open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marcel Barthel

De **Marcel Barthel**, gebuer de 7. Oktober 1950, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 27. Mäerz 1976 am 28. Februar 1978 huet de Marcel Barthel sechsmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Maunder (Moundkrater)

De **Maunder ** ass e Moundkrater an der südlecher Hemisphär op der Moundrécksäit.

## Niewekrater
Normalerweis fënnt een de Buschtaf op der Säit vum Kratermëttelpunkt, deen am nooste beim Maunder läit.

## Um Spaweck
* Moon:Maunder USGS Gazetteer of Planetary Nomenclature Feature Information
* Maunder Astrogeology Science Center
* Maunder Apollo Image Atlas
* Maunder@The moon
Pierre Becker

Et gëtt verschidde Persounen déi **Pierre Becker** heeschen:
* Pierre Becker (1809-1879), lëtzebuergeschen Dokter a Politiker
* Pierre Becker (1907-?), lëtzebuergesche Foussballspiller
Pierre Becker (Foussballspiller)

De **Pierre Becker** oder **Jim Becker**, gebuer den 9. Februar 1907 zu Diddeleng a gestuerwen de 5. Januar 1982, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 21. Januar 1939 am 7. Abrëll 1940 huet de Pierre Becker sechsmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Annie Maunder

D**'Annie Scott Dill Maunder**, geb. *Russell*, gebuer de 14. Abrëll 1868 zu Strabane aan der Grofschaft Tyrone an Nordirland, a gestuerwen de 15. September 1947 zu London, war eng nordiresch Astronomin a Mathematikerin.

D'Annie Russell krut 1889 e Bachelor of Arts a Mathematik um Girton College zu Cambridge. Vun 1890 bis 1895 huet s'als als „Lady Computer“ um Royal Greenwich Observatory geschafft, an zwar an der Sonnefuerschungssektioun vum Edward Walter Maunder. Nieft der Auswäertung vun de Fotoplacke bedeelegt si sech och um Nuetsobservatiounsprogramm. 1895 bestiet si hire Chef, Edward Walter Maunder, an huet hir Plaz missen opginn. Vun do u war si seng onbezuelt Assistentin. Wärend dem Éischte Weltkrich ass si mat hirem Mann als Krichsfräiwelleg zeréck an den Observatoire komm.

D'Sonn hat déi Zwee zäitliewens beschäftegt, a si hate vill wëssenschaftlech Aarbechten zesumme publizéiert. D'Annie Maunder huet awer net nëmmen hire Mann bei sengen Aarbechten ënnerstëtzt, mä si huet och selbstänneg geschafft. Alle béid ware bei fënnef Expeditioune fir Sonnendäischterten derbäi, déi d'British Astronomical Association organiséiert hat. Bei enger Däischtert 1898 an Indien koum eng Coronakamera zum Asaz déi si entworf hat.

E weidere Schwéierpunkt vun hiren Aarbechte war den Urspronk vun de Stärebiller. Si huet sech och mat astronomeschen Daten aus der Bibel beschäftegt a besonnesch mam Datéiere vun der Gebuert Christi.

Vun 1892 un war si Member vun der British Astronomical Association, déi de Walter Maunder matgegrënnt hat, a war en ettlech Joer Editeur vun den „Journals of the BAA“. Am November 1916 gouf si als eng vun den éischte Fraen an d'Royal Astronomical Society opgeholl.

No der Annie Maunder an hirem Mann Walter Maunder ass e Moundkrater Maunder genannt.

## Um Spaweck
*  100-Year-Old „Butterfly Diagram“ Shows Sunspot Travel

## Kuckt och
Christian Helmig

De **Christian Helmig**, gebuer de 17. Mee 1981, ass e lëtzebuergesche Cyclo-Cross-Coureur.

## Sportlech Karriär
Hien ass a senger aktiver Zäit fir Elbowz Racing gefuer an huet zu Dallas (USA) gewunnt.

Zu Lëtzebuerg bei de Landesmeeschterschaften am Cyclocross konnt hien d'Dueller mam Gusty Bausch (2015 an 2016) an och mam Massimo Morabito (2013 an 2014) fir sech entscheeden.

Wéi den Helmig erëm op Lëtzebuerg zeréck koum, ass hie méi Mountainbike gefuer.

Bei de Weltmeeschterschaften zu Bieles am Joer 2017, huet den Helmig säi sportlechen Abschied gefeiert. Well e Konkurrent bei enger Chute säin Derailleur beschiedegt hat, konnt den Helmig do awer kee Resultat erausfueren.

## Palmarès
* 2013-2016: 1. bei de Landesmeeschterschaften am Cyclocross
* 2013: 3. Plaz, Zäitfueren, Spiller vun de klenge Länner 2013
* 2013: 1. Plaz, Mountainbike, Spiller vun de klenge Länner 2013
Instituto Nacional de Técnica Aeroespacial

D**'Instituto Nacional de Técnica Aeroespacial** (kuerz **INTA**, op Lëtzebuergesch: *Nationaalt Institut fir Loft- a Raumfaarttechnik*) ass déi spuenesch Weltraumorganisatioun. Si ënnersteet dem spuenesche Verdeedegungsministerium, ass awer souwuel fir déi zivil wéi och militäresch Fuerschung an Entwécklung an der Loftfaart zoustänneg. INTA gouf 1942 gegrënnt an huet den Haaptsëtz zu Torrejón de Ardoz, no bei Madrid.

Nieft Fuerschung ass INTA och fir d'Zertifizéierung an d'Teste vu Material, Komponenten a Systemer vun der Loft- a Raumfaarttechnik zoustänneg. INTA beschäftegt 1.200 Mataarbechter, d'Budget beleeft sech op ronn 100 Milliounen Euro a staamt aus ëffentleche Gelder wéi och aus Akommen aus der Industrie.

INTA ass zu 100 % Besëtzer vum Raumfaarttechnikkonzern INSA an hält Undeeler vun Hispasat (16,4 %), Hisdesat (37,6 %) an XTAR (16,3 %).

## Projeten
Den INTA hat den éischte Satellit ënner dem Numm INTASAT entwéckelt an am Joer 1974 vun der Vandenberg Air Force Base mat enger Delta-Drorakéit gestart.

De Minisat 01 gouf den 21. Abrëll 1997 vum Loftwaffestëtzpunk Gran Canaria (Fluchhafe Gran Canaria) aus gestart an ass den éischte Satellit deen a Spuenien hiergestallt gouf. An den éischte véier Joer ass hien 21.000-mol ëm d'Äerd geflunn an hat dobäi ronn 700 Mio. Kilometer zeréckgeluecht.

Den 200 Kilogramm schwéiere Minisat ass ongeféier sou grouss wéi eng Kleederkammoud a villfälteg asetzbar. Nodeem de Satellit 2001 nach voll asazfäeg war, gouf seng Missioun ëm weider zwee Joer verlängert.

D'Héichtefuerschungsrakéit INTA-255 gouf dräimol tëscht 1969 an 1970 vun der Startplaz El Arenosillo aus gestart, d'INTA-300 sechsmol tëscht 1974 an 1994.

Ënner der Kuerzbezeechnung SIVA hat d'INTA en onbemannt Loftschëff gebaut. Véier SIVA goufen 2006 fir Testzwecker der spuenescher Arméi iwwerginn.

De 6. November 2008 hat de spuenesche Verdeedegungsministère e Vertrag fir d'Hierstellung vun zwéi mat optesche Kameraen a Radar geeegent Opkläerungssatellite ënnerschriwwen, déi den Numm Paz an Ingenio droe sollten. D'Käschte vum Projet hu sech op 160 Milliounen € belaf, d'Satellitte si vun EADS-CASA produzéiert a vun Hisdesat an Zesummenaarbechtt mat der INTA bedriwwe ginn.

