open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Molières (Dordogne)

**Molières** ass eng franséisch Gemeng am Departement Dordogne an der Regioun Nei-Aquitaine.

D'Gemeng läit um lénksen Uwänner vum Bélingou engem Niewefloss vun der Dordogne, deen am Nordosten d'Grenz mat der Gemeng Le Buisson-de-Cadouin mécht.
## Nopeschgemengen
Monpazier

**Monpazier** ass eng franséisch Gemeng am Departement Dordogne an der Regioun Nei-Aquitaine.

Et ass vun der Fläch hier déi klengst Gemeng am Departement. 
## Nopeschgemengen
Ministère de la Recherche et de l'Enseignement supérieur

Deen dacks just **Héichschoulministère** genannte **Ministère fir Fuerschung an Héichschoul** (fr: **Ministère de la Recherche et de l'Enseignement supérieur**) ass e Ministère zu Lëtzebuerg. 

Virum 17. November 2023 housch e *Ministère de l'Enseignement supérieur et de la Recherche.*

## Allgemenges
De Ministère ass verantwortlech fir d'Organisatioun vun der Héichschoullandschaft zu Lëtzebuerg. Am Beräich vun den Héichschoulstudien accordéiert en déi finanziell Hëllefe vum Staat an deels och international Bourssen. En ass do dernieft zoustänneg fir déi auslännesch Héichschoultitelen a –qualifikatiounen unz'erkennen a fir déi national Politik am Beräich vun der ëffentlecher Fuerschung ze definéieren, ze koordinéieren an ëmzesetzen.

## Kompetenz vum Ministère
D'Servicer a Verwaltungen déi ënnert d'Kompetenz vum Héichschoulministère falen, sinn am interne Reglement vun der Regierung festgehalen. Dozou gehéieren ë. a.:

* Allgemeng Politik vun der nationaler ëffentlecher Fuerschung an den Héichschoulen:
* Formatioune fir de Brevet de technicien supérieur (BTS) a Coursen, déi vun den unerkannte spezialiséierte Fachhéichschoulen ugebuede ginn
* Héichschoul- an Universitéitsstuden: allgemeng Politik; Informatioun iwwer Héichschoul- an Universitéitsstudien; finanziell Ënnerstëtzung Héichschoulstudien; international Bourssen; Logementer fir Studenten an Doktoranden; Verwaltung vu private Boursse vu Fondatiounen; Relatioune mat de Studentenassociatiounen; Studentefoire
* Unerkennung vun auslännesche Studiecertificaten a Beruffsqualifikatiounen am Héichschoulberäich
* Sekundär Notzung vun Datë fir d'Fuerschung an d'Innovatioun
* Politik vun der „oppener Wëssenschaft“ fir wëssenschaftlech Donnéeën a Publikatiounen
* Berodungskommissiounen, ë. a.: 
** National Ethikkommissioun
** Kommissioun fir d'Unerkennung vu Beruffsqualifikatiounen
** berodend Kommissioun fir Finanzhëllef fir Héichschoulstudien

### Institutiounen ënner der Tutelle vum Ministère
* Uni Lëtzebuerg
* Luxembourg Institute of Science and Technology (LIST)
* Luxembourg Institute of Health (LIH)
* Luxembourg Institute of Socio-Economic Research (LISER)
* Nationale Fuerschungsfong (FNR)

#### Wirtschaftlech Interessevereenegungen

* Centre de gestion pour la formation continue et professionnelle universitaire
* Luxembourg Media and Digital Design Center (LMDDC)
* Plateforme nationale d'échange de données (PNED)
* Luxinnovation
* Institut de la propriété intellectuelle Luxembourg (IPIL)

#### Fondatiounen

* Max Planck Institute Luxemburg for International
* European and Regulatory Procedural Law
* Réseau télématique de l'Éducation nationale (RESTENA)

#### Anonym Gesellschaften

* Technoport (zesumme mam Wirtschaftsministère)
* Luxprovide (zesumme mam Wirtschaftsministère)

#### ASBLen

* Agence nationale pour le programme européen d'éducation et de formation tout au long de la vie (ANEFORE) (zesumme mam Educatiounsministère)

## Kuckt och

* Regierung (Lëtzebuerg)

* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Héichschoulministeren

## Um Spaweck

* De Ministère op gouvernement.lu, der Websäit vun der Regierung
Ministère des Affaires intérieures

Den **Inneministère** oder **Ministère fir bannenzeg Affären** (fr: **Ministère des Affaires intérieures**, gekierzt MAINT) ass e Ministère zu Lëtzebuerg. Virum 17. November 2023 housch e *Ministère de l'intérieur.*

## Allgemenges
De Ministère ass verantwortlech fir déi kommunal Ugeleeënheeten, d'Gemengefinanzen, d'Kontroll vun der Gemengecomptabilitéit, d'stättesch Entwécklung, d'zivil Sécherheet, d'bannenzeg Sécherheet an d'Immigratioun.

## Kompetenz vum Ministère
D'Servicer a Verwaltungen déi ënner d'Kompetenz vum Inneministère falen, sinn am interne Reglement vun der Regierung festgehalen.

* Kommunal Ugeleeënheeten: Gemengegesetzgebung; Gemengewalen; Gemengefinanzen a Subside fir d'Gemengen; Grondsteier; nationale Regëster vun de Gebaier an de Logementer; Regëster vun de Logementer déi eidel stinn a Steieren dozou; Administrativ kommunal Strofen; National Gielercher op Gemengenniveau; Examen a Formatioun vum Gemengepersonal; Gemengefusiounen; Pensiounskeess vum Gemengepersonal
* Kommunalplanung a stättesch Entwécklung
* Zivil Sécherheet an Noutdéngschter: Allgemeng zivil Sécherheetspolitik; Nationale Organisatiounsplang vun den Hëllefsdéngschter; Europäesch an international Relatiounen am Beräich vun der ziviller Sécherheet
* Bannenzeg Sécherheet: Allgemeng bannenzeg Sécherheetspolitik; Gesetzgebung iwwer d'Police, d'Generalinspektioun vun der Police a Visupol
* Immigratioun: Allgemeng Immigratiouns- an Asylpolitik; Fräie Persouneverkéier an Immigratioun; internationalen an temporäre Schutz; Koordinatioun vun de Baussegrenzen; Retour vun irreguläre Persounen; Statut vun Apatriden; Reesdokumenter fir Auslänner; Europäesch Politik an international Relatiounen am Beräich vun der Immigratioun an dem Asyl; Centre de rétention.

### Ënner der Tutelle vum MAINT

#### Verwaltungen

* Police
* Generalinspektioun vun der Police (IGP)

#### [[Ëffentlecht Etablissement (Lëtzebuerg)|Ëffentlecht Etablissement]]
* Corps grand-ducal d'incendie et de secours (CGDIS)

#### Conseils supérieurs

* Conseil supérieur vun de Gemengefinanzen
* Conseil supérieur vun der ziviller Sécherheet

## Kuckt och

* Regierung (Lëtzebuerg)
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Inneministeren

## Um Spaweck

* De Ministère op gouvernement.lu, der Websäit vun der Regierung
Ministère de la Justice

De **Justizministère** (fr: **Ministère de la Justice**, gekierzt MJUST) ass e Ministère zu Lëtzebuerg.

## Allgemenges
De Ministère ass verantwortlech fir d'Gesetzgebung wat déi zivil, strofrechtlech (penal) a kommerziell Affären ugeet gradewéi fir d'Organisatioun vun der Justiz.

