Sëtz haten. Aus enger Rei vu Grënn ass dat haut net méi de Fall: vill Schëffer navigéieren haut nämlech ënner engem frieme Pavillon.

De Pavillon ass net ze verwiessele mam Fändel, deen nëmmen u Land benotzt gëtt.

An der Vexillologie gëtt nach en Ënnerscheed tëscht dem Pavillon fir zivil Schëffer an der Krichsschëffer gemaach. Do dernieft gëtt et och deelweis separat Versioune fir verschidden Autoritéiten, wéi d'Douane oder d'Post. Ënner anerem a Spuenie an an den USA gëtt et och en eegene Pavillon fir d'Yachten.

Den Design vum Pavillon kann dee selwechte si wéi den Nationalfändel vum Land, zousätzlech kann awer och den nationale Wopen oder en aner Symbol drop sinn, oder einfach d'Säiteverhältnis oder d'Form kënnen änneren, zum Beispill a Form vum sougenannte Schmuebeleschwanz. En aner Méiglechkeet ass, fir den Nationalfändel an d*'Gösch* ( canton) vum Pavillon ze setzen, d.&nbsp;h. an den ieweschten Eck nieft der Fändelsstaang.

D'Ausgesi vum Pavillon kann awer och komplett anescht wéi den Nationalfändel sinn, sou wéi d'Situatioun ë.&nbsp;a. zu Lëtzebuerg ass. Fir de Pavillon gëtt de „Roude Léiw“ amplaz vum rout-wäiss-bloen Nationalfändel geholl.

Civil Ensign of Luxembourg.svg|De „Roude Léiw“ als Lëtzebuerger Pavillon
Civil Ensign of the United Kingdom.svg|*Red Ensign*: De Pavillon vun den Handelsschëffer aus dem Vereenegte Kinnekräich. De Union Jack ass an der *Gösch *vum Pavillon
Naval Ensign of Denmark.svg|De maritimme Pavillon vun Dänemark als *Schmuebeleschwanz*
United States yacht flag.svg|Op den amerikanesche Yachte kann de Yacht-Pavillon an den Heemechtsgewässer opgezu ginn.


## Kuckt och

* Lëtzebuerger Pavillon maritime
* Fändel
* Cocarde Nationalemblème dei de Krichsfligeren.

## Um Spaweck
Raymond Leboursier

De **Raymond Leboursier**, gebuer den 12. Mee 1907 zu Paräis, a gestuerwen de 26. Juli 1987 zu Cannes, war e franséische Schauspiller, Filmregisseur a Filmediteur. 

## Filmographie
### als Schauspiller
* 1930: *[[Le réquisitoire (Film 1931)|Le réquisitoire]]* - Regie: Dimitri Buchowetzki - Haaptacteuren: Marcelle Chantal, Fernand Fabre - (als Bobby) 
* 1931: *Les vacances du diable* - Regie: Alberto Cavalcanti - Haaptacteuren: Marcelle Chantal, Thomy Bourdelle - (als Monk McConnell) 
* 1931 : *À mi-chemin du ciel* - Regie: Alberto Cavalcanti - Haaptacteuren: Janine Merrey, Jeanne Marie-Laurent - (als Tony) 
* 1932: *Une jeune fille et un million* - Regie: Fred Ellis, Max Neufeld - Haaptacteuren: Madeleine Ozeray, Claude Dauphin 
* 1933: *Château de rêve* - Regie: Géza von Bolváry, Henri-Georges Clouzot - Haaptacteuren: Edith Méra, Lucien Baroux 
* 1934: *Un de la montagne* - Regie: Serge de Poligny - Haaptacteuren: Gustav Diessl, Léon Belières 

### als Regisseur
* 1942: *[[Les petits riens (Film)|Les petits riens]]* - Haaptacteuren: Fernandel, Raimu, Jules Berry 
* 1945: *[[Naïs (Film)|Naïs]]* - Regie zesumme mam Marcel Pagnol - Haaptacteuren: Fernandel, Jacqueline Bouvier, Raymond Pellegrin
* 1949: *[[Menace de mort (Film)|Menace de mort]]* - Haaptacteuren: Colette Darfeuil, Pierre Larquey, Pierre Renoir
* 1949 : *[[Le furet (Film 1950)|Le furet]]* - Haaptacteuren: Pierre Larquey, Pierre Jourdan, Jacques Baumer
* 1951: *La vie est un jeu* - Haaptacteuren: Rellys, Jacqueline Delubac, Félix Oudart
* 1952: *La femme à l'orchidée* - Haaptacteuren: Tilda Thamar, Georges Rollin, Michel Barbey
* 1959: *Henri Gagnon organiste* - (Kuerzfilm)
* 1960: *Le prix de la science* - (Kuerzfilm)
* 1961: *Dubois et Fils* - Regie zesumme mam Bernard Devlin - (Documentaire)
* 1969: *Les gros malins* - Haaptacteuren: Jacques Jouanneau, Henri Génès, Francis Blanche

## Um Spaweck
Elfriede Jelinek

D**'Elfriede Jelinek**, gebuer den 20. Oktober 1946 zu Mürzzuschlag an der Steiermark, ass eng éisträichesch Schrëftstellerin, Dréibuchautorin, Dichterin, Iwwersetzerin a Literaturkritikerin déi zu Wien a Münche lieft. 

Am Joer 2004 krut si den Nobelpräis fir Literatur fir "*de musikalesche Floss vun de Stëmmen an de Géigestëmmen a Romaner a Theaterstécker, déi mat enger eenzegaarteger sproochlecher Passioun d'Absurditéit an d'autoritär Muecht vu soziale Klischeeën opdecken*".

D'Elfriede Jelinek schreift géint Mëssstänn am ëffentlechen, politeschen a private Liewe vun der éisträichescher Gesellschaft a benotzt e sarkasteschen, provokative Stil, deen deelweis vun hire Géigner, awer och vun hir selwer, als obszön, blasphemesch, vulgär oder spëttesch beschriwwe gëtt.

