open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Québec (Stad)

**Québec**, resp. **Quebec**; dacks als *Ville de Québec* oder *Quebec City* ernimmt, fir et vun der Provënz Québec z'ënnerscheeden, ass eng Groussstad am Oste vu Kanada, an d'Haaptstad vun der schonn ernimmter Provënz Québec. Se läit um nërdlechen Uwenner vum Fleuve Saint-Laurent, do, wou d'Rivière Saint-Charles dra leeft, a virum Estuaire vum Saint-Laurent-Floss.

Markant ass, wéi de Floss do méi enk gëtt (wouvun den Numm hierkënnt) an d'Colline de Québec, e ronn 100 Meter héije géien Héichplateau, wou den Zentrum vun der Stad drop ass. 
## Geschicht
Ursprénglech hunn do Irokesen am Duerf *Stadacona* gewunnt. Den 3.&nbsp;Juli 1608 huet de Samuel de Champlain en Handelscomptoir do gegrënnt, aus deem sech no an no d'Stad entwéckelt huet. No enger Belagerung hunn d'Britte 1759 d'Stad kënne fir zeguttst vu Frankräich iwwerhuelen. 1867 gouf Québec eng vun de Provënzhaaptstied am neie kanadesche Staat. An der zweeter Hallschecht vum 19.&nbsp;Joerhonnert huet et seng Plaz als wichtegsten ekonomeschen Zentrum u Montréal missen ofginn. Am Verlaf vum 20.&nbsp;Joerhonnert goung et awer nees biergop mat Québec.

Architektonisch gëllt Québec als déi 'europäeschst' Stad an Nordamerika, mat Haiser an der Alstad (*Vieux-Québec*), déi bis an d'17.&nbsp;Joerhonnert zeréckginn. Am ieweschten Deel dovun ass nach eng Stadmauer an eng Zitadell erhalen; Québec ass haut déi eenzeg befestegt Stad an Amerika nërdlech vu Mexiko. 1985 huet d'UNESCO d'Altstadt an d'Befestegunge zum Weltierwen ernannt.

Mat 531.902 Awunner (2016) ass Québec déi zweetgréisst Stad an der Provënz an déi eeleftgréisst vu Kanada. 93,8 % vun der Bevëlkerung schwätze Franséisch. D'Metropolregioun Communauté métropolitaine de Québec, zu där och déi südlech geleeë Stad Lévis gehéiert, huet 812.205 Einwohner (2017). Ekonomesch ass den Tertiärsecteur dominant, also d'Déngschtleeschtungen, mat enger jett Administratiounen, déi do sinn. Och den Tourismus ass wichteg. D'Industrie ass op Recherche a Spëtzentechnologie ausgeriicht; d'Holzindustrie, déi fréier dominéiert huet, spillt haut kaum nach eng Roll.

## Um Spaweck
Escher Pizza

D**'Escher Pizza** (och Pizza Eschoise, seelen Pizza Esch, genannt) ass eng Zort Pizza, déi 2022, an deem Joer an deem Esch Europäesch Kulturhaaptstad war, vun der Stad Esch zesumme mat enger Partie Pizzeriae virgestallt gi war. Deemools gouf betount, datt déi Pizza schonn zanter laangem a Pizzeriaen zu Esch an doriwwer eraus am ganze Land bestallt géif ginn. Déi Pizza hat just bis dohinner keen eegenen Numm.

## Symbolik vun den Ingredienten
Nieft der traditioneller Basis aus Kéis an Tomatenzooss, ass d'Escher Pizza mat schaarfer Salami, Knuewelek an Anchoise beluecht. Ausser dem Knuewelek, deen eng heemesch Planz ass, sinn dëst alles Zoudoten, déi aus Länner kommen, déi och bei der Immigratioun zu Esch eng Roll gespillt hunn. D'Pizza selwer staamt ursprénglech aus Italien. Schaarf Salami ass eng Spezialitéit aus ville südleche Géigenden, dorënner och Spuenien a Südfrankräich. Dat selwecht gëllt fir Anchoisen, déi virun allem am Portugal ganz beléift sinn.

Mat dësen Ingrediente soll d'Mixitéit an d'Villsäitegkeet vun der Bevëlkerung zu Esch duergestallt ginn, hat et bei der Virstellung vum Projet geheescht.

## Verbreedung vun der Escher Pizza
D'Escher Pizza gouf am Ufank an ronn 15 Pizzeriaen am Zentrum vun Esch/Uelzecht verkaaft. Mëttlerweil hunn och aner Pizzeriaen am ganze Land an och an der franséischer Grenzregioun d'Escher Pizza op hirer Menüskaart stoen. Den Numm ass net regional geschützt a ka vun all Pizzeria, egal wou se ass, als Escher Pizza ugebuede ginn.
Hassan Sheikh Mohamud

Den **Hassan Sheikh Mohamud** (Somalesch: *Xasan Sheekh Maxamuud*, Arabesch: حسن شيخ محمود), gebuer den 29. November 1955 zu Jalalaqsi, ass e somalesche Politiker, fréieren Universitéits-Dekan a Biergeraktivist. Hie war vun 2012 bis 2017 President vu sengem Land, an ass dat nees zanter Mee 2022.

De Mohamud ass Member vum Hawiya-Clan, deen aus dem Süden an de mëttelse Somalia hierkënnt. Hien huet vum Enn vun den 1980er Joren u fir eng Rëtsch national an international Friddens- an Entwécklungsorganisatioune geschafft.

## Um Spaweck
Netflix

**Netflix, Inc.** ass eng US-amerikanesch Medienentreprise, déi sech mam Streaming (via Abonnement) an der Produktioun vu Filmer a Serien beschäftegt.

Se gouf 1997 am kalifornesche Los Gatos vum Reed Hastings an dem Marc Randolph gegrënnt. Ufanks huet s'als Online-Videothéik fonctionéiert, andeems se Filmer op DVD a Blu-ray un hir Abonnente verschéckt huet. 2007 huet Netflix mat Video-on-Demand ugefaangen, sou datt Abonnenten op e Katalog vun audiovisuellen Inhalter per Streaming Zougang kruten.

Netflix produzéiert eege Serien a Filmer, ma weist der och eng jett, fir déi se d'Exploitatiounsrechter (net ëmmer fir iwwerall an zum Deel zäitlech begrenzt) kaaft huet.

Bis Mäerz 2020 hat Netflix knapps 3000 Film- an Televisiounsprogrammer a senger Offer. Bis Enn Mäerz 2022 goufen, zanter dass d'Firma gegrënnt gouf, am Ganzen 221,64 Milliounen Abonnementer ofgeschloss, dovun der 74,58 Milliounen an den USA an a Kanada. 2020 louch hire Wäert op der Bourse mat knapps 195 Milliarden Dollar iwwer deem vun der Walt Disney Company.

Zanter 2014 kann een Netflix och zu Lëtzebuerg abonéieren.

Deen éischte Lëtzebuerger Film, deen op Netflix gewise gouf, ass *[[Sawah]]* vum Adolf El Assal.

## Um Spaweck

* Offiziell Website vun Netflix
Magenta

Mat **Magenta** ka gemengt sinn:
* eng Uertschaft a Gemeng an Italien: Magenta (Stad);
* dono benannt, eng Schluecht: Schluecht vu Magenta;
* dono benannt, eng Faarf: Magenta (Faarf)
* Magenta, eng Uertschaft am Departement Marne
Chronicle.lu

**chronicle.lu** ass eng lëtzebuergesch Informatiouns-Websäit an englescher Sprooch, déi vu G-Media Sàrl bedriwwe gëtt.

## Geschicht
*The Luxembourg Chronicle* (chronicle.lu) gouf am Mee 2012 gegrënnt an 2017 zu sengem haitegen Ausgesi verännert.