## Kompetenz vum Ministère
D'Servicer a Verwaltungen déi ënnert d'Kompetenz vum Justizministère falen, sinn am interne Reglement vun der Regierung festgehalen. Dozou gehéieren ë. a.:

* Zivil Affären: Zivilrecht an Zivilrecht-Prozessuerdnung; Heemechtsrecht; Ännerung vum Numm a Virnumm; zivil a kommerziell Mediatioun; international Kommissioun iwwer den État civil; Mënscherechter; Europäesche Geriichtshaff fir Mënscherechter; Haager Konferenz iwwer internationaalt Privatrecht; europäesch an international Zesummenaarbecht am ziville Beräich; international Rechtshëllef fir zivil Affären; Europarot (Volet Zivilrecht); Benelux-Geriicht; Conseil vun der Justiz an de bannenzegen Affäre vun der EU, Zesummenaarbecht an zivillen Affären; europäesch Juridiktioun
* Strofrechtlech Affären: Strofrecht a Strofrecht-Prozessuerdnung; Noloosse vu Strofen an Iwwerpréiwe vu Strofprozesser; strofrechtlech Mediatioun; Entschiedegung fir Affer vu Gewaltverbriechen; *Office des signalements*; Jugendschutz; Entschiedegung bei net effikasser Untersuchungshaft; Waffen, Gardiennage, Sprengstoff; Glécksspiller a Lotterien; Korruptioun; Terrorismus; europäesch an international Zesummenaarbecht am Strofrecht; Justizhëllef op nationalem an internationalem Plang an Ausliwwerung; Organisatioun fir Ekonomesch Zesummenaarbecht an Europa (OECD); Europarot (am Beräich vum Strofrecht); Conseil vun der Justiz an de bannenzegen Affären vun der EU, Zesummenaarbecht a strofrechtlechen Affären; international Strofgeriichter
* Kommerziell Affären: Handelsrecht; Faillite-Recht; Gesellschaftsrecht; Comptabilitéitsrecht; ASBLen a Fondatiounen; Handels- a Firmeregëster; Kommissioun vu Comptabilitéitsnormen; Administrativ Vereinfachung an eemoleg digital Identitéit vun den Entreprisen
* Organisatioun vun der Justiz an de juristesch Beruffer: Relatioune mat der Magistratur; Nominatiounen; Digitaliséierung vun der Justiz; Relatioun mat de Barreauen; Komplementar Geriichter am Lëtzebuerger Recht a Stagen an der Justiz; Relatioune mam Notariat, Nottärsstagen, Nominatiounen; Relatioune mat den Dierwiechter, Stagen, Nominatiounen; Justizhëllef; juristesch Experten; Mediatioun; *Restorative Justice*
* Kampf géint d'Wäisswäsche vu Geld a géint de Finanzement vum Terrorismus: national, europäesch an international Koordinatioun; national, europäesch an international Gesetzgebung; Groupe d'action financière (GAFI); national Risikobewäertungen a Statistiken
* Allgemeng Koordinatioun vun den administrative Geriichter
* Prisongsverwaltung
* Lëtzebuerger Nationalitéit
* *Bureau de gestion des avoirs*

## Kuckt och
* Regierung (Lëtzebuerg)
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Justizministeren

## Um Spaweck

* De Ministère op gouvernement.lu, der Websäit vun der Regierung
Ministère de la Protection des consommateurs

De **Ministère fir Konsumenteschutz**, (fr: **Ministère de la protection des consommateurs**) war vum 5. Dezember 2018 bis de 17. November 2023 e Ministère zu Lëtzebuerg.

## Allgemenges
De Ministère fir Konsumenteschutz setzt sech fir e konsumentefrëndlecht Ëmfeld an, dat gesond a sécher ass, wou d'Gesetz de Konsument effikass géint Abuse schützt an him d'Méiglechkeet gëtt, fir iwwer déi noutwendeg an transparent Informatiounen ze verfügen, déi hie brauch, fir säi Choix vertrauensvoll treffen ze kënnen. D'Zil vum Ministère war et fir de Konsument ze schützen, z'informéieren an der Bevëlkerung et méi einfach ze maachen, sech fir e responsabele Konsum z'entscheeden.

## Kompetenz vum Ministère
D'Servicer a Verwaltungen ënnert der Kompetenz vum Ministère fir Konsumenteschutz, sinn am Arrêté grand-ducal vum 28. Mee 2019 festgehalen.

## Kuckt och
* Regierung (Lëtzebuerg)
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Ministere fir Konsumenteschutz

## Um Spaweck

* De Ministère op gouvernement.lu, der Websäit vun der Regierung
Montréal-la-Cluse

**Montréal-la-Cluse** ass eng franséisch Gemeng am Departement Ain an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

## Nopeschgemengen
Le Poizat

**Le Poizat** ass eng fréier franséisch Gemeng am Departement Ain an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Den 1. Januar 2016 huet Le Poizat mat Lalleyriat fusionéiert fir déi nei Gemeng Le Poizat-Lalleyriat ze bilden.
## Nopeschgemengen
Le Poizat-Lalleyriat

**Le Poizat-Lalleyriat** ass eng franséisch nei Gemeng am Departement Ain an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

D'Gemeng ass den 1. Januar 2016 bei der Fusioun vun de fréiere Gemenge Lalleyriat a Le Poizat entstanen.

## Nopeschgemengen
Saint-Avit-Rivière

**Saint-Avit-Rivière** ass eng franséisch Gemeng am Departement Dordogne an der Regioun Nei-Aquitaine.

D'Gemeng läit um lénksen Uwänner vun der Couze.
## Nopeschgemengen
Orsennes

**Orsennes** ass eng franséisch Gemeng am Departement Indre am Centre.

Duerch d'Gemeng féiert déi südlech Variant vun der Via Lemovicensis op der Streck iwwer Nevers op Eguzon.
Ministère de la Sécurité sociale

De **Ministère fir sozial Sécherheet**, (fr: **Ministère de la sécurité sociale**) war bis de 17. November 2023 en eegestännege Ministère zu Lëtzebuerg, dee sech drëm këmmert huet, fir de Bierger d'sozial Sécherheet ze garantéieren.

Mat der Regierung Frieden-Bettel gouf de Ministère de 17. November 2023 mat deem vun der Gesondheet zesummegeluecht.

## Allgemenges
De Ministère këmmert sech ëm d'Risiken an d'Besoine vun de Bierger an de Beräicher vun der Krankheet, dem Alter, der Ofhängegkeet, der Invaliditéit an den Aarbechtsaccidenter.

## Kompetenz vum Ministère
D'Servicer a Verwaltungen déi ënnert der Kompetenz vum Ministère fir sozial Sécherheet waren, sinn am Arrêté grand-ducal vum 28. Mee 2019 festgehalen. Dozou gehéieren ë. a.:

* Generalinspektioun vun der sozialer Sécherheet,
* Medezinesche Kontrolldéngscht vun der sozialer Sécherheet,
* Administratioun fir d'Evaluatioun an d'Kontroll vun der Fleegeversécherung,
* Zenter fir Sozialversécherungen,
* Gesondheetskeess,
* Onfallversécherung.

## Historique vum Ministère
Iwwer d'Joren hat d'„sozial Sécherheet“ en eegestännege Ministère, war mat anerer Ressorte kombinéiert oder deels an anere Ministèren integréiert; virun 2023 huet de Ministère en z.&nbsp;B. *Ministère de la sécurité sociale* geheescht.

