open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Läim

**Läim** ass no der däitscher DIN 16921 Koll, deen am Waasser opgeléist ass.

Op déi Manéier ass de Begrëff Koll op der Basis vun Eewäiss vum Déier, Hautläim, Schankeläim, Fëschläim erweidert op Koll opgrond vu Planzen an op kënschtleche Koll. De Läim gëtt ënnerdeelt jee nodeem firwat e gebraucht gëtt: Holzläim. Pabeierläim oder Pap.

Am Allgemenge ginn all Kollen, déi aus organescher Matière gemaach sinn, Läim genannt, dozou gehéiere Glutinläim (Schankeläim an Hautläim) an d'Kaseinläimzorten, déi aus Mëllecheewäiss produzéiert ginn.

## Geschichtleches
Am Mëttelalter war et de Vullefänkert, dee kleng Vullen mat Läimrudde gefaangen huet. 20 bis 30 Zentimeter laang Rutte goufen a Läim zezappt an d'd'Vulle goufe mat Bieren oder Fruucht ugelackelt a sinn dann "op de Läim gaangen". 
D'Figur vum Vullefänkert ass bekannt aus dem Mozart senger Oper *[[Die Zauberflöte]]* an d'Roll vum *Papageno*.

## De Läim an der Gaardenaarbecht
Hautdesdaags gi Läimréng ëm d'Uebstbeem gebonnen, fir ze verhënneren, datt Insekten d'Stämm vun de Beem eropkrabbelen.

## De Läim am Lëtzebuergeschen
### Ausdréck
**de Stull ass wackeleg, en ass "aus dem Läim"*
**kale Läim a warem Neel halen och, soen déi liddereg Schräiner* (wann dat mat kalem Läim gepecht Stéck net hält, da gëtt et ugeneelt)
**lo hu mer de Läim*
**en ass op de Läim gaangen*

### Mat ''Läim'' zesummegesate Wierder
**Läimdigel*:de Kessel, an deem de Schräinerläim gekacht gëtt
**Läimfaarf*
**Läimrutt*
**Läimwaasser*: mat Pap gemëscht Waasser fir Tapéit opzehänken
**Läimert*: een, deen Anerer gär drukritt
Concours littéraire national 2004

Am **Concours littéraire national 2004**, wéi d'Editioun vun 2004 vum Concours littéraire national offiziell heescht, ass et ëm Romaner gaangen.

De 7. Dezember 2005 koum et am Servais-Haus zu Miersch, dem Sëtz vum Centre national de littérature, zur offizieller Proklamatioun vun de Präisser an de Mentiounen.

No enger Begréissungsried vun der Direktesch vum Haus, der Madame Germaine Goetzinger huet de President vun der Jury, den Här Pierre Marson d'Aarbecht vun der Jury erkläert. Nodeem d'Kulturstaatssekretärin, d'Madame Octavie Modert, iwwer d'Situatioun vun der Literatur zu Lëtzebuerg referéiert huet, goufen d'Präisser verdeelt.

## D'Präisser
* Den éischte Präis goung un de Guy Wagner fir säi Manuskript *Winterreise.Roman*, e Wierk a 24 Kapitel iwwer de Franz Schubert - souvill wéi Lidder sinn am bekannten Zyklus vum Komponist -, erauskomm an den Éditions Phi 2005.
* Den zweete Präis war fir de Mario Fioretti fir säi Roman *Der Vortrag. Das Buch zum Haus*, erauskomm am Golo Steffen sengem Verlag Op der Lay.
* Den drëtte Präis krut d'Anne Denoël fir *La nuit coule doucement, je ne dors pas*.

## Mentiounen
* Corinne Bauer fir hire Roman *Leo und die schöne Lucie*
* André Link fir *Spielen für Mansfeld*
* Judith Schweizer-Marx fir *L'Écrimoire*

## D'Jury
D'Jury war besat mat 
* Pierre Marson
* Jeff Baden
* Janine Goedert
* Pierre Mergen an der 
* Danielle Zerbato

## D'Liesungen
Nodeem déi dräi Gewënner Extraiten aus hire Wierker virgedroen haten, woubäi ze bemierken ass, datt de Guy Wagner vum éisträicheschen Ambassadeur begleet war, gouf et den traditionellen Éierewäin.

## Um Spaweck
* Der Mme Modert hir Ried (www.land.lu)
Remo Raffaelli

De **Remo Raffaelli**, gebuer de 7. Abrëll 1941 zu Brenden an der Gemeng Ühlingen-Birkendorf am Landkrees Waldshut a Baden-Württemberg, a gestuerwen de 6. Mäerz 2020, war e lëtzebuergesche Moler, Sculpteur a Fotograf mat italieeneschen Originnen.

## Liewen
De Remo Raffaelli ass zu Déifferdeng opgewuess. Vun 1958 bis 1959 hat hie Course beim Moler Attilio Lupo. Trotzdeem war de Remo Raffaelli haaptsächlech en Autodidakt. 1953 huet hie mam Molen an 1980 mam Sculptéieren ugefaangen.

De Beräich an deem de Remo Raffaelli haaptsächlech aktiv war, ass d'Fotografie. Seng schwaarz-wäiss Sportsfotoe koumen 1984 an engem Buch eraus bei deem och säi Jong Patrick Raffaelli matgemaach hat.

De Remo Raffaelli huet d'Fotografie beim J. Bohler geléiert, wou hien och 3 Joer matgeschafft huet. Bis zu sengem Liewensenn huet hie Konscht-Fotografie an de Beräicher Architektur, Landschaften, Panorama, asw gemaach. Hie war Member an der Associatioun vun de Sportsjournalisten a -fotografen, sportspress.lu.

10 Joer laang waren d'Ausstellungen *Steel and Painting* j.Meis- Raffaelli r. e grousse Succès.

Vun 1971 un huet de Remo Raffaelli an enger Rëtsch Länner an Europa (Lëtzebuerg, Däitschland, Frankräich, Italien, Holland, England, Belsch, Schweden, Éisträich, Schwäiz, Tierkei) an och a Mexiko an an den USA ausgestallt.

2007 gouf hie vun der Italieenescher Konschtakademie op hir 1. *Biennale de l'Arte Contemporanea* zu Florenz agelueden an huet do 9 Deeg ausgestallt.

Bis 2010 krut de Remo Raffaelli véierzéng éischt Präisser, dovun 8 internationaler a 6 nationaler.

Hien huet zu Esch-Uelzecht geschafft a geliewt.

## Wierker (Auswiel)
* Remo a Patrick Raffaelli: *Sport*, 1984.

### Biller

Fichier:Remo_Raffaelli_01.jpg|"Message 1"
Fichier:Remo_Raffaelli_02.jpg|"Message 2"
Fichier:Remo_Raffaelli_03.JPG|"Message 3"
Fichier:Remo_Raffaelli_04.jpg|"Message 4"
Fichier:Remo_Raffaelli_05.JPG|"Message 5"
Fichier:Remo_Raffaelli_06.JPG|"Message 6"


### Skulpturen

Fichier:RR Azthèque 21 x 39 cm Steen.jpg|"Aztèque", 21&nbsp;×&nbsp;39&nbsp;cm, Steen, 11&nbsp;kg
Fichier:RR Déchets de granith 16 x 34 cm.jpg|"Déchets de granith", 16&nbsp;×&nbsp;34&nbsp;cm, 2,8&nbsp;kg 
Fichier:RR Keramik a Stol.jpg|Keramik mat Stol, 15&nbsp;×&nbsp;27&nbsp;cm


### Fotoen

Fichier:Remo_Raffaelli_Foto_01.jpg|"D'Schmelz Arbed"
Fichier:Remo_Raffaelli_Foto_02.jpg|"Minière de Rumelange"
Fichier:Remo_Raffaelli_Foto_03.jpg|"Centrale Thermique Belval"


## Um Spaweck
Concours littéraire national

De **Concours littéraire national**, deemno den **Nationale Literaturconcours** gëtt zanter dem Enn vun den 1970er Jore vum Lëtzebuerger Kulturministère ausgeschriwwen.