## Editorial Linn
Chronicle.lu versteet sech als eng apolitesch Publikatioun, déi sech un engleschsproocheg Leit aus Lëtzebuerg an der Groussregioun riicht, an déi iwwer lokal an national Noriichten, Evenementer an Organsiatiounen (Entrepirsen a sozialer) informéiert. Des weidere gëtt et Rezensiounen, Carte-blanchen, e Manifestatiounskalenner, an interaktiv Annoncen.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Websäit vu chronicle.lu
Vangelis

De **Vangelis**, gebuer den 29. Mäerz 1943 als Ευάγγελος Οδυσσέας Παπαθανασίου (*Evangelos Odysseas Papathanassiou*) zu Agria bei Volos, a Griicheland, a gestuerwen de 17. Mee 2022, war e griichesche Komponist an ee vun de Pionéier vun der elektronescher Musek.

Säi Museksstil goung vun der New-Age-Musik bis bei d'Dark Ambient. Zu senge bekanntste Kompositiounen zielen d'Filmmmuseke vun *[[Chariots of Fire]]* (1982 mat engem Oscar preméiert), *[[Blade Runner]], [[1492 : Conquest of Paradise]]* an *[[The Bounty]].* Vun him ass och d'Hymn vun der Foussball-Weltmeeschterschaft 2002.

De Vangelis huet seng Carrière a Griicheland mat der Popgrupp Forminx ugefaangen. Am Mee 1968 goung en op Paräis und an huet do mam Demis Roussos an dem Lucas Sideras d'Progressive-Rock-Grupp Aphrodite's Child gegrënnt.

## Um Spaweck
Vintage Culture

De **Vintage Culture**, mam biergerlechen Numm **Lukas Ruiz**, gebuer de 7. November 1993 zu Mundo Novo, am brasilianesche Staat Mato Grosso do Sul, ass e brasilianeschen DJ a Museksproduzent.
Reglement

Ënnert **Reglement** oder **reglementareschen Akt** versteet een all Akt, dee vun enger ëffentlecher Autoritéit opgesat gouf an dee generell an netperséinlech Rechtsreegele begräift. En Akt fält an d'Kategorie vun de Reglementer, wann e sech un eng net definéiert Zuel vu potentielle Persoune riicht, déi net individuell ernimmt sinn. E Reglement kann sech awer op eng oder méi Persoune bezéien, déi an enger abstrakter Form bezeechent sinn.

Sou zielen der administrativer Geriichtsbarkeet no z.&nbsp;B. als generell an als netperséinlech:

* Règlement-grand-ducallen iwwer d'Expropriatioun vun Emprisen, och wa se just eng bestëmmt Persoun an där hir Terraine betreffen;
* Règlement-d'ordre-intérieure vun enger Beruffschamber;
* Amenagementspläng (PAG a PAP), well se d'allgemeng Bebauung vun enger Uertschaft definéieren;
* …

Op der aner Säit falen individuell Akten déi vun engem Autoritéitsorgan geholl ginn a sech op bestëmmt Situatioune bezéien, net ënnert d'Reglementer. Se behalen en individuelle Charakter, och wa se sech op eng Rei vu bestëmmte Persoune bezéien. Dat zielt z.&nbsp;B. fir en Arrêté iwwer d'Nominatioun vu Membere vun enger Kommissioun.

## Autoritéite mat reglementarescher Muecht
Der Constitutioun no läit d'Kompetenz fir Reglementer ze huele beim Grand-Duc a bei de Gemengen. Se gesäit awer och d'Méiglechkeet vir, datt engersäits d'Legislativ engem ëffentlechen Etablissement oder enger Beruffschamber an anersäits de Grand-Duc engem Regierungsmember dës Muecht iwwerdréit. Soss keng aner Autoritéit vun ëffentlechem oder privatem Recht kann dës Muecht ausüben.

Duerch d'Constitutioun huet de Grand-Duc déi allgemeng Kompetenz fir Reglementer an alle Beräicher ze huelen an hie mécht dat gemenkerhand mat engem Règlement grand-ducal.

D'Gemenge kënne Reglementer am Kader vun hirer kommunaler Kompetenz a bannent dem Territoire vun der Gemeng huelen; se kënnen awer och vum Legislateur domat beoptraagt ginn.

Reglementer vun den ëffentlechen Etablissementer an de Beruffschambere limitéiere sech op déi Kompetenzberäicher déi vum Legislateur virgi sinn.

Virun der Constitutioun vun 1848 an och mat där vun 1856 hat de Kinnek-Groussherzog d'Méiglechkeet Reglementer ze huelen, ouni datt déi e Gesetz als legal Basis haten. Zanter der Revisioun vun der Verfassung vun 1919 kann de Grand-Duc just nach e Reglement am Kader vun engem Gesetz huelen, dat deemno an der Hierarchie vun den Normen driwwer steet. Et steet der Legislativ awer fräi ob – an a wéi engem Ausmooss – se d'Ausféierung vun engem Gesetz op Reglementer iwwerdréit.

## Kuckt och

* Hierarchie vun den Normen
* Legislativ Prozedur
* Ministeriellt Reglement

## Literatur

* Besch, Marc. (2026). *Normes et légistique en droit public luxembourgeois*. 2e éd., Windhof: Larcier-Intersentia, ISBN 978-2-49675-020-1

* Quell vum Artikel, wou net anescht uginn: Besch M., an der Literatur
Harold Becker

Den **Harold Becker**, gebuer de 25. September 1928 zu New York, ass en US-amerikanesche Filmregisseur.

## Filmographie
* 1962: *The Birds* - (Kuerzfilm)
* 1962: *Ivanhoe Donaldson* - (Dokumentarfilm)
* 1964: *Blind Gary Davis* - (Kuerzfilm) - (Dokumentarfilm)
* 1962: *Sighet, Sighet* - (Kuerzfilm) - (Dokumentarfilm)
* 1972: *The Ragman's Daughter* - Haaptacteuren: Simon Rouse, Victoria Tennant, Patrick O'Connell
* 1979: *The Onion Field* - Haaptacteuren: John Savage, James Woods, Ronny Cox
* 1980: *[[The Black Marble]]* - Haaptacteuren: Robert Foxworth, Paula Prentiss, Harry Dean Stanton
* 1981: *Taps* - Haaptacteuren: George C. Scott, Timothy Hutton, Sean Penn
* 1985: *Vision Quest* - Haaptacteuren: Matthew Modine, Linda Fiorentino, Ronny Cox
* 1988: *The Boost* - Haaptacteuren: James Woods, Sean Young, John Kapelos
* 1989: *Sea of Love* - Haaptacteuren: Al Pacino, Ellen Barkin, John Goodman
* 1993: *Malice* - Haaptacteuren: Alec Baldwin, Nicole Kidman, George C. Scott
* 1996: *City Hal* - Haaptacteuren: Al Pacino, John Cusack, Bridget Fonda
* 1998: *Mercury Rising* - Haaptacteuren: Bruce Willis, Alec Baldwin
* 2001: *Domestic Disturbance* - Haaptacteuren: John Travolta, Matt O'Leary, Ruben Santiago-Hudson

## Um Spaweck
Howard Zieff

Den **Howard Zieff**, gebuer den 21. Oktober 1927 zu Chicago, a gestuerwen den 22. Februar 2009 zu Los Angeles a Kalifornien, war en US-amerikanesche Filmregisseur.

## Filmographie
### Kino
* 1973: *Slither* - Haaptacteuren: James Caan, Peter Boyle, Sally Kellerman
* 1975: *Hearts of the West* - Haaptacteuren: Jeff Bridges, Andy Griffith, Donald Pleasence
* 1978: *House Calls* - Haaptacteuren: Walter Matthau, Glenda Jackson, Art Carney
* 1979: *The Main Event* - Haaptacteuren: Barbra Streisand, Ryan O'Neal, Patti D'Arbanville
* 1980: *[[Private Benjamin (Film 1980)|Private Benjamin]]* - Haaptacteuren: Goldie Hawn, Armand Assante, Robert Webber
* 1984: *Unfaithfully Yours* - Haaptacteuren: Dudley Moore, Nastassja Kinski, Armand Assante
* 1989: *The Dream Team* - Haaptacteuren: Michael Keaton, Christopher Lloyd, Peter Boyle
* 1991: *My Girl* - Haaptacteuren: Dan Aykroyd, Jamie Lee Curtis, Anna Chlumsky
* 1994: *My Girl 2* - Haaptacteuren: Dan Aykroyd, Jamie Lee Curtis, Anna Chlumsky

## Um Spaweck
Afepouken

**Mpox**, uganks **Afepouken** oder **Afepoukekrankheet** genannt, ass eng viral Krankheet déi vum Afepoukevirus (offiziell *monkeypox virus, MPV*, vereelzt *Orthopoxvirus simiae*) verursaacht gëtt. Als natierleche Wiert (Reservoir) vum Virus ziele verschidde Knabberdéieren, falsch Reservoire sinn d'Afen, vun deenen de Virus den Numm huet.