## Liewen

## Wierk

### Romaner

* *Bukolit.* Lauschterbuch, 1968; erausgi vum Vintilă Ivănceanu, mat Biller vum Robert Zeppel-Sperl, Rhombus Verlag, Wien 1979, ISBN 3-85394-023-4.
* *wir sind lockvögel baby!* Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1970, ISBN 978-3-499-12341-2.
* *Michael. Ein Jugendbuch für die Infantilgesellschaft.* Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1972, ISBN 3-499-15880-9.
* *Die Liebhaberinnen.* Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1975, ISBN 978-3-644-46461-2.
* *Die Ausgesperrten.* Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1980, ISBN 978-3-499-15519-2.
* *Die Klavierspielerin.* Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1983, ISBN 978-3-644-01871-6.
* *Oh Wildnis, oh Schutz vor ihr.* Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1985, ISBN 978-3-499-13407-4.
* *Lust.* Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1989, ISBN 3-498-03323-9, neist Oplo: Rowohlt Digitalbuch, Reinbek bei Hamburg 2013, ISBN 978-3-644-02021-4
* *Die Kinder der Toten.* Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1995, ISBN 3-498-03328-X. TB: ISBN 3-499-22161-6.
* *Gier. Ein Unterhaltungsroman.* Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 2000, ISBN 3-498-03334-4.
* *Neid.* 2007/2008.

### Lyrik

* *Lisas Schatten.* 1967.
* *ende / gedichte von 1966–1968.* Lyrikeditioun 2000, 2000.

### Dréibicher

* *Die Ausgesperrten* (zesumme mam Franz Novotny), 1982.
* *Malina* (nom Roman mam selwechten Numm vun der Ingeborg Bachmann, Regie: Werner Schroeter), 1990/1991.
* *Die Blutgräfin* (zesumme mat der Ulrike Ottinger), 2009.
* *Eine Partie Dame*, 1980, Verbrecher Verlag, Berlin 2018, ISBN 978-3-95732-310-1.

## Filmer

### Iwwer d'Elfriede Jelinek

* *Wer hat Angst vor Elfriede J.?* Film vum Günter Kaindlstorfer, ORF, 3sat, 2004
* *Elfriede & Elfriede.* Film vun der Hanna Laura Klar iwwer d'Elfriede Jelinek an d'Elfriede Gerstl.
* *Elfriede Jelinek – Die Sprache von der Leine lassen*. Dokumentarfilm vun der Claudia Müller, 2022

## Um Spaweck

* Verschidde Wierker sinn online disponibel, elfriedejelinek.com, gekuckt de 17. Juni 2025
Amadeo de Souza-Cardoso

Den **Amadeo de Souza-Cardoso**, gebuer den 14. November 1887 zu Manhufe an der portugisescher Gemeng Mancelos, a gestuerwen den 25. Oktober 1918 zu Espinho, war e portugisesche Moler vum Modernismus.

## Liewen

## Wierk

### Biller

Amadeo de Souza-Cardoso, Untitled (Coty), 1917, oil and collage on canvas, 94 x 76 cm.jpg|onbekannten Titel - *Coty*, c. 1917, Ueleg op Toile, mat Collage vu versch. Materialien, 94 x 76 cm
Cardoso01.jpg|onbekannten Titel  - *Entrada*, c. 1917, Ueleg op Toile, mat Collage vu versch. Material, 93,5 x 75,5 cm
Amadeo de Souza-Cardoso-7.jpg|*Canção Popular - a Russa e o Fígaro*, c. 1916, Ueleg op Toile, 80 x 60 cm
Cardoso10.jpg|onbekannten Titel, c. 1917,Ueleg op Toile, mat Collage vu versch. Materialien, 93,5 x 93,5 cm


## Um Spaweck
John Petry

De **John Petry** oder **Johny Petry**, gebuer de 6. Juni 1965 zu Ettelbréck ass zanter Februar 2025 Procureur général d'État zu Lëtzebuerg.

## Liewen a Karriär
Hien huet zu Stroossbuerg Droit studéiert an dëse Studium mat enger Maîtrise an engem DEA am Droit privé ofgeschloss. 1992 ass hie bei de Ministère public agetrueden.

1997 bis 2001 war hie Referendar am Marc Jaeger sengem Cabinet um Geriichtshaff vun der Europäescher Unioun, ier en dann *Substitut principal* vun der *Section économique et financière* vum Parquet gouf.

Tëscht 2003 an 2017 war hien Avocat général, dovun vun 2011 u *Premier avocat général*. 

2017 gouf hie *Procureur général d'État adjoint*, an 2025 da selwer Procureur général État. Zënter dem 1. Juli 2025 ass hien ee vun de Vizepresidente vum Conseil national de la justice.

## Um Spaweck
Tom Kapgen

Den **Tom Kapgen**, gebuer de 15. September 1996 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergesche Basketballspiller. Hien huet 2016 mat der Amicale Steesel d'Häre-Landesmeeschterschaft gewonnen.

2012 ass den Tom Kapgen bei der Europameeschterschaft fir d'U16-Nationalekipp vu Lëtzebuerg opgelaf. 2014 huet hie fir d'U18-Nationalekipp gespillt, wou hien den zwee­tbeschte *Scorer* vu Lëtzebuerg am Europameeschterschafts-Kader war.
Tom Konen

Den **Tom Konen**, gebuer de 6. August 1996, ass e lëtzebuergesche Basketballspiller. Hien ass 2022 an 2024 mat der Amicale Steesel lëtzebuergesche Champion ginn. Ier e bei d'Amicale Steesel koum, war hien de Kapitän vum BBC Résidence Walfer.

Den Tom Konen huet fir d'U18- an d'U20-Basketballnationalekipp vu Lëtzebuerg gespillt. 2021 huet hien et an de Kader vun der Hären-Nationalekipp gepackt. Zënterhier gëtt hien als ee vun de beschte Basketspiller am Land ugesinn.
Henri-Constant Fix

Den **Henri-Constant Fix**, gebuer den 19. Mäerz 1831 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 20. Abrëll 1917 zu Paräis, war e lëtzebuergesch-belschen Offizéier an Auteur.

Hie kënnt aus enger Stater Famill, déi Tüllspëtzte gemaach huet.

Hie gouf Infanterie-Leitnant an der Belscher Arméi an huet eng Dose Bicher geschriwwen iwwer Stenographie, militäresch a strateegesch Sujeten, a Léierbicher fir verschidde Graden am Militär. Um Enn vu senger Karriär war hie Generol-Majouer am belschen État-major. 1870 huet hien an engem décke Buch seng Analys zum Däitsch-Franséische Krich publizéiert.

Säi Brudder war de Louis-Ferdinand Fix.

