Paranal-Observatoire

De **Paranal-Observatoire** ass en astronomeschen Observatoire an der Atacamawüst am Norde vum Chile, um Bierg Cerro Paranal, ongeféier 120&nbsp;km südlech vun der Stad Antofagasta an 12&nbsp;km vun der Pazifikküst ewech. Den Observatoire gëtt vum Europäesche Südobservatoire (ESO) bedriwwen an ass d'Standplaz vum Very Large Telescope (VLT) a vum Very Large Telescope Interferometer (VLTI). Zousätzlech ginn d'Surveyteleskope VISTA a VST gebaut. D'Atmosphär iwwer der Spëtzt vum Bierg zeechent sech duerch eng dréchen an aussergewéinlech roueg Loftstréimung aus, wat de Bierg zu enger attraktiver Plaz fir den Observatoire mécht. D'Spëtzt gouf an de fréien 1990er Jore vu senger ursprénglecher Héicht vun 2.660 op 2.635 Meter erofgesprengt, fir e Plateau fir de VLT ze schafen.

## Logistik an Infrastruktur

De Paranal läit wäit vun den Haaptverkéiersstroossen ewech. Den Observatoire ass vun Antofagasta aus nëmmen mat enger Faart vun e puer Stonnen z'erreechen. Et gëtt keng Versuergungsleitungen op Paranal, all Verbrauchsgidder musse lokal gemaach oder stockéiert ginn. Nieft Betrib an Ënnerhalt vun den Teleskope bedeit dat de Ravitaillement vu ronn 130 Leit, déi stänneg um Bierg sinn.

### Versuergung
Am Ëmfeld vun Antofagasta sinn en ettlech Kofferminnen, déi ënner änleche Bedingunge schaffen. Dofir huet d'Infrastruktur net misse komplett nei opgebaut ginn, mä et konnte spezialiséiert Versuergungsentreprisen domat beschäftegt ginn. Waasser gëtt zwee- bis dräimol am Dag, sou wéi et gebraucht gëtt, mat Tankcamione geliwwert. Och de Brennes fir d'Tankstatioun vun den eegenen Autoen a fir d'Gasturbinn fir de Stroum ze maache gëtt op d'Plaz bruecht. Ausserdeem gëtt et nach dräi Dieselgeneratoren, déi allerdéngs nëmme bei Stroumausfäll gebraucht ginn. D'Gefierer gi lokal an der Rei gehalen. D'wëssenschaftlech Instrumenter mussen extra gekillt ginn, woufir flëssege Stéckstoff gebraucht gëtt. Eng ESO-eege Verflëssegungsanlag gouf 2006 dofir vum La Silla op Paranal transportéiert, nodeem de flëssege Stéckstoff déi Jore virdru vun Antofagasta aus geliwwert gouf. Telekommunikatioun, d.&nbsp;h. Telefonie, Videoverbindungen an Dateverkéier ginn iwwer eng Mikrowellen-Richtfunkstreck op Santiago ofgewéckelt.

### Personal
D'Ingenieuren an d'Wëssenschaftler ginn national am Chile wéi och international rekrutéiert, meeschtens aus de Memberlänner vum ESO. Déi offiziell Sprooch ass Englesch, donieft gëtt och Spuenesch an aner europäesch Sprooche geschwat. D'Personal vum Paranal lieft entweeder zu Antofagasta oder zu Santiago de Chile a kënnt fir Schichte vun enger bis zwou Wochen op Paranal. D'Transportkäschten iwwerhëlt d'ESO, déi de Fluch vu knapps 2 Stonnen tëscht Santiago an Antofagasta duerch en externe Reesbüro bucht, deen och eng Succursale am ESO-Büro zu Santiago bedreift. Et gëtt och all Dag en Transport vun Antofagasta op Paranal an zeréck mat engem gecharterte Bus.

### Gebai

Ausser den Teleskopen an de VLTI-Laboratoiren um Plateau vum Bierg gëtt et nach e Kontrollgebai. All d'Teleskopen an de VLTI gi vun do aus engem eenzege Kontrollraum gesteiert, soudatt nuets kee sech am Teleskopberäich ophält.