D'Kränkt kann och op d'Mënschen iwwerdroe ginn (Zoonos) a léist bei deene gemenkerhand eng liicht poukenänlech Erkrankung mat Féiwer aus. Dokumentéiert sinn awer och méi schwéier Krankheetsverleef. Eng Poukenimpfung reduzéiert de Risiko vun engem Ausbroch vun der Krankheet am Fall wou ee mam Virus a Kontakt kéim.

D'Afepouke ginn an der internationaler statistescher Klassifikatioun vun der Weltgesondheetsorganisatioun (WHO) ënnert dem Code B-04 “*Monkeypox*” gefouert.

## Symptomer

An der Inkubatiounszäit (5 - 21 Deeg) gëtt et praktesch keng Symptomer. Duerno kritt ee Féiwer, dat dacks ganz séier eropgeet, grippenänlech Symptomer (Kappwéi, Arthralgien (Muskelpéng)), Schwëlle vun de Lymphkniet an déi typesch Pautschen op der Haut, déi sech vum Kapp aus no ënnen um Kierper ausbreeden.

## Iwwerdroungsweeër
D'Iwwerdroung vum Déier op de Mënsch kann iwwer de Kontakt mat Hautlesiounen a Kierperflëssegkeeten oder d'Manipulatioun vun infizéiertem Déierefleesch geschéien. Vu Mënsch op Mënsch geschitt d'Iwwerdroung iwwert grouss Drëpsen aus dem Mond (Tröpfcheninfektioun) bei enkem Kierperkontakt an héchstwarscheinlech och iwwer aner Kierperflëssegkeeten.

## Ausbreedung

1970 gouf den éischte mënschleche Fall vun Afepouken am Kongo beschriwwen, wou e Puppelche vun néng Méint krank war. Zanterhier gouf et sporadesch ëmmer nees Fäll a West- an Zentralafrika. Bis 2022 waren der Weltgesondheetsorganisatioun Krankheetsfäll aus eelef afrikanesche Länner bekannt.

Am Mee 2022 koum et zu engem groussen Ausbroch vun Afepouke baussent den endeemesche Gebidder an Afrika an déi éischt Fäll goufen a Groussbritannien, Spuenien, Portugal, USA, Kanada, der Belsch, Schweden, Däitschland, Éisträich an der Schwäiz gemellt. Wat an dëse Fäll bemierkenswäert war, dat war datt déi krank Leit keng direkt Rees-Anamnes haten.

De 15. Juni 2022 ass och deen éischte Fall zu Lëtzebuerg festgestallt ginn. Zanterdeem goufen, bis uganks September, am Ganze 55 Fäll gemellt, déi, bis op dräi, allgemeng liicht verlaf sinn. Zanterhier si keng nei Fäll bäikomm 

Nodeems Enn 2023 eng nei Virusvariant am Oste vun der Demokratescher Republik Kongo an duerno an Uganda, Ruanda, Burundi an am Kenia entdeckt gouf, huet d'WHO Mëtt August 2024 Mpox als ëffentleche Gesondheetsnoutfall vun internationaler Wichtegkeet deklaréiert. Déi nei Variant wier deemno méi ustiechend an d'Krankheetsverleef méi schwéier wéi bei der viregter Variant.

## Um Spaweck

* Christophe Olinger, Sibila Lind „Affenpocken: Virologe Muller beantwortet die dringendsten Fragen“  – Äntwerte vum Virolog Prof. Dr. Claude Muller op eng Rei Froen iwwer d'Afepouken, wort.lu, 24. Mee 2022
Corsage (Film)

***Corsage*** ass eng éisträichesch-lëtzebuergesch-däitsch-franséisch Koproduktioun, e Film vun der Regisseurin Marie Kreutzer.

En hat seng Première den 20. Mee 2022 um Filmfestival vu Cannes, wou en an der Selektioun *Un certain regard* gelaf ass, a koum zu Lëtzebuerg, no enger Avant-première den 2. September, de 7. September 2022 an de Kino.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Elisabeth vun Éisträich-Ungarn, bekannt als *Sisi*, kritt 40 Joer. Si mierkt, datt hir Jugend a Schéinheet, fir déi se bewonnert gouf, lues a lues verschwënnt a freet sech wat an hirem Liewe wichteg ass...

## Soss
D'Vicky Krieps hat der Regisseurin d'Iddi vum Film ginn. Si ass och *Executive Producer* vum Film.

D'Dréiaarbechte waren am Mäerz an am Juli 2021 zu Wien, an Nidderéisträich an zu Lëtzebuerg.

2022 huet d'Vicky Krieps fir hir Roll vun der *Sisi* follgend Präisser gewonnen:

* bescht Interpretatioun (ex-aequo) an der Selektioun *Un certain regard* um Festival vu Cannes;
* bescht Schauspillerin um 28. Filmfestival vu Sarajevo;
* bescht Schauspillerin bei der 35. Editioun vun den Europäesche Filmpräisser.

De Film selwer goug mam Lëtzebuerger Filmpräis 2023 fir déi bescht Koprouktioun ausgezeechent.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* Jessica Kiang: "‘Corsage’ Review: A Superb Vicky Krieps Gives the Empress New Clothes in a Brilliant Reclamation of the ‘Sissi’ Legend." variety.com, 20.05.2022
Sumo (Kënschtler)

De **Sumo**, gebuer den 9. Dezember 1976 als *Christian Pearson* zu Rustington, West Sussex, England, ass en däitsche Graffiti-Artist, Moler a Galerist deen zu Lëtzebuerg opgewuess ass an och do schafft.

Hien huet zu London Grafikdesign studéiert.

## Liewen a Karriär
De Sumo huet a senger Karriär bei villen Ausstellunge matgemaach. Déi éischt war 2003 am Ale Stadhaus zu Déifferdeng wou hien zesumme mat aneren Artisten wéi ë. a. dem Alexone seng Wierker gewisen huet. Aner Ausstellunge waren 2012 de "Goodbye Monopol" zu Déifferdeng oder och "d'Schwaarzt Haus" an der Rue de la Semois an der Stad am Joer 2018.

Op der UrbanArt Biennale an der Völklinger Hütte huet hien 2019 säi bis ewell gréisst Bild ausgestallt.

2012 ass d'Firma Metaform Architects un hien erugetrueden mat der Demande, e Gebai an der Zéissenger Strooss an der Stad nei ze gestalten. A klengster Detailaarbecht ass sou eng Fassad an en Interieur ganz am Sumo sengem Stil entstanen.

Och am Atelier an der Hollerecher Strooss ass seng Konscht op de Maueren ze gesinn.

2021 huet hien an Zesummenaarbecht mam Porsche Zenter Roost um Rouscht e Porsche Taycan handbemoolt. Dat selwecht Joer huet hien den Design vun zwéi Fligere vun der Luxair gemaach.

Him gehéiert zanter 2018 eng Galerie an der Stad Lëtzebuerg.

2022 war hien den éischte Kënschtler deen am Stater Graffiti- a Streetartprojet « LE MUR » matgemaach huet.

## Um Spaweck

## Referenzen
Pat O'Connor (Filmregisseur)

De **Pat O’Connor**, gebuer am Joer 1943 zu Ardmore an Irland, ass en iresche Filmregisseur.

Hien ass zanter 1990 mat der Schauspillerin Mary Elizabeth Mastrantonio bestuet.

