open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elektromagnetismus

Den **Elektromagnetismus** bréngt zwee verschidde Gebidder vun der Physik zesummen. Wéi den Numm et seet, behandelt den Elektromagnetismus d'Elektrizitéit an de Magnetismus. Den allerwichtegste Fuerscher an deem Gebitt war den James Clerk Maxwell. Hien huet och de Formelen, déi den Elektromagnetismus regéieren, säin Numm hannerlooss. Déi Formele weisen, wéi déi zwee Felder, dat elektrescht an dat magnéitescht, zesummenhänken, wat dee Moment och erkläert, wéisou ee vun Elektromagnetismus als Ganzt, an net eenzel vun Elektrizitéit op der enger, a Magnetismus op der anerer Säit schwätzt.

## D'Theorie
D'Zesummespill vun elektromagnéitesche Felder an elektresche Luedunge gëtt grondleeënd duerch d*'mikroskopesch* Maxwell-Equatiounen (hei am Vakuum) bestëmmt:
:\begin{align}
 \operatorname{div} \mathbf B &= 0, &
 \operatorname{rot} \mathbf E + \frac{\partial \mathbf B}{\partial t} &= 0\,,\\
 \operatorname{div} \mathbf E &= \frac \rho {\varepsilon_0}\,, &
 \operatorname{rot} \mathbf B - \mu_0\,\varepsilon_0\,\frac{\partial \mathbf E}{\partial t} &= \mu_0\,\mathbf j.
\end{align}
an duerch d'Lorentzkraaft
:\mathbf{F} = q (\mathbf{E} + \mathbf{v} \times \mathbf{B})

E a B sinn d'elektrescht respektiv d'magnéitescht Feld.

## Um Spaweck
Bhaktapur

**Bhaktapur** ass eng al Newari-Stad ëstlech vum Kathmandu-Dall am Nepal.

Fréier war Bhaktapur mat Kathmandu a Patan eent vun den dräi Kinnekräicher am Nepal.
## Biller

Bhaktapur-Sundhoka-Tor-06-gje.jpg|D*'Gëlle Paart*, den Agank an de *Palais vun de 55 Fënsteren*
Bhaktapur-Bhairava Mandir am Taumadhi Tole-04-2015-gje.jpg|De *Bhairavnath Tempel*
Bhaktapur-Taumadhi Tole-34-Tempelwagen-2013-gje.jpg|De *Bhairavnath Tempel*
Bhaktapur-Tacapala Tole-14-Bhimsen-2007-gje.jpg|Den *Dattatreya Tempel*
Bhaktapur-Toepferplatz-06-2007-gje.jpg|E Stroosseverkeefer
Bhaktapur-66-Strassenecke-2015-gje.jpg|Eng typesch Strooss zu Bhaktapur 
Bhaktapur-Menschen-24-Mann mit Ziegen und Huhn-2013-gje.jpg|En Nepali mat Geessen


## Um Spaweck
Katmandu

**Katmandu** (nepali काठमांडौ - "Kāthmāndau") ass d'Haaptstad vum Nepal.


Kathmandu-Durbar Square-06-Mahavishnu-Kuh-Vishnu-Pratapamalla-Jagannath-2007-gje.jpg
Kathmandu-Hanuman Dhoka-Nasal Chowk-12-Pancamukhi Hanuman Mandir-2013-gje.jpg
Kathmandu-Indrayani-04-Tempel-2015-gje.jpg
Kathmandu-Old City-24-2007-gje.jpg
Kathmandu-Markt-12-zwischen Asan und Janbahal-2015-gje.jpg
Kathmandu-Laden-72-Metzgerei-Hund-2013-gje.jpg
Kathmandu-Strassenhandel-22-Pipal Tree-Schuhputzer-2007-gje.jpg
Kathmandu-Garden of Dreams-12-Amphitheater-Gaertnerinnen-2013-gje.jpg


## Um Spaweck
Muladevasasidevavyakhyananataka

**Muladevasasidevavyakhyananataka** ass dat eelst bekannt Newari-Theaterstéck, dat vollstänneg erhalen ass.

Den Auteur ass de Jagatprakasamalla, de Jong an Trounfolger vum Bhaktapur-Kinnek Naresamalla, dee sengersäits d'Herrschaft iwwer Bhaktapur vu sengem Papp Jagajjyotirmalla 1636/37 iwwerholl hat.
Kalidasa

De **Kalidasa**, oder *Kalidas* (कालीदास), war en indischen Dichter, deen ëm 400, an der Zäit vun der Guptadynastie gelieft huet.

De Kalidasa ass nieft dem Amaru an dem Bhartrihari en Haaptvertrieder vun der indescher Sanskritlyrik. De Johann Wolfgang von Goethe war faszinéiert vum Kalidasa sengem *[[Shakuntala]]*, den Dichter Arthur Symons huet et dat schéinst Drama vun der Welt genannt.

## Seng Wierker

### Dramen
* *Malavikaagnimitra*
* *Vikramorvashiiya*
* *Abhigyaanashaakuntala*

### Gedichter
* *Kumaarasambhava*
* *Raghuvamsha*
* *Meghaduuta*
* *Ritusamhaara*
752 v. Chr.

9. Joerhonnert v. Chr. | **[[8. Joerhonnert v. Chr.]]** | 7. Joerhonnert v. Chr.

757 v. Chr. | 756 v. Chr. | 755 v. Chr. | 754 v. Chr. | 753 v. Chr. | **752 v. Chr.** | 751 v. Chr. | 750 v. Chr. | 749 v. Chr. | 748 v. Chr. | 747 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 752 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
Rammstein

**Rammstein** ass eng däitsch Museksgrupp vun Ostberlin. Si ass besonnesch bekannt fir hir martialesch Texter an hir Pyroshowe bei hire Concerten. Hire Musekstil, dee si *Danz-Metal* nennen, huet Elementer vun Alternative Metal, Industrial an Usätz vun Neue Deutsche Härte a Punkrock.

D'Grupp besteht aus dem Till Lindemann (Gesank, Liddtexter), dem Richard Z. Kruspe (Leadgittar), dem Paul Landers (Rhythmusgittar), dem Oliver Riedel (E-Bass), dem Christoph "Doom" Schneider (Perkussioun) an dem Christian "Flake" Lorenz (Keyboard).

## Rammstein zu Lëtzebuerg
Rammstein ass zweemol zu Lëtzebuerg opgetrueden: de 4. Dezember 2009 an de 4. Dezember 2011 an der Rockhal.

## Discographie

### Albumen

### Maxi-CDen
* *Du Riechst So Gut* (aus *Herzeleid*, 24. August 1995)
* *Seemann* (aus *Herzeleid*, 1996)
* *Engel* (aus *Sehnsucht*, 1. Abrëll 1997)
* *Engel Fan Edition* (aus *Sehnsucht*, 23. Mee 1997)
* *Du Hast* (aus *Sehnsucht*, 18. Juli 1997)
* *Das Modell* (Non Album- Coverversioun vu Kraftwerk, 23. November 1997)
* *Du Riechst So Gut '98* (Non Album, 17. Abrëll 1998)
* *Single Collection* (Juli 1998)
** mat: *Du riechst so gut, Seemann, Engel, Engel (Fan-Editioun), Du Hast, Das Modell*
* *Stripped* (For The Masses – offiziellt Depeche Mode Tribute-Album, 27. Juli 1998)
* *Sonne* (aus *Mutter*, 12. Februar 2001)
* *Links 2-3-4* (aus *Mutter*, 14. Mee 2001)
* *Ich Will* (aus *Mutter*, 10. September 2001)
* *Mutter* (aus *Mutter*, 25. Mäerz 2002)
* *Feuer Frei* (aus *Mutter*, 14. Oktober 2002)
* *Feuer Frei (UK Edition)* (aus *Mutter*, 13. November 2002) 
* *Mein Teil* (aus *Reise, Reise*, 26. Juli 2004)
* *Amerika* (aus *Reise, Reise*, 13. September 2004)
* *Amerika (UK Edition)* (aus *Reise, Reise*, 4. Oktober 2004)
* *Ohne Dich* (aus *Reise, Reise*, 22. November 2004)
* *Keine Lust* (aus *Reise, Reise*, 28. Februar 2005)
* *Benzin* (aus *Rosenrot*, 7. Oktober 2005)
* *Rosenrot* (aus *Rosenrot*, 9. Dezember 2005)
* *Mann gegen Mann* (aus *Rosenrot*, 3. Mäerz 2006)
* *Pussy* (aus *Liebe ist für alle da*, 18. September 2009)

### DVDen
* *Live aus Berlin* (1999)
* *Links 2-3-4 Video-Single*' (2001)
* *Ich will* Video-Single, nëmme UK (2001)
* *Lichtspielhaus* (2003)
* *Amerika* Video-Single, nëmme UK (2004)
* *Keine Lust* Video-Single, nëmme UK (2005)

### Videoen
* *Live aus Berlin, unzensiert* (1999)
* *Live aus Berlin* (1999), (ouni "Bück Dich", wat vun der FSK indizéiert gouf)

### Soundtracks
* *[[xXx]]* - *Feuer Frei*
* *[[Resident Evil (Film)|Resident Evil]]* - *Hallelujah*
* *[[Resident Evil 2 (Film)|Resident Evil]]* - *Mein Teil*
* *[[The Matrix]]* - *Du Hast*
* *[[How High]]* - *Du Hast*
* *[[Lilja 4-ever]]* - *Mein Herz brennt*
* *[[Lost Highway]]* - *Rammstein* an *Heirate Mich*
* *[[Mortal Kombat Annihilation]]* - *Engel*

## Literatur zum Theema
* Gert Hof, *Rammstein. Die Gestalten*, 2001 
* Michele Bettendorf, *Ursprung Punkszene. Oder Rammstein hätte es im Westen nie gegeben*, 2002 
## Um Spaweck
Belinda Lee

D**Belinda Lee**, gebuer de 15. Juni 1935 zu Budleigh Salterton am Devon an England, a gestuerwen den 12. Mäerz 1961 am Alter vu 26 Joer bei San Bernardino a Kalifornien an den USA duerch en Autosaccident, war eng englesch Filmschauspillerin.

Mat 18 Joer huet d'Belinda Lee hiren éischte Film an England gedréint.

## Filmer

## Um Spaweck
Biermösl Blosn

**Biermösl Blosn** war eng bayeresch Museksgrupp, déi 1976 vun de Well-Bridder gegrënnt gouf a Bayeresch Volleksmusek a Mondaart mat politeschen a satireschen Texter verbonnen huet.

Den 18. Januar 2012 huet se zu Fürth hire leschte Concert gespillt.

## D'Equipe
D'Bridder Hans, Christoph a Michael Well sinn dräi vun de 15 Kanner vun der Schoulmeeschterfamill Well vu Günzlhofen, engem Duerf tëscht München an Augsburg.
 
Den Hans oder "Hansi" Well, gebuer den 1. Mee 1953 zu Willbrechtsszell sollt fir Schoulmeeschter léieren, mä e konnt, wéi et op hirer Websäit heescht "an der Biermösl Blosn mat Succès resozialiséiert" ginn. Hie spillt Gittar, Harmonika, Saxophon, Braatsch, Cor an Alphorn.

De Michael, oder "Michal", den 13te Well gouf den 10. Oktober 1958 zu Günzelhofen gebuer, spillt Bariton, Tuba, Flütt, Banjo, Dullemajik, Cello, Cor a Bariton-Alphorn.

De Christoph, oder "Stopherl", ass den 3. Dezember 1959 als zweetleschte Well zu Günzelhofen gebuer, huet Trompett an Harf studéiert. No dräi Joer bei den *Münchner Philharmoniker* als Solotrompettist spillt hien Harf, Gei, Gittar, Wäschbriet, Zither, Duddelsak, Tuba, Cor a Sopran-Alphorn.

## Biermö.. wat?
Biermösl kënnt vu *Bieremoos* engem Deel vum Haspelmmouer bei München. "Blosn" ("Blase") heescht op Bairesch *Clique*, oder *Grupp*.

## CDen (Auswiel)
* 1980: *Ex voto* 
* 1982: *Grüß Gott, mein Bayernland* 
* 1985: *Tschüß Bayernland*
* 1987: *Freibank Bayern* (mam Gerhard Polt) 
* 1991: *Jodelhorrormonstershow*
* 1994: *Wo samma* 
* 1998: *Wellcome to Bavaria* 
* 2002: *Räuber & Gendarm* 
* 2002: *Der unbekannte Valentin* (mam Gerhard Polt)
* 2002: *Räuber & Gendarm. Baierische Räuber- und Wildschützenlieder* 
* 2003: *Unterbayern*
* 2004: *Zing Zang Zing *
* 2004: *Sepp Depp Hennadreck *
* 2007: *Klampfn Toni*, mam Hans Söllner

## Um Spaweck
Fausti

De **Faustino Cima**, besser bekannt als **Fausti**, gebuer de 24. Juli 1940 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 20. Februar 2021, war e lëtzebuergesche Museker an Entertainer.

## Liewen a Karriär
De "Fausti" huet schonn als Kand Solfège, Gei a Klarinett geléiert, am Alter vun 12 Joer koum nach d'Harmonika, Gittar a Batterie mat dobäi. Scho mat 15 Joer gouf e Beruffsmuseker an en ass mat dem Tango-Spezialist Rico Tuxillo zu Lugano opgetrueden.

Vun do u gouf hie vun den deemolege populären Orchestercheffe wéi dem Jempi Faust an dem Jean Roderes als Sänger oder Batteur engagéiert. Zäitweileg war hie bei de Luxembourg Singers derbäi.

Du koumen 12 onroueg Joren. Den Allround-Artist Fausti ass "getourt". An der Schwäiz, Belsch, an Däitschland, Holland an zu Lëtzebuerg, dovu véier Joer mat enger eegener Band.

Wéi den Udo Jürgens 1966 beim Grand Prix Eurovision de la Chanson mat *Merci Chérie* déi éischt Plaz gemaach huet, huet de Fausti am grousse Begleetorchester op der Batterie ramouert.

An Däitschland hat de Fausti 1969 säin éischte Succès: seng däitschsproocheg Parodie vum Chris Andrews sengem Hit *Pretty Belinda* huet sech ronn 55.000 Mol verkaaft.

Dat war seng éischt Plack. 1973 huet en eng weider däitschsproocheg Single erausbruecht, bei där d'B-Säit *Ich bin 'ne kleine Maus* bal méi Succès hat wéi d'A-Säit, eng Parodie op den Hot Butter hiert Stéck *Popcorn*.

Seng éischt Plack op Lëtzebuergesch koum eréischt 1983 eraus, et war *Fuesparty mam Fausti*. Domat war och fir dem Jang Linster seng Plackeproduktioun eng Erfollegstory agelaut ginn.

Am Februar 2012 huet hien op d'Initiativ vun Eldoradio mat der Joëlle Gelhausen vun Angel at My Table, dem Ben Thommes vun Inborn, dem Pit Romersa vun Eternal Tango an dem Jeff Poggi an dem René Macri vun De Läb d'Grupp Kowadiz forméiert. Hiert d'Lidd *Wou gees de?* huet et bis op déi éischt Plaz an den iTunes Charts Lëtzebuerg bruecht.

Am Januar 2014 koum säin neien Album *Raschte kanns de dono* eraus.

De Fausti gouf de 25. Februar 2021 zu Biissen am Geich-Bëschkierfecht ënnert dem Bam N° 5 bei senger Fra a Frënn bäigesat.

## Bekannt Lidder (Auswiel)

* *Hätt ech gutt en Hummer*
* *Moss am Bic*
* *On se Biitsch*
* *Petz mir sin um Netz*
* *Zirtakiki Dänz*
* *Gigi l'amoroso*
* *Mademoiselle Ninette*
* *Das arme Mädchen von Seite 1*
* *Zwou Bulle Mokka*

## Discographie

## Documentaire
2015 koum en Dokumentarfilm vum Andy Bausch iwwer de Fausti eraus: *[[Faustino One Man Show]]*.

## Kuckt och
*Lëscht vu lëtzebuergesche Museker

## Um Spaweck

* Vesna Androvic, *Stimmungskanone der Nation, Fausti feiert heute seinen 80. Gebuertstag, blickt auf 68 jahre Musik zurück und sinniertüber den letzten Vorhang*, Luxemburger Wort, 24. Juli 2020, S. 20 // Spaßkanone der Nation: Fausti wird 80, op wort.lu, 24. Juli 2020.
* Alles Guddes! De Fausti kritt 80 Joer, op rtl.lu, 24. Juli 2020.
* "De Fausti." Interview op 100komma7.lu, 9. Juni 2019.
Kantri Klapp

**Kantri Klapp** ass eng lëtzebuergesch Countrymusek-Band, déi am Hierscht 2003 gegrënnt gouf.

## Discographie
* 2006: *Country Welcome* 
* 2013: *Call on Me... With a Sound of Country*

## Um Spaweck
Crunch the Band

**Crunch the Band** ass eng lëtzebuergesch Country-Rock-Band, déi 1992 gegrënnt gouf.

## Bandgeschicht

De Ferd Pavant (akustesch Gittar a Gesank) huet Crunch the Band Enn 1992 mat dräi Kolleegen, dem Jos Pletschet, dem Phonny Philippe an dem Roland Migeotte gegrënnt. Bis 1995 huet Crunch an där Formatioun gespillt.

Vun 1996 bis 2010 hat Crunch the Band verschidde Bandmemberen. D'Museker koumen all aus verschiddene Beräicher, wéi Rock, Jazz, Blues & Fusion. Dat Ganzt zesummegemixt huet dem Ferd Pavant no de "Crunch Sound" erginn. Hie wollt mat de Klischeeën iwwer d'Countrymusek opraumen an "*e Genre vun New Country mat Jazz, Blues, Rock & Folk Afless*" maachen, deen "*an der haiteger US Amerikanesch Fachpress als Country Fusion bezeechent gëtt*".

No enger forceierter Paus, koum Crunch The Band 2016 zeréck op d'Bün.

## Repertoire (Auswiel)
* *Telephone Road*
* *Another Good Reason*
* *Fields of Gold*
* *Big Balls in Cowtown*
* *Livin' on Tulsa Time*
* *Proud Mary*
* *Knocking on Heaven's Door*
* *E klengt Wuert*

## Discographie
* 1993: *Den 1.te Mee* (Kassett)
* 1994: *Handle with Care* (CD)
Groussherzogleche Palais

De **Groussherzogleche Palais** an der Stad Lëtzebuerg, 1572 bis 1574 gebaut, ass dem Groussherzog seng Stadresidenz.

## Geschicht vum Gebai
E steet op der Plaz vum éischte Stater Gemengenhaus, dat 1554 duerch d'Explosioun vun engem Polvermagaseng zerstéiert gi war, a war als Amtssëtz vum Gouverneur vu Lëtzebuerg geduecht. Ursprénglech am Renaissance-Stil vum Péiter Ernest I. vu Mansfeld gebaut, gouf d'Gebai 1683 ënner dem Louis XIV. senger Besatzung ëmgebaut. 1741-1743 gouf riets vum eelsten Deel (deen tëscht deenen 2 Tiermercher, do, wou um 1. Stack de Balcon ass) en Ubau am Barockstil, "Wo" genannt, bäigesat. Dëse gouf 1891 ëmgebaut. 1858-1859 gouf nach méi riets deen Deel ugebaut, an deem haut d'Chamber ass.

Tëscht 1795 an 1814 war hei d'Prefecture vum *[[Département des Forêts]]*. Vun 1815 u war d'Gebai eng Zort administrativen Allzweckbau: et war de Sëtz vun der Regierungskommissioun, an duerno, bis 1867, vun der Regierung. Vun 1848-1858 un hat och d'Parlament (dat 1857 an eng Stännversammlung ëmgeännert gouf) do säi Sëtz, bis et dann a säin eegent Gebai niewendru geplënnert ass. 1857 ass och nach de Staatsrot, deen duerch d'Lëtzebuerger Constitutioun vun 1856 agefouert gi war, op den 2. Stack erageplënnert. Um selwechten 2. Stack war och nach eng archeologesch Sammlung ënnerbruecht. An de Kinnek-Groussherzog Wëllem II., huet 1841, 1844 an 1845 do gewunnt; säin Nofollger, de Wëllem III., just heiansdo, mä säi Statthalter, de Prënz Henri, nees méi reegelméisseg.

1867 sinn, als Resultat vum Londoner Traité, d'preisesch Truppen ofgezu ginn, an d'Regierung konnt sech am Refuge Sankt Maximin ariichten, do, wou haut de Staatsministère ass. De Staatsrot, d'archeologesch Sammlung, de *Service agricole* an d'Erzéiungskommissioun, déi sech och den 2. Stack hu missen deelen, sinn awer eréischt definitiv 1890 erausgeplënnert, wéi den Adolphe vun Nassau-Weilburg Groussherzog vu Lëtzebuerg gouf. Dofir gouf d'Gebai vun 1891 bis 1894 grëndlech ëm- an ausgebaut.

No 1964 an am Ufank vun den 1990er Jore gouf de Palais renovéiert.

## Literatur
* Weny, Simone, 2008. De Palais. In: *Lieux de mémoire au Luxembourg. Erinnerungsorte in Luxemburg*. 2. Editioun, S. 185-190. S. Kmec, B. Majerus, M. Margue, P. Peporte, éditeurs. éditions saint-paul, Lëtzebuerg. ISBN 978-2-87963-705-1

## Biller

Fichier:Palais (Stad Letzebuerg).jpg|En Deel vum Groussherzogleche Palais an der Stad
Fichier:Luxembourg Grand Ducal Palace coat of arms Lion.jpg|De Léiw um Fer-forgés-Gelänner vun der hënneschter Entrée vum Palais an der Waassergaass
Fichier:Luxembourg City Grand Ducal Palace plaque N.jpg|Plack als Erënnerung un de P. E. vu Mansfeld op der Nordfassad vum Palais
Fichier:Guardia del Palacio Gran Ducal de Luxemburgo.jpg|D'Gard virum Palais
Fichier:Großherzoglicher Palast in Luxemburg.jpg|Eidel Plaz virum Palais an Zäite vun der Coronapandemie


## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer

## Um Spaweck
Garda de fier

D**'Garda de fier** (Rumänesch fir: *Eise Garde*) war en ultranationalisteschen, faschisteschen an antisemittesche Mouvement an eng politesch Partei a Rumänien tëscht 1927 an ufanks 1941.

Ursprénglech gouf d'Beweegung de 24. Juli 1927 vum Corneliu Zelea Codreanu als *Legiunea Arhanghelului Mihail* ("Legioun Erzengel Michel") gegrënnt. Am Laf vun der Zäit huet den Numm sech e puermol geännert.

D'Grënnungsversammlung vun der Garda de fier war op Pällemsonndeg, den 13. Abrëll 1930. D*'Garda de fier* sollt nom Modell vun de faschisteschen italieenesche Milizia volontaria oder der SA funktionéieren. Et sollt e paramilitäresche politeschen Aascht vun der *Legioun* sinn.

## Literatur
* Heinen, Armin: *Die Legion "Erzengel Michael" in Rumänien. Soziale Bewegung und politische Organisation. Ein Beitrag zum Problem des internationalen Faschismus*, R. Oldenbourg Verlag, München, 1986, Band 83 vun der Rei *Südosteuropäische Arbeiten*, 558 S.
* Nagy-Talavera, Nicholas M.: *The Green Shirts and Others: A History of Fascism in Hungary and Romania*, Stanford: Hoover Institution Press, 1970.

## Um Spaweck
* Ausféierelch Websäit iwwer d'Eise Garde
* Iron Guard nowadays
* Website dedicated to Corneliu Zelea Codreanu, founder of the Iron Guard 
* Website dedicated to Horia Sima, former Commander of the Iron Guard
Bernard Molitor

De **Bernard Molitor**, gebuer den 22. Oktober 1755 zu Betzder, a gestuerwen de 17. November 1833 zu Fontainebleau, war e lëtzebuergesche Konschtschräiner.

De Bernard Molitor, Bouf vun engem Mëller, ass zu Betzder opgewuess an ass ëm 1777 op Paräis gaangen, wou schonn e Koseng vun him als Schräiner geschafft huet, mä wou e sech an den éischte Joren als Händler duerchgeschloen huet. An enger Annonce vu 1778 huet e Reklamm fir Insektegëft gemaach, a 6 Joer drop huet en Handwiermer a Form vu Bicher verkaaft.

Eréischt 1787 ass de Molitor *Maître ébéniste* ginn, nodeem e sech mat der Duechter vun engem *Charpentier du Roi* bestuet hat, an domat an d'Konschtschräinerzonft opgeholl gi war. Hien huet en Atelier an der Rue Bourbon opgemaach. Eng vu sengen éischte Commandë koum vum der Marie-Antoinette, där hien de Buedem aus Mahagony-Holz an hirem *Boudoir* zu Fontainebleau ze maachen hat. Kaum hat e sech en Numm an de Paräisser Adelskreesser gemaach, koum d'Franséisch Revolutioun, an en huet, well seng Haaptclientèle fortgelaf oder e Kapp méi kuerz gemaach gi war, säin Atelier fir eng kuerz Zäit missen zoumaachen

No e puer more Jore goung et dann nees mat sengem Geschäft biergop. Hien hat eng sëllege Leit fir sech schaffen, déi em gehollef hunn, Komouden, Schreif- an Iessdëscher, Sekretären a Schief ze maachen. Déi Miwwele ware meeschtens mat wäertvollem Holz fournéiert, a mat Appliquen aus vergëllter Bronze dekoréiert. Den Napoleon z.&nbsp;B. huet sech bei him verschidde Miwwele fir seng Residenz zu Saint Cloud bestallt. 1811 gouf e *[[Liwwerant vum Haff|Fournisseur de la Cour]] impériale*.

1800 huet de Bernard Molitor sech am schicke Faubourg Saint Honoré en Haus kaaft. 1815 huet e sech eng zweet Kéier bestuet, an 1820 ass en op Fontainebleau geplënnert, wou en am Alter vun 78 Joer gestuerwen ass. Hie läit um Kierfecht vu Fontainebleau begruewen.

1995, wéi Lëtzebuerg Europäesch Kulturhaaptstad war, huet eng Ausstellung vu senge Wierker, hie fir d'éischt engem gréissere Publikum bekannt gemaach. Och nach haut si Sammler a Konschtamateure bereet, héich Präisser fir seng Miwwelen ze bezuelen.

## Literatur
* Leben, Ulrich: *Molitor, ébéniste de Louis XVI à Louis XVIII*. St.-Rémy-l'Eau, 1992.

## Biller

File:Drop-front secretaire, attributed to Bernard Molitor, c. 1790, mahogany veneer, gilt-bronze - Wallace Collection - London, UK - DSC06298.jpg
File:Toilet table, Bernard Molitor, 1788-1790, satinwood, purplewood, stained sycamore, holly, and box marquetry, gilt-bronze - Wallace Collection - London, UK - DSC06294.jpg
File:Chest of drawers, possibly by B. Molitor, c. 1788, veneered with mahogany - Wallace Collection - London, UK - DSC06062.jpg


## Um Spaweck
* Interview vum Michel Pauly mam U. Leben iwwer d'Molitor-Ausstellung zu Lëtzebuerg; forum, November 1995.
Greiweldeng

**Greiweldeng**, (lokal: **Greiweldengen**), ass eng Uertschaft an der Gemeng Stadbriedemes.

## Geographie
Greiweldeng, e klengt Wënzerduerf, läit e wéineg am Hannerland vun der Musel, an engem wäiten Dallkessel, eng 7&nbsp;km nërdlech vu Réimech.

## Kuckt och
* Jakobuskierch zu Greiweldeng
* Bemierkenswäert Eech um Bicherhaff

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Gemeng Stadbriedemes
Karakalpakesch

**Karakalpakesch** (Eegebezeechnung: *Qaraqalpaq tili*) ass eng Tierkesprooch. Si gehéiert zu de westtierkesche Sproochen. Als Alternativbezeechnunge sinn och *Karaklobuk, Çorny* a *Klobouki* an aus dem Tierkeschen *Qaraqalpaq Türkçesi* respektiv *Karakalpak Türkçesi* bekannt.

## Spriecher a Verbreedungsgebitt

Haaptverbreedungsgebitt ass déi autonom Republik Karakalpakstan am Nordweste vun Usbekistan. Bei der Vollekszielung 1989 goufen 398.573 Karakalpake s' als Mammesprooch an 1.314 se als Zweetsprooch un. Ausserdeem liewe ronn 2.000 Spriecher am Norde vun Afghanistan. Als nooste Sprooch gëtt Kasachesch ugesinn.

## Alphabet

Wéi bäi allen Tierk-Tataren a Russland a Sibirien gouf vun de Karakalpaken dat Kyptschak-Tatarescht als Schrëftsprooch gebraucht, bis dat am 15. Joerhonnert dem Tschagataieschen huet misse wäichen.

Eng eegestänneg Schrëftsprooch gouf Karakalpakesch eréischt wéi 1914 e modifizéiert Arabescht Alphabet agefouert gouf. 1927 gouf dann en Eenheetlecht tierkescht Alphabet ugeholl, dat allerdéngs schonn 1940 vun engem ugepasste kyrilleschen Alphabet ofgeléist gouf.

1997 gouf fir dat Karakapakescht en neit Laténgescht Alphabet ugeholl, dat zwar Neit tierkescht Alphabet genannt gëtt, mä op déi am Tierkesche gebrauchten diakritesch Zeeche verzicht.

De Language Code fir d'Karakalpakesch Sprooch ass KAA.

## Um Spaweck

* Engleschsproocheg Websäit iwwer Karakalpakstan
Annette Thoma

D**'Annette Thoma** vu Riedering an Uewerbayern, gebuer den 23. Januar 1886 zu Neu-Ulm, a gestuerwen de 26. November 1974, huet sech mat der Fleeg vum geeschtleche Vollekslidd beschäftegt a gouf virun allem wéinst hirem Wierk "*Deutsche Bauernmesse*" bekannt.

D*'Deutsche Bauernmesse* mat dem *Andachtsjodler* gouf fir d'éischt de 24. September 1933 an der Parkierch vu Großkarolinenfeld opgefouert. Dat Wierk huet eng relativ grouss Verbreedung fonnt an huet zur Renaissance vum geeschtleche Vollekslidd a Bayern gefouert.

D'Annette Thoma huet a Saache bayerescht Vollekslidd enk mam Kiem Pauli zesummegeschafft.

## Hir Wierker
* *Deutsche Bauernmesse*
* *Das Volkslied in Altbayern und seine Sänger*. München, 1952
* *Wittelsbach*. Schongau, 1954
* *Franz von Sales und Johanna Franziska von Chantal*. München, 1960
* *Die kleine Messe*. München, 1972
* *Passions- und Osterlieder aus dem bairisch-alpenländlischen Raum. Bayerischer Landesverein für Heimatpflege*. München, 1973
* *Bei uns*. Rosenheim, 1974
* *In Nacht und Dunkel*. München, 1975
* mam Rubenberger Sepp: *Marienkantate*. München, 1979
Quod erat demonstrandum

**Quod erat demonstrandum**, ofgekierzt **q.&nbsp;e.&nbsp;d.**, ass eng laténgesch Expressioun déi een dacks um Enn vu mathematesche Beweiser fënnt, als visuelle Repère vum Ufank vum Text no der Beweisféierung.

Op Lëtzebuergesch iwwersat heescht déi Floskel näischt anescht wéi *wat ze beweise war*. A Frankräich gëtt dofir d'Locutioun *ce qu'il fallait démontrer*, ofgekierzt *CQFD* gebraucht, an an Däitschland *was zu beweisen war*, ofgekierzt *w.&nbsp;z.&nbsp;B.&nbsp;w.*

D'Expressioun geet op dat griichescht *oper edei deixai* zeréck, wat vu ville griichesche Mathematiker vun der éischter Stonn, wéi z.&nbsp;B. dem Euklid oder dem Archimedes, gebraucht gouf.

Hautdesdaags gi Beweiser och dacks duerch d'vollt Quadrat ■, d'oppent Quadrat □ oder den Dièse # ofgeschloss, déi am engleschsproochege Raum üblech sinn an op de Paul Halmos zeréckginn.
Paul Halmos

De **Paul Richard Halmos**, gebuer den 3. Mäerz 1916 zu Budapest, a gestuerwen den 2. Oktober 2006, war en US-amerikanesche Mathematiker mat ungareschen Originnen.

Hien huet zu Chicago Chimie, Philosophie a Mathematik studéiert. Seng Fuerschungsgebidder waren d'Warscheinlechkeetstheorie, d'Statistik an d'Funktionalanalysis (besonnesch d'Hilbert-Raim).

## Verëffentlechungen
* *Naive Set Theory*
* *Introduction to Hilbert Space and the Theory of Spectral Multiplicity*
* *Lectures on Boolean Algebras*
* *Finite-Dimensional Vector Spaces*
* *I Want to Be a Mathematician* (Autobiographie, 1987)
Fritz Usinger

De **Fritz Usinger**, gebuer de 5. Mäerz 1895 zu Friedberg an Hessen, a gestuer den 9. Dezember 1982 och do, war en däitsche Schrëftsteller Lyriker, Essayist an Iwwersetzer.

## Säi Liewen
Den Usinger hat eng Plaz als Schoulmeeschter am héijere "Lehramt", bis datt e sech 1949 als fräie Schrëftsteller selbststänneg gemaach huet.

1946 krut den Usinger als zweete Schrëftsteller nom Krich
de Georg-Büchner-Präis iwwerreecht. Vun 1953-1965 war hie selwer ee vun de Vizepresidente vun der Jury.

## Säi Wierk
Säin Essayband *Geist und Gestalt* (Dessau, Rauch 1939) enthält weltanschaulech a kulturkritesch Aufsätz, déi deelweis vëlkesch gefierft sinn.

## Um Spaweck
* En Deel vum Fritz Usingers senger Ierfschaft am Däitsche Literaturarchiv
Marie Luise Kaschnitz

D**'Marie Luise Kaschnitz**, eigentlech **Freifrau von Kaschnitz-Weinberg**, gebuer den 31. Januar 1901 zu Karlsruhe, a gestueren den 10. Oktober 1974 zu Roum, war eng däitsch Lyrikerin a Schrëftstellerin vun Erzielungen. Si huet och als Universitéits-Dozentin fir Poetik geschafft.

## Hiert Liewen

Si ass zu Berlin, Potsdam a Bollschweil opgewuess. Vun 1922 bis 1924 huet si zu Weimar a München eng Léier als Buchhändler gemaach an du vun 1924 un an engem Antiquariat zu Roum geschafft.

1925 huet si den Archeolog Guido Freiherr von Kaschnitz-Weinberg bestuet, dee si an de Joren drop op sengen archeologesche Studiereesen duerch Italien, Griicheland, Nordafrika an d'Tierkei begleet huet. Si ass 1932 op Königsberg, dat haitegt Kaliningrad, geplënnert, 1937 op Marburg un der Lahn, 1941 op Frankfurt am Main, 1953 op Roum an 1958 nees zeréck op Frankfurt.

## Hir Wierker (Auswiel)

**Liebe beginnt* (1933)
**Elissa* (1937)
**Gedichte* (1947)
**Totentanz und Gedichte zur Zeit* (1947)
**Zukunftsmusik* (1950)
**Ewige Stadt* (1952)
**Das Haus der Kindheit* (Autobiographie, 1956)
**Lange Schatten* (1960)
**Dein Schweigen – meine Stimme* (1962)
**Hörspiele* (1962)
**Wohin denn ich: Aufzeichnungen* (1963)
**Ein Wort weiter* (1965)
**Ferngespräche* (1966)
**Die fremde Stimme* (1969)
**Eines Tages*
**Was war das für ein Fest?* (Eng Kuerzgeschicht, bäi där e klenge Jong, deen den Niklosdag net kennt, seng Mamm duerno ausfreet. Heibäi gëtt d'Symbolik vum Niklosfest däitlech.)

## Gielercher (Auswiel)
* *[[Georg-Büchner-Präis]]* (1955)
* *[[Pour le Mérite]]* (1967)
* *[[Éierendokterwürd]] vun der Universitéit [[Frankfurt am Main|Frankfurt]]* (1968)

## Um Spaweck
* Universitéitsbibliothéik vun der FU Berlin - Linksammlung iwwer d'Marie Luise Kaschnitz
Lëscht vu groussen däitsche Filmer

Dës **Lëscht vu groussen däitsche Filmer** ass en Deel vun de .

Hei ginn däitsch Filmer opgelëscht, déi international oder national (also just an Däitschland) wichteg Filmpräisser kritt hunn oder och net. Et si Filmer déi grouss an der Qualitéit sinn, awer net onbedéngt vir am Box-Office ze fanne sinn.

D'Titele sinn no de Jore zortéiert.

## Filmlëscht
* Grouss däitsch Filmer aus den 2000er Joren
* Grouss däitsch Filmer aus den 1990er Joren
* Grouss däitsch Filmer aus den 1980er Joren
* Grouss däitsch Filmer aus den 1970er Joren
* Grouss däitsch Filmer aus den 1960er Joren
* Grouss däitsch Filmer 1946-1959
* Grouss däitsch Filmer 1933-1945
* Grouss däitsch Filmer 1919-1932
* Grouss däitsch Filmer vu virun 1919

## Um Spaweck
* Filmportal.de - Offiziellt Portal zum däitsche Film mat Informationen iwwer méi wéi 30.000 Filmer
* Lëscht vun den erfollegräichsten däitsche Filmer zanter 1973
Grouss däitsch Filmer 1895-1918

Hei si **grouss däitsch Filmer vu virun 1919** opgelëscht. Et sinn interessant Filmer, déi awer net onbedéngt vir am Box-Office ze fanne waren: 
## 1915
**Der Golem (Regie: Henrik Galeen) (Acteuren: Paul Wegener, Lyda Salmonova)
## 1914
**Engelein (Regie: Urban Gad) (Acteuren: Asta Nielsen)
## 1913
**Der Student von Prag (Regie: Stellan Rye) (Acteuren: Paul Wegener, Grete Berger)
**Die Insel der Seligen (Regie: Max Reinhardt) (Acteuren: Wilhelm Diegelmann) 
**Der Andere (Regie: Max Mack) (Acteuren: Albert Bassermann, Hanni Weisse 
## 1895
**Wintergartenprogramm (Regie: Max Skladanowsky)

## Kuckt och
* Lëscht vu groussen däitsche Filmer
Stellan Rye

De **Stellan Rye**, gebuer de 4. Juli 1880 zu Randers an Dänemark, a gestuerwen de 14. November 1914 an engem Krichsgefaangenelager a Frankräich, war e Filmregisseur, Schauspiller an Dréibuchauteur.

No enger kuerzer militärescher Carrière huet de Rye eng Zäitchen Theater gespillt. Säin Dréibuch fir dem Wilhelm Gluckstadt säi Film *Det Blaa Blood* ("Dat blot Blutt") vun 1912 huet den Hanns Heinz Ewers sou iwwerzeegt, datt hien de Rye op Berlin geholl huet fir säi Roman *[[Der Student von Prag]]* 1913 ze verfilmen; et geet doran ëm en Theema, dat den expressionistesche Film nach vill sollt beschäftegen: den Doppelgänger. Dem Rye seng, fir déi Zäit, famous Technik koum 1914 a sengem nächste Film *[[Das Haus ohne Tür]]* nach méi däitlech eraus.

## Seng Filmer
### Als Regisseur
* Gendarm Möbius (1914) 
* Der Ring des schwedischen Reiters (1914) 
* Der Flug in die Sonne (1914) 
* Kadra Sâfa (1914) 
* Bedingung - Kein Anhang! (1914) 
* Erlkönigs Töchter (1914) 
* Die goldene Fliege (1914) 
* Das Haus ohne Tür (1914) 
* Der Prinzenraub (1914) 
* *[[Die Eisbraut]]* (1913)
* Die Augen des Ole Brandis (1913) 
* *[[Der Student von Prag]]* (1913)
* Evinrude (1913) 
* Ein Sommernachtstraum in unserer Zeit (1913) 
### Als Schauspiller
* Der Sängerkrieg im Löwenkäfig (1914)

## Bicher zum Theema
* Drexler, Peter: *Geheimnisvolle Welten: Der Student von Prag (1913)*. Am: *Fischer Filmgeschichte, Bd.1*, erausgi vum W.Faulstich an dem H. Korte, Frankfurt/M, 1994, S.219-232 
* Tybjerg, Casper: *The Faces of Stellan Rye*. Am: *A Second Life. German Cinema´s First Decades*, erausgi vum T. Elsaesser, Amsterdam, 1996, S.151-159

## Um Spaweck
Le dîner de cons

**Le dîner de cons** ass e Film vum Francis Veber aus dem Joer 1998.

## Ëm wat geet et am Film?

All mëttwochs organiséieren de Pierre Brochant, e Paräisser Editeur, a seng Frënn e sougegannten *Dîner de cons*. Hei geet et drëms, e *Con*, also op gutt Lëtzebuergesch en Topert matzebréngen, deen dann sougesinn zum Topert vum Owend gekréint gëtt. E Frënd vum Pierre huet am Zuch e Weltmeeschter kennegeléiert: de François Pignon, dee beim Finanzministère schafft, an a senger Fräizäit mat Fixspéin Gebaier baut. Mä de Brochant rappt sech eng beim Golf a muss noutgedrongen doheem bleiwen, mä et ass schonn ze spéit fir dem Pignon ofzesoen. Trotz all de Beméiunge gëtt de Brochant de Pignon net lass, an dee bréngt et fäerdeg bannend engem Owend dem Brochant säi Bestietnes op eng haart Prouf ze stellen, an him d'Steierinspektioun op de Bockel ze hetzen....

## Triviales

* De Personnage vum *François Pignon* ass en heefege Charakter am Francis Veber senge Wierker. Bekannt *François Pignonen* sinn de Jacques Brel am *[[L'Emmerdeur]]*, de Pierre Richard an de Filmer *[[Les Compères]]* a *[[Les Fugitifs]]*, souwéi den Daniel Auteuil am *[[Le Placard]]*.

## Zitater

* - Pierre Brochant: Il s'appelle Juste Leblanc- François Pignon: Ah bon, il n'a pas de prénom ?- Pierre Brochant: Je viens de vous le dire: Juste Leblanc. "Leblanc", c'est son nom, et c'est "Juste" son prénom.- François Pignon:...- Pierre Brochant: Monsieur Pignon ? Votre prénom à vous, c'est François, c'est juste ?- François Pignon: Oui- Pierre Brochant: Et bien lui, c'est pareil. C'est Juste !
* - Juste Leblanc: Un con qui ramène en moins d'une heure ta femme à l'adultère et toi au contrôle fiscal.

## Gielercher
* César 1999: Jacques Villeret fir de beschte Schauspiller.
* César 1999: Beschte Schauspiller an enger Nieweroll fir den Daniel Prévost.
* César 1999: Bescht Dréibuch fir de Francis Veber.

## Um Spaweck
* IMDb
* Zitater op Wikiquote
Paul Wegener

De **Paul Wegener**, gebuer den 11. Dezember 1874 zu Arnoldsdorf (Westpreisen), haut Jarantowice (Polen), a gestuerwen den 13. September 1948 zu Berlin, war en däitsche Schauspiller, Dréibuchauteur a Filmregisseur.

Hie war dat jéngst vun de fënnef Kanner vum Textil-Fabrikant Otto Wegener a senger Fra, der Anno Wolff.

No sengem Abitur, 1894, studéiert de Wegener Droit, fir d'éischt zu Freiburg (Breisgau) dann zu Leipzig.

1912 fänkt de Wegener un, sech mam Film ze beschäftegen. Fir déi däitsch Bioscop entwéckelt hie mam Hanns Heinz Ewers an dem Kameramann Guido Seeber d'Dréibuch fir den *[[Der Student von Prag]]*, deen an de Studioe vun der Bioscop zu Babelsberg an zu Prag gedréit gouf. De Regisseur war den Dän Stellan Rye. De Film gëtt e risege Succès, an et ass mam Max Mack sengem *[[Der Andere]]* dat éischt Konschtwierk vum Däitsche Film.

De Paul Wegener huet a méi wéi 60 Filmer als Schauspiller matgewierkt, an huet a 19 Filmer Regie gefouert.

## Filmographie (Auswiel)
* 1945: *[[Kolberg]]*, vum Veit Harlan
* 1945: *[[Der Fall Molander]]*, vum Georg Wilhelm Pabst
* 1942: *[[Diesel]]*, vum Gerhard Lamprecht
* 1942: *[[Der große König]]*, vum Veit Harlan
* 1939: *[[Das unsterbliche Herz]]*, vum Veit Harlan
* 1935: *[[...nur ein Komödiant]]*, vum Erich Engel
* 1932: *[[Das Geheimnis um Johann Orth]]*, vum Willi Wolff
* 1928: *[[Alraune]]*, vum Henrik Galeen
* 1927: *[[Svengali]]*, vum Gennaro Righelli
* 1926: *[[Dagfin]]*, vum Joe May
* 1926: *[[The Magician]]*, vum Rex Ingram
* 1925: *[[Lebende Buddhas]]*, vum Paul Wegener
* 1922: *[[Lucrezia Borgia]]*, vum Richard Oswald
* 1922: *[[Das Weib des Pharao]]*, vum Ernst Lubitsch
* 1920: *[[Der Golem, wie er in die Welt kam]]*, vum Carl Boese a Paul Wegener
* 1920: *[[Sumurun]]*, vum Ernst Lubitsch
* 1919: *[[Madame DuBarry]]*, vum Ernst Lubitsch
* 1915: *[[Der Golem]]*, vum Henrik Galeen a Paul Wegener
* 1913: *[[Der Student von Prag]]*, vum Stellan Rye
* 1913: *[[Evinrude]]*, vum Stellan Rye

## Um Spaweck

* Iwwer de Paul Wegener
Ciné Orion

De **Ciné Orion** vun Ëlwen ass de nërdlechste Kino aus dem Land. Hie gehéiert zum CDAC.

De Kino ass ze fannen um 24, an der Garerstrooss, direkt bei der Gare.

* De Sall ass ekipéiert mat moderne Kinosfotelle fir 118 Spectateuren.
* De Filmprojektiounsapparat ass ekipéiert fir 35&nbsp;mm a fir 16&nbsp;mm Filmer.
* Toun: THX, Dolby, Dolby SR a SRD
* Den Ecran ass 50 m2 grouss

## Um Spaweck
* D'Websäit vum ''Ciné Orion''
Larry Collins

De **Larry Collins**, gebuer de 14. September 1929 zu Hartford am Connecticut, a gestuerwen den 20. Juni 2005 am Alter vu 75 Joer zu Fréjus a Frankräich, war en US-amerikanesche Journalist a Schrëftsteller.

De Collins huet bis 1951 zu Yale studéiert. Duerno wollt hie Journalismus maachen. En huet fir United Press Interenational (UPI) 1956 zu Paräis, 1957 zu Roum, dunn zu Kairo an 1958 zu Beyrouth, ier hien 1959 Chef de service fir de Mëttleren Orient an 1961 Chef de bureau vun der Paräisser Agence vum US-amerikanesche Noriichtemagazin *[[Newsweek]]* gouf.

Seng Arméizäit huet en zu Paräis am SHAPE geschafft. Déi Zäit huet en den Dominique Lapierre kennegeléiert, mat deem hien e puer Bicher geschriwwen huet.

Dat éischt Buch vun deenen zwéi war 1964 *[[Paris brûle-t-il?]]*, e Buch wat e ganz grousse Succès hat, an 1966 vum René Clément verfilmt an d'Kinoe koum mat enger Onmass bekannte Filmschauspiller, wéi de Kirk Douglas, Gert Fröbe, Alain Delon, Michel Piccoli, Jean-Paul Belmondo a sou weider.

## Bibliographie

### mam Dominique Lapierre

* *[[Paris brûle-t-il ?]]* (1964)
* *[[Ou tu porteras mon deuil]]* (1967)
* *[[O Jérusalem]]* (1971)
* *[[Cette nuit la liberté]]* (1975)
* *[[Le cinquième cavalier]]* (1980)
* *[[New York brûle-t-il?]]* (2004)

### eleng

* *[[Fortitude]]* (1985)
* *[[Dédales]]* (1989)
* *[[Les aigles noirs]]* (1993)
** [[Le jour de gloire]]* (1994)
* *[[Demain est à nous]]* (1998)
Grouss däitsch Filmer aus den 1960er Joren

Hei si **grouss däitsch Filmer aus den 1960er Joren** opgelëscht. Et sinn interessant Filmer, déi awer net onbedéngt vir am Box-Office ze fanne waren:

## [[1969]]
**[[Warum läuft Herr R. Amok?]]* (Regie: Rainer Werner Fassbinder)
**[[Katzelmacher]]* (Regie: Rainer Werner Fassbinder)
**[[Liebe ist kälter als der Tod]]* (Regie: Rainer Werner Fassbinder)

## [[1968]]
*Die Artisten in der Zirkuskuppel: ratlos (Regie: Alexander Kluge, Gëllene Léiw 1968)
*Jagdszenen aus Niederbayern (Regie: Peter Fleischmann)
*Zur Sache, Schätzchen (Regie: May Spils)

## [[1966]]
*Spur der Steine (Regie: Frank Beyer)

## [[1964]]
*Der geteilte Himmel (Regie: Konrad Wolf)

## [[1963]]
*Karbid und Sauerampfer (Regie: Frank Beyer)
*Nackt unter Wölfen (Regie: Frank Beyer)

## [[1962]]
*Der Schatz im Silbersee (Regie: Harald Reinl)

## [[1961]]
*Es muss nicht immer Kaviar sein (Regie: Géza von Radványi)

## [[1960]]
*Der brave Soldat Schwejk (Regie: Axel von Ambesser; Golden Globe-Nominéirung als "Beschte friemsproochege Film")

## Kuckt och
* Lëscht vu groussen däitsche Filmer
Cinémaacher

De **Cinémaacher** vu Gréiwemaacher ass ee vun deene jéngste Kinossall zu Lëtzebuerg. Hien ass am Joer 2000 am Kulturhuef dem fréiere Schluechthaus vu Gréiwemaacher opgaangen.

* De Sall huet 76 Plazen
* De Filmprojektiounsapparat ass ekipéiert fir 35&nbsp;mm Filmer
* Toun: digital: Dolby an dts
* Den Ecran ass 6,25 Meter breet a 2,50 Meter héich
* De Sall gehéiert zanter dem 29. August 2008 net méi zum Caramba Grupp, mä zum CDAC (Centre d'animation et de distribution cinématographique).

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Kinoen
Ciné Scala

De **Ciné Scala** ass e Kinoskomplex mat fënnef Säll zu Dikrech. E goung den 20. Juni 2017 op. Bis dohi gouf et och schonn e Kino ënnert deem Numm, deen am Veräinshaus an der Jang-de-Blanne-Strooss installéiert war.

## Geschicht

De fréiere Kino *Scala* war an engem Gebai amenagéiert, dat 1916 als kathoulescht Veräinshaus gebaut ginn ass, an dat bis Enn 1960 vun den „Oeuvres Paroissiales“ vun Dikrech exploitéiert ginn ass. Zanter der Mëtt vun den 1970er Jore gouf d'Gebai vun der Dikrecher Gemeng gelount.

E puer Ferventen, ënner anerem de fréieren Direkter vum Lycée classique de Diekirch, de Robert Bohnert, hunn an den 1970er Joren e Ciné-Club gegrënnt, dee geleeëntlech 16-mm-Filmer gewisen huet. Vun 1983 un, si reegelméisseg Filmer am 35-mm-Format gespillt ginn.

No an no ass de Kino mat finanzieller Bedeelegung vun der Gemeng nei ageriicht ginn:

*Et sinn nei Still kaaft ginn;
*Eng nei Sonorisatioun gouf agebaut;
*De Sall gouf nei ugestrach;
*En neien Ecran gouf montéiert;
*De "Bauer"-Projekter gouf mat enger Xenon-Luucht ausstafféiert.

De 26. Februar 2010 gouf d'Gebai als *nationaalt Monument* op d'Lëscht vun de klasséierte Monumenter agedroen.

2016 huet d'Gemeng decidéiert, en neie Kino um Terrain vun der fréierer Seeërei, deen der Gemeng gehéiert, ze bauen, an de Veräinsbau mam ale Kino dra misst renovéiert ginn. D'Besëtzverhältnesser vum ale Gebai sinn onkloer: et ass vun der Kierch opgeriicht ginn, ma Dikrecher Leit waren iwwer Aktien un de Käschte bedeelegt. Wéi dës Pabeieren europawäit ofgeschaaft goufen, goufe se nominativ op d'Kierchefabréck androe gelooss. Déi géif ewell gär d'Gebai deklasséiere loossen, fir dodran oder an d'Plaz e Bauprojet fir sozial Wunnenge mat engem Promoteur realiséieren ze loossen.

## Technesches
### Den neie Scala
Dat neit Gebai huet 5 Säll, mat am Ganze 472 Sëtzplazen. All Sall ass mat engem digitale Projekter mat 4K-Opléisung ekipéiert. De gréisste Sall bitt als eenzege Sall zu Lëtzebuerg Toun am *Dolby Atmos Sound System* un. Déi aner Säll si mat Dolby Digital 7.1 ekipéiert.

Den 13. Juni 2017 soll den Dikrecher Gemengerot decidéieren, ob d'Gebai fir 20 Joer vun der Gemeng gelount géif oder ob et vun hir kaaft géif. Virun dräi Joer war am Gemengerot e Contrat de bail mat Option d'achat gestëmmt ginn. Den Terrain, op deem de Kinoskomplex steet, gehéiert der Dikrecher Gemeng. D'Gebai selwer gehéiert der Sàrl "Dikrecher Kino", déi och Bauhär vum Komplex ass.

D'Gemeng huet och wëlles, de Kino z'exploitéieren. Dofir wieren 10-12 Leit Personal noutwendeg.

### Den ale Scala
De Sall huet 138 Sëtzplazen. De Projektiounsapparat Bauer ass ekipéiert fir 35-mm-Filmer.

Dräi Objektiver stinn zur Verfügung fir verschidde Film-Ratioen: 
*1,66:1
*1,85:1
*a fir de Cinema Scope-Format: 2,35:1

Den Tounsystem fiert mat Dolby SR oder mat dts iwwer JBL Lautsprecheren.

Den Ecran ass 10 Meter breet a 4 Meter héich.

De Kino gouf vun der Gemeng bedriwwen.

De Kino Scala ass un Centre des Diffusiouns Cinématographiques ugeschloss a kritt d'Filmer iwwer dee Reseau.
Scala (Kampanien)

**Scala** ass eng italieenesch Uertschaft a Gemeng an der Provënz Salerno, an der Regioun Kampanien, op der Amalfiküst.

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Gemeng
820 v. Chr.

10. Joerhonnert v. Chr. | **[[9. Joerhonnert v. Chr.]]** | 8. Joerhonnert v. Chr.

825 v. Chr. | 824 v. Chr. | 823 v. Chr. | 822 v. Chr. | 821 v. Chr. | **820 v. Chr.** | 819 v. Chr. | 818 v. Chr. | 817 v. Chr. | 816 v. Chr. | 815 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 820 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
810 v. Chr.

10. Joerhonnert v. Chr. | **[[9. Joerhonnert v. Chr.]]** | 8. Joerhonnert v. Chr.

815 v. Chr. | 814 v. Chr. | 813 v. Chr. | 812 v. Chr. | 811 v. Chr. | **810 v. Chr.** | 809 v. Chr. | 808 v. Chr. | 807 v. Chr. | 806 v. Chr. | 805 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 810 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
Domaine public

E Wierk fält an den **Domaine public** wann et net méi vun den Auteursrechter protegéiert gëtt. Et ass e Kompromëss tëscht dem net korporelle Propriétéitsrecht vum Auteur u sengem Wierk an den Intressie vun der Allgemengheet (d.&nbsp;h. dem Public - dohier och d'Bezeechnung *Domaine public*).

Genee geholl fale just d'Droits patrimoniaux no enger gewësser Zäit an den Domaine public an net d'Droits moraux. Bei enger Reproduktioun oder Representatioun vu Wierker am Domaine public muss een also ëmmer nach den Auteur nennen an et däerf ee sou e Wierk net an enger Aart a Weis veränneren oder aus dem Kontext rappen, ënner där d'Éier oder d'Reputatioun vum Auteur leide kéint.

No EU-Recht muss een nom Doud vum Auteur nach 70 Joer waarde bis datt deem Auteur säi Wierk net méi protegéiert ass. Dëse Prinzip kennt awer eng ganz Rëtsch méi oder manner grouss Ausnamen, an zwar am Fall vu Kollaboratiounswierker, audiovisuelle Wierker, anonymmen oder pseudonymme Wierker a posthume Wierker.

Et däerf een och net vergiessen, datt d'Recht normalerweis just territorial applizéiert gëtt a jee no de Länner, souguer EU-Memberstaaten, d'Reegelung vun den Auteursrechter an domat och dem Domaine public e bësse bis komplett anescht ka sinn. Wann international Elementer matspille kann et komplizéiert gi fir ze bestëmmen, wat fir en nationaalt Recht sech den Ëmstänn no, schlussendlech op e Wierk applizéiert.

## De Prinzip: 70 Joer nom Doud vum Auteur
## Collaboratiounswierker
## Audiovisuell Wierker
## Anonym Wierker oder pseudonym Wierker
## Posthum Wierker
Die Spinnen

**Die Spinnen** ass eng Abenteuerfilmserie vum Fritz Lang, déi aus zwéi Filmer besteet. Vun véier Stéck, déi virgesi waren, goufen der nëmmen zwéi produzéiert. De Lang, deen nom éischten Deel vu Spinnen, Das Kabinett des Doktor Caligari sollt dréien, koum net dozou, an de Robert Wiene huet sech ëm de Caligari gekëmmert.

## Ëm wat geet et an de Filmer ?
Et ass de Virleefer vum Steven Spielberg senger Indiana Jones-Trilogie. De sportleche Millionär, de Béise mam Doktertitel, den Harvard-Professer, dee vermësst gëtt, d'Goldgrouf an de Bierger, den "hellege Séi", den Inka-Tempel, d'Flucht an enger Montgolfière, déi mysteriéis Inka-Paschtouesch an nach allerhand "bekannt" Saachen.

1978 gouf a Südafrika eng Kopie fonnt, déi 1979 vum David a Kimberley Shepard restauréiert gouf.

## Die Spinnen 1. Deel: Der goldene See
Däitschland 1919

*Regie / Dréibuchauteur: Fritz Lang 
*Kamera: Emil Schünemann
*Produktiounsdesign: Hermann Warm, Otto Hunte, Carl L. Kirmse, Heinrich Umlauff
*Haaptacteuren: Carl de Vogt, Lil Dagover, Ressel Orla, Georg John, Rudolf Lettinger, Edgar Pauly, Paul Morgan, Paul Biensfeldt

## Die Spinnen 2. Deel: Das Brillantenschiff
Däitschland 1919

*Regie / Dréibuchauteur: Fritz Lang
*Kamera: Karl Freund
*Produktiounsdesign: Hermann Warm, Otto Hunte, Carl L. Kirmse, Heinrich Umlauff
*Haaptacteuren: Carl de Vogt, Ressel Orla, Georg John, Rudolf Lettinger, Thea Zander, Reiner Steiner, Friedrich Kühne, Edgar Pauly, Meinhard Maur, Paul Morgan

## Kuckt och
* Grouss däitsch Filmer 1919-1932
Paul Morgan

De **Paul Morgan**, gebuer als *Paul Morgenstern* den 1. Oktober 1886 zu Wien, a gestuerwen den 10. Dezember 1938 am KZ Buchenwald, war en éisträichesche Filmschauspiller.

## Filmographie
 
* 1919: Halbblut
* 1919: Die Herrin der Welt, 4. Deel - König Macombe
* 1919: Die Spinnen, 1. Deel - Der goldene See
* 1919: Wolkenbau und Flimmerstern
* 1919: Die Reise um die Erde in 80 Tagen
* 1919: Unheimliche Geschichten
* 1919: Komtesse Dolly
* 1919: Die Puppe
* 1919: Die blonde Loo
* 1920: Die Kwannon von Okadera
* 1920: Die Spinnen, 2. Deel - Das Brillantenschiff
* 1920: Kurfürstendamm
* 1920: Anständige Frauen
* 1920: Die Herrin der Welt, 6. Deel - Die Frau mit den Millionarden
* 1921: Der Mann ohne Namen (6 Deeler)
* 1921: Vier um die Frau
* 1922: Kauft Mariett-Aktien
* 1925: Liebe und Trompetenblasen
* 1925: Das Mädchen mit der Protektion
* 1925: Der Hahn im Korb
* 1925: Elegantes Pack
* 1925: Hedda Gabler
* 1925: Der Bankkrach unter den Linden
* 1926: Die drei Mannequins
* 1926: Die dritte Eskadron
* 1926: Familie Schimeck - Wiener Herzen
* 1926: In der Heimat, da gibt's ein Wiedersehn!
* 1926: Schatz, mach’ Kasse
* 1926: Wir sind vom K. u. K. Infanterie-Regiment
* 1926: Die Brüder Schellenberg
* 1926: Die Welt will belogen sein
* 1926: Wehe wenn sie losgelassen
* 1926: Wien - Berlin
* 1926: Die Königin des Weltbades
* 1926: Trude, die Sechzehnjährige
* 1927: Einbruch
* 1927: Der fröhliche Weinberg
* 1927: Eine kleine Freundin braucht jeder Mann
* 1927: Die raffinierteste Frau Berlins
* 1927: Ein schwerer Fall
* 1927: Der Himmel auf Erden
* 1927: Venus im Frack
* 1927: Familientag im Hause Prellstein
* 1927: Die glühende Gasse
* 1928: Casanova
* 1928: Dyckerpotts Erben
* 1928: Moral
* 1929: Alte Kleider
* 1929: Mascottchen
* 1929: Sündig und süß
* 1929: Wer wird denn weinen, wenn man auseinandergeht?
* 1929: Fräulein Else
* 1929: Fräulein Fähnrich
* 1930: Zwei Herzen im Dreiviertel-Takt
* 1930: Die vom Rummelplatz
* 1930: Das Kabinett des Dr. Larifari
* 1930: Komm' zu mir zum Rendezvous
* 1930: Königin einer Nacht
* 1930: Nur Du
* 1930: Wien, du Stadt der Lieder
* 1930: Zweimal Hochzeit
* 1931: Arm wie eine Kirchenmaus
* 1931: Ehe mit beschränkter Haftung
* 1931: Einer Frau muß man alles verzeih'n
* 1931: Liebeskommando
* 1931: Menschen hinter Gittern
* 1931: Schuberts Frühlingstraum
* 1931: Strohwitwer
* 1931: Wir schalten um auf Hollywood
* 1931: Casanova wider Willen
* 1932: Ein Lied, ein Kuß, ein Mädel
* 1932: Der Frauendiplomat
* 1933: Ich und die Kaiserin
* 1933: Welle 4711
* 1936: Katharina, die Letzte


## Um Spaweck

* Däitschsproocheg Biographie mat Foto