D'Wunn- a Schlofplaze sinn an engem Basislager, 200 m méi déif an ongeféier fënnef Kilometer vun den Teleskopen ewech. Do sinn och d'Verwaltung, eng Kantin, Relaxéierraim, e klenge Schwammbaséng an zwéi Gäert installéiert.

Dräi weider fest Gebaier am Basislager sinn e Lager, eng Sporthal, an en Atelier fir d'Teleskopen an d'Instrumenter souwéi fir d'reegelméisseg Beschichtung vun den Teleskop-Haaptspigele mat Aluminium (Mirror Maintenance Building, MMB), a fir zousätzlech Ingenieur- an Technikerbüroen. Fir Noutfäll gëtt et eng stänneg besat Unfallstatioun, e Rettungswon, eng Helikopterlandeplaz direkt beim Basislager an eng kleng Start- a Landebunn um Fouss vum Bierg. Ausserdeem huet den Observatoire och e klenge Pompjeescorps. D'Konstruktioun vum Gebai an den Teleskopen ass sou ausgefouert, datt och no engem schwéieren Äerdbiewen de Betrib weidergefouert ka ginn.

Fir kee Stëbs ze maachen, sinn d'Stroosse fir bei den Observatoire asphaltéiert.

### Däischtert
Well et ronderëm den Observatoire nuets däischter muss sinn, huet d'Residenzen en extra Verdonkelungssystem, d'iewescht Liichte vun de Gäert a vun der Kantin kënne mat spezielle Ridoen zougemaach ginn. All aner Fënsteren an Dieren hu Jalousien aus schwéiere Ridoen oder sinn nuets mat Holzblende verdeckt.

Wéi am Ëmfeld vun allen opteschen Observatoiren däerf nuets nëmme mat Standliicht gefuer ginn. Dofir sinn déi meescht Autoen, déi do zirkuléieren, wäiss an hunn phosphoreszéierend Begrenzungspechbiller. D'Strooss gëtt duerch Begrenzungsluuchte markéiert, déi sech am Dag duerch Solarzellen oplueden. Foussweeër am Teleskopberäich sinn och mat wäisser Faarf ugestrach a mat phosphoreszéierende Maarken ekipéiert. Täscheluuchte si besonnesch bei Neimound ze gebrauchen, däerfen awer net a Richtung vun den Teleskope gehale ginn.

### Käschten
D'Investitioune vum ganzen VLT-Projet belafe sech iwwer en Zäitraum vu 15 Joer op ronn 500 Milliounen Euro. An dëser zomm sinn d'Personal- a Saachkäschte fir den Design a de Bau vum VLT abegraff, gradewéi déi éischt Instrumentegeneratioun, de VLTI an och déi éischt dräi Joer vum wëssenschaftleche Betrib. Vun den eenzelen Instrumenter huet beispillsweis d'ISAAC ongeféier 2,5 Milliounen Euro kascht, UVES 3,5 Milliounen Euro. Déi wäitaus komplex VLTI-Instrumenter AMBER a MIDI kaschte jee ronn 6 Milliounen Euro. D'Instrumenter ginn deelweis komplett vun der ESO entwéckelt a gebaut, méi heefeg awer an Zesummenaarbecht mat auswäertegen Instituten. An dësem Fall ginn d'Saachkäschte vun der ESO gedroen, d'Personalkäschte vun de jeeweilegen Instituter, déi am Géigenzuch Observatiounszäit zegutt kréien. Bei de Käschten ass ze beuechten, datt d'ESO als supranational Organisatioun, wéi aner international Fuerschungszentren och, vun de Steiere vun de Memberlänner fräi ass. Saachkäschte falen dofir ouni TVA un, an d'Personalkäschte sinn deelweis, ausser déi vun de lokalen Employéen, ouni Lounsteier.

De lafende Betrib vun allen Ariichtungen am Chile, also La Silla, Paranal, d'Administratioun zu Santiago an dem ALMA-Projet hat sech 2004 op 30 Milliounen Euro belaf, déi zur Hallschent op Personal- a Betribskäschte gefall sinn. Dës Zomm ass een Drëttel vum ganzen ESO-Joresbudjet fir 2004 vu ronn 100 Milliounen Euro, dat nieft deenen am Chile nach de Betrib vum Haaptinstitut an Europa an Investitiounen, haaptsächlech fir den ALMA, matgerechent.
 