E riicht sech u Lëtzebuerger Auteuren an déi Auteuren, déi zu Lëtzebuerg liewen an an enger vun den 3 Landessproochen (heiansdo ass och nach Englesch dobäi) schreiwen.

Den nationale Literaturconcours huet all Joer en anere literaresche Genre, wéi Roman, Theater, Kuerzgeschicht, asw.

## Lëscht vun de Concoursen

* 1978: Gedichter
* 1979: Theater
* 1980: Radiosspill
* 1981: Novell
* 1982: Erzielung fir Kanner vun 8-12 Joer
* 1983: Gedicht
* 1984: Roman
* 1985: Kuerzt Theaterstéck
* 1986: Prosatext
* 1987: Jong Auteure vu 14 bis 21 Joer
* 1988: Roman
* 1989: Text fir Kanner
* 1990: Gedichter
* 1991: Theater
* 1992: Novell
* 1993-1994: Radiosspill
* 1995: Literaresch Erzielung
* 1996: Reeschronik
* 1997: Roman
* 1998: Kuerzgeschicht
* 1999: Radiosspill
* 2000: Fantasy-Erzielung
* 2001: Gedicht
* 2002: Kannertheater
* 2003: Kuerzgeschicht

* 2004: Roman

* 2005: op 2006 verréckelt
* 2006: Theater

* 2007: egal wat fir e Genre iwwer de Sujet *De Bléck vun dobaussen*

* 2008: Reesliteratur

* 2009: Libretti

* 2010: Roman

* 2011: Gedicht

* 2012: Novell

* 2013: Theater

* 2014: Historesche Roman

* 2015: Gedicht

* 2016: Kanner- a Jugendliteratur

* 2017: Erzielung 

* 2018: Theater

* 2019: Roman

* 2020: Gedichter

* 2021: Kanner- a Jugendliteratur

* 2022: Erzielungen

* 2023: Dréibicher

* 2024: Theaterstécker

* 2025: Romaner

* 2026: Gedichter

## Um Spaweck
* De Concours littéraire national op der Websäit vum ''Centre National de Littérature''
Wäibrand

**Wäibrand** entsteet duerch Distillatioun vu verschiddenen ausgewielte Wäiner. Den Aroma soll wa méiglech vollstänneg an de Brand eriwwergeholl ginn.

Den éischte Brennvirgang nennt ee Raubrand. Den zweete Brand ass de Fäibrand.

Den Distillat gëtt an Eechenholzfässer gelagert. Jee no Gréisst muss en tëscht sechs an zwielef Méint lageren.

## Um Spaweck
Landkrees

E **Landkrees** (an Nordrhein-Westfalen, Schleswig-Holstein an deelweis Hessen einfach **Krees** genannt) ass eng territorial Ënnerandeelung vun engem däitsche Bundesland, déi rechtlech gesinn d'Form vun enger Gebittskierperschaft huet an där hire Sënn an Zweck et ass, verschidden Aufgabe fir d'Gemengen z'erleedegen, déi an der Verwaltungsstruktur ënner hir stinn.

De Landkrees ass ëmmer da fir eng Aufgab zoustänneg, wann d'Leeschtungsfäegkeet vun der Gemeng net duergeet, wann e finanziellen Ausgläich fir d'Schafe vu gläichwäertege Liewensverhältnisser am Krees néideg ass, a wann eenheetlech Léisungen iwwer d'Gemengegrenzen ewech gefuerdert sinn.

Dës éischter partnerschaftlech Aufgabendeelung ass deemno net fix, a sou kënne gréisser an domat och méi leeschtungsfäeg Gemengen zousätzlech Aufgaben iwwerhuelen, déi bei méi klenge Gemenge vum Krees gedroe ginn.

Typesch Aufgabe vun engem Landkrees si virun allem Déngschtleeschtungen: de Bau an den Ënnerhalt vu Kreesstroossen, d'Führerschäiwiesen, d'Gesondheetswiesen, de Katastropheschutz, d'Liewensmëtteliwwerwaachung, d'Dreckseliminatioun, den Ëffentlechen Transport, d'Sozialhëllef, d'Rettungswiesen, den Déiereschutz, asw.

Fir d'Verwaltung vum Landkrees ass um Sëtz vun der Gebittskierperschaft, an der sougenannter Kreesstad, eng Administratioun ageriicht (*Landrotsamt*, *Kreesverwaltung*, *Kreeshaus*, etc.). Hei huet och de Landrot säin Déngschtsëtz.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Landkreesser an Däitschland
Lëtzebuerger Operen

Un d'Kompositioune vu **Lëtzebuerger Operen** hu sech nëmmen e puer Komponisten erugewot.

Hei si Beispiller vu Lëtzebuerger Operen:
* Griselinde: eng *Lëtzebuerger Oper*, vun där den Alfred Kowalsky d'Musek geschriwwen huet an déi op e Wierk (een Drama), mat dem selwechten Numm zeréckgräift, dat den Nik Welter 1901 geschriwwen huet. 1918 ass dës Oper fir d'éischt zu Lëtzebuerg opgeféiert ginn.
* Der Rinderwahn oder Poveretti wird singen, eng Oper vum Camille Kerger nom Liberetto vum Nico Helminger.
**[[Die Todesbrücke]]*, eng Oper vum Alex Müllenbach no engem Libretto vun der Sanja Bilić an dem Dževad Karahasan
* D'Oper "Il Signor Drago", (1995) huet de Camille Kerger am Optrag vum "Théâtre du Millénaire, Luxembourg" komponéiert; si gouf 1997 am Théâtre du Capitole zu Toulouse nei inzenéiert. 
* D'Oper "MELUSINA": Kammeroper fir 5 Solisten a Kammerensemble mat 16 Museker (1995) ass och vum Camille Kerger komponéiert ginn. 
* 2003 gouf d'Kammeroper "Ein Mond aus kochender Milch" vum Camille Kerger (Musek) an Nico Helminger (Text) fir 3 Sänger, 4 Instrumentisten an Elektronik a Coproduktioun mam TNL an der Kulturfabrick Esch uropgefouert.
* *[[Flintenzauber]]*, eng Oper vum Nico Helminger a Camille Kerger, gouf 2007 zu Münster uropgeféiert.
Alfred Kowalsky

Den **Alfred Kowalsky**, gebuer de 6. Mäerz 1879 am Pafendall, a gestuerwen de 14. Mee 1943 zu Metz, war e lëtzebuergesche Komponist. Hien huet ë.&nbsp;a. d'Musek fir d'Oper *[[Griselinde]]* geschriwwen.

Nodeem 1923 eng Entente vun Escher Veräiner, wéi d*Harmonie municipale*, de *Cercle symphonique*, d*Alliance Française* an den *Uelzecht-Chouer* d*École de musique d'Esch-sur-Alzette* als Coopérative gegrënnt haten, huet am August 1926 d'Gemeng Esch déi Museksschoul iwwerholl a se an *École municipale de Musique* ëmgedeeft. Den Alfred Kowalsky, deen Uergel zu Paräis beim Charles-Marie Widor studéiert hat, a Kompositioun beim Richard Strauss zu Berlin, gouf Direkter.

An Pafendall dréit eng Strooss säin Numm.

## Säi Wierk (Auswiel)
### Oper
* Griselinde, Musek vum Alfred Kowalsky, no engem Text vum Nikolaus Welter

### Operetten
* *Dräi ass göttlech*, Musek: Muller, J.A./Kowalsky, Text: Batty Weber 	
* *D'Rosy vun der Stemillen*,Musek: A. Kowalsky Text: Nik. Wampach

### Aner Wierker
* *Mai Kand*
* *Élégi*e
* *Capriccio*
* *Nuetsgebied*
* *Trio* fir Piano, Gei a Violoncel

## Literatur
* Blasen, L., 1984. *Alfred Kowalsky (1879-1943), Lëtzebuerger Komponisten*. Telecran, Lëtzebuerg, Jg. 6 (1984).
* Krier, Guy, 1982. *Markante Persönlichkeiten aus Pfaffenthal*. In: 125 Jor Sang a Klang / Chorale "Sang a Klang" - Lëtzebuerg, S. 61-63.