## Literatur

* Leconte, Louis. « Fix, Henri-Constant ». *Biographie nationale / publ. par l’Académie Royale des Sciences, des Lettres et des Beaux-Arts*. N.p., 1969. Print.
Alfred Brendel

Den **Alfred Brendel**, KBE, gebuer de 5. Januar 1931 zu Loučná nad Desnou, an der deemoleger Tschechoslowakei, a gestuerwen de 17. Juni 2025 zu London, war en éisträichesche Pianist an Auteur.

Hie gëllt als ee vun de bedeitendsten Interprete vu klasseschen a romantescher Pianosmusek a krut dofir eng Hellewull Auszeechnungen. Hien huet sech haaptsächlech op Wierker vum Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven, Franz Schubert a Franz Liszt spezialiséiert. Den Alfred Brendel war deen éischte Pianist, dee praktesch all Pianoswierker vum Beethoven agespillt huet. Am Dezember 2008 huet hie mat sengen Optrëtter opgehalen.

Hien war weiderhin Auteur vun Essayen, absënns iwwer musikalesch Sujeten, a vu Gedichter, an huet och no senger Musekskarriär Coursen a Konferenze ginn.

2016 koumen 114 CDen eraus, mat allen Opnamen, déi e bei Philips agespillt hat. Virdru war hie beim Label *Vox*.
## Literatur
* Imogen Cooper, Andreas Dorschel, Till Fellner, Peter Gülke, Florence Noiville, Simon Rattle, et al.: *Musik, Sinn und Unsinn. Festschrift anläßlich der Hommage an Alfred Brendel*. Berlin: Konzerthaus Berlin, 2017.

## Kuckt och
* Lëscht vu Pianisten

## Um Spaweck

* alfredbrendel.com
* Noruff op tagesschau.de.
Joseph Eßlen

De **Joseph Bergfried Eßlen**, gebuer den 13. August 1879 zu Tréier, a gestuerwen den 22. Abrëll 1935 zu Wiesbaden, war en däitschen Ekonomist.

## Liewen
Dem Eßlen säi Papp Joseph Eßlen war de Grënner vun der *[[Obermosel-Zeitung]]*. Nom Stater Kolléisch huet hien zu München Staatswëssenschafte studéiert an 1902 beim Lujo Brentano promovéiert (*Das Gesetz des abnehmenden Bodenertrages*). Vun 1906 bis 1914 war hie Professer op der Universitéit Zürich. Vun 1914 bis 1919 huet hien op der Handelshochschule Berlin enseignéiert a war vun 1919 bis 1927 *ordentlicher Professor* op der Universitéit Göttingen. 

Dono huet hie sech méi zeréckgezunn an sech zu Frankfurt an zu Wiesbaden mat Geschicht, Sproochen an Astronomie ofginn. Eng Studierees a Griicheland hätt hien esou ugestrengt, dass en op Capri goung, fir sech dovun z'erhuelen, ass dann awer do gestuerwen.

A senge Wierker huet hie sech mat Wirtschaftsgeographie, Ernärungswirtschaft a Steierpolitik ofginn. 1925 koum säi Léierbuch *Politik des auswärtigen Handels* eraus. Hien huet sech doriwwer eraus och mat eenzelen Industriebranchë beschäftegt, wéi zum Beispill der Fleeschproduktioun a sengem Buch *Fleischversorgung des Deutschen Reiches: eine Untersuchung der Ursachen und Wirkungen der Fleischteuerung und der Mittel zur Abhilfe (1912)*, dat bis haut zitéiert gëtt

## Wierker (Auswiel)
* *Geschichte der Entwickelung der Gemeindebesteuerung in Baiern 1800-1818*, s.&nbsp;l. 1902 ZBZOnline
* *Das Gesetz des abnehmenden Bodenertrages seit Justus von Liebig: eine dogmengeschichtliche Untersuchung*, München 1905 ZBZOnline
* *Grundriss zu Vorlesungen über Wirtschaftsgeographie*, s.&nbsp;l. 1909 ZBZOnline
* *Konjunktur und Geldmarkt 1902-1908: eine Untersuchung der Wechselwirkung beider in Deutschland*, Stuttgart 1909 ZBZOnline
* *Chronologische Übersichtafeln zu den Vorlesungen über Geschichte der Volkswirtschaftslehre und des Sozialismus: §2-12*, s.&nbsp;l. 1910
* *Die direkten Steuern im Kanton Zürich und ihre Reform: kritische Darstellung und Vorschläge*, Zürich 1910 ZBZOnline
* *Die Fleischversorgung des Deutschen Reiches: eine Untersuchung der Ursachen und Wirkungen der Fleischteuerung und der Mittel zur Abhilfe*, Stuttgart 1912 ZBZOnline
* *Die Valutazölle der Gegenwart: ein Beitrag zur Theorie der Aussenhandelspolitik*, Jena 1922 ZBZOnline
## Literatur
* Ulrich Woitek: *Kurzbiographien von VWL-Professoren.* Universität Zürich, 2016.
* Rektorat der Universität Zürich (Hrsg.): *Die Universität Zürich 1933-1983. Festschrift zur 150-Jahr-Feier der Universität Zürich.* Verlag Neue Zürcher Zeitung, Zürich 1983.
* M. Müller: *Ökonomen in Zürich die Wirtschaftswissenschaften im kurzen 19. Jahrhundert der Universität Zürich von 1833-1913.* 2015, S. 61 ff.
* *Kürschners Deutscher Gelehrten-Kalender: Bio-bibliographisches Verzeichnis Deutschsprachiger Wissenschaftler der Gegenwart.* 1935, S. 294
Fort Helleg Elisabeth

De **Fort Helleg Elisabeth** (Ukr. **Фортеця Святої Єлизавети**) ass eng sechseckeg stärefërmeg Festung an der Stad Kropywnytskyi, eng vun den nëmmen 10 sou Festungen a ganz Europa. Et ass dat Haaptsymbol vun der Zentralukrain.

Nodeem d'Kolonie "Neiserbien" vu südeuropäesche Siidler gegrënnt gouf, hunn ukrainesch Kosaken, op Uerder vun der russescher Keeserin Elisabeth, dës Festung gebaut, fir dës Gebidder virun Attacke vum Osmanesche Räich ze schützen. 1654 war eng militäresch Allianz ofgeschloss ginn, am Kader vun där d'Ukrainer u verschiddene Kricher op der Säit vu Russland deelgeholl hunn  .