## Kuckt och
* Regierung (Lëtzebuerg)
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Ministere fir sozial Sécherheet

## Um Spaweck

* De Ministère op gouvernement.lu, der Websäit vun der Regierung
Champlemy

**Champlemy** ass eng franséisch Gemeng am Departement Nièvre an der Regioun Bourgogne-Franche-Comté.
## Hydrographie
Um Territoire vun der Gemeng huet d'Nièvre e groussen Niewefloss vun der Loire hir Quellen. Si entsteet aus enger Quell um Lieu-dit *Bourras-la-Grange* a kritt da westlech vun der *Forêt de Charnouveau*, Gesellschaft vun der sougenannter *Nièvre de Champlemy* fir dann um Flouer *La Huche* den Territoire vun der Gemeng ze verloossen, fir dee se de gréissten Deel vun der West-an Nordgrenz mat den Nopeschgemenge bilt.
## Nopeschgemengen

## Um Spaweck
Arbourse

**Arbourse** ass eng franséisch Gemeng am Departement Nièvre an der Regioun Bourgogne-Franche-Comté.

## Nopeschgemengen

## Um Spaweck
La Celle-sur-Nièvre

**La Celle-sur-Nièvre** ass eng franséisch Gemeng am Departement Nièvre an der Regioun Bourgogne-Franche-Comté.

D'Gemeng läit um rietsen Uwänner vun der Nièvre

## Nopeschgemengen

## Um Spaweck
Lëscht vun de lëtzebuergeschen Tourismusministeren

Dëst ass d**'Lëscht vun de lëtzebuergesche [[Minister|Ministeren]] déi fir den Tourismus** zoustänneg waren, zanter 1964, wéi de Ministère agefouert gouf.

## Um Spaweck
Tramoyes

**Tramoyes** ass eng franséisch Gemeng am Departement Ain an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.
## Nopeschgemengen
Ministère du Logement

De **Wunnengsbauministère** (fr: **Ministère du Logement**) war bis de 17. November 2023 de Ministère zu Lëtzebuerg deen déi allgemeng Politik vum Wunnengsbau koordinéiert a fir seng Ausféierung gesuergt huet.

E gouf mam Ministère fir Wunnengsbau a Landesplanung ersat.

## Allgemenges
De Ministère war kompetent am Beräich vum Wunnengsbau op kommunalem an nationalem Niveau.

## Kompetenz vum Ministère
D'Servicer a Verwaltungen déi ënnert der Kompetenz vum Wunnengsbauministère waren, sinn am Arrêté grand-ducal vum 28. Mee 2019 festgehalen. Dozou gehéiert ë. a.:

* sektoriell Logementspläng, 
* Pacte logement, 
* Legislatioun iwwert d'Bailen, 
* Bau vu Logementer zu abordabele Präisser, 
* Subside beim Bau vu Logementer, 
* Fonds du logement, 
* Société nationale des habitations à bon marché.

## Kuckt och
* Regierung (Lëtzebuerg)
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Wunnengsbauministeren

## Um Spaweck

* De Ministère op gouvernement.lu, der Websäit vun der Regierung
Them!

**Them!** ass en US-amerikanesche Science-Fiction an Horrorfilm vum Gordon Douglas aus dem Joer 1954 no enger Geschicht vum George Worthing Yates.

## Ëm wat geet et am Film?
Op engem Terrain wou viru Joren Atomwaffe getest goufen, dauche riseg Seechomessen op déi d'Mënschen ugräifen…

## Um Spaweck
Devil Girl from Mars

**Devil Girl from Mars** ass e brittesche Science-Fiction-Film vum David MacDonald aus dem Joer 1954.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Lëscht vun de lëtzebuergesche Ministere fir Mobilitéit an ëffentlech Aarbechten

Dëst ass d**'Lëscht vun de lëtzebuergesche Ministere fir Mobilitéit an ëffentlech Aarbechten** zanter 2018.

De Ministère fir Mobilitéit an ëffentlech Aarbechten ass zanter 2018 den Nofollger vum Ministère fir nohalteg Entwécklung an Infrastruktur (*Ministère du développement durable et des infrastructures*) dee sengersäits 2009 aus dem *Transportministère*, dem *Ëmweltministère* an dem *Bauteministère* ervirgaange war.

## Kuckt och

* Lëscht vun de lëtzebuergesche Ministere fir Nohaltegkeet an Infrastruktur
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Transportministeren
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Bauteministeren

## Um Spaweck

* Arrêté grand-ducal du 5 décembre 2018 portant énumération des Ministères
Montagnieu (Ain)

**Montagnieu** ass eng franséisch Gemeng am Departement Ain an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes um lénksen Uwänner vum Rhône.
## Nopeschgemengen
Aigues-Mortes

**Aigues-Mortes** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng an der Regioun Occitanie am Departement Gard.

Se gehéiert zur natierlecher Géigend Petite Camargue.

## Nopeschgemengen

## Um Spaweck
Plateau d'Hauteville

**Plateau d'Hauteville** ass eng franséisch nei Gemeng am Departement Ain (01) an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

D'Gemeng ass den 1. Januar 2019 bei der Fusioun vun de fréiere Gemenge Cormaranche-en-Bugey, Hauteville-Lompnes, Hostiaz an Thézillieu entstanen.
## Nopeschgemengen
Volleks- a Wunnengszielung

D**'Volleks- a Wunnengszielung** vu Lëtzebuerg, allgemeng **(grouss) Vollekszielung** genannt, offiziell *recensement général de la population, des logements et des bâtiments du Grand-Duché de Luxembourg* ass eng statistesch Zielung op engem festgeluechten Datum vun de Leit déi zu Lëtzebuerg wunnen, vun de Wunnengen a Gebaier.

## Zweck vun der Zielung
### Geschicht
D'Zuel vun den Awunner pro Gemeng ass ë. a. d'Basis fir d'Festleeë vun der Zuel vun de Membere vum Gemengerot.

D'Awunnerzuel déi bei Vollekszielung ermëttelt gouf, hat och hiren Zweck an der Zäit vum Däitschen Zollveräin, an deem Lëtzebuerg vun 1842 bis 1918 Member war. Op Basis vun der Awunnerschaft goufen d'Recetten un déi eenzele Staate vum Däitsche Bond verdeelt.

### Hautdesdaags
D'Zil vun der Zielung déi all zéng Joer organiséiert gëtt, ass fir follgend Donnéeë festzestellen:

* den Effektiv vun der Populatioun déi hire feste Wunnsëtz zu Lëtzebuerg huet, gradewéi d'Uertschaft wou se wunnen;
* d'Zuel vun de Stéit an hir Zesummesetzung;
* d'Situatioun vun hirem Logement;
* d'Zuel vun de bewunnten an eidele Wunnengen;
* fir d'Wunnhaiser, den Typ vum Gebai, d'Zuel vun de bewunnten an eidele Wunnengen an d'Baujoer.
Bei der leschter Vollekszielung(2011) goufe 521.353 Leit am Land gezielt.

## Oflaf vun der Zielung
De Statec ass zoustänneg fir d'Zielung z'organiséieren, z'iwwerwaachen, auszewäerten an ze kontrolléieren.

All Persoun resp. all Stot muss bei der Zielung matmaachen. D'Donnéeë ginn entweeder iwwer Pabeierformulairë gesammelt déi un d'Stéit verdeelt ginn, oder – zanter 2011 – iwwert en Online-Formular op guichet.lu. All Angaben déi gemaach ginn, mussen d'Situatioun op dem festgeluechten Dag erëmginn.

## Datum vun der Zielung
Den Datum an d'Modalitéite vun der Zielung ginn iwwert e Règlement grand-ducal festgeluecht. Uganks war d'Zielung all 3-5 Joer; zanter 1970 gëtt ongeféier all 10 Joer gezielt.

### Zielung vun 2021
D'Zielung vun 2021 war uganks op den 21. Juni festgeluecht ginn, wéinst der Covid19-Pandemie ass den Datum duerno awer op den 8. November geréckelt ginn.

Bei de Resultater vun der Zielung, déi am Februar 2023 verëffentlecht goufen, ass ë. a. erauskomm, datt d'Bevëlkerung zanter dem Recensement vun 2011 ëm 25,7% (131.588 Persounen) zougeholl huet.

