open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
City Shopping Bus

De **City Shopping Bus** war eng gratis Busnavett vun de Stater Bussen déi vu Januar 2000 bis de 15. Juli 2023 tëscht dem Glacis an der Uewerstad hin an hier gefuer ass.

## Geschicht
Wéi d'Linn a Betrib geholl gouf, ass se eng Zäit laang bis an d'Groussgaass gefuer. Well et awer an der Foussgängerzon ze enk war, gouf den Trajet dunn no e puer Méint duerch d'Beaumontsgaass verluecht. Well do am Abrëll 2021 eng Foussgängerzon ageriicht gouf, ass och déi Halt nees geréckelt ginn an de Bus huet dunn op der Biederplaz stall gehalen.

De City Shopping Bus gouf zanter Hierscht 2011 mat zwéin elektresche Busse gefuer, d'Linn hat just 2 Bushalten an ass gemenkerhand vu méindes bis samschdes all 10 Minutte gefuer. Vum 1. Abrëll 2017 un, gouf samschdes an och sonndes, wann d'Butteker an der Stad op sinn, e méi groussen Tour gefuer, fir dann och Halten am südlechen Deel vun der Uewerstad unzefueren.

Mam City Shopping Bus sollt et de Leit déi mam Auto an d'Stad komme méi einfach gemaach ginn, fir eng Parkplaz ze fannen: si konnten um Glacis parken a gratis mam Bus an d'Stad fueren.

De 15. Juli 2023 ass d'Linn dunn zougemaach ginn, absënns well et mam Tram an anere Buslinne genuch Verbindungen tëscht dem Glacis an der Uewerstad gëtt.

## Entwécklung vum City Shopping Bus
* An de Joren 1965 bis 1966 gouf et ënner dem Numm “Parking Service” schonn eng änlech Linn, déi vum Glacis an d'Stad an zeréck gefuer ass (Glacis - Boulevard Royal - rue Notre-Dame - rue du Fossé - Grand-Rue - av. de la Porte-Neuve - Glacis)
* Ënner dem Numm **Gare Shopping Bus** gouf am September 2007 eng weider gratis Busnavett tëscht dem Garer Quartier an der Uewerstad agesat. Dës Linn gouf awer wéinst Manktem u Clientèle no enger Testphase vu 6 Méint erëm zougemaach.

## Um Spaweck
NGC 3628

Den **NGC 3628** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Leo. Den NGC 3628 huet eng Ausdeenung vun 13,5'&nbsp;&times;&nbsp;4,3' (Duerchmiesser zirka 120.000&nbsp;Lj) an huet eng Hellegkeet vun 9,5&nbsp;mag. Si gehéiert zum Hubble-Typ **Sc**. Zesumme mam Messier 66 a mam Messier 65 formt se de Leo-Triplett, de Kär vun der *[[M66-Grupp|M66-Galaxiëgrupp]]*.

Op méi laang beliichte Fotoen ass e Gezäiteschwäif ze gesinn, dee vun der Galaxie fortgeet. Warscheinlech entstoung se duerch d'Wiesselwierkunge mat de Gravitatiounsfelder vun de béiden Nopeschgalaxien M 65 an M 66.
 
Den NGC 3628 gouf den 8. Abrëll 1784 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.
## Kuckt och

## Um Spaweck
* NGC 3628 bei SEDS
* SEDS
* héichopgeléist Foto aus engem Amateurobservatoire
Bohuslav Sobotka

De **Bohuslav Sobotka**, gebuer den 23. Oktober 1971 zu Telnice u Brna, ass en tschechesche Politiker. Hien ass President vun der tschechescher sozialdemokratescher Partei (ČSSD) a fréiere Ministerpresident (17. Januar 2014 bis 12. Dezember 2017).

## Biographie
Nom Lycée zu Bučovice huet hien 1990–1995 op der Masaryk-Universitéit zu Brno Droit studéiert. Hien ass zanter 1989 Member vun der ČSSD. 1996 gouf hien eng éischt Kéier an d'tschechescht Parlament gewielt, fir d'zweet war dat fir d'Legislaturperiod 1998–2002. Vu Mee 2001 bis Juli 2002 war e Fraktiounspresident vu senger Partei am Parlament. Am November 1998 gouf en an de Gemengerot vu Slavkov u Brna bei Brno gewielt. Vum 15. Juli 2002 bis de 4. August 2004 war hie Finanzminister an der Regierung vum Vladimír Špidla, duerno an där vum Stanislav Gross a vum Abrëll 2005 bis de September 2006un och an där vum Jiří Paroubek. Vum Oktober 2003 bis August 2004 war hien zousätzlech Vizepremier.

Den 1.&nbsp;Januar 2009 gouf de Sobotka nees Leader vun der ČSSD-Fraktioun. Den 18. Mäerz 2011 gouf en um Parteikongress zu Brno zum Parteipresident gewielt an de 15. Mäerz 2013 erëmgewielt.

Den 12. November 2013 gouf de Sobotka domat chargéiert, eng nei Regierung ze forméieren. Dës gouf den 29. Januar 2014 vereedegt. Den 23. Dezember 2017 gouf den Andrej Babiš säin Nofollger.

## Um Spaweck
Lucy spillt um Späicher mam Däiwel

**Lucy spillt um Späicher mam Däiwel** (heiansdo als *L.S.D.* ofgekierzt) war eng lëtzebuergesch Coverband, déi Lidder vun de Beatles op Lëtzebuergesch gesongen huet.

## Bandgeschicht

D'Grupp gouf 2010 gegrënnt. All hir Lidder ware Lidder vun de Beatles, deenen hir Texter si op Lëtzebuergesch iwwersat hunn: aus *Please, Please Me* ass *Wann ech gelift bied mech un* ginn; *A Hard Day's Night* ass *En haarden Dag*; a *Lucy in the Sky With Diamonds* heescht *Lucy spillt um Späicher mam Däiwel*.

L.S.D. waren ënner anerem op der Fête de la musique zu Gréiwemaacher (2013) an zu Diddeleng (2014), um Food for Your Senses (2013) an um Water-Art Festival (2012) opgetrueden.

No 2015 huet een näischt Neies méi vun der Grupp héieren.
Rock de Schleek

**Rock de Schleek** ass e lëtzebuergesche Musekfestival, deen zanter 2009 existéiert. En ass all Joer am August op der *Schliikeplaatz* zu Meechtem am Kader vum Wäifest ("Deutsch-luxemburgisches Weinhappening") a gëtt vun der Union des Jeunes Meechtem organiséiert. . Et triede Gruppen aus dem Groussherzogtum an der noer Groussregioun op.

D'Organisateuren erklären den Numm vum Festival mat sengem Urspronk zu Meechtem. Vun de Meechtemer Wënzer wier fréier gesot ginn, si wieren déi luest Produzenten an der Regioun; dowéinst krute si de Spëtznumm "Schleek".

Wéinst der Covid-19-Pandemie goufen d'Editiounen 2020 an 2021 ofgesot.

## Kuckt och
* Rock un der Atert
Boris Vian

De **Boris Paul Vian**, gebuer den 10. Mäerz 1920 zu Ville-d'Avray, a gestuerwen den 23. Juni 1959 bei Paräis, war e franséische Schrëftsteller, Ingenieur, Dichter, Chansonnier an Jazztrompettist. Hien huet och ënner dem Pseudonym *Vernon Sullivan* publizéiert.

Hien ass den Auteur vun 11 Romaner, 4 Gedichtersammlungen, e puer Theaterstécker, Dréibicher, enger 400 Chansonen (mat dat bekanntst: *Le déserteur*), asw. Ë.&nbsp;a. huet hien och dem Raymond Chandler säi Wierk op Franséisch iwwersat.

Seng Lidder goufen ë.&nbsp;a. vum Serge Reggiani, Juliette Gréco, Nana Mouskouri, Yves Montand, Magali Noel an Henri Salvador gesongen. De Serge Gainsbourg sot, de Vian hätt him den Ustouss ginn, selwer Lidder ze schreiwen.