Wärend dem Krich mam Osmanesche Räich vu 1768 bis 1774 huet d'Festung, an där 6.000 Zaldote stationéiert waren, enger massiver Belagerung vu 70.000 Eruewerer erfollegräich standgehalen an den tierkeschen Ugrëff ofgewiert. Am Joer 1784 goufen d'Kanounen op Cherson transportéiert. Bis 1794 waren do 162 Kanounen, déi vun 277 Zaldote bedéngt goufen. Nom 18. Joerhonnert hunn nëmmen zwou Kanounen iwwerlieft - se stinn hautdesdaags op stenge Sockelen am Agank vun der Haaptpaart. De 17. September 1842 ass de russesche Keeser Nikolai I. fir eng Parad an d'Festung komm, 1874 koum den Alexander II., an 1888 den Alexander III.

Wärend dem Krich mat der ukrainescher Volleksrepublik gouf d'Stad vun de Kommuniste besat, déi hei e Prisong fir politesch Géigner geschaf hunn. Wärend dem Holodomor vun 1932-1933, enger gewollt verursaachter Hongersnout, déi vu verschiddene Länner als Genozid unerkannt gouf, an de Repressioune vun 1937, huet d'OGPU (**O**bjedinjonnoje **g**ossudarstwennoje **p**olititscheskoje **u**prawlenije, *Vereenegt staatlech politesch Verwaltung*) an den NKWD (**N**arodny **k**ommissariat **w**nutrennich **d**elheemlech, *Vollekskommissariat fir bannzeg Affären*, déi sowjetesch Geheimdéngschter*)* d'Läiche vun deenen, déi un Honger gestuerwe sinn, an d'Läiche vun deenen, déi un der Repressioun gestuerwe sinn, do a Massegriewer begruewen. Wärend der Nazi-Besatzung vun der Stad vun 1941 bis 1944 goufen Dausende vu Judden a Resistenzkämpfer do erschoss. No der Befreiung goufen déi Doudeg do begruewen. Vun 1950 u gouf do e grousse Gedenkkomplex fir d'Affer vum Zweete Weltkrich ugeluecht, op deem 50.000 Griewer sinn, déi meescht vun Ukrainer a Judden.

An den 1960er Jore goufe stenge Monumenter op de Griewer opgeriicht, an an de fréien 1980er Jore goufe Skulpturen an d'Mëtt vun de Griewer placéiert. Et gëtt Monumenter, fir un d'Helden aus dem Zweete Weltkrich an aus dem Russesch-Ukrainesche Krich (2014-) z'erënneren. Zousätzlech gouf am Joer 2016 e Monument fir d'Affer vum Holodomor vun 1932-1933 opgeriicht.

## Um Spaweck
Kropywnyzkyj

**Kropywnyzkyj** (uk: Кропивницький) ass eng Stad an den administrativen Zentrum vun der Oblast Kirowohrad an der Ukrain. S'ass de geographeschen Zentrum vum Land. Zesumme mat der Stad Znamyanka bilt s'eng urban Agglomeratioun. D'Stad huet .

## Geschicht
Vum 16. bis an d'18. Joerhonnert hunn dës Lännereien den ukrainesche Kosacke gehéiert, an hir Siidlunge waren um Territoire vun der haiteger Stad. Méi spéit sinn doraus Stadbezierker ginn. D'Geschicht vun der Stad huet am Joer 1754 ugefaangen, wéi de Fort Helleg Elisabeth gebaut gouf. Am Joer 1775 ass eng russesch Arméi vun 100.000 Mann vun hei fortgaangen an huet déi ukrainesch Kosackefestung Sitsch zerstéiert, wat als eng grouss national Tragedie ugesi gëtt. Am Joer 1784 krut d'Festung d'Stadrechter a gouf d'Stad **Jelizavetgrad**, an all hir Kanoune goufen an d'Festung Cherson bruecht, sou datt nëmmen zwou Kanounen als Monumenter am historeschen Zentrum vun der Stad bliwwe sinn. Den éischten ukrainesche professionellen Theater gouf hei am Joer 1882 gegrënnt. Wat d'Architektur vun der Stad ugeet, sou gëtt et vill neoklassizistesch Ierfschaften .

Wärend dem Holodomor sinn d'Läiche vun deenen, déi un Honger gestuerwe sinn, an d'Läiche vun deenen, déi un der Repressioun gestuerwe sinn, a Massegriewer am Fort Helleg Elisabeth begruewe ginn.

1939 gouf d'Oblast Kirowohrad gegrënnt an d'Stad gouf zum regionale Zentrum.

## Kuckt och

* Lëscht vun den ukrainesche Stied

## Um Spaweck
Snamjanka

**Snamjanka** ( Знам'янка) ass eng Stad am Oste vum Oblast Kirowohrad an der Ukrain. 

Snamjanka ass e wichtege Knuetpunkt vun der Eisebunn op der Grenz tëscht der *Steppen*- a *Waldstepperegioun*. Zesumme mat der Stad Kropywnyzkyj bilt s'eng urban Agglomeratioun. D'Bevëlkerung louch am Joer 2022 bei ongeféier 22.000 Leit.

## Geschicht
D'Stad gouf 1869 als Gare gegrënnt a krut 1938 de Status vun enger Stad. Wärend dem Holodomor vun 1932-1933, enger gewollt verursaachter Hongersnout, déi vu verschiddene Länner als Genozid unerkannt gouf, an der Nazi-Besatzung vun 1941 bis 1943 huet d'Stad ongeféier déi selwecht Zuel vun Awunner verluer  .

1952 gouf eng nei Gare gebaut an an den 1960er Joren, fënnefstäckeg Appartementshaiser. 1968, zu Éiere vum Joresdag vun der Befreiung, gouf am Zentrum vun der Stad e groussen Obelisk op der Plaz vun engem Massegraf opgeriicht. 

1977 gouf en *Haus vun der Kultur* gebaut; an den 1980er Jore sinn néngstäckeg Appartementshaiser entstanen  .

Wärend der russescher Invasioun, déi am Joer 2014 ugefaangen huet, ass den Zaldot Viktor Goli ëmkomm, wéi hien de Virmarsch vun de Russe stoppe wollt. Zu sengen Éiere gouf d'Haaptstrooss no him ëmgenannt.

Zënter datt eng nei Well vu Kämpf am Kader vum Russesch-Ukrainesche Krich am Joer 2022 ugefaangen huet, ass d'Stad zu engem Schutzraum fir Dausende vu Flüchtlingen aus dem Südoste ginn.

## Kuckt och
* Lëscht vun den ukrainesche Stied

## Um Spaweck
Oblast Kirowohrad

Den **Oblast Kirowohrad** ( **Кіровоградська область**) ass eng Regioun am Zentrum vun der Ukrain, mat enger Bevëlkerung vu knapp enger Millioun Awunner. 