## Um Spaweck

* Den Alfred Kowalsky am Musikerlexikon
Kasachstan

**Kasachstan** (op Kasachesch: *Qasaqstan*, op Russesch: *Казахстан*) ass e Staat an Zentralasien. D'Land grenzt am Norden u Russland, am Osten u China, am Süden u Kirgisistan, Usbekistan an Turkmenistan an am Westen u Russland an d'Kaspescht Mier. Streng geholl gehéiert de westleche Wupp vu Kasachstan geographesch nach zu Europa well en nach westlech vum Ural läit (ronn 5 % vum Staatsterritoire).

Den haitege Staat ass 1991 aus der fréierer Kasachescher Sozialistescher Sowjetrepublik ervirgaangen.

D'Haaptstad vu Kasachstan ass zanter 1997 Astana.

De Kosmodrom am kasachesche Baikonur ass déi gréisst Rakéitestartplaz op der Welt. D'Infrastruktur ass bis 2050 un d'Russesch Federatioun verlount.

## Politik
Kasachstan ass zanter 1991 eng Presidialrepublik, an där de Staatschef all 7 Joer direkt gewielt gëtt. D'Parlament besteet aus dem Ënnerhaus mat 77 Memberen, déi all 5 Joer gewielt ginn, an dem Senat mat 39 Memberen, déi fir 6 Joer gewielt sinn a vun deenen der 7 vum Staatpresident ernannt ginn. All 3 Joer sinn Deelwalen.

De Mindestalter fir kënne wielen ze goen ass 18 Joer.

## Um Spaweck

*  Site vun der Regierung vu Kasachstan
*  Site vum President vu Kasachstan
Tschechesch Republik

D**'Tschechesch Republik** (tschechesch: *Česká republika*) oder **Tschechien** (*Česko*) ass e Land a Mëtteleuropa. Et grenzt am Norden u Polen, am Osten un d'Slowakei, Éisträich am Süden, an Däitschland am Westen.

1918, nodeem d'éisträischech-ungaresch Duebelmonarchie nom Éischte Weltkrich an d'Gette gaange war, gouf d'Tschechoslowakei, de Virgängerstaat vum haitegen Tschechien an der Slowakei gegrënnt. Vun Nazidäitschland besat an opgeléist gouf d'Tschechoslowakei 1945 frësch opgeriicht a war vun 1948 un e kommunistesch regéierte Staat. D'Federatioun huet d*Tschechesch Sozialistesch Republik* an d*'Slowakesch Sozialistesch Republik* um Pabeier gläichgestallt, gouf an der Praxis awer staark vun den Tscheschen dominéiert. Enn 1989, no de sametter Revolutioun huet d'Kommunistesch Partei der Oppositioun misse Plaz maachen. Den 1. Januar 1993 sinn Tschechien an d'Slowakei offiziell vun enee getrennt hirer eegener Wee an d'Onofhängegkeet gaangen.

D'Tschechesch Republik ass zanter 1999 Member vun der NATO a vun 2004 un an der Europäescher Unioun.

Haaptstad a gréisst Stad am Land ass Prag.

## Kuckt och
* Regiounen an Tschechien

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Tschechescher Republik: czech.cz
Edward Kasner

Den **Edward Kasner**, gebuer den 2. Abrëll 1878 zu New York, a gestuerwen den 1. Juli 1955, och do, war en US-amerikanesche Mathematiker, dee virun allem fir seng Roll bei der Erfindung vum Wuert "googol" bekannt ass.

De Kasner huet op der Columbia University beim Professer Cassius Keyser studéiert. 1899 huet e säin Dokter gemaach mat der Aarbecht "D'Invariantentheorie vun der Inversiounsgrupp" (orig. *The Invariant Theory of the Inversion Group*).

Enn der 1930er Jore wollt en e grëffegen Numm fanne fir eng Zuel mat honnert Nullen (10100), a sou den Intressi vun de Kanner fir d'Mathematik e wéineg opstëppelen. Hien huet déi Aufgab u säi klengen Neveu vun néng Joer iwwerdroen, dee spontan d'Wuert "googol" erfonnt huet.
Slowakei

D**'Slowakei** (slowakesch: *Slovensko*) ass eng Republik a Mëtteleuropa. D'Slowakei grenzt am Westen un d'Tschechesch Republik an Éisträich, am Norden u Polen, am Osten un d'Ukrain an am Süden un Ungarn.

D'Slowakesch Republik ass zanter 2004 Member an der NATO an der EU.

Gréisst Stad an anengems d'Haaptstad ass Bratislava.

## Geschicht

D'Slowakesch Republik gouf a Konsequenz vun der sametter Revolutioun den 1. Januar 1993 onofhängeg. Dovirdru waren d'Slowakei an Tschechien zwou Deelrepublike vum gemeinsame Virgängerstaat Tschechoslowakei.
Vun 1993 bis 2008 war déi offiziell Wärung d'Slowakesch Kroun.

## Um Spaweck

* Slowakesch Regierung
Meisenheim

**Meisenheim** ass eng kleng däitsch Stad an der Verbandsgemeng Meisenheim am Landkrees Bad Kreuznach a Rheinland-Pfalz.
## Geographie

**Meisenheim** läit am Dall vum Glan um nërdleche Bord vum Nordpfälzer Bergland.
## Kuckeswäertes

* d'Alstad
* déi spéitgotesch evangeelesch Schlasskierch mat enger Stumm-Uergel
* d'Renaissance-Griewer an der Schlasskierch 
* d*'Rathaus* vu 1517
* d'Schlass vu 1614
* déi fréier Synagog
* d'Stadmauer 
* Adelshäff
## Um Spaweck
*Offiziell Säit vu Meisenheim
*Privat Säit mat Biller an Toundokumenter vu Meisenheim
Blue Shade

**Blue Shade** war eng lëtzebuergesch Blues-Rock-Museksgrupp.

## Bandgeschicht
D'Grupp gouf an enger éischter Besetzung den 28. Oktober 2002 gegrënnt, deemools nach als reng Coverband. Am Mäerz 2003 hat si hiren éischte klengen Optrëtt op enger Privatparty. No e puer Neibesetzungen an Neizougäng huet d'Grupp ugefaangen eege Stécker ze schreiwen. Eng vun deene greissten Éieren déi hinnen zu Deel koum war fir Sandra Hall & The Gnola Blues Band als Virgrupp am Sang a Klang an um Rock um Knuedler däerfen ze spillen. 2005 hu si et och bis an d'Finall vum Emergenza gepackt, wou se no Fast Friday op déi zweet Plaz koumen.

Blue Shade huet och um E-Lake Festival 2005 an um Blues 'n' Jazz Rallye 2006 gespillt. Den 18. Mäerz 2006 huet d'Grupp hiren Album *Director's Cut* am *Sang a Klang* virgestallt.

## Discographie
* 2006: *Director's Cut*

## Um Spaweck
* Blue Shade op Rate Your Music
Kanada

**Kanada** (engl./frans. *Canada*) ass e Staat an Nordamerika. D'Land grenzt am Norden un d'Nordpolarmier, am Osten un den Atlanteschen Ozean, am Süden un d'Vereenegt Staate vun Amerika an am Westen un de Pazifik an den US-amerikanesche Staat Alaska. D'Land ass mat enger Fläch vu ronn 9 984 670&nbsp;km2 den zweetgréisste Staat iwwerhaapt.

Kanada ass Member vum G7-Grupp.

## Administrativ Ënnerdeelungen

Kanada ass an zéng Provënzen an dräi Territoiren ënnerdeelt. D'Provënzen hunn eege Regierungen a si fir de gréissten Deel selbststänneg. D'Territoire stinn dogéint ënner direkter Kontroll vum Staat.

## Um Spaweck

*   Offiziell Websäit vun der kanadescher Regierung
Googol

**Googol** [] nennt een d'Zuel 10, also eng Eent mat 100 Nullen.

Den Numm Googol huet den néngjärege Milton Sirotta 1938 erfonnt, wéi säi Monni, de Mathematiker Edward Kasner, hie gefrot huet fir en Numm fir dës Zuel ze sichen.