## Filmographie
### Kino
* 1984: *[[Cal (Film 1984)|Cal]]* - Haaptacteuren: Helen Mirren, John Lynch
* 1986: *The Ballroom of Romance* - Haaptacteuren: Brenda Fricker, John Kavanagh
* 1988: *A Month in the Country* - Haaptacteuren: Colin Firth, Kenneth Branagh, Natasha Richardson
* 1988: *[[Stars and Bars (Film 1988)|Stars and Bars]]* - Haaptacteuren: Daniel Day-Lewis, Harry Dean Stanton
* 1988: *The January Man* - Haaptacteuren: Kevin Kline, Susan Sarandon, Mary Elizabeth Mastrantonio
* 1990: *Fools of Fortune* - Haaptacteuren: Iain Glen, Mary Elizabeth Mastrantonio
* 1995: *Circle of Friends* - Haaptacteuren: Chris O'Donnell, Minnie Driver, Geraldine O'Rawe
* 1997: *Inventing the Abbotts* - Haaptacteuren: Liv Tyler, Joaquin Phoenix, Jennifer Connelly
* 1998: *Dancing at Lughnasa* - Haaptacteuren: Meryl Streep, Michael Gambon, Catherine McCormack
* 2001: *Sweet November* - Haaptacteuren: Keanu Reeves, Charlize Theron, Jason Isaacs
* 2012: *Private Peaceful* - Haaptacteuren: Hero Fiennes Tiffin, Jack O'Connell

## Um Spaweck
Ministeriellt Reglement

E **ministeriellt Reglement** oder **Règlement ministériel** ass e Reglement dat e Regierungsmember hëlt, ënnert der Viraussetzung, datt him déi Muecht vum Grand-Duc iwwerdroe gouf.

A priori huet e Member vun der Regierung dem Gesetz no keng reglementaresch Muecht, well déi dem Grand-Duc virbehalen ass. De Grand-Duc ka säi Recht fir Exekutiounsreglementer ze huelen awer u Membere vun der Regierung delegéieren. E muss dat awer prezis a limitéiert definéieren, e ka keng allgemeng Delegatioun erlaben.

De Grand-Duc huet domat de Choix fir entweeder iwwert e groussherzoglecht Reglement selwer z'agéieren, oder fir en eenzele Regierungsmember oder och de ganze Regierungsrot mat anzebezéien. Jee nodeem schwätzt een da vun engem **Règlement ministériel** oder engem **Règlement du Gouvernement en conseil**.

Béid Reglementer, ob se individuell vun engem Minister oder vum Regierungsrot geholl ginn, stinn um selwechten Niveau an der Hierarchie vun den Normen, just d'Zuel vun den Auteuren ass verschidden.

## Kuckt och
* Hierarchie vun den Normen
* Legislativ Prozedur

## Literatur
* Besch, Marc. (2026). *Normes et légistique en droit public luxembourgeois*. 2e éd., Windhof: Larcier-Intersentia, ISBN 978-2-49675-020-1

* Quell vum Artikel, wou net anescht uginn: Besch M., an der Literatur
Wayne Wang

De **Wayne Wang**, gebuer den 12. Januar 1949 zu Hongkong, ass en US-amerikanesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.

## Filmographie
### Kino
#### als Regisseur
* 1975: *A Man, a Woman, and a Killer* - Regie zesumme mam Rick Schmidt
* 1982: *Chan is Missing* - Haaptacteuren: Wood Moy, Marc Hayashi
* 1984: *Dim Sum – A Little Bit of Heart* - Haaptacteuren: Laureen Chew, Kim Chew
* 1987: *[[Slam Dance]]* - Haaptacteuren: Tom Hulce, Mary Elizabeth Mastrantonio, Harry Dean Stanton
* 1988: *Dim Sum Take Out* - (Kuerzfilm)
* 1989: *Eat a Bowl of Tea* - Haaptacteuren: Victor Wong, Sau-Kei Lee
* 1989: *Life is Cheap… But Toilet Paper is Expensive* - Regie zesumme mam Spencer Nakasako 
* 1993: *The Joy Luck Club* - Haaptacteuren: Tamlyn Tomita, Rosalind Chao
* 1995: *Smoke* - Haaptacteuren: Harvey Keitel, William Hurt, Stockard Channing
* 1995: *Blue in the Face* - Regie zesumme mam Paul Auster an Harvey Wang 
* 1997: *Chinese Box* - Haaptacteuren: Jeremy Irons, Maggie Cheung, Gong Li
* 1999: *Anywhere But Here* - Haaptacteuren: Susan Sarandon, Natalie Portman
* 2001: *The Center of the World* - Haaptacteuren: Shane Edelman, Peter Sarsgaard, Molly Parker
* 2002: *Maid in Manhattan* - Haaptacteuren: Jennifer Lopez, Ralph Fiennes, Natasha Richardson
* 2005: *Because of Winn-Dixie* - Haaptacteuren: AnnaSophia Robb, Jeff Daniels, Eva Marie Saint
* 2006: *Last Holiday* - Haaptacteuren: Queen Latifah, Timothy Hutton
* 2007: *The Princess of Nebraska* - Haaptacteuren: Li Ling, Brian Danforth
* 2007: *A Thousand Years of Good Prayers* - Haaptacteuren: Henry O, Pasha D. Lychnikoff
* 2011: *Chinatown Film Project* - Episodefilm mat 10 anere Filmregisseuren
* 2011: *Snow Flower and the Secret Fan* - Haaptacteuren: Russell Wong, Bingbing Li
* 2014: *Soul of a Banquet* (Dokumentarfilm)
* 2016: *Onna ga nemurutoki* - Haaptacteuren: Takeshi Kitano, Hidetoshi Nishijima
* 2019: *Coming Home Again* - Haaptacteuren: Justin Chon, Jackie Chung

## Um Spaweck
Gemengereglement

E **Gemengereglement** – och nach **kommunaalt Reglement** oder **Règlement communal** – ass e Reglement dat de Gemengerot hëlt an dat bannent de Limitte vun der Gemengegrenze gëllt. Dës reglementaresch Muecht bezitt sech op alles vu reng kommunalem Interessi an huet seng Basis am Artikel 107 vun der Constitutioun.

E Gemengereglement däerf net géint Gesetzer oder allgemeng Verwaltungsreglementer (groussherzoglech oder ministeriell Reglementer) verstoussen.

Am Fall vun enger Revolt, vu feindlechen Attruppementer oder wann eng Gefor fir den ëffentleche Fridde besteet, kann de Schäfferot en Drénglechkeetsreglement huelen, dat awer an der nächster Sëtzung vum Gemengerot muss confirméiert ginn.

## Kuckt och

* Hierarchie vun den Normen
* Legislativ Prozedur

## Literatur

* Besch, Marc. (2026). *Normes et légistique en droit public luxembourgeois*. 2e éd., Windhof: Larcier-Intersentia, ISBN 978-2-49675-020-1

* Quell vum Artikel, wou net anescht uginn: Besch M., an der Literatur
Max Verstappen

De **Max Emilian Verstappen**, gebuer den 30. September 1997 zu Hasselt an der Belsch, ass e Formel-1-Pilot.

2015 an 2016 war hie Pilot bei der Ecurie Scuderia Toro Rosso an zanter 2016 bei der Ecurie Red Bull Racing

## Um Spaweck

* Max Verstappen
Howard Deutch

Den **Howard Deutch**, gebuer de 14. September 1950 zu New York City, ass en US-amerikanesche Filmregisseur.
 
Hien ass zanter 1989 mat der Schauspillerin Lea Thompson bestuet. Hir zwee Kanner Madelyn Deutch an Zoey Deutch sinn och Schauspillerinnen.