Fir de gréissten Deel vun der Geschicht hunn hei Nomade gelieft an et gouf keng permanent Siidlungen. Den Ufank vun der Zivilisatioun war de Bau vum Fort Helleg Elisabeth am Joer 1754. Am Joer 1784 krut d'Festung Stadrechter a gouf d'Stad *Jelizavetgrad* (haut Kropywnytskyi). 

Den Oblast mat enger Fläch vu 24.588 km² ass am Joer 1939 als eng separat administrativ territorial Eenheet entstanen. Et ass eng landwirtschaftlech Regioun, déi gréisstendeels dënn besidelt ass. Déi gréisst Stied am Oblast sinn:
* Kropywnyzkyj (Кропивницький)
* Olexandrija (Олександрія)
* Switlowodsk (Світловодськ)
* Snamjanka (Знам’янка)

## Kuckt och
* Lëscht vun den Oblasten an der Ukrain
* Lëscht vun den ukrainesche Stied

## Um Spaweck
Széchenyi-Kettebréck

D**'Széchenyi-Kettebréck** (hu: *Széchenyi lánchíd*), ass eng Bréck zu Budapest iwwer d'Donau. Se gouf vun 1839 bis 1849 op Propositioun vum ungaresche Reformer Grof István Széchenyi gebaut an dono no him genannt. Et ass déi eelst a bekanntst vun den néng Budapester Stroossebrécken iwwer d'Donau.

## Beschreiwung
D'Széchenyi-Kettebréck ass eng Hänkbréck a verbënnt d'István-Széchenyi-Plaz (*Széchenyi István tér*, fréier *[[Franklin D. Roosevelt|Roosevelt]] tér*), op der Pester Säit mat der Adam-Clark-Plaz (*Clark Ádám tér*) virum Budaer Buergbierg.

D'Bréck, déi südlech vum ungaresche Parlament läit, ass am klassizistesche Stil gebaut a gëtt vun zwou Stäipen a Form vun engem Triumphbou gedroen, duerch déi d'eise Kette vum 375 Meter laangen Tablier verlafen. D'Paarten an de Stäiler si 6,5 Meter breet. D'Eise konstruktioun soll 2000&nbsp;Tonne weien. D'Pilone stinn 202 Meter auserneen. Den Entworf war vum engleschen Ingenieur William Tierney Clark, Entreprener war den Adam Clark.

Den 20.&nbsp;November 1849 waren d'Aarbechte fäerdeg an d'Bréck gouf feierlech der Bevëlkerung iwwerginn. 1870 gouf nieft dem Tunnel eng Standseelbunn fir erop op d'Buerg opgemaach.

Den 18.&nbsp;Januar 1945 huet d'Wehrmacht op hirem Réckzuch d'Bréck gesprengt. Den 21.&nbsp;November 1949, genee 100 Joer no der éischter Aweiung, konnt déi nei opgebaute Bréck nees opgemaach ginn.

D'Széchenyi-Kettebréck ass ee vun de bekanntste Bauwierker vu Budapest an e Symbol fir den Opbroch vun den Ungarn an eng national Identitéit.

## Literatur
* Imre Gáll, Szilvia Andrea Holló: *The Széchenyi Chain Bridge and Adam Clark*. City Hall Publishing House, Budapest 1999, ISBN 963-8376-91-0.
* Ralf Thomas Göllner: ''Zur Geschichte der Széchenyi-Kettenbrücke in Budapest.'' In: *Ungarn-Jahrbuch,* Band 31, 2011–2013, S. 203–238.
* József Lengyel: *Die Kettenbrücke – Geschichte um die Kettenbrücke in Budapest*. Verlag der Nation, Berlin 1982

## Um Spaweck
Viktor Barvitius

De **Viktor Barvitius**, gebuer den 28. Mäerz 1834 zu Prag, an och do den 9. Juni 1902 gestuerwen, war e béimesche Moler, Dekorateur a Konschttheoretiker.

## Liewen
Hie war de klenge Brudder vum Architekt Anton Barvitius. Vun 1849 un huet hien op der Prager Konschtakademie beim Christian Ruben an da beim Eduard von Engerth studéiert. 1862 gouf hie Konrektor vun der Akademie. Hie war zanter 1863 Member vun der Kënschtlerassociatioun *Umělecká beseda*. Hien ass dacks doruechter gereest, ë.&nbsp;a. op Wien, Dresden, Leipzig, München, Nürnberg a Berlin. 1864 krut hien eng Bourse an ass 1865 op Paräis gaangen, wou en am Atelier vum Thomas Couture geléiert huet an eng Zäitche beim Soběslav Pinkas zu Cernay-la-Ville gewunnt huet. 1867 goung en hannescht op Prag. 1871 war hie Matgrënner vum *St. Lukas-Künstlerverein*. Vun 1877 bis 1893 war hien Inspekter an der Molereigalerie vun der Gesellschaft vu patriotesche Konschtfrënn an en huet och deenen hire Katalog publizéiert. 1883 goung hien d'Billergalerien zu Dresden, Berlin a Münche besichen, fir d'Ariichtung vun der Billergalerie am Prager Rudolfinum virzebereeden.

## Wierk
De Viktor Barvitius war e Vertrieder vun der realistescher Molerei a Béimen, änlech wéi och de Soběslav Pinkas an de Karel Purkyně. Nodeems e mat Historiemolerei ugefaangen hat, huet hie méi realistesch Biller aus dem Alldag vun deemools gemoolt, an deenen et net méi ëm eng literaresch Kompositioun, ma ëm d'Erfaasse vum Moment goung. Och säi Molstil huet sech mat der Zäit vun enger akadeemescher Genremolerei zu enger méi labberer a faarweger Aart a Weis ze molen entwéckelt.

* *De [[Jang de Blannen|Jan vu Béimen]] an der [[Schluecht vu Crécy]]*, 1858
* *National Feier an der Hvězda*, (Prag, Kanzlei vum President), 1861, Öl auf Leinwand, 52 × 102 cm 
* *Stroossenzeen*, (Prag, Nationalgalerie, Inv. Nr. O 4997), 1864, Ueleg op Toile, 29,5 × 38,5 cm 
* *D'Préiwe vu de Päerd* (Prag, Nationalgalerie, Inv. Nr. O 10244), um 1866, Ueleg op Toile, 27 × 35 cm 
* *Donneschdes an der Stromovka*, 1885

## Schrëften
* *Katalog der Gemälde-Galerie im Künstlerhause Rudolphinum zu Prag*. Gesellschaft patriotischer Kunstfreunde in Böhmen, Prag 1889.
* *Die ersten fünfundzwanzig Jahre des unter dem hohen Protectorate Sr. kais. Hoheit des durchl. Herrn Erzherzogs Ludwig Salvator von Toscana stehenden St. Lucas-Vereines in Prag*. Prag 1896.