Nieft dësem grousse Bevëlkerungswuesstem gouf festgestallt, datt d'Populatioun méi al gëtt: den Duerchschnëttsalter louch 2021 bei 39,7 Joer, wat ee Joer méi ass wéi nach 2011.

## Kuckt och
*Personenstandsaufnahme vum 10. Oktober 1941
*Steierzielung

## Um Spaweck

* Donnéeën iwwer d'Zielung vun 2021 op statistiques.public.lu, gekuckt de 16. Februar 2023
Chaley

**Chaley** ass eng franséisch Gemeng am Departement Ain (01) an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.
## Nopeschgemengen
Arvière-en-Valromey

**Arvière-en-Valromey** ass eng nei franséisch Gemeng am Departement Ain an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Déi nei Gemeng Arvière-en-Valromey ass den 1. Januar 2019 bei der Fusioun vun de fréiere Gemenge Brénaz, Chavornay, Lochieu et Virieu-le-Petit entstanen. De Sëtz vun der Gemeng ass zu Virieu-le-Petit
Montanges

**Montanges** ass eng franséisch Gemeng am Departement Ain an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Um Territoire vun der Gemeng steet de Pont des Pierres vun 1910, deen zur Zäit vu sengem Bau de gréisst stenge Boubréck op der Welt war.
## Nopeschgemengen

## Um Spaweck
Astrophysikaleschen Observatoire Şamaxı

Den **Astrophysikaleschen Observatoire Şamaxı** (aserbaidjanesch: *Nəsirəddin Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası*) ass en Observatoire am Grousse Kaukasus am Aserbaidjan. E gehéiert der Aserbaidjanescher Akademie vun de Wëssenschaften. E steet an op enger Héicht vu 1.435 Meter, 22 Kilometer nordwestlech vun der Stadt Şamaxı an 144 Kilometer nordwestlech vu Baku. Et ass de bedeitendsten Observatoire am Aserbaidjan. Et huet am Ganze véier Teleskopen.

Fuerschungsschwéierpunkte si Galaxien, d'Sich no Exoplanéiten, souwéi d'Opspiere vun Asteroiden a Koméiten.

## Geschicht
Den Observatoire gouf 1958 vum Yusif Memmedaliyev gegrënnt an 1960 ageweit. Et war ee vun den Zentre fir d'Astronomie vun der Sowjetunioun.

Méi wéi dausend Asteroiden, Koméiten an aner Himmelskierper goufen um Observatoire entdeckt.

## Teleskopen
Den Haaptteleskop vum Observatoire ass de 2,0&nbsp;m Carl Zeiss Eenzelspigelteleskop dee fir d'Spektroskopie optiméiert gouf. Et ass de gréissten aserbaidjaneschen opteschen Teleskop.

Den Observatoire huet och méi kleng Teleskopen. Zortéiert no hirer Apertur sinn dat:
* 70&nbsp;cm AZT-8 Cassegrain-Teleskop
* 60&nbsp;cm Zeiss-600 Cassegrain-Teleskop
* 35&nbsp;cm Catadioptric-Teleskop.

## Kuckt och

* Lëscht vun de gréissten opteschen Teleskopen

## Um Spaweck

*   Offiziell Websäit
Steierzielung

D**'Steierzielung **zu Lëtzebuerg, dacks vereinfacht *Vollekszielung *genannt, offiziell *recensement fiscal* ( *Personenstands- und Betriebsaufnahme*), war bis 2012 eng järlech Zielung bei där follgend Donnéeën opgeholl goufen:

* pro Gemeng, den Alter an d'Familljesituatioun vun alle Steierflichtegen déi hire Wunnsëtz zu Lëtzebuerg haten, fir erauszefanne wéi héich déi professionell Revenuen oder Pensioune waren;
* pro Gemeng, den Typ an de Proprietär vun den Entreprisen, Cabinete vun de Fräiberuffler a vun den administrative Servicer,
* de Loyer dee pro Wunneng bezuelt gouf.

D'Zielung déi op de § 165 vum allgemenge Steiergesetz vun 1931 zeréckgeet, ass zanter 2013 ofgeschaaft.

## Kuckt och

* Personenstandsaufnahme vum 10. Oktober 1941
* Volleks- a Wunnengszielung
Guy Geimer

De **Guy Geimer**, gebuer de 16. November 1954 , ass e lëtzebuergeschen Theaterregisseur, Schauspiller an Auteur.

## Als Regisseur
* 2004-2008: *[[Revue (Lëtzebuerger Theater)|Lëtzebuerger Revue]]* 
* 2011-2016: *[[Cabarenert]]* 
* 1990-2014: *Cabaret Flantermais*
* 1989-2000: *Theaterkëscht Mamer*
* 2000-haut: *Théatre Municipal vun Déifferdéng*

## Als Auteur
* *A wann et wouer wär.* 1 Präis bei dem Concours" Nei Theaterstécker" vun der UGDA 
* *Fir d'Vrecken net.*
* *Déi schwaarz Spann.* (Fräiliichttheater)
* *Illusiounen* ( eng gesongen a gespillt Satir mat Lidder vum Josy Christen)
* Sketcher a Lidder fir de Cabaret

## Um Spaweck
* Wierker vum an iwwer de Guy Geimer op a-z.lu
Ramborn

**Ramborn** ass de Markennumm vum Gedrénks vun der lëtzebuergescher Entreprise *Ramborn Cider Co.*, déi virun allem Cider (Viz) produzéiert.

D'Firma mat Sëtz zu Bur (Rouspert-Mompech) gouf 2015 vun dräi Associéë gegrënnt. déi déi al Traditioun vun der Vizproduktioun nees wollten opliewe loossen.

Si schafft mat iwwer 100 Bauerebetriber an der Emgéigend zesummen, déi hir Äppel vu Ramborn presse loossen. Dat dréit indirekt zum Erhale vun de Bongerte mat hiren alen Uebstzorte bäi.

Nieft Viz aus Äppel an haaptsächlech dräi Varianten produzéiert Ramborn och deeës aus Bieren (*Perry*) an aus Quidden, ma och Jusen, Drëppen an Esseger.

Den Numm "Ramborn" ass e Portmanteau-Wuert, zesummegesat aus *[[Äifeler Rambo|Rambo]]*, enger aler Äppelzort, a *Born*, den Numm vum Duerf op däitsch.
Dormans

**Dormans** ass eng franséisch Gemeng am Departement Marne an der Regioun Grand Est.

## Geographie

## Geschicht
...

Dormans war am Éischte Weltkrich bei der Marne-Schluecht uerg zerstéiert ginn. D'Stad Lëtzebuerg huet sech de 14. August 1920 bereet erkläert, 45.000 Frang - ee Frang op de Kapp vu der Stater Bevëlkerung fir den Nees-Opbau ze spenden. De Gemengerot vun Dormans huet doropshin am Dezember 1920 d'Haaptplaz an der Uertschaft a *Place de Luxembourg* ëmgenannt. De 7. Mee 1922 war och e Vertrieder vun der Stater Gemeng - de Schäffen Dr. Razen - op Dormans invitéiert, wou e Monument aux morts ageweit gouf.

An der Stad Lëtzebuerg gëtt et eng Strooss vum Lampertsbierg erof an de Rollengergronn, déi *[[Rue de Dormans]]* heescht.

## Kuckt och
*Nécropole nationale de Dormans
## Um Spaweck
Lëscht vun de lëtzebuergeschen Aarbechtsministeren

Dëst ass d**'Lëscht vun de lëtzebuergeschen Aarbechtsministeren** zanter 1917, wéi de Ministère agefouert gouf.