## Standplazen
* Centro de Experimentación de El Arenosillo Testgelänn a Fuerschungszentrum vun der Loft- a Raumfaarttechnik.
* Madrid Deep Space Communications Complex: Radioteleskop-Anlag vum Deep Space Network fir Nofolleg vun de Raumsonden.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Lex Reichling

De **Lex Reichling**, gebuer den 21. Mee 1992, ass e lëtzebuergesche Cyclo-Cross - Coureur a lëtzebuerger Champion am Cyclocross am Joer 2019/2020

Hie fiert fir de Vëlosveräin tool time Préizerdaul.

## Palmarès
*2009: 4. bei den Nationalmeeschterschaften (U19)
Jean-Paul Defrang

De **Jean-Paul Defrang**, gebuer den 22. Juni 1956, ass e lëtzebuergesche Foussballtrainer a fréiere Foussballspiller.

Tëscht dem 17. Abrëll 1983 am 11. Mäerz 1984 huet de Jean-Paul Defrang sechsmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Jean-Pierre Fandel

De **Jean-Pierre Fandel**, gebuer de 4. Mäerz 1927, a gestuerwen de 25. November 2019 zu Munneref, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 10. Abrëll 1955 am 28. September 1958 huet de Jean-Pierre Fandel sechsmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Bettenger Schlass

D**'Bettenger Schlass** läit an der *Rue du Château* an der Uertschaft Betteng op der Mess (Gemeng Dippech).

## Geschicht

Et gouf 1753 vum René Louis de Geisen (1684-1771) baue gelooss, an huet am Laf vun de Joerhonnerten duerno ëmmer nees de Proprietär gewiesselt.
Zulescht waren d'Bridder vun de Chrëschtleche Schoule Besëtzer, déi doran e Jongenheem gefouert hunn.

Den 10. Dezember 1982 gouf d'Gebai vum Schlass an d'Entréesportal op d'Lëscht vum Zousazinventaire vun de klasséierte Monumenter agedroen.

De 26. Februar 1986 gouf d'Schlass vum Staat der Association des parents d'enfants mentalement handicapés (APEMH) zur Verfügung gestallt fir do ënner dem Numm "Domaine du Château" landwirtschaftlech an handwierklech Atelieren an e Foyer fir geeschteg behënnert Leit anzeriichten. Virdru war do e Jongenheem.

1991 krut d'APEMH d'Autorisatioun fir d'Schlass ze renovéieren an zanter August 1996 huet se do och hiren Haaptsëtz an e Fortbildungszenter fir geeschteg handicapéiert Leit.

## Literatur
* Helbach, Jos, 2009, *Der private Großgrundbesitz in Luxemburg im 19. Jahrhundert - Seine Entwicklung und sein Schicksal*; Lëtzebuerg (Eegeverlag; Drock: Imprimerie Centrale), Ss 162-164.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Dippech

## Um Spaweck

*A.P.E.M.H.: Le Domaine du Château à Bettange-sur-Mess
Raymond Erbs

De **Raymond Erbs**, gebuer den 31. Dezember 1951 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergesche Konschtfotograf. Hien ass Autodidakt.

De Raymond Erbs wunnt a schafft zu Heeschdref.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* Websäit vum Raymond Erbs 
* De Raymond Erbs op der Websäit vum ''Cercle artistique de Luxembourg''
Far Ultraviolet Spectroscopic Explorer

**Far Ultraviolet Spectroscopic Explorer (FUSE)** ass e Weltraumteleskop fir Ultraviolettastronomie.

FUSE war e Satellitteprojet vun der NASA ënner der Leedung vun der Johns Hopkins University, an Zesummenaarbecht mat anere US-amerikaneschen Instituter an de franséischen a kanadesche Raumfaartagenturen. FUSE gouf de 24. Juni 1999 mat enger Delta-II-7320-Rakéit gestart a war bis zum 18. Oktober 2007 a Betrib. FUSE war fir héichopléisend Spektroskopie am wäiten Ultraviolett bei Wellelängte vun 90 bis 119 nm gebaut. Een änlechen awer manner empfindleche Virgängerprojet war OAO-3 (Copernicus).

Zu den Ziler vu FUSE hat d'Bestëmmung vum Deuterium-Verhältnes an dem Waasserstoff a ville verschiddenartdge Beräicher vun der Mëllechstrooss gehéiert. Béid Elemente entstinn beim Urknall an engem vu kosmologesche Modelle virausgesote Verhältnes, dat sech spéider duerch kärphysikalesch Prozesser an de Stäre ännert. Außerdeem hat d'FUSE héich ioniséiert Gas am interstellare Medium vun eiser Mëllechstrooss an de Magellanesch Wolleken an dat intergalaktescht Medium ënnersicht. Weider Observatioune beschäftege sech z.&nbsp;B. mat Stären, aktive galaktesche Kären a mat molekularem Waasserstoff un verschidden astronomeschen Objeten.
## Kuckt och

## Um Spaweck

*  FUSE-Seite bei JHU
*  Fuse um Institut d'Astrophysique de Paris
RT-70

**RT-70** ass d'Bezeechnung vun dräi Radioteleskopen a Länner, déi fréier en Deel vun der UdSSR waren. Allen dräi hunn 70&nbsp;m Reflekterduerchmiesser a schaffen am Frequenzberäich 5–300&nbsp;GHz. Déi dräi Teleskope sinn:

* De *Jewpatorija RT-70 Radioteleskop* am *Center for Deep Space Communications*, Jewpatorija op der Krim an der Ukrain

* De *Galenki RT-70 Radioteleskop* am *East Center for Deep Space Communications* zu Galenki, no bei Ussurisk a Russland

* De *Suffa RT-70 Radioteleskop*, am *Suffa-Radioobservatorium* um Suffa-Plateau am Usbekistan

D'Teleskope vu Jewpatorija a Galenki ware fir d'Kommunikatioun mat sowjetesche Raumsonden. D'Teleskop zu Jewpatorija gouf och als Radarteleskop fir d'Observatioun vu Weltraumschrott an Asteroiden agesat.

## Um Spaweck
*  Jewpatorija RT-70 Radioteleskop (Russesch)
*  Suffa RT-70 Radioteleskop (Russesch)
* Status vum Suffa-Observatoriums 2006

## Kuckt och
Jean Fratoni

De **Jean Fratoni**, gebuer de 17. Juni 1922, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller, deen als Verdeedeger gespillt huet an ee Spiller vun der Escher Fola war.

Tëscht dem 21. November 1948 am 18. September 1949 huet de Jean Fratoni sechsmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Centre national de la recherche scientifique

D**'Centre national de la recherche scientifique** (**CNRS**) (Nationalen Zentrum fir wëssenschaftlech Fuerschung) ass als national franséisch Fuerschungsorganisatioun dem Fuerschungsministère ënnerstallt a beschäftegt sech mat der Grondlagefuerschung. E ka mat der däitscher Max-Planck-Gesellschaft verglach ginn, allerdéngs villméi grouss an domat manner enk fokusséiert. Sou ass den CNRS déi gréisst Fuerschungsorganisatioun an Europa.

Am Joer 2004 huet den CNRS 11.600 Wëssenschaftler ënner am Ganze 26.000 Mataarbechter beschäftegt, déi op den zwéin nationalen Institute fir Kär- an Deelchephysik a fir Mieresléier an Astronomie oder an engem vun den aacht sougenannte *wëssenschaftlechen Departementer* fuerschen.