## Filmographie
### Kino
* 1986: *[[Pretty in Pink]]* - Haaptacteuren: Molly Ringwald, Harry Dean Stanton, Jon Cryer
* 1987: *Some Kind of Wonderful* - Haaptacteuren: Eric Stoltz, Mary Stuart Masterson, Lea Thompson
* 1988: *The Great Outdoors* - Haaptacteuren: Dan Aykroyd, John Candy, Annette Bening
* 1992: *Article 99* - Haaptacteuren: Ray Liotta, Kiefer Sutherland, Lea Thompson
* 1994: *Getting Even with Dad* - Haaptacteuren: Macaulay Culkin, Ted Danson
* 1995: *Grumpier Old Men* - Haaptacteuren: Walter Matthau, Jack Lemmon, Sophia Loren, Ann-Margret
* 1998: *The Odd Couple II* - Haaptacteuren: Jack Lemmon, Walter Matthau
* 2000: *The Replacements* - Haaptacteuren: Keanu Reeves, Gene Hackman
* 2004: *The Whole Ten Yards* - Haaptacteuren: Bruce Willis, Matthew Perry, Amanda Peet
* 2008: *My Best Friend's Girl* - Haaptacteuren: Kate Hudson, Dane Cook, Alec Baldwin

## Um Spaweck
Marc Rocco

De **Marc Daniel Rocco**, gebuer den 19. Juni 1962 zu Los Angeles a Kalifornien, an och do gestuerwen den 1. Mee 2009, war en US-amerikanesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.

## Filmographie
### als Regisseur
* 1987: *Scenes from the Goldmine* - Haaptacteuren: Catherine Mary Stewart, Steve Railsback
* 1989: *[[Dream a Little Dream]]* - Haaptacteuren: Corey Feldman, Jason Robards, Piper Laurie
* 1992: *Where the Day Takes You* - Haaptacteuren: Laura San Giacomo, Dermot Mulroney
* 1995: *Murder in the First* - Haaptacteuren: Christian Slater, Kevin Bacon, Gary Oldman

## Um Spaweck
École nationale de la statistique et de l'administration économique

D**'École nationale de la statistique et de l'administration économique** (ENSAE), Et ass eng vun de selektivsten a prestigiéisen Elite Universitéiten a Frankräich, bekannt als grandes écoles an ass Member vum IP Paris (*[[Institut polytechnique de Paris|Institut Polytechnique de Paris]]*). ENSAE ass bekannt als Paris Polytechnic Filialschoul zu Paräis a Statistiken, Datewëssenschaften a Maschinnléieren. Et ass eng vun de féierende Schoule fir Statistik a wirtschaftlech Ausbildung a Frankräich.

## Bekannt Graduéiert
* Louis Chauvel, franséische Soziolog a Professer op der Universitéit Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* Offiziell Internetsäit
Michael Almereyda

De **Michael Almereyda**, gebuer de 7. Abrëll 1959 zu Overland Park, ass en US-amerikanesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.

Hien ass de Brudder vun der Schauspillerin Spencer Kayden.

## Filmographie
### als Regisseur
* 1985: *A Hero Of Our Time* - (Kuerzfilm)
* 1989: *[[Twister (Film 1989)|Twister]] * - Haaptacteuren: Harry Dean Stanton, Suzy Amis, Crispin Glover 
* 1992: *Another Girl Another Planet* - Haaptacteuren: Barry Sherman, Isabel Gillies
* 1993: *Aliens* - (Kuerzfilm) - (Dokumentarfilm)
* 1994: *Nadja* - Haaptacteuren: Elina Löwensohn, Nic Ratner, Peter Fonda
* 1995: *At Sundance* - (Kuerzfilm) - (Dokumentarfilm)
* 1998: *The Rocking Horse Winner* - (Kuerzfilm)
* 1998: *Trance* - Haaptacteuren: Rachel O'Rourke, Lois Smith
* 2000: *[[Hamlet (Film 2000)|Hamlet]] * - Haaptacteuren: Ethan Hawke, Kyle MacLachlan, Sam Shepard
* 2002: *Happy Here and Now* - Haaptacteuren: David Arquette, Liane Balaban, Ally Sheedy
* 2003: *This So-Called Disaster* - Haaptacteuren: Sam Shepard, Sean Penn, Nick Nolte
* 2005: *William Eggleston in the Real World* - (Dokumentarfilm)
* 2008: *New Orleans, Mon Amour* - Haaptacteuren: Christopher Eccleston, Elisabeth Moss
* 2008: *Big River Blues* - (Dokumentarfilm)
* 2009: *Paradise* - (Dokumentarfilm)
* 2011: *The Great Gatsby in Five Minutes* - (Kuerzfilm)
* 2012: *The Ogre's Feathers* - (Kuerzfilm)
* 2013: *Skinningrove* - (Kuerzfilm) - (Dokumentarfilm)
* 2013: *The Man Who Came Out Only at Night* - (Kuerzfilm)
* 2014: *Cymbeline* - Haaptacteuren: Ethan Hawke, Ed Harris, Milla Jovovich
* 2015: *Experimenter* - Haaptacteuren: Peter Sarsgaard, Anthony Edwards, Winona Ryder
* 2017: *Marjorie Prime* - Haaptacteuren: Geena Davis, Tim Robbins 
* 2017: *Escapes* - (Dokumentarfilm)
* 2018: *The North Wind's Gift* - (Kuerzfilm)
* 2020: *[[Tesla (Film 2020)|Tesla]]* - Haaptacteuren: Ethan Hawke, Eve Hewson

## Um Spaweck
Hoeräis

**Hoeräis** ass e biophysikalesche Phenomeen, bei deem sech, ënner bestëmmte meteorologesche Konditiounen, reng Äis-„Fiedem“ op fiichtem, muuschtegem Holz forméiere kënnen.

Hoeräis besteet aus Waasser, dat am doudegen Holz enthalen ass, an dat duerch Gasen no bausse gedréckt gëtt. Déi Gasen entstinn duerch den aerobe Stoffwiessel vum Myzel vu wanteraktive Pilzen (ë.&nbsp;a. Schlauch- a Stännerpilzen).

Wann d'Lofttemperatur knapps ënner Null Grad C° ass (déi am Holz awer nach net), an d'Loftfiichtegkeet héich, fréiert d'Waasser wann et un d'Uewerfläch kënnt a gëtt a kristalliséierter Form vum Waasser dat nokënnt, no uewe gedréckt. Sou entsti reng "Hoer", déi e puer Zentimeter laang kënne ginn. D'Loftfiichtegkeet muss dofir héich sinn, well soss d'Waasser, wat erauskënnt, verdonste géif.

## Literatur
* Gerhart Wagner, Christian Mätzler: *Haareis – Ein seltenes biophysikalisches Phänomen im Winter.* In: *Naturwissenschaftliche Rundschau.* Bd.&nbsp;62, Nr.&nbsp;3, ISSN 0028-1050, 2009, S.&nbsp;117–123.
* James R. Carter: *Blüten und Bänder aus Eis.* In: *[[Spektrum der Wissenschaft]].* Nr.&nbsp;1/2014, S.&nbsp;36–45 (Artikelanfang frei abrufbar)
* D. Hofmann, G. Preuss, C. Mätzler: *[http://www.biogeosciences-discuss.net/12/5293/2015/bgd-12-5293-2015.html Evidence for biological shaping of hair ice]*. Biogeosciences Discussion, 12, 2015, 5293–5332.

## Um Spaweck

* Geheimnisvolles Haareis, SRF-Reportage mam Christian Mätzler, 4:49 min (deels op Schwizerdütsch)
Litan

**Litan** ass e franséische Film vum Jean-Pierre Mocky aus dem Joer 1982.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Nora erlieft am Dag déi schrecklech Erliefnesser vun deenen et an der Nuecht gedreemt huet…

## Soss
De Film krut 1982 de Präis vun de Filmkritiker um *Festival international du film fantastique d'Avoriaz*.

## Um Spaweck
Andrew Fletcher

Den **Andrew John Leonard Fletcher**, gebuer den 8. Juli 1961 zu Nottingham, a gestuerwen de 26. Mee 2022 zu London, war e brittesche Museker a Member vun der Synthie-Pop-Band Depeche Mode, wou e Keyboarder a Bassist war.

## Um Spaweck
Robert Foxworth

De **Robert Foxworth**, gebuer als **Robert Heath Foxworth** den 1. November 1941 zu Houston an Texas, ass en ein US-amerikanesche Schauspiller a Synchronspriecher.

