open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tullio Forgiarini

Den **Tullio Forgiarini**, gebuer 1966 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Geschichtsprofesser an Auteur.

## Liewen
No senger Première am Stater Jongelycée, 1985, huet hien an der Stad Lëtzebuerg an zu Stroossbuerg Geschicht studéiert. Zanter 1989, ass hien Enseignant fir Geschicht, Latäin a Geographie am Lycée du Nord zu Wolz.

## Säi Wierk
Den Tullio Forgiarini schreift Romaner, Erzielungen, Dréibicher an Theaterstécker, meeschtens fir Erwuessener, ma och fir Jugendlecher a Kanner. Seng Texter si meeschtens gesellschaftskritesch a vu schwaarzem Humor duerchzunn. Hien huet ufanks op Franséisch geschriwwen, dono och op Lëtzebuergesch, Däitsch an heiansdo Englesch.

Säi Roman *Amok* war lëtzebuergesche Laureat vun der 2013er Editioun vum Europäesche Literaturpräis. Eng Verfilmung vum Donato Rotunno ënner dem Titel *[[Baby (a)lone]]* koum 2015 an de Kino.

### Publikatiounen
* *Miss Mona, roman de gare en cinq actes et un épilogue* ; Krimi; Éditions Baleine, Paräis 2000
* *La ballade de Lucienne Jourdain* ; Roman, Koeditioun vun de Cahiers luxembourgeois (Nic Weber Éditeur), Bäreldéng, an Éditions MEMOR (Collection *Transparences*), Bréissel, 2001; 83 Säiten. ISBN 2-919976-70-2 / ISBN 2-930133-60-0
* *Carcasses* ; Schwaarze Roman, Op der Lay, 2004.
* *Karnaval* ; Éditions Musée d'Art Moderne Grand-Duc Jean / Mudam, Lëtzebuerg, 2006.
* *La énième mort d'Ernesto Guevara de la Serna, dit le Che* ; Roman; Verlag Op der Lay (Robert, genannt Gollo Steffen), 2007.
* *Amok. Eng Lëtzebuerger Liebeschronik* ; Roman op Lëtzebuergesch; Éditions Binsfeld, Lëtzebuerg, 2011; 130 Säiten.
* *Un deen Dag wou ech Auslänner gi sinn* ; eng kuerz, autobiographesch Geschicht, publizéiert an der Literaturbeilag *Livres - Bücher*, Juli & August 2011, Bäilucht vum *Tageblatt* vum 22. Juli 2011), S. 20.
* *La Ballade de Lucienne Jourdain.* Illustratioune vum Vincent Biwer, 2015.
* *De Ritter an der Kartongsrüstung.* Kewen & Qamar, 2016.
* *Lizardqueen - Eine limbische Liebeschronik*, 2016
* *Céruse: Ma vie. Entretiens*, mam Saturnino Bianchi, 2020.
**Lies de bal*, zesumme mat Cathy Clement, Lucien Blau, Josy Braun, Henri Losch, Pol Greisch, Jhemp Hoscheit, Nico Graf, Roger Manderscheid, Editions Saint-Paul , Editions Guy Binsfeld, 2014

## Literatur
* *Animations - Le Poulpe s'abat sur la ville*; in: *Le Républicain lorrain*, supplément hebdomadaire *7 HEBDO*, édition du dimanche 26 mars 2000.
* Germaine Goetzinger & Claude D. Conter (+ Mataarbechter), *Luxemburger Autorenlexikon*, erausgi vum Nationale Literaturzentrum, Miersch, 2007; Ss. 175-176.
* Luc Caregari, *Littérature luxembourgeoise: Mir Kanner vun der Kinnékswiss* ; Artikel iwwer d'Buch *Amok*, in: *woxx*, Nr. 1120 (22. Juli 2011), Ss. 10-11.

## Um Spaweck
Lëscht vun de Lëtzebuerger Gemengen

Dës **Lëscht vun den  Lëtzebuerger [[Gemeng (Lëtzebuerg)|Gemengen]]** ass en Deel vun de .



## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Gemengen no Populatioun
* Entwécklung vun der Gemengenzuel zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Uertschaften
* Lëscht vun den amtéierende Buergermeeschteren zu Lëtzebuerg
Lëscht vun de Lëtzebuerger Wopen

Dës **Lëscht vun de Lëtzebuerger Wopen** ass en Deel vun de .

An dëser **Lëscht vun de Lëtzebuerger Wope** fannt Dir Biller vun de Wopen aus dem Lëtzebuerger Land, déi dir bei de respektive Gemengenartikelen oder anere benotze kënnt.

Verschiddener sinn déi vu Gemengen, déi mat anere fusionéiert hunn. Dacks gëtt et nach keen offiziellen neie Wope vun der fusionéierter Gemeng, soudatt deen ale provisoresch weiderbesteet.

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M

## N

## P

## R

## S

## T

## U

## V

## W

## Kuckt och
*Wope vu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Privat Heraldik-Säit iwwer ë. a. de Wope vun e de Lëtzebuerger Gemengen
* Säit mat de Lëtzebuerger nationalen a kommunale Wopen
* Diana Hoffmann: "Geschichte der Gemeindewappen: Zwischen Identität, Zwang und Angeberei." wort.lu, 31.12.2017. 
### Literatur
* Loutsch, J.-C., 1989, *Armorial communal du Grand-Duché de Luxembourg*, Impr. de la Cour V. Buck, Lëtzebuerg, 329 S. (bibnet.lu)
Michael Cimino

De **Michael Cimino**, gebuer den 3. Februar 1939 zu New York, a gestuerwen den 2. Juli 2016, war en US-amerikanesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.

Nodeem datt en Architektur an dramatesch Konscht studéiert hat, koum e spéider bei de Film.
## Filmographie
### als Regisseur
 
* 1974 *[[Thunderbolt and Lightfoot]]* - Haaptacteuren: Clint Eastwood, Jeff Bridges 
* 1978 *[[The Deer Hunter]]* - Haaptacteuren: Robert de Niro, Meryl Streep, John Savage
* 1980 *[[Heaven's Gate]]* - Haaptacteuren: Kris Kristofferson, Christopher Walken, Isabelle Huppert
* 1985 *[[Year of the Dragon (Film)|Year of the Dragon]]* - Haaptacteuren: Mickey Rourke, John Lone 
* 1987 *[[The Sicilian (Film 1987)|The Sicilian]]* - Haaptacteuren: Christopher Lambert, Terence Stamp, John Torturro
* 1990 *[[Desperate Hours]]* - Haaptacteuren: Mickey Rourke, Anthony Hopkins 
* 1996 *[[The Sunchaser]]* - Haaptacteuren: Woody Harrelson, Anne Bancroft, John Seda 

### als Dréibuchauteur
 
* 1972 *[[Silent Running]]*, Regisseur: Douglas Trumbull
* 1973 *[[Magnum Force]]*, Regisseur: Ted Post 
* 1974 * Thunderbolt and Lightfoot*, Regisseur: Michael Cimino 
* 1978 *[[The Deer Hunter]]*, Regisseur: Michael Cimino
* 1978 *[[The Rose]]*, Regisseur: Mark Rydell
* 1980 *Heaven's Gate *, Regisseur: Michael Cimino
* 1985 *Year of the Dragon*, Regisseur: Michael Cimino 

## Kuckt och
*Lëscht vu Filmregisseuren

## Um Spaweck
* Site iwwer de M. Cimino
Klio

An der griichescher Mythologie war d**Klio** (algr. *Kleiô*) d'Muse vun der Geschicht a vun der Heldendichtung.

Si gëtt meeschtens als jonkt Meedche mat Lorberkranz duergestallt, mat den Attributer Papyrusrouleau a Griffel. Et gëtt och Duerstellunge mat enger Gittar, well d'Klio och deelweis als Erfinderin vun der Gittar ugesi gëtt. Och heiansdo gesäit ee si op enger Weltkugel sëtzen, als Symbol fir d'Geschicht déi all Länner an all Zäiten anhëlt.
D'Klio ass ausserdeem d'Schutzpatréinesch vun den Historiker.

## Um Spaweck
Muse

**Muse** steet fir:

* eng brittesch Museksgrupp: Muse (Museksgrupp)
* The Muse e Film vum Albert Brooks an d'Filmmusek vum Elton John
* Muse Software, eng fréier amerikanesch Softwarefirma
* Apache Muse, e Projet seen op Java baséiert,deen eng Implementéierung vum WS-ResourceFramework (WSRF), WS-BaseNotification (WSN) an WS-DistributedManagement (WSDM) Spezifikation duerstellt.
* de Plackelabel Muse Records

**Muse** ass de Familljennumm vun:
* Drazen Muse (* 1971), däitsche Schachspieler
* Mladen Muše (* 1963), kroatesche Schachspieler

**Muse** ass de Virnumm vun:
* Muse Watson (* 1948), US-amerikanesche Schauspiller

**MUSE** steet fir:
* MUSE (Fernseenorm), e japaneschen analogen HDTV-Iwwerdroungs-Standard
* Project MUSE, en Online-Archiv fir akadeemesch Zäitschrëften

**MusE** steht für:
* Multiple Streaming Engine, ein Audio Streaming Client fir de Linux-Betribssystem

**MuSE** steht für:
* MuSE (Sequenzer), en open-Source MIDI-Sequencer

## Kuckt och
* Mus
Melpomene

D**Melpomene**, "déi Sangend", ass eng vun den néng Musen an der griichescher Mythologie.

D'Melpomene war d'Muse vun der Tragedie a vum Trauergesang. Zu hiren Attributer zielen d'tragesch Mask, e Messer oder eng Keul, an e Kranz aus Wäiblieder.

## Um Spaweck
Terpsichore

D**'Terpsichore** (aus dem gr. *τέρπεω* - appreciéieren an *χoρός* - danzen) war an der griichescher Mythologie eng vun den néng Musen.

Si war d'Mus vun der Chouerlyrik an dem Danz. Zu hiren Attributer gehéieren eng Lyra an e Plektrum.

Verschidden Auteure maachen aus der Terpsichore d'Mamm vun de Sirenen.

## Um Spaweck
Kalliope

D**Kalliope** (v. gr.: *Καλλιoπε* - déi mat der schéiner Stëmm) war eng vun den néng Musen aus der griichescher Mythologie.

Si war d'Muse vun der eepescher Dichtung, der Wëssenschaft an dem Säitespill.

Hiert d'Kennzeechen ass eng Schreiftafel.

A verschiddene Source gëtt si als d'Mamm vum Orpheus ugesinn, an heiansdo och vun de Sirenen. Si war et och, déi Riichter an dem Sträit ëm den Adonis tëscht der Aphrodite an der Persephone gespillt huet.

## Um Spaweck
Erato

D**Erato** war eng vun den néng Musen an der griichescher Mythologie.

Si war d'Mus vun der Libesdichtung, dem Gesang an dem Danz. D'Erato ass d'Duechter vum Zeus a vun der Mnemosyne.

D'Erato hat e Bouf, den Azan, zesumme mam Arcas.

## Um Spaweck
Euterpe

D**Euterpe** (algr. *Εὐτέρπη*) war eng vun den néng Musen a der griichescher Mythologie.

D'Duechter vum Zeus an der Mnemosyne war d'Mus vun der Musek. Zu hiren Attributer zielt den Aulos (eng duebel Flute).

## Um Spaweck
Polyhymnia

D**'Polyhymnia** war eng vun den néng Musen an der griichescher Mythologie.

Si war d'Mus vun der Hymnendichtung, vum Danz, vun der Pantomime an der Geometrie.

Zu hiren Attributer zielen en Zepter oder eng Schrëftroll mam laténgesche Wuert * suadere* (iwwerzeegen).

## Um Spaweck
Thalia

D**'Thalia** oder **Thaleia** war eng vun den néng Musen an der griichescher Mythologie.

Si war d'Mus vun der komescher Dichtung an der Ënnerhalung.

Zu hiren Attributer zielen eng komesch Mask an e Kranz aus Wantergréng.

## Um Spaweck
Urania (Homonymie)

**Urania** steet fir:
* D'Mus Urania an der griichescher Mythologie
* D'Okeanide Urania an der griichescher Mythologie.
* En Asteroid mam Numm Urania.
Urania

D**Urania** (algr. *Ouranos* - Himmel) war eng vun den néng Musen an der griichescher Mythologie. Si war d'Duechter vum Zeus a vum Mnemosyne.

Si war d'Muse vun der Astronomie an der Astrologie. Bei de ale Griiche waren dës zwou Disziplinne matenee verbonnen.

Si gëtt dacks mat engem azur-faarwege Kleed representéiert, an hält an hiren Hänn e Globus an e Staf.

## Um Spaweck
Dussel Duck

Den **Dussel Duck** (*Fethry Duck* am engl. Original) ass eng Figur aus de Walt Disney-Comics.

Hie gouf vum Dick Kinney an Al Hubbard geschaf an hat säin éischten Optrëtt an Amerika an der Geschicht *The Health Nut* vum 2. August 1964. Hie kënnt gréisstendeels an den europäesche Geschichte vir, zumools bei den Italieener.

Wéi säin Numm et seet, ass hien en zimmleche Schussel a Chaot, a rappt den Donald ëmmer erëm an onméiglech Aventure mat. Vun Zäit zu Zäit schafft hien och fir säi Monni Dagobert.
## Um Spaweck
Literatur

**Literatur** (lat. *litterae* - "Buschtaweschrëft") bezeechent d'Totalitéit vu schrëftlech oder mëndlech iwwerliwwerten Texter.

## Bedeitung

D'Literatur, an d'Schrëft am Allgemengen, ass eng vun de gréissten Erfindunge vun der Mënschheet. Si stäerkt ënner anerem eis Fäegkeet "*ëm aner Leit ze kräischen, déi net mir selwer sinn, oder eppes mat eis ze dinn hunn*" (Susan Sontag) an eis Saachen ze verbildlechen, vun deene mir duerch Raum an Zäit getrennt sinn. Mat der wëssenschaftlecher Erfuerschung vun der Literatur befaasst sech d'Literaturwëssenschaft.

## Literaturgeschicht

Mat der Literatur a Raum an Zäit befaasst sech d'Literaturgeschicht. Déi éischt literar-geschichtlech Wierker hu virun allem doraus bestanen, Schrëftsteller an hir Wierker chronologesch festzehalen. E fréit Beispill dofir ass dem J.F. Reimann säi *Versuch einer Einleitung in die historiam literarum sowohl insgemein als auch in die historiam literariam der Teutschen insonderheit* (Halle, 1708-1721).

Zanter der Bléi vun de geschichtleche Wëssenschaften am 19. Joerhonnert koumen d'Leit zur Erkenntnes, datt eng richteg Literaturgeschicht virun allem d'geeschtegt Liewen, seng Entwécklung an d'Bedingungen ënnersiche soll (zum Beispill beim G.G. Gervinus, *Geschichte der deutschen Dichtung*, Leipzig, 1835-1842).

## Literatur am Internet

Gratis-Literatur kann een am Internet eroflueden. Dëst funktionéiert änlech wéi beim GFDL-Prinzip. Vum Aesop bis zum Zola kann een Dausende vu Gedichter, Romaner, Novellen, Fabelen an aner literaresch Wierker liesen. De Projet Gutenberg befaasst sech intensiv mat der Aufgab, international Literatur gratis am Internet zur Verfügung ze stellen.

## Formen
 
### Lyrik
* Ballade
* Hymne
* Sonett
* Haiku
* Ode
* Experimentell Dichtung
* Visuell Poesie
* Konkreet Poesie

### Eepik
* Roman
* Eepos
* Saga
* Erzielung
* Ballade
* Novell
* Anekdot
* Kuerzgeschicht
* Romanz
* Märchen
* Seechen
* Schwank
* Legend

### Drama
* Comedie
* Tragicomedie
* Tragedie

### Didaktik
* Aphorismus
* Apophthegma
* Bonmot
* Epigramm
* Fabel
* Gleichnis
* Gnome
* Maxime
* Metapher
* Parabel
* Sentenz
* Spréchwuert
* Zitat

Déi jeeweileg Form gëtt dobäi nach eng Kéier an zwou Kategorien ënnerdeelt:

* Vers a
* Prosa

sou datt een all literaresch Form entweeder a Vers oder a Prosa schreiwe kann.

## Um Spaweck
* Wikisource
* Glanz und Elend
* Projet Gutenberg
* Focus - Déi 100 bescht Bicher
* Gruppo04
Krazy Kat

**Krazy Kat** ass e Comics-Strip vum George Herriman.

## Wéi alles ugoung

Wann een dem Maurice Horn a senger *The World Encyclopedia of Comics* gleewe kann, dann ass de Krazy *Kat "universally acclaimed as the greatest comic strip"*.

An dem Herriman sengem Comic-Strip *[[Dingbat Family]]* ass 1910 schonn eng Kaz an e Bulldog mat dobäi. E bësse méi spéit koum nach eng Maus mat bäi. Mä eréischt am Oktober 1913 kruten déi dräi Figuren en eegene Comic an dem William Randolph Hearst sengem NewYork Journal. Well den Hearst e begeeschterte Frënd vu Comics war, huet hie mat der Zäit dofir gesuergt, datt den Herriman méi Plaz an den Zeitunge krut.

## Wie spillt mat?
* D'Krazy Kat, eng Kaz, déi an eng Maus verléift ass.
* Den Ignatz Mouse dee bei all Geleegenheet säin Haass no bausse kéiert.
* Den Offissa Pupp, en Hond als Polizist mat engem Gummisknëppel, deen total an d'Kaz verknallt ass.
* Eng Zill, déi ëmmer Deeselwechte widder de Kapp kritt.

## Wou spillt et sech of?

An der Wüst vun Arizona, dem Coconino County.

## Ëm wat geet et?

Et geet em d'Léift. Et ass eng Dräiecksgeschicht. D'Krazy Kat, eng naiv, onschëlleg Kaz ass verléift an eng egoistesch, béis Maus, den Ignatz, dee keng Geleegenheet ausléist fir der Kaz eng Zill un de Kapp ze geheien. Awer dat mécht der Kaz guer näischt aus; am Géigendeel, si freet sech gewëssermoossen op déi "Beweiser vu Léift". Dat stéiert de Polizist awer ganz staark, well hien ass onheelbar an d'Kaz verknallt.

## De Stil

Jore virum James Joyce sengem Finnegans Wake huet den Herriman op eng surreal Manéier mat der Sprooch gespillt. Vun der viktorianescher Sprooch bis zum Stroosseslang, vum Engleschen op Indianer-Dialekter, vum Spueneschen op d'Franséischt, an dat Alles an engem eenzegen Dialog. Dat erënnert natierlech un dem Walt Kelly säi Pogo.

A wéi sot d'Krazy Kat: *"It's wot's behind me that I am .."*
## Um Spaweck
Theseus

Den **Theseus** (*Θησευς*) ass ee vun de berüümtsten Helden aus der griichescher Mythologie.

Den Theseus war den Held vun Athen an e legendäre Kinnek vun der Stad. Verschiddene Quellen no ass hien de Jong, entweeder vum Poseidon oder vum Kinnek vun Athen Aigaios an der Aithra.

## Gebuert vun engem Held

Ee Mythos vum Theseus senger Gebuert erzielt, datt den Aigaios no zwee Bestietnesser ouni Kanner d'Orakel vun Delphi ëm Rot gefrot huet. Dem Orakel seng (wéi sou dacks onverständlech) Äntwert war "*Du duerfs de Wäischlauch net opmaachen, bis du zu Athen bass*". Den Aigaios huet de Sproch vum Orakel net verstanen, an huet sech op de Wee op Troizen bei de Kinnek Pittheas gemaach. Dee war fir seng Weisheet berüümt. De Pittheas huet dann och d'Orakel verstanen, mä hie wollt datt *seng* Duechter d'Kand op d'Welt brénge soll. Dofir huet hien dofir gesuergt, datt den Aigaios no engem gudden Iesse mat vill Wäin eng Nuecht mat senger Duechter Aithra verbréngt. Wéi den Aigaios moies nees erwächt, léisst hie seng Sandalen a säi Schwäert beim Meedchen, an huet e grousse Fiels doriwwergerullt. Als Erklärung sot hien, wann d'Aithra e Jong géif kréien, dee staark genuch wie fir de Fiels ewechzeréckelen, da soll en d'Sandalen undoen a sengem Papp säi Schwäert droen, an da soll hatt de Bouf op Athen schécken, wou hien e géif erkennen. 
De Bouf sollt säi Papp allerdéngs heemlech sichen, ouni datt d'Pallantiden eppes géife matkréien an hien ëmbrénge géifen. D'Pallantide waren d'Cousinne vum Theseus, déi woussten, datt den Aigaios kee Jong hätt, a selwer op den Troun klamme wollten.

## Um Spaweck
Hesiod

Den **Hesiod**, *Hêsiodos* op griichesch, gebuer ëm 700 v. Chr., war e griichesche Poet, deen als Bauer an Hiert a Böotien gelieft huet.

## Säi Liewen
Verschiddene Quellen no ass den Hesiod a Böotien gebuer. Säi Papp war e Bauer vu Kyme a Klengasien.

Den Hesiod huet sech anscheinend e Stéck Land net wäit vun Ascra ewech kaaft, sech bestuet a war Papp vun zwéi Bouwen.

Seng ganz Jugend war markéiert vum haarde Bauereliewen vu senger Zäit. Nom Doud vu sengem Papp koum et zu engem Sträit ëm d'Ierwschaft mat sengem Brudder Persès, an zu engem Prozess, deen den Hesiod verluer huet. Mä den Hesiod hat awer mat sengem klenge Stéck Land méi Chance a gouf méi räich.

Fir sengem Brudder bei der Gestioun ze hëllefen an him de richtege Wee ze weisen, huet den Hesiod d'Gedicht *Wierker an Deeg* geschriwwen (*Werke und Tage*, *Les Travaux et les Jours*). Dëst Wierk ass an de Kontext mat der Agrarkris ze setzen an dem Ufank vun der griichescher Kolonisatioun op der Sich no méi Land.

Den Hesiod zielt eis, datt wéi e Paschtouer um Helikon war, hätt hien d'Muse begéint, déi him virgeworf hunn, hie wir liddereg. Doropshin huet hien decidéiert, sech komplett dem Kult vun de Musen ze widmen, an hie gewënnt e Concours an der Poesie. Der Legend no soll un dësem Concours och den Homer deelgeholl hun, mä den Hesiod zielt eis dovun näischt.

Dat eenzegt dat mir wierklech iwwer den Hesiod wëssen, ass wat hien eis iwwer sech erzielt. Mir wësse Bescheed iwwer d'Landwirtschaft um Helikon, säi Gewënn vum Poesie-Concours, de Sträit mat sengem Brudder an d'Gebuert vu senge Jongen. Zimmlech sécher ass, datt hien ermuert gouf. De Rescht si Spekulatioune vun aneren anticken Auteuren, a sou fënnt een heefeg verschidde Versiounen.

Den Hesiod huet aner Poeten inspiréiert, dorënner de Virgil.

## Säi Wierk

Den Hesiod ass haaptsächlech bekannt duerch seng *Theogonie* a *Wierker an Deeg*.

* D*[[Theogonie]]* ass eng Genealogie vun de griichesche Gëtter. Un déi Genealogie huet hien nach eng Kosmogonie drugehaangen, déi den Ufank vun der Welt aus dem Chaos beschreift. Dëst Wierk gehéiert zu deenen eelste reliéise Gedichter aus Griicheland.
* D*[[Wierker an Deeg]]* handelt vum Sträit mat sengem Brudder, dem Mythos vum Prometheus an der Pandora, deene fënnef Mënscherassen (Gold, Sëlwer, Bronze, Näischt, Eisen), enger Visioun vun zwou Stied, der gudder (*Dikê*) an der schlechter (*Hubris*), an Informatiounen iwwer d'Landliewen an Agrikultur.
* *Dem Herakles säi Schëld*, inspiréiert duerch dem Achilles seng Beschreiwung an der *[[Ilias]]*.

## Literatur zum Theema
* Hesiod: *Théogonie*, Rivages, Paräis, 1993.
* Hesiod: *Les Travaux et les Jours*, Hachette, Paräis, 1914.
* Leclerc, Marie-Christine: *La Parole chez Hésiode*, Les Belles Lettres, Paräis, 1993.

## Kuckt och
* Theogonie
* Griichesch Mythologie

## Um Spaweck

*  Perseus Classics Collection
*  ''Theogonie''
Thomas Nipperdey

Den **Thomas Nipperdey**, gebuer de 27. Oktober 1927 zu Köln, a gestuerwen de 14. Juni 1992 zu München, war en däitschen Historiker.

## Säi Liewen

Hien huet zu Köln, Göttingen a Cambridge Philosophie a Geschicht studéiert. 1953 krut hien den Dr. phil.. 1961 gouf hien habilitéiert mat senger Aarbecht *Die Organisation der deutschen Parteien vor 1918*. 1963 huet hien ugefaange Geschicht ze ginn, op der Héichschoul zu Karlsruhe, duerno op der Georg-August-Universität Göttingen a spéider op der University of Cambridge. 1967 ass hien op d'Freie Universität Berlin gaangen a war do Professer fir *Neuere Geschichte*. Schliesslech war en nach bis zu sengem Doud Professer fir nei Geschicht zu München.

Säi Wierk *Deutsche Geschichte 1800 - 1918* gëllt ass e Standardwierk.

## Auszeechnungen

1984 krut den Nipperdey den *Historikerpreis* vun der Stad München, an 1992 posthum den Däitschen Historikerpräis (*Preis des Historischen Kollegs*)

## Literatur (Auswiel)
* Thomas Nipperdey, *Deutsche Geschichte 1800 - 1866. Bürgerwelt und starker Staat.*, C.H.Beck Verlag, München, 
* Thomas Nipperdey, *Deutsche Geschichte 1866 - 1918. Band 1. Arbeitswelt und Bürgergeist.*, C.H.Beck Verlag, München, 1990 
* Thomas Nipperdey, *Deutsche Geschichte 1866 - 1918. Band 2. Machtstaat vor der Demokratie.* C.H.Beck Verlag, München, 1992
* Thomas Nipperdey, *Nachdenken über die deutsche Geschichte: Essays*, C.H.Beck Verlag, München, 1986
* Thomas Nipperdey, *Religion im Umbruch: Deutschland 1870 - 1918*, C.H.Beck Verlag, München, 1988, (= Beck'sche Reihe ; 363)
* Hermann Holzbauer, *Thomas Nipperdey, Bibliographie seiner Veröffentlichungen: 1953 - 1992*, C.H.Beck Verlag, München, 1993, mat engem Virwuert vum Lothar Gall (= Schriften der Universitätsbibliothek Eichstätt ; Bd. 20)
100 v. Chr.

2. Joerhonnert v. Chr. | **[[1. Joerhonnert v. Chr.]]** | 1. Joerhonnert
102 v. Chr. | 101 v. Chr. | **100 v. Chr.** | 99 v. Chr. | 98 v. Chr.

----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 100 v. Chr.*

## Evenementer

### Réimescht Räich
* De Quintus Caecilus Metellus Numidicus gëtt vu Roum verbannt a geet op Rhodos fir Philosophie ze studéieren.
* Roum: Konsulat vum L. Valerius Flaccus an Caius Marius.
* Kreatioun vun der Provenz Kilikien (la: *Cilicia*)

## Konscht a Kultur
* Ufank vun der hebräescher Schrëft a Palestina. 
* Nord-Amerika: Kultur vun den Anasazi
* China: Schattentheater

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* Julius Cäsar, réimesche Staatsmann a Feldhär.

## Gestuerwen
* Panaitios, griichesche Philosoph.
44 v. Chr.

2. Joerhonnert v. Chr. | **[[1. Joerhonnert v. Chr.]]** | 1. Joerhonnert
49 v. Chr. | 48 v. Chr. | 47 v. Chr. | 46 v. Chr. | 45 v. Chr. | **44 v. Chr.** | 43 v. Chr. | 42 v. Chr. | 41 v. Chr. | 40 v. Chr. | 39 v. Chr.

----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 44 v. Chr.*

## Evenementer

### Réimescht Räich

* Roum: De Julius Cäsar gëtt zum Diktator op Liewenszäit ernannt.
* De Vulkan Etna brécht op Sizilien aus.
* Grënnung vun Augusta raurica (haut an der Schwäiz).

### [[Egypten]]

* D'Kleopatra bréngt hire Brudder Ptolemäus ëm an ernennt hire Jong Ptolemäus Caesarion zum Coregent.

## Konscht a Kultur

* Cicero, *Philippicae orationes*.

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

* 15. Mäerz: Julius Cäsar (ermuert).
* Ptolemäus XIV. vun Egypten.
* Burebista, Kinnek vun Dacia.
Appianus

De réimeschen Historiker **Appianus** koum vun Alexandria an Egypten an huet am 2. Joerhonnert no Christus gelieft. Genee Datumer iwwer säi Liewe sinn eis net bekannt, mä et gëtt ugeholl datt hie spéitstens zur Zäit vum réimesche Keeser Trajan op d'Welt koum.

Den Appianus huet zur réimescher Uewerschicht gehéiert. Hien hat d'réimescht Biergerrecht a war e *Procurator Augusti*.

Am Alter huet den Appianus säi Geschichtswierk *Rhomaika* (Réimesch Geschicht) a 24 Bänn op Griichesch geschriwwen. Dëst gëtt op d'Mëtt vum 2. Joerhonnert datéiert. D'Wierk handelt vun de réimesche Kricher vum Ufank u bis zum Enn vun der Republik. Dat besonnescht u sengem Wierk ass, datt d'Kricher geographesch zortéiert sinn, e System un deem sech de Prokop inspiréiert huet. Vu sengem Wierk erhale sinn d*Pröomium* (Einleitung), fir e groussen Deel d'Bicher 6 bis 9 (Kricher a Spuenien, géint den Hannibal an an Afrika) an d'Bicher 11-17 (Kricher a Griicheland, Syrien, géint de Mithridates vu Pontos an d*Bellum Civile* (Biergerkrich) zanter de Gracchen).

D'Fuerschermeenung iwwer den Appianus ass problematesch. Zimmlech sécher huet hie méi wéi een Auteur als Quell benotzt, mä déi Quelle sinn net ëmmer sécher. Den Appianus schreift deelweis méi wéi e Schrëftsteller an ass der Chronologie och net ëmmer trei. Seng Vue vu Roum ass z'erkläre well am 2. Joerhonnert d'Réimescht Räich quasi op sengem Héichpunkt ukomm war, an d'Grenze stabil waren. Fir verschidden Epochen, zum Beispill d'Biergerkricher, ass säi Wierk eent vun de wichtegste vun där Zäit.

## Literatur zum Theema
* Appianus, *Römische Geschichte*, ersg. vum Otto Veh, 2 Bänn, Stuttgart 1987-89
* *Appians Abriss der Seleukidengeschichte (Syriake)*, ersg. vum Kai Brodersen, München 1991.
* Martin Hose, *Erneuerung der Vergangenheit. Die Historiker im Imperium Romanum von Florus bis Cassius Dio*, Stuttgart 1994.

## Um Spaweck
*  Perseus Digital Library.
Flavius Arrianus

De **Flavius Arrianus**, gebuer ëm 92, a gestuerwen ëm 175, war e réimeschen Historiker aus Nikomedeia a Bithynien, eng réimesch Provënz a Klengasien.

Als Member vum Senatorestand huet hien an der réimescher Verwaltung ënner dem Keeser Hadrian geschafft. Ausserdeem war hie Statthalter vu Kappadokien.

Ugefaange mat Schreiwen huet den Arrianus kuerz virum Doud vum Hadrian. Genee wéi säi Virbild de Xenophon huet hien an einfachem atteschem Stil eng Partie Wierker geschriwwen, gréisstendeels historescher. Vu senge Wierker ass eis *Alexandrou Anabasis* (iwwer den Alexanderfeldzuch) an *Indike* (iwwer Indien) erhalen. Weider Schrëften, déi allerdéngs verluer gaange sinn, handele vun den Diadochen, de Parther a Bithynien.

Well eis en zäitgenëssescht Wierk zum Alexander feelt, zielt dem Arrianus seng *Alexandergeschicht* nieft dem Curtius Rufus, dem Diodor, dem Justinus Trogus an dem Plutarch zu de wichtegsten an zouverlässegste Quellen iwwer den Alexander de Groussen. Dem Arrianus seng *Alexandergeschicht* besteht aus siwe Bänn a gouf an engem niichterne Stil geschriwwen. Seng Quelle waren de Kleitarch an de Ptolemaios I., déi allebéid de Feldzuch matgemaach hunn an doriwwer geschriwwen hunn.

## Fir ze liesen
* Arrian: *Der Alexanderzug / Indische Geschichte.*, Artemis Verlag, 1985, Sammlung Tusculum, Griichesch an Däitsch 
* Arrian: *Alexanders des Großen Siegeszug durch Asien (Meisterwerke der Antike)*, iwwersat vum W. Capelle, Zürich 1950
* N.G.L. Hammond, *Sources for Alexander the Great. An Analysis of Plutarch's Life and Arrian's Anabasis Alexandrou*, Cambridge University Press, Cambridge Classical Studies, 1993

## Um Spaweck
463 v. Chr.

6. Joerhonnert v. Chr. |
**[[5. Joerhonnert v. Chr.]]** |
4. Joerhonnert v. Chr.


468 v. Chr. | 467 v. Chr. | 466 v. Chr. | 465 v. Chr. | 464 v. Chr. | **463 v. Chr.** | 462 v. Chr. | 461 v. Chr. | 460 v. Chr. | 459 v. Chr. | 458 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 463 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

* Aischylos, *[[Hiketides]]*.
* Aischylos, *Aigyptioi*.
* Aischylos, *Amymone*.
* Aischylos, *Danaides*.

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
459 v. Chr.

6. Joerhonnert v. Chr. |
**[[5. Joerhonnert v. Chr.]]** |
4. Joerhonnert v. Chr.


464 v. Chr. | 463 v. Chr. | 462 v. Chr. | 461 v. Chr. | 460 v. Chr. | **459 v. Chr.** | 458 v. Chr. | 457 v. Chr. | 456 v. Chr. | 455 v. Chr. | 454 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 459 v. Chr.*

## Evenementer

### Griichesch Welt

* Kapitulatioun vun de Messinier: si gi vun den Athener op Naupaktos exiléiert.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

## Um Spaweck
456 v. Chr.

6. Joerhonnert v. Chr. |
**[[5. Joerhonnert v. Chr.]]** |
4. Joerhonnert v. Chr.


461 v. Chr. | 460 v. Chr. | 459 v. Chr. | 458 v. Chr. | 457 v. Chr. | **456 v. Chr.** | 455 v. Chr. | 454 v. Chr. | 453 v. Chr. | 452 v. Chr. | 451 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 456 v. Chr.*

## Evenementer

* Griicheland: D'Athener erueweren Aegina no enger Belagerung vun zwee Joer.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik
### Archtitektur
* Zu Olympia gëtt tëscht 470 v. Chr. a 456 v. Chr. den Zeustempel gebaut.

## Gebuer

## Gestuerwen
* Aischylos, griicheschen Auteur.
450 v. Chr.

6. Joerhonnert v. Chr. |
**[[5. Joerhonnert v. Chr.]]** |
4. Joerhonnert v. Chr.


455 v. Chr. | 454 v. Chr. | 453 v. Chr. | 452 v. Chr. | 451 v. Chr. | **450 v. Chr.** | 449 v. Chr. | 448 v. Chr. | 447 v. Chr. | 446 v. Chr. | 445 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 450 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

* Kritias, griichesche Philosoph.

## Gestuerwen

* Alkmaion, griichesche Philosoph.

## Um Spaweck
440 v. Chr.

6. Joerhonnert v. Chr. |
**[[5. Joerhonnert v. Chr.]]** |
4. Joerhonnert v. Chr.


445 v. Chr. | 444 v. Chr. | 443 v. Chr. | 442 v. Chr. | 441 v. Chr. | **440 v. Chr.** | 439 v. Chr. | 438 v. Chr. | 437 v. Chr. | 436 v. Chr. | 435 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 440 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

## Um Spaweck
430 v. Chr.

6. Joerhonnert v. Chr. |
**[[5. Joerhonnert v. Chr.]]** |
4. Joerhonnert v. Chr.


435 v. Chr. | 434 v. Chr. | 433 v. Chr. | 432 v. Chr. | 431 v. Chr. | **430 v. Chr.** | 429 v. Chr. | 428 v. Chr. | 427 v. Chr. | 426 v. Chr. | 425 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 430 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* Zenon vun Elea, griichesche Philosoph.

## Um Spaweck
Lëscht vun den algriichesche Philosophen

Dës **Lëscht vun den algriichesche Philosophen** ass en Deel vun de .

----

## A
* Alkmaion (* ~520, † ~ 450) 
* Ammonius Saccas (* ~175, † 242)
* Anaxagoras (* ~500, † 428)
* Anaximander (* ~ 610 v. Chr., † 546 v. Chr.)
* Anaximenes vu Milet (* 585, † 525)
* Antiochos vun Askalon (* 120, † 68)
* Antiphon vun Athen (* 480, † 411)
* Antisthenes (* ~445, † ~365)
* Archytas vun Tarent (* 428, † 350)
* Arete vun Kyrene (* ~ 400 v. Chr. † 330 v. Chr.)
* Aristipp vu Kyrene (* 435, † 355 oder 366)
* Aristoteles (* 384, † 322)
* Aristoxenos (~350 v. Chr.)
* Arkesilaos vu Pitane (* 315, † 240)

## B

## C
* Chrysippos (* ~280, † 207)

## D
* Demokrit (* 460, † 371)
* Diogenes vu Sinope (* 400, † 325)

## E
* Empedokles (* ~492, † 432)
* Epiktet (* ~50, † 120)
* Epikur (* 341, † 270)

## F

## G
* Gorgias (* ~480, † 380)

## H
* Heraklit (?)
* Herakleides Pontikos (?)
* Hippias vun Elis (~ 420 v. Chr.)
* Hypatia vun Alexandria (~370–415)

## I

## J
* Jamblichos (* 283, † 330)

## K
* Kleanthes vun Assos (* 331, † 232)
* Krates (?)
* Kritias (* ~450, † 403)

## L
* Leukippos (~ 440 v. Chr.)

## M
* Melissos (~ 440 v. Chr.)

## N

## O

## P
* Panaitios (~180 v. Chr. - 100 v. Chr.)
* Parmenides vun Elea (* ~515, † 445)
* Philolaos (* ~480, † 405)
* Philon (* 15 v. Chr., † 50)
* Platon (* 427, † 347)
* Plotin (* 205, † 270)
* Polemon (?)
* Poseidonios vun Apameia (* 135 v. Chr., † 51 v. Chr.)
* Prodikos (~ 450 v. Chr.)
* Proklos (* 410, † 385)
* Protagoras (* 490, † 410)
* Pyrrhon vun Elis (* 360, † 270)
* Pythagoras vu Samos (* ~580, † 500)

## Q

## R

## S
* Sokrates (* ~469, † 399)
* Speusippos (?)

## T
* Thales vu Milet (* ~625, † 546)
* Theodoros (~ 300 v. Chr.)
* Theophrast (* 371, † 287)

## U

## V

## W

## X
* Xenophanes vu Kolophon (* ~570, † 480)
* Xenokrates (?)

## Y

## Z
* Zenon vun Elea (* ~490, † 430)
* Zenon vu Kition (* ~333, † 262)
* Zenon vu Sidon (~150 v. Chr. - 70 v. Chr.)
* Zenon vun Tarsos (virun 170 v. Chr.)
Antisthenes

Den **Antisthenes**, gebuer ëm 445 v. Chr. zu Athen, a gestuerwen ëm 365 v. Chr., war e griichesche Philosoph aus der Antiquitéit a gëllt als Grënner vum Kynismus.

## Säi Liewen
Den Antisthenes war de Jong vun engem Athener an enger thrakescher Sklavin.

## Kuckt och
* Lëscht vun den algriichesche Philosophen

## Um Spaweck
Alkmaion

Den **Alkmaion** oder och nach **Alkmaion vu Kroton**, gebuer géint 520 v. Chr., a gestuerwe géint 450 v. Chr., war e griichesche Philosoph, Medezinner an Astronom.

## Säi Liewen
* Hie war e Schüler vum Pythagoras.
* Hien huet am Gehier den Zentrum vum Denken a vun de Gefiller gesinn.

## Literatur zum Theema
*H. Diels a W. Kranz (Ersg.), *Die Fragmente der Vorsokratiker*, 3 Bänn, Berlin, 1961.
*Jean-Paul Dumont (Erssg.), *Les Présocratiques*, Bibliothèque de la Pléiade, Paräis, 1988.

## Kuckt och
* Lëscht vun den algriichesche Philosophen
420 v. Chr.

6. Joerhonnert v. Chr. |
**[[5. Joerhonnert v. Chr.]]** |
4. Joerhonnert v. Chr.


425 v. Chr. | 424 v. Chr. | 423 v. Chr. | 422 v. Chr. | 421 v. Chr. | **420 v. Chr.** | 419 v. Chr. | 418 v. Chr. | 417 v. Chr. | 416 v. Chr. | 415 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 420 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

## Um Spaweck
411 v. Chr.

6. Joerhonnert v. Chr. |
**[[5. Joerhonnert v. Chr.]]** |
4. Joerhonnert v. Chr.


416 v. Chr. | 415 v. Chr. | 414 v. Chr. | 413 v. Chr. | 412 v. Chr. | **411 v. Chr.** | 410 v. Chr. | 409 v. Chr. | 408 v. Chr. | 407 v. Chr. | 406 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 411 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

* Antiphon vun Athen, griichesche Philosoph.
406 v. Chr.

6. Joerhonnert v. Chr. |
**[[5. Joerhonnert v. Chr.]]** |
4. Joerhonnert v. Chr.


411 v. Chr. | 410 v. Chr. | 409 v. Chr. | 408 v. Chr. | 407 v. Chr. | **406 v. Chr.** | 405 v. Chr. | 404 v. Chr. | 403 v. Chr. | 402 v. Chr. | 401 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 406 v. Chr.*

## Evenementer

* Roum: D'Réimer belageren d'etruskesch Stad Veies (bis 396).

## Konscht a Kultur

* Aristophanes, *[[D'Fräschen|Bátrachoi]]*.

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
400 v. Chr.

5. Joerhonnert v. Chr. |
**[[4. Joerhonnert v. Chr.]]** |
3. Joerhonnert v. Chr.


405 v. Chr. | 404 v. Chr. | 403 v. Chr. | 402 v. Chr. | 401 v. Chr. | **400 v. Chr.** | 399 v. Chr. | 398 v. Chr. | 397 v. Chr. | 396 v. Chr. | 395 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 400 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

* Diogenes vu Sinope, griichesche Philosoph.

## Gestuerwen
4. Joerhonnert v. Chr.

../..
6. Joerhonnert v. Chr. | 
5. Joerhonnert v. Chr. |
**4. Joerhonnert v. Chr.** | 
3. Joerhonnert v. Chr. |
2. Joerhonnert v. Chr. |
../..


D**'4. Joerhonnert v. Chr.** huet den 1. Januar 400 v. Chr. ugefaangen an huet den 31. Dezember 301 v. Chr. opgehalen.

## Evenementer
* Eruewerungszich vum Alexander de Groussen.

## Wichteg Persounen
* Alexander de Groussen.
* Platon.
* Aristoteles.
* Sun Tzu.

## Erfindungen an Entdeckungen
* A China: Erfindung vun der Armbrust.

## Joren

## Um Spaweck
391 v. Chr.

5. Joerhonnert v. Chr. |
**[[4. Joerhonnert v. Chr.]]** |
3. Joerhonnert v. Chr.


396 v. Chr. | 395 v. Chr. | 394 v. Chr. | 393 v. Chr. | 392 v. Chr. | **391 v. Chr.** | 390 v. Chr. | 389 v. Chr. | 388 v. Chr. | 387 v. Chr. | 386 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 391 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
380 v. Chr.

5. Joerhonnert v. Chr. |
**[[4. Joerhonnert v. Chr.]]** |
3. Joerhonnert v. Chr.


385 v. Chr. | 384 v. Chr. | 383 v. Chr. | 382 v. Chr. | 381 v. Chr. | **380 v. Chr.** | 379 v. Chr. | 378 v. Chr. | 377 v. Chr. | 376 v. Chr. | 375 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 380 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

* Gorgias, griichesche Philosoph.
371 v. Chr.

5. Joerhonnert v. Chr. |
**[[4. Joerhonnert v. Chr.]]** |
3. Joerhonnert v. Chr.


376 v. Chr. | 375 v. Chr. | 374 v. Chr. | 373 v. Chr. | 372 v. Chr. | **371 v. Chr.** | 370 v. Chr. | 369 v. Chr. | 368 v. Chr. | 367 v. Chr. | 366 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 371 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

* Theophrast, griichesche Philosoph.

## Gestuerwen

* Demokrit, griichesche Philosoph.
363 v. Chr.

5. Joerhonnert v. Chr. |
**[[4. Joerhonnert v. Chr.]]** |
3. Joerhonnert v. Chr.


368 v. Chr. | 367 v. Chr. | 366 v. Chr. | 365 v. Chr. | 364 v. Chr. | **363 v. Chr.** | 362 v. Chr. | 361 v. Chr. | 360 v. Chr. | 359 v. Chr. | 358 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 363 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

## Um Spaweck
353 v. Chr.

5. Joerhonnert v. Chr. |
**[[4. Joerhonnert v. Chr.]]** |
3. Joerhonnert v. Chr.


358 v. Chr. | 357 v. Chr. | 356 v. Chr. | 355 v. Chr. | 354 v. Chr. | **353 v. Chr.** | 352 v. Chr. | 351 v. Chr. | 350 v. Chr. | 349 v. Chr. | 348 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 353 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
342 v. Chr.

5. Joerhonnert v. Chr. |
**[[4. Joerhonnert v. Chr.]]** |
3. Joerhonnert v. Chr.


347 v. Chr. | 346 v. Chr. | 345 v. Chr. | 344 v. Chr. | 343 v. Chr. | **342 v. Chr.** | 341 v. Chr. | 340 v. Chr. | 339 v. Chr. | 338 v. Chr. | 337 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 342 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
332 v. Chr.

5. Joerhonnert v. Chr. |
**[[4. Joerhonnert v. Chr.]]** |
3. Joerhonnert v. Chr.


337 v. Chr. | 336 v. Chr. | 335 v. Chr. | 334 v. Chr. | 333 v. Chr. | **332 v. Chr.** | 331 v. Chr. | 330 v. Chr. | 329 v. Chr. | 328 v. Chr. | 327 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 332 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
Esch

Den Numm **Esch** droen:
* Botanik: verschidden Aarte Beem vun der Gattung *Fraxinus*: Esch (Bam)
* Hydrographie: d'Esch eng Niewebaach vun der Musel a Frankräich
*Uertschaften:
** Esch-Uelzecht
** Esch-Sauer
** Esch-op-der-Huurt (*Aix-sur-Cloie*), an der Gemeng Éibeng (*Aubange*), Provënz Lëtzebuerg
** Esch (Wittlich) eng Gemeng am Landkrees Bernkastel-Wittlich a Rheinland-Pfalz 
** Esch (Gerolstein) eng Gemeng am Landkrees Daun a Rheinland-Pfalz
** Esch (Untertaunus), eng Uertschaft an der Gemeng Waldems am *Rheingau-Taunus-Kreis* an Hessen
** Esch (Bad Münstereifel), eng Uertschaft an der Gemeng Bad Münstereifel
** Esch (Boxtel), eng Uertschaft an der Provënz Nordbrabant, an Holland

*Leit:
** Mathias Esch, e Schrëftsteller
** Jean-Baptiste Esch, e Journalist
Patrizier

D**'Patrizier** waren d'Uewerschicht am anticke Roum. Si koumen aus Famillje mat berüümten oder aflossräiche Virfahren. D'Wuert Patrizier (*patricius*) kënnt vum laténgesche *pater* (Papp). D'Patrizier hu fir sech an Usproch geholl, d'Nofollger vun de Grënner vu Roum ze sinn.

Wärend der fréier réimescher Republik waren d'Bestiednisser tëscht Patrizier a Plebejer, dem gewéinleche Vollek, verbueden. Och den Handel war strikt getrennt. No an no hu sech déi Restriktiounen opgelockert, an d'Patrizier an d'Plebejer hunn d**[[nobilitas]]'', déi nei Führungsschicht vu Roum gebilt.

D'politesch Fraktioun vun de Patrizier war meeschtens d**Optimates*. Mä et konnt och emol virkommen, datt si hiert Gléck bei de *Populares* probéiert hunn. Dat berüümtst Beispill heifir ass de [[Julius Cäsar]].

Bekannt Patrizierfamilljen, aus deene vill [[Konsul]]en an aner héich Beamte koumen, waren zum Beispill d'[[Cornelier]], [[Valerier]], [[Julier]], [[Claudier]], [[Aemilier]], [[Fabier]] a [[Iunier]].

Am spéidere [[Réimesche Räich]] huet de Keeser [[Konstantin de Groussen]] den Titel *Patrizier'' als Éierentitel nees agefouert. Um Enn vum 5. Joerhonnert waren d'Patrizier déijeeneg, déi d'Muecht hanner dem Keesertroun haten, wéi zum Beispill de Stichilo, den Aetius oder de Ricimer.

Nach am Mëttelalter gouf et Patrizierfamiljen, déi am Hellege Réimesche Räich, an Italien an a Frankräich an d'gesellschaftlech Uewerschicht gebilt hunn.
Johnny Got His Gun

***Johnny Got His Gun*** (fr. *Johnny s'en va-t-en guerre*; dt. *Johnny zieht in den Krieg*) ass en US-amerikaneschen Anti-Krichsfilm vun 1971, gedréint vum Dalton Trumbo, dee säin eegene Roman vun 1939 verfilmt huet.

## Ëm wat geet et?
De Film erzielt d'Geschicht vum 21-järegen Joe (Johnny) Bonham, dee fräiwillig fir d'USA an den Éischte Weltkrich zitt a vun enger Granat schwéier blesséiert gëtt. Als blannen, an dafstommen Torso läit en dann an engem Spidol, wou en tëscht Dram a Realitéit vegetéiert. No méi wéi engem Joer bréngt hien et fäerdeg sech matzedeelen, mä wéi hien drëm biedelt, stierwen ze däerfen, do gëtt em dëse Wonsch refuséiert.

## Wéi ass et zum Film komm?

1938 schreift den Trumbo d'Buch. 1953 lieft den Trumbo a Mexiko, wou en de Luis Bunuel kenneléiert, deen 1964 dem Trumbo säi Buch verfilme wëll. Den Trumbo schreift d'Dréibuch, mä de Produzent geet faillite. 1967 deet sech den Trumbo mam Bruce Campbell zesumme fir d'Produktioun virzebereeden. De Film gëtt vun de 17 grousse Studioe refuséiert, mä de Simon Lazarus, dee schonn 1953 dem Herbert Bibermann säi *Salt of the Earth* finanzéiert hat, léisst sech iwwerzeegen. Am Mäerz 1971 weist den Trumbo säi Film dem Selectiounskommitee vum Filmfestival vu Cannes, deen de Film op Uroode vum Jean Renoir, Francesco Rosi a Samuel Fuller unhëlt. De Film kritt de Grand Prix Spécial du Jury.

## Besonnesches
D'Musekgrupp Metallica huet Zeenen aus dem Film fir hiren éischte Museksvideo *One* gebraucht.

Enn vum 19. an uganks vum 20. Joerhonnert gouf versicht mam Opruff "Johnny get your gun" jonk US-Amerikaner fir de Militärdéngscht ze begeeschteren. De Filmtitel "Johnny got his gun" weist nom Motto "Dat huet en elo dovun", wat den naive Wonsch sech eng déidlech Waff ze huelen als Konsequenzen huet.

## Virlag
D'Virlag vum Dalton Trumbo ass ënner dem Titel "Johnny zieht in den Krieg. Es ist der entsetzlichste, erschütterndste Protest, der jemals gegen den Krieg erhoben wurde" 1985 beim Eichborn Verlag erauskomm.

## Um Spaweck
* IMDb
Julier

D**'Julier** oder **Iulier** (*Iulii*) waren eng renomméiert Patrizierfamill am réimesche Räich, a si koumen aus Alba Longa.

## Gens Julia

D'gens Julia, oder d'Julier aus Alba Longa hunn hiren Numm vum mythologesche Iulus ofgeleet, e Jong vum trojaneschen Held Aeneas, de Grënner an éischte Kinnek vun Alba Longa. Iwwer den Aeneas, de Jong vun der Venus hu sech d'Julier dann och eng gëttlech Ofstamung ginn. Dëse Punkt gëtt besonnesch vum Julius Cäsar betount.

D'gens Julia waren zwar net räich, mä hunn awer zu de renomméierte Famillje vu Roum gezielt, obschonn nëmme wéineg Memberen an d'Politik gaange sinn: wärend der réimescher Republik, am 5. Joerhonnert v. Chr. fënnt een dacks den Numm *Iulius* an de Lëschte vun de Konsulen, mä dës Lëschte sinn ëmstridden. 451 war ee gewëssene Gaius Iulius Iullus Member vun den Decemviri, déi de Staat verännert hunn. Fir follgend Joerhonnerte sinn nëmmen zwee Konsule nogewisen, fir d'Joren 267 an 157. Verschidde Familljemembere ware Konsul oder Censor.

Zu de bekanntste Vertrieder vun der gens Julia zielt ouni Zweiwel de Julius Cäsar. Mat sengem Doud verschwënnt déi direkt Linn vun de Julier, mä d'Famill bleift bestoen.

## Julio-Claudianer

Mam Augustus an der julesch-claudianescher Dynastie lieft den Numm *Julius* weider. Mä och eng grouss Partie vu fräigeloossene Gefaangene vum Cäsar an hir Nokommen hu Gentilnomen *Iulius* däerfen unhuelen. Sou fanne sech dann och bis an d'4. Joerhonnert eng gutt Parti Riedner a Schrëftsteller mat deem Numm.

Den Augustus gouf duerch Adoptioun dem Caesar säi Jong a koum domat och an d'julianesch Famill. Hie war de Grënner vun der julio-claudescher Dynastie déi bis 68 regéiert huet.

Den Duebelnumm kënnt engersäits vu *Iulius* duerch den Augustus an vu *Claudius*, der Livia Drusilla hirem éischte Mann (Tiberius Claudius Nero) säi Familljennumm.

## Genealogie vun de Julio-Claudianer

## Bekannt Vertrieder vun de Julier

* Gaius Iulius Caesar
* Gaius Julius Caesar Octavianus Augustus
* Gaius Julius Eurycles
* Julius Atticus
* Julius Graecinus
* Gaius Julius Caesar Germanicus
* Julius Caesar Nero
* Gaius Julius Callistus
* Gaius Julius Classicianus Alpinus
* Gaius Julius Hyginus
* Sextus Julius Frontinus
* Julius Sacrovir
* Gaius Julius Civilis
* Gnaeus Julius Agricola
* Sextus Julius Africanus
* Gaius Julius Antiochus Epiphanes Philopappus
* Marcus Julius Verus Philippus
* Gaius Julius Verus Maximinus
* Julius Paulus
* Gaius Julius Solinus
* Iulius Exsuperantius
* Iulius Obsequens

## Verschiddenes

Hautdesdaags gëtt den Numm **Julius** als Virnumm benotzt. De Mount Juli, geneesou wéi de Julianesche Kalenner komme vum Numm *Julius*. Ausserdeem gëtt et de Julierpass an d'Julesch Alpen.
Iulus

De **Iulus** oder **Askanius**/**Ascanius** ass eng Figur aus der griichescher a réimescher Mythologie.

Nom Homer senger *[[Ilias]]* ass hien de Jong vum trojaneschen Adlegen Aeneas a senger Fra Kreusa. Nom Trojanesche Krich ass den Aeneas mat senger Famill an de Latium an Italie geflücht, wou et zu de sougenannten Italiekricher koum. Am Virgil senger *[[Aeneis]]* steet, datt hien och eng Roll bei der Grënnung vu Roum gespillt huet als Kinnek vun Alba Longa.

Op säin Numm beruffe sech d'Gens Julia, där hire bekanntste Vertrieder wuel de Julius Cäsar ass.

## Um Spaweck
267 v. Chr.

4. Joerhonnert v. Chr. |
**[[3. Joerhonnert v. Chr.]]** |
2. Joerhonnert v. Chr.


272 v. Chr. | 271 v. Chr. | 270 v. Chr. | 269 v. Chr. | 268 v. Chr. | **267 v. Chr.** | 266 v. Chr. | 265 v. Chr. | 264 v. Chr. | 263 v. Chr. | 262 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 267 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
157 v. Chr.

3. Joerhonnert v. Chr. |
**[[2. Joerhonnert v. Chr.]]** |
1. Joerhonnert v. Chr.


162 v. Chr. | 161 v. Chr. | 160 v. Chr. | 159 v. Chr. | 158 v. Chr. | **157 v. Chr.** | 156 v. Chr. | 155 v. Chr. | 154 v. Chr. | 153 v. Chr. | 152 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 157 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
78 v. Chr.

2. Joerhonnert v. Chr. |
**[[1. Joerhonnert v. Chr.]]** |
1. Joerhonnert


83 v. Chr. | 82 v. Chr. | 81 v. Chr. | 80 v. Chr. | 79 v. Chr. | **78 v. Chr.** | 77 v. Chr. | 76 v. Chr. | 75 v. Chr. | 74 v. Chr. | 73 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 78 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

* Sulla, réimeschen Diktator.
69 v. Chr.

2. Joerhonnert v. Chr. |
**[[1. Joerhonnert v. Chr.]]** |
1. Joerhonnert


74 v. Chr. | 73 v. Chr. | 72 v. Chr. | 71 v. Chr. | 70 v. Chr. | **69 v. Chr.** | 68 v. Chr. | 67 v. Chr. | 66 v. Chr. | 65 v. Chr. | 64 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 69 v. Chr.*

## Evenementer

### Réimescht Räich

* De Julius Cäsar erreecht d'Quastur.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
92 v. Chr.

2. Joerhonnert v. Chr. |
**[[1. Joerhonnert v. Chr.]]** |
1. Joerhonnert


97 v. Chr. | 96 v. Chr. | 95 v. Chr. | 94 v. Chr. | 93 v. Chr. | **92 v. Chr.** | 91 v. Chr. | 90 v. Chr. | 89 v. Chr. | 88 v. Chr. | 87 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 92 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
59 v. Chr.

2. Joerhonnert v. Chr. |
**[[1. Joerhonnert v. Chr.]]** |
1. Joerhonnert


64 v. Chr. | 63 v. Chr. | 62 v. Chr. | 61 v. Chr. | 60 v. Chr. | **59 v. Chr.** | 58 v. Chr. | 57 v. Chr. | 56 v. Chr. | 55 v. Chr. | 54 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 59 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
49 v. Chr.

2. Joerhonnert v. Chr. |
**[[1. Joerhonnert v. Chr.]]** |
1. Joerhonnert


54 v. Chr. | 53 v. Chr. | 52 v. Chr. | 51 v. Chr. | 50 v. Chr. | **49 v. Chr.** | 48 v. Chr. | 47 v. Chr. | 46 v. Chr. | 45 v. Chr. | 44 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 49 v. Chr.*

## Evenementer

### Réimescht Räich

* 11. Januar: De Julius Cäsar geet iwwer de Floss Rubicone a marschéiert mat senger Arméi op Roum lass.
## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* Aristobulos II., jiddesche Kinnek
* Gaius Scribonius Curio, réimesche Politiker.
* Marcus Perperna, réimesche Politiker.
* ëm 49 v. Chr. - Tiraios II., Kinnek vu Charakene.
45 v. Chr.

2. Joerhonnert v. Chr. |
**[[1. Joerhonnert v. Chr.]]** |
1. Joerhonnert


50 v. Chr. | 49 v. Chr. | 48 v. Chr. | 47 v. Chr. | 46 v. Chr. | **45 v. Chr.** | 44 v. Chr. | 43 v. Chr. | 42 v. Chr. | 41 v. Chr. | 40 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 45 v. Chr.*

## Evenementer

### Réimescht Räich

* Hispanesche Krich: Schluecht bei Munda.
* De Julius Cäsar gëtt zum Diktator op Liewenszäit ernannt.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
31 v. Chr.

2. Joerhonnert v. Chr. |
**[[1. Joerhonnert v. Chr.]]** |
1. Joerhonnert


36 v. Chr. | 35 v. Chr. | 34 v. Chr. | 33 v. Chr. | 32 v. Chr. | **31 v. Chr.** | 30 v. Chr. | 29 v. Chr. | 28 v. Chr. | 27 v. Chr. | 26 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 31 v. Chr.*

## Evenementer

* Séischluecht bei Actium. Enn vun der réimescher Republik. Den Octavianus, spéidere Keeser Octavianus Augustