open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kaffismaschinn

Eng **Kaffismaschinn** ass haut meeschtens en elektreschen Apparat, mat deem Kaffi gemaach gëtt. Kaffi entsteet duerch thermesch Extraktioun a Filtratioun vu gemuele Kaffisboune mat Waasser als Extraktiounsmëttel.

Geleefeg Typpe vu Kaffismaschinne sinn d'Filterkaffismaschinn oder d'Espressosmaschinn.
## Kuckt och
* Kaffismillen
## Um Spaweck
Dampdëppen

En **Dampdëppen** oder **Cuit vapeur** ass en Dëppen an deem Liewensmëttel mat Damp erhëtzt ginn.
Grondsätzlech gëtt et zwou Zorte vun Dampdëppen: Dampdëppen ouni Drock a mat Drock.

## Dampdëppen ouni Drock
An engem Dampdëppen ouni Drock ginn d'Iesswueren am Waasserdamp oder Donst erhëtzt. 
An der asiatescher a besonnesch der chineesescher Kichen huet dës Manéier eng laang Traditioun. 
D'Iesswuere leien net am Waasser, mä ginn duerch den Damp, dee s'ëmgëtt, op eng natierlech a schounend Aart a Weis an ouni Fett preparéiert. 
Déi natierlech Aromen a Vitaminne bleiwen erhalen an d'Faarwe ginn dacks nach verstäerkt. 
1967 gouf de *[[Römertopf]]* fir d'éischt op der Foire zu Hannover firgestallt an huet besonnesch déi däitsch Kichen an de 70er an 80er Jore markéiert. De *Römertopf* ass e stengen Dëppen mat engem Deckel, dat an de Bakuewe gestallt gëtt.

An Nordafrika hunn änlech Dëppe mat engem koneschen Deckel ënner dem Numm Tajine eng laang Traditioun. En anert vun de bekannten Dampdëppen ass de Couscoussier.

## Dampdëppe mat Drock

An engem Drockdampdëppen entsteet am Dëppen en Iwwerdrock vun normalerweis 1,8 bar, wouduerch d'Temperatur vum kache Waasser op eng 116&nbsp;°C klëmmt. De Virdeel dovun ass, datt sou d'Iesswuere méi séier gekacht sinn.
Déi Zort vun Dëppe gëtt dann och *Schnellkachdëppen* genannt. En anere Virdeel ass, datt an dësen Dëppen och an de Bierger, wou d'Kachtemperatur keng 100&nbsp;°C erreecht, Iesswuere richteg gekacht kënne ginn.

D'Erfindung vum Drockdampdëppe geet op den Denis Papin zeréck dee mat sengem sougenannten *Digesteur* dat éischt Drockdëppe gebaut hat.

## Kuckt och
* Mikrowell
* Bain-Marie

## Um Spaweck
Toaster

En **Toaster** ass en elektreschen Apparat, mat deem ee Scheiwe Brout grillt (toast).

Déi gängest Form ass haut de *Pop-up-Toaster*, bei deem een uewe jee eng Tranche Brout an zwou Splécke stécht, a se da mat engem Hiewelmechanismus laanscht Säit an den Apparat erofléisst, wou se vun zwou Säite gegrillt gëtt. No enger bestëmmter Zäit - déi een astelle kann - spréngt de Plateau mam fäerdeg getoaste Brout 
drop an d'Luucht, sou datt een s'eraushuele kann.

## Um Spaweck
Hott

Eng **Hott** ass en Apparat, deen den Damp, dee beim Kachen entsteet, ofzitt an dacks och filtréiert. Och an der Industrie an am Laboratoire ginn Hotten agesat fir gëfteg oder ongewollt Gaser, Dämp oder Aerosolen z'evakuéieren.

An der Kichen ass d'Hott iwwer der Kachplack installéiert.

## Um Spaweck
Spullmaschinn

Eng **Spullmaschinn** ass en elektreschen Apparat, mat deem een Iessgeschier wéi Telleren, Glieser, Läffelen, Forschetten oder Messere maschinell botzt.
## Kuckt och
* Wäschmaschinn
* Trockner
## Um Spaweck
Wäschmaschinn

Eng **Wäschmaschinn** ass eng Maschinn, mat där ee Kleeder wäscht. Déi éischt primitiv Wäschmaschinne goufen et schonn am 17. Joerhonnert. Den elektresche Modell gouf 1910 entwéckelt.
Eng modern Wäschmaschinn brauch generell e Stroum-, Waasser- an Ofwaasseruschloss. Déi meescht Wäschmaschinnen an Europa hunn eng Trommel, déi sech ëm eng horizontal Achs dréint.

Si funktionéiert mat engem Zyklus (de *Wäschgank*), deen a verschidden zäitlech Phasen opgedeelt ass:
* **Aweechen**: net ëmmer néideg; fir bestëmmte Knascht lasszeléisen
* **Virwäsch**: fir grouss Knaschtquantitéiten erauszespullen (Bulli, Stëbs, Sand...)
* **Haaptwäschgank**: de Knascht gëtt aus der Wäsch geléist 
* **Spullen**: de Rescht vum Waasser an de Knascht, dee lassgeléist gouf, ginn an e puer Gäng erausgespullt
* **Duussspullen/Steiwen**: Fleegeproduiten, déi an der Wäsch bleiwe sollen, ginn an engem leschte Spullgank eragespullt
* **Essoréieren** oder **Schleideren**: déi naass Wäsch gëtt entwässert

## Kuckt och
* Trockner
* Spullmaschinn
## Um Spaweck
Trockner

En **Trockner** ass en Apparat, deen dat naasst Gezei an aner Textilien séier dréchent. Duerfir gëtt maschinell (waarm) Loft an eng Trommel mat de Kleeder geblosen, déi sech dréint, fir Loftlächer tëscht den Elementer ze loossen. Meescht gi Saache gedréchent, déi virdrun an der Wäschmaschinn gewäsch goufen.
## Kuckt och
* Spullmaschinn
## Um Spaweck
Klimawandel

De **Klimawandel** ass eng statistesch signifikativ Variatioun vum Duerchschnëttszoustand vum Klima op der Äerd wärend enger laanger Period (mindestens e puer Joerzéngten). E Klimawandel huet entweeder natierlech Ursaachen oder gëtt vum Mënsch ausgeléist. Zënter dem 20. Joerhonnert ënnergeet d'Äerd nees engem Klimawandel, an zwar der globaler Erwiermung.
Ziedel

En **Ziedel** ass e klengt, eenzelt Stéck Pabeier, op dat gewéinlech eng Informatioun geschriwwen ass. Akafslëschte sinn dacks op Ziedele geschriwwen. Och de Knäipziedel ass eng Zort Ziedel.

## Um Spaweck
Käerzestänner

E **Käerzestänner** ass e Geschier, an deem een eng oder méi Käerze fixéiert. E gëtt fir Beliichtungszwecker, als Dekoratioun a fir rituell Zwecker benotzt.

## Um Spaweck
Fön

E **Fön** ass en elektreschen Apparat, dee generell benotzt gëtt fir naass Hoer vum Mënsch ze dréchnen. En huet e Begrëffsmonopol (déi éischt Mark vun der Firma *Sanitas* 1908 huet *Fön* geheescht) an ass nom Fön, engem waarme Wand op der Alpennordsäit, benannt.

## Um Spaweck
*
Virgäertchen

E **Virgäertchen** ass den Aganksberäich vun engem Terrain, deen tëscht dem Gebai an der Strooss läit an als Gaart ugeluecht ass. Dozou gehéieren eng Gréngfläch, de Wee bis bei d'Hausdier, eng Begrenzung tëscht Terrain a Strooss (Mauer, Drot, Zonk, Heck) an eventuell eng Plaz, wou een den Auto kann histellen oder wou d'Dreckskëschte verstoppt sinn.