## Kuckt och
* Aarbechtsministère

## Um Spaweck
Bresse Vallons

**Bresse Vallons** ass eng franséisch nei Gemeng am Departement Ain an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

d'Gemeng ass den 1. Januar 2019 bei der Fusioun vun de fréiere Gemenge Cras-sur-Reyssouze an Étrez entstanen.

## Nopeschgemengen

## Um Spaweck
Saginaw Grant

De **Saginaw Morgan Grant**, gebuer den 20. Juli 1936 zu Pawnee am Oklahoma, a gestuerwen de 27. Juli 2021 zu Hollywood, war en US-amerikanesche Schauspiller.

## Um Spaweck
Lons-le-Saunier

**Lons-le-Saunier** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Jura an der Bourgogne-Franche-Comté. Et ass d'Haaptstad vum Departement. 
## Nopeschgemengen
Airon-Saint-Vaast

**Airon-Saint-Vaast** ass eng franséisch Gemeng am Departement Pas-de-Calais an der Regioun Hauts-de-France.
## Nopeschgemengen
Vantoux

E puer franséisch Uertschaften hunn den Numm **Vantoux**:
* **[[Vantoux (Moselle)|Vantoux]]**, eng franséisch Gemeng am Museldepartement 
* **[[Vantoux-lès-Dijon|Vantoux]]**, eng fréier franséisch Gemeng am Departement Côte-d'Or 
* **[[Vantoux (Haute-Saône)|Vantoux]]**, eng fréier franséisch Gemeng am Departement Haute-Saône
Étain

Mat **Étain** kënne follgend Uertschafte gemengt sinn:
*Étain, eng franséisch Gemeng an der Meuse
*Étain, eng franséisch Uertschaft an der Savoie
Claude Schmitz

Mat **Claude Schmitz** kënne follgend Persoune gemengt sinn:

*Claude Schmitz, lëtzebuergeschen Handballspiller
*Claude Schmitz, belsche Regisseur

## Kuckt och
*Schmitz
Giron (Ain)

**Giron** ass eng franséisch Gemeng am Departement Ain an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.
## Nopeschgemengen

## Um Spaweck
Marbot (Familljennumm)

**Marbot** ass den Numm vu follgende Leit:

* Jean-Antoine Marbot (1754-1800), franséische Generol a Politiker.
* Adolphe Marbot (1781-1844), franséische Generol.
* Marcellin Marbot (1782-1854), franséische Generol.
Lëscht vun de Kierfechter zu Lëtzebuerg

Dës **Lëscht vun de [[Kierfecht]]er zu Lëtzebuerg** ass en Deel vun de .
Se ass nach net komplett.

D'Kierfechter sinn alphabetesch no der Gemeng an no der Uertschaft respektiv nom Quartier klasséiert.

## Fréier Kierfechter
Domsure

**Domsure** ass eng franséisch Gemeng am Departement Ain (01) an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

D'Gemeng läit am Dall vum Solnan. 
## Nopeschgemengen

## Um Spaweck
Alex Cord

Den **Alex Cord**, gebuer den 3. Mee 1933 zu Fort Worth, a gestuerwen den 9. August 2021 zu Valley View, war en US-amerikanesche Schauspiller.

## Filmographie
### Kino
* 1962: *[[The Chapman Report]]* - Regie: George Cukor - Haaptacteuren: Efrem Zimbalist Jr., Shelley Winters
* 1965: *[[Synanon]]* - Regie: Richard Quine - Haaptacteuren: Chuck Connors, Stella Stevens
* 1966: *[[Stagecoach (Film 1966)|Stagecoach]]* - Regie: Gordon Douglas - Haaptacteuren: Ann-Margret, Van Heflin
* 1968: *[[Un minuto per pregare, un istante per minute morire]]* - Regie: Franco Giraldi - Haaptacteuren: Robert Ryan, Arthur Kennedy
* 1968: *[[The Brotherhood]]* - Regie: Martin Ritt - Haaptacteuren: Kirk Douglas, Irene Papas
* 1969: *[[Stiletto (Film 1969)|Stiletto]]* - Regie: Bernard L. Kowalski - Haaptacteuren: Britt Ekland, Patrick O'Neal
* 1970: *[[The Last Grenade]]* - Regie: Gordon Flemyng - Haaptacteuren: Stanley Baker, Honor Blackman
* 1971: *The Tell-Tale Heart* - Regie: Steve Carver - (Kuerzfilm)
* 1972: *[[L'etrusco uccide ancora]]* - Regie: Armando Crispino - Haaptacteuren: Samantha Eggar, Nadja Tiller
* 1974: *[[Chosen Survivors]]* - Regie: Sutton Roley - Haaptacteuren: Jackie Cooper, Richard Jaeckel
* 1975: *[[Inn of the Damned]]* - Regie: Terry Bourke - Haaptacteuren: Judith Anderson, Michael Craig
* 1977: *[[Sidewinder 1]]* - Regie: Earl Bellamy - Haaptacteuren: Marjoe Gortner, Michael Parks
* 1977: *[[Grayeagle]]* - Regie: Charles B. Pierce- Haaptacteuren: Ben Johnson, Jack Elam
* 1984: *[[Euer Weg führt durch die Hölle]]* - Regie: Ernst von Theumer - Haaptacteuren: Nina van Pallandt, Sybil Danning
* 1990: *[[Street Asylum]]* - Regie: Gregory Dark - Haaptacteuren: Wings Hauser, G. Gordon Liddy
* 1990: *[[A Girl to Kill For]]* - Regie: Richard Oliver - Haaptacteuren: Karen Medak, Sasha Jenson
* 1991: *[[Joey Takes a Cab]]* - Regie: Albert Band - Haaptacteuren: Lionel Stander, Kathleen Freeman
* 1992: *[[Roots of Evil]]* - Regie: Gary Graver - Haaptacteuren: Delia Sheppard, Charles Dierkop
* 1992: *[[The Naked Truth]]* - Regie: Nico Mastorakis - Haaptacteuren: Robert Caso, Kevin Schon
* 2009: *[[Fire from Below]]* - Regie: Andrew Stevens, Jim Wynorski - Haaptacteuren: Kevin Sorbo, GiGi Erneta

## Um Spaweck
Weller

Weller ass de lëtzebuergeschen oder lokalen Numm vu follgenden Uertschaften:

*Weller, eng Uertschaft an der Gemeng Pëtscht
*Weller, de lëtzebuergeschen Numm vun der franséischer Gemeng Villerupt
*Weller, de lëtzebuergeschen Numm vun der Uertschaft Weyler bei Arel
Computerbildschierm

E **Computerbildschierm**, **Computermonitor** oder **Computerecran** ass en elektroneschen Apparat, dee Biller weist, déi vun der Grafikkaart vun engem Computer generéiert ginn. Et handelt sech dobäi ëm e Bildschierm, deen enger Televisioun gläicht. Den Haaptënnerscheed ass, datt ee beim Computermonitor de Kanal net ka wiesselen.

De Computerbildschierm ass zum Beispill néideg fir en Desktopcomputer kënnen ze benotzen.

## Um Spaweck
Desktopcomputer

En **Desktopcomputer** ass e Personal Computer (PC), dee fir de reegelméissege Gebrauch op enger selwechter Plaz entwéckelt gouf. Wéinst senger Gréisst a senge Leeschtungufuerderungen ass en net mobil. E steet meeschtens op oder ënnert engem Schreifdësch. 

Déi geleefegst Konfiguratioun huet eng Computerboîte mat der Stroumalimentatioun, der Haaptplatinn, an dem Festplattelafwierk; an ass un eng Computermaus an eng Tastatur fir den Input ugeschloss, an un ee Computerbildschierm an zum Beispill un Haut-parleuren, e Printer oder e Scanner fir den Output.

## Um Spaweck
Haut-parleur

En **Haut-parleur** oder **Lautsprecher** ass en Apparat, deen en elektrescht Audiosignal a mechanesch Schwéngungen ëmwandelt, déi de Mënsch als Geräisch héiert. Si produzéieren ënner anerem den Toun (zum Beispill Sprooch oder Musek) aus dem Radio, der Televisioun oder vun engem Computer.

Haut-parleuren, déi direkt op den Ouere sëtzen, nennt ee Kopfhörer.

Lautsprecher, déi mam Internet verbonne sinn, Musek oder Sprooch kabellos iwwerdroen an iwwer eng agrëffsfräi Sproochsteierung a Sproocherkennung d'Funktioune vun engem Intelligente perséinlechen Assistent (IPA) integréieren, nennt ee **Smart Speaker**.

## Um Spaweck
Printer

E **Printer** oder en **Drécker** ass en Elektroapparat, deen eng Grafik- oder Textdatei vun engem Computer generell op Pabeier ausdréckt.

Am méi wäite Sënn ass eng Kopiesmaschinn och eng Aart Drucker.
Courmangoux

**Courmangoux** ass eng franséisch Gemeng am Departement Ain (01) an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.
## Nopeschgemengen

## Um Spaweck
Nivigne-et-Suran

**Nivigne-et-Suran** ass eng franséisch nei Gemeng am Departement Ain (01) an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Si ass den 1. Januar 2017 aus der Fusioun vun de fréiere Gemenge Chavannes-sur-Suran a Germagnat entstanen.

## Nopeschgemengen

## Um Spaweck
Arandas

**Arandas** ass den Topomym vu follgende Plazen:

* **[[Arandas (Ain)|Arandas]]**, eng franséisch Gemeng am Ain
* **[[Arandas (Jalisco)|Arandas]]**, eng Stad a Mexiko
* **[[Arandas (Krater)|Arandas]]**, en Impaktkrater um Mars
Ferney-Voltaire

**Ferney-Voltaire** ass eng franséisch Gemeng am Departement Ain (01) an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes op der Schwäizer Grenz.

## Nopeschgemengen

## Um Spaweck
Dolmen

En **Dolmen** (aus dem Cornishen *tolmen* ‘stengenen Dësch') ass an der Reegel e Graf, aus grousse Steebléck (Megalithen). Et besteet aus dräi oder méi riicht opgestallte Steng (Orthostaten), op deenen een oder e puer *Decksteng* leien.

Den Dolmen gëtt traditionell als déi einfachst Form vun engem Megalithgraf ugesinn. An Europa waren d'Dolmen meeschtens mat Hiwwelen aus Steng oder Buedem bedeckt.
Pépieux

**Pépieux** ass eng Gemeng a Südfrankräich am Departement Aude, an der Regioun Occitanie. Pépieux läit am flaachen Dall vum Ognon südlech vun der Montagne Noire.

Den Territoire vun der Gemeng läit an der Moyenne op enger Héicht vu 60 m. Déi héchst Plaz ass am Norde mat 98 m eng Kopp, op där den Dolmen Lo Morrel dos Fados steet, ee vun de gréissten am Süde vu Frankräich.

## Nopeschgemengen

## Um Spaweck
Groesteen (Gréiwemaacher)

De **Groesteen** ass en zolitte Fielsblock am Flouer mam selwechten Numm, an der Gemeng Gréiwemaacher.

## Geographie
De Groestee läit op enger Héicht vun 290 m, um nërdlechste Wupp vun der Gemeng Gréiwemaacher, um Bord vun der Gemeng Manternach. Vum CR137 dee vu Mënjecker op Manternach leeft, geet e knappse Kilometer aus Mënjecker eraus e Gemengewee no lénks fort. No honnert Meter op deem Wee, südlech vum CR läit de Groesteen op enger Knupp, ëmgi vun dräi Lannen an enger Eech.

An der direkter Ëmgéigend vum Groesteen ass de fréiere Kiem tëscht Reims an Tréier laanscht gelaf vun deem och deemools schonn e Verbindungswee a Richtung Gréiwemaacher - Manternach - Altréier fortgoung.

## Geschicht
Et ass net eendeiteg kloer wat de Groesteen ass, ma déi heefegst Erklärung ass, datt et sech ëm en Dolmen aus der Zäit ëm d'35. bis 20. Joerhonnert v. Chr. handelt, vun deem awer just nach den „Decksteen” iwwreg ass. En hätt awer och de Kelten als „Affersteen“ gedéngt.

De Steen ass ongeféier 3 m laang, 2 m breet a 50&nbsp;cm déck.

### Seechen
Et gi sech eng Rei Seeërcher iwwer de Groesteen erzielt. Ë. a. soll den Däiwel de Steen aus Roserei dohinner gepucht an drop gedanzt hunn; seng Foussofdréck wieren haut nach ze gesinn.

Enger aner So no, wier a Schatz ënner dem Stee vergruewen. „Franséisch Veteranen” hunn de Stee gesprengt, ouni awer e Schatz ze fannen. De Steen dee bei der Sprengung an e puer Deeler gebrach war, gëtt zanterhier mat engem metalle Band zesummegehalen.

## Trivia
De Pierre Olinger huet 1934 a senger fiktiver Erzielung eng Zeen vun engem Brandaffer um Groestee beschriwwen:


*Mit erhabener Würde tritt Velleda, die greise Drude, in den Kreis. Sie trägt ein schneeweißes Linnengewand (…) und in der rechten Hand hält sie ein langes, spitz geschliffenes Dolchmesser.*

*Zum Frühlingsopfer versammeln sich Wodans treue Diener am Opfersteine (…) der freie Bauer Baldrim von Munsaker, der an leichtem Stricke das Opfertier herbeiführt, ein prächtiges, weißes Fohlen in jugendlicher Frische.*


## Kuckt och
* Lëscht vun den Ausgruewungen an archeologesche Plazen zu Lëtzebuerg

## Literatur
* Joseph Colbach, Rob Kieffer, 2020, „Luxemburg : eine Zeitreise”, Luxembourg : Ernster éd., ISBN 978-2-919944-80-4, S. 20-21
* Alex Haag, Gilles Irthum, Willy de Jong, Robert Mehlen, François Merten, Georges Oswald, Edmond Thiel, Lucien Thiel, Christian Weis, 2009, „Manternach in die Karten geschaut... Das historische Straßennetz”. In: Corps des sapeurs-pompiers de Manternach-Münschecker Kantonaldag 2009 & Joerhonnertfeier 1909 - 2009, Imprimerie Jean Hoeser, Howald, S. 71 - ff.

## Biller

Kräizung_CR137_Groestaen.jpg
Grevenmacher, Groesteen (103).jpg
MünscheckerGroëstaen.JPG

## Um Spaweck
Tumulus bei der Tonn

Den **Tumulus bei der Tonn** ass e réimescht Hiwwelgraf aus dem 4. Joerhonnert, am Flouer *bei der Tonn* an der Gemeng Fluessweiler.

Den *Tonn* ass mat enger Héicht vun 8 m an engem Ëmfang vun 30 m de gréisste Grafhiwwel am Land.

## Geographie
Den Tumulus, dee mat Beem an Traisch bewuess ass, läit op enger Héicht vun 285 m. an der Sektioun Buchholz vun der Gemeng Fluessweiler, ronn 1.400 m südëstlech vu Fluessweiler, direkt niewent dem CR122 dee vu Fluessweiler op Dräibuer leeft.

Den Tumulus louch op der Kräizung vun zwéi Kiemen, deemno eng gutt Plaz fir dichteg réimesch Feldhären ze begruewen, well d'Graf vu jidderengem gesi gouf, ob e vu Westen iwwer de Kiem vu Reims an Arel oder vu Süden iwwer dee vu Metz an Duelem op Fluessweiler koum, vu wou aus eng gemeinsam Streck iwwer Tréier op Köln gelaf ass.