Hien huet och fir Zäitschrëften iwwer Jazz (*Jazz Hot*, *Paris Jazz*) geschriwwen a Kontakter zu amerikaneschen Jazzmuseker wéi dem Duke Ellingtion oder dem Miles Davis geknëppt, wéi déi zu Paräis opgetruede sinn.

Hie war mat der Schauspillerin Ursula Kübler bestuet.

## Wierk (Auswiel)
#### Als Boris Vian
* *Trouble dans les Andains* (1947, posthum 1966 publizéiert)
* *Vercoquin et le plancton* (1947)
* *L'Écume des Jours* (1947)
* *L'automne a Pekin* (1947)
* *Les Fourmis* (1949, Kuerzgeschichten)
* *L'Herbe rouge* (1950)
* *L'Arrache-coeur* (1953)
* *Le loup garou* (posthum 1970 publizéiert, Kuerzgeschichten)

#### Als Vernon Sullivan
* *J'irai cracher sur vos tombes* (1946) 
* *Les morts ont tous la même peau* (1947)
* *Et on tuera tous les affreux* (1948)
* *Elles se rendent pas compte* (1949)

## De Boris Vian an de Kino
### als Dréibuchauteur
* 1952: *Saint-Tropez, devoir de vacances*, vum Paul Paviot (Kuerzfilm)
* 1958: *La Joconde: Histoire d'une obsession*, vum Henri Gruel (Kuerzfilm)
* 1959: *[[J'irai cracher sur vos tombes (Film)|J'irai cracher sur vos tombes]]* vum Michel Gast
### als Schauspiller
* 1948: *Aller et retour*, vum Alexandre Astruc mam Danièle Delorme a Juliette Gréco (Kuerzfilm)
* 1949: *Désordre*, vum Jacques Baratier (Kuerzfilm)
* 1950: *The Unthinking Lobster*, vum Orson Welles (Kuerzfilm)
* 1952: *Saint-Tropez, devoir de vacances*, vum Paul Paviot (Kuerzfilm)
* 1952: *[[La chasse à l'homme (Film 1952)|La chasse à l'homme]]*, vum Pierre Kast mam Gérard Landry a Geneviève Page
* 1956: *[[Notre-Dame de Paris (Film 1956)|Notre-Dame de Paris]]* vum Jean Delannoy mam Anthony Quinn an Gina Lollobrigida 
* 1957: *[[Amour de poche]]* vum Pierre Kast mam Jean Marais a Geneviève Page
* 1958: *La Joconde: Histoire d'une obsession*, vum Henri Gruel (Kuerzfilm)
* 1959: *[[Les liaisons dangereuses (Film)|Les liaisons dangereuses]]* vum Roger Vadim mam Jeanne Moreau, Gérard Philipe an Annette Vadim 
* 1960: *[[Le bel âge (Film 1960)|Le bel âge]]* vum Pierre Kast mam Loleh Bellon an Ursula Kübler

### Filmer no Bicher vum Vian
* 1968: *[[L'écume des jours (Film 1968)|L'écume des jours]]*, vum Charles Belmont mam Jacques Perrin, Marie-France Pisier, Sami Frey an Alexandra Stewart
* 2013: *[[L'écume des jours (Film 2013)|L'écume des jours]]*, vum Michel Gondry mam Romain Duris, Audrey Tautou, Gad Elmaleh an Omar Sy

## Um Spaweck
* Le Petit Cahier du Grand Boris Vian
Gerard Mortier

De **Gerard Alfons August Mortier**, gebuer de 25. November 1943 zu Gent, a gestuerwen den 8. Mäerz 2014 zu Bréissel, war e belschen Operen- an Theaterintendant an den Directeur artistique vun de Salzburger Festspiele.

1981 bis 1991 war hien den Intendant vun der Bréisseler Oper La Monnaie. 1991 gouf en Intendant a kënschtleriechen Direkter vun de Salzburger Festspiele. 2004 bis 2005 huet hien den éischten Zyklus vun der Ruhrtriennale op d'Been gesat, a vun der Saison 2004/05 bis Juli 2009 war hien Direkter vun der Opéra nationale de Paris. 2010 huet en d'Leedung vun der Madrider Oper Teatro Real iwwerholl.

Hien ass mat 70 Joer un engem Pankreastumor gestuerwen.

## Literatur
* Detlev Baur: *Herrscher der Hallen: Gerard Mortier kam als Intendant von den Salzburger Festspielen, ist für drei Jahre Gründungsintendant der Ruhrtriennale und geht im nächsten Jahr an die Pariser Oper. Ein Gespräch mit dem flämischen Kulturorganisator zum Beginn der Herbstsaison des Mammut-Festivals an der Ruhr.* In: *Die Deutsche Bühne,* 74 (2003), 10, S. 16–18.
* Gerard Mortier, Karin Kathrein, Hans Landesmann, Gerhard Rohde (Hrsg.): *Oper, Schauspiel. Salzburger Festspiele 1992–2001*. Zsolnay, Wien 2001, ISBN 3-552-05170-8.
* Gerard Mortier (Hrsg.): *Herbert von Karajan und die Salzburger Festspiele. Dokumentation einer Partnerschaft 1933, 1948, 1957–1989*. Mit einer Einleitung von Joachim Kaiser. Residenz, Salzburg 1994, ISBN 3-7017-0844-4.

## Um Spaweck

* Biographie um Site vun der Opéra national de Paris
Kaouar-Dall

De **Kaouar-Dall** (och: **Kawar-Dall**) ass en Dall an der Ténéré-Wüst am westafrikaneschen Niger. De Kaouar-Dall leeft an Nord-Süd-Richtung an ass eng 160 Kilometer laang.

En ass bis 100 Meter déif an de Plateau vum Kaouar ageschnidden, an dra leien, vun Norden no Süden, d'Oasenuertschafte Séguédine (Salzgewënnung), Aney, Dirkou a Bilma (Salzgewënnung). Am Süden, Richtung Tschad-Séi, gëtt de Kaouar-Dall vun der Grousser Sandwüst vu Bilma ofgeschloss, mat enger 300 Dünenzich, déi queesch leien. Vu Séguédine am Norde gi sandeg Pisten an nordëstlecher Richtung iwwer Madama, duerch de Plateau vun Djado bis a Libyen an an nordwestlecher Richtung bis bei déi mëttelalterlech Ruinestad Djado, eng 140&nbsp;km ewech, an do nobäi op Chirfa. An der nërdlecher Verlängerung vum Kaour-Dall läit Enneri Blaka, dat fir seng prehistoresch Fielszeechnunge bekannt ass.
Mess for Masses

**Mess for Masses** war e Musekfestival zu Stengefort, deen tëscht 2009 an 2014 all Joer am November organiséiert gouf. En huet een Dag gedauert a war am Sportkomplex Centre Roudemer. Et sinn nëmme lëtzebuergesch Kënschtler opgetrueden, dovun haaptsächlech lëtzebuergesch Rockgruppen.

De Festival gouf vun der Harmonie Klengbetten organiséiert an hat all Joer ëm déi 700-900 Visiteuren.

## Programm
### 2009
Déi éischt Editioun war am Joer 2009.

### 2010
Op der 2. Editioun am Joer 2010 si follgend Gruppen a Kënschtler opgetrueden:

### 2011
Op der 3. Editioun am Joer 2011 si follgend Gruppen a Kënschtler opgetrueden:

### 2012
Op der 4. Editioun am Joer 2012 si follgend Gruppen a Kënschtler opgetrueden:

### 2013
Op der 5. Editioun am Joer 2013 si follgend Gruppen a Kënschtler opgetrueden:

### 2014
Op der 6. Editioun am Joer 2014 si follgend Gruppen a Kënschtler opgetrueden:

## Um Spaweck
* Facebook
* YouTube-Kanal
C.M.P

De **Quiz** (gebuer den 23. Oktober 1992 als Christophe Mario Pieri zu Esch-Uelzecht) ass e lëtzebuergesche Rapper. Hien huet seng Karriär op Lëtzebuergesch als **C.M.P** ugefaangen a rapt elo op Däitsch als *Quiz*. Eng Zäit laang huet hien och de Pseudonym **Kriz Banger** fir seng däitschsproocheg Lidder benotzt.

## Biographie
De Christophe Mario Pieri huet am Alter vun néng Joer d'Hip-Hop-Musek entdeckt an duerno tëscht 2009 an 2011 mam Maka MC ënner dem Numm *Beatbombs* Musek gemaach.

2011 huet hie bei der RTL-Show Wanns de eppes kanns! matgemaach an ass do an d'Finall komm. D'Joer drop huet säi Lidd *Gudd Gefill (La La La)* et op Plaz 16 an de globale lëtzebuergeschen iTunescharts a Plaz 2 an den Hip-Hop-Charts op iTunes Lëtzebuerg gepackt.

Als Kriz Banger huet hien 2013 säin éischten Album op Däitsch, *Alien*, verëffentlecht. Spéider huet hien de Pseudonym Quiz ugeholl an 2016, 2017 an 2018 déi dräi däitschsproocheg Albumen *Chamäleon*, *Chamäleon II* a *Chamäleon 3* erausbruecht.

## Museksvideoen (Auswiel)
* 2011: *Glas as ze voll* 
* 2011: *Oofrapp Bars (Part 1)* 
* 2011: *Donald Trump Remix* 
* 2011: *Ich mach Welle* 
* 2012: *Klengegkeeten* 
* 2012: *Relaxxxt'en Owend * 
* 2012: *Gudd Gefill (La La La)* 
* 2012: *Waat ech maan* 
* 2013: *Gei Roof* 
* 2013: *Mir haalen net op* 
* 2014: *Dankbar* 
* 2015: *Déi reell Welt vum Kim B. ([[Bandana (Rapper)|Bandana]]-[[Diss (Rap)|Disstrack]])* 
* 2017: *RiRi (Rihanna)* 
* 2017: *Roboter* 
* 2017: *Deine Körpersprache* 
* 2017: *Non Stop* 
* 2017: *Was ich will* 
* 2018: *Oh Mami* 

## Offiziell Discographie
### Als ''C.M.P''
* 2012: *Gudd Gefill (La La La)* 
* 2013: *Gei roof* 
* 2013: *High Five* 

### Als ''Kriz Banger''
* 2013: *Alien* 

### Als ''Quiz''
* 2016: *Chamäleon* 
* 2017: *Chamäleon II* 
* 2018: *Chamäleon 3* 

## Um Spaweck
* Facebook
* C.M.P, Kriz Banger a Quiz op Rate Your Music
Stade Jos-Haupert

De **Stade Jos Haupert** ass e Foussballsstadion zu Nidderkuer. Et ass den Heemstadion vum Progrès Nidderkuer.
Lamoral de Villers

De Grof **Lamoral Edmund Heinrich de Villers**, gebuer den 18. Mee 1856 zu Bur, a gestuerwen den 18. Oktober 1934 um Grondhaff, war e Lëtzebuerger Adelegen, Politiker an Industriellen.

Seng Karriär huet hien als Member vun der preisescher Arméi ugefaangen. 1912 gouf hie Chambellan um Groussherzoglechen Haff. De 15. Mee 1914 krut hien d'Lëtzebuerger Nationalitéit.

Hie war vun 1914 bis 1925 an 1928 Deputéierte vun der Rietspartei am Kanton Iechternach. No senger Wal am Joer 1914 koum et an der Stad Lëtzebuerg zu enger antidäitscher Manifestatioun, bei där eng Popp op der Plëss d'Arem verbrannt gouf, déi hie sollt duerchstellen. Hie war och laang Jore President vun der Landwirtschaftskummer.

De Lamoral de Villers huet 1905 d'Schlass Grondhaff nei baue gelooss. Hie war 1906 Aktionär a Matgrënner vun der *[[Grandes Distilleries Réunies]] SA*, déi d'Marken "*La Bernardine*" a "*Mercier, Laroche et Cie*" exploitéiert huet.

Hie war mat der Luise von Boch bestuet, der Duechter vum Eugen (von) Boch an der Octavie Villeroy, an Niess vun der Anna Boch

## Gielercher
* 

## Um Spaweck
*D'industriell Aktivitéite vun der Famill de Villers op Industrie.lu
Annette Stroyberg

D**'Annette Stroyberg**, gebuer als * Annette Susanne Strøyberg* de 7. Dezember 1936 op der Insel Fünen, a gestuerwen den 12. Dezember 2005 zu Kopenhagen, war eng dänesch Schauspillerin.

Vun 1958 bis 1960 war si mam Filmregisseur Roger Vadim bestuet dofir ass si och a Filmer als *Annette Vadim* opgetrueden.

## Filmographie
* 1959: *[[Les liaisons dangereuses (Film)|Les liaisons dangereuses]]* vum Roger Vadim mam Jeanne Moreau a Gérard Philipe 
* 1960: *[[Et mourir de plaisir]]* vum Roger Vadim mam Mel Ferrer an Elsa Martinelli 
* 1960: *[[Le testament d'Orphée]]* vum Jean Cocteau mam Brigitte Bardot, Yul Brynner, Jean Marais a Pablo Picasso 
* 1961: *Il carabiniere a cavallo* vum Carlo Lizzani mam Nino Manfredi a Peppino De Filippo 
* 1962: *I Don Giovanni della Costa Azzurra* vum Vittorio Sala mam Curd Jürgens a Martine Carol 
* 1962: *Anima nera* vum Roberto Rossellini mam Vittorio Gassman an Nadja Tiller 
* 1962: *[[Il sorpasso]]* vum Dino Risi mam Vittorio Gassman a Catherine Spaak 
* 1963: *La smania addosso* vum Marcello Andrei mam Gérard Blain a Nino Castelnuovo 
* 1963: *[[Un soir... par hasard]]* vum Ivan Govar mam Michel Le Royer, Jean Servais a Pierre Brasseur
* 1965: *Lo scippo* vum Nando Cicero mam Gabriele Ferzetti a Margaret Lee

## Um Spaweck
Maffei-Grupp

D**'Maffei-Grupp**, **Maffei-1-Grupp** oder **IC-342/Maffei-Grupp** oder och LGG 104 ass mat enger Distanz vu ronn 10 Millioune Liichtjoer déi Galaxiëgrupp déi am nooste bei der lokaler Grupp läit.

Hir hellst Membere sinn de Maffei 1, eng elliptesch Risen- oder lënsefërmeg Galaxie am Stärebild Cassiopeia, an den IC 342, eng Spiralgalaxie vum Typ SAB(rs)cd am Stärebild Camelopardalis. D'Galaxie Maffei 2 gëtt och derzou gezielt. Am Ganze ginn der Grupp am Ament 24 Memberen zougerechent. D'Galaxië Maffei 1 a Maffei 2 leien an der vun der Mëllechstrooss verdeckter Zon a goufen eréischt 1968 duerch Auswäertung vun Infrarotfotoe vum italieeneschen Astronom Paolo Maffei entdeckt.

## Memberen

## Kaart

## Kuckt och

* Struktur vum Kosmos
* Lokal Grupp
* M81-Grupp
* M83-Grupp
* Sculptor-Grupp
* Canes-Venatici-I-Grupp

## Um Spaweck
* Atlas of the universe: The Maffei Group
Drosëtz

Eng **Drosëtz** ass en Transportmëttel, dat aus enger Kabinn mat Staange besteet an dat vu Leit gedroe gëtt.

Am Géigesaz zu de Litièrë vun de Réimer oder aus dem Mëttelalter, wou d'Persoun sech leeë konnt, erlaabt d'Drosëtz dem Passagéier am Sëtzen ze reesen a limitéiert d'Zuel vun den Dréier.

Et ass e maniabelt Transportmëttel, dat vu sougenannte bessere Leit an Europa tëscht dem 16. an 18. Joerhonnert benotzt gouf.
Ivan Govar

Den **Ivan Govar**, gebuer als *Yvan Govaerts* de 24. August 1935 zu Uccle, a gestuerwen de 14. Februar 1988 zu Bréissel, war e belsche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Schauspiller.

A verschiddene Filmer trëtt hien och als *Yvan Govar* op.

## Filmographie
### als Regisseur
* 1954: *Nous n'irons plus au bois * - Haaptacteuren: Denise Carvenne 
* 1955: *Le toubib, médecin du gang* - Haaptacteuren: Roger Dutoit 
* 1957: *Le circuit de minuit* - Haaptacteuren: Blanchette Brunoy, Yves Vincent
* 1959: *Ce soir on tue* - Haaptacteuren: Pierre Trabaud, Dominique Wilms
* 1962: *[[La croix des vivants]]* - Haaptacteuren: Karlheinz Böhm, Pascale Petit
* 1963: *[[Un soir... par hasard]]* - Haaptacteuren: Annette Stroyberg, Jean Servais
* 1965: *Que personne ne sorte* - Haaptacteuren: Philippe Nicaud, Jean-Pierre Marielle
* 1966: *[[Deux heures à tuer]]* - Haaptacteuren: Pierre Brasseur, Michel Simon

## Um Spaweck
Věra Chytilová

D**'Věra Chytilová**, gebuer den 2. Februar 1929 zu Ostrava, a gestuerwen den 12. Mäerz 2014 zu Prag, war eng tschechesch Filmregisseurin an Dréibuchautorin.

## Filmographie (Auswiel)
### als Regisseur
* 1962: *Strop*,* (Die Decke)* 
* 1963: *O něčem jiném*, * (Von etwas andere)* 
* 1966: *Sedmikrásky*, * (Tausendschönchen)* 
* 1976: *Hra o jablko*, * (Ein bisschen schwanger)*
* 1979: *Panelstory*
* 1980: *Kalamita*
* 1984: *Faunovo velmi pozdní odpoledne* (Fauns allzuspäter Nachmittag)
* 1985: *Prague* 
* 1986: *Vlčí bouda*
* 1988: *Kopytem sem, kopytem tam*, * (Einmal hin, einmal her)* 
* 1988: *Šasek a královna*, * (Der Narr und die Königin)*
* 1998: *Pasti, pasti, pastičky*, * (Große Fallen, kleine Fallen)* 
* 2001: *Vyhnáni z ráje* 
* 2005: *Pátrání po Ester* 
* 2006: *Hezké chvilky bez záruky*

## Um Spaweck
Europäeschen Hues

Den **Europäeschen Hues** (*Lepus europaeus*) ass e Mamendéier aus der Famill vun den Huesen (Leporidae).

E kënnt a groussen Deeler vu Europa vir (Ausname sinn de Süde vun der Ibeerescher Hallefinsel, Süditalien a grouss Deeler vu Skandinavien) bis eriwwer an de Südweste vu Sibirien an den Nordweste vun der Mongolei, a lieft an oppenen an hallefoppenene Landschaften. Vun Europa aus gouf en och an Nord- a Südamerika, an an Deeler vun Afrika an Australien agefouert, fir dann do kënne gejot ze ginn.

An Europa sinn zanter den 1960er Joren, wéinst ëmmer méi intensiver Landwirtschaft an dem Asaz vun Dünger a Pestiziden, seng Zuelen, deelweis staark, réckleefeg.

## Ausgesinn
Huese gi vu Kapp bis Hënner ronn 40 bis 60&nbsp;cm laang, de Schwanz huet 62–133&nbsp;mm, déi hënnescht Patten 10–19&nbsp;cm, an d'Ouere ginn 8–13&nbsp;cm laang. Ausgewues weien d'Huesen 2,5–6,4&nbsp;kg.

De Pelz ass um Réck variabel gielzeg-gro, ockerbrong oder brongrout mat giele Schattéierungen an hei an do dënne schwaarze Putschen. Laanscht d'Säit ass en éischter raschtgiel oder roudelzeg brong. De Kapp, den Hals, d'Broscht an d'Bee sinn hellbrong, de Bauch ass crèmewäiss. D'Ouere si groelzeg an hunn op der Spëtzt e schwaarzen, e bëssen dräieckege Fleck. De Schwanz ass uewendrop schwaarz, ënnendrënner wäiss.

## Liewensweis
Den Europäeschen Hues ass virun allem nuets aktiv, soubal wéi et ufänkt, däischter ze ginn, am Fréijoer awer och alt daagsiwwer. Baussent der Verkoppelungszäit sinn d'Déieren Eenzelgänger a verbréngen den Dag geduckt an hirem Leeër, enger Kaul am Buedem, wou se net wibbelen a bei Gefor eréischt am leschte Moment fortlafen. Da kënne s'op enger kuerzer Distanz bis zu 70&nbsp;km an der Stonn lafen a bis zu 2&nbsp;m héich sprangen. Se erniere sech nëmme vu Planzen: Gréngs, souwéi och Knollen, Wuerzelen a Kären, an am Wanter och alt emol d'Schuel vu jonke Beem.

## Fortplanzung an Alter
D'Männercher zerklappe sech (se "boxen" mat de viischte Patten) ëm d'Weibercher. A Mëtteleuropa dauert d'Fortplanzungszäit vu Januar bis Oktober, d'Weibercher kréien 3 bis 4&nbsp;mol d'Joer 1–5, ausnamsweis och alt 6 Jonker, déi se eng 42 Deeg droen. Déi Jonk hu wa s'op d'Welt kommen, schonn e Pelz a kënne gesinn; si weien 100–150 Gramm. Si ginn eng zweemol den Dag vun der Mamm geniert, soss si s'eleng. Deen héchste bekannten Alter, deen en Hues am Fräie kritt huet, ass 12,5 Joer; iwwer d'Hallschecht ginn awer emol net ee Joer al.

## Den Hues a Fabelen, Literatur a Symbolik
Well e wäit verbreet ass, kënnt den Hues a Märercher, Fabelen a Riedewendunge vir ("Angschthues"). Mam Ee ass en e Symbol fir Ouschteren ("Ouschterhues"). Am Lëtzebuergeschen ass et och en Ausdrock vun Affektioun ("mäin Hues").

## Literatur
* E. Schneider: *Der Feldhase – Biologie, Verhalten, Hege und Jagd.* BLV, München, 1978, ISBN 3-405-11770-4
26P/Grigg-Skjellerup

Den **26P/Grigg-Skjellerup** ass e Koméit, deen 1992 als zweet Zil vun der Giotto-Sond vun der ESA op nëmmen 200&nbsp;km Distanz passéiert gouf.

De Koméit gouf nom neiséilännesche Schoulmeeschter John Grigg an dem australeschen Telegraphentechniker John Francis Skjellerup genannt. De Grigg hat de Koméit den 23. Juli 1902 fir d'éischt entdeckt; de Skjellerup hat hien am Mee 1922 vun enger Observatiounsplaz a Südafrika nei entdeckt.

De Grigg-Skjellerup ass d'Quell vum Pi-Puppiden-Meteorstroum, deen op der Südhallefkugel vun der Äerd ëm den 23. Abrëll observéiert ka ginn. An dësem gouf 2003 en neit Mineral entdeckt, dat zu Éiere vum Astronom a Planéitefuerscher Donald E. Brownlee den Numm Brownleeit krut.

Den nächste Perihel vum Koméit Grigg-Skjellerup ass den 1. Oktober 2018

## Kuckt och

* Koméitelëschten

## Um Spaweck
*  Gary Kronk's Cometographie zum Koméit Grigg-Skjellerup
*  Beschreiwung vum Koméit Grigg-Skjellerup op der Säit zu der ''Giotto-Missioun'' op der Homepage vun der ''ESA''
Jardin du Luxembourg

De **Jardin du Luxembourg** ass e Park a fréiere kinnekleche Gaart zu Paräis, am 6.&nbsp;Arrondissement. En huet eng Fläch vu 26&nbsp;Hektar a gehéiert zanter 1879 zum Palais du Luxembourg, dem Sëtz vum Senat, der Zweeter Chamber vum franséische Parlament. Et ass de bekanntste Park zu Paräis.

No Norden hi grenzt en un de Palais mam selwechten Numm, an och dee méi klenge *Petit Palais*, an deem déi offiziell Residenz vum Senatspresident ass, un d'Orangerie an de Musée du Luxembourg. Am Oste mécht d'École des Mines d'Limitt. De Jardin du Luxembourg ass an 2 gedeelt: No beim Schlass ass ee streng geometresch *à l'italienne* ugeluechte klassiszistesche Gaart, mat Basengen, Beeter an Hecken, dee schonn zanter dem 17. Joerhonnert do ass. Déi brodéiert Platebande mam Monogramm vun der Marie vu Medicis goufe vum Jacques Boyceau gezeechent, se sinn ons bekannt well s'am *Traité du jardinagen*, deen hie 1638 publizéiert hat ernimmt sinn. Westlech a südwestlech dovun ass e Gaart *à l'anglaise*, dee méi spéit nom Virbild vun den englesche Landschaftsgäert um Terrain vun engem ale Kartaiserklouschert ugeluecht gouf.

De Gaart gouf vu 1611 oder 1612 u vun der Maria vu Medici, dem Henri IV. senger Wittfra, uleeë gelooss, zesumme mat hirem Landschlass, dat zu der selwechter Zäit gebaut gouf, an deemools nach wäit baussent Paräis louch. Dat Ganzt sollt un de Palazzo Pitti vu Florenz erënneren. Si huet de Bau vum Aqueduc Médicis ënnerstëtzt dee Waasser vu Rungis op Paräis bréngt, well si wëlles hat och hiert Landschlass dovu beliwweren ze loossen.

Weider Ännerunge gouf et duerch d'Joerhonnerten, zulescht am 19. wéi wéinst dem Eugène Haussmann seng nei Stroossepläng Deeler ewechgerappt goufen.

De Park ass ëffentlech zougänglech. De grousse Baseng gëtt gär benotzt fir Miniatur-Seegelbooter drop fueren ze loossen. Scho bal eng Institutioun ass de *[[Kasperltheater|Guignol]]*-Theater. En ettlech Statue vu bekannte Perséinlechkeete sinn am Park verdeelt, dorënner och eng verklengert Kopie vun der New-Yorker Fräiheetsstatu.

## Kuckt och
* Parken a Gäert zu Paräis

## Um Spaweck

* Jardin du Luxembourg Plang mat de Plaze wou Statuë stinn 
* Jardin du Luxembourg Fote vun haut a vun ëm 1900

## Panorama
Jean Vallée (Sänger)

De **Jean Vallée**, gebuer als *Paul Goeders* den 2. Oktober 1941 zu Verviers, a gestuerwen den 12. Mäerz 2014 zu Clermont-sur-Berwinne, war e belsche Sänger.

Hien huet d'Belsch beim Eurovision Song Contest 1970 zu Amsterdam mam Lidd "Viens l'oublier" vertrueden. Hie koum op déi 8. Plaz mat 5 Punkten. 1978 huet de Jean Vallée fir d'zweet Kéier d'Belsch beim Eurovision Song Contest 1978 zu Paräis mam Lidd "L'amour ça fait chanter la vie" vertrueden a koum op déi 2. Plaz mat 125 Punkten.

## Um Spaweck
Gérard Lartigau

De **Gérard Lartigau**, gebuer de 6. Mäerz 1942 zu Monaco, a gestuerwen den 13. Mäerz 2014, war e franséische Schauspiller.

## Filmographie
### Kino (Auswiel)
* 1964: *Une souris chez les hommes* vum Jacques Poitrenaud
* 1966: *La guerre est finie* vum Alain Resnais
* 1966: *[[Trois enfants dans le désordre]]* vum Léo Joannon
* 1968: *La femme écarlate* vum Jean Valère
* 1969: *[[Les choses de la vie]]* vum Claude Sautet
* 1969: *[[Clérambard]]* vum Yves Robert
* 1982: *Il buon soldato* vum Franco Brusati
* 1991: *[[Indochine (Film)|Indochine]]* vum Régis Wargnier
* 2001: *Mademoiselle* vum Philippe Lioret
* 2009: *[[Partir]]* vum Catherine Corsini
* 2012: *Vous n'avez encore rien vu* vum Alain Resnais
* 2013: *[[Yves Saint Laurent (Film)|Yves Saint Laurent]]* vum Jalil Lespert
* 2014: *[[Aimer, boire et chanter]]* vum Alain Resnais

## Um Spaweck
Ladri di biciclette

** Ladri di biciclette ** ass en italieenesche Film vum Vittorio De Sica dem Joer 1948.

En zielt zu de Meeeschterwierker vum italieeneschen Neorealismus.

## Um Spaweck
* Film op der IMDb
On Stéitsch

**On Stéitsch** ass e Festival an der Stad Lëtzebuerg, dee vum Service national de la jeunesse organiséiert gëtt. En ass nom Succès vum Festival *The Final Countdown – clôture de la campagne européenne: Tous différents, Tous égaux* (2007) entstanen an ass zanter 2008 all Joer am CarréRotondes. Den Numm *On Stéitsch* ass déi lëtzebuergesch Schreifweis vum engleschen Term *On Stage* ("op der Bün").

Bei On Stéitsch trieden ënner anerem Museks- an Danzgruppen op, et gi Videoen, Konscht, Theaterstécker an aner Projete vu jonke Leit virgestallt.

## Um Spaweck
* Homepage: www.onsteitsch.lu
* Facebook
Kierchbierg (Rëmeleng)

De **Kierchbierg** ass en Deel vu Rëmeleng, e Minettsbierg südlech vum alen Duerfkär an ëstlech vun *Haasselt* an dem *Heedterwee*, wou haut d'Cité Kierchbierg steet.

Den Numm kënnt dohier datt um Bord vum Bierg schonn zanter Mënschegedenken eng Kapell stoung, wuel um Dräieck wou d'*Kierchstrooss*, d*'Kräizstrooss* an den *Heedterwee* zesummestoussen. Fir d'éischt ernimmt gouf dës Kapell am Weistum vum 10. September 1384. Et war eng kleng Kierch, mat der Muttergottes als Patréinesch a mam Hellege Sebastian als Niewepatréiner. Si war dacks an engem schappegem Zoustand, mä et huet bis 1841 gedauert ier déi al ofgerappt a vill Material dervu gebraucht fir am *Happgaart* (um *Schléiwenhaff*, wou haut d'Precoce ass) eng nei ze bauen.

Spéider dunn ass do eng Minière iwwer Dag opgaangen, déi e Lach vun 30 m Déift an de Bierg gerappt huet. Net vergiess sief och d'Konzessioun Kierchbierg, wou déi belsch Aktiegesellschaft John Cockerill vun 1880 bis 1930 d'Minett ënner Dag ofbaue gelooss huet (an duerch déi den Zougank an d'Konzessioun Walert war).

Am Kierchbierg louchen (nieft décke Kalleksschichten) déi follgend Lager:
* 2,6 m sandeg Rout
* 1,7 m sandeg Rout
* 1,8 m kallekeg Rout
* 3,0 m Giel
* 3,5 m Gro
* 0,2 m Spuere vun där Bronger
* 0,2 m Spuere vun där Schwaarzer

Op *Kierchbierg 2* hat dem Léon Berens seng UMBR e Steebroch a véier Kallekiewen, déi an Dag– an Nuetsbetrib Hüttekallek, Zement an Düngerkallek ervirbruecht hunn.
Markarian-Galaxie

D**'Markarian-Galaxie** (engl. *Markarian galaxies*) ass eng Galaxie mat engem ongewéinlech bloe Faarfindex, deen net zum morphologeschen Typ passt. Am enke Sënn sinn d'Markarian Galaxië vum Benjamin Markarjan a senge Mataarbechter am Byurakan-Observatoire katalogiséiert ginn. Am weidere Sënne ginn all Galaxië mat engem markanten UV-Exzess zu de Markarian Galaxië gezielt.

## Morphologien
Markarian-Galaxië fënnt ee bal bei all de morphologeschen Typpe vu Galaxien:
* Elliptesch Galaxien
* Spiralfalaxien
* Blo kompakt Zwerggalaxien
* Irregulär Zwerggalaxien
* Lënsefërmeg Galaxien
E Verglach mat anere Kataloge weist e groussen Deel vu pekuläre Galaxien ënner de Markarian-Galaxien, déi haaptsächlech als kompakt (post-)eruptiv Galaxien oder als interaktiv Galaxië klassifizéiert ginn. Et gëtt keen Zesummenhank tëscht dem morphologeschem Typ an dem Grad vum UV-Exzess.

## Stellung an de Galaxiëkéip
Markarian-Galaxien triede bal nëmmen a Galaxiëkéip op. Manner wéi zwéi Prozent vun de Markarian-Galaxië sinn Eenzelgalaxien, déi nëmme vu Satellittesystemer ëmgi sinn. An de Galaxiëkéip hunn d'Markarian-Galaxië keng besonnesch Plaz.

## Aktivitéit vum Nukleus
De gréissten Deel vun de Markarian-Galaxië gehéiert zu de Galaxië mat engem aktive galaktesche Kär:
* Quasaren
* Seyfertgalaxien
* Wolf-Rayet-Galaxien
D'Galaxië mat engem aktive Kär si statistesch signifikant méi dacks interaktiv Galaxien.

Donieft gehéieren nach Starburstgalaxien a fréier Starburstgalaxië mat groussen HII-Regiounen zu de Markarian-Galaxien. Bei dëse gouf en Zesummenhank tëscht dem UV-Exzess an der Stäregebuertsquot observéiert.
Pierre Akendengué

De **Pierre Akendengué**, gebuer de 25. Abrëll 1943, ass ee vun den erfollegräichste Sänger a Museker aus dem Gabun.

## Discographie
### Studiosalbumen
* 1974: *Nandipo*
* 1976: *Afrika Obota*
* 1978: *Eseringuila*
* 1978: *Owende / Oppression*
* 1980: *Méngo*
* 1982: *Awana W'Afrika*
* 1983: *Mando*
* 1983: *Silence*
* 1984: *Réveil de l'Afrique*
* 1986: *Piroguier*
* 1986: *Sarraounia*
* 1988: *Espoir à Soweto*
* 1995: *Maladalité*
* 1996: *Carrefour Rio*
* 2000: *Obakadences*
* 2004: *Ekunda-Sah*
* 2006: *Gorée*
* 2008: *Vérité d'Afrique*
* 2013: *Destinée*

## Um Spaweck
* Discographie vum Pierre Akendengué op Rate Your Music

]]
Malakoff-Tuerm

De Begrëff **Malakoff-Tuerm** bezeechent:

* en Tuerm vun der Festung Lëtzebuerg: Malakoff-Tuerm (Lëtzebuerg),
* en Tuerm vun der Festung Sewastopol: Malakoff-Tuerm (Sewastopol),
* stenge Schachttierm am däitsche Kuelerevéier: Malakoff-Tuerm (Fërdertuerm).
* e Monument zu Saint-Amand-Montrond: Malakoff-Tuerm (Saint-Amand-Montrond)
Malakoff-Tuerm (Sewastopol)

De **Malakoff-Tuerm** (ru. Малахова башня - "Malachow-Tuerm") war en Tuerm deen als Deel vun der russescher Festungsanlag viru Sewastopol eng wichteg Roll am Krimkrich (1853-1856) gespillt huet.

## Geschicht

Fir de 1784 gegrënnte russesche Krichshafen ze schütze war geplangt fir op den Hiwwele ronderëm Befestegungsanlagen ze bauen. 1818 ass de Bau vum Nordfort fäerdeg ginn, mä bis zum Ausbroch vum Krichkrich hat sech op der Südsäit rose wéineg gedoen. Just um Malachow-Kurgan eng 2,5 Kilometer südëstlech vun der Stad stoung du schonn en zweestäckegen Tuerm aus wäissem Kalleksteen, mat enge 14–15 m Duerchméisser an engen 8,5 m Héicht, op deem fënnef schwéier 18-pënneg Kanounen opgestallt waren. No der Landung vun der franséisch-brittescher Arméi op der Krim sinn a grousser Eil nach weider provisoresch Bastiounen, Redouten a Batterien aus Buedemramplien, Schanzkierf a Sandsäck gebaut ginn, déi uganks isoléiert an duerno deelweis matenee verbonne goufen.

Am spéidere Verlaf vum Krich ass den Tuerm zum Deel raséiert ginn, fir net méi der géignerescher Artillerie als Orientatioun ze déngen. En huet fortbestane mat engem Stack an enger Kanouneplattform, an driwwer enger décker Couche Buedem fir dem alliéierte Beschoss standzehalen, sou datt en alles an allem nach op eng Héicht vu 4 m koum. Ronderëm war e 6 m déiwen a 7 m breede Gruef, an e weidere Gruef vun 30 m Längt huet d'Verbindung mam Reduit gemaach, wou 2000 bis 2500 Zaldoten ënnerkoumen.

An de westleche Krichsnoriichte goufen awer all dës zesummenhängend Anlagen op deem Hiwwel vereinfacht **Fort Malakow** gedeeft (oder fr. *Fort Malakoff*), obwuel et streng geholl kee selbststännegt Fort op där Plaz gouf.

Nodeem datt de franséische Kommandant Aimable Pélissier an de Generol Patrice de Mac-Mahon de Malachow-Kurgan den 8. September 1855 ageholl haten huet d'Allianz vun do aus d'Stad an de Bannenhafe kontrolléiert, an d'Russen hu sech misse ganz zeréckzéien. Gutt sechs Méint drop war de Krich eriwwer. De Pélissier gouf an de Rang vun engem Marschal gehuewen an 1859 zum Duc de Malakoff ernannt.

## Spéidere Gebrauch vum Numm

Wärend der laanger Belagerung war den Tuerm um Malachow-Kurgan duerch déi sëllegen, net seelen iwwerdriwwe Pressereportagen zu engem feste Begrëff an Europa ginn. Doduerch si spéider en ettlech besonnesch grouss oder massiv Tierm no deem Sewastopoler benannt ginn, sou och de Malakoff-Tuerm zu Lëtzebuerg. Mee och héich stenge Schachttierm am däitsche Kuelerevéier ginn als Malakoff-Tierm bezeechent. Souguer vereenzelt Fielsformatioune goufe sou gedeeft (ë.&nbsp;a. zu Bäerdref). An zu Éiere vum Aimable Pélissier gëtt an Éisträich de Biscuitsdessert Charlotte "Malakoff-Kuch" genannt.

A Frankräich hat den Alexandre Chauvelot den Tuerm am Süde vu Paräis, a sengem Gaart nobaue gelooss. Déi Plaz louch um Territoire vun der Gemeng déi spéider den Numm Malakoff krut. Den Tuerm gouf awer scho geschwënn duerno zerstéiert, well en am Däitsch-Franséische Krich eng beléift Zilscheif fir d'preisesch Artillerie war.
Juegdschlass

D**'Juegdschlass** ass e Café-Restaurant an der rue des Sept-Arpents am Bambësch, dee sech de Slogan *E Stéck nationale Folklore zu Lëtzebuerg* ginn huet.

D'Juegdschlass gouf 1873 vun den Häre vun der Arbed gebaut, fir en Ënnerdaach ze hunn, wa s'op d'Juegd goungen. Am Laf vun de Joerhonnerte gouf d'Gebai dacks erneiert an ëmgebaut. 1935 gouf et verkaf an der Ëffentlechkeet als «Café Juegdschlass» zougänglech. De Proprietär huet 1986 nach emol gewiesselt. D'Juegdschlass heescht elo «Café-Restaurant Juegdschlass». Um Menü steet zum groussen Deel Lëtzebuerger Kascht.


Fichier:Luxembourg CR 181 Bambësch Juegdschlass.jpg|Den CR181 (lénks) am Bambësch. Riets d'rue des Sept-Arpents.
Fichier:Luxembourg_City_rue_des_Sept-Arpents_Juegdschlass_signs.jpg|Schëlter op dem CR181 déi a Richtung Juegdschlass an der rue des Sept-Arpents weisen.


## Um Spaweck

* Juegdschlass.lu
Artaban

**Artaban** ass eng lëtzebuergesch Elektroband, déi zanter 2006 existéiert.

## Bandgeschicht
D'Grupp gouf vun de Bridder Charel a Max Nilles gegrënnt. Hiren éischte Concert hate si Silvester 2006 am CarréRotondes. De Max Nilles spillt an de Gruppen Actarus, Treasure Chest at the End of the Rainbow, Miaow Miaow a Mount Stealth. Hiren éischten Album *Landscapes* gouf den 11. Oktober 2008 verëffentlecht; den 23. Oktober gouf de Museksvideo *Fjord Mustang* (Regie: Ben Andrews) presentéiert.

No ville Concerten a Remixe gouf den 30. Januar 2013 annoncéiert, datt den Album *The Remixes* gratis op Dropbox erofzelueden ass. Am Abrëll 2013 ass d'Single *Appaskop* erauskomm, fir déi och e Museksvideo gedréint gouf.

Den zweete Studiosalbum *Flow*, deen um Label Chez Kito Kat publizéiert gouf, hat seng Releaseparty de 4. Oktober 2013 am Exit07.

## Discographie
### Albumen
* 2008: *Landscapes*
* 2013: *The Remixes* (Remixalbum)
* 2013: *Flow*

### Singelen
* 2007: *Aeronel*
* 2013: *Appaskop*
* 2022: *A2*

## Um Spaweck
* Facebook a ReverbNation
* Artaban op Rate Your Music
V1331 Cygni

De **V1331 Cygni** ass e variabele Stär am Stärebild Cygnus. De Stär huet e Stëbsrank mat engem Duerchmiesser vu ronn 30 Bousekonne wéi d'Foto vum Hubble-Weltraumteleskop weist. E méi en enke Rank vun 13 Bousekonne steet un der Spëtzt vum Donkelniwwel LDN 981.
Hen 2-161

Den **Hen 2-161** ass e planetareschen Niwwel am Stärebild Norma. Hie gouf vum Karl Gordon Henize am Joer 1967 entdeckt.

## Kuckt och
Enovos

**Enovos Luxembourg s.a.** ass eng lëtzebuergesch Entreprise, déi Energie (Stroum a Gas), liwwert. Si huet hire Sëtz zu Esch-Uelzecht.

Si ass 2009 entstanen aus der Fusioun vun der Cegedel (déi bis dohin 70 % vum Lëtzebuerger Stroummaart hat), der Soteg a Saar Ferngas.

De Lëtzebuerger Staat ass mat 25,44 Prozent Haaptaktionär. 23,48 Prozent gehéieren der Ardian, 18,36 Prozent der RWE, 10,1 Prozent der SNCI, 10 Prozent der E.ON, 8 Prozent der Gemeng Lëtzebuerg a 4,71 Prozent der GDF Suez.

Duechtergesellschafte sinn ë.&nbsp;a. an Däitschland d'Enovos Energie Deutschland GmbH zu Wiesbaden an d'Enovos Deutschland AG zu Saarbrécken.

Enovos Luxembourg huet 745 Mataarbechter a beliwwert 136.000 Privatclienten a 34.000 Entreprisen zu Lëtzebuerg.

## Verwaltungsgebai

Enovos huet säi Sëtz zu Esch Uelzecht, am *Schlassgoart* vum fréiere Berwarter Schlass, um Terrain vun der fréierer Metze Schmelz (haut ArcelorMittal Esch-Schëffleng). E besteet aus engem moderne Gebai mat 5 Stäck, dat 2013-14 nieft dem fréiere Pompelhaus an der fréierer Turbinnenhal vun der Schmelz, gebaut gouf. Déi zwee leschtgenannt Gebaier, allebéid aus Zillen, goufen och renovéiert an a Konferenz- a Bürosraim ëmgebaut an duerch en Atrium mam neie Gebai verbonnen. Se stinn zanter 2023 ënner Monumenteschutz.

Architekt vum Projet war den Architektebüro Jim Clemes.

## Literatur
* Atelier d'Architecture et de Design Jim Clemes: *Enovos*. Esch-Uelzecht [2014]. ISBN 978-99959-742-6-8. [Plaquette iwwer d'Verwaltungsgebai, mat Texter vum Mirjam Oesch, Antoinette Lorang a Shaaf Milani-Nia; a Fotoe vum Steve Troes, fotodesign.]

## Um Spaweck
Eat Your Feet Festival

Den **Eat Your Feet Festival** war e Museksfestival zu Diddeleng op deem lëtzebuergesch Museksgruppen opgetruede sinn. 

E gouf tëscht 2008 an 2016 eemol d'Joer a véier Caféen organiséiert, an deene gläichzäiteg véier Concerte gespillt goufen. An all Café gouf dobäi ee Genre Musek gespillt: et gouf en Jazz-Café, en Hip-Hop/Elektro-Café, en Alternative-Rock-Café an e Metal-Café.

De Festival hat den Organisateuren no e Public vu 600 Leit.

## Um Spaweck
* Facebook
Taiwan (Homonymie)

**Taiwan** bezeechent:

* am allgemenge Sproochgebrauch d'Republik China op der Insel Taiwan no 1949. Fir d'Republik China vu virdru kuckt wgl.: Republik China (1912-1949)
* Taiwan (Insel), d'Insel am West-Pazifik virum chineesesche Festland
* Taiwan (Provënz), d'Provënz vun der Republik China an der Volleksrepublik China
* Taiwan (Kolonie), d'japanesch Kolonie vun 1895–1945

Taiwan steet och fir:

* d*'Demokratesch Republik Taiwan*, den offiziellen Numm vun der Republik Formosa (1895)
* (2169) Taiwan, en Asteroid
Guy Binsfeld

De **Guy Binsfeld**, gebuer den 1. Dezember 1936 zu Lëtzebuerg an och do gestuerwen den 19. Mäerz 2014, war e Lëtzebuerger Editeur a Journalist.

Vun 1960 bis 1964 war hie Journalist beim *[[Lëtzebuerger Journal]].* Duerno huet hien zesumme mam Léo Reuter *Interpublicité* (haut: Interpub) gegrënnt, eng vun den éischte Publicitéitsangencen zu Lëtzebuerg. 1976 huet hie fir zwee Joer e *Congé sans solde* geholl, fir d'weltwäit Kampagne vun Amnesty International ze leeden. 1979 war hie Grënner vun den Éditions Guy Binsfeld a vun der Kommunikatiounsagence Idées et Actions, déi 1989 a *Binsfeld Conseils* ëmgenannt gouf.

Dat éischt Buch vu sengem neie Verlag, e Fotoband iwwer Lëtzebuerg, war e gellege Succès: Am ganze 50.000 Exemplairë goufen dovu verkaf. Och den ephemere Lëtzebuerger Almanach koum a sengem Verlag eraus.
Bohème

**Bohème** gëtt eng Zort Subkultur oder Liewensstil genannt, déi besonnesch bei Kënschtler (Schrëftsteller, Moler, Dichter, Museker...) verbreet war, an déi doranner bestoung, sech express vun de Konventioune vun der biergerlecher Gesellschaft ofzehiewen, sief et duerch d'Kleedung, d'Behuelen, d'betount 'fräi' Form vum Zesummeliewen, d'Ofleenung vu Räichtum a Statussymboler, asw.

De Begrëff kënnt aus Frankräich, wou mat *Bohémien* ursprénglech d'Rom gemengt waren, vun deenen ugeholl gouf, se kéimen aus Béimen. Beim Karl Marx war mat der Bohème dat franséischt Lompeproletariat gemengt. Am haitege Sënn gouf den Ausdrock *Bohème* vum Henri Murger a sengem *Scènes de la vie de Bohème* (1851) bekannt gemaach an doropshi verbreet. Och an Däitschland gëtt en an där Form gebraucht. Opere vum Giacomo Puccini a vum Ruggero Leoncavallo, an e Lidd vum Charles Aznavour mam Titel *La Bohème* hunn zousätzlech zu der Populariséierung vum Begrëff bäigedroen.

D'Zentre vum *Bohème*-Liewe ware meeschtens a Grousstied, a Quartieren, wou vill Kënschtler a Studente gelieft hunn, wéi z.&nbsp;B. de Quartier Latin zu Paräis, Mitte zu Berlin, Schwabing zu München, Greenwich Village zu New York, asw. Et gouf der awer och a ländleche Géigenden, wéi z.&nbsp;B. de Monte Verità zu Ascona.

Uganks vum 21. Joerhonnert gouf den Ausdrock, nodeem en e bëssen an de Vergiess gerode war, am franséischsproochege Raum, besonnesch an der Paräisser Zeen, nees an der Form vum *bohémien-bourgeois*, kuerz "*[[Bobo (Soziologie)|Bobo]]*" aktualiséiert.

## De Begrëff an der Literatur
* Henri Murger: *Les scènes de la vie de bohème* (1847–49)
* Oscar A. H. Schmitz: *Das wilde Leben der Boheme.* Tagebücher 1896–1906, Aufbau Verlag, Berlin 2006, ISBN 3-351-03097-5.
* Julius Bab: *Die Berliner Bohème*
* Margarete Beutler: *Leb' wohl, Bohème!*
* Arthur Rimbaud: *Ma Bohème*

## Literatur zum Theema
* Elisabeth Kleemann: *Zwischen symbolischer Rebellion und politischer Revolution. Studien zur deutschen Bohème zwischen Kaiserreich und Weimarer Republik* (Würzburger Hochschulschriften zur neueren deutschen Literaturgeschichte). Peter Lang Verlag, Frankfurt/M. 1985, ISBN 3-8204-8049-8 
* Helmut Kreuzer: *Die Boheme. Analyse und Dokumentation der intellektuellen Subkultur vom 19. Jahrhundert bis zur Gegenwart*.Metzler, Stuttgart 1968, Neioplo 2000, ISBN 3-476-01781-8.
* Anne-Rose Meyer: *Jenseits der Norm. Aspekte der Bohèmedarstellung in der französischen und deutschen Literatur. 1830-1910*. Edition Aisthesis, Bielefeld 2000, ISBN 3-89528-303-7
Modest Petrowitsch Mussorgski

De **Modest Petrowitsch Mussorgski** (ru.: Моде́ст Петро́вич Му́соргский, wëss. Transliteratioun *Modest Petrovič Musorgskij*), gebuer den  zu Karewo, Krees Toropez, Gouvernement Pskow, Russescht Keeserräich, a gestuerwen de  zu Sankt Péitersbuerg, war e russesche Komponist.

Hie gouf haaptsächlech duerch seng Operen (z.&nbsp;B. *[[Boris Godunow (Oper)|Boris Godunow]]* nom Puschkin sengem Theaterstéck) an de Pianoszyklus *Biller vun enger Ausstellung* bekannt a gëllt als ee vun den eegestännegste russesche Komponiste vum 19. Joerhonnert.

Hien ass am Alter vun 42 Joer un de Follge vun enger jorelaanger Alkoholofhängegkeet gestuerwen. Vill Wierker, déi en ugefaangen hat, goufen ni fäerdeg.

## Literatur
* Wjatscheslaw Karatygin, Ernst Kuhn: *Modest Mussorgsky. Zugänge zu Leben und Werk; Würdigungen - Kritiken - Selbstdarstellungen - Erinnerungen - Polemiken*. Kuhn, Berlin 1995, ISBN 3-928864-11-4.
* Hans Christoph Worbs: *Modest P. Mussorgsky, mit Selbstzeugnissen u. Bilddokumenten.* (Rowohlts Bildmonographien 247) Rowohlt, Reinbek 1976, ISBN 3-499-50247-X.

## Um Spaweck
Code Napoléon

Mat **Code Napoléon** sinn zwee franséisch Gesetzbicher gemengt:

* De Code civil, 1804 als *Code civil des Français* a Kraaft getrueden; gouf 1807–1815 an tëscht 1852 an 1871 offiziell a *Code Napoléon* ëmgenannt;
* De Code pénal, 1810 a Kraaft getrueden, 1994 a Frankräich komplett iwwerschafft.

Déi zwee Gesetzbicher haten eng Virbildwierkung fir eng Rëtsch vun anere Länner. Si goufen an den Territoiren, déi vum Napoleon annektéiert oder als Schwësterrepublike beherrscht goufen, agefouert a waren do dacks laang no der franséischer Herrschaft weiderhi gëlteg.

Dräi weider Coden, déi wärend der Regentschaft vum Napoleon agefouert goufen, gi mat deenen zwéin uewe genannten, zu de *Cinq codes* gezielt. Et sinn dat:
* Code de procédure civile, 1806;
* Code de commerce, 1807;
* Code d'instruction criminelle, 1808.

## Um Spaweck
* op Gallica, dem Site vun der franséischer Nationalbibliothéik:
** Code Napoléon (1804)
** Code de procédure civile (1806)
** Code de commerce (1807)
** Code d'instruction criminelle (1808)
** Code pénal de l'empire français (1810)
Malakoff-Tuerm (Fërdertuerm)

Als **Malakoff-Tuerm** (och **Malakow-Tuerm**) bezeechent ee Fërdertierm am Biergbau mat enger charakteristescher Bauform, déi haaptsächlech an den 1850er bis 1870er Joren a Kontinentaleuropa fir d'Schachtfërderung gebaut goufen.

Et si massiv gemauert Schachttierm mat enger festungsähnlecher Architektur. Déi stabil Bauweis aus bis zu 3 m décken zille Maueren an enger versteifter Konstruktioun bannenan huet et erméiglecht, déi schwéier Seelscheiwen ze halen an déi enorm Zuchkräfte vun de Fërdermaschinnen opzefänken. Et huet ee se virun allem am Steekuelen-, Eisenäerz- an am Kalisalz-Biergbau fonnt.

De Volleksmond huet dës Tierm nom Malakoff-Tuerm zu Sewastopol benannt, deen an där Zäit wou déi Schachttierm entstane sinn en haart ëmkämpften Tuerm am Krimkrich war, well déi Referenz d'Widerstandsfäegkeet vun de bis zu 30 m héije Fërderariichtunge betount huet. Baulech gläiche sech de Festungstuerm an d'Fërdertierm bis op déi robust wuchteg Form awer guer a glat net. Déi biergbautechnesch Bezeechnung fir déi Fërdertierm war dowéinst och ganz einfach "Mauerwierk", bis datt 1928 de Carl Koschwitz den ëmgangssproochlechen Terme an d'Technikgeschichtsschreiwung agefouert huet.

## Kuckt och
* Malakoff-Tuerm

## Um Spaweck