De Virgäertche gëllt als Representatiounsfläch.
## Um Spaweck
Alphonse Deloos

Den **Alphonse** ("**Fos**") **Deloos**, gebuer den 3. Dezember 1925, a gestuerwen den 21. Januar 2015 zu Munneref, war e lëtzebuergesche Karikaturist.

Hien huet vum Oktober 1959 bis Enn 1982 all Woch (an duerno nach heiansdo) an der Wochenzeitung *[[d'Lëtzebuerger Land|d'Letzeburger Land]]* op der éischter an der leschter Säit seng politesch Karikature publizéiert, déi e mat **Dafo** ënnerschriwwen huet.

1982 hat hien eng Wierksausstellung am Escher Theater.

Haaptberufflech war hien Employé op der Arbed.

## Literatur
* Romain Hilgert: "Der Chronist der Werner-Ära." in: *d'Lëtzebuerger Land* Nr. 33, 17. August 2018, S.10-11.

## Um Spaweck
Zännbiischt

Eng **Zännbiischt** ass en Instrument fir d'Zänn ze botzen an ze fleegen. De Still ass ergonomesch der Anatomie vum Mond ugepasst. Et gëtt Zännbiischte mat ënnerschiddleche Gréissten a Formen an och ënnerschiddlech haarde Buuschten (déi gewéinlech aus Nylon sinn).

Ëmmer méi Verbreedung fannen och elektresch Zännbiischten, déi gewéinlech e ronne Kapp hunn, dee rotéiert oder oszilléiert. De Still ass méi déck wéi bei einfachen Zännbiischten, well dodran e Motor an en Akkumulator installéiert sinn. Den Akku gëtt duerch Induktioun op engem Stänner opgelueden. D'Biischte kann een erofhuelen an ersetzen, wa s'al sinn. 

## Um Spaweck
Gaardenhaischen

E **Gaardenhaischen** ass e Pavillon oder e klengt Gebai, dat gemenkerhand an engem Gaart, engem Park oder am Bësch steet. Et ass fir e kuerzen Openthalt gebaut oder fir Saachen ze lageren (Gaardemiwwelen, Schaffgeschier, Méimaschinn...). E Gaardenhaischen ass net gemaach, fir iwwer eng länger Period dran ze wunnen, dofir huet et och dacks keen Uschloss un d'Kanalisatioun an un d'Stroumnetzwierk. Et ass meescht aus Holz.
Nazi

***Nazi*** ass e Wuert, dat Unhänger vum Nationalsozialismus bezeechent an ëmgangssproochlech meescht ofwäertent benotzt gëtt. 
Ursprénglech war *Nazi* eng Kuerzform vum Numm Ignaz, deen a Bayern an Éisträich geleefeg war. 
Ofwäertent gouf en ënner anerem fir eng ieselzeg Persoun benotzt. 

1903 huet de Begrëff d'Membere vum Nationalsozialer Verein bezeechent, enger politescher Partei am Däitsche Keeserräich. Eng vun den éischte Kéieren, bei deenen de Begrëff fir d'Nationalsozialisten am aktuelle Sënn benotzt gouf, war 1923 an zwar vum Kurt Tucholsky.

Am engleschsproochegen an internationale Sproochgebrauch gëtt d'Kuerzwuert *Nazi* vill méi dacks benotzt, souwuel fir déi deemoleg Politik, Ideologie a Krichsféierung, wéi och als Bezeechnung fir all Aart vu Fanatiker.
Weier (Waasserfläch)

E **Weier** ass eng kleng, roueg Waasserfläch, déi net ganz déif ass. En ass natierlech entstanen oder gouf kënschtlech vum Mënsch ugeluecht.

E Séi ass eng roueg Waasserfläch, déi vill méi déif ass wéi e Weier an déi eng op laang Dauer stabil Temperaturschichtung huet. E Weier, deen nëmmen temporär Waasser féiert, gëtt Dëmpel genannt.

## Um Spaweck
Mixer

De Begrëff **Mixer** huet e puer Bedeitungen:

* d'Kuerzform vum Wuert Handmixer
* d'Kuerzform vum Wuert Standmixer
Routwäissgro

***routwäissgro*** ass eng Serie vun am Ganzen 72 Dokumentarfilmer, déi vum Kollektiv 13 entwéckelt gouf, an déi tëscht dem 1. Mäerz 2015 an dem 29. Juni 2020 op RTL Télé Lëtzebuerg gewise gouf. Jiddwer Episod dauert 26 Minutten a weist - onkommentéiert - den Alldag vun ënnerschiddlechste Persounen an hirem jeeweilege sozialen Ëmfeld.

De Projet *routwäissgro* gouf an enger éischter Phas mat engem Budget vun 880.000 Euro dotéiert, deen zu gläichen Deeler vum Lëtzebuerger Film Fund a vun RTL Télé Lëtzebuerg gedroe gouf.

Ufanks ware 24 Episode virgesinn. Vum Hierscht 2016 bis Summer 2018 u koum eng zweet Saison mat 24 neier derbäi, a vum Hierscht 2018 bis Juni 2020 eng drëtt Saison mat nach eng Kéier 24 neien Episoden.

## Episoden
### 1. Saison

### 2. Saison

### 3. Saison

## Literatur
* Tessie Jakobs: "Routwäissgro - Spuren der Herstellung." In: *forum* 371, Mäerz 2017, S.42-44.

## Um Spaweck
* Routwäissgro op RTL
Wäschléngt

Eng **Wäschléngt ** ass en Drot, dacks mat Plastik iwwerzunn, oder och eng zolidd Nylonsschnouer, un déi d'Wäsch gehaange gëtt fir ze dréchnen. D'Wäsch ka mat Wäschklameren un der Wäschléngt festgemaach ginn.

Eng Wäschléngt ka baussent dem Haus am Haff oder dem Gaart oder um Balcon oder op der Terrass installéiert ginn. Si kann och am Haus selwer hänken, meeschtens an engem Raum, an deem d'Fiichtegkeet, déi optrëtt, kee grousse Schuet mécht, wéi zum Beispill am Keller oder am Buedzëmmer.

## Kuckt och
* Wäschmaschinn
* Wäschkuerf

## Um Spaweck
Schiertech

E **Schiertech** ass e Gezei, dat ee bei bestëmmten Aarbechten undeet, fir d'Gezei, wat een drënner unhuet, net knaschteg ze maachen oder fir sech ze schützen. Et kann e ganzt Kleed sinn oder et ka just virun de Bauch an/oder d'Broscht gebonne ginn. E Schiertech kann ënner anerem aus Stofft, Gummi, Bläi (beim Röntgen) oder Lieder sinn.

## Kuckt och
*Schipp
## Um Spaweck
Rolllued

Eng **Rolllued** ass en Element fir e Lach an enger Mauer (Fënster oder Dier) zouzemaachen. Meescht ass dat Lach schonn zou (z.&nbsp;B. mat Glas), an d'Rolllued verstäerkt deen Ofschloss nëmmen. Si setzt sech aus ville klengen horizontale Läischten zesummen, déi uneneen hänken an opgerullt kënne ginn. Eng Rolllued ka manuell oder automatesch (elektresch) eropgezunn an erofgelooss ginn.

Den Zweck vun enger Rolllued ass et, dat wat hanner hir ass, ze schützen (viru Kaméidi, Wäermt, Luucht, Abréch...).

Rollluede kënnen ënner anerem aus Aluminium, PVC oder Holz gemaach sinn.