## Filmographie
### Kino
* 1976: *Treasure of Matecumbe* - Regie: Vincent McEveety - Haaptacteuren: Joan Hackett, Peter Ustinov
* 1977: *Airport '77* - Regie: Jerry Jameson - Haaptacteuren: Jack Lemmon, Joseph Cotten
* 1977: *The Astral Factor* - Haaptacteuren: Stefanie Powers, Sue Lyon
* 1978: *Damien: Omen II* - Regie: Don Taylor - Haaptacteuren: William Holden, Lee Grant
* 1979: *Prophecy* - Regie: John Frankenheimer - Haaptacteuren: Talia Shire, Armand Assante
* 1980: *[[The Black Marble]]* - Regie: Harold Becker - Haaptacteuren: Paula Prentiss, Harry Dean Stanton
* 1989: *Beyond the Stars* - Regie: David Saperstein - Haaptacteuren: Martin Sheen, Christian Slater
* 2001: *Beneath Loch Ness* - Regie: Chuck Comisky - Haaptacteuren: Patrick Bergin, Lysette Anthony
* 2005: *Syriana* - Regie: Stephen Gaghan - Haaptacteuren: George Clooney, Christopher Plummer
* 2007: *Kiss the Bride* - Regie: C. Jay Cox - Haaptacteuren: Tori Spelling, Philipp Karner
* 2019: *AC* - Regie: Sonia Sebastián - (Kuerzfilm) 
### Televisioun (Auswiel)
* 1970–1971: *Storefront Lawyers* - (Televisiounsserie) - (23 Episoden)
* 1972–1973: *The Streets of San Francisco* - (Televisiounsserie) - (2 Episoden)
* 1981–1987: *Falcon Crest* - (Televisiounsserie) - (155 Episoden)
* 2001: *Six Feet Under* - (Televisiounsserie) - (6 Episoden) 
* 2005: *Justice League Unlimited* - (Televisiounsserie) - (6 Episoden)

## Um Spaweck
Paula Prentiss

D**'Paula Prentiss**, gebuer als *Paula Ragusa* de 4. Mäerz 1938 zu San Antonio, ass eng US-amerikanesch Schauspillerin.

Si huet a Filmer vu bedeitende Regisseure wéi Howard Hawks, Otto Preminger a Billy Wilder matgespillt.

Si ass vun 1961 u mam Schauspiller Richard Benjamin bestuet.

## Filmographie
### Kino
* 1960: *Where the Boys Are* - Regie: Henry Levin - Haaptacteuren: Dolores Hart, George Hamilton
* 1961: *The Honeymoon Machine* - Regie: Richard Thorpe - Haaptacteuren: Steve McQueen, Jim Hutton
* 1961: *Bachelor in Paradise* - Regie: Jack Arnold - Haaptacteuren: Bob Hope, Lana Turner
* 1962: *The Horizontal Lieutenant* - Regie: Richard Thorpe - Haaptacteuren: Jim Hutton, Jack Carter
* 1963: *Follow the Boys* - Regie: Richard Thorpe - Haaptacteuren: Connie Francis, Dany Robin
* 1964: *Man's Favorite Sport?* - Regie: Howard Hawks - Haaptacteuren: Rock Hudson, Maria Perschy
* 1964: *The World of Henry Orient* - Regie: George Roy Hill - Haaptacteuren: Peter Sellers, Angela Lansbury
* 1964: *Looking for Love* - Regie: Don Weis - Haaptacteuren: Connie Francis, Jim Hutton
* 1965: *In Harm's Way* - Regie: Otto Preminger - Haaptacteuren: John Wayne, Kirk Douglas
* 1965: *What's New Pussycat* - Regie: Clive Donner - Haaptacteuren: Peter Sellers, Peter O'Toole, Romy Schneider, Ursula Andress
* 1970: *Catch-22* - Regie: Mike Nichols - Haaptacteuren: Alan Arkin, Richard Benjamin
* 1970: *Move* - Regie: Stuart Rosenberg - Haaptacteuren: Elliott Gould, Geneviève Waïte
* 1971: *Born to Win* - Regie: Ivan Passer - Haaptacteuren: George Segal, Karen Black
* 1972: *Last of the Red Hot Lovers* - Regie: Gene Saks - Haaptacteuren: Alan Arkin, Sally Kellerman
* 1974: *Crazy Joe* - Regie: Carlo Lizzani - Haaptacteuren: Peter Boyle, Rip Torn
* 1974: *The Parallax View* - Regie: Alan J. Pakula - Haaptacteuren: Warren Beatty, William Daniels
* 1975: *[[The Stepford Wives (Film 1975)|The Stepford Wives]]* - Regie: Bryan Forbes - Haaptacteuren: Katharine Ross, Tina Louise
* 1963: *[[The Black Marble]]* - Regie: Harold Becker - Haaptacteuren: Robert Foxworth, Harry Dean Stanton
* 1981: * Saturday the 14th * - Regie: Howard R. Cohen - Haaptacteuren: Richard Benjamin, Jeffrey Tambor
* 1981: *Buddy Buddy* - Regie: Billy Wilder - Haaptacteuren: Jack Lemmon, Walter Matthau
* 1996: *Mrs. Winterbourne* - Regie: Richard Benjamin - Haaptacteuren: Shirley MacLaine, Brendan Fraser
* 2005: *Hard Four* - Regie: Charles Dennis - Haaptacteuren: Ross Benjamin, Samuel Gould
* 2016: *I Am the Pretty Thing That Lives in the House* - Regie: Osgood Perkins - Haaptacteuren: Ruth Wilson, Bob Balaban

## Um Spaweck
Uessepickert mat roudem Schniewel

Den **Uessepickert mat roudem Schniewel** (*Buphagus erythrorhynchus*) ass e Sangvull aus der Famill vun de Buphagidae (*Uessepickerten*), deen an de Savanne vun Ost- a Südafrika verbreet ass.

## Charakteristiken
Den Uessepickert mat roudem Schniewel gëtt 18 bis 20 Zentimeter grouss an huet en opfällege roude Schniewel, wat him säin Numm a ville Sprooche ginn huet (de.: *Rotschnabel-Madenhacker*; fr.: *piquebœuf à bec rouge*; es.: *picabueyes piquirrojo*; nl.: *Roodsnavelossenpikker*; en.: *red-billed oxpecker*). Säi Plommekleed ass anthrazit gefierft, ausser op Broscht a Bauch, wou et groelzeg bis crèmefaarweg ass. En huet rout Aen, ronderëm déi en opfällege giele fleeschege Rank ass. D'Bee si schwaarz an hu kräfteg Krallen.

## Verbreedung a Liewenswies
D'Aart ass an de Savanne vum ëstlechen Afrika vun Eritrea bis Südafrika doheem. E lieft a klenge Gruppe vu bis zu 20 Vigel. En erniert sech vu Gedéiesch (Zecken, Fléi an aner Hautparasiten), dat s'op der Haut oder a Wonne vu grousse Weeddéiere fannen (zum Beispill Antilopen, Nilpäerd oder och Hausranner).

Dëst wier en typescht Beispill vun enger Symbios, bei där souwuel de Villche wéi d'Déier dat en dréit, op hir Käschte kommen. De britteschen Zoolog Paul Weeks huet awer bei engem Trapp Hausranner a Simbabwe festegestallt, datt d'Uessepickerten do zwar hire 'Wiert' vu Parasitte befreien, mee och, an zu engem groussen Deel, d'Wonne picken, datt déi net zouheelen, an esou Blutt, Rëff a soss Substanze vum Mamendéier friessen.

Uessepickerte mat roudem Schniewel bauen hir Näschter gewéinlech a Bamhielen, a fiddere se mat Déierenhoer a Planzendeeler aus. Eng Bréiecht besteet aus engem bis sechs Eeër, déi 18 Deeg laang bebréit ginn. Déi Kleng bleiwe knapps 3 Wochen am Nascht.