D'Zuel Googol ausgeschriwwen:

```
10.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000
```


## Googolplex
D'Zuel 10 = 10 heescht **Googolplex**. Et ass eng Eent mat Googol Nullen. Dës Zuel wäert ni kënnen ausgeschriwwe ginn, well et am Universum manner Deelercher gëtt, wéi dës Zuel Nullen huet.

## Bekanntheetsgrad
* D'Internet-Sichmaschinn Google leet hiren Numm vu Googol of a wëll sou op déi grouss Zuel vu Websäiten hiweisen, déi duerch si fonnt kënne ginn.
* Et existéiert e Roman vum Hans Dieter Klein mat dem Numm *Googol* an der Fortsetzung *Googolplex*.

## Um Spaweck
Robert Cailliau

De **Robert Cailliau** (* 26. Januar 1947 zu Tongeren, Belsch) ass ee vun den Entwéckler vum World Wide Web.

De Robert Cailliau huet op der Universitéit vu Gent Elektrotechnik studéiert. Vun Dezember 1974 bis 2005 huet hien um Schwäizer Kärfuerschungszentrum CERN geschafft, wou hien 1990 zesumme mam Tim Berners-Lee, deem seng Iddi vun engem Hypertextsystem fir dem CERN seng Dokumenter besser ze verwalte realiséiert huet. Spéider ass aus deem Projet de World Wide Web ginn.

## Um Spaweck
* Seng perséinlech Homepage
* Publikatioune vun him um DBLP-Server
Oper

Eng **Oper** ass e Bünestéck, dat ausschliisslech oder haaptsächlech aus Gesank besteet.

## Bekannt Operen a Komponiste vun Operen
*	Ludwig van Beethoven, (1770-1827)
**	Fidelio 

*	Georges Bizet, (1838-1875)
**	Carmen
*	Benjamin Britten, (1913-1976)
**	En Dram an enger Summernuecht
**	Den Doud zu Venedeg
*	Friedrich von Flotow, (1812-1883)
**	Martha
*	Vincenzo Bellini, (1801-1835)
**	La sonnambula
**	Norma
*	Gaetano Donizetti, (1797-1848)
**	Lucia di Lammermor
**	Don Pasquale
**	L'elisir d'amore 
*	George Gershwin, (1898-1937)
**	Porgy and Bess 
*	Charles Gounod, (1818-1893)
**	Faust
*	Georg Friedrich Händel, (1685-1759)
**	Xerxes 
*	Engelbert Humperdinck, (1854-1921)
**	Hänsel und Gretel 
*	Ruggiero Leoncavallo, (1857-1919)
**	I Pagliaci
*	Albert Lortzing, (1801-1851)
**	Zar und Zimmermann 
*	Pietro Mascagni, (1863-1945)
**	Cavalleria Rusticana
*	Jules Massenet, (1842-1912)
**	Manon
* Olivier Messiaen, (1908-1992)
** St François d'Assise
*	Giacomo Meyerbeer, (1791-1864)
**	D'Afrikanerin
*	Wolfgang Amadeus Mozart, (1756-1891)
**	Don Giovanni
**	Figaros Hochzeit
**	D'Zauberflöte 
*	Modest Mussorgski, (1839-1881)
**	Boris Godunow 
*	Otto Nicolai, (1810-1849)
**	Die lustigen Weiber von Windsor
*	Jacques Offenbach, (1819-1880)
**	Hoffmanns Erzählungen 
*	Giacomo Puccini, (1858-1924)
**	Bohème
**	Madame Butterfly
**	Manon Lescaut
**	Tosca
**	Turandot
*	Giaocchino Rossini, (1792-1868)
**	Der Barbier von Sevilla
**	Diebische Elster
**	Wilhelm Tell
**	Otello
*	Richard Strauss, (1864-1949)
**	Der Rosenkavalier
*	Franz von Suppé, (1819-1895)
**	Boccaccio 
*	Pjotr Iljitsch Tschaikowski, (1840-1893)
**	Eugen Onegin 
*	Giuseppe Verdi, (1813-1901)
**	Aida
**	Don Carlos
**	Il Trovatore
**	La Foza del Destino
** Macbeth
**	Un ballo in maschera
**	Rigoletto
**	Otello
**	Falstaff
**	Stiffelio
**	Simon Boccanegra
*	Richard Wagner, (1813-1883)
**	Gotterdämmerung
**	Lohengrin
**	Die Meistersinger von Nürnberg
**	Parsifal
**	Rheingold
**	Tannhäuser
**	Tristan und Isolde
**	Walküre
*	Carl Maria von Weber, (1786-1826)
**	Der Freischütz

## Kuckt och
* Oper (Gebai)
* Lëtzebuerger Operen

## Um Spaweck

* Lëscht vun Operen ''aus der däitscher Wikipedia''
Rumänien

**Rumänien** (rumänesch: *România*) ass eng Republik am südëstlechen Europa, am Nordoste vun der Balkanhallefinsel. Rumänie grenzt am Norden un d'Ukrain, am Osten u Moldawien, am Südosten un d'Schwaarzt Mier, am Süden u Bulgarien, am Südwesten u Serbien an am Westen un Ungarn. D'Donau mécht am Süden eng natierlech Grenz mat Bulgarien a Serbien.

D'Haaptstad an anengems och déi gréisst Stad vum Land ass Bukarest.Sibiu (dt. *Hermannstadt*), a Siwebiergen, wou zanter dem Mëttelalter och eng däitschsproocheg Minoritéit mat deelweis lëtzebuergesche Wuerzele lieft, war 2007 zesumme mat der Groussregioun Lëtzebuerg Kulturhaaptstad vun Europa.

Rumänien ass den 29. Mäerz 2004 der NATO bäigetrueden a gouf den 1. Januar 2007 Member vun der Europäescher Unioun. Den 1. Januar 2025 gouf Rumänie vollstännege Member vum Schengen-Raum, vum 31. Mäerz 2024 bis den 31. Dezember 2024 war et nëmmen am Schëffs- a Fluchverkéier.

## Um Spaweck

*  Websäit vun der rumänescher Regierung
Dackscheid

**Dackscheid** ass eng Uertsgemeng an Uertschaft am Äifelkrees Béibreg-Prüm a Rheinland-Pfalz an Däitschland.

## Um Spaweck
* Dackscheid
Lambertsberg

**Lambertsberg** ass eng Uertschaft an eng Uertsgemeng bannent der Verbandsgemeng Arzfeld am Äifelkrees Béibreg-Prüm a Rheinland-Pfalz an Däitschland.

## Um Spaweck
* Lambertsberg
* SV Lambertsberg/Oberweiler - SG LPO
Chordadéieren

D**'Chordadéieren** (Chordata) ass e Stamm aus dem Déiereräich. Den Numm kënnt vun der Chorda dem Achsesklett am Réckeberäich. D'Chorda gëtt et bei Wierbeldéieren nëmmen am Embryonalstadium. Erwuesse Wierbeldéieren (Vertebrata) hunn amplaz eng Wierbelsail.
De Stamm vun de Chordata enthält die gréisst nach lieweg Déieren. 

## Systematik
** Stamm Chordata
*** Ënnerstamm Cephalochordata (oder Acrania oder Leptocardia)
*** Ënnerstamm Manteldéieren (Urochordata oder Tunicata)
**** Klass Ascidiacea 
**** Klass Thaliacea 
**** Klass Appendicularia 
*** Ënnerstamm Wierbeldéieren (Vertebrata)
**** Klass Rundmäuler (Cyclostomata)
**** Klass Knorpelfësch (Chondrichthyes)
**** Klass Schankefësch (Osteichthyes)
**** Klass Lurchen (Amphibia)
**** Klass Reptiller (Reptilia)
**** Klass Vullen (Aves)
**** Klass Mamendéieren (Mammalia)

## Um Spaweck
Grenzen

{{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg
 | Numm = Grenzen
 | Bild = 
 | Bildtext = 
 | Numm (Franséisch) = Grentzingen
 | Numm (Däitsch) = Grentzingen
 | Land = Lëtzebuerg
 | Kanton = 
 | Gemeng = 
 | Buergermeeschter = 
 | Fläch = 
 | Koordinaten = 
 | Kaart =
 | Kaartentext =
}}
**Grenzen** ass eng Uertschaft an der Gemeng Ettelbréck.

## Geographie
Grenzen läit op der lénkser Säit vun der Uelzecht tëscht Biertreng an Ettelbréck. D'Uertschaft, déi nëmmen aus zwéin Häff an enger Kapell besteet, läit op enger Héicht vun 200&nbsp;m (NG-L). S'ass iwwer den CR345 un de Verkéier ugebonnen.

## Geschicht
D'Kapell vu 1777 gouf den 2. Mäerz 2018 op d'Lëscht vun de klasséierten nationale Monumenter agedroen a gouf Ufanks 2021 entweit.

## Literatur
* *Das Dörfchen mit dem Leuchtturm - Das kleine Grentzingen ist seit jeher vom Leben mit der Alzette geprägt*, Luxemburger Wort vum 3. Juli 2015, S. 28

## Um Spaweck

* Websäit vun der Gemeng Ettelbréck
* Lokalchronik Grentzingen am Luxemburger Wort vum 16. Februar 1935
Arzfeld

**Arzfeld** ass eng Uertsgemeng an Uertschaft am Däitsch-Lëtzebuergeschen Naturpark a Rheinland-Pfalz.

Arzfeld ass de Sëtz vun der Verbandsgemeng mam selwechten Numm, déi 43 Uertsgemengen ëmfaasst.

## Geographesches
Arzfeld läit am Dall vun der Enz.

## Kuckeswäertes
*Monument, dat vum "Äifelveräin" opgeriicht gouf, nieft der Kierch als Erënnerung un d'Bauererevolt géint déi franséisch Besatzungstruppe vu 1798, dem sougenannte "Klëppelkrich", bei där 50 Baueren hiert Liewe verluer hunn.

## Kuckt och
* D'Uertsgemeng ass Member vun Islek ohne Grenzen EWIV

## Um Spaweck
* arzfeld.de
* Verbandsgemeinde Arzfeld
Lëscht vun de lëtzebuergeschen Nimm fir net-lëtzebuergesch Uertschaften

Dës **Lëscht vun de lëtzebuergeschen Nimm fir net-lëtzebuergesch Uertschaften** ass en Deel vun de .
Et sief bemierkt, datt d'Schreifweis vun den Nimm op Lëtzebuergesch zu engem Deel aus dem Luxemburger Wörterbuch ass, an dowéinst net der offizieller Schreifweis entsprécht, zu engem aneren Deel aus enger Lëscht vun Areler Land a Sprooch iwwerholl gouf, déi sech op Ënnermondaarte aus deem Streech stäipt. Kuckt dofir Lëtzebuergesch Nimm fir auslännesch Uertschaften, wou déi verschidden Aspekter virgestallt ginn.

## Belsch

* Arel: *Arlon*
* Atert: *Attert*
* Baaschtnech: *Bastogne*
* Buerg-Räiland: Burg-Reuland
* Bréissel: *Bruxelles/Brussel*
* Léck: *Liège*
* Léiwen: *Leuven*
* *Maartel*: Martelange
* Namouer: *Namur*
* *Rouden*: Rondu
* Sankt Väit: *Sankt Vith*

*Kuckt och: [[Lëscht vun den Uertschaften am Areler Land]]*

## Däitschland

* Béibreg: *Bitburg*
* Doleeden: *Daleiden*
* Donen: *Dahnen*
* Doosber: *Dasburg*
* *Heckhouschent*: *Heckhuscheid*
* Irrsen: *Irrhausen*
* *Kartaus*: *Karthaus*
* Laser: *Langsur*
* Léngebech: *Lünebach*
* Lëtschkampen: *Lützkampen*
* Neierbuerg: *Neuerburg*
* Nëttel: *Nittel*
* Oochen: *Aachen*
* *Pärel*: Perl
* Tréier: *Trier*
* Saarbrécken: *Saarbrücken*
* *Saarbuerg*: Saarburg
* *Welschbëlleg*: Welschbillig
* Wëncher: *Wincheringen*

## Frankräich

* *Armet*: Aumetz
* *Audersërek*: *Haute-Sierck*
* *Bettschden*: Boulange
* *Beyeren*, *Blobeyeren*: *[[Bure (Moselle)|Bure]]*
* *Bockweiler*: Beuvillers (Meurthe-et-Moselle)
* Däitsch-Oth: *Audun-le-Tiche*
* Diddenuewen: *Thionville*
* Ëtteng: *Ottange*
* Fensch: *Fontoy*
* *Geesswëller*: Villers-la-Chèvre
* Grenobel: *Grenoble*
* Grouss-Hetteng: *Hettange-Grande*
* *Héiseng-Guebereng*: Hussigny-Godbrange
* *Héiseng*: Hussigny
* *Hierkereng*: Herserange
* *Hieweng*: Havange
* *Hoen*: Hagen (Moselle)
* *Jäiz*: Yutz
* Kettenuewen: *Cattenom*
* *Loer*: Tiercelet
* Lonkech: *Longwy*
* Nanzeg: *Nancy*
* Nongkäl: *Nondkeil*
* Opech: *Apach*
* Paräis: *Paris*
* Präisch: *Preisch*
* Réideng: *Rédange*
* *Rëntgen*: Basse-Rentgen
* *Rëttgen*: Roussy-le-Village
* Roudemaacher: *Rodemack*
* Réisseng: *Russange*
* *Ruxeler*: *[[Rochonvillers]]*
* Saarbuerg: *Sarrebourg*
* Sierk: *Sierck-les-Bains*
* Stroossbuerg: *Strasbourg*
* *Suuftgen*: Zoufftgen
* *Uerswëller*: Angevillers
* *Weller*: Villerupt
* *Weppech*: Woippy
* Wuelmereng: *Volmerange-les-Mines*
* *Zounen*: Saulnes

## Italien
* Roum: *Roma*
* Venedeg: *Venezia*

## Schwäiz
* Zürech: Zürich

## Südafrika
* Johannesbuerg: *Johannesburg*
* Kapstad: *Cape Town*

## Anerer
* **Indien**
** Nei-Delhi: *New Delhi*, *नई दिल्ली/Naee Dillee*
* **Russland**
** Sankt Péitersbuerg: *Санкт-Петербург/Sankt-Peterburg*
* **[[Vatikanstad]]**: *Civitas Vaticana*, *Città del Vaticano*
Hémecht

**Hémecht - Revue d'histoire luxembourgeoise - Zeitschrift für Luxemburger Geschichte** ass eng lëtzebuergesch Zäitschrëft iwwer d'Geschicht, virun allem vu Lëtzebuerg an der Groussregioun, déi véiermol am Joer erauskënnt. Nieft geschichtleche Sujete fënnt een der och iwwer Archeologie, Genealogie, Heraldik, Numismatik, Soziologie, asw.

D'Membere vum aktuelle Redaktiounscomité (2020) sinn: Andrea Binsfeld, Paul Dostert, Sonja Kmec, Benoît Majerus, Jean-Marie Majerus, Claudine Moulin a Michel Pauly. All Manuskripter gi vun engem wëssenschaftleche Comité evaluéiert ier se publizéiert ginn.

## Geschicht
D*Hémecht* gouf 1895 vum Martin Blum an dem Charles Müllendorff ënner dem Numm *Ons Hémecht* gegrënnt. 1948 gouf et en neien Ulaf vun der Zäitschrëft ënner dem Titel *T Hémecht*. Vun 1948 bis 1963 sinn ënner deem Titel 15 Joergäng erauskomm. Zanter 1964 dréit se den haitegen Numm *Hémecht*.

Haaptredaktere ware vun 1963 bis 1983 de Joseph Maertz a vun 1983 bis 2011 de Paul Margue.

Am Januar 2012 huet e Redaktiounscomité vu véier Memberen d'Leedung vun der Zäitschrëft iwwerholl. Deen 'neie' Redaktiounscomité an déi méi breet Ausriichtung vun der Zäitschrëft goufen de 16. Januar 2012 der Ëffentlechkeet virgestallt.
 
Vun 1948 bis 2011 gouf an der *Hémecht* all Joer d*'Bibliographie d'histoire luxembourgeoise* publizéiert. Zanterhier gëtt et als Bibliographie zu lëtzebuergesche Geschichtstheme just nach déi betreffend Rubrik an der Online-Nationalbibliographie vun der Nationalbibliothéik, déi awer manner ausféierlech ass, wéi et déi vun der *Hémecht* war.

De 25. Mäerz 2020, am Kontext vun der COVID-19-Pandemie, huet d'Nationalbibliothéik decidéiert all Verëffentlechunge vun der *Hémecht* vun 1895 bis 2015 gratis am Internet op eluxemburgensia.lu zougänglech ze maachen.

## Index

* Hémecht/Index 1895-1900
* Hémecht/Index 1901-1910 (net komplett)
* Hémecht/Index 1911-1920
* Hémecht/Index 1921-1930
* Hémecht/Index 1931-1940
* Hémecht/Index 1948-1950
* Hémecht/Index 1951-1960
* Hémecht/Index 1961-1970
* Hémecht/Index 1971-1980
* Hémecht/Index 1981-1990
* Hémecht/Index 1991-2000 (net komplett)
* Hémecht/Index 2001-2010
* Hémecht/Index 2011-2020 (net komplett)

## Kuckt och
* Lëtzebuerger Kulturzäitschrëften
* Heemecht

## Um Spaweck
* Websäit vun der Zäitschrëft
* Lëscht vun den Artikelen an deene leschten Nummeren op der Websäit vum ''forum''.
*Komplett Editioun vun ''Ons Hémecht'' (1895 - 1939) op eluxemburgensia.lu
*Komplett Editioun vun ''T Hémecht'' / ''Hémecht'' (1948 - 2015) op eluxemburgensia.lu.
Mexiko

**Mexiko**, offiziell *Estados Unidos Mexicanos* (spuenesch fir **Vereenegt Mexikanesch Staaten**), ass eng federal Republik an Nordamerika. Nopeschlänner sinn am Norden d'Vereenegt Staate vun Amerika, am Süde Belize a Guatemala. Am Weste mécht de Pazifik, am Osten den Atlantik mam Golf vu Mexiko an dem Karibesche Mier d'Grenz.

D'Haaptstad vu Mexiko ass Mexiko-Stad (Ciudad de México).

## Struktur vum Land
D'Land mat enger Fläch vun 1.964.375&nbsp;km² ass an 31 Bundesstaaten agedeelt, plus den Haaptstaddistrikt, déi a verschidde *Municipios* (Arrondissementer) ënnerdeelt sinn.

### Bundesstaaten an hir jeeweileg Haaptstied

* Aguascalientes mat Aguascalientes
* Baja California mat Mexicali
* Baja California Sur mat La Paz
* Campeche mat Campeche
* Chiapas mat Tuxtla Gutiérrez
* Chihuahua mat Chihuahua
* Coahuila mat Saltillo
* Colima mat Colima
* Distrito Federal
* Durango mat Victoria de Durango
* Guanajuato mat Guanajuato
* Guerrero mat Chilpancingo
* Hidalgo mat Pachuca de Soto
* Jalisco mat Guadalajara
* México mat Toluca de Lerdo
* Michoacán mat Morelia
* Morelos mat Cuernavaca
* Nayarit mat Tepic
* Nuevo León mat Monterrey
* Oaxaca mat Oaxaca de Juárez
* Puebla mat Puebla
* Querétaro mat Santiago de Querétaro
* Quintana Roo mat Chetumal
* San Luis Potosí mat San Luis Potosí
* Sinaloa mat Culiacán
* Sonora mat Hermosillo
* Tabasco mat Villahermosa
* Tamaulipas mat Ciudad Victoria
* Tlaxcala mat Tlaxcala
* Veracruz mat Xalapa de Enríquez
* Yucatán mat Mérida
* Zacatecas mat Zacatecas

## Um Spaweck

 **[http://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Mexico Wikimedia-Atlas: Mexiko]**  
*  Portal vun der mexikanescher Regierung
*  Portal vun der mexikanescher Presidence
*  www.mexiko-lexikon.de Eng Zort Mexiko-Lexikon a Wiki-Form
Moldawien

D'Republik **Moldawien** (op Rumänesch/Moldawesch: *Republica Moldova*) ass en onofhängege Staat am Oste vun Europa. Am Weste an am Süde grenzt d'Land u Rumänien an am Norden an Oste stéisst s'un d'Ukrain an huet domat och keen direkten Zougank zum Schwaarze Mier.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Republik Moldawien 
* Site vun der moldawescher Regierung 
* Moldawien Tourismus
Galerie

**Galerie** huet am Lëtzebuergeschen 2 Bedeitungen:
* Ee Begrëff aus der Architektur; kuckt dofir Galerie (Architektur)
* Ee Begrëff aus dem Biergbau; kuckt dofir Galerie (Biergbau);
* Eng Plaz, wou Konschtwierker ausgestallt a verkaaft ginn; kuckt Galerie (Konscht).
* An der Informatik eng Méiglechkeet fir Biller (meeschtens an engem Miniaturformat) hanereneen z'affichéieren.
* Eng Lëtzebuerger kulturell Zäitschrëft, kuckt dofir Galerie (Zäitschrëft).
Galerie (Zäitschrëft)

**Galerie - Revue culturelle et pédagogique** ass eng Lëtzebuerger Zäitschrëft.

Si kënnt zanter 1983 véiermol am Joer eraus. Editeur ass de *[[Centre culturel de Differdange]]*, Direkter vun der Publikatioun war de Cornel Meder.

Nom deem sengem Doud, den 2. Juli 2018, hunn d'Françoise Meder an de Charel Meder, sou wéi de Franck Colotte an den Armand Logelin d'Aarbecht ronderëm d'Galerie weidergefouert fir de Joergang fäerdeg ze maachen. De Franck Colotte wier drun intresséiert fir mat der *Galerie* weider ze fueren

D'Faarf vum Titel, um Deckblat, variéiert, jee no Joreszäit, tëscht rout, blo, gréng an orange.

## Kuckt och
* Lëtzebuerger Kulturzäitschrëften

## Um Spaweck
* D'''Galerie'' op eluxemburgensia.lu integral fir ze liesen.
Aart

D**'Aart** oder d**'Spezies** ass d'Grondeenheet vum System vun de Liewewiesen. D'Individue vun enger Aart bilden eng natierlech Fortplanzungsgemeinschaft, där hir Nokomme fruchtbar sinn a sech net mat aneren Aarte vermëschen. Wann et trotzdeem eng Kéier virkënnt, datt zwou verschidden Aarte sech vermëschen, da sinn hir Nokommen Hybriden.

De Carl von Linné huet a sengem Wierk, dem Systema naturae, de Grondstee vun der wëssenschaftlecher Nomenklatur geluecht, andeems hien d'Taxonomie, eng binär Nomenklatur, agefouert huet an domat d'Grondlag geschaf vun der botanescher Fachsprooch.

De wëssenschaftlechen Numm vun enger Aart (Aartennumm) gëtt deemno op Latäin geschriwwen a setzt sech aus engem éischten Deel, den Numm vun der Gattung (Gattungsnumm), an engem zweeten Deel, an der Zoologie Aartzousaz oder spezifeschen Aartennumm genannt, an der Botanik Aart-Epitheton (pl. Epitheta), zesummen. Zum wëssenschaftlech Numm gehéiert och den Numm vum Auteur (dacks gekierzt), an der Zoologie kënnt nach d'Joer derbäi, an deem d'Aart beschriwwe gouf. Dëst erlaabt et, fir Synonymmen auserneenzehalen.

D'Aarte kënnen nach an **Ënneraarten** agedeelt ginn. Sou ass z.&nbsp;B. d'Hauskaz eng Ënneraart vun der wëller Kaz.

Ënner Vernakularnumm bzw. Trivialnumm, oder laténgesch "Nomen triviale", versteet een an der biologescher Nomenklatur déi regional- oder landessproochlech Bezeechnung fir en Taxon amplaz vu sengem wëssenschaftlechen Numm.