## Biller

Viktor Barvitius Bitva u Kresčaku.jpg|*D'Schluecht vu Crécy*
Barvitius, Viktor - Ctvrtek ve Stromovce (1885).jpg|*Donneschdes an der Stromovka*
Viktor Barvitius - Horse Testing in Paris - O 17479 - National Gallery Prague.jpg|*Prouwe vu de Päerd zu Paräis*
A Flower Market, Paris 2008 NYR 01984.jpg|*E Blummemaart zu Paräis*


## Um Spaweck

*Quell: Ugeluecht als Iwwersetzung vun [[:de:Viktor Barvitius]] an der [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Viktor_Barvitius&oldid=251944440 Versioun vum 21.06.2025].*
Oblast Kiew

Den **Oblast Kiew** ( **Київська область**) ass en Oblast am Norde vun der Ukrain. De Chef-lieu ass Kiew.

Den Oblast ass am Joer 1939 als eng separat administrativ territorial Eenheet entstanen.; en huet eng Fläch vun 28.131 km² a ronn 1,8 Milliounen Awunner.

## Kuckt och
* Lëscht vun den Oblasten an der Ukrain
* Lëscht vun den ukrainesche Stied

## Um Spaweck
Lee Jae-myung

De **Lee Jae-myung**, gebuer de 8. Dezember 1963 zu Anong, ass e südkoreanesche Politiker vun der sozialliberaler Minju-Partei an zanter dem 4. Juni 2025 de 14. President vun der Republik Korea.

Bei de Presidentschaftswale vun 2022 huet hie géint de Yoon Suk-yeol verluer a gouf duerno Oppositiounsféierer. Vu Juli 2018 bis Oktober 2021 war hie Gouverneur vun der Provënz Gyeonggi-do.

## Um Spaweck
Roger Nicolas

De **Roger Nicolas**, gebuer als *Roger Henri Eugène Nicolas* de 16. Januar 1919 zu Toul, a gestuerwen de 17. August 1977 zu Saint-Maur-des-Fossés, war e franséische Schauspiller. 

## Filmographie
### Kino
* 1930: *Moustique fait ses malles* 
* 1942: *Sirius symphonies* - Regie: Jean Devaivre 
* 1942 : *Dans le mouvement* - Regie: Louis Devaivre - (Kuerzfilm)
* 1946: *Je cherche un petit appartement* - Regie: Louis Devaivre - (Kuerzfilm)
* 1946 : *Je te serai fidèle* - Regie: Louis Devaivre - (Kuerzfilm) 
* 1946 : *Quand allons-nous nous marier?* - Regie: Louis Devaivre - (Kuerzfilm)
* 1946 : *Rêver* - Regie: Louis Devaivre - (Kuerzfilm)
* 1946 : *Symphonies* - Regie: Louis Devaivre - (Kuerzfilm)
* 1949: *[[Ma tante d'Honfleur (Film 1949)|Ma tante d'Honfleur]]* - Regie: René Jayet - Haaptacteuren : Suzanne Dehelly, Jean Parédès - (als Charles) 
* 1950: *[[Le roi du bla bla bla]]* - Regie: Maurice Labro - Haaptacteuren : Jean Tissier, Christian Duvaleix - (als Prosper) 
* 1951: *Jamais deux sans trois* - Regie: André Berthomieu - Haaptacteuren : Marthe Mercadier, Alice Tissot - (als Nicolas/ Henri/Camille) 
* 1952: *Le dernier Robin des Bois* - Regie: André Berthomieu - Haaptacteuren : Nicole Maurey, Lucien Nat - (als Ludovic) 
* 1953: *Mourez, nous ferons le reste* - Regie: Christian Stengel - Haaptacteuren : Magali Noël, Suzet Maïs - (als Ulysse ) 
* 1955: *Quatre jours à Paris* - Regie: André Berthomieu - Haaptacteuren : Luis Mariano, Geneviève Kervine - (als Nicolas) 
* 1956: *[[Baratin (Film)|Baratin]]* - Regie: Jean Stelli - Haaptacteuren : Sylvia Lopez, Micheline Luccioni - (als Roger Brissac)
* 1961: *L'art culinaire à travers les âges* - Regie: Jean-Marie Isnard - (Kuerzfilm)
* 1962: *[[Le diable et les dix commandements]] * - Episod: *Luxurieux point ne seras* - Regie: Julien Duvivier - Haaptacteuren : Henri Tisot, Dany Saval - (als Paulo) 
* 1969: *Aux frais de la princesse* - Regie: Roland Quignon - Haaptacteuren : Francis Blanche, Marthe Mercadier - (als Spartaquès) 
* 1970: *Clodo* - Regie: Georges Clair - Haaptacteuren : Raymond Souplex, Pauline Carton - (als Doudou)

## Um Spaweck
Lana Del Rey

D**'Lana Del Rey**, gebuer als **Elizabeth Woolridge Grant** den 21. Juni 1985 zu New York, ass eng US-amerikanesch Sängerin a Songwriterin. Wéinst hirem melancholesche Stil an hirer markanter Stëmm gëllt si als eng vun de aflossräichste Sängerinne vun hirer Generatioun.

Der Lana Del Rey hir Musek baséiert op enger Mëschung aus Indie-Pop an Alternative, an déi si nach aner Stiler integréiert. Well si an hiren Texter iwwer Léift, Einsamkeet an den amerikaneschen Dram séngt, gëtt hir Musek gëtt dacks als "Hollywood Sadcore" bezeechent . Hire Stil erënnert un Americana-Kultur aus den 1950er an 1960er Joren.

D'Lana Del Rey huet hir Karriär am Joer 2007 ënnert dem Numm *Lizzy Grant* ugefaangen an huet 2010 hiren éischten Album, *Lana Del Ray a.k.a. Lizzy Grant*, erausbruecht. Tëscht 2005 an 2006 hat si schonn ënner dem Pseudonym *May Jailer* den Album *Sirens* opgeholl, deen awer eréischt am Mee 2012 public gouf. 