D'Käschte vum VLT-Projet sinn domat vergläichbar mat enger mëttlerer bis grousser Weltraummissioun, zum Beispill dem Gaia-Satellit. Bau a Start vum Hubble-Weltraumteleskop (HST) hunnn dogéint 2 Milliarden US-Dollar kascht, knapps dat Véierfacht vum VLT. De järleche Betrib vum HST ass ongeféier aachtmol sou deier wéi dee vum VLT, haaptsächlech wéinst den deiere Servicemissiounen. Déi béid Teleskope vum Keck-Observatoire goufe mat Hëllef vun enger privater Stëftung vu ronn 140 Milliounen Dollar finanzéiert. D'Käschte belafe sech am Joer op ronn 11 Milliounen Dollar. Well d'Keck-Teleskopen um schonn fäerdege Mauna-Kea-Observatoire gebaut goufen, ware manner Infrastrukturkäschte fälleg.

## Very Large Telescope

De Very Large Telescope (VLT) ass en astronomesche Groussteleskop, deen aus véier Eenzelteleskope besteet, deenen hir Spigelen zesummegeschalt kënne ginn. De VLT ass fir Observatiounen am visuelle Liicht bis hin zum mëttleren Infrarout ausgeriicht. D'Teleskope kënne mat Hëllef vum VLT Interferometer (VLTI) fir Interferometrie zesummegeschalt ginn.

Mat Hëllef vun der adaptiver Optik ass et mat den Teleskope vum *Very Large Telescope* méiglech, d'Opléisung vum Hubble-Weltraumteleskop (HST) z'iwwertreffen. De Virdeel vum Hubble-Teleskop louch zanter Ufank vun den 1990er Joren doran, datt seng Fotoen am Géigesaz zu äerdgebonnenen Teleskopen duerch keng stéirend Atmosphär zousätzlech verschlechtert goufen. Mat Hëllef vun adaptiver Optik konnten déi Nodeeler awer an der Tëschenzäit am Wellelängteberäich vum No-Infraroutliicht bal ganz kompenséiert ginn, soudatt haiteg VLT-Fotoen am No-Infrarouden (zirka 1–5 Mikrometer Wellelängt) Hubble-Biller mat Opléisungsverméigen vun ënner enger zéngtel Bousekonn zum Deel an näischt nostinn. Am optesche Spektralberäich ass dat nach net méiglech, well d'Korrektur vun den atmosphäresche Stéirunge mëttels adaptiver Optik méi séier geschéie misst, wéi et elo technesch méiglech ass. Mat dem VLTI ginn däitlech méi héich Opléisunge am Millibousekonne Beräich erreecht.

### D'Optik vun de Unit-Teleskopen

Déi véier grouss Teleskope ginn als *Unit Telescopes* (UT) bezeechent. Een Unit-Teleskop a senger Montéierung huet eng Grondfläch vun 22&nbsp;m × 10&nbsp;m an eng Héicht vun 20&nbsp;m, bei engem beweegleche Gewiicht vu 430 Tonnen. Si sinn azimutal montéiert, am Weesentleche baugläich, Ritchey-Chrétien-Teleskopen déi ofwiesselnd als Cassegrain-, Nasmyth- oder Coudé-Teleskop bedriwwe kënne ginn.
Si hunn en Haaptspigelduerchmiesser vu jee 8,2 Meter an e Sekundärspigel vun 1,12 Meter. Domat waren et déi gréisst aus engem Stéck fabrizéiert astronomisch Spigele vun der Welt, bis dat Large Binocular Telescope mat 8,4 Meter-Spigele a Betrib geholl gouf. Nach méi grouss Teleskope, wéi zum Beispill de Keck-Teleskope, hu segmentéiert Spigelen. D'Haaptspigele sinn ze dënn, fir hir Form ze behale wann d'Teleskop sech beweegt a ginn dofir duerch eng aktiv Optik mat Hëllef vun 150 hydraulesche Stéisselen ongeféier eemol pro Minutt an hir Form korrigéiert.