## Kuckt och
* Biologesch Systematik
Gattung (Biologie)

Eng **'Gattung** oder ee **Genus** ass eng Eenheet vum System vun de Liewewiesen, déi verwandschaftlech déi selwecht Aarten zesummefaassen. D'Gattunge gi selwer ënner Famillje klasséiert.

D'Gattungsbezeechnung ass déi selwecht fir all d'Aarten, déi dorënner falen. Sou gesäit een z.&nbsp;B. bei den zwou Aarte vun der Wëller Kaz *(Felis silvestris)* an der Grokaz *(Felis bieti)*, datt s'allebéid aus der Gattung Felis sinn.

## Kuckt och
* Biologesch Systematik
Moldawesch

**Moldawesch** (Laténgescht Alphabet: *limba moldovenească*, Kyrillescht Alphabet: *лимба молдовеняскэ*) ass eng standardiséiert Varietéit vun der rumänescher Sprooch, déi wärend der Sowjetunioun a vun 1994 bis 2013 als offiziell Sprooch vun der Republik Moldawien festgeluecht war. Zanterdeems ass Rumänesch déi offiziell Sprooch vu Moldawien.

Déi meescht Linguiste gesinn d'Moldawescht awer net als Sprooch, mä just als Dialekt vum Rumäneschen. Anerer dogéint plädéiere fir de Statut vun enger richteger Sprooch, well am Moldawesche vill Aflëss vum Russeschen ze fanne sinn, wat beim Standardrumänesch guer net de Fall ass. D'Bezeechnung Kulturdialekt trëfft et an dësem Fall wuel nach am beschten.

Bis 1989 ass d'Moldawescht mam kyrilleschen Alphabet geschriwwe ginn. Duerno ass déi rumänesch Variant vum laténgeschen Alphabet offiziell an der moldawescher SSR agefouert ginn, mä ganz vill Moldawier hunn d'Kyrillescht trotzdeem bäibehalen (cf. moldawesch Wikipedia) an am Separatistenterritoire Transnistrien ass et souguer offiziell bäibehale ginn.

## Um Spaweck
Uerdnung (Biologie)

Eng **Uerdnung** (lat: *ordo*) ass an der Biologie eng héich systematesch Kategorie, déi verschidde Familljen zu enger Grupp zesummefaasst.

D'Uerdnunge ginn an **Iwweruerdnung**, **Uerdnung** an **Ënneruerdnung** agedeelt.

E Beispill ass: 
* Iwweruerdnung: Euarchontoglires
** Uerdnung: Primaten
*** Ënneruerdnung: Afe mat dréchenen Nuesen

D'Kategorie iwwer der Uerdnung ass d'Klass.

Op Latäin halen d'Uerdnungsnimm an der Botanik ëmmer mat „-ales“ op.

## Kuckt och
* Biologesch Systematik
Saint-Cyr (Film)

**Saint-Cyr** ass en historesche Film aus der Zäit vum Louis XIV.

## Ëm wat geet et am Film
D'Madame de Maintenon, d'Fra vum Louis XIV., mécht zu Saint-Cyr eng Schoul fir Meedercher vun aarmen Adelegen op.

## Gielercher
* Jean-Vigo-Präis 2000 
* César (2001) Bescht Kostümer fir d'Edith Vesperini an de Jean Daniel Vuillermoz
Republik China (Taiwan)

**Taiwan** ass eng chineesesch Insel nërdlech vun de Philippinnen. Mat enger Handvoll weider Inselcher bilt Taiwan en *[[De jure / de facto|de facto]]* Staat am Südoste vun Asien: d**'Republik China**.

## Geschicht

D'Insel Taiwan ass vun ongeféier 4000 v. Chr. bis un den Ufank vum 17. Joerhonnert bal nëmme vun enger austroneesescher Urbevëlkerung bewunnt. 1583 hunn d'Portugisen d'Insel als éischt Europäer erreecht a se "Ilha Formosa" (*Schéin Insel*) genannt. Nieft hollänneschen a spueneschen Néierloossunge waren et duerno awer virun allem e puer Immigratiounswelle vu chineesesche Siidler vum Festland déi d'Majoritéit vun der Bevëlkerung gestallt hunn.

1683 huet d'Qing-Dynastie d'Insel offiziell fir China annektéiert. 1895 sinn d'Japaner agefall an hunn Tawain fir fofzeg Joer als japanesch Kolonie gehalen. Nom Enn vum Pazifikkrich 1945 ass d'Insel nees u China gaangen.

No der kommunistescher Muechtergräifung 1949 zu Peking hunn den Chiang Kai-shek an 1,5 Millioune vu senge Leit sech op d'Insel Taiwan zeréckgezunn. Sou huet d'Provënz Taiwan an e puer kleng Inselcher bis ganz haart virun der Küst vum Kontinent d'Republik China mat Regierungssëtz zu Taipeh gegrënnt, an Oppositioun zur Volleksrepublik China um Kontinent. D'Staatspartei Kuomintang huet d'Insel dunn iwwer véier Joerzéngten autoritär regéiert. Eréischt 1987 huet se d'Krichsrecht opgehuewen an eng éischt Oppositiounspartei zougelooss.

D'Republik China erhieft den Usproch, ganz China (mëttlerweil demokratesch) ze vertrieden. D'Kommunisten zu Peking erhiewen hirersäits och den Usproch, ganz China ze vertrieden, mussen awer bis ewell op Taiwan an déi aner kleng Inselcher verzichten.

De vëlkerrechtleche Statut vun der Republik China op Taiwan ass dowéinst bis haut ëmstridden. Et gëtt u sech nëmmen **ee** China. Taiwan a seng Inselcher (déi zum Deel eigentlech enger anerer Provënz vu China gehéieren) bilden *[[De jure / de facto|de facto]]* e Staat. Trotzdeem koum et awer ni esou wäit, datt "Taiwan" sech fir onofhängeg erkläert hätt. An der Praxis hu mer deemno **ee** China an **zwou** Regierungen (Peking an Taipeh), déi politesch net mateneen d'accord kënne sinn. D'Republik China op Taiwan ass iwwregens 1971 aus der UNO erausgeflunn, wéi dat kommunistescht China, no senger Unerkennung duerch d'USA, an d'UNO (inklusiv Sécherheetsrot) opgeholl gouf - et kann eebe just **ee** China an der UNO sinn.

## Literatur
* Y. Demeer & A. Gamblin, *Taiwan (Formose), République de Chine*, Paräis (Presses universitaires de France), 1979 (1. Oplo). 128 Säiten.
* Xing-hu Kuo, *Freies China - Asiatisches Wirtschaftswunder*, Stuttgart (Seewald Verlag), 1982. 223 Säiten.
* Jules Nadeau, *Vingt millions de Chinois "made in Taiwan" *, Montréal (Éditions Québec/Amérique), 1988. 410 Säiten.
* André Gamblin, *Taiwan République de Chine - La victoire du dragon (économie, tourisme, civilisation, diplomatie, politique)*, Paräis (Sedes), 1993.

## Um Spaweck
Räich (Biologie)

Ee **Räich** ass an der Biologie no der Domän déi zweethéchst Klassifizéierungskategorie vun de Liewewiesen. Dës Kategorie gëtt awer just bei den Eukaryoten a bei de Viren applizéiert. Bei de Prokaryoten (also de Bakteerien an den Archaeën) ass déi nächst Stuf no der Domän de Stamm.

Haut sinn déi véier Räicher d'Andeelung vun den Eukaryoten. Et sinn:

D'Eukaryoten hirersäits sinn ee vun den dräi Domänen, déi d'Liewewiesen andeelen.

## Kuckt och
* Biologesch Systematik
Liechtenstein

D'Fürstentum **Liechtenstein** ass e butzegen europäesche Staat an der Alperegioun, agekäilt tëscht der Schwäiz an Éisträich.