Hiren internationalen Duerchbroch hat si 2011 mam Lidd *Video Games* a mat hirem zweete Studioalbum, *Born to Die*, deen ee vun de meescht verkaaften Albume vum Joer 2012 war. 

## Discographie
* Kuckt: Diskografie 

## Um Spaweck
Fändel vu Lettland

De **Fändel vu [[Lettland]] ** (Lettesch: *Latvijas karogs*) ass däischterrout mat enger horizontaler wäisser Sträif an der Mëtt.

## Beschreiwung
D'Gesetz vum 29. Oktober 2009 hält d'Ausgesi vum Fändel fest. D'Verhältnes vun de rouden an de wäisse Sträifen ass 2:1:2, d'Verhältnes vun der Breet an der Längt ass 1:2. D'Faarwe vum Fändel entspriechen de Faarwe Pantone 201C a Pantone-Wäiss.

Déi rout-wäiss-rout Faarwen, ginn op eng mëttelalterlech Iwwerliwwerung aus der livlännescher Reimchronik zeréck, an där sou ee Fändel vun de Lettgallen ernimmt gëtt. Déi Duerstellung huet am 19. Joerhonnert lettesch Studenten derzou inspiréiert, d'Faarwe bei kulturellen Evenementer ze gebrauchen. Wärend dem Éischte Weltkrich krut d'Iddi vun engem nationale Symbol weidere Réckewand a lettesch Zaldoten hu fir d'éischt e Fändel an deene Faarwe gebraucht.

No der Onofhängekeet am Joer 1918 ass de Fändel den offizielle Fändel vum Land ginn a säin Ausgesinn gouf fir d'éischt gesetzlech gereegelt. Bis zur sowjetescher Besatzung 1940 gouf en national an international unerkannt. An der Sowjetzäit war e verbueden a gouf mat der Resistenz associéiert. Eréischt no der zweeter Onofhängegkeetserklärung 1990 gouf de Fändel nees offiziell agefouert.

## Um Spaweck
Musée Ferrum

De **Musée Ferrum** ass e Musée zu Téiteng, am Gebai vum Centre culturel "Schungfabrik".

Unhand vun Objeten, Fotoen an Texter gëtt d'Geschicht vun der Gemeng Keel an absënns vun der Industrie do duergestallt.

## Beschreiwung
De Musée beschäftegt sech mat 4 Theemeberäicher:

* der Geschicht vum Streech a vun der Gemeng Keel, vun der Steenzäit bis haut;
* der Industriegeschicht vum 19. an 20. Joerhonnert am Keeldall, absënns de Kleng- a Mëttelbetriber, déi ronderëm de Biergbau an d'Schmelzen entstane sinn, dorënner d'Produktioun vu Buggien a vu Karbidsluuchten;
* der Schongfabrick vun der Famill Hubert, déi am Gebai Schong fir d'Biergaarbechter produzéiert huet, an och vu de Fräizäitaktivitéiten an de Veräiner vun der Aarbechterbevëlkerung;
* der Geschicht vum Biergbau an der Géigend an domat verbonnen d'Geschicht vun der Aarbechterbeweegung; sou fënnt een an der Gemeng de Monument national des mineurs an d'Jean-Schortgen-Monument um Téitenger Kierfecht.

Weiderhi gëtt et en Deel iwwer den Transport vun der Minett, deen och am Fräien op den historesche Sitte vum *Minettswee* weider erkläert gëtt.

Ugeschloss ass och den *Espace Kirscht*, an deem thematesch Wanderausstellunge gewise ginn, a periodesch och Biller vum Moler Emile Kirscht.

## Um Spaweck
* Ferrum op schungfabrik.lu, nogekuckt: 23.06.2025.
Uttar Pradesh

**Uttar Pradesh** (kuerz **UP**; Hindi: उत्तर प्रदेश ; Urdu: اتر پردیش; wuertwiertlech: "nërdlecht Land") ass en indesche Bundesstaat mat enger Fläch vun 240.928 Quadratkilometer. Mat knapps 200 Milliounen Awunner (Vollekszielung 2011) ass Uttar Pradesh deen indesche  Bundesstaat mat der héchster Bevëlkerungszuel, an doriwwer eraus och déi bevëlkerungsräichst subnational Entitéit op der Welt. D'Haaptstad vun Uttar Pradesh ass Lucknow (Lakhnau), Hindi ass déi am meescht geschwate Sprooch.

## Geographie
Uttar Pradesh läit am Norde vun Indien. Et ass vun der Fläch vu knapps 241.000 Quadratkilometer hier ongeféier sou grouss wéi d'Vereenegt Kinnekräich an dee véiertgréisste Bundesstaat vun Indien. Nopeschbundesstaate si Bihar am Osten, Jharkhand a Chhattisgarh am Südosten, Madhya Pradesh am Süden, Rajasthan am Südwesten, Haryana am Westen an Uttarakhand am Norden. Am Nordoste grenzt et un den  Nepal.

Uttar Pradesh läit am Flaachland vum Ganges, tëscht dem Himalaya am Norden an dem Héichland vun Dekkan am Süden. Nieft dem Ganges, deen der Längt no derduerchleeft, fléissen nach eng Rëtsch weider Flëss duerch Uttar Pradesh. Déi wichtegst Nieweflëss vum Ganges sinn d'Yamuna an d'Ghaghara. 

### Gréisst Stied

## Administrativ Andeelung
### Divisiounen

Uttar Pradesh ass an 18 Divisiounen (*Divisions*) ënnerdeelt.

### Distrikter

Uttar Pradesh ass weider a 75 Distrikter ënnerdeelt. 

 No der Vollekszielung 2011 nei gegrënnt, et gëtt nach keng Donnéeën.
 No der Vollekszielung 2011 duerch Ofspléckung vun neien Distrikter verklengert, d'Zuele bezéie sech op den Distrikt an de Grenzen vun 2011.

## Um Spaweck

* Websäit vun der Regierung vun Uttar Pradesh
Koméit C/2020 F3 (NEOWISE)

Den **C/2020 F3 (NEOWISE)** ass e periodesche Koméit, deen Enn Mäerz 2020 vum Wide-Field Infrared Survey Explorer (WISE) entdeckt gouf. 

## Entdeckung an Observatioun
De Koméit C/2020 F3 gouf am Kader vum NEOWISE (Near-Earth Object Wide-field Infrared Survey Explorer)-Projet mat Hëllef vum reaktivéierte Weltraumteleskop Wide-Field Infrared Survey Explorer um Südhimmel entdeckt. Eng Serie vun Infraroutopfname vum 27. an 28. Mäerz 2020 huet d'Beweegung vum Koméit virum Stärenhannergrond gewisen, en hat dunn eng Hellegkeet vun ongeféier 17&nbsp;mag. Déi éischt Observatioun mat engem terrestreschen Teleskop ass den 31. Mäerz gelongen, mam 2-m-Faulkes-Telescope-South am Siding-Spring-Observatorium an Australien. Zum Zäitpunkt vu senger Entdeckung war den C/2020&nbsp;F3 eng 2,1&nbsp;AE vun der Sonn an 1,7&nbsp;AE vun der Äerd ewech a war domat am Beräich vun der Asteroidenceinture.

Bis Ufank Juni 2020 war d'Hellegkeet op ronn 7&nbsp;mag ugewuess, de Koméit war bis dunn awer just op der Südhallefkugel z'observéieren. An den Deeg dono stoung e vun der Äerd aus gesinn ze no bei der Sonn a war dofir net ze gesinn. Ëm den 22. Juni louch d'Hellegkeet du schonns bei 3&nbsp;mag, ass séier méi héich ginn an huet kuerz no sengem Perihelduerchgang den 3. Juli e Maximum vun 0,5&nbsp;mag k erreecht. 

Zu där Zäit kunnt een och op de mëttelsse nërdleche Breedegraden eng éischt Kéier de Koméit kuerz viru Sonnenopgang am Nordosten observéieren. Ëm den 10. Juli war dem Koméit déi ganz Nuecht duerch am Norden knapps iwwer dem Horizont nozekucken. An der zweeter Hallschecht vum Mount ass e schonns kuerz nom Sonnenënnergang am  Nordwesten ze gesinn, a da viru bis kuerz viru Sonnenopgang am Norden. An där Zäit huet sech e Schwanz vun iwwer 14° Längt entwéckelt, ma vun der Mëtt vum Mount un ass dëse nees méi blatzeg ginn. Den 18. Juli um 21:04 Auer UT goung en an engem Ofstand vun engem Zéngtel Grad laanscht de Stäer ι UMa. Géint Enn des Mounts ass e schonn ëm Mëtternuecht am Nordwesten ënnergaangen, d'Hellegkeet ass ufanks August op 6&nbsp;mag erofgaangen a louch Enn September just nach bei 12&nbsp;mag. Déi lescht Observatioun ass den 8. Juni 2021 mam Pan-STARRS 1-Teleskop op Hawaiʻi bei 22&nbsp;mag gelongen.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Phishing

**Phishing** ass eng Form vu Social Engineering an e Betrug, bei deem Ugräifer Persounen dozou bréngen, sensiibel Informatiounen erauszeginn oder Malware wéi Viren, Wiermer, Adware oder Ransomware ze installéieren. Phishing-Attacken sinn ëmmer méi ausgeklügelt a miméieren dacks exakt d’Websäit, déi cibléiert gëtt, sou datt d’Affer beim Surfen iwwerwaacht kënne ginn an all Sécherheetsbarrière iwwerwonne gëtt. Laut dem Internet Crime Complaint Center vum Federal Bureau of Investigation (FBI) ass Phishing säit 2020 déi heefegst Form vu Cyberkriminalitéit.

De Begrëff „Phishing“ ass fir d’éischt 1995 am Cracker-Tool AOHell opgedaucht, mee et gëtt ugeholl, datt en och schonn an der Hacker-Zäitschrëft *2600* gebraucht gouf. D’Wuert ass eng Ofleedung vu „fishing“, wat souvill heescht wéi „u Fëschen goen“, well d’Cyberkrimineller mat „Köder“ sensibel Informatioune vun Affer erschleichen.

Moossnamen, fir Phishing-Attacken entgéintzewierken, sinn nieft gesetzleche Reaktiounen och d’Sensibiliséierung vun de Benotzer, ëffentlech Oplärung an technesch Sécherheetsmoossnamen. D’Wichtegkeet vum Phishing-Bewosstsinn ass esouwuel am perséinlechen wéi am beruffleche Kontext gewuess. Sou ass d’Zuel vu betraffene Firmen tëscht 2017 (72 %) an 2020 (86 %) geklommen, an am Joer 2023 goufen esouguer 94 % vun de Betriber geziilt.

## Geschicht
Phishing gëtt et zanter den 1990er Joren, wéi Black-Hat-Hacker an d’Warez-Szene iwwer AOL Kreditkaarteinformatiounen geklaut hunn. De Begrëff „Phishing“ ass fir d’éischt 1994 am Tool AOHel opgedaucht, wat et Hacker erlaabt huet, sech als AOL-Mataarbechter ausginn a Passwierder vu Benotzer ze klauen. Als Reaktioun huet AOL Sécherheetsmoossnamen agefouert an d’Warez-Szene op der eegener Plattform ofgeschaaft.

An den 2000er Jore gouf Phishing méi organiséiert. 2001 gouf den éischten Ugrëff op de Bezuelungssystem E-gold gemellt, an 2003 koum et zur éischter Attack op eng Bank. Tëscht 2004 an 2005 hu ronn 1,2 Millioune US-Benotzer duerch Phishing ongeféier 929 Milliounen Dollar verluer. An där Zäit ass och e schwaarze Maart fir Phishing entstanen, mat ëmmer méi sophistikéierten Attack-Tools.

An den 2010er gouf Phishing weider ausgebaut. Bekannte Beispiller sinn d’Attacken op RSA SecurID 2011, a gréisser Attacken op Firmen ewéi Target an ICANN. D’Hackergrupp Fancy Bear war mat Attacken op de Pentagon, NATO, den Demokratesche Nationalkommitee an aner Institutioune verbonnen.

An den 2020er Joren huet Phishing ëmmer méi op Social-Engineering-Technike gesat. Bei der Attack op Twitter 2020 hu Cyberkrimineller e gefälschte VPN-Site benotzt, fir Login-Donnéeë vu Mataarbechter ofzefänken a Konten vu bekannte Persounen wéi Barack Obama an Elon Musk fir Bitcoin-Betrug ze kapen. Zousätzlech sinn esougenannt „Phishing-as-a-Service“ (PhaaS)-Plattformen entstanen, wéi Darcula, déi et erméiglechen, gefälschte Websäite ganz einfach ze erstellen.

## Referenzen