open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bosscha-Observatoire

De **Bosscha-Observatoire** ass den eelsten Observatoire an Indonesien. E gouf 1923 gegrënnt a gehéiert zum *Institut Teknologi Bandung*. E steet op enger Héicht vun 1.310&nbsp;m an der Stad Lembang am Weste vun der Insel Java.

## Teleskopen
Den Observatoire huet fënnef gréisser Teleskopen:

### Zeiss-Duebelrefrakter
Mat deem Teleskop ginn Duebelstären, besonnesch duerch Photometrie, Moundkrater, d'Planéite Mars, Saturn a Jupiter souwéi Koméiten ënnersicht resp. observéiert. Den Teleskop huet zwou Objektivlënse mat 60&nbsp;cm Duerchmiesser an enger Brennwäit vun 10,7 Meter.

Fichier:COLLECTIE TROPENMUSEUM Medewerker van de sterrenwacht te Lembang bij een telescoop TMnr 10003956.jpg|Teleskop (Bild virun 1941)
Fichier:Bosscha Sternwarte1.jpg|Zeiss-Duebelrefrakter vun 1923 vu Jena
Fichier:Bosscha Sternwarte2.jpg|Zeiss-Duebelrefrakter


### Schmidt-Teleskop
Mat dem Schmidt-Teleskop (Spëtznumm: *Bima Sakti*) gi Galaxien, Stärespektren, Asteroiden a Supernovaen ënnersicht. Den Haaptspigel huet en Duerchmiesser vun 71&nbsp;cm, d'Schmidt-Plack 50&nbsp;cm, d'Brennwäit ass 2,5 m.

### Bamberg-Refrakter
Dëse Refrakter mat 37&nbsp;cm Duerchmiesser an enger Brennwäit vu 7 m gëtt besonnesch bei Ënnersich vun der visueller Hellegkeet, der Distanzmiessung vu Stären, Photometrie vu Stären déi sech verdecken a bei der Sonnenobservatioun gebraucht. Den Teleskop ass mat engem Photometer ekipéiert.

### Cassegrain GOTO
De Cassegrain-Spigelteleskop ass e Geschenk vun der japanescher Regierung an huet eng computergesteiert Ausriichtung (GOTO). Un den Teleskop kann e Spektrometer ugeschloss ginn.

### Unitron-Refrakter
Mat dësem Teleskop, deen e Lënsenduerchmiesser vun 13&nbsp;cm huet, gi Mounddäischterten, Sonnendäischterten a Sonneflecken observéiert.

## Direkteren

*1923 – 1940: Joan Voûte
*1940 – 1942: Aernout de Sitter
*1942 – 1946: Masashi Miyaji
*1946 – 1949: J. Hins
*1949 – 1958: Gale Bruno van Albada
*1958 – 1959: O.P. Hok dan Santoso Nitisastro (ff)
*1959 – 1968: The Pik Sin
*1968 – 1999: Bambang Hidayat 
*1999 – 2004: Moedji Raharto
*2004 – 2006: Dhani Herdiwijaya
*2006 – 2009: Taufiq Hidayat
*zanter 2009: Hakim L. Malasan

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Homepage
Apache-Point-Observatoire

Den **Apache-Point-Observatoire** (APO) ass en astronomeschen Observatoire an de Sacramento Mountains bei Sunspot, am US-Bundesstaat New Mexico. 

Den Observatoire besteet aus dem 3,5-Meter-Teleskop vum Astrophysical Research Consortium, dem 2,5-Meter-Teleskop vum Sloan Digital Sky Survey an dem 1,0-Meter-Teleskop vun der New Mexico State University.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* APO Websäit vum Observatoire
Eisebunnsbréck vu Cubzac

D**'Eisebunnsbréck vu Cubzac** iwwer d'Dordogne ass eng Bréck op der Streck Chartres-Bordeaux um PK 594,750 tëscht Cubzac-les-Ponts a Saint-Vincent-de-Paul am Departement Gironde.

D'Bréck gouf 1866 a Betrib geholl. De gréissten Deel ass e Fachwierkbau am Fer forgé. Se ass am Ganzen 2.178 Meter laang, 21,80 Meter breet an Haaptdrowäit ass 73,60 m.

Se besteet aus véier groussen Deeler:
*Eng Opfaart op d'Haaptbréck mat engem Fachwierkbau ënner dem Tablier vun 291 Meter.
*D'Haaptbréck iwwer d'Dordogne mat engem Fachwierkbau iwwer dem Tablier mat 562 Meter op siwe Pilieren.
*En Deel vu 600 Meter am Fachwierkbau ënner dem Tablier deen eng Kéier bilt.
*E gebauten Deel aus Hasteng vu 725 Meter mat 50 Béi, deen d'Fortsetzung vun der Kéier bilt. 
## Aarbechten un der Bréck
*2012 goufen d*'Longrinen* ersat.
*Vun 2015 un soll d'Bréck nei mat enger Antiraschtfaarf ugestrach ginn. Déi Aarbecht soll sech iwwer e puer Joer erauszéien an 23 Milliounen Euro kaschten.
## Literatur
* Lévi, Robert *Le relevage et le sauvetage des ponts métalliques,* dans "Travaux", décembre 1946, n. 146. 
* Montens, Serge *Les plus beaux ponts de France,* Bonneton, Paris (France), ISBN 2862532754, 2001; pp.&nbsp;98. 
* Prade, Marcel *Ponts et viaducs au XIXème siècle,* Poitiers (France), 1988; pp.&nbsp;285–287. 
## Kuckt och
* Bréck vu Cubzac (1836)
* Bréck vu Cubzac (1883)
 
## Um Spaweck
*D'Bréck vu Cubzac op Structurae mat ville Biller
Längtemooss

Ënner enger **Längtemooss** oder méi genee enger **Längtemoosseenheet** versteet een eng Moosseenheet fir d'Längt. D'Längtemooss gëtt gebraucht fir d'Längt vun enger Streck oder Linn an enger Dimensioun, oder vun engem Ofstand (Distanz), ze moossen oder unzeginn.

## Meter
D'international genormt Grondeenheet vun der Längt ass de Meter.

De Meter ass eng vum internationalen Eenheetesystem festgeluecht gesetzlech Moosseenheet an de meeschte Staaten an eng SI-Basiseenheet. En ass iwwer d'Liichtvitess definéiert a vun him si weider Eenheeten ofgeleet. Duerch d'Prefixe gëtt uginn, mat wat fir engem Facteur de Meter ze multipléizieren ass. D'SI-Prefixe fir méi wéi 10³ gi gewéinlech rar gebraucht.

## Verglach
A munneche Fachgebidder a Kulturraim waren – a sinn zum Deel nach haut – weider Eenheeten am Gebrauch, beispillsweis:

Legende: SI-Einheiten

Eenheeten déi um Inch (") baséieren, wéi Fouss (ft), Yard asw. (*[[Angloamerikanescht Moosssystem]]*), déi an der Bezéiung zum Meter genormt sinn, gi weider am deegleche Liewen an den USA souwéi generell an der Elektronik gebraucht. D'Wëssenschaft ass schonn längst zum Metreschen Eenheetesystem iwwergangen.

## Kuckt och
* Geschicht vu Moossen a Gewiichter
* Al Moossen a Gewiichter
* Metrificatioun
* Meterkonventioun
* Distanzmiessung
* Gréisstenuerdnung (Längt) – Iwwersiicht iwwer Objete verschiddener Ofmiessunge
* Physikalesch Gréisste an hir Eenheete: Flächemooss, Raummooss
* Liichtvitess, Äerdmiessung

## Um Spaweck
Alexander Rüdell

Den **Alexander Rüdell**, gebuer de 6. September 1852 zu Tréier, a gestuerwen de 14. Dezember 1920 zu Berlin, war en däitschen Architekt an Héichbau-Ingenieur, virun allem vu Garen.

De Rüdell huet zu Berlin a Wien studéiert. 1864 huet hie säi *Baumeister*-Exame gemaach.

Hien huet kuerz fir d'Regierung zu Düsseldorf geschafft, a gouf 1893 zu Berlin am Ministerium für öffentliche Bauten engagiert, wou e seng Karriär sollt machen. Vum 1. Mäerz 1900 u war hie *Referent für Eisenbahnhochbau im Reichsverkehrsministerium* (mam Titel "Wirklicher Geheimer Oberbaurat").

1911 gouf en ausseruerdentlechen, 1919 uerdentleche Member vun der *Akademie des Bauwesens*. 1919 krut hie vun der "Technische Hochschule Braunschweig" den Titel Dr. Ing. honoris causa fir seng Verdéngschter ëm Eisenbunnsgare-Gebaier ze wierdegen.

Garen, déi no senge Pläng gebaut goufen, sinn ë.&nbsp;a. déi vu Wuppertal-Vohwinkel, Wuppertal-Barmen, Stralsund, Köln-Deutz, Dortmund, Görlitz, Homburg, Wiesbaden, Krefeld, Marburg, Koblenz, Essen a Worms, an och méi klenger laanscht d'Musel, wéi déi vu Boulay, Cochem, Traben-Trabach oder Ürzig.

Och d'Stater Gare gouf no senge Pläng an ënner senger Opsiicht 1907-1913 gebaut.

Bei anere Gare-Gebaier, wéi deene vu Metz, Hamburg, Darmstadt oder Leipzig, huet hie matgeschafft, oder Avisen ofginn.

Des Weidere war de Rüdell mam Bau vun Administratiounsgebaier fir d'Eisebunn chargéiert, wéi deene vu Breslau, Bromberg. Kassel, Danzeg, Essen, Frankfurt am Main, Halle, Köln, Münster, Posen an deem vum Eisenbahnzentralamt zu Berlin.

Op der Fassad vun der Stater Gare ass de Rüdell 1913 vum Sculpteur Arthur Lewin-Funcke (1866-1937) veréiwegt ginn.

## Garen

Fichier:Gare Luxembourg 2.jpg|Gare Lëtzebuerg
Fichier:Stralsund Hauptbahnhof, 2019 (03).jpg|Gare Stralsund Hauptbahnhof
Fichier:Wuppertal Bahnstr 0058.jpg|Gare Wuppertal-Vohwinkel
Fichier:Bahnhof Köln Messe-Deutz.jpg|Gare Köln-Messe-Deutz
Fichier:Bahnhof Görlitz.jpg|Gare Görlitz
Fichier:Hauptbahnhof wiesbaden 01.jpg|Gare Wiesbaden
Fichier:KR-hbf.jpg|Gare Krefeld
Fichier:Bad-homburg-bahnhof-011.jpg|Gare Homburg
Fichier:Koblenz Hauptbahnhof.jpg|Gare Koblenz
Fichier:Wormser Hauptbahnhof- von Siegfriedstraße aus 4.5.2009.JPG|Gare Worms
Fichier:Hauptbahnhof 1928.jpg|Gare Essen (virum Zweete Weltkrich)


## Quell
* C. Cornelius: ''Dr. Ing. Alexander Rüdell †''. In: Zentralblatt der Bauverwaltung. 1. Januar 1921, S.3-4.

## Um Spaweck
Tut

Eng **Tut** ka sinn:
*e klenge Sak aus Pabeier oder Plastik, fir Wueren ze transportéieren;
*e Warnapparat, kuckt Klaxon;
*e Lach an engem Bamstronk dat duerch en ofgestuerwenen Aascht entstanen ass.
Sauer (Rhäin)

Den däitsch-franséische Floss **Sauer** (de: die Sauer; fr: la Sauer) ass en Niewefloss vum Rhäin. Säi Quellgebitt läit an der Südpfalz (Rheinland-Pfalz) an Däitschland; no engem Parcours vu 85,3&nbsp;km fléisst en am Elsass (Frankräich) bei Munchhausen (Bas-Rhin) vu lénks an de Rhäin. An Däitschland gëtt den ieweschte Laf vum Floss *Saarbach* genannt, eng Verballhornung vu *Sauer(bach)*, déi am 19. Joerhonnert opkomm ass.

Den Delta vun der Sauer (fr: *le delta de la Sauer*) ass 1997 als *"réserve naturelle"* klasséiert ginn, mat 486,37 ha déi zweetgréisst aus dem Elsass. Wat d'Vegetatioun ubelaangt, sou falen do besonnesch déi schéi Kappweiden op, déi mat déi gréisst *"saulaie blanche"* (*Silberweiden-Auewald*, Salicetum albae) aus dem Elsass bilden. Den Delta huet eng räich Amphibiefauna, mat ë.&nbsp;a. der *[[Pelobates fuscus]]* (fr: *Pélobate brun*, de: *Knoblauchkröte*), an eng interessant Avifauna.
Bréck vu Cubzac (1883)

D**'Bréck vu Cubzac** ass eng Stroossebréck an der Gironde. Se féiert tëscht Cubzac a Saint-Vincent-de-Paul iwwer d'Dordogne. Iwwer d'Bréck féiert d'Departementale 1010. Hiren offiziellen Numm ass *Pont Gustave Eiffel*.

Déi haiteg Bréck huet déi fréier Hänkbréck ersat, déi 1869 bei engem Stuerm beschiedegt gouf, an huet missen ofgerappt ginn.

D'Pilieren an de Fachwierkbau sinn aus Fer forgé an déi ganz metalle Konstruktioun weit 3.000 Tonnen. Se huet mat den Opfaarten eng Totallängt vu 1.545 Meter an de Bau iwwer Floss besteet aus 8 Felder vu 6 × 72.80 m an 2 × 57.60 m.

Am Zweete Weltkrich gouf Bréck de 26. August 1944 vun der Wehrmacht op hirem Réckzuch aus dem Süde vu Frankräich zerstéiert. Op der Säit vu Cubzac goufen zwéi Pilieren an dräi Felder gesprengt. Et ass deduerch e Lach vun 190 Meter Längt entstanen, an d'Widderlager op der rietser Säit gouf beschiedegt.
 
Am Mäerz 1946 gouf mat de Fléckaarbechten ugefaangen an de 27. Dezember 1947 konnt de Verkéier erëm driwwer lafen. Den 1. Februar 1948 huet den deemolegen Inneminister Jules Moch d'Bréck frësch ageweit.

## Literatur
*Asensio, Paco *Gustave Alexandre Eiffel*, teNeues, Düsseldorf (Allemagne), ISBN 3823855409, 2003; pp.&nbsp;52–57. 
* Grattesat, Guy *Ponts de France*, Presses Ponts et chaussées, Paris (France), ISBN 2859780300, 1984; pp.&nbsp;140. 
* Montens, Serge *Les plus beaux ponts de France*, Bonneton, Paris (France), ISBN 2862532754, 2001; pp.&nbsp;98. 
* Prade, Marcel *Ponts et viaducs au XIXème siècle*, Poitiers (France), 1988; pp.&nbsp;255–258. 
* Stiglat, Klaus *Brücken am Weg*, Ernst & Sohn, Berlin (Allemagne), ISBN 3433012997, 1997; pp.&nbsp;88–91. 
## Kuckt och
*Eisebunnsbréck vu Cubzac
*Bréck vun 1836

## Um Spaweck
*Videofilm iwwer d'Honnertjoerfeier vun der Bréck
Diglossie

De Begrëff **Diglossie** (griichesch διγλωσσία, diglossía, „zwou Sproochen“) bezeechent an der Soziolinguistik eng Situatioun, wou eng Sproochcommunautéit zwou Sproochen, déi enk mat enee Famill sinn, jee no Situatioun, ofwiesselnd gebraucht. Den Charles A. Ferguson, deen de Begrëff definéiert huet, deelt dobäi déi 2 Sproochen an en niddreg ("L" fir "low") an eng héich ("H" fir "high") Variant an. D'L-Variant géif dobäi am Alldaagsgespréich, an der Famill, virun allem mëndlech, gebraucht ginn, wärend d'H-Variant a bestëmmten, méi formelle Situatiounen, wéi der Literatur, Zeremonien, Schoulbildung, asw. gebraucht gëtt.

D'H-Variant kann eng eeler Form vun der Sprooch sinn (wéi d'Latäin am fréie Mëttelalter), oder en Dialekt (z.&nbsp;B. am Norwegeschen d'Bokmål par Rapport zum Nynorsk, oder am Chineesesche mam Mandarin als offiziell standardiséiert Schrëftsprooch,al, an de sëllegen Topolekten/Dialekten, déi am Alldag geschwat ginn.

## Um Spaweck
Alain Kohl

Den **Alain Kohl**, gebuer de 25. August 1982 an der Stad Lëtzebuerg, ass e professionelle lëtzebuergesche Waassersportler am Tuermsprangen.

No e puer Joer an der olympescher Disziplin huet hie bei d'Klippesprénger gewiesselt a gouf do 2006 de Fënneften op der Weltmeeschterschaft.

Hie war vum 14. Oktober 2002 bis den 2. Mäerz 2006Member vun der Section sports d'élite de l'armée vun der Lëtzebuerger Arméi.

No 2008 an 2010 ass 2011 déi 3. Saison, an där den Alain Kohl un de 'Red Bull Cliff Diving World Series' deelhëllt.
## Kuckt och

## Um Spaweck
*  www.alainkohl.at
David Colling

Den **David Colling**, gebuer de 16. Abrëll 1983 zu Miezeg an der Belsch, ass Titulaire vun enger  "licence en histoire" vun der Kathoulescher Universitéit Léiwen, Spezialitéit "antiquité" (Altertum).

## Auszeechnungen
* Laureat vum *Prix biennal Lieutenant-Général Baron de Greef*, fir d'Period 2006-2007.

## Publikatiounen (Auswiel)
* *Perceptions chrétiennes des pratiques divinatoires romaines*, in Revue belge de Philologie et d'Histoire, 85, Bruxelles, 2007, p.&nbsp;93-124.
* *L'évolution du paysage d'Orolaunum vicus suite aux troubles du IIIe siècle. Actes de la Journée de rencontre archéologique interrégionale d'Habay (14/09/2007)*, Habay-la-Neuve, 2007, p.&nbsp;7-9. 
* *La religion des soldats belges dans l'armée romaine impériale*, in Volumen, 2, Éditeur: Roma, asbl d'études antiques néo-louvaniste, Louvain-la-Neuve, 2009, p.&nbsp;52-84.
* *Les soldats belges dans la Ville de Rome à l'époque impériale*, in L'Antiquité Classique, 79, Bréissel, 2010, p.&nbsp;213-240.
* *Amanoclair: les Amis de l'Abbaye Noble de Clairefontaine – Naissance, buts, évolutions et perspectives d'un comité de sauvegarde dynamique*, in Bulletin trimestriel de l'Institut Archéologique du Luxembourg, 86, 3, Arlon, 2010, p.&nbsp;233-245.
* *Janus et Georges Thinès*, in Georges Thinès: la science du poème = L'Arbre à Paroles, 151, Amay, 2011, p.&nbsp;33-37.
* *Les soldats belges dans l'armée romaine impériale*, in Actes du Congrès de Namur, 28-31 août 2008, t. 4, Namur, 2011, p.&nbsp;1099-1108.
* *La chapelle-reposoir au Saint Curé d'Ars, à Waltzing*, in Musée en Piconrue: ethnologie, légendes, art religieux et croyances populaires en Ardenne et Luxembourg, 102, Bastogne, p.&nbsp;33-37.
* zesumme mam L. Zeippen, *La place du mobilier du « Vieux Cimetière » dans la section mérovingienne du Musée Archéologique d'Arlon*, in Bulletin trimestriel de l'Institut Archéologique du Luxembourg, 83, 3-4, Arlon, p.&nbsp;98-108. 
* zesumme mam Jean-Claude Muller, *Le « pilier à la danseuse » autrefois emmuré dans la tour de la deuxième église Saint-Martin: addenda au catalogue « Églises Saint-Martin d'Arlon ». Réflexions autour du réemploi des pierres antiques dans des édifices du culte chrétien*, in Bulletin trimestriel de l'Institut Archéologique du Luxembourg, 84, 1-2, Arlon, 2008, p.&nbsp;15-22.
* zesumme mam L. Zeippen, *Le semainier gallo-romain d'Arlon: nouvelles analyses et interprétations amenant à l'identification de Saturne*, in Bulletin trimestriel de l'Institut Archéologique du Luxembourg, 84, 1-2, Arlon, 2008, p.&nbsp;57-63. 
* zesumme mam L. Zeippen, *Un fragment au « personnage voilé »: analyse et interprétations*, in Bulletin trimestriel de l'Institut Archéologique du Luxembourg, 85, 1-2, Arlon, 2009, p.&nbsp;56-65. 
* zesumme mam L. Zeippen, *Nouveau regard sur le monstre gallo-romain d'Arlon: un exemple de Capricorne ?*, in Bulletin trimestriel de l'Institut Archéologique du Luxembourg, 85, 1-2, Arlon, 2009, p.&nbsp;31-40. 
* zesumme mam E. Richard, L. Zeippen, *Le Musée archéologique luxembourgeois d'Arlon*, Arlon, 2009, 280 p.

## Um Spaweck
* Säi Profil op academia.lu
Hôtel de Bourgogne (Stad Lëtzebuerg)

**Hôtel de Bourgogne** ass de gebräichlechen Numm vum Gebai op Nummer 4 an der Jofferegässel an der Stad Lëtzebuerg, dat vun 1975 bis 2019 offizielle Sëtz vun der Lëtzebuerger Regierung a vum Premierminister war. De Büro vum Lëtzebuerger Premier war tëscht der barocker Aganksdier an dem ronnen Zillentuerm mat senger Akkolad iwwer der Entrée en der Wendeltrap.

Den Hôtel de Bourgogne ass eent vun den eelsten Haiser aus der Stad Lëtzebuerg a vu 1443 bis 1405 war do déi al „Mënz“ ënnerbruecht. Duerno hunn do ë.&nbsp;a. de Claude du Fay de Neufchâtel gewunnt, dee vu 1475 bis 1477 de stellvertriedende Gouverneur vum Herzog vun der Bourgogne a vu Lëtzebuerg, dem Karel dem Kéngen war. De Claude de Neufchâtel huet fir de Karel de grousse Keller mam Verwëllef an de ronnen Tuerm op der rietser Säit baue gelooss huet. De Claude de Neufchâtel wat duerno, vu 1480 bis 1487, de Gouverneur vum Maximilian vun Éisträich.

Den de Neufchâtel war de Brudder vum deemolegen Abt aus dem Iechternacher Benediktinerklouschter an hat 1446 d'Ierwin vum Här vu Berbuerg, d'Bonne de Boulay bestuet. D'Gebai huet bis 1676 der Famill vu Berbuerg gehéiert an et gouf och laang Zäit „Berbuerger Haus“ genannt.

Déi markant Fënsterreie goufen am spéide 17. Joerhonnert erneiert. 1676 war d'Haus Deel vun engem architektoneschen Ensembel, dee „Metternicher Haff“ genannt gouf. An deem Joer gouf e mat Gebaier niewendrun vum Abt Willibrord Cuno vun der Mënsterabtei opkaf, fir do e Refuge draus ze maachen.

Op der nordwestlecher Säit ass en zweet Gebai un den Hôtel de Bourgogne ugebaut. Dëst véiereckegt Haus ass honnert Joer méi spéit entstanen a grenzt un den Haff vum Hôtel Saint-Maximin. An deem Gebai ass um Rez-de-chaussée ass de grousse Sall vum Regierungsrot. Déi zwéin iewescht Stäck mat hire Büroe goufen 2001 mam Haaptgebai verbonnen.

Nodeems den Ausseministère 2017 aus dem Hôtel Saint Maximin an d'Mansfeld-Gebai geplënnert war, gouf den éischtgenannte renovéiert, sou datt am Summer 2019 de Staatsminister mat ettleche vu senge Servicer do eraplënnere konnt.

## Um Spaweck
René Putzeys

De **René Putzeys**, gebuer den 30. Januar 1931 zu Péiteng, an och do gestuerwen den 23. August 2011, war e lëtzebuergeschen CSV-Politiker an LCGB-Gewerkschaftler.

Vun 1984 bis 1994 war hien Deputéierte vum Südbezierk an der Chamber.

Hie war vum 1. Januar 1988 bis den 31. Dezember 1993 Buergermeeschter vun der Gemeng Péiteng.

Berufflech war hien Haaptinspekter bei de Sozialversécherungen. Hien huet zanter 1979 reegelméisseg am *[[Luxemburger Wort|Wort]]* iwwer sozialpolitesch Theme geschriwwen.

De René Putzeys war bestuet a Papp vun 3 Kanner.
Droit réel

Den **Droit réel**, ass e Recht deen een op eng Saach huet. Et ass de Pendant zum *Droit personnel*, deen op d'Verméige vun enger Persoun gräift.

D'Bezeechnung *réel* kënnt vum laténgeschen *res*, also d'Saach.

## Klassesch Droit réellen
* Propriétéit (et besteet Sträit ënner de Juristen op d'Propriétéit als Droit réel soll gëllen)
* Widdem
* Servitude
* Emphytéose
* Hypothéik
* Nantissement
* Gage
Proprietéit

**Proprietéit** oder **Eegentum** ass d'Recht fir iwwer e Gutt ze verfügen, wéi een et well.

Dat Recht besteet aus dräi reelle Rechter, déi dem Proprietär en eenzegaartegen Lien zu senger Proprietéit ginn, an zwar den Usus, de Fructus an den Abusus. Eng Persoun déi nëmmen den Usus an de Fructus huet, bezeechent een als Usufruitier. En Usufruitier däerf alles mat deem Gutt maachen, ausser et zerstéieren oder verkafen.
## Reell Rechter vun der Proprietéit
### Usus
Den **Usus** (lat. *„uti“*: benotzen) ass d'Recht vum Proprietär säi Gutt ze benotzen. Dat Recht ass am Prinzip illimitéiert, gëtt awer an der Praxis dacks vum Gesetz limitéiert. De Proprietär däerf säi Gutt benotze wéi hien et fir richteg hält, et sief dann hie stéiert d'ëffentlech Uerdnung oder d'ëffentlech Moral.
Beispill: Kaméidi maachen oder strofrechtlech verbueden Aktivitéiten op engem Gutt bedreiwen.
### Fructus
De **Fructus** (lat. „*fructus“*: Fruucht) ass d'Recht vum Proprietär den Ertrag vu sengem Gutt auszenotzen. Ganz fréier, waren dat effektiv d'Friichten déi vun engem Bam gefall sinn. Haut kann dat och de Loyer vun engem Haus oder den Ertrag vun enger Iddi sinn.
### Abusus
Den **Abusus** (lat. „*abusus“*: Mëssbrauch) ass am wuertwiertleche sënn d'Recht vum Proprietär, säi Gutt ze mëssbrauchen. Juristesch gëtt domat gesot datt de Proprietär d'Recht huet, entweeder d'Gutt selwer oder de Lien zu sengem Gutt ze zerstéieren, z.&nbsp;B. andeems en et verkeeft.

## Weeër fir Proprietéit ze kréien

## Um Spaweck
## Kuckt och
* Besëtz
* Expropriatioun
* Widdem
Marie Jung

D**'Marie Jung**, gebuer de 4. September 1985 zu Diddeleng, ass eng lëtzebuergesch Schauspillerin.

Si huet vun 2005 bis 2009 um Max-Reinhardt-Seminar zu Wien eng Schauspillerausbildung gemaach. Vun 2009 bis 2012 war si Member vum Ensembel vum Theater Basel, a vun dunn, bis 2020, feste Member vum Ensembel vun de Münchner Kammerspiele, an dono vum Thalia Theater zu Hamburg. Zanter 2020 schafft si zu Lëtzebuerg.

Nieft Theaterrolle spillt si och a Filmer mat.

2021 gouf si bei der Verdeelung vun de Lëtzebuerger Theaterpräisser an der Kategorie "Op der Bün" ausgezeechent.

D'Marie Jung ass d'Duechter vum André Jung.

## Filmographie
* 2025 - *[[Live for me]]* - Regie: Mark de Cloe
* 2025 - *[[Marginal (Televisiounsserie)|Marginal]]* (Televisiounsserie) - Regie: Loïc Tanson
*2024 - *[[D'Land am Schiet]]* - Regie: Lukas Grevis
*2023 - *[[Läif a Séil]]* - Regie: Loïc Tanson
*2023 - *[[Little Duke]]*, Regie: Andy Bausch
*2022 - *[[De läschte Pabeier]]*, Regie: Romain Gierenz
*2022 - *[[Capitani]]* Saison 2, Regie: Christophe Wagner
*2020 - *[[Io sto bene]]*, Regie: Donato Rotunno
*2017 - *[[Rusty Boys]]*, Regie: Andy Bausch
*2016 - *[[Egon Schiele: Tod und Mädchen]]*, Regie: Dieter Berner
*2014 - *[[Fieber]]*, Regie: Elfi Mikesch
*2012 - *[[Hannah Arendt (Film)|Hannah Arendt]]*, Regie: Margarethe Von Trotta
*2012 - *[[D'Symmetrie vum Päiperlek]]*, Regie: Paul Scheuer a Maisy Hausemer
*2011 - *[[Hannah Arendt (Film)|Hannah Arendt]]*, Regie: Margarethe von Trotta
*2010 - *Das Fenster zum Sommer*, Regie: Hendrik Handloegten
*2010 - *Anduni - Fremde Heimat*, Regie: Samira Radsi
*2009 - *Der letzte Weynfeldt*, Regie: Alain Gsponer
*2009 - *Same Same but Different*, Regie: Detlev Buck
*2009 - *[[Der Fürsorger]]*, Regie: Lutz Konermann

## Um Spaweck
* "Schauspielerin Marie Jung: Charme und Können." wort.lu, verëffentlecht den 01.10.13 19:16.
* "Zwischen Autonomie und Stallzugehörigkeit. Interview mit Marie Jung," tageblatt.lu, 1. Oktober 2013 07:12; Akt: 01.10.2013 07:26.
École nationale de l'aviation civile

D**'École nationale de l'aviation civile** ass eng franséisch Héichschoul an der Banlieue vu Toulouse an der Regioun Occitanie.

## Kuckt och
* Toulouse

## Um Spaweck
* École nationale de l'aviation civile   
* Fondation ENAC 
* ENAC Alumni
Serge Wilmes

De **Serge Wilmes**, gebuer de 6. Mee 1982 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Politiker (CSV). Hien ass zanter dem 17. November 2023 Minister fir Ëmwelt, Klima a Biodiversitéit, a Minster fir d'Fonction publique an der Regierung Frieden-Bettel.

## Karriär
Hien huet zu Lëtzebuerg an zu Nanzeg Geschicht studéiert a mat engem Master ofgeschloss. Seng Diplomaarbecht, déi 2006 ënner der Leedung vum Historiker Michel Pauly op der Uni.lu realiséiert gouf, hat den Titel *Die katholische Kirche Luxemburgs und die Abtreibungsdebatte in den 1970er Jahren*.

Vun 2007 bis 2008 huet hien an de Staatsarchive geschafft. Vun 2008 bis 2014 war hie President vun der CSJ.

Den 11. Oktober 2011 gouf hien als Deputéierten an der Chamber vereedegt, wou en op d'Plaz vum verstuerwene Lucien Thiel nogeréckelt ass. Bei de Chamberwale vum 20. Oktober 2013 an deene vum 14. Oktober 2018 gouf hien erëmgewielt.

Bei de Gemengerotswalen 2017 gouf hien an de Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg gewielt, wou e Schäffe gouf. Bei deene vum 11. Juni 2023 gouf hien duer erëgewielt a war och erëm bis de 17. November 2023 Schäffen. Dee selwechten Dag gouf hien an der Regierung Frieden-Bettel zum Ëmwelt- a Fonction-publiques-Minister ernannt.

## Gielercher

* 

## Literatur

* Hansen Josée:  *[https://www.land.lu/page/article/532/9532/FRE/index.html Le Xavier Bettel de la droite]*; in: ''d'Lëtzebuerger Land'', Ausgab vum 4. November 2016

## Um Spaweck
Sven Clement

De **Sven Clement**, gebuer den 19. Januar 1989, ass e lëtzebuergesche Politiker an Deputéierten (Piratepartei).

Hien huet op der Uni Saarbrécken Wirtschaftsinformatik studéiert a sëtzt zanter 2018 fir d'lëtzebuergesch Pirate Partei als Deputéierten an der Chamber.

Hie bedreift zesumme mat sengem Parteikolleeg Jerry Weyer eng Beroderfirma fir digital Kommunikatioun, Clement & Weyer Consulting sàrl, déi och Participatiounen an anere Firmaen huet.

## Politesch Karriär
Nach als Schüler huet de Sven Clement sech an der LSAP engagéiert. Hien huet déi Partei awer no de Chamberwalen 2009 verlooss. 2010 ass hien zesumme mat 3 anere Kandidate vun der Piratepartei an d'Studenteparlament (AStA) vun der Uni Saarbrécken gewielt ginn a war responsabel fir d'Uni vun der Grande Région (UGR), fir den ëffentleche Verkéier a fir d'international Kooperatiounen. De Sven Clement war President vum AStA zu Saarbrécken vum Juli 2012 bis Juli 2014.

Hie war 2009 Grënnungsmember an éischte President vun der Piratepartei Lëtzebuerg. Fir d'lescht gouf hien um Landeskongress vum 10. Dezember 2017 op där Plaz bestätegt. Bei de Chamberwale vum 14. Oktober 2018 war hie Spëtzekandidat vun der Piratepartei am Walbezierk Zentrum a gouf als ee vun zwéi Deputéierten vun där Partei an d'Chamber gewielt. Bei de Chamberwale vum 8. Oktober 2023 gouf hien an d'Chamber zréckgewielt. Haut ass hien Éierepresident vun der Partei.

## Affär Medicoleak
No enger Plainte vum deemolege Justizminister François Biltgen wéinst Dateklau, gouf am Kader vun der sougenannter Affär Medicoleak am Abrëll 2012 eng Perquisitioun beim Sven Clement gemaach, bei där zwee Macbooken, zwéin iPhonen an een iPad confisquéiert goufen. De 16. Oktober 2014 gouf hien um Stater Geriicht wéinst Déifstall vun internen Daten a wéinst Hacking zu enger Geldstrof vu 500 Euro verurteelt.

## "Arrêt Clement"
Wéi Enn 2019 bekannt ginn ass, datt d'RTL Grupp een Deel vun hiren Aktivitéite vu Lëtzebuerg an Däitschland verlagere géif, huet den Deputéierte Sven Clement beim Premier a Medieminister Xavier Bettel nogefrot, fir de Vertrag tëscht RTL an dem Lëtzebuerger Staat kënnen ze liesen. Den 12.11.2019 huet de Premier erkläert, datt e wéinst enger *Clause de confidentialité* keng Asiicht an de Kontrakt kéint zouloossen. De Sven Clement ass doropshi viru Geriicht gaangen. An enger éischter Instanz huet den Tribunal administratif sech als net kompetent deklaréiert, wouduerch d'Affär un d'Cour administrative gaangen ass.

Déi huet de 26.01.2021 (n° 44997C) tranchéiert, datt d'Deputéiert am Kader vun hirer Kontrollfunktioun vis-à-vis vun der Regierung mussen d'Recht hunn all d'Kontrakter tëscht dem Staat an Drëtten ze liesen. Dësen Arrêt huet duerno an de Medien an an der Chamber fir vill Opreegung gesuergt.

## Privat
De Sven Clement ass bestuet a Papp vun engem Meedchen.

## Um Spaweck

* Nei Deputéiert: De Sven Clement vun de "Piraten" Reportage op rtl.lu de 24. Oktober 2018, fir d'lescht gekuckt de 24. Oktober 2018
*Websäit vun der Piratepartei
*Portrait op sven.lu
* Säi Blog
Arue (Landes)

**Arue** (op Okzitanesch: Arua) ass eng franséisch Gemeng am Departement Landes an der Regioun Nei-Aquitaine.
## Geographie
D'Gemeng läit matzen an de Bëscher vun de Landes.
### Nopeschgemengen

## Hydrographie
Duerch d'Gemeng lafen den Estampon an d'Gouaneyre zwéin Nieweflëss vun der Douze. 
## Verkéier
Fréier war d'Gemeng un d'Schinnennetz duerch d'Schmuelspuerbunn Roquefort - Lencouacq-Jourets ugeschloss. Zu Arue steet dovun nach déi eenzeg gutt erhale Gare vun der Streck.
## Kuckeswäertes
*D'Kierch Saint-Clair zu Arue
*D'Kierch Saint-Pierre du Ginx aus dem 12. Joerhonnert.
*De klenge landwirtschaftleche Musée mat vill Handwierksgeschier. (fräi Entrée)
Kituro Rugby Club

De **Kituro Rugby Club** ass e Rugbysclub zu Schaerbeek (Haaptstadregioun Bréissel), deen 1961 gegrënnt gouf.

## Palmarès
* 4 belsch Meeschtertitel:
** 1967, 1996, 2009, 2011.
* 6 Erfollger an der belscher Coupe:
** 1969, 1977, 1981, 1983, 1993, 1998.

## Um Spaweck

* Websäit vum Club
D'Symmetrie vum Päiperlek

***D'Symmetrie vum Päiperlek*** ass e lëtzebuergesche Spillfilm vun AFO Film (Paul Scheuer a Maisy Hausemer), deen am August/September 2011 gedréit gouf. En hat den 8. Mäerz 2012 Première um Festival Discovery Zone a koum den 13. Abrëll 2012 an d'Kinoen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Schrëftsteller Roger, deen no engem Accident an engem Seniorenheem versuergt gëtt, inspiréiert sech un de Leit ronderëm hien, fir eng nei Geschicht ze schreiwen: De syldawesche Schachweltmeeschter Gregori Sczyrkutah gëtt vun der jonker lëtzebuergescher Spillerin Sophie Latour geschloen, an zitt sech verbattert zeréck. Den Informatiker Max von Allmen, deen e Spëtzeprogramm fir Schach entwéckelt huet, proposéiert dem Gregori, mat sengem Quantecomputer seng Revanche géint d'Sophie ze huelen. Wärend de Max mat der Hëllef vum Gregori seng Software sou programméiert, datt se d'Sophie besser schachmatt setze kann, verléift hie sech an hatt...

## Soss
D'Figur vum Roger ass en Hommage un de verstuerwene Schrëftsteller Roger Manderscheid.

2012 kruten de Paul Scheuer an d'Maisy Hausemer (Dréibuch) de Lëtzebuerger Filmpräis fir déi bescht kënschtleresch Kontributioun, *[[ex aequo]]* mam André Dziezuk (Musek).

1.900 Leit waren de Film 2012 an de Kino kucken.

## Literatur
* Ian De Toffoli: "'Le joueur d'échecs' à la luxembourgeoise.". In: *Tageblatt*, 23.09.2011, Nr. 222, S.22.
* Thierry Hick: "Tournage du film 'D'Symmetrie vum Päiperlek'." *wort.lu*, 22.09.2011 19:10.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
Syldawien

**Syldawien** (***Syldavie*** am Original) ass e fiktiivt (süd-)osteuropäescht Land, dat an der Bande-dessinées-Serie *[[Tintin|Les Aventures de Tintin]]* vum belschen Auteur an Zeechner Hergé virkënnt.

Den Numm erënnert un eng Kontraktioun aus Transsylvanien a Moldawien. De Fändel - e schwaarze Peelikan op gielem Fong -gläicht e bëssen deem vun Albanien (e schwaarzen Aadler mat zwéi Käpp op roudem Fong), wärend d'Niewendeneen am Stroossebild vu Minaretter a Kierchtierm un Ex-Jugoslawien inspiréiert kéint sinn. An de Bierger an deem Land kéint een d'Karpaten oder de Balkan gesinn. Syldawien ass dacks a Konflikt mat sengem (och fiktiven) Nopeschstaat Bordurien.

D'Sprooch, Syldawesch, erënnert vun der Graphie hir u Polnesch a soss zentraleuropäesch Sproochen; et handelt sech awer gréisstendeels ëm e schrëftlecht verballhornt Gemësch aus *Marollien* (engem Bréisseler Argot) a Wallounesch.

Syldawien kënnt a 4 Tintins-Geschichte vir: 
**Le Sceptre d'Ottokar* (1939),
**Objectif Lune* (1953),
**On a marché sur la Lune* (1954),
** L'Affaire Tournesol* (1956 - lb: *D'Affaire Ditchen*).
Den Zeechentrickfilm *Tintin et le Lac aux Requins* (1972) spillt och do.

### Hommagen
Am lëtzebuergesche Film *[[D'Symmetrie vum Päiperlek]]* (2012) kënnt, an der 'Geschicht an der Geschicht', e Schachmeeschter aus Syldawien. Am franséische Film *Dieu seul me voit (Versailles chantier)* vum Denis Podalydès (1998) ësst den Haaptpersonnage am Restaurant *Le Klow*; eng Zeen, déi a villen Detailer mat där aus dem *Sceptre d'Ottokar* identesch ass.
Schaerbeek / Schaarbeek

**Schaerbeek** op Franséisch, **Schaarbeek** op Hollännesch, ass eng belsch Gemeng an der Haaptstadregioun Bréissel.

## Um Spaweck

* Websäit vun der Gemeng Schaerbeek
L'Étoile (Jura)

**L'Étoile** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Jura an der Bourgogne-Franche-Comté.
Villeneuve-sous-Pymont

**Villeneuve-sous-Pymont** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Jura an der Bourgogne-Franche-Comté.

## Geschicht
D'Buerg vu Villeneuve gouf vun den Truppe vum Louis XI. zerstéiert. D'Plaz vun der Buerg gouf den 28. Dezember 1994 als historescht Monument klasséiert.

1806 gouf d'Gemeng Féchaux u Villeneuve-sous-Pymont ugeschloss.
Stralungsbilanz

Eng **Stralungsbilanz** déngt dozou, de Stralungsaustausch vun engem System mat senger Ëmgéigend ze bilanzéieren. Dobäi ginn d'Stralungsflëss, déi de System verloossen, géint déi opgerechent, déi vu baussen op de System awierken. Et handelt sech ëm eng speziell Form vun der Energiebilanz, déi besonnesch da gebraucht gëtt, wann aner Prozesser vun der Energie- a besonnesch d'Hëtztiwwerdroung, wéi zum Beispill Hëtztleedung oder Konvektioun, net optriede resp. keng Wierkung iwwer d'Systemgrenzen eraus entfalen. Dat wichtegst Beispill ass d'Stralungsbilanz vun der Äerd.
Heliograph

Den **Heliograph** oder **Pyroheliometer** genannt, ass en einfacht Miessinstrument fir d'Bestëmmung vun der Sonneschäindauer an engem Dag. E besteet aus enger grousser Glaskugel, déi als Brennglas wierkt. An der Brennfläch vun der Kugel ass eng Plastik- oder Pabéierssträif mat enger Zäitmarkéierung ugemaach.

Bei Sonneschäi brennt d'Sonn e schmuele Stréch an de Plastik- resp. d'Pabiersträif. Unhand vun der Zäitmarkéierung kann duerno genee bestëmmt ginn, zu wat fir enger Zäit a wéi laang d'Sonn geschéngt huet. Fir d'Bestëmmung vun der Sonneschäindauer ginn d'Zäiten zesumme gezielt.

## Kuckt och

* Sonn
* Heliographesch Koordinaten

## Um Spaweck

* Erklärung vum Heliographprinzip.
Bournak

E **Bournak** ass e Beiekuerf dee fréier an de Landes gebraucht gouf. Bournake goufen aus dënne Käschtereiser getrëtzt, an da mat Kéidreck zougeschmiert. Gewéinlech goufe se ënner engem klenge Stréidaach opgestallt, fir datt se net sollten opweechen.
Đà Lạt

**Đà Lạt** ass d'Haaptstad vun der Provënz Lâm Đồng am Vietnam an huet 206.988 Awunner (Stand 1. August 2009).

De Fluchhafe Lien Khuong läit ongeféier 26&nbsp;km am Süde vun Đà Lạt. 

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Astronomesch Plazbestëmmung

Als **Astronomesch Plazbestëmmung** gëtt traditionell d'Bestëmmung vun der geographescher Breet a Längt duerch astronomesch Wénkel- an Zäitmiessunge bezeechent.

D'Bezeechnung "Plaz"-Bestëmmung leet ier, huet sech awer an der Geographie a bei geographeschen Expeditioune viru ronn 200 Joer agebiergert, well si deemools déi eenzeg Method war, fir ouni Hëllef vu baussen eng onbekannt Positioun op ongeféier 1&nbsp;km genee amiessen ze kënnen. Eigentlech handelt et sech ëm d'Bestëmmung vun der ***[[astronomesch Breet|astronomescher]] Breet an [[astronomesch Längt|Längt]]***, d.&nbsp;h. enger Richtungsbestëmmung vun der physikalescher Vertikal relativ zu der rotéierender Äerdachs an zum astronomesche Meridianniveau vu Greenwich (oder engem aneren Observatoire).

De Grond, wéisou d'astronomesch Plazbestëmmung keng Plazbestëmmung am eigentleche Sënn ass, mä nëmmen eng Richtungsmiessung, läit an der Lotofwäichung begrënnt. Dës Oflenkung vum Lot (resp. vum dorop vertikale Geoid = Mieresspigel) vu senger mathematescher Lag ass eng Folleg vun der Masseverdeelung op a bannenzeg vum Äerdkierper. Si kann op héije Bierger bis zu 50" sinn, wat engem visuelle Plazfeeler vun 1,5 Kilometer entsprécht (1 Bousekonn am Äerdmëttelpunkt si ronn 31 m op der Äerduewerfläch).

## Literatur
* Franz Ackerl: *Geodäsie und Fotogrammetrie*, Band 1 und 2, Fromme 1950 und 1956
* Sigmund Günther: *Physische Geographie*, Sammlung Göschen (Leipzig), zirka 1910
* Wolfgang Torge: *Geodäsie*, Sammlung Göschen (Verlag deGruyter), Berlin-NewYork 1975.

## Kuckt och
* Astrometrie, Polhéicht, Geographesch Koordinaten
* Azimutmiessung
Cachen

**Cachen** ass eng franséisch Gemeng am Departement Landes an der Regioun Nei-Aquitaine.
## Geographie
D'Gemeng läit matzen an de Bëscher vun de Landes am Dall vun der Gouaneyre. 
## Kuckeswäertes
*D'Kierch Notre-Dame de la Nativité vu Guinas
*D'Kierch Saint-Jean zu Cachen
*D'Aulebäckerei *Lasalle*
Fluchhafe Lien Khuong

De **Fluchhafe Lien Khuong** (vietn.: *Sân bay Quốc tế Liên Khương*) läit ongeféier 28&nbsp;km südëstlech vun Da Lat an der Provënz Lam Dong am Vietnam.

1992 gouf de Fluchhafen offiziell ageweit.

De Fluchhafen huet eng 3.250 Meter laang Pist.

* Vietnam Airlines – (Ho-Chi-Minh-Stad, Hanoi, Da Nang)

## Um Spaweck
Schrebergaart (Film)

***Schrebergaart*** ass en Documentaire vum Lëtzebuerger Regisseur Yann Tonnar. En hat de 16. September 2011 Première.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film dokumentéiert d'Liewen an de Klenggäertner-Kolonien an der Gemeng Esch-Uelzecht. Ee Joer laang gëtt d'Liewen an dësem Mikrokosmos dokumentéiert, dee sech, wéi déi 'grouss' Gesellschaft och, iwwer déi lescht Joerzéngte staark geännert huet...

## Soss
De Regisseur Yann Tonnar huet 1 Joer laang reegelméisseg an de Schrebergäert gefilmt.

2011 waren 1.050 Leit de Film an de Kino kucken.

De Film ass op enger ganzer Rei Filmfestivalle gelaf, dorënner a Kroatien, an den USA, am Taiwan an a Kanada.

## Kritik
Josée Hansen, d'Lëtzebuerger Land
*Le nouveau documentaire de Yann Tonnar, qui a mis trois ans à mûrir, est à l'image de cet épisode. Et ce n'est pas ennuyeux du tout. [...] Schrebergaart n'est certainement pas un reportage journalistique. Il ne se passe rien, mais alors vraiment rien d'exceptionnel dans le film. [...] Mais dans son calme, dans ce souffle saisonnier, le film est un joli portrait du Luxembourg d'aujourd'hui. *

Luxembourg Times:
*It is rare that residents would have a chance to see the allotments which feature in the documentary, as they are often hidden from view. However, Tonnar's 55-minute film gives exclusive access to a handful of delightful plots, owned and tended by Portuguese, Italians and Luxembourgish pensioners and enjoyed by their families. *

Luxemburger Wort
*[W]as seine Tonspur anbelangt, so lotst Tonnar sein Publikum – ohne Kommentar, nur dank beherrschter Bildsprache – ganz diskret und dementsprechend geschickt in die von ihm gewünschte Richtung. [...] Die verspielt anmutende Musik von Serge Tonnar, seines Zeichens „Legotrip“-Frontmann und älterer Bruder des Regisseurs der bereits die Musik zu seinen beiden ersten Dokumentationen beisteuerte, verstärkt diese Leichtigkeit. Einziger inhaltlicher, kleiner Wermutstropfen ist das Miteinflechten der Lebensgeschichte des Philosophie bewandten Obdachlosen [...], da er eigentlich ebenso eine eigene Dokumentation verdient hätte. Dennoch ist „Schrebergaart“ ein sehenswerter Film, der Anspruch und Unterhaltung unter einen Hut zu bringen vermag.*

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
*Fiche op samsa.lu.
* Trailer op vimeo.com
Luc Schaack

De **Luc Schaack**, gebuer de 27. Abrëll 1965 zu Lëtzebuerg (Stad), ass e lëtzebuergesche Jurist a Schrëftsteller.

Hien huet zu Paräis an zu London Droit studéiert an ass 1990 um Barreau an der Stad vereedegt ginn. Zesumme mat sengem Papp, dem pensionéierte Lycéesprofesser Raymond Schaack, huet hie Kriminalgeschichte publizéiert.
## Publikatiounen
* zesumme mam Raymond Schaack: *E Fall fir de Charel - Kriminalgeschichten* ; Lëtzebuerg, St.-Paulus Verlag, 2001; 203 Säiten. ISBN 2-87963-380-X
* zesumme mam Raymond Schaack: *Nei Fäll fir de Charel - Kriminalgeschichten* ; Lëtzebuerg, St.-Paulus Verlag, 2010; 328 Säiten. ISBN 978-2-87963-771-6
Grénge Leguan

De **Grénge Leguan**, *Iguana iguana*, ass e Reptill aus der Famill vun de Leguanen (Iguanidae), deem säi Verbeedungsgebitt sech vum mëttlere Süd- bis iwwer ganz Mëttelamerika zitt.

Dee Grénge Leguan ass dagaktiv an hält sech meescht an de Beem op, wou e vegetaresch lieft. Vum Kapp bis zum Enn vum Schwanz ass e ronn 1,5 Meter, seele bis zu 2,2 Meter laang.

## Beschreiwung
Vum Kapp bis zum Usaz vum Schwanz sinn erwuesse Gréng Leguane meescht eng 45&nbsp;cm laang, woubäi de Schwanz eppes méi wéi duebel sou laang ass. D'Grondfaarf vum Kierper variéiert vu gréng iwwer gro-gréng bis zu brong-gréng. D'Männercher sinn dacks zum Deel rout gefierft.

Op béid Säite vum Kapp, ënner dem Trommelfell, ass besonnesch eng vun de Schuppen opfälleg grouss entwéckelt. Ënner dem Kënn ass e grousse Lappen ze gesinn, dee beim Imponéieren, besonnesch och wärend der Reproduktiounszäit ausgebreet a vun der Säit gewise gëtt, wouduerch de Kierper méi imposant ausgesäit. Iwwer de ganze Réck an och de viischten Deel vum Schwanz sti laang Stachelen.

De Männchen ënnerscheet sech vum Weibchen duerch follgend Charakteristiken: en ass am Ganzen eppes méi grouss; de Kierper a besonnesch d'Patte sinn dacks zum Deel rout gefierft; déi opfälleg Schupp op de 'Baken' ënner dem Trommelfell, de Kënnlappen an och d'Stachelen um Réck si méi grouss entwéckelt.

## Verbreedung
Dat ursprénglecht Verbreedungsgebitt zitt sech vu Brasilien, Peru, Bolivien, Ecuador, Kolumbien a Venezuela no Norden iwwer ganz Mëttelamerika bis an de Süde vu Mexiko hin. A Florida, am Texas and op Hawaii liewe verwëldert Populatiounen, déi vun Terrariendéieren ofstamen. Besonnesch a Florida huet d'Aart sech invasiv verbreet.

## Liewensweis
Déi Gréng Leguane sinn dagaktiv an hale sech meescht an de Beem op, wou se Blieder a Friichte friessen. Do wou se sech sécher viru Friessfeinde fillen, hale se sech och um Buedem op. Bei Gefor loosse se sech gär vun engem Aascht erof an d'Waasser falen an dauchen ënner.

## Fortplanzung
D'Weibche leet eemol am Joer 20 bis 70 Eeër beieneen an eng Hiel déi et meescht selwer gegruewen huet. Déi Jonk ginn 10 bis 15 Woche méi spéit aus. D'Eltere këmmere sech weeder ëm d'Eeër nach ëm déi Jonk.

## Relatioune mam Mënsch
An enger Partie Länner gëllt d'Fleesch vun de Grénge Leguanen als Delikatess. An anere Länner gi se wéinst hirem rouege Verhalen an hiren uspriechende Faarwe gär als Hausdéieren an Terrarie gehalen. Fir béid Zwecker ginn s'an hirem Verbreedungsgebitt op Farme gezillt.

## Literatur
* Reinhard Rieger & Wilfried Westheide, 2004. *Spezielle Zoologie Teil 2: Wirbel- oder Schädeltiere*. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg. ISBN 3-8274-0900-4
## Um Spaweck
Biergerobservatoire

E **Biergerobservatoire** (de. *Volkssternwarte*) ass en Observatoire, dee fir d'Allgemengheet zougänglech ass. En déngt der naturwëssenschaftlecher a kultureller Volleksbildung. Seng Aufgab ass et, déi duerch d'Wëssenschaft erschafften Erkenntnesser an enger einfacher Form dem breede Publikum verständlech ze vermëttelen.

Mat der Entwécklung vun den Naturwëssenschaften, besonnesch vun der Astronomie, goufen Observatoiren an Universitéite gegrënnt.

Um Enn vum 19. Joerhonnert goufen déi éischt Veräiner gegrënnt, déi et méiglech gemaach hunn all de Bierger, d'Stären an engem Biergerobservatoire méi no ze bréngen. E fréit Beispill ass den Archenhold-Observatoire zu Alt-Treptow am haitege Berlin.

D'astronomesch Fuerschung ass net d'Haaptaufgab vun engem Biergerobservatoire. Si stinn dacks matzen an Uertschaften, am Géigesaz zu de moderne Fuerschungsobservatoiren, déi an ofgeleeëne Géigende stinn. 
Zesumme Stäre kucken an d'Technik si wichteg Elementer bei astronomesche Veräiner.

Biergerobservatoirë leeschten op ville Gebidder wichteg Bäiträg fir d'Wëssenschaft.
Déi meescht Klengplanéite ginn haut a Biergerobservatoiren entdeckt. Weider Observatiounsaarbechte sinn: Verännerlech Stären, Meteoren a Stärebedeckungen duerch Klengplanéiten.

Weider Aarbechte vun astronomesche Veräiner a Biergerobservatoirë sinn ëffentlech Observatiounen, Virträg, Ënnerstëtze vum Schoulunterrecht an alle Klassen a Berode vun Amateurastronomen.

## Kuckt och
* Amateurastronom
* Observatoire

## Um Spaweck
* Verzeichnis von Volkssternwarten
* Websäit vun den "Amateurs Astronomes du Luxembourg"
Stär 5. Gréisst

Als **Stär 5. Gréisst** ginn zanter der Griichescher Antiquitéit déi Fixstäre bezeechent, déi ee nach bei mëttelgudder Siicht mat bloussem A erkenne kann.

No dëser Klassifizéierung sinn déi hellst 23 Stäre vun der 1. Gréisst, wärend déi ganz schwaach als 6. Gréisst) bezeechent ginn.

Um ganze Stärenhimmel gëtt et ongeféier 1200 Stäre vun der fënnefter Gréisst a ronn 700 méi hell Stären. Gutt Stärekaarte fir den Amateurastronom reeche bis zu dëser Grenzhellegkeet, bei där een nach all Detailer vun de Stärebiller erkenne kann.

Der anticker Klassifikatioun vun 1. bis 6. Gréisst hunn d'Astronome vun der Neizäit eng physikalesch méi genee Skala ugepasst, déi si als visuell Hellegkeet bezeechnen (och "Gréissteklass" resp. Magnitudo, ofgekierzt *mag*). Si ass sou ugeluecht, datt een Niveau engem Intensitéits-Verhältnes vum Liicht vun 2,512 gläichkënnt, an dofir fënnef Stufen genee 1:100. E Liichtpinktche 5. Gréisst ass dofir 40-mol méi schwaach wéi en helle Stär éischter Gréisst. An där Skala kann ee mat bloussem A nach Ënnerscheeder vun 0,1&nbsp;mag erkennen.
Charles Leweck

De **Charles Leweck**, gebuer den 19. Juli 1983, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hie spillt zanter 2003 fir den FC Etzella Ettelbréck mat Ausnam vun der Saison 2010/2011 wou hie fir d'Jeunesse Esch gespillt huet.

Tëscht dem 24. Februar 2004 am 26. Mäerz 2013 huet hie 40&nbsp;mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Hien ass e Brudder vum Fons Leweck.
Hausdéier

**Hausdéiere** sinn Déieren déi aus ekonomesche Grënn oder aus Spaass drun, vu Mënsche gehalen a geziicht ginn. All d'Hausddéiere si beim Zeemen aus wëllen Déierenaarten entstanen.
Grenzgréisst

D**'Grenzgréisst** ass e Begrëff aus der Astronomie a beschreift d'Duerchsiichtegkeet vun der Atmosphär.

Si bezeechent déi visuell Hellegkeet vun de Stären, respektiv vun aneren astronomeschen Objeten, déi um Nuetshimmel nach just gesi kënne ginn.

## Grenzgréisst mat bloussem A
mat bloussem A - also ouni optesch oder technesch Hëllefsmëttel - gëtt d'Grenzgréisst vum natierlechen, stärekloeren Himmel bestëmmt. Si hänkt virun allem vun der Wieder- a Klimakonditione vun der Plaz of, vu senger Liichtverschmotzung a vum Observateur sengem A. Weider Aflëss sinn och Moundliicht, Schummerechts-Liicht an net genuch Adaptatioun vum A un d'Donkelheet, déi ongeféier 30 Minutte dauert.

Iwwer Land, baussenzeg vun de Stied, ass d'Grenzgréisst an Europa:
* an der Moyenne 5 bis 6 mag - d.&nbsp;h. Stäre vun der 5. bis zur 6. Gréisst sinn nach just ze gesinn, wat ongeféier 500 bis 2.000 Stäre bedeit
* a besonnesch klore Wüsten- oder Biergregioune 6 bis 7&nbsp;mag
* mat schaarfen Aen 0,5&nbsp;mag weider, also bis maximal 7,5&nbsp;mag.

D'Stroossebeliichtung kann d'Grenzgréisst ëm bis zu 3&nbsp;mag erofdrécken, d'Loftverschmotzung (Donstklack) nach zousätzlech. Um Stadrand a romderëm ass d'Grenzgréisst ongeféier 3-4, kann awer an helle Groussstied op 1 eroffalen, d.&nbsp;h. et sinn nëmmen déi hellst 5 bis 10 Stäre vun der 1. Gréisst ze gesinn.

## Grenzgréisst um Teleskop
Wann een eng Spektiv oder en astronomescht Teleskop benotzt, verréckelt sech d'Grenzgréisst zu méi schwaache Stären,an zwar theoreetesch am Verhältnes vun der Pupillegréisst zu der Apertur (fräi Ëffnung) vum Teleskop, virausgesat, d'Austrëttspupill ass net méi grouss wéi d'Pupill vum A. E Liichtverloscht an der Optik - dee meeschtens 20-30 Prozent ass, muss och nach ofgerechent ginn.

## Kuckt och
Portoviejo

**Portoviejo** ass eng Stad am Ecuador mat 171.847 Awunner .

Et ass d'Haaptstad vun der Provënz Manabí a läit, op enger Héicht vun 136 m, eng 30&nbsp;km vun der Küst vum Pazifik ewech. D'Stad ass e wichtegen Zentrum fir Véizuucht an den Ubau vu Kaffi a Kotteng.

Portoviejo ("alen Hafen" op Spuenesch) gouf den 12. Mäerz 1535 vum spuenesche Kapitän Francisco Pacheco als *Villa Nueva de San Gregorio de Portoviejo* gegrënnt.

## Um Spaweck

* Stadverwaltung vu Portoviejo
* Informatiounen iwwer Portoviejo (spuenesch)