Op Kisuaheli gëtt de Villche *Askari wa Kifaru* – "Wiechter vum Nashorn" genannt, well e, wann en op engem Rhinozeros mat spatzer Maul sëtzt, bei Gefor dëst mat engem Kreesch warnt; well dës zwar gutt richen, awer net gutt gesi kënnen.

## Systematik
Nieft der Nominatform goufe bis ewxell 6 Ënneraarte beschriwwen:
* *Buphagus erythrorhynchus angolensis* da Rosa Pinto 1968
* *Buphagus erythrorhynchus archeri* Cunningham-van Someren, 1984
* *Buphagus erythrorhynchus bestiarum* Brooke, 1970
* *Buphagus erythrorhynchus caffer* Grote, 1927
* *Buphagus erythrorhynchus erythrorhyncha* Stanley, 1814)
* *Buphagus erythrorhynchus invictus* Clancey, 1962
* *Buphagus erythrorhynchus scotinus* Clancey & Lawson, 1961

## Literatur
* Christopher M. Perrins (Hrsg.): *The New Encyclopedia Of Birds.* Oxford University Press, Oxford 2003.
* Weeks, P. (1999): *Interactions between red-billed oxpeckers, Buphagus erythrorhynchus, and domestic cattle, Bos taurus, in Zimbabwe.* Anim Behav. 58(6):1253-1259. PMID 10600147

## Um Spaweck

* Studie: Vögel können Nashörner vor Wilderern warnen?
Inle-Séi

Den **Inle-See**, ass e Séisswaasserséi am Distrikt Nyaung Shwe, am Shan-Staat, am Myanmar.

En ass vun Norden no Süden eng 22&nbsp;km laang a vun Ost no West maximal 10&nbsp;km breet. E läit op 875 m iwwer dem Mier. Mat enger geschater Fläch vun 12.000 Hektar ass en nom Indawgyi-Séi deen zweetgréisste Séi am Myanmar. En ass an der Reeperiod maximal eppes iwwer 4 Meter déif, soss alt just d'Hallschecht.

Ronderëm de Séi leie 17 Dierfer, déi op Péil gebaut sinn. Am Ganze wunnen hei eng 70.000 Leit. Si liewe virun allem vu Geméis, Uebst a Blummen, déi s'op Felder ubauen, déi um Waasser schwammen. Traditionell fueren d'Fëscher vun do mat klenge Kanuen, déi se mam Fouss rudderen.

Am Inle-Séi a ronderëm goufen eng 30 endeemesch Fëschaarte festgestallt. Zanter 1985 ass en en offiziellt Vulleschutzgebitt.

## Biller

 Inle Lake, House on the lake, Myanmar.jpg|Poulbauten
 Inle Lake,Floating Garden.JPG|Tomateplantagen am Waasser
 Inle Lake, Fisherman rowing the boat, Myanmar.jpg|Mat-engem-Been-Rudderer
 Burma06.jpg|Buddhisteschen Tempel
 Inle Lake, evening.JPG|Sonnenënnergang


## Um Spaweck
Hagia Sofia

D**'Hagia Sofia** (vum Algriicheschen Ἁγία Σοφία -"Helleg Weisheet" oder "Gëttlech Weisheet"), op Tierkesch *Ayasofya*, ass eng fréier chrëschtlech Basilika, aus där eng Moschee gemaach gouf. Se steet zu Istanbul op der westlecher Säit vum Bosporus.

Si gouf am 6. Joerhonnert ënnert dem byzantinesche Keeser Justinian op der Plaz vun engem Virgängerbau aus dem 4. Joerhonnert gebaut a gëllt zanterdeem als dat wichtest Monument vun der byzantinescher Architektur an eng vun de prestigiéiste chrëschtleche Kierche bis an d'15. Joerhonnert eran.

No der Eruewerung vu Konstantinopel, 1453, duerch d'Osmanen, gouf se ënner dem Sultan Mehmed II. an eng Moschee ëmgewandelt, a blouf dat bis un d'Enn vum Osmanesche Räich. 1934 gouf s'an e Musée ëmgewandelt, ier se dann neses 2020, mat engem Dekreet fir den islamesche Kult opgemaach gouf.

Si ass en Deel vun der historescher Zon vun Istanbul, déi 1985 vun der Unesco op hir Lëscht vun de Weltkulturierfschafte gesat gouf..

## Beschreiwung

## Um Spaweck
Dichroitesche Prisma

En **dichroitesche Prisma** ass en optesche Prisma, deen e Liichtstral an zwéi Strale mat ënnerschiddleche Spektren resp. Faarwen opspléckt. En ass gewéinlech aus Glas, wou op bestëmmte Flächen dichroitesch Spigelen ubruecht sinn, déi d'Liicht, jee no deem senger Wellelängt, entweeder reflektéieren oder duerchloossen.

Sou Prisme ginn z.&nbsp;B. bei Faarf-Videokamerae mat dräi CCD-Sensoren agesat, déi nom sougenannten 3-Chip-CCD-Procédé funktionnéieren. Hei sinn zwéin dichroitesch Prismen hannereneen, déi d'Luucht a Rout, Gréng a Blo zerleeën, an dann op 3 Bildsensoren (CCD), déi fir jee eng vun deene Faarwen ugeluecht sinn, weiderleeden (kuckt d'Scheema uewen).

## Um Spaweck
Michael Degen

De **Max-Michael Degen**, gebuer den 31. Januar 1932 zu Chemnitz, a gestuerwen den 9. Abrëll 2022 zu Hamburg, war en däitsch-israeelesche Schauspiller a Schrëftsteller.

Hien huet vun 2000 bis 2019 an der Serie *[[Donna Leon (Televisiounsserie)|Donna Leon]]* d'Roll vum Vice-Questore Patta gespillt.

Den Degen huet 2012 an der däitsch-lëtzebuergesch-franséisch-israeelescher Co-Produktioun *[[Hannah Arendt (Film)|Hannah Arendt]]* vun der Margarethe von Trotta eng Roll iwwerholl.

Hien ass de Papp vun der Schauspillerin Elisabeth Degen.

## Filmographie
### Kino
* 1974: *[[Supermarkt (Film)|Supermark]]t* - Regie: Roland Klick - Haaptacteuren: Eva Mattes, Walter Kohut
* 1977: *Al di là del bene e del male* - Regie: Liliana Cavani - Haaptacteuren: Dominique Sanda, Erland Josephson
* 1989: *It Came from Somewhere Else* - Regie: Howard Hassler 
* 1990: *[[Dr. M]] * - Regie: Claude Chabrol - Haaptacteuren: Alan Bates, Jennifer Beals 
* 1991: *Zabí král* - Regie: Juraj Herz - Haaptacteuren: Iris Berben, Linda Rybová
* 2000: *[[Manila (Film 2000)|Manila]]* - Regie: Romuald Karmakar - Haaptacteuren: Margit Carstensen, Sky du Mont
* 2002: *Leo und Claire* - Regie: Joseph Vilsmaier - Haaptacteuren: Suzanne von Borsody, Alexandra Maria Lara 
* 2002: *Nachts im Park* - Regie: Uwe Janson - Haaptacteuren: Heino Ferch, Heike Makatsch
* 2003: *Babij Jar* - Regie: Jeff Kanew - Haaptacteuren: Katrin Sass, Axel Milberg
* 2009: *Kriegerstock* - Regie: Joseph Lippok - (Kuerzfilm)
* 2012: *Ausgerechnet Sibirien* - Regie: Ralf Huettner - Haaptacteuren: Katja Riemann, Joachim Król
* 2012: *[[Hannah Arendt (Film)|Hannah Arendt]]* - Regie: Margarethe von Trotta - Haaptacteuren: Barbara Sukowa, Julia Jentsch
* 2017: *Das letzte Mahl* - Regie: Florian Frerichs 
## Televisioun (Auswiel)
* 1962: *Süden* - Regie: Gerhard Klingenberg - Haaptacteuren: Peter Lühr, Helmut Förnbacher
* 1970: *Die U-2 Affäre* - Regie: Rudolf Nussgruber - Haaptacteuren: Claudia Wedekind, Dieter Eppler
* 1981-1987: *Derrick* - (Televisiounsserie) - (4 Episoden) 
* 1983: *Die Geschwister Oppermann* - (Mini-Televisiounsserie) - (3 Episoden)
* 1987-1990: *Diese Drombuschs* - (Televisiounsserie) - (15 Episoden)
* 1984-1993: *Der Alte* - (Televisiounsserie) - (6 Episoden)
* 1993-1994: *Auto Fritze* - (Televisiounsserie) - (26 Episoden)
* 1999-2003: *Verschollen in Thailand* - (Televisiounsserie) - (10 Episoden)
* 2000-2019: *[[Donna Leon (Televisiounsserie)|Donna Leon]]* - (Televisiounsserie) - (25 Episoden)

## den Degen als Auteur
* *Nicht alle waren Mörder – Eine Kindheit in Berlin.* Econ, München 1999. 
* *Blondi.* List, München 2004, ISBN 3-548-60409-9, Roman.
* *Der Steuerhinterzieher.* Ullstein, Berlin 2005, ISBN 3-550-08617-2, Roman.
* *Mein heiliges Land. Auf der Suche nach meinem verlorenen Bruder.* Rowohlt Verlag, Berlin 2007, ISBN 978-3-87134-559-3.
* *Familienbande.* Rowohlt Verlag, Berlin 2011, ISBN 978-3-87134-633-0, Roman. 
* *Der traurige Prinz. Roman einer wahren Begegnung.* Rowohlt Verlag, Berlin 2015, gebunden, ISBN 978-3-87134-768-9.

## Um Spaweck
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Lëtzebuerg/Belair

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter am Quartier Belair** sinn all national Monumenter opgezielt, déi am Quartier Belair vun der Gemeng Lëtzebuerg ze fanne sinn (Stand: ).

D'Andeelung no Quartieren ass nom Klassement vum Institut national pour le patrimoine architectural (INPA) gemaach, deen op de Kadastersektioune berout, awer net mat der offizieller Andeelung vun der Gemeng Lëtzebuerg iwwereneestëmmt. Et kann dofir a verschiddene Fäll zu Mëssverständnesser komme wat de Quartier ubelaangt.

## [[Belair]]

|}

### Quell
*

## Um Spaweck
Deal Productions

**deal productions** ass de kommerziellen Numm vun der **deal SA**, enger lëtzebuergescher Filmproduktiounsfirma, déi 2010 vun der Désirée Nosbusch an der Alexandra Hoesdorff gegrënnt gouf.

Si huet hire Sëtz am Filmland zu Kielen.

Zu hirem Repertoire gehéiere Spillfilmer, Documentairen an Tëleesserien.

## Um Spaweck
* dealproductions.com, offiziell Websäit.
Association luxembourgeoise des fonds d'investissement

D**'Association luxembourgeoise des fonds d'investissement** (ALFI) ass eng lëtzebuergesch ASBL, déi 1988 als Interesseverband vun der Fongenindustrie zu Lëtzebuerg gegrënnt gouf, nodeem den europäeschen Daachverband - d'FEFSI - refuséiert hat d'ABBL (*Association des banques et banquiers, Luxembourg*) als Member z'akzeptéieren.

## Presidenten
* Pierre Vansteenkiste vun der Banque privée Edmond de Rothschild (1988-1992)
* Patrick Zurstrassen vum Crédit Agricole Indosuez (1992-1995)
* Jean-Michel Gelhay vun der Banque Degroof (1995-1998)
* Rafik Fischer vun der KBL (1998-2001)
* Guy Legrand vum Crédit lyonnais (2001-2003)
* Thomas Saele (2003-2007)
* Claude Kremer vun Arendt & Medernach (2007-2011)
* Marc Saluzzi vu PwC (2011-2015)
* Denise Voss (2015-2019)
* Corinne Lamesch vu Fidelity Investments Luxembourg (2019-2023)
* Jean-Marc Goy(Stand: Oktober 2025)
Hans-Insel

D**'Hans-Insel** (Grönlännesch: *Tartupaluk*; Inuktitut: *ᑐᐸᓗᒃ*; Dänesch: *Hans Ø*) ass eng kleng Insel vu ronn 1,25&nbsp;km² an der Kennedy-Passage, déi en Deel vun der Nares-Strooss ass, tëscht Grönland am Osten an der kanadescher Insel Ellesmere Island am Westen.

Si ass ouni Vegetatioun an onbewunnt. Se gouf bekannt, well et tëscht Kanada an Dänemark (dat Grönland an internationale Bezéiunge vertrëtt) e joerzéngtelaange Sträit gouf, wiem se gehéiere géif. De 14.&nbsp;Juni 2022 sinn déi zwéi Staaten iwwereneekomm, d'Insel an der Mëtt ze deelen, an domat och d'Séigrenz, déi ëmmerhin 3.800 Kilometer laang ass, an engem Stéck ze definéieren.

De kanadeschen Deel gehéiert ewell zu der Regioun Qikiqtaaluk (Baffin) vum Territoire Nunavut, den däneschen Deel zum Distrikt Qaanaaq vun der grönlännescher Gemeng Avannaata Kommunia.

Op Grönlännesch an Inuktitut heescht d'Insel *Tartupaluk* ("Glach mat enger Nier"). Den däneschen Numm geet op den Hans Hendrik zeréck, deen tëscht 1853 an 1883 bei fënnef Arktisexpeditiounen derbäi war.

## Geschicht
1973 goufen Dänemark a Kanada sech bei der Grenzzéiung am Mier bewosst, datt déi zwee Länner am Fong d'Insel fir sech beusproche géifen. Dofir hu si dunn d'Insel emol ausgelooss, bis déi Fro gekläert wier. Dono gouf d'Insel ëmmer nees ofwiesselend vun Dänen a Kanadier besicht, an de Fändel duerch deen eegenen ersat. Dobäi gouf dann awer och eng Fläsch Whiskey oder dänesche Schnapps hannerlooss. Dat huet dem Konflikt den Numm *Whiskey Wars* abruecht.

Well et ëmmer nees zu Irritatioune koum, a fir der Saach zerguttst en Enn ze setzen, hu sech Dänemark a Kanada 2018 gëeenegt, eng Aarbechtsgrupp opzesetze fir eng Léisung auszehandelen. Véier Joer drop, de 14. Juni 2022 hunn déi kanadesch Ausseministesch Mélanie Joly, den däneschen Ausseminister Jeppe Kofod an de grönlännesche Regierungschef Múte B. Egede e Grenzvertrag ënnerschriwwen, deen d'Insel an der Mëtt, laanscht enger Schlucht, deelt.

## Um Spaweck
École polytechnique

D**'École polytechnique** (l'X), ass eng franséisch Fachhéichschoul, déi zënter 1976 am Palaiseau ausserhalb vu Paräis (fréier am Quartier Latin vu Paräis) läit. D'Schoul gouf 1794 vum Napoléon Bonaparte gegrënnt. Si gëllt als ee vun de féierende Colleges vum Land a gehéiert zu der sougenannte *Grandes écoles*.

D'Schoul war fréier eng reng Militärschoul fir d'Ausbildung vun Ingenieuren, an huet säi Spëtznumm l'X vun den zwou gekräizte Kanounen a sengem Emblème kritt. D'Schoul gëtt ënnert der Opsiicht vun der franséischer Arméi geleet, ënner dem Kommando vun engem Generol, an d'Schüler gi wärend hirem Studium vun der Arméi bezuelt.

## Bekannt Graduéiert
* François Arago, franséische Physiker an Astronom
* Bernard Arnault,franséischen Industriellen
* Gaspard-Gustave de Coriolis, franséische Mathematiker an Ingenieur
* Henri-Alexandre Deslandres, franséischen Astronom an Direkter vum Observatoire vu Meudon a vun deem vu Paräis
* Hervé Faye, franséischen Astronom
* Claude-Louis Mathieu, franséische Mathematiker an Astronom

## Um Spaweck
* Websäit vun der École polytechnique