Liechtenstein ass eng konstitutionell Ierfmonarchie op demokratesch-parlamentarescher Basis. Zanter 1923 ass d'Fürstentum an Zoll- a Wärungsunioun mat der Schwäiz. Liechtenstein ass Member an der EFTA, huet awer, anescht wéi d'Schwäiz, zousätzlech nach den Accord iwwer den Espace Économique Européen ënnerschriwwen a kann dowéinst och vun engem direkten Zougank op den europäesche Marché profitéieren.

## Geschicht

D'Fürstentum ass réischt 1719 entstanen, wéi de Fürst vu Liechtenstein seng zwou Herrschafte beim Rhäin, Vaduz a Schellenberg, mat Erlabnis vum deemolege Keeser vum Hellege Réimesche Räich, zu engem neie Fürstentum zesummegeschloen huet.

Ënner dem Napoléon war Liechtenstein ee vun de Staate vum Rhäinbond (*Rheinbund*/*Confédération du Rhin*), dee vun 1806 bis 1813 als Protektorat vu Frankräich eng Pufferzoon tëscht engersäits dem franséische Keeserräich an anerersäits Preisen, Éisträich a Russland gebilt huet.

Tëscht 1815 an 1866 war d'Fürstentum, gradewéi och d'Groussherzogtum Lëtzebuerg, ee vun den 39 Staaten a fräie Stied vum Däitsche Bond (*Confédération germanique*).

Zënter 1921 ass Liechtenstein eng konstitutionnel Monarchie ënner hirem souveräne Fürst. An 1923 huet d'Land eng Zoll- a Wärungsunioun mat der Schwäiz ofgeschloss déi nach ëmmer besteet.

1990 ass Liechtenstein Member vun der UNO ginn. An 1991 ass d'Land der EFTA bäigetratt. Anescht wéi d'Schwäiz ass Liechtenstein am EWR (Europäesche Wirtschaftsraum) oder EEE (*Espace économique européen*) integréiert.

Den 19. Dezember gouf Liechtenstein Member am Schengen-Raum.

## Geographie

Liechtenstein huet eng Fläch vu ronn 160 Quadratkilometer an am Ganze 77,9&nbsp;km Staatsgrenz. Am Westen a Süde grenzt d'Land op der Schwäizer Grenz un d'Kantone St.Gallen a Graubünden, am Osten an Norden un d'éisträichescht Bundesland Vorarlberg.

Laanscht d'Westgrenz mat der Schwäiz leeft de Rhäin (Oberrhein). De Rhäindall hëlt bal d'Hallschent vum Territoire an, an ass dowéinst och déi Géigend déi landwirtschaftlech ze gebrauchen ass, an an där déi meescht Leit wunnen. Sand, Torf, Leem an äerde Biedem ginn am Rhäindall aneneen iwwer.

De Rescht vum Land ass geologesch an topographesch vu Gestengs a Bierger dominéiert. D'Ausleefer vum Rätikon, engem Deel vun den Ostalpen, zéie sech vum Süde bis an den Nordosten. Héchste Punkt, ganz am Süde vum Land, ass mat 2 599 Meter de Bierg Grauspitz. D*'Ruggeller Riet* -am Norde vum Fürstentum- ass den déifste Punkt a läit op enger Héicht vu 430 Meter.

## Kultur

Den Nationalfeierdag vu Liechtenstein ass de 15. August, op Léiffrawëschdag. Gefeiert gëtt de Gebuertsdag vum fréiere Monarch Fürst Franz Josef II. (1906–1989), deem säin Dag u sech zwar de 16. August ass, mä awer schonn zanter 1940 mam chrëschtleche Feierdag zesummegeluecht gëtt. Den Dag ass och nom Doud vum Fürst bäigehale ginn.

## Kuckt och
* Administrativ Andeelung vu Liechtenstein

## Um Spaweck

* Offiziell Säite vu Liechtenstein 
* Säit vum Fürstenhaus vu Liechtenstein
Raubdéieren

D**'Raubdéieren** (Carnivora) sinn eng Uerdnung aus der Klass vun de Mamendéieren an där et 8 Famillje mat am Ganzen 138 Aarte gëtt, dorënner Kazen, Hyänen, Hënn, Otteren a Bieren.

## Anatomie
Karnivoren hunn all kräfteg Kiferen a schaarf Zänn, vun deene besonnesch d'Eckzänn grouss sinn.

## Verbreedung
Raubdéiere gëtt et mat Ausnam vun der Antarktis op all Kontinenter. An Australien, wou et s'ursprénglech net gouf, sinn eng Rëtsch vun hinne vum Mënsch ausgesat ginn oder aus der Gefaangenschaft fortgelaf.

## Ernierung
D'Raubdéieren ernieren sech gréisstendeels vu Fleesch, Geträips a Blutt vun de Wierbeldéieren. Verschidden Aarten erniere sech dobäi awer och vu Planzen oder Friichten a verschiddener wéi z.&nbsp;B. de Grousse Panda souguer nëmme vu Planzen.

## Systematik

* Iwwerfamill Kazendéieren (Feloidea)
** Famill Kazen (Felidae)
** Famill Mangusten (Herpestidae)
** Famill Hyänen (Hyanidae)
** Famill Schleichkazen (Viverridae)
* Iwwerfamill Hondsdéieren (Canoidea)
** Famill Hënn (Canidae)
** Famill Marder (Mustelidae)
** Famill Klengbieren (Procyonidae)
** Famill Groussbieren (Ursidae)
** Famill Walrossen (Odobenidae)
** Famill Ouererobben (Otariidae)
** Famill Hondsrobben (Phocidae)

## Um Spaweck
Joseph Jean Baptiste Neuberg

De **Joseph Jean Baptiste Neuberg**, gebuer den 30. Oktober 1840 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 22. Mäerz 1926 zu Léck, war e belsche Mathematiker vu Lëtzebuerger Ofstamung.

De Joseph Neuberg ass en Ancien vum Atheneum wou en 1859 seng Première gemaach huet. Am Oktober 1859 huet en zu Bréissel seng Exame gemaach, fir als belsche Student ze gëllen, an duerno huet e säin Opnamexame vun der École normale de Sciences zu Gent gemaach, wou en 1862 säin Ofschloss krut.

Vun 1884 bis 1910 war hie Professer op der Universitéit vu Léck. Seng Fachberäicher waren Analys, Algeber, Geometrie an d'Grondlage vun der Mathematik.

1866 huet en déi belsch Nationalitéit ugeholl.

1891 gouf hie *membre correspondant* an 1897 richtege Member vun der d*'Académie Royale des Sciences, des Lettres et des Beaux Arts*, där hire President hie vun 1911 u war.

Zwar huet den Neuberg keng nei Theorie entwéckelt, mä d'Mathematik verdankt him vill nei Detailer iwwer d'Geometrie vum Dräieck, déi hien iwwer Joren an Artikelen a Journale publizéiert huet. Zesumme mam Eugène Charles Catalan a mam Paul Mansion huet hie selwer zwéi Journale gegrënnt an erausginn: *Nouvelle correspondance mathématique* (1874 - 1880) a *Mathesis* (vun 1881 un).

## Gielercher
* Commandeur vum Ordre de la Couronne Promotioun 1902
* {OCCC| (Promotioun 1920)}}
* 
* Medail vum Ordre de Léopold II Promotioun 1906

## Um Spaweck
*  Biographie op ''MacTutor History of Mathematics''
Brasilien

**Brasilien** (*República Federativa do Brasil*) ass en onofhängege Staat a Südamerika. D'Haaptstad ass Brasilia. Déi gréisst Stad ass São Paulo.

D'Land grenzt am Norden u Kolumbien, Venezuela, Guyana, Surinam an u Franséisch-Guayana, am Süden un Argentinien, Paraguay an Uruguay, am Osten un den Atlantik an am Westen u Bolivien a Peru. Brasilien huet ze soen eng Grenz mat all de Länner vu Südamerika bis op Chile an Ecuador.

D'Republik huet eng Fläch vun 8 514 877&nbsp;km² an ass flächen- a bevëlkerungsméisseg dat fënneftgréisst Land op der Welt.

## Um Spaweck

*  Site vum brasilianesche President
*  Site vum brasilianesche Parlament
*  Site vun der brasilianescher Regierung