Déi véier Haaptspigele vum VLT goufen tëscht 1991 an 1993 bei der Mainzer Spezialglasfirma Schott AG an engem extra fir dëse Projet entwéckelte Schleidergossverfahre produzéiert. Nodeem d'Glasmass gegoss gouf an ofgekillt war, goufen d'Spigelrohlingen nach eemol thermesch nobehandelt, wouduerch sech d'Glas an d'Glaskeramik *[[Zerodur]]* ëmgewandelt huet. Bei dësem Fabrikatiounsschrëtt kritt d'Material och seng aussergewéinlech Eegenschaft vun der thermescher Null-Ausdeenung. No enger éischter Beaarbechtung goufen d'Spigeldréier mam Schëff bei d'franséisch Firma R.E.O.S.C. transportéiert, wou dann déi héichprezis Uewerflächebeaarbechtung wärend zwee Joer gemaach gouf. Déi definitiv Spigeluewerfläch huet eng Genauegkeet vun engem 50.000stel Millimeter (20&nbsp;nm, < wéi 1/30 vun der Wellelängt bezunn op 600&nbsp;nm). Jiddwer UT huet véier Fokalpunkten, un deenen Instrumenter montéiert kënne ginn, e Cassegrainfokus an zwéi Nasmythfoki. Zousätzlech hunn d'Teleskopen en Coudéfokus, iwwer dee Liicht an d'VLTI agespeist ka ginn.

Astronomesch Spigele kënnen nëmmen ageschränkt gebotzt ginn, well bal all Botztechnike mikroskopesch Schréipsen op der Spigelfläch maachen, déi d'Fotosqualitéit verschlechteren. Nieft enger Inspektioun eemol am Mount, bei där liichte Stëbs virsechteg ofgetupt gëtt, ginn d'Spigel vum VLT dofir all ee bis zwee Joer komplett nei verspigelt. Dozou gëtt déi al Spigelschicht mat Léisungsmëttelen ewech gemaach an dann eng nei Spigelschicht, normalerweis Aluminium, opgedampt.

Déi eenzel UTs goufen a Mapudungun, der Sprooch vun de Mapuche, Antu (Sonn), Kueyen (Äerdmound), Melipal (Kräiz vum Süden) an Yepun (Venus) gedeeft. Dat éischt montéiert UT, Antu, huet de 25. Mee 1998 déi éischt Biller mat enger Testkamera geliwwert, de wëssenschaftlechen Observatiounsbetrib hat den 1. Abrëll 1999 ugefaangen.

### Instrumenter

Déi éischt Instrumentegeneratioun besteet aus zéng wëssenschaftlechen Instrumenter. Dobäi handelt et sech ëm Kameraen a Spektrographe fir verschidde Spektralberäicher. HAWK-I war net Deel vum Plang fir déi éischt Generatioun, mä ersetzt een anert Instrument, NIRMOS, wat net gebaut gouf. Den Design vun den Instrumenter gouf sou gewielt, datt si engem breede Krees vu Wëssenschaftler d'Méiglechkeet géife bidden, Donnéeë fir ënnerschiddlechst Zilsetzungen opzehuelen. Et ass viraus ze gesinn, datt sech Deeler vun der zweeter Instrumentegeneratioun dogéint op speziell a vun den Astronomen als besonnesch wichteg Problemer konzentréieren, zum Beispill Gammablëtzer oder Exoplanéite.

Tëscht Mee 2003 a Mäerz 2005 goung, ugefaange mat Kueyen, zousätzlech déi vun ESO selwer entwéckelt adaptiv Optik MACAO (**M**ulti **A**pplication **C**urvature **A**daptive **O**ptics) an alle véier Teleskopen a Betrib geholl. Domat sinn nach méi schaarf Biller méiglech, leider ass d'Gesiichtsfeld vun der MACAO-Optik op 10&nbsp;Bousekonne reduzéiert. Déi adaptiv Optik muss d'Seeing mat héijer Frequenz vun e puer honnert Hertz korrigéieren, wat fir de schwéieren Haaptspigel vill ze séier wier. Dofir schafft MACAO hanner dem Fokus am kolliméierten Deel vum Stralegank mat engem flaachen 10-cm-Spigel, deen op 60 Piezo-Elementer montéiert ass. Prinzipiell kann d'adaptiv Optik bei all Fokus gebraucht ginn, an der Praxis notzt vun den VLT-Instrumenter nëmme SINFONI d'MACAO-Technik aus, niewebäi déngt MACAO haaptsächlech den Observatioune mam VLT Interferometer.