## Kuckt och
* Riddo

## Um Spaweck
Tintenkiller

En **Tintenkiller** ass e Schreifgeschier, mat deem ee bestëmmt Zorten Tënt (meescht nëmme blo Tënt) onsiichtbar („ewech“) maache kann.

Et ass an däitschsproochege Gebidder e Begrëffsmonopol, deen op d'Firma Kreuzer zeréckgeet, déi en als éischte vun där Zort uganks vun den 1970er Joren op de Maart bruecht huet.
## Um Spaweck
Grondstéck

E **Grondstéck** oder **Parzell** ass eng raimlech begrenzt Fläch op der Äerduewerfläch, déi enger Persoun oder Organisatioun gehéiert. D'Dimensioune vun engem Grondstéck ginn am Grondbuch vum Kadaster festgehalen, an um Terrain duerch Maarke materialiséiert.

Dacks gëtt och de globalen Ausdrock *Terrain* gebraucht, besonnesch an der Baubranche an am Sport (Foussballsterrain, Tennisterrain a.s.w.), deen awer net ëmmer identesch mat engem Grondstéck ass.
Weier

**Weier** ass:

*eng kleng, roueg Waasserfläch: Weier (Waasserfläch)
*en Uertsdeel vun
**Kürten (Nordrhein-Westfalen): Weier (Kürten)
**Offenburg (Baden-Württemberg): Weier (Offenburg)
**Wipperfürth (Nordrhein-Westfalen): Weier (Wipperfürth)
*ee Familljennumm, vun ë. a.:
**Lina Weier (1896 - 1969), däitsch Politikerin
**Paul Weier (* 1934), Schwäizer Reider

## Kuckt och
Weyer
Spillplaz

Eng **Spillplaz** oder **Kannerspillplaz** ass eng delimitéiert Plaz mat fest montéierte Konstruktiounen an op deene Kanner spille kënnen. Si leien dacks no bei Wunnhaiser a sinn heiansdo mat enger Clôture vun der Strooss ofgetrennt. Op enger Spillplaz fënnt ee meescht eng Rutschban, eng Klunsch an eng Sandkaul. 

Ëffentlech Spillplazen an hir Amenagementer an den EU-Memberlänner mussen zanter 1998 konform mat de Sécherheetsnormen DIN EN 1176 an 1177 sinn.

## Um Spaweck
Kollektiv 13

De **Kollektiv 13** ass eng Grupp vun 13 Filmregisseuren, déi zesummen de Projet vun der dokumentarescher Televisiounsserie routwäissgro entwéckelt hunn, an och eenzel Episode selwer dréien.

Et sinn dat: de Rui Eduardo Abreu, den Tom Alesch, den Thierry Besseling, den Eric Lamhène, de Jacques Molitor, d'Anne Schiltz, d'Kim Schneider, d'Laura Schroeder, de Jean-Louis Schuller, de Loïc Tanson, de Michel Tereba, de Yann Tonnar an de Govinda Van Maele.
SES-16/GovSat

Den **SES-16/GovSat(-1)** ass e Satellit vun der Joint Venture mam provisoreschen Numm LuxGovSat. Et ass en Telekommunikatiouns- a Méizwecksatellit mat spezielle militäresche Frequenzen am X-Band an am militäresche Ka-Band, mat vollbeweeglechen Héichleeschtungs-Spot beame fir regierungsspezifesch Missiounen am militäreschen a staatleche Beräich. De Constructeur vum Sattelit ass den US-amerikanesche Konzern Orbital ATK.

De Satellit gouf den 31. Januar 2018 mat enger Falcon 9 vun der Firma SpaceX op säin Orbit op der Positioun 21.5°E bruecht. D'Falcon 9 gouf als Drorakéit erausgesicht well d'Arianerakéit déi d'SES normalerweis benotzt net staark genuch ass fir den iwwer 4 Tonne schwéiere Satellit op seng Plaz ze bréngen.

De Satellit deen eng Liewensdauer vu 15 Joer soll hunn, soll follgend Beräicher ofdecken: Subsahara-Afrika, Mëttleren Osten an Nordafrika, Westafrika an Europa, a steet der NATO a sengen Alliéierten zur Verfügung.

## Um Spaweck
*  SES: GovSat-1
*  Gunter's Space Page: GovSat 1 (SES 16)
*  GovSat: GovSat-1
Zänndokter

En **Zänndokter** ass eng Persoun, déi am Gesondheetsberäich schafft an op d'Preventioun, d'Diagnos an d'Behandlung vun Erkrankunge vun den Zänn, vum Mond a vum Kifer spezialiséiert ass. E gëtt bei senger Aarbecht dacks vun engem oder méi Assistenten ënnerstëtzt.

Zänndokter ass e reglementéierte Beruff (zu Lëtzebuerg offiziell: *Médecin-dentiste*).

2012 goufen et zu Lëtzebuerg iwwer 400 Zänndokteren. Hire Beruffsverband ass de *Cercle des Médecins-Dentistes*, deen Deel vun der Association des médecins et médecins-dentistes (AMMD) ass.

## Patréinesch

D'Apollonia vun Alexandria, op Lëtzebuergesch och hellegt Plunni genannt, ass den Zänndokteren hir Patréinesch.

## Um Spaweck
Troun

En **Troun** ass e Miwwelstéck (Stull oder Fotell), dat meescht e bësse méi héich wéi déi aner steet an op dat en Herrscher sech bei feierleche Geleeënheete sëtzt. De Begrëff gëtt och heiansdo als Synonym fir d'Monarchie benotzt. Den Troun ass meescht opwänneg dekoréiert.

## Um Spaweck
The Professionals (Film 1966)

**The Professionals** ass en US-amerikanesche Film vum Richard Brooks aus dem Joer 1966 nom Roman *A Mule for the Marquesa* vum Frank O'Rourke.

## Ëm wat geet et am Film?
Dem räichen Joe W. Grant (Ralph Bellamy) seng Fra (Claudia Cardinale) ass vum Revolutionär Jesus Raza (Jack Palance) entfouert ginn. De Grant engagéiert véier Männer, de fréiere Kämpfer beim Pancho Villa, Henri Fardan (Lee Marvin), de Spezialist fir Dynamit Bill Dolworth (Burt Lancaster), de Päerdsspezialist Hans Ehrengard (Robert Ryan) an de Scout Jake Sharp (Woody Strode) fir seng Fra erëmzefannen. Wéi si endlech d'Fra fanne stellt sech eraus dat si net enfouert gi war, mä dat si hire Mann fräiwëlleg verlooss hat.

## Um Spaweck
Evans Paul

Den **Evans Paul**, gebuer de 25. November 1955, genannt*K-plume * (KP), ass en haitianesche Politiker. Hie war President vum *Komite inite Demokratik*, KID. An den 1990er Jore gouf hie Buergermeeschter vu Port-au-Prince. 2006 war hien - ouni Succès - Kandidat bei de Presidentewalen.

De 25. Dezember 2014 huet den haitianesche President Michel Martelly dem Paul seng Nominatioun zum neie Premierminister bekanntgemaach. En huet säin Amt de 16. Januar 2015 ugetrueden. De 26. Februar 2016 huet säin Nofollger d'Amt iwwerholl.

## Um Spaweck
Florence Duperval Guillaume

D**'Florence Duperval Guillaume** ass eng haitianesch Politikerin. Si ass Gesondheestministesch a war vum 20. Dezember 2014 bis de 16. Januar 2015 Interims-Premierministesch vun hirem Land.
## Um Spaweck
Suckel

Eng **Suckel** ass en Objet fir Puppelcher oder kleng Kanner, deen dozou déngt, hiert Suckelbedierfnes ze befriddegen a se sou ze berouegen (op Englesch heescht se *pacifier*).

Eng Suckel besteet hautdesdaags generell aus engem Nippel aus Gummi, Plastik oder Silikon, aus engem méi grousse Schëld, dat verhënnert datt den Nippel ofgeschléckt ka ginn, an aus engem Grëff.

Den Nippel vun der Suckel ass och en Element vun der Fläsch déi benotzt gëtt fir d'Kanner kënschtlech ze nieren.

Ëmgangssproochlech gëtt dacks de Mond selwer als Suckel bezeechent.
Messer

E **Messer** ass e Geschier, mat deem ee schneide kann an dat een am Grapp hale ka fir ze schaffen. Et besteet aus enger Limecht oder Kléng dacks einfach *Schneid* genannt an engem Grëff. D'Messer zielt zum wichtegste Geschier an zu de Kultsymboler, Ritual- an Handwierksgéigestänn vum Mënsch. Seng ursprénglech Funktioun war reng funktionell, als Schaffgeschier, Haushaltsgéigestand a Waff, mä et huet sech am Laf vun der Zäit zousätzlech als Dekoratiouns- a Konschtgéigestand a souguer als Tauschobjet entwéckelt. Zënter dem 18. Joerhonnert ass d'Messer och e wichtegen Deel vum Iessgeschier.

D'Messer ass ee vun de wéinege Géigestänn, déi weltwäit an alle Kulture vum Mënsch virkommen.

## Kuckt och
* Läffelsgeschier

## Um Spaweck
Gebéck

D**'Gebéck** oder de **Kifer** (*Maxilla*) ass deen Deel vum Kapp beim Mënsch an de meeschte Wierbeldéieren deen do ass fir d'Fudder opzehuelen. Dofir sinn am Gebéck meeschtens Zänn déi an den Alveole sëtzen. D'Gebéck besteet aus dem net-beweeglechen ieweschten an dem beweeglechen ënneschte Gebéck.

## Iewescht Gebéck
Den Uewerkifer (*Os maxillare*) besteet aus der rietser an der lénkser Uewerkiferschank (*Maxilla*) an ass e wichtege Bestanddeel vum Schiedel (*Viscerocranium*). Déi zwou Schanke formen am mëttelsten Deel vum Gesiicht och en Deel vun der Orbita ( Augapfel), der Nues an dem Gumm. Se begräifen déi iewescht Rei vun den Zänn a spillen eng wichteg Roll beim Knaen a Schwätzen.

## Ënnescht Gebéck
Den Ënnerkifer (*Mandibula*) ass déi gréisst Schank vum mënschleche Schädel. Nieft de Gehéierschänkelcher (*Ossicula auditus*) ass et den eenzege beweegleche Schiedelknachen. Dat ënnescht Gebéck zielt am Fong net zum Gesiichtsschiedel (*Viscerocranium*), gëtt awer heiansdo als Deel dovu beschriwwen. Iwwer d'Zänn ass den Ënner- mam Uewerkifer (deen en Deel vum Gesiichtsschiedel, *Viscerocranium* ass) an iwwer d'Kifergelenk mam Schlofbeen (*Os temporale*) verbonnen. Well e beweeglech ass, ass dem Ënnerkifer seng Haaptfunktioun fir beim Knaen ze hëllefen.

## Um Spaweck
Forschett

Eng **Forschett** ass eng kleng Gafel mat meeschtens dräi oder véier Zénken, déi an der moderner westlecher Zivilisatioun als Iessgeschier benotzt gëtt. Se gëtt an der Hand gehalen an hëlleft, net-flëssegt preparéiert Iessen opzehiewen an an de Mond ze féieren. Se kann och beim Kachen oder beim Preparéiere vum Iessen agesat ginn, fir Liewensmëttel festzehalen oder ze zerdrécken. Meeschtens si se da méi grouss wéi d'Forschett déi zum nomalen Ieesgeschier gehéiert.

Forschette si meescht aus Metall, fréier dacks versëlwert an hautdesdaags meescht aus Inox wéi z.&nbsp;B. Cromargan, kënnen awer och jee no Gebrauch aus Plastik oder Holz sinn.

D'Forschett zielt zum Läffelsgeschier.

## Um Spaweck
Pale Rider

**Pale Rider** ass en US-amerikanesche Film vum Clint Eastwood aus dem Joer 1985.

## Ëm wat geet et am Film?
An engem klengen Dall a Kalifornien sicht e Grupp Männer no Gold. De Minnebesëtzer Coy LaHood well si aus dem Dall verdreiwen. An hirer Nout kréie si Hëllef vun engem onbekannte schwaarz gekleete Reider…

## Soss
De Film hat e Budget vun ongeféier 6.900.000 US-Dollar. Eleng an den USA hat en eng Recette vun 41.400.000 US-Dollar.

## Um Spaweck
* Kritik vum R. Ebert
* De Film op DBD Beaver
Komoud

Eng **Komoud** (oder **Kamoud**) ass en niddregt Miwwelstéck mat breeden Tiräng.

## Kuckt och
* Schaf
* 
## Um Spaweck
Boris Jefimowitsch Nemzow

De **Boris Jefimowitsch Nemzow** (ru: Борис Ефимович Немцов), gebuer den 9. Oktober 1959 zu Sotschi, a gestuerwen de 27. Februar 2015 zu Moskau, war e russesche Politiker. Hie war laang ee vun den Haaptleit vun der liberaler Partei *Unioun vun de Rietse Kräften*. 1991 bis 1997 war hie Gouverneur vum Oblast Nijni Nowgorod.

Ënner dem President Boris Jelzin war den Nemzow tëscht 1997 an 1998 Vizeministerpresident vun der Russescher Federatioun (an zousätzlech Energieminister) an huet als ee vun den Architekte vun de maartwirtschaftleche Wirtschaftsreformen a sengem Land gegollt. Am August 1998 ass hien aus der Regierung ausgetrueden. Hie war ee vun de méiglechen Nofollger vum Jelzin, dësen huet sech awer fir de Wladimir Putin decidéiert.

Den Nemzow huet de Putin am Ufank ënnerstëtzt, gouf awer méi spéit säi Kontrahent. Als Fraktiounspresident vun der Unioun vun de rietse Kräfte war hien e wichtege Kritiker vun der Regierung. Bei de Presidentewalen 2008 gouf hie vu senger Partei als Kandidat opgesat, huet sech awer virun der Wal zeréckgezunn. 2008 huet hie mat aneren Oppositionellen d'Beweegung *Solidarnost* gegrënnt. 2010 huet hie mat aneren e Manifest mam Titel *De Putin muss trëppelen* erausbruecht, an en huet ë.&nbsp;a. e kritesche Bilan iwwer zéng Joer Herrschaft vum Putin publizéiert. Hie war ee vun de Porte-parolë bei de Protester géint d'Erëmwal vum Putin als President, 2012. Viru sengem Doud huet hien déi russesch Politik am Ukrain-Krich schaarf kritiséiert.

De 27. Februar 2015 gouf hien am Zentrum vu Moskau op oppener Strooss erschoss.

## Wierker
* Boris Nemzow: *Aus der Provinz in den Kreml.* Harnisch, Nürnberg 1997, ISBN 3-9804167-8-X, Rezension
* Boris Nemzow, Wladimir Kara-Mursa: *Über die Gefahr des Putinismus, Brief an die Unterstützer Präsident Putins* *(Об угрозе путинизма, Письмо сторонникам президента Путина).* Nesawissimaja Gaseta *(Независимая газета)*, 21. Januar 2004, Onlinetext (russ.)
* Boris Nemzow: *Die Beichte eines Rebellen* (Борис Немцов, *Исповедь бунтаря*). Moskau 2007, ISBN 978-5-91114-004-5 (russ.)