D'Fuerschungsberäicher vun de wëssenschaftlechen Departement:
* Kär- an Deelchephysik
* Ingenieurswëssenschaften
* Geowëssenschaften
* Geeschtes- a Sozialwëssenschaften
* Liewenswëssenschaften
* Chimie
* Physikalesch a Mathematesch Wëssenschaften
* Kommunikatiouns-, Informatiounswëssenschaften an Technologie
Den CNRS war och un der Entwécklung vun der fräier Softwarelizenz CeCILL bedeelegt.

Den CNRS gouf den 19. Oktober 1939 gegrënnt. D'Virgängergesellschafte waren d*Caisse nationale de la recherche scientifique* an den *Office national des recherches scientifiques et des inventions*, déi schonn 1938 fusionéiert haten.

Den Haaptsëtz vum CNRS ass Paräis, d'Fuerschungsplaze sinn iwwer ganz Frankräich verdeelt.

D'Fuerschungsorganisatioun huet Auslandsvertriedungen zu Bonn, Bréissel, Johannesburg, Moskau, Peking, Santiago de Chile, Tokio, Tunis, Washington D.C. an Hanoi.

## Um Spaweck
*  Websäit vum CNRS
Othon Hemmen

Den **Othon Hemmen**, gebuer de 26. Januar 1917 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 23. Oktober 2004, war e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 16. Januar am 15. Mee 1938 huet den Othon Hemmen sechsmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Vun 1945 bis 1948 huet den Othon Hemmen 40-mol fir den FC Metz gespillt an dobäi 3 Goler geschoss.
Jean Jaeger

De **Jean Jaeger**, gebuer den 1. Januar 1912, a gestuerwen den 9. Mee 1969, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 6. November 1932 am 7. Abrëll 1940 huet de Jean Jaeger sechsmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Steve Kaspar

De **Steve Kaspar**, gebuer den 29. September 1952 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 5. Oktober 2020, war e lëtzebuergesche Kënschtler.

Vun 1976 bis 1988 huet hien haaptsächlech zu Lëtzebuerg an zu Bréissel gelieft, wou e mat *Performance*-Konscht, Radiospiller, Klangpoesie a Molereien expermentéiert huet.

Op der *Musikhochschule* Köln huet hie beim *Neues Musiktheater* matgemaach a studéiert.

Vun 1989 bis 1996 huet hien haaptsächlech gezeechent, an zanter 1997 huet hie virun allem mat Video, audiovisuellen Installatiounen a Klangkompositiounen geschafft. Hien huet Concerten a Perfomancë gemaach, zesumme mat Kënschtler wéi der japanescher Dänzerin Yuko Kominami, dem Ensembel United Instruments of Lucilin, der Trompetistin Herb Robertson, den audiovisuellen Artiste Gast Bouschet/Nadine Hilbert an dem Cellist André Mergenthaler.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* *Isa*, Lucilin & Steve Kaspar op youtube.com
Grondlagefuerschung

D**'Grondlagefuerschung** ass am engste Sënn d'wëssenschaftlech Opstellung, d'Nopréifen an d'Diskussioun vun de Prinzipien enger Wëssenschaft, besonnesch an der Mathematik an an den exakte Naturwëssenschafte, awer och an der Psychologie, de Sproochwëssenschafte an an der Medezin.

D'Grondlagefuerschung leet d'Grondlage fir weidergoend Fuerschung an hieft sech sou vun der ugewanter Fuerschung an der Industriefuerschung of, déi ënner Ëmstänn änlech Fuerschungsfelder beaarbechten, awer mat engem anere Fokus an aneren, wirtschaftsorientéierten Ziler eruginn.

An der „problemorientéierter Grondlagefuerschung“ ginn d'Froestellungen – am Géigesaz zu der Optragsfuerschung – aus der wëssenschaftlecher Literatur entwéckelt, awer am Hibléck op konkreet Problemer, déi net onbedingt wëssenschaftlecher Aart sinn.

## Um Spaweck
* Grundlagenforschung, Bundesministerium für Bildung und Forschung
* Helmholtz-Zentren, Helmholtz-Gemeinschaft Deutscher Forschungszentren
* https://www.youtube.com/watch?v=hAcN8cyf6hU, Film des Karlsruher Institut für Technologie zu Grundlagenforschung
C/2010 X1 (Elenin)

De Koméit **C/2010 X1 (Elenin)** gouf den 10. Dezember 2010 vum russeschen Amateurastronom Leonid Elenin entdeckt. De Leonid Elenin hat de Koméit op véier Fotoe un engem ferngesteierten Teleskop vum ISON-NM Observatoire zu Mayhill, Mexiko fonnt. Bei senger Entdeckung hat de Koméit eng visuell Magnitude vun 19,5 bis 19,6&nbsp;mag.

## Ëmlafbunn
De Koméit hat de sonnennächste Punkt (Perihel) den 10. September 2011 mat engem Ofstand vun 0,48&nbsp;AE passéiert. De 16. Oktober 2011 stoung de Koméit 0,23&nbsp;AE vun eiser Äerd ewech.

## Um Spaweck
*  C/2010 X1 auf Kometen.info
*  Seiichi Yoshidas Koméitesäit

## Kuckt och
Danielle Scheuer

D**'Danielle Scheuer**, gebuer den 22. Juli 1977 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Multimediakënschtlerin. Si wunnt a schafft zu Berlin.

## Filmographie
* *like her*, 2008
* *Mireille featuring Elvis*, 2008
* *Dirty Diana*, 2007
* *Nachdem ich Glamorama gelesen hatte*, 2006

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
C/2009 R1 (McNaught)

Den **C/2009 R1 (McNaught)** ass den 51. Koméit mat dem Numm McNaught.

Hie gouf den 9.&nbsp;September 2009 vum brittesch-australeschen Astronom Robert H. McNaught mat dem *Uppsala Southern Schmidt Telescope* um Siding Spring Observatoire an Australien entdeckt. Säi Perihel hat den C/2009&nbsp;R1 den 3.&nbsp;Juli 2010 duerchlaf. Am Juni 2010 hat de Koméit eng Hellegkeet vu ronn 5&nbsp;mag a war domat a liichtaarme Gebidder schonn mat bloussem A ze gesinn. Déi gréng Koma ëm säi Kär ass mat der Presenz vun Dicyan a Kuelestoff (C2) z'erklären, de bloe Schäin a sengem Schwäif duerch Kuelestoffmonoxid- a Kuelestoffdioxid-Ionen.

## Kuckt och

* Koméitelëschten
Betzdorf

**Betzdorf** ass
* den däitschen a franséischen Numm vun der lëtzebuergescher Uertschaft Betzder an och der Gemeng Betzder am Kanton Gréiwemaacher;
* eng däitsch Uertschaft am Landkrees Westerwald am nërdleche Rheinland-Pfalz: Betzdorf (Westerwald).
Betzdorf (Westerwald)

**Betzdorf** ass eng Stad net wäit vu Siegen mat ronn 10.000 Awunner (31. Dezember 2010) am Norde vu Rheinland-Pfalz a gréisst Stad am Landkrees Altenkirchen (Westerwald).

## Geographie

Betzdorf ass an 3 verschidde Bezierker agedeelt: Bruche, Dauersberg a Struthof.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vu Betzdorf
Thierry Weirig

Den **Thierry Weirig**, gebuer de 17. Februar 1971 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Professer fir Philosophie am Kolléisch, Moler an Zeechner.

Hien huet zu Wien Geodesie a Philosophie studéiert. Als Kënschtler ass hien Autodidakt.

## Literatur
* Thierry Weirig: *Incipit Zarathustra*, Berlin: Frieling 1993, ISBN 3890094368.

* Dem Thierry Weirig seng Äntwert op d'Ëmfro "Philosophie in unserer Zeit" ass ofgedréckt an: *[[nos cahiers]] - Lëtzebuerger Zäitschrëft fir Kultur*, N° 4, 23. Joer, 2002, S.49 bis 64.

* Den Thierry Weirig ass vertrueden am Katalog vun der XVIIe Biennale de la Peinture et de la Sculpture des Jeunes vun Esch-Uelzecht, 1995.

* André Link: *Herrlich morbid. Thierry Weirig - Nietzsche als Comic*; am *[[Télécran]]* N°861, 1/1994, S. 8 an 9.

* W. F. Schmidt: *Rundgänge bei CAL, Galerien, Nietzsche*; an *[[Les Cahiers Luxembourgeois]]* N°5, 1993, S. 40 bis 48.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* Wierker vum Thierry Weirig op https://www.thierryweirig.works/home
Kuelestoffmonoxid

**Kuelestoffmonoxid** (och *Kuelemonoxid*, fréier och *Kuelenoxyd*) ass eng cheemesch Verbindung aus Kuelestoff a Sauerstoff mat der Formel CO. Kuelestoffmonoxid ass e faarf-, geroch- a geschmaachlost gëftegt Gas. Et entsteet ënner anerem bei der onvollstänneger Verbrennung vu kuelestoffhaltege Stoffe.

Kuelestoffmonoxid ass brennbar a verbrennt mat enger bloer Flaam zu Kuelestoffdioxid. Als Bestanddeel vum Stadgas gouf et a villen europäesche Länner bis an déi zweet Hallschent vum 20. Joerhonnert als Brenn- a Liichtgas agesat. Zesumme mat Waasserstoff gëtt Kuelestoffmonoxid an der cheemescher Industrie fir d'Hierstellung vu Methanol an anere Grondchemikalie gebraucht.

## Literatur
* Hans Beyer, Wolfgang Walter: *Lehrbuch der Organischen Chemie*. S. Hirzel Verlag, Stuttgart – Leipzig 1998, 23. iwweraarb. an aktualiséiert Editioun, ISBN 3-7776-0808-4

## Um Spaweck

* Spiegel Online: Verbotene Färbung von Fischfilets mit Kohlenstoffmonoxid
* Kohlenmonooxid bei seilnacht.com
Tim Battin

Den **Tim Battin**, gebuer de 17. Mee 1973 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuegesche Fotograf.

## Ausstellungen
* *Bosnien zwischen den Zeiten*, 2003, Galerie auf der Pawlatsche, Wien
* *Perspectives d'un village bosnien (Medjedja, Bosnie orientale, 2005)*, 2006, LuxExpo, Lëtzebuerg-Kierchbierg
* *Demandeurs d'avenir*, 2008, Galerie terres rouges, Kulturfabrik, Esch-Uelzecht

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Anita Gutwell

D**'Anita Gutwell**, gebuer de 14. November 1931 zu Klagenfurt am Wörthersee, ass eng éisträichesch Schauspillerin.

Si ass mam Filmregisseur Rudolf Nussgruber bestuet.

## Filmographie
* 1954: *Der Förster vom Silberwald* oder *Echo der Berge*, vum Alfons Stummer mam Rudolf Lenz a Albert Rueprecht
* 1955: *[[Die Sennerin von St. Kathrein]]*, vum Herbert B. Fredersdorf mam Rudolf Lenz a Rudolf Carl
* 1956: *Liebe, Schnee und Sonnenschein*, vum Rudolf Nussgruber mam Rudolf Lenz a Rudolf Carl
* 1956: *Das alte Försterhaus*, vum Harald Philipp mam Paul Klinger a Joseph Egger
* 1956: *[[Försterliesel]]*, vum Herbert B. Fredersdorf mam Rudolf Lenz a Lotte Ledl
* 1957: *Zwei Matrosen auf der Alm*, vum Peter Hamel mam Beppo Brem a Willy Millowitsch
* 1957: *Der Wilderer vom Silberwald*, vum Otto Meyer mam Rudolf Lenz a Rudolf Carl
* 1958: *Einmal noch die Heimat seh'n*, vum Otto Meyer mam Rudolf Lenz a Fritz Muliar
* 1958: *Sebastian Kneipp*, vum Wolfgang Liebeneiner mam Carl Wery a Gerlinde Locker
* 1958: *Münchhausen in Afrika*, vum Werner Jacobs mam Peter Alexander a Gunther Philipp
* 1960: *[[Heimweh nach dir, mein grünes Tal]]* oder *Mein Vaterhaus steht in den Bergen*, vum Hermann Leitner mam Rudolf Lenz a Carl Wery
* 1960: *[[Hohe Tannen]]*, vum August Rieger mam Gerlinde Locker a Wolf Albach-Retty
* 1960: *Der Hochtourist*, vum Ulrich Erfurth mam Willy Millowitsch a Claude Farell
* 1961: *Das Riesenrad*, vum Géza von Radványi mam Maria Schell an O. W. Fischer
* 1962: *[[Freud]]*, vum John Huston mam Montgomery Clift a Susannah York

## Um Spaweck
Montgomery Clift

De **Montgomery Clift**, gebuer als **Edward Montgomery Clift** de 17. Oktober 1920 zu Omaha/Nebraska, a gestuerwen den 23. Juli 1966 zu New York, war en US-amerikanesche Schauspiller.
## Filmer
* 1948: *[[Red River (Film 1948)|Red River]]*, vum Howard Hawks mam John Wayne an Joanne Dru
* 1948: *The Search*, vum Fred Zinnemann mam Wendell Corey 
* 1949: *[[The Heiress]]*, vum William Wyler mam Olivia de Havilland a Ralph Richardson
* 1950: *The Big Lift*, vum George Seaton mam Paul Douglas an O.E. Hasse
* 1951: *[[A Place in the Sun]]*, vum George Stevens mam Elizabeth Taylor a Shelley Winters
* 1953: *[[I Confess (Film 1953)|I Confess]]*, vum Alfred Hitchcock mam Anne Baxter a Karl Malden
* 1953: *Stazione Termini*, vum Vittorio De Sica mam Jennifer Jones an Gino Cervi
* 1953: *[[From Here to Eternity]]*, vum Fred Zinnemann mam Burt Lancaster an Deborah Kerr
* 1957: *Raintree County*, vum Edward Dmytryk mam Elizabeth Taylor an Eva Marie Saint
* 1958: *[[The Young Lions]]*, vum Edward Dmytryk mam Marlon Brando an Dean Martin
* 1958: *Lonelyhearts*, vum Vincent J. Donehue mam Robert Ryan a Myrna Loy
* 1959: *[[Suddenly, Last Summer]]*, vum Joseph L. Mankiewicz mam Elizabeth Taylor a Katharine Hepburn
* 1960: *[[Wild River]]*, vum Elia Kazan mam Lee Remick an Jo Van Fleet
* 1961: *[[The Misfits]]*, vum John Huston mam Clark Gable a Marilyn Monroe
* 1961: *[[Judgment at Nuremberg]]*, vum Stanley Kramer mam Spencer Tracy a Marlene Dietrich
* 1961: *[[Freud]]*, vum John Huston mam Susannah York a Fernand Ledoux
* 1966: *[[L'espion]]*, vum Raoul Lévy mam Hardy Krüger a Macha Méril

## Um Spaweck
C/2007 N3 (Lulin)

De Koméit **C/2007 N3 (Lulin)**, och verkierzt *Koméit Lulin* genannt, ass en Himmelskierper deen den 11. Juli 2007 op dräi Fotoe vum Lin Chi-Sheng a vum Ye Quanzhi um Lulin-Observatoire entdeckt gouf. De Koméit gëtt zu den net-periodesche Koméite gezielt. D'Entdeckung gouf de 17. Juli 2007 vum J. Young um Table-Mountain-Observatoire bestätegt.

Bemierkenswäert um *Lulin* ass, datt hien duerch agespaarten Dicyan an zweeatomege Kuelestoff gréng liicht.

De Koméit ass de 24. Februar 2009 mat enger Distanz vun 0,41&nbsp;AE (≈&nbsp;61&nbsp;Millioune&nbsp;km) laanscht d'Äerd geflunn. Zu deem Zäitpunkt stoung hien am Stärebild *[[Leo (Stärebild)|Leo]]*, dat géint Hallefnuecht säin héchste Stand hat. De Koméit krut eng maximal visuell Magnitude vu ronn 4m, wat bedeit, datt en nëmmen a ländleche Regioune mat wéineg Liichtverschmotzung mat bloussem A z'erkenne war.

De Schwäif war an zwee gedeelt an nieft dem Haaptschwäif war e Géigeschwäif *(Typ-III-Schwäif)* ze gesinn, deen an déi aner Richtung gewisen huet.

## Kuckt och

* Koméitelëschten

## Um Spaweck
* Grüner Komet nähert sich der Erde bei NASA
* C/2007 N3 (Lulin) Bunnelementer
* Komet Lulin Aufsuchkarten
* Bilder des Kometen Lulin bei mondatlas.de
* Langzeitbelichtung des Kometen Lulin in der Nacht vom 27/28. Februar 2009
* Zeitraffer-Film wie sich Komet Lulin bezüglich der Sterne innerhalb einer Stunden bewegt, Komet fix
* Zeitraffer-Film wie sich Komet Lulin bezüglich der Sterne innerhalb einer Stunden bewegt, Sterne fix
Sonnenapex

De **Sonnenapex** ass de Fluchtpunkt vun eiser Sonnebeweegung am Verglach zur Moyenne vun den helle Stären an der Noperschaft a läit am Stärebild Hercules, südwestlech vun der Vega. Déi entgéintgesate Richtung nennt een **Antapex** a läit am Stärebild Columba (Dauf).

Déi éischt Bestëmmung vum Apex gouf 1783 vum Wilhelm Herschel duerchgefouert. Vun 1822 un hat och de Carl Friedrich Gauß mat ënnerscheedleche Methode de Sonnenapex berechent, d'Rechnunge selwer awer ni publizéiert. Spéider gouf déi wichtegst Method vum Auguste Bravais an dem George Biddell Airy onofhängeg zeréckentdeckt. Eréischt no 1900 gouf kloer, datt eng Haaptschwieregkeet bei der Bestëmmung vum Apex d'Sonnebeweegung op der anisotroper Vitessverdeelung vun de Stäre berouht. No den aktuelle Wäerter vum Ufank vum 21. Joerhonnert beweegt sech d'Sonn mat 19.7&nbsp;km/s a Richtung vum Apex, dee bei enger galaktescher Längt vu 57° an enger galaktescher Breet vun 22° läit.

D'Apexbeweegung muss bei der Auswäertung vu Vitessmiessungen an der Mëllechstrooss beuecht ginn, fir aus der Relativvitess zu der Sonn Réckschlëss op déi tatsächlech galaktesch Beweegunge zéien ze kënnen.

An Uleenung un de Sonnenapex gëtt virun allem bei Meteorobservatiounen de Fluchtpunkt vun der Äerdbeweegung relativ zu der Sonn als Äerdapex bezeechent. Den Äerdapex wandert am Laf vun engem Joer der Sonn op der Ekliptik ëm ronn 90 Grad hannendrun. E steet also an de fréie Mueresstonne besonnesch héich um Himmel, woufir een an der zweeter Nuetshalschent dacks méi Meteore ziele ka wéi an der éischter Nuetshalschent. Vun der Äerd aus gesinn kuckt een dann an déi Richtung, an déi sech d'Äerd mat ronn 30&nbsp;km/s beweegt. D'Stëbsdeelercher, déi si dobäi „sammelt“, kann een als Meteore (Stäreschnuppe) da besonnesch gutt gesinn.

## Kuckt och

* Radiant (Astronomie)
Serge Jentgen

De **Serge Jentgen**, gebuer den 28. Januar 1962, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 14. Dezember 1983 am 22. Dezember 1984 huet de Serge Jentgen sechsmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Anne Mélan

D**'Anne Mélan**, gebuer den 8. August 1984 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Graphikdesignerin a Molerin.

Si huet op der *[[Université de Toulouse|Université II de Toulouse - Le Mirail]]* zu Toulouse eng *Licence* an den *Arts appliqués* an zu Stroossbuerg op der *[[Université de Strasbourg|Université Marc-Bloch]]* e *Master* an den *Arts visuels* gemaach.

Zanter 2010 ass d'Anne Mélan fräischaffend Kënschtlerin a Graphikerin an der Stad Lëtzebuerg an huet sech op industriell Graphik an op Portraitzeechnung spezialiséiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* Websäit vun der Anne Mélan 
* http://kultur.rtl.lu/tele/kultur/show/?v=53841
* http://www.wort.lu/wort/web/en/culture/articles/2011/08/159731/index.php
Blomees

D**'Blomees** (*Cyanistes caeruleus*) ass eng Vullenaart aus der Famill vun de Meesen (Paridae).

Aner Lëtzebuerger Nimm sinn: **Himmelmees** oder **kleng [[Schielmees]]**.

## Beschreiwung

## Ekologie

### Ernierung

### Liewensraum

### Brutfleeg

## Kuckt och
* Lëscht vun de Vullen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* D'Blomees op vogelarten.de
Fluchtpunkt

Op engem perspektivesche Bild oder Zeechnung schneide sech all d'Linnen, déi am Original parallel sinn, an engem kollektive **Fluchtpunkt**.

Bei der perspektivescher Ofbildung gi raimlech Objeten op eng Fläch, d'Bildfläch, projezéiert. Dat ass zum Beispill bei der fotografesche Biller de Fall.

Och déi vertikal Hauskante si parallel Linnen. Allerdéngs läit hire Fluchtpunkt wäit aus dem Bild eraus.

All parallel Fläche schneide sech an enger vereenter Fluchtlinn. Fir déi horizontal Fläche vum Bild [1], wéi zum Beispill d'Stroossefläch an d'Trennlinne vun de Stäck op den Haiser, ass dat den Horizont. D'Fluchtpunkte vun alle Parallele op sou enger Fläch leien op där Fluchtlinn.

Virun allem bei Gebaier gëtt et vertikal Linnen an dräi Richtungen: Héicht, Breet, Déift. D'Bléckrichtung (Fotorichtung vun der Kamera, Perspektiv) fir eng Foto kann dobäi sou sinn, datt een, zwéin oder dräi Fluchtpunkten entstinn. Dat gëtt als Fluchtpunktperspektiv bezeechent.

D'Perspektiv vun engem Bild féiert de Bléck vum Observateur op de Fluchtpunkt. D'Wal vun der Lag an der Zuel vu Fluchtpunkte vun engem Bild sinn dofir eng fondamental Aufgab vum Bildopbau. Fluchtpunkte schafen Dynamik a Raumdéift. Si setzen Akzenter a bréngen Objeten an de Bléckpunkt vum Observateur.

## Geometresch Konstruktioun
Wann d'Bildfläch parallel zu enger Objetfläch ass, wéi bei Gebaifronten, dann huet déi Fläch (geneesou wéi all dozou parallel Flächen) hir Fluchtpunkten am Onendlechen. Besonnesch ginn all parallel Linnen, déi op enger paralleler Fläch zu der Bildfläch leien, weiderhi parallel ofgebilt.

## Um Spaweck
* Thomas Gauck, Fluchtpunktlinien in der Fotografie
* Trigonometrische Berechnung von Fluchtpunkten Duerstellung vum Prinzip
Pierre Reuter

Et gëtt verschidde Persounen déi **Pierre Reuter** heeschen:
* Pierre Reuter (1876-1932), Priister an Auteur
* Pierre Reuter (1904-1969), lëtzebuergesche Foussballspiller
* Pierre Reuter (1911-1992), lëtzebuergeschen Architekt
* Pierre Reuter (), lëtzebuergeschen Affekot
Mikrometer (Optik)

De **Mikrometer (Optik)** ass eng Stréchplack, déi an d'Bildfläch vum Teleskop- oder vum Mikroskopobjektiv agesat gëtt. Mikrometer erméiglechen eng genee Wénkel- resp. Streckemiessung a gi virun allem an der Astrometrie an an der Mikroskopie gebraucht. Fir astronomesch Instrumenter gouf et schonn ëm 1700 einfach Ausféierungen, fir Mikroskopen eréischt am 19. Joerhonnert.

De Krees- oder Rankmikrometer ass eng z.&nbsp;B. bei Duebelstäre gebraucht Spezialform vum Mikrometer, fir d'Moosse vu klenge Wénkeldifferenzen, an dee wéinst sengem einfache Prinzip universell asetzbar ass.

Okularmikrometer hunn dogéint e beweeglecht Fuedemnetz fir d'Moosse vu klenge Wénkelen am Gesiichtsfeld vum Miessteleskop. Beim Registréiermikrometer ass och nach e feste Fuedem dran. Mat dem *beweegleche Fuedem* fiert den Observateur engem Stär kontinuéierlech no. Elektresch Kontakter léise wärenddeem eng genee Zäitregistréierung aus, wat d'Reaktiounszäit bei Stärenduerchgäng – déi sougenannt Perséinlech Equatioun – däitlech verklengert.

An der Mikroskopie ginn Objetmikrometeren agesat fir d'Dimensioune vun Objeten ze bestëmmen.

## Kuckt och

* Mikrometerschrauf
* Wénkelmiessung
* Zäitmiessung
Rudolf Nussgruber

De **Rudolf Nussgruber**, gebuer als *Rudolf Hans Raimund Nussgruber* de 7. Abrëll 1918 zu Wien, a gestuerwen de 26. Juli 2001 zu Wien, war en éisträichesche Filmregisseur.

De Rudolf Nussgruber war mat der Schauspillerin Anita Gutwell bestuet.

## Filmer
### Kino
* 1955: *[[Sonnenschein und Wolkenbruch]]*, mam Hans Holt a Loni Heuser
* 1956: *Liebe, Schnee und Sonnenschein*, mam Anita Gutwell a Rudolf Lenz
* 1962: *Heute kündigt mir mein Mann*, mam Gert Fröbe an Hilde Krahl
* 1962: *Flying Clipper - Traumreise unter weissen Segeln*, vum Hermann Leitner a Rudolf Nussgruber (Dokumentarfilm)

### TV (Auswiel)
* 1963: *Der Trick mit dem Schlüssel*, mam Bert Fortell a Wolfgang Völz
* 1963: *Die Dame mit dem Spitzentuch*, mam Eva Astor a Wolf Ackva
* 1965: *Immer Ärger mit der Wirtin*, (TV-Serie) mam Sabine Eggerth a Gunnar Möller
* 1969: *Die Kuba-Krise 1962*, mam Helmut Förnbacher a Werner Kreindl
* 1970: *Claus Graf Stauffenberg*, mam Horst Naumann an Heinz Weiss
* 1970: *General Oster - Verräter oder Patriot? *, mam Wolfgang Preiss an Dieter Borsche
* 1970: *Die U-2-Affäre*, mam Michael Degen a Claudia Wedekind
* 1971: *Kaiser Karls letzte Schlacht*, mam Wolfgang Gasser an Erik Frey
* 1971: *Die Pueblo-Affaire*, mam Hellmut Lange an Udo Vioff
* 1978: *Der Schuft, der den Münchhausen schrieb*, mam Ferdy Mayne an Henning Schlüter
* 1983: *Geheimsender 1212*, mam Michael Hinz (iwwer de Sender 1212, dee virum Enn vum 2. Weltkrich vu Lëtzebuerg aus gesent huet)
* 1983: *August der Starke*, mam Peter Fricke an Hannes Messemer
* 1983: *Ein Mann namens Parvus*, mam Günter Lamprecht a Christine Wodetzky
* 1983: *Der Hund im Computer*, mam Christian Wolff 
* 1980-89: *[[Ringstraßenpalais (TV-Serie)|Ringstraßenpalais]]* (TV-Serie), mam Klaus Wildbolz a Mijou Kovacs

## Um Spaweck
Marc Lamborelle

De **Marc Lamborelle**, gebuer den 13. Oktober 1971, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 26. Abrëll 1995 am 7. September 1997 huet de Marc Lamborelle sechsmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Manou Scheitler

De **Manou Scheitler**, gebuer den 1. Mäerz 1958, a gestuerwen den 13. Mee 2025, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 16. Oktober 1979 am 10. November 1982 huet de Manou Scheitler 6-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

De Manou Scheitler huet tëscht 1978 an 1987 182 Matcher an der Nationaldivisioun fir d'Jeunesse Esch an d'Union Lëtzebuerg gespillt an dobäi 132 Goler geschoss. An der Saison 1983/1984 huet hien déi meescht Goler an der Nationaldivisioun mat 26 Goler geschoss.

De Manou Scheitler hat seng Karriär beim FC Kehlen ugefaangen an och do opgehalen.

Hie war ënner anerem Trainer zu Gaasperech, zu Kielen an zu Hamm.
Lucien Thill

De **Lucien Thill**, gebuer de 24. Juni 1947, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 28. Oktober 1973 am 23.Oktober 1979 huet de Lucien Thill 6-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Clayton De Sousa Moreira

De **Clayton De Sousa Moreira**, gebuer de 24. Februar 1988 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 27. Mee 2006 am 27. Mee 2008 huet de Clayton De Sousa Moreira sechsmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Denise Probst-Massin

D**'Denise Probst-Massin**, gebuer den 19. Februar 1913 zu Bréissel, a gestuerwen den 18. Oktober 1980, war eng Textilkënschtlerin, déi och Kierchefënsteren an Tapisserien entworf huet. Zesumme mat hirem Mann, dem Émile Probst, hat si en Atelier zu Bréissel.

An der Kapell zu Longsdref erënnert am rietse Schëff eng Fënster vum Émile Probst mam Text "A LA MEMOIRE DE DENISE PROBST-MASSIN 1913-1980" un d'Kënschtlerin.

## Wierker
### Fënsteren (zesumme mam Émile Probst)
* Fënsteren an der Kierch zu Capellen
* Fënsteren an der Glaciskapell um Lampertsbierg an der Stad Lëtzebuerg
* Fënsteren an der Kierch zu Schlënnermanescht

## Um Spaweck
* D'Fënstere vun der Denise Probst-Massin an dem Émile Probst op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
Herbert B. Fredersdorf

Den **Herbert B. Fredersdorf**, gebuer als *Herbert Bruno Fredersdorf* den 2. Oktober 1899 zu Magdeburg, a gestuerwen den 21. Juli 1971 zu Alicante a Spuenien, war en däitsche Filmregisseur, Filmediteur an Dréibuchauteur.

## Filmer
### als Regisseur
* 1934: *Der Mann mit dem Affen* - (Kuerzfilm)
* 1937: *Wer hat Angst vor Marmaduke?* - (Kuerzfilm)
* 1937: *Das kleine Fräulein träumt* - (Kuerzfilm)
* 1938: *Nordlicht* - Haaptacteuren: René Deltgen, Ferdinand Marian
* 1939: *15 Minuten nach Mitternacht* - (Kuerzfilm)
* 1940: *Spähtrupp Hallgarten* - Haaptacteuren: René Deltgen, Paul Klinger
* 1940: *Eifersucht ist eine Leidenschaft* - (Kuerzfilm)
* 1940: *Alarm* - Haaptacteuren: Karl Martell, Paul Klinger
* 1944: *Der Täter ist unter uns* - Haaptacteuren: Paul Dahlke, Margot Hielscher
* 1948: *Lang ist der Weg * - Haaptacteuren: Otto Wernicke, Paul Dahlke
* 1948: *Abgrund* - (Kuerzfilm)
* 1949: *Angst* - (Kuerzfilm)
* 1952: *Strom ohne Grenzen* - (Kuerzfilm)
* 1953: *Die Prinzessin und der Schweinehirt * - Haaptacteuren: Ilse Fürstenberg
* 1954: *König Drosselbart* - Haaptacteuren: Ottokar Runze 
* 1955: *Rumpelstilzchen*
* 1955: *Der gestiefelte Kater* - Haaptacteuren: Harry Wüstenhagen
* 1955: *[[Die Sennerin von St. Kathrein]]* - Haaptacteuren: Anita Gutwell, Rudolf Lenz
* 1956: *[[Försterliesel]]* - Haaptacteuren: Anita Gutwell, Rudolf Lenz
* 1956: *Der Schandfleck* - Haaptacteuren: Gerlinde Locker, Hans von Borsody
* 1957: *Kein Auskommen mit dem Einkommen* - Haaptacteuren: Renate Holm, Heinz Drache
* 1958: *Kleine Leute mal ganz groß* - Haaptacteuren: Bibi Johns, Gustav Knuth
* 1958: *[[Heimatlos (Film 1958)|Heimatlos]]* - Haaptacteuren: Marianne Hold, Rudolf Lenz
* 1958: *[[Der Sündenbock von Spatzenhausen]]* - Haaptacteuren: Hans Moser, Bert Fortell

## Um Spaweck
Carlo Devillet

De **Carlo Devillet**, gebuer den 21. August 1949, a gestuerwen de 17. Februar 2014 zu Eech, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 16. Abrëll 1970 am 8. Dezember 1974 huet de Carlo Devillet fënnefmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 1 Gol geschoss.

Hien huet ënner anerem op der Aris a bei der Spora gespillt.
Carlo Jungbluth

De **Carlo Jungbluth**, gebuer de 15. Oktober 1958, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 26. Mäerz am 14. Mee 1980 huet de Carlo Jungbluth fënnefmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Lucien Knebel

De **Lucien Knebel**, gebuer den 19. November 1927, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 19. Mäerz 1950 am 26. November 1952 huet de Lucien Knebel fënnefmol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 1 Gol geschoss.
Buerg Aansebuerg

D**'Buerg Aansebuerg** (heiansdo "Al Buerg" genannt, fir se vum Schlass Aansebuerg auserneenzehalen) ass eng mëttelalterlech Buerg bei der Uertschaft Aansebuerg. Se ass nach ëmmer bewunnt.

## Geschicht
Déi eelst erhale Quell, an där vun der Buerg rieds geet, ass vun 1135, wéi den Hubert (Humbert) vun Aansebuerg do Här war. D'Befestegunge sinn héchstwarscheinlech aus der Mëtt vum 12. Joerhonnert, déi vu virdru missten aus Holz gewiescht sinn.

Uganks vum 14. Joerhonnert goufen, ënner dem Jofroit vun Aansebuerg, d'Paart vum südwestlechen Tuerm an den nërdleche Buergfrid gebaut. Zanter den Zäite vum Jacob II. vu Raville-Aansebuerg, schénge keng gréisser Ännerunge méi un der Buerg gemaach ginn ze sinn. Iwwer der Haaptentrée steet d'Joreszuel 1565.

1683 gouf d'Schlass warscheinlech vun de franséischen Truppe vum Maréchal de Boufflers beschiedegt. Am 17. Joerhonnert hunn d'Famille Bidart a Marchant d'Ansembourg, déi och d'Schlass Aansebuerg baue gelooss hunn, d'Buerg restauréiert.

## Haut
D'Buerg gehéiert hautdesdaags dem Grof Gaston-Gaëtan de Marchant et d'Ansembourg, deen nom Doud vu sengem Papp an d'Buerg geplënnert ass. Enn 2008 huet d'Lëtzebuerger Regierung d'Bibliothéik an d'Archive vun der Buerg fir 3 Milliounen Euro opkaaft, wouvun d'Haaptstéck de Codex Mariendalensis war, eng mëttelalterlech Handschrëft iwwer d'Liewe vun der Yolanda vu Veianen, déi de Linguist Guy Berg 1999 do erëmfonnt hat.

Den 29. Januar 2010 gouf d'Buerg op d'Lëscht vun de klasséierte Monumenter als *nationaalt Monument* agedroen.

2011 goufe gréisser Renovatiounsaarbechten ausgeféiert. En Deel vum Gebai gëtt elo als Nobelhotel benotzt.

D'Buerg ass bewunnt a kann net besicht ginn.

## Literatur
* Lobo, Paulo, 2011. *12 Bemerkenswerte Gebäude in Luxemburg: 8. Das alte Schloss von Ansemburg*. S. 76-85, Luxédit, ISBN 978-99959-733-0-8

## Kuckt och
*Schlass Aansebuerg
*Lëscht vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Helperknapp

## Um Spaweck
Edward Steichen Award Luxembourg

Den **Edward Steichen Award Luxembourg** ass e lëtzebuergesche Konschtpräis. E gouf 2004 zu Éiere vum Fotograf Edward Steichen an d'Liewe geruff an 2005 eng éischt Kéier verginn.

2011 gouf de Präis mam *Edward Steichen Award Luxembourg Resident in NYC*, exklusiv fir jonk Kënschtler vu Lëtzebuerg, erweidert. De Präis ass mat enger Residenz vun dräi Méint an der Konschtinstitutioun *The International Studio & Curatorial Program* zu New York City verbonnen.

## Laureate vum Edward Steichen Award Luxembourg
* 2005: Su-Mei Tse
* 2007: Etienne Boulanger
* 2009: Bertille Bak
* 2011: Maria Loboda
* 2013: Sophie Jung
* 2015: Max Pinckers
*2017: Esther Hovers
*2019: Mary-Audrey Ramirez
* 2022: Eva L'Hoest

## Laureate vum Edward Steichen Award Luxembourg Resident in NYC
* 2011: Claudia Passeri
* 2013: Jeff Desom
* 2015: Jeff Weber
*2017: Daniel Wagener
*2019: Nora Wagner
*2022: Nika Schmitt
## Um Spaweck
* Websäit vum ''Edward Steichen Award Luxembourg''
Claudia Passeri

D**'Claudia Passeri**, gebuer den 1. Juli 1977 zu Esch-Uelzecht, ass eng italieenesch Graphikdesignerin, déi zu Lëtzebuerg an zu Perugia wunnt a schafft.

Si huet hir Studie vun 1998 bis 1999 zu Bologna op der *Accademia di Belle Arti*, vun 1999 bis 2002 zu Bréissel op der *École supérieure de l'image «Le 75»* a vun 2002 bis 2004 zu Roum um *[[Istituto Europeo di Design]]* gemaach.

2011 gouf si mam *[[Edward Steichen Award Luxembourg|Edward Steichen Award Luxembourg Resident in NYC]]* ausgezeechent.

## Um Spaweck
* Websäit vun der Claudia Passeri
Net confirméiert Aschreiwungen am NGC-Katalog

Lëscht vun onbestätegten Aschreiwungen am NGC-Katalog.
Dëst ass eng (onvollstänneg) **tabellaresch Oplëschtung vun net verifizéierten Notizen am [[New General Catalogue]]** vum Johan Dreyer.

## Um Spaweck
* Harold G. Corwin, Jr.: *[https://web.archive.org/web/20120528081434/http://spider.ipac.caltech.edu/staff/hgcjr/ngcic/ngcnotes.all Notes on the NGC objects, particularly those missing, misidentified, or otherwise unusual.]* auf Historically-aware NGC/IC Positions and Notes
## Kuckt och
Roger Wagner

De **Roger Wagner**, gebuer den 12. Juli 1962 zu Diddeleng, ass e lëtzebuergesche Fotograf.

2007 gouf hie mam *[[Monika von Boch-Preis für Fotografie]]* vum *[[Museum Schloss Fellenberg]]* zu Merzig ausgezeechent.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
* Websäit vum Roger Wagner
Edward Joshua Cooper

Den **Edward Joshua Cooper**, gebuer den 1. Mee 1798 zu St. Stephen's Green, Dublin, a gestuerwen den 28. Abrëll 1863 zu Markree Castle, war en ireschen Astronom.

De Cooper hat zu Eton an an der Oxford studéiert. Nodeem hie Markree Castle geierft hat, huet hie sech hei en Observatoire baue gelooss. Seng gréisst wëssenschaftlech Aarbecht war d'Publikatioun vun engem Katalog mat ronn 60000 Stäre (*Catalogue of Stars Near the Ecliptic Observed at Markree*). Weider hat hien och 7 Objete vum NGC-Katalog entdeckt.

## Literatur
* Wolfgang Steinicke: *Nebel und Sternhaufen. Geschichte ihrer Entdeckung, Beobachtung und Katalogisierung - von Herschel bis zu Dreyers "New General Catalogue"* Books on Demand, Norderstedt 2009, ISBN 978-3-837083-50-7

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Edward Joshua Cooper bei Wolfgang Steinicke
*  Catalogue of stars near the ecliptic (1851)
Heinrich Hartard von Rollingen

Den **Heinrich Hartard von Rollingen**, op Franséisch **Henri Hatard de Raville**, gebuer den 13. September 1633 op der Buerg Aansebuerg zu Aansebuerg am Herzogtum Lëtzebuerg, a gestuerwen den 30. November 1719 zu Speyer, war vu 1711 bis 1719 Fürstbëschof vu Speyer a Fürstpropst vu Wissembourg.
 
## Um Spaweck

* Seng Karriär op ''catholic-hierarchy.org''
* Säi Bericht iwwer d'Zerstéierung vu Speyer, 1689 
* Liewenslaf an de "Saarländischen Biografien"
* Den Heinrich Hartard von Rollingen an d'Zerstéierung vu Speyer (1689) op der privater Websäit heimat-pfalz.de
Michèle Walerich

D**'Michèle Walerich**, gebuer den 1. Mäerz 1976 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Kënschtlerin.

## Um Spaweck

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Guillaume Bigourdan

De **Guillaume Bigourdan**, gebuer de 6. Abrëll 1851 zu Sistels, Frankräich, a gestuerwen den 28. Februar 1932 zu Paräis, war e franséischen Astronom a President vun der Académie des sciences zu Paräis.

## Liewen
De Guillaume Bigourdan ass als den eelste vun dräi Kanner vum Pierre Bigourdan an der Jeanne Carrère an einfache Verhältnesser vun engem Bauerenhaus opgewuess. Nodeem säi Schoulmeeschter an den Duerfpaschtouer op seng héich Intelligenz opmierksam goufen, hu seng Elteren him et trotz materieller Nout erméiglecht an eng Privatschoul zu Valence d'Agen ze goen, wou hien am Joer 1870 mat der Première ofgeschloss huet. Am Verlaf vun engem weidere Studium krut hien am Joer 1874 eng Lizenz (haut Bachelor) fir Physik, zwee Joer méi spéit och fir Mathematik. 
 
Am Joer 1877 huet de Félix Tisserand, (säi fréiere Schoulmeeschter an deemolegen Direkter vum Observatoire Toulouse, hien zum Assistent ernannt. 1879 ass hie mam Tisserand, deen an der Tëschenzäit Direkter vum Paräisser Observatoire gi war, an déi franséisch Haaptstad gaangen. Am Kader vun senger Aarbecht reest hien 1882 op d'Antilleninsel Martinique, fir de Venustransit z'observéieren an am Joer duerno op Sankt Petersburg. Hie promovéiert am Joer 1886

Hie gouf 1897 Titularastronom vum Paräisser Observatoire an 1920 éischten Direkter vum kuerz virdru gegrënnte Bureau international de l'heure. Seng Pensioun krut hien am Joer 1926.

De Guillaume Bigourdan ass den 28. Februar 1932 am Alter vun 80 Joer zu Paräis gestuerwen.

Hie war mat der Sophie Mouchez, enger Duechter vum Admirol Mouchez, Direkter vum Observatoire vu Paräis bestuet. Déi béid haten néng Kanner.

## Wierk

De Bigourdan hat zwanzeg Joer domat verbruecht, d'Positioune vu 6.380 Niwwelen z'iwwerpréiwen an ze beschreiwen. Hien hat ongeféier 500 nei Objeten entdeckt. Seng am Joer 1911 a fënnef Bänn publizéiert Fuerschungsresultater haten him international Unerkennung bruecht. Ausserdeem hat hien eng Method beschriwwen, fir de Justage vun equatorialen Teleskopmontéierungen ze verbesseren. Déi Method ass als „Methode Bigourdan“ bekannt.

## Publikatiounen

* 1892: "Observations de 1884. Observations de Nébuleuses et d'amas stellaires" Annales de l'Observatoire de Paris.
* 1905: "Les éclipses de soleil: instructions sommaires sur les observations que l'on peut faire pendant ces éclipses, et particulièrement pendant l'éclipse totale du 30 août 1905", 1905, Paris, Gauthier Villars 
* 1917: "Observations de 1907. Observations de Nébuleuses et d'amas stellaires" Annales de l'Observatoire de Paris.

## Auszeechnungen

* 1883: Prix Lalande
* 1891: Prix Lalande
* 1895: 
* 1903: Member vun der "Académie des sciences" an um Bureau des longitudes
* 1919: Goldmedail vun der Royal Astronomical Society
* 1919: Jules-Janssen-Präis
* 1924: Ernennung zum President vun der "Académie des sciences" a vum Institut de France

## Kuckt och