Well d'Yepun-Teleskop Instrumenter mat adaptiver Optik huet, ass d'Teleskop mat engem kënschtleche Leetstär, engem **L**aser **G**uide **S**tar (LGS) ausgerëscht. E staarke Laser reegt dobäi Natrium-Atomer an enger Héicht vu ronn 95&nbsp;km zum Liichten un, soudatt d'Liicht vum kënschtleche Stär um Wee zeréck op den Teleskop op déi selwecht Aart a Weis vun der Atmosphär beaflosst gëtt, wéi d'Liicht vun den Objeten, déi observéiert solle ginn. Amplaz mat engem ënner Ëmstänn ganz liichtschwaachen Objet kann déi adaptiv Optik da mat Hëllef vum kënschtlechen LGS schaffen.

Dës Instrumenter vun der zweeter Generatioun sinn an der Entwécklung oder schonn a Betrib:

* **KMOS** (K-band Multi-Object Spectrograph) haaptsächlech fir d'Observatioun vu wäite Galaxien.
* **MUSE** (Multi Unit Spectroscopic Explorer) kombinéiert e wäiten Observatiounswénkel mat engem gudden Opléisungsverméigen duerch adaptiv Optik an deckt e wäite Spektralberäich of.
* **SPHERE** (Spectro-Polarimetric High-contrast Exoplanet REsearch) ass en Instrument fir d'Entdeckung an Ënnersich vun Exoplanéite.
* **ESPRESSO** (Echelle SPectrograph for Rocky Exoplanet- and Stable Spectroscopic Observations) fir d'Sich no stengege extra-solare Planéiten an der habitabler Zon

## VLT Interferometer

D'Coudéfoki vun alle Teleskope kënnen entweeder inkoherent oder koherent kombinéiert ginn.
De kollektiven inkoherente Fokus läit an engem ënnerierdesche Sammelraum. De koherente Fokus ass an engem Laboratoire, deen donieft ass, a gëtt duerch e speziellt optescht System gespeist, de VLT Interferometer (VLTI). Domat gëtt duerch Interferometrie, equivalent zu engem radioastronomeschen Interferometer, e wäit bessert Opléisungsverméigen erreecht wéi mat nëmmen engem Teleskop. 

Haaptbestanddeel vum System si sechs an der Längt verännerlech *delay lines*. Dës gläichen éischtens déi duerch hir ënnerschiddlech Standplaze bedéngt Lafzäitdifferenze vum Liicht tëscht den eenzelen Teleskopen aus. Zweetens gläiche si d'geometresch-projezéiert Differenz vum optesche Wee aus, déi entsteet, wann en Objet net genee am Zenit steet. Well sech déi Längtendifferenz duerch déi visuell Beweegung vum Objet um Himmel ännert, mussen d'Delay-Lines iwwer eng Differenz vu bis zu 60&nbsp;m variabel sinn, mat enger Prezisioun vun däitlech besser wéi e Véirel vun der Wellelängt (kuckt ënnen). D'Stabilitéit vun der Wellefront ass och vu kritescher Bedeitung, dofir stabiliséiert dat adaptiivt Optiksystem MACAO d'Stralegäng vun den UTs am Coudéfokus, ir d'Liicht zu den Delay-Lines geleet gëtt. D'Bildstabiliséierung fir d'Auxiliary-Teleskope („Hëllefsteleskope“, kuckt nächsten Ofsaz) erfollegt mat engem eppes einfacherem System, dat nëmmen Tip-Tilt-Korrektur leescht, also nëmme Verkippunge vun der Wellefront korrigéiert, net awer hir Form.

Véier kleng 1,8-m-Teleskope, d'Auxiliary-Teleskope („Hëllefsteleskope“, ATs), déi ausschliisslech fir d'Interferenzteleskopie agesat ginn a fir Interferenzmiessunge mat bis zu 200&nbsp;m Ofstand gebraucht kënne ginn, sinn och installéiert. Déi markantest Eegenschaft vun den ATs ass, datt si beweegt an op am Ganzen 30 Statioune installéiert kënne ginn. Dozou sinn d'AT-Statioune mat Schinne verbonnen. D'Liicht gëtt an ënnerierdeschen Tunnele vun de Statiounen zu den Delay-Lines geleet. De Virdeel vun der Iddi, d'VLTI souwuel mat den UTs wéi mat den ATs bedreiwen ze kënnen, läit doran, datt d'Opléisungsverméige weesentlech vum Ofstand vun den Teleskope bestëmmt gëtt, d'Leeschtungsfäegkeet beim Miesse vu liichtschwaachen Objeten awer vum Teleskopduerchmiesser. Fir vill wëssenschaftlech Froestellunge sinn den Objete hell genuch, fir si mat den ATs eleng ze miessen. D'UTs kënnen da fir aner Fuerschungsprogrammer gebraucht ginn. Nëmme fir d'Interferometrie vu schwaachen Objete sinn d'UTs oder eng Mëschkonfiguratioun aus UTs an ATs noutwendeg.