## Um Spaweck

* Websäit vum Boris Jefimowitsch Nemzow (russesch)
Elizabeth II.

D**'Elizabeth II.**, gebuer den 21. Abrëll 1926 zu Mayfair (London), a gestuerwen den 8. September 2022 um Schlass Balmoral, mam ganzen Numm *Elizabeth Alexandra Mary* aus dem Haus Windsor, war, a Personalunioun, déi konstitutionell Monarchin vu 15 Staaten, de sougenannte Commonwealth Realms, souwéi deenen hiren Territorien an de Gebidder, déi dovun ofhänken. Et ass dat d'Vereenegt Kinnekräich vu Groussbritannien an Nordirland, Antigua a Barbuda, Australien, d'Bahamas, Belize, Grenada, Jamaika, Kanada, Neiséiland, Papua Neiguinea, d'Salomonen, Saint Kitts an Nevis, Santa Lucia, Saint Vincent an d'Grenadinnen an Tuvalu. An alle Länner ausser dem Vereenegte Kinnekräich léisst se sech an hiren (bal nëmme representativen) Rechter a Flichten duerch Generalgouverneure representéieren.
 
Si war ausserdeem de Chef vum Commonwealth of Nations, an deem 53 Staate Member sinn, an de weltleche Chef vun der anglikanescher Church of England.

D'Elizabeth war d'Duechter vum Prënz Albert, dem spéidere Kinnek George VI. a senger Fra Elizabeth. Am Zweete Weltkrich huet si ugefaangen, ëffentlech Aufgaben z'iwwerhuelen, a si huet an der Fraesektioun vun Hëllefstruppe vun der brittescher Arméi gedéngt. 1947 huet si de Prënz Philip vu Griicheland an Dänemark bestuet, mat deem se véier Kanner huet: den Charles, d'Anne, den Andrew an den Edward.

De 6.&nbsp;Februar 1952, nom stënterlechen Doud vun hirem Papp, gouf si Kinnigin vu siwe *Commonwealth Realms*, duerno sinn der ëmmer nees derbäikomm oder ewechgefall. Den 2.&nbsp;Juni 1953 gouf si an der Westminster Abbey offiziell gekréint, wat - eng Première - live op der Televisioun iwwerdroe gouf.

An hirem Règne vun iwwer 70 Joer sinn als markant Evenementer z'ernimmen: d'Dekolonisatioun vum Britteschen Empire, de Kale Krich, den Nordirlandkonflikt, souwéi 1971 de Bäitrëtt an d'Europäesch Unioun (dunn nach EWG) an 2020 nees den Austrëtt doraus.

Zanter dem 23. Januar 2015 war si déi eelst Staatscheffin am Amt; zanter dem 9. September 2015 déi brittesch Monarchin, déi am längsten um britteschen Troun souz an zanter dem 13. Oktober 2016 dee Monarch op der Welt, dee bis zu sengem Doud am längsten um Troun war.

## Um Spaweck
River of No Return

**River of No Return** ass en US-amerikanesche Film vum Otto Preminger aus dem Joer 1954.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Harry Weston (Rory Calhoun) huet eng Goldminn beim Poker gewonnen. Hien an d'Barsängerin Kay (Marilyn Monroe) maache sech zesumme mat engem Flooss op de Wee fir déi Minn op hiren Numm enregistréieren ze loossen. Mat hirem Flooss gerode si a Schwieregkeeten, de Matt Calder (Robert Mitchum) kann déi zwee retten...

## Um Spaweck
* De Film op DVDclassic
Seraphim Falls

**Seraphim Falls** ass en US-amerikanesche Film vum David Von Ancken aus dem Joer 2006.

## Ëm wat geet et am Film?
De Carver, Ex-Colonel, verfollegt mat e puer Männer de Gideon, well hie mengt dee wier Schold um Doud vu senger Famill…
Dusch

Eng **Dusch** ass eng Installatioun, déi meeschtens am Buedzëmmer oder nieft engem Vestiaire ze fannen ass, an an där ee sech wäsche kann.

An der westlecher Welt gehéiert d'Dusch zu Standardariichtung vun engem moderne Buedzëmmer. Vill nei Wunnengen hunn am Buedzëmmer keng Buedbidde méi, mä just nach eng Dusch an enger Duschkabinn. Generell huet eng Dusch e Mëschventil, mat deem een d'Waasser opdréint an d'Temperatur astellt, en Duschkapp, un deem een den Drock an de Stral vum Waasser regléiert, an e Schlauch, duerch deen d'Waasser an den Duschkapp fléisst. Den Duschkapp huet vill kleng Lächer, déi d'Waasser verdeelen an et sou erlaabt, eng méi grouss Fläch, generell de mënschleche Kierper, gläichméisseg naass ze maachen

Generell verbrauch ee manner Waasser wann ee sech duscht wéi wann een an d'Bidde geet.

## Um Spaweck
Neelschéier

Eng **Neelschéier ** ass eng kleng Schéier, déi benotzt gëtt fir d'Neel vum Mënsch ze schneiden. Meescht sinn d'Schneidblieder e bësse méi déck wéi bei anere Schéieren a liicht gebéit.

## Kuckt och
* Neelpëtz
* Gefligelschéier
* Wickeschéier

## Um Spaweck
Kubikliichtjoer

E **Kubikliichtjoer** ass eng Volumeneenheet an der Astronomie. Si bezeechent de Volume vun engem Wierfel mat enger Kantelängt vun engem Liichtjoer (9,46 Billioune km). E Kubikliichtjoer ass domat ongeféier 8,47 · 1047 m³ grouss.
Becher

E **Becher** ass en Drénkgeschier, dat eng Zylinderform huet oder bei der Ëffnung uewe méi breet ass a wéi den ënneschten Deel. De Becher huet kee Fouss an och keng Hänk an ass generell net aus Glas gemaach, mä aus anerem Material wéi Bronze, Holz, Eedelmetall, Plastik oder Kartong mat enger spezieller Beschichtung.

## Kuckt och
* Taass
Werner Faymann

De **Werner Faymann**, gebuer de 4. Mee 1960 zu Wien, ass en éisträichesche Politiker (SPÖ). Hie war zanter dem 8. August 2008 nationale Parteipresident vun der SPÖ an zanter dem 2. Dezember 2008 éisträichesche Bundeskanzler. Den 9. Mee 2016 ass hie vu béide Funktiounen no parteiinternen Differenzen zeréckgetrueden.

Virdrun hat hie verschidde Funktiounen an an der Administratioun vun der Stad Wien, resp. vu Gesellschaften an hirem Ëmkrees. Am Januar 2007 gouf en Infrastrukturminister ënnert dem Bundeskanzler Alfred Gusenbauer.

No de Parlamentswalen (*Nationalratswahl*) koum et, wéi virdrun, zu enger Grousser Koalitioun vun SPÖ a konservativer ÖVP, an de Werner Faymann gouf Bundeskanzler. Dës Grouss Koalitioun gouf no de Wale vum September 2014, de 16. Dezember 2014 weidergeféiert, mat weiderhin dem Faymann un der Spëtzt.
## Gielercher
* *Großes Goldenes Ehrenzeichen am Bande für Verdienste um die Republik Österreich*.
## Um Spaweck

* Dem Werner Faymann seng offiziell Websäit
Les brigands (Film)

***Les brigands*** ass e franséisch-lëtzebuergesch-däitsche Spillfilm vum Frank Hoffmann a Pol Cruchten, dee sech labber um Friedrich von Schiller sengem Theaterstéck *[[Die Räuber (Schiller)|Die Räuber]]* inspiréiert.