50 m nërdlech vum Tumulus leeft d'Donwer Baach.

## Geschicht
Den Zougank an d'Grafkummer, gradewéi d'Grafkummer selwer, sinn zesummegefall, den Hiwwel besteet deemno aus zwéin Deeler. Am Joer 1809 – wéi den Tumulus nach intakt war – goufe bei Ausgruewungen an enger rechteckeger Grafkummer sechs Nischen entdeckt an deenen d'Réimer begruewe waren. Och e puer bronze Figuren a Behältere koumen zum Virschäin. Eng 500 m méi wäit, mëtten am Bësch, ginn et eng Dose méi kleng Grafhiwwele vu ronn 1 m héich.

De Lëtzebuerger Staat huet d'Parzell op dem den Tumulus läit uganks vum 20. Joerhonnert kaaft an den Tumulus steet zanter dem 11. Abrëll 2018 um *[[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Fluessweiler#Buchholz|Inventaire supplémentaire des monuments nationaux]].*

## Biller

File:Flaxweiler, Tumulus Tonn (109).jpg|Vue aus der Loft
File:Flaxweiler Tumulus - 51169266765.jpg|am Fréijoer


## Kuckt och

* Lëscht vun den Ausgruewungen an archeologesche Plazen zu Lëtzebuerg

## Literatur

* Joseph Colbach, Rob Kieffer, 2020, „Luxemburg : eine Zeitreise”, Luxembourg : Ernster éd., ISBN 978-2-919944-80-4, S. 26-29
* Matthias Paulke, Jean Krier, und Raymond Waringo. *Archäologischer Rundgang durch Luxemburg*. Luxembourg: Centre national de recherches archéologiques, 2019. Print. ISBN 978-2-87985-535-6, S. 66-67

## Um Spaweck
Napoleonsgaart um Potaschbierg

Den **Napoleonsgaart um Potaschbierg** ( *jardin Napoléon* oder *jardin du roi de Rome*) ass en Hiwwel an e Lieu-dit um Potaschbierg an der lëtzebuergescher Gemeng Gréiwemaacher.

## Geographie
Den Napoleonsgaart läit um Potaschbierg, op enger Héicht vu 258 m, nërdlech vun der N1, an der Mëtt vun der Opfaart fir op d'Autobunn A1 a Richtung Lëtzebuerg.

## Geschicht
D'Plaz krut hiren Numm zu Éiere vum Napoleon François Joseph Charles Bonaparte, dem eenzege Fils vum franséische Keeser Napoleon Bonaparte an der Marie-Louise vun Éisträich. No der Gebuert huet den Napoleon nämlech ugeuerdent, datt op der héchster Plaz an all Regioun iwwer déi hie regéiert huet, Beem – haaptsächlech Fiichten – ugeplanzt sollte ginn.

Dat erkläert och firwat et nach aner Plaze gëtt, déi esou genannt ginn. Ënner anerem gëtt et nach en Napoleonsgaart an der Gemeng Rammerech.

Wéi an der Mëtt vun den 1980er Joren den Autobunnsverdeeler gebaut gouf, ass den Napoleonsgaart doranner integréiert ginn. Mëttlerweil ass aus dem „Gaart“ awer en ongefleegten, verwëlderte Bëschelche ginn.

## Biller

Grevenmacher, Napoleonsgaart (02).jpg|Trap niewent der N1 fir an den Napoleonsgaart 
Grevenmacher, Napoleonsgaart (04).jpg|Aus dem Gaart ass en ongefleegte, wëlle Bësch ginn…
Grevenmacher, Napoleonsgaart (05).jpg|


## Kuckt och

## Um Spaweck
Kopfhörer

**Kopfhörer** si kleng Lautsprecher, déi entweeder iwwer e Bigel op d'Ouere gedréckt ginn oder direkt an d'Ouere gestach ginn, a mat denen Téin oder Geschwatenes direkt un d'Oueren iwwerdroe ginn. Et handelt sech also ëm en elektroneschen Audioapparat, dee mat engem aneren elektroneschen Apparat verbonnen ass, wéi zum Beispill engem PC, engem Smartphone, oder engem MP3-Player. Entweeder sinn d'Kopfhörer iwwer e Kabel direkt un den aneren Apparat ugeschloss, oder si sinn iwwer Bluetooth kabellos matenee verbonnen.

Et gi verschidden Zorte Kopfhörer:
* Déi klassesch Muschelkopfhörer si méi grouss a setze fest op den Oueren. Entweeder si bedecken d'Oueren, mä ëmschléisse si net ganz ("supra-aural" oder "on ear"), oder d'Kopfhörermuschel ëmschléisst d'Ouer komplett ("circumaural" oder "over ear"). Si sinn da generell méi grouss a schwéier, a kënnen och extern Geräischer reduzéieren.
* Donieft ginn et och kleng Kopfhörer, déi direkt an d'Ouermuschel gesat ginn, mee net an de baussechten Ouerkanal era ginn ("earphones" oder "earbuds"). Déi Aart Kopfhörer si portabel a praktesch, mee isoléieren net géint extern Geräischer. Doduerch entsteet de Risiko, datt d'Benotzer d'Lautstäerkt geféierlech eropdréine fir d'Hannergrondgeräischer ze iwwerspillen.
* Eng änlech Zort kleng Kopfhörer gëtt an de baussechte Gehörkanal selwer agesat ("in-ear headphones"), wouduerch d'Hannergrondgeräischer méi staark ausgeblent ginn.
* En Headset ass eng Kombinatioun aus Kopfhörer a Mikro, deen et erlaabt fräihänneg ze lauschteren an ze schwätzen.

## Biller

GradoPrestige-HeadphoneArticle.jpg|Kopfhörer, déi op der Ouermuschel opleien ("supra-aural" oder "on ear")
Headphones 1.jpg|Kopfhörer, déi dat ganz Ouer ëmschléissen ("circumaural" oder "over ear")
Earphones BW 2011-12-10 15-49-08.JPG|"Earbuds" sëtzen an der Ouermuschel, mee net am Gehörkanal
EarPods derecho.JPG|Eng aner Zort "Earbuds"
InEarMonitors.jpg|"In-ear headphones" si Kopfhörer, déi an de baussechte Gehéiergank agefouert ginn 
Plantronics headset.jpg|En "Headset" ass e Kopfhörer mat engem Mikro


Ze laangt Benotzen vu Kopfhörer bei enger héijer Lautstäerkt ka schiedlech fir d'Gehéier sinn.

## Um Spaweck
Gerd Müller

De **Gerhard** ("**Gerd**") **Müller**, gebuer den 3. November 1945 zu Nördlingen, a gestuerwen de 15. August 2021, war en däitsche Foussballspiller.

Mat 365 Goler a 427 Matcher huet hie bis haut (2021) de Rekord vun de meeschte Goler an der Foussball-Bundesliga, wat him de Spëtznumm *Bomber der Nation* agruecht huet. Hie gëlt als ee vun de beschte Stiermer vun allen Zäiten.

Hien huet beim TSV 1861 Nördlingen ugefaange mat Spillen. A senger Zäit beim FC Bayern München (1964 bis 1979) huet de Müller véier Mol den däitsche Championnat, véiermol den DFB-Pokal, dräimol d'Europäesch Coupe vun de Landesmeeschter, eng Kéier d'Europäesch Coupe vun de Coupegewënner an eemol d'Weltcoupe gewonnen. Mat der däitscher Nationalmannschaft gouf hein 1972 Europa- an 1974 Weltmeeschter.

1979 ass hien a Florida bei d'Fort Lauderdale Strikers spille gaangen, 1981–1982 bei d'Smith Brothers Lounge	a vun du bis 1984bei den German-American Soccer Club.

No senger Carrière als Spiller war hie vun 1992 bis 2014 Co-Trainer vun der 2. Ekipp vum FC Bayern München.

## Um Spaweck
Aigues-Vives (Aude)

**Aigues-Vives** ass eng Gemeng a Südfrankräich am Departement Aude, an der Regioun Occitanie. Aigues-Vives läit an enger grousser flaacher Géigend estlech vu Carcassonne.

Den Territoire vun der Gemeng läit an der Moyenne op enger Héicht vu 60&nbsp;m. E groussen Deel dervu besteet aus dem drainéierte Weier vu Marseillette. 
## Nopeschgemengen

## Um Spaweck
Rieux-Minervois

**Rieux-Minervois** ass eng Gemeng a Südfrankräich am Departement Aude, an der Regioun Occitanie. Rieux-Minervois läit am Dall vum Argent-Double.

De südlechen Deel vun der Gemeng besteet aus enger Partie vum drainéierte Weier vu Marseillette. 
## Nopeschgemengen

## Um Spaweck
Puichéric

**Puichéric** ass eng Gemeng a Südfrankräich am Departement Aude, an der Regioun Occitanie. Se läit am Dall vun der Aude an um Canal du Midi.

En Deel vun der Gemeng lait am drainéierte Weier vu Marseillette. 
## Nopeschgemengen

## Um Spaweck
Moien.lu

**moien.lu**, am Titel **moien! Noriichten aus Lëtzebuerg**, ass eng Noriichteplattform am Internet op Lëtzebuergesch, déi 2017 gegrënnt gouf an ufanks vun der vun der Moien News Media S.A. bedriwwe gouf. Uganks 2021 huet dës mat Mental Media sàrl fusionéiert.

Grënnungsmembere waren d'Christiane Nehrenhausen an d'Sarah Mignani.

### Chefredakteren
* 2017 - 2019 : Sven Wohl
* 2019 - haut : Patrick Kleeblatt

## Um Spaweck
*moien.lu
Kanounentiermche vu Kielen

De sougenannte **Kanounentiermchen zu [[Kielen]]** ass e markanten Tiermchen, deen um Enn vum 19. Joerhonnert op den Daachstull vun enger Scheier gebaut gouf.

Um Tuerm ass als Dekoratioun am Héichrelief eng Kanoun mat dräi Kugelen ubruecht. Ausserdeem gëtt et e Wopen, dee vun zwéi Léiwe flankéiert ass, an d'Joreszuel 1576 (warscheinlech e Fantasiedatum, well näischt Nennenswäertes vun du bekannt ass, wat iergendwéi mam Tuerm ze dinn hätt).

Säi Bau soll op en Noperschaftssträit zeréckgoen, woubäi deen een et net op sech sëtze loosse wollt, datt deen aneren eng méi grouss Scheier gebaut hat, an dofir en Tuerm op seng drop gesat huet.

De 27. Oktober 2022 gouf de Tiermchen als National Kulturierfschaft klasséiert.
## Literatur
*Kuhn, C., 2021. *Vom Streitfall zum Schutzobjekt. In Kehlen wird ein mehr als 100-jähriges Wahrzeichen als nationales Denkmal eingestuft.* Luxemburger Wort vum 16. August 2021, S. 25.
Smartphone

E **Smartphone** ass e mobillen Apparat, deen d'Funktioune vun engem Handy a vun engem Computer verbënnt. En ënnerscheet sech vun engem "klasseschen" Handy duerch seng méi staark Hardware-Ausstattung an ëmfangräich mobil Betribssystemer, déi nieft de Kärfunktioune vum Telefon (Sproochappellen an Textnoriichten) och méi breet Software-, Internet a Multimediafunktiounen (Musek, Video, Kamera, Spiller) erméiglechen.

De Smartphone gëtt iwwer en Touchscreen navigéiert. E kann entweeder iwwer d'mobil Breetbandverbindung vum GSM-Operateur oder iwwer WLAN mam Internet verbonne ginn.

Zënter ongeféier 2010 ass Android dat meeschtverbreet Smartphone-Betribssystem a gëtt vu bal alle Produzente benotzt. Deen eenzeg anere wäitverbreete Betribssystem ass iOS, deen nëmmen op Apparater vun Apple funktionéiert.

Déi éischt Handye mat Smartphone-Funktioune gouf et an de spéiden 1990er Jahren. De Begrëff "Smartphone" ass 1999 vun der schweedescher Entreprise Ericsson fir d'éischt benotzt ginn. Wéi Apple 2007 den iPhone erausbruecht huet, huet dat den Handysmaart revolutionéiert an de Smartphone huet sech ëmmer méi séier verbreet. Haut sinn déi meescht Handyen, déi verkaaft ginn, Smartphonen. Duerch de permanent méiglechen Internetzougank mam Smartphone huet dat och e Wandel am Internetgebrauch mat sech bruecht, besonnesch bei sozialen Netzwierker wéi Facebook. Et huet och nei Kommunikatiounsformen erméiglecht iwwer Déngschter wéi WhatsApp oder Instagram. Déi Méiglechkeet vun enger permanenter Notzung kann awer och zu enger Smartphonesucht féieren an d'Sozialbehuele vun de Benotzer veränneren.

## Biller
Classic Mac OS

**Classic Mac OS** ass den Numm vun eng Serie Betribssystemer fir d'Macintoshcomputere vun der Firma Apple. Si goufen tëscht 1984 an 2001 entwéckelt, an haten ufanks nëmmen en onspezifeschen Numm ("System"), a goufe spéider "Macintosh System Software" genannt. Vun der Versioun 7.6 un, goufe se du "Mac OS" genannt. Den Numm *Classic Mac OS* koum eréischt herno, fir de Betribssystem besser vum Nofollgermodell kënnen ze ënnerscheeden.

Haut ass Mac OS e globale Markennumm fir de Betribssystem op engem Macintoshcomputer.

Deen éischte klassesche Mac OS war de *System 1* (1984) an dee leschten de *Mac OS 9* (1999).

No enger Entwécklungsphase vu véier Joer huet Apple 2001 de Mac OS mat engem nei Betribssystem ersat, deen Ufanks Mac OS X geheescht huet; den haitegen macOS.

## Um Spaweck
Alfred Biolek

Den **Alfred Franz Maria Biolek** (dacks just *Bio* genannt), gebuer den 10. Juli 1934 zu Fryštát, deemools an der Tschechoslowakei, a gestuerwen den 23. Juli 2021 zu Köln, war en däitsche Jurist, Televisiounsmoderator a -produzent, Talkmaster, Entertainer a Kachbuchauteur.

1971/72 huet hie mat de brittesche Komiker Monty Python eng däitschsproocheg Versioun vun hirem *[[Monty Python's Flying Circus]]* opgeholl. Vun 1974 un huet hien d'Samsdesowessendung *Am laufenden Band* mam Rudi Carrell produzéiert.

Hie war ee vun den éischten, deen op der däitscher Tëlee Talkshowe gemaach huet, a gouf vum Enn vun den 1970er-Joren u mat Emissioune wéi *Bio's Bahnhof, Boulevard Bio* a mat der Kachemissioun *alfredissimo!* bekannt.

## Literatur (Auswiel)
* Norbert Thomas: *Alfred Biolek und sein Bahnhof.* C. Bertelsmann Verlag, München 1982, ISBN 3-570-01863-6.
* Lukas Bernhardt: *Alfred Biolek. Szenenwechsel: Vom Fernsehmacher zum Fernsehstar. Eine Biographie.* Dirk Lehrach Verlag, Düsseldorf 2000, ISBN 3-9806151-4-6.

## Um Spaweck

* "Der Zauber der zwanglosen Plauderei.", Noruff, Spiegel Online, 23. Juli 2021