D'VLTI hat säi *First Light* de 17. Mäerz 2001. Deemools waren zwéi 40-cm-Siderostate an een Testinstrument installéiert. Zanterhier goufen zwee wëssenschaftlech Instrumenter a verschidden Ënnerstëtzungssystemer an d'System integréiert. De wëssenschaftleche Betrib gouf am September 2003 mat dem éischten Instrument, dem MIDI, opgeholl. MIDI bedeit ***MID'''-infrared '''I'''nterferometric instrument''. Et schafft bei Wellenlängten ëm 10&nbsp;Mikrometer a kann d'Liicht zwéier Teleskope kombinéieren. D'Zilsetzung vum MIDI ass manner d'Schafe vu komplette Biller mat héijer Opléisung, wéi villméi d'Bestëmmung vun der visueller Gréisst a vun einfache Strukture vun den observéierten Objete. D'Fotograféiere vu Biller ass prinzipiell mat dem zweeten Instrument, AMBER, méiglech. AMBER ass den ***A**stronomical **M**ultiple **BE**am **R**ecombiner''. Den AMBER vereent d'[[Stralegank|Stralegäng]] vun zwéi bis dräi Teleskope. D'Instrument schafft am noen Infraroutberäich bei ongeféier 1–2&nbsp;Mikrometer. Allerdéngs gëtt och dëst Instrument am Ufank fir Aufgabe wéi d'raimlech héchstopgeléiste Spektroskopie gebraucht.

Déi gläichzäiteg Kombinatioun vun allen aacht Teleskopen, also vun de véier UTs an de vàier ATs, ass theoreetesch méiglech. Tatsächlech gëtt d'Zuel vun de gläichzäiteg brauchbaren Teleskopen doduerch begrenzt, datt vun den aacht geplangten Delay-Linnen der nëmme sechs realiséiert sinn a well déi aktuell Instrumenter héchstens dräi Stralegäng gläichzäiteg kombinéiere kënnen.

== Surveyteleskopen ==


=== VST ===
D**'V**LT **S**urvey **T**elescope ass e 2,6-m-[[Ritchey-Chrétien-Cassegrain-Teleskop]] mat enger Blendenzuel vu 5,5. Et ass, wéi all aner Teleskopen op Paranal, azimutal montéiert. Well d'VST fir eng bestëmmten Aufgab geduecht ass, huet et nëmmen een eenzegt Instrument, d'OmegaCam fir Biller mat groussem Gesiichtsfeld, ongeféier 1 Grad × 1 Grad, am Wellelängteberäich vun 330 bis 1000 Nanometer. Am Juni [[2011]] goufen éischt Biller publizéiert. De VST gëtt zu 100 % am Service-Mode gebraucht (kuckt ënner ''Oflaf vun den Observatiounen'').

=== VISTA ===
De **V**isible & **I**nfrared **S**urvey **T**elescope for **A*'stronomy ass e 4-Meter-Teleskop, och fir d'Himmelsduerchmusterung, awer am infraroude Beräich. Säi Gesiichtsfeld wäert och e Quadratgrad bedroen a Biller am noen Infraroutberäich, ongeféier vun 1 bis 2,5 Mikrometer, maache kënnen. Et steet net bei Cerro Paranal, mä op engem Hiwwel op enger Distanz vun engem Kilometer. Et gëtt awer och vum VLT-Kontrollgebäi aus gesteiert. Den [[21. Juni]] [[2008]] gouf déi éischt Test-Observatioun mat dem IR-Kamerasystem mat Succès duerchgefouert.

== Observéieren um Paranal-Observatoire ==
D'Observatiounszäit kann zweemol am Joer fir dat iwwernächst [[Semester]] ugefrot ginn. Jee no Teleskop gëtt zwee- bis fënnefmol souvill Zäit ugefrot wéi tatsächlech verginn ka ginn. D'Virschléi ginn duerch e [[Peer-Review|berodend]] [[Gremium]] no wëssenschaftlecher Qualitéit an Drénglechkeet aktzeptéiert.

No der Autorisatioun leet den Astronom nach doheem den detailléierten Oflaf vun den Observatioune a sougenannten *Observing Blocks* fest. Entweeder ginn nëmmen déi OBs, zesumme mat de gewënschten Observatiounsbedéngungen, fir d'Ausféierung op Paranal geschéckt, fir eng *Service-Mode-Observatioun*, oder den Astronom reest selwer fir *Visitor-Mode-Observatiounen* an de Chile.

=== Oflaf vun den Observatiounen ===

Um Teleskop ass ëmmer en Ingenieur, den „*Telescope and Instrument Operator*“ (TIO), an een Astronom, den „*Nighttime Astronomer*“ (NA) vun der ESO. Am Service-Mode entscheet den NA unhand vun den Observatiounsbedingungen, wéi eng OBs mat Aussiicht op Erfolleg ausgefouert kënne ginn, a féiert d'Observatioun zesumme mat dem TIO duerch, dee fir d'Teleskop an den techneschen Oflaf verantwortlech ass. Nodeem d'Date gespäichert sinn, entscheet den NA, ob si den Ufuerderunge vum Antragsteller entspriechen oder ob den OB widderholl muss ginn.

Daagsiwwer betreit en „*Daytime Astronomer*“ typescherweis jee zwéi Teleskope. Hie féiert [[Kalibréierung]]e fir d'Observatioune vun der leschter Nuecht duerch, këmmert sech ëm d'Léisung vun eventuell opgetruedene Problemer aus der leschter Nuecht a bereet d'Teleskop op déi nächst Nuecht vir.

== Wëssenschaftlech Resultater ==
De wëssenschaftleche Betrib vum VLT hat den [[1. Abrëll]] [[1999]] ugefaangen. An deenen éischte 6 Joer goufen iwwer 1000 Artikelen an unerkannte Fachzäitschrëfte publizéiert, déi op Donneeë vum Paranal-Observatoire baséieren. Zu de wichtegste Resultater zielen:

* Déi éischt direkt Biller vun engem [[Exoplanéit]] goufe mat dem VLT gemaach. Zwar ass net ganz sécher, ob dës Éier [[GQ Lupi|GQ Lupi b]] oder dem Planéit [[2M1207]]b gehéiert, awer béid Biller stame vum NACO.
* D'[[Deep Impact (Raumsond)|Deep Impact]]-Missioun gouf vun allen ESO-Teleskopen aus observéiert. Nieft Biller goufe mat Spektrographie och nei Resultater zu der cheemescher Zesummesetzung vum Koméit [[Tempel 1|Tempel&nbsp;1]] gemaach.
* Mam ISAAC konnt d'Distanz zu der Galaxie [[NGC 300]] méi genee wéi zu jiddwer anerer Galaxie baussenzeg der onmëttelbarer Noperschaft vun der [[Mëllechstrooss]] bestëmmt ginn. Sou Distanzbestëmmunge mat Hëllef vun de [[Cepheiden]] liwweren eng wichteg Grondlag vu kosmeschen Distanzmiessungen.
* De liichtschwaache Begleeder vum [[AB Doradus]] gouf mat NACO-SDI eng éischt Kéier direkt fotograféiert, wouduerch seng Mass mat Hëllef vun de [[Gesetzer vum Kepler]] bestëmmt konnt ginn. Dëse [[Brongen Zwerg]] ass duebel sou schwéier wéi theoreetesch erwaart, wat vläicht Ännerungen an der Theorie vum [[Stär]]ekäropbau an der Heefegkeet vu Planéite bei brongen Zwergen erfuerdert.
* Duerch Zoufall hat en helle [[Meteor]] d'Gesiichtsfeld vum FORS&nbsp;1 gekräizt, wou grad Spektren opgeholl goufen. Et ass deen éischte genee kalibréierte Spektrum vun engem Meteor.
* FORS&nbsp;2 an ISAAC halen zesummen de Rekord fir de wäitste [[Gammablëtz]] bei z&nbsp;= 6.3.
* Mat dem VLTI kann net nëmmen den Duerchmiesser, mä och d'Form vun de Stäre bestëmmt ginn. Wärend [[Eta Carinae]] duerch säi staarke [[Stärewand]] iwwer de Pole an d'Längt gezunn schéngt, ass den [[Achernar (Stär)|Achernar]] duerch seng séier Rotatioun bis un d'Grenze vum theoreetesch Méiglechen [[Ofplattung|ofgeplatt]].
* Fir d'éischt gouf och mat dem VLTI en extragalakteschen Objet am mëttleren [[Infraroutastronomie|infraroudem Beräich]] bei 10μm interferometresch opgeléist, den [[Aktive galaktesche Kär|aktive Kär]] vun der [[Galaxie]] [[NGC 1068]]. Dës [[Seyfert-Galaxie]] huet e [[Schwaarzt Lach]] vu ronn 100 Millioune [[Sonnemass]]en.
* Unhand vun enger [[Stärebedeckung]] duerch de [[(134340) Pluto|Plutomound]] [[Charon (Mound)|Charon]] den [[11. Juli]] [[2005]] gouf mam VLT fir d'éischt deem säi geneeën Duerchmiesser mat 1207,2 Kilometer bestëmmt. Och d'Temperatur konnt mat −230&nbsp;°C Grad gemooss ginn, wat ongeféier 10&nbsp;°C méi kal ass, wéi bis elo ugeholl gouf.
* Mat Hëllef vum neien NACO SDI (NACO Simultaneous Differential Imager) am VLT gouf Ufank [[2006]] e Brongen Zwerg an e Begleeder entdeckt, déi nëmmen 12,7 [[Liichtjoer]] vun der Äerd ewech sinn.
* Duerch Observatioune vum Brongen Zwerg [[2M1207|2MASS1207-3932]] mat dem VLT gouf am Mee [[2007]] entdeckt, datt deen Objet net nëmmen een ëmlafende Planéit huet, deen als éischten Exoplanéit direkt observéiert gouf, mä och, wéi jonk Stären, vun enger Scheif aus Gas a Stëbs ëmginn ass. Ausserdeem konnten d'Astronomen noweisen, datt de Brongen Zwerg och e [[Jet (Astronomie)|Jet]] huet.
* Mat dem VLTI ass et gelongen, de Stär Theta 1 Ori C am [[Triangulum (Astronomie)|Triangulum]], also dem Zentralberäich vum [[Orionniwwel]], als [[Duebelstäresystem|Binärsystem]] opzeléisen an den Orbit tëscht Januar [[2007]] a Mäerz [[2008]] ze verfollegen. Duerch verschidden Zesummeschaltunge vun dräi Teleskope gouf bei enger Basislängt vun 130 Meter mat VLTI/AMBER am Noinfrarout (H- and K-band, 1.6 resp. 2.2 μm) en Opléisungsverméige vun zwou [[Bousekonn|Millibousekonnen]] erreecht.


== Kuckt och ==

== Literatur ==
* [http://www.eso.org/gen-fac/pubs/messenger/ *The ESO Messenger.''] Eigenverlag, München 1974ff.
:: Ausgabe 92, Juni 1998: VLT First Light
:: Ausgabe 93, Sept. 1998: VLT Science Verification
:: Ausgabe 104, Juni 2001: VLTI First Fringes
:: Ausgabe 120, Juni 2005: The VLT Survey Telescope

## Um Spaweck

* Observatoriums-Homepage, Technische Informationen und Dokumente sind von Science Operations aus verfügbar. Anmeldung zu Besichtigungen
* Bilder von und mit dem VLT und die ESO Presseveröffentlichungen, besonders die VLT-Galerie
* Grundlegendes Design des VLT
* Das Layout der Teleskop-Plattform mit den UTs, den Stationen für die ATs, und den Strahlengängen für die interferometrische Beobachtung.
* Raumfahrer.net: VISTA nimmt Arbeit auf
* Raumfahrer.net: VLT Survey Telescope liefert erstes Bild
* Raumfahrer.net: VISTA enthüllt 96 Offene Sternhaufen