En hat an Däitschland Première den 13. Januar 2015 um Max Ophüls-Festival an zu Lëtzebuerg den 1. Mäerz 2015 um Luxembourg City Film Festival. De 25. Mäerz koum en an de Kino.

## Wourëms geet et am Film?
De Karl Escher gëtt no 3 Joer aus dem Prisong entlooss, wou e souz, well e säi Papp protegéiert hat, deen e bekannte Banquier zu Lëtzebuerg ass. Hie verdächtegt säi Brudder Franz, Geldwäsch ze bedreiwen. Mee well de Franz näischt dovu wësse wëll an en dobäi nach als Ex-Prisonnéier bei der Famill schlecht mécht, schléisst hie sech enger Gangsterband un, déi sengem Papp säin neien Associé kidnappe wëllen....

## Soss
De Film war bei der 7. Editioun vum Lëtzebuerger Filmpräis an der Kategorie "Beschte Spillfilm" nominéiert.

## Um Spaweck
* ''Die Räuber'' op filmportal.de  
* Den Trailer op vimeo.com
Mneme (Mound)

De **Mneme** (oder Jupiter XL) ass ee vun de klenge Mounde vum Planéit Jupiter.

## Entdeckung
De Mneme gouf de 6. Februar 2003 vun Astronome vun der Universitéit vun Hawaii entdeckt. De Mneme ass no der Muse Mneme genannt.

## Bunndaten
De Mneme kreest a 620 Deeg an 58 Minutten an op enger mëttlerer Distanz vun 21.069.000&nbsp;km ëm de Jupiter. D'Bunn huet eng Exzentrizitéit vun 0,2273. Mat enger Schréi vun 148,6° géint de lokale Laplace-Plang ass d'Bunn retrograd, d.&nbsp;h. de Mound beweegt sech géint d'Rotatiounsrichtung vum Jupiter ëm de Planéit.

Wéinst senge Bunneegenschafte gëtt de Mneme der Ananke-Grupp, genannt nom Jupitermound Ananke, zougedeelt.

## Physikalesch Daten
De Mneme huet en Duerchmiesser vu ronn 2&nbsp;km. Seng Dicht gëtt op 2,6 g/cm³ geschat. De Mound huet eng ganz donkel Uewerfläch mat enger Albedo vun 0,04, d.&nbsp;h., nëmme 4 % vum agestraalte Sonneliicht gi reflektéiert. Seng visuell Magnitude ass 23,3mag.

## Um Spaweck
* MPEC 2003-K45: ''S/2003 J 21'' 29. Mee 2003 (Entdeckung)
* MPEC 2004-B42: ''S/2003 J 21'' 24. Januar 2004 (Zeréckentdeckung)
Override

***Override*** ass e lëtzebuergesche Kuerzfilm vum Juan Aguilar. En hat Première um Luxembourg City Film Festival 2015.

## Ëm wat geet et am Film?
An der Nucht rennt en Auto vill ze séier iwwer d'Autobunn a knuppt an e Camion, dee virdu fiert. Deen Dag drop liest e Profeeser eng Vermësstenannonce vun engem SDchüler vun him...

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
Javotte (Film)

***Javotte*** ass e lëtzebuergesch-belsche Kuerzfilm vun der Sarah Hirtt. En hat Première um Luxembourg City Film Festival 2015.

## Ëm wat geet et am Film?
Dem Lucie säi Papp an dem Chris seng Mamm bestuede sech. Déi zwéi sinn aus verschiddene soziale Milieuen, an absënns d'Chris ka sech mat deem Bestietnes net ufrënden...

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
Morgue (Film)

***Morgue*** ass e lëtzebuergesche Kuerzfilm vum Laurent Prim. En hat Première um Luxembourg City Film Festival 2015.

De Film gouf als Lëtzebuerger Bäitrag an der Kategorie "Kuerzfilm" fir déi drëtt Editioun vun den *[[Trophées francophones du cinéma]]* 2015 zu Abidjan agereecht.

De Film war bei der 7. Editioun vum Lëtzebuerger Filmpräis an der Kategorie "Beschte Kuerzfilm" nominéiert.

## Ëm wat geet et am Film?
De Max an d'Anne, déi getrennt vun enee sinn, treffen sech an enger Morgue wou se d'Läich vun hirer Duechter, déi verschwonne war, identifizéiere sollen...

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* De Film op vimeo.com
Roxy (Film)

***Roxy*** ass e lëtzebuergesche Kuerzfilm vum Fabien Colas an Émile V. Schlesser. D'Première war um Luxembourg City Film Festival 2015. De Film war bei der 7. Editioun vum Lëtzebuerger Filmpräis an der Kategorie "Beschte Kuerzfilm" nominéiert.

## Synopsis
D'"Roxy" schafft als Prostituéiert an enger Roulotte op der Däitsch-Lëtzebuergescher Grenz. Nodeems si virun engem brutalen Iwwergrëff gerett gëtt, léiert si de Jeff kennen, e mysteriéise jonke Mann, vun deem si net weess, wat hien a Wierklechkeet vun hir wëll.

## Soss
Dëse Film existéiert an 2 Versiounen. Op der Première um LuxFilmFest 2015 gouf eng Versioun vu 17 Minutte presentéiert. 2016 hunn den Émile V. Schlesser an de Fabien Colas de Film iwwerschafft, an eng gekierzt Versioun vun 8 Minutten um Hollyshorts Film Festival zu Hollywood presentéiert.

## Kuckt och

* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck

* Fiche op luxfilmfest.lu
* Fiche op filmfund.lu
Black Harvest

***Black Harvest*** ass en Documentaire vum Jean-Louis Schuller a vum Sean Clark aus dem Joer 2014.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film dokumentéiert wéi Fracking an de Pëtrolsboom, deen doduerch entstanen ass, am North Dakota d'Welt vun zwee Leit op d'Kopp geheit, déi hiert Liewe laang do gewunnt hunn...

## Accueil

*Black Harvest* huet 2016 de Lëtzebuerger Filmpräis fir dee beschten Documentaire gewonnen.

De Film gouf och als Lëtzebuerger Bäitrag an der Kategorie "Documentaire" fir déi drëtt Editioun vun den *[[Trophées francophones du cinéma]]* 2015 zu Abidjan agereecht.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* ''Black Harvest'' op IMDb
Dmitri Iwanowitsch Mendelejew

Den **Dmitri Iwanowitsch Mendelejew** (ru: Дмитрий Иванович Менделеев), gebuer de  zu Tobolsk, am Russesche Keeserräich, a gestuerwen den  zu Sankt Péitersbuerg, war e russesche Cheemiker.

Hien ass virun allem bekannt fir seng Aarbechte fir eng Systematik an d'cheemesch Elementer ze bréngen, déi e *periodesch Gesetzméissegkeet* genannt huet. Dës huet et erméiglecht, d'Elementer an eng Tabelleform ze bréngen, déi haut Periodesystem oder **P**eriodesche **S**ystem vun den **E**lementer (PSE) genannt gëtt. Ausserdeem huet dee System d'Existenz vun dräi neien Elementer virausgesot, déi nach net entdeckt waren.

Domat huet de Mendelejew d'Sich no engem Zesummenhang tëscht den Atommassen an de cheemeschen Eegenschafte vun de cheemeschen Elementer, déi zanter engem hallwe Joerhonnert am Gaang war, virleefeg op en Enn bruecht.

Zu sengen Éiere gouf dat 101. Element Mendelevium genannt.

## Wierk
* Dmitri I. Mendelejew: *Grundlagen der Chemie*, 1868–1871
## Kuckt och
* Lëscht vu Cheemiker

## Um Spaweck

* D.-Mendelejew-Musée, St. Péitersbuerg
NGC 811

Den **NGC 811** ass eng Spiralgalaxie vum Hubble-Typ S am Stärebild Cetus.
Si ass ronn 275 Millioune Liichtjoer vum Sonnesystem ewech an huet en Duerchmiesser vun zirka 110.000 Liichtjoer.

Den Objet gouf am Joer 1886 vum Francis Preserved Leavenworth entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
*  SEDS
À quoi bon?

***À quoi bon?*** ass e lëtzebuergesche Kuerzfilm vum Thierry Faber. En hat Première um Luxembourg City Film Festival 2015.

## Ëm wat geet et am Film?
Zënter datt seng Fra a seng Duchter e verlooss hunn, lieft de Benoît zeréckgezunn a verbréngt seng Zäit domat, mysteriéis Bréiwer ze schreiwen. Enges Daags ass eng nei Bréifdréiesch, d'Agathe, am Duerf...

## Soss
De Film war bei der 7. Editioun vum Lëtzebuerger Filmpräis an der Kategorie "Beschte Kuerzfilm" nominéiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
Der Schut (Film)

**Der Schut** ass en däitsch-franséisch-italieenesche Film vum Robert Siodmak aus dem Joer 1965 nom Roman mam selwechten Numm vum Karl May.

## Ëm wat geet et am Film?
De Kara Ben Nemsi (Lex Barker) an den Hadschi Halef Omar (Ralf Wolter) versichen um Balkan dem Bandit Kara Nirwan d'Handwierk ze leeën...

## Um Spaweck
* De Film op Filmportal.de 
* De Film op karl-may-filme.de
Les brigands

**Les brigands** ass en Titel dee sech op follgend Wierker bezéie kann:
* Les brigands, e franséisch-lëtzebuergesch-däitsche Spillfilm vum Frank Hoffmann a Pol Cruchten.
* Les brigands, eng Opéra-Bouffe vum Jacques Offenbach.
* Les brigands, e Ballet vum Léon Minkus.
Safir (Drorakéit)

D**'Safir** ass eng am Iran entwéckelt Drorakéit.

Den éischten erfollegräichen Test vun dëser Rakéit war no Donnéeë vun der iranescher Regierung de 16. August 2008, nodeem de 4. Februar vum selwechte Joer e Startversuch feelgeschloe war. D'Safir ass déi éischt zweestufeg Rakéit vum Iran, hir ënnescht Stuf besteet aus enger Shahab 3-Mëttelstreckerakéit, déi zweet Stuf ass eng Neientwécklung.

Den 2. Februar 2009 gouf de (relativ liichten) iranesche Telekommunikatiouns-Satellit Omid (*Hoffnung*) mat enger Safir 2 an eng Ëmlafbunn geschéckt. De Satellit huet aacht Antennen a schafft op zwee Frequenzbänner.

De 15. Juni 2011 gouf den zweeten iranesche Satellit Rasad-1 fir Äerdobservatioun och mat enger Safir an eng 260&nbsp;km héich Ëmlafbunn geschoss. Hie soll besonnesch héichopgeléist Biller fir d'Profuktioun vu Landkaarte liwweren.

Den 3. Februar 2012 war mat Navid den drëtte Satellit gefollegt.

## Moossen
* Längt: 22&nbsp;m
* Duerchmiesser: 1,25&nbsp;m
* Startgewiicht: 26&nbsp;t

## Startlëscht
Stand: 15. Dezember 2014

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Bernd Leitenberger: D'Safir (Shahab 3)
* YouTube: Video vum Safir-Start als Drorakéit vum Omid
Euro Space Center

Den **Euro Space Center** ass e wëssenschaftleche Musée a Konferenzzentrum zu Transinne bei Redu an der Belsch dee sech mat der Raumfaart befaasst.

## Geschicht
1968 gouf vun der ESA (European Space Agency) en Zentrum fir Satellitteverfollgung zu Redu opgeriicht. Deen deemolege Buergermeeschter Magin hat 1972 eng grouss Ausstellung zum Theema Weltraum zu Redu organiséiert. D'Rakéit Europa 2, déi haut virum Euro Space Center ausgestallt ass, gouf vu Le Havre op den Euro Space Center bruecht.

D'Entscheedung, e *Space Camp* opzeriichten, gouf vum Jacques Planchard, dem Gouverneur vun der Provënz Lëtzebuerg, essentiell beaflosst, sou datt et zu Huntsville (Alabama) zu Gespréicher tëscht der USSCF an der Intercommunale d'équipements économiques de la Province de Luxembourg koum. Am September 1990 gouf de Grondstee fir den Euro Space Center geluecht, dee schonn am Juni 1991 offiziell ageweit an opgemaach konnt ginn. Am Mäerz 1994 gouf ënner dem Virsëtz vum belschen Astronaut Dirk Frimout d'Euro Space Society gegrënnt. De belsche Ministère fir Bildung erkennt zanter September 1995 déi pedagogesch Programmer vum Euro Space Center un. Am Juni 2000 krut den Euro Space Center den Erliefnesrondgank "A Space Odyssey". Zanterhir gouf eng modern Solar-Fassad an eng nei Zoufaartstrooss gebaut.

## Galerie

Space toilet (exhibited at Euro Space Center in Belgium).JPG|Weltraumtoilette
Food for American astronauts on board of the ISS (exhibited at Euro Space Center in Belgium).JPG|Astronauteniessen fir d'Équipe vun der ISS
Food that flew with French astronaut Jean-Loup Cretien on board of MIR during Aragaz Mission (exhibited at Euro Space Center in Belgium).JPG|Astronauteniesse vum franséischen Astronaut Jean-Loup Chrétien u Bord vun der Mir wärend der Missioun Aragatz
Fichier:Redu CS1aJPG.jpg|Sonnenauer virun der aler Fassad (2007)


## Kuckt och

## Um Spaweck

* www.eurospacecenter.be
Strooss

Eng **Strooss** (vum lat.: [via] strata, „Pawees-Wee“) ass generell e Stéck Land vu variabeler, awer meeschtens grousser Längt, an enger befestegter Uewerfläch, déi d'Zirkulatioun vu Persounen a Gefierer tëscht verschiddenen Uertschaften oder Deeler vun Uertschafte vereinfacht.

Et kann een ënnerscheeden tëscht Stroosse bannent enger Uertschaft (Duerfstrooss, stättesch Strooss), bei deene meeschtens op enger oder op béide Säite Gebaier stinn, déi normalerweis mat engem Trëttoir vun der Strooss getrennt sinn, an de Stroossen, déi duerch d'Landschaft lafen (Landstrooss) an d'Uertschafte matenee verbannen.

Bei ville Stroossen, besonnesch bei deene bannent enger Uertschaft, sinn am Buedemberäich ënner der befestegter Uewerfläch Installatioune wéi d'Kanalisatioun, Waasser-, Stroum, Gas- an Telefonsleitungen.

D'Gesamtheet vun de Stroossen op engem bestëmmte Gebitt gëtt als Stroossennetz bezeechent.

## Situatioun zu Lëtzebuerg
### Gesetzlech Bestëmmungen
Dat wat ëmgangssproochlech als „Strooss“ bezeechent gëtt, ass am Code de la route als  *chaussée* definéiert an ass deen Deel vun der ëffentlecher Strooss, dee mat engem festen Uewerbau (meeschtens Makadamm) amenagéiert gëtt a fir d'Zirkulatioun vun de Gefierer geduecht ass. Dozou gehéieren och d'Parksträifen, d'Bushalten déi an enger Abuchtung leien, d'Schinnebett – wann et eng Eenheet mam Rescht vun der Strooss bilt – an déi Deeler vun enger Bus- oder Tramsgare, op deenen d'Bussen oder d'Tramme fueren.

Dobäi ass d*'Chaussée* ee vun de Bestanddeeler déi dem Code de la route no zur „ëffentlecher Strooss“ gehéieren:

### Kategorië vu Stroossen
Zu Lëtzebuerg gëtt et verschidde gesetzlech Kategorië vu Stroossen:
* Chemin repris
* Nationalstrooss
* Autobunn


Wahl CR307 (102).jpg|De Chemin repris 307 bei Wal,
Keeler Poteau (102).jpg|D'Nationalstrooss 31 um Keeler Potto,
Luxembourg A3 vers rond-point Gluck.jpg|an d'Autobunn 3 zu Gaasperech.
Déi dräi Stroossekategorië gi vun der staatlecher Stroossebauverwaltung (*[[Administration des ponts et chaussées]]*) gebaut an ënnerhalen. All aner Stroosse gi vun der Gemengeverwaltung vun där Gemeng op där hirem Gebitt d'Strooss läit, gebaut an ënnerhalen. Et sinn dat virum allem d'Stroosse bannent den Uertschaften a méi zweetrangeg Verbindungsstroossen tëschent den Uertschaften.

## Kuckt och
* Stroossequerschnëtt
* Ëffentlech Strooss
* Stroosseschëld
* Sakgaass
* Rond-point

## Um Spaweck

* Websäit vu Ponts et chaussées
Astronauteniessen

**Kosmonauten-** oder **Astronauteniessen** ass dat Iessen dat Raumfuerer bei enger Missioun mathuelen. Et ass a Plastikstuten oder Tübe verpaakt.

D'Astronauteniesse gouf an den 1960er Joren, also an der Zäit tëscht dem éischte Mënsch am All Juri Gagarin (1961) an der éischter Moundlandung vun Apollo 11 (1969), entwéckelt. Ufanks hat et d'Form vu klenge gepresste Wierfelen, fir de Raumfuerer mat Fetten, Proteinnen a Vitaminnen ze versuergen. Als Gedrénks gouf steriliséierten Äppelkompott geholl, well d'Iessen huet liicht verdaulech misse sinn.

Spéider gouf aus de Wierfele gedréchent Iessen dat virum Anhuele mat Waasser zu enger Molzecht huet misse vermëscht ginn. D'Iessen huet wéinst dem Schankenofbau an der Schwéierlosegkeet e besonnesch héijen Deel vu Kalzium missen enthalen.

An der Tëschenzäit kënne sech z.&nbsp;B. d'Astronaute vun der NASA hire Weltraummenü aus 74 Iesswueren an 20 Zorte Gedrénks zesummestellen. D'Molzechte gi vu Liewensmëttelsexperten op genuch Nierstoffer iwwerpréift, well de Mënsch an der Schwéierlosegkeet manner Honger an Duuscht spiert. Mat Salzwaasser, Peffer an Ueleg kann nogewierzt ginn.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  ESA: From tubes and cubes to haute cuisine – the refinement of space food, 14. Oktober 2005
*  NASA: Space Food
NGC 845

Den **NGC 845** ass eng Spiralgalaxie vum Hubble-Typ Sb am Stärebild Andromeda.
Si ass ronn 205 Millioune Liichtjoer vun eisem Sonnesystem ewech an huet en Duerchmiesser vun zirka 100.000 Liichtjoer.

Den Objet gouf am Oktober 1828 vum Astronom John Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
*  SEDS
Anna Magnani

D**'Anna Magnani**, gebuer de 7. Mäerz 1908 zu Roum, an och do gestuerwen de 26. September 1973, war eng italieenesch Filmschauspillerin.

D'Anna Magnani huet no engem Studium op der staatlecher Schauspillschoul an den 1930er Joren an diverse Filmer matgespillt. Bekannt gouf se awer eréischt 1941 mam Film *Teresa Venerdì* vum Vittorio De Sica. Den Duerchbroch zum international gefeierten neien italieenesche Star hat se 1945 am Roberto Rossellini - mat deem se och privat liéiert war - sengem *[[Roma, città aperta]]*. Vun do un huet se fir vill wichteg Regisseure vun den 1950er an 1960er Jore geschafft.

1955 huet si, als éischt Italieenerin, fir hir Roll vun der *Serafina Delle Rose* am Daniel Mann senger Verfilmung vum Tennessee Williams sengem *[[The Rose Tattoo (Film)|The Rose Tatoo]]* den Oscar als bescht Schauspillerin kritt. 
Zwee Joer drop krut si eng Oscar-Nominatioun fir hir Haaptroll am George Cukor sengem *[[Wild is the Wind]]*.

Hire leschte Film war 1972 ënner der Regie vum Federico Fellini: eng kleng Zeen a *[[Roma (Fellini)|Roma]]*. Et war dëst och en Hommage un hir Karriär; si war du scho schwéier krank.

## Filmographie (Auswiel)
* 1938: *Tarakanowa* - Regie: Fjodor Ozep, Mario Soldati
* 1941: *Teresa Venerdì* - Regie: Vittorio De Sica
* 1943: *Campo de' Fiori* - Regie: Mario Bonnard
* 1943: *[[L'avventura di Annabella]]* - Regie: Leo Menardi 
* 1944: *Quartetto pazzo* - Regie: Guido Salvini
* 1945: *[[Roma città aperta]]* - Regie: Roberto Rossellini
* 1945: *Abbasso la miseria* - Regie: Gennaro Righelli
* 1946: *Il bandito* - Regie: Alberto Lattuada
* 1946: *Abbasso la ricchezza* - Regie: Gennaro Righelli
* 1947: *Assunta Spina* - Regie: Mario Mattoli
* 1947: *L'onorevole Angelina* - Regie: Luigi Zampa 
* 1948: *L'amore* - Regie: Roberto Rossellini
* 1948: *Molti sogni per le strade* - Regie: Mario Camerini
* 1950: *[[Vulcano (Film)|Vulcano]] *' - Regie: William Dieterle
* 1951: *[[Bellissima]] - Regie: [[Luchino Visconti]]*
* 1952: *Anita Garibaldi* - Regie: Francesco Rosi
* 1952: *La carrozza d'oro* - Regie: Jean Renoir
* 1953: *Siamo donne* - Regie der 5. Episode mit A.M. als Darstellerin: Luchino Visconti
* 1955: *The Rose Tattoo* - Regie: Daniel Mann
* 1957: *Suor Letizia* - Regie: Mario Camerini
* 1957: *Wild is the Wind* - Regie: George Cukor (mam Anthony Quinn)
* 1958: *Nella città l'inferno* - Regie: Renato Castellani
* 1960: *The Fugitive Kind* - Regie: Sidney Lumet (mam Marlon Brando)
* 1960: *Risate di gioia* - Regie: Mario Monicelli
* 1962: *[[Mamma Roma]] * - Regie: Pier Paolo Pasolini
* 1963: *[[Le magot de Josefa]]* - Regie: Claude Autant-Lara
* 1967: *Made in Italy * - Regie: Nanni Loy
* 1969: *The Secret of Santa Vittoria* - Regie: Stanley Kramer (mam Anthony Quinn an Hardy Krüger)
* 1971: *L'automobile*
* 1972: *Roma* - Regie: Federico Fellini (d'Anna Magnani als si selwer)

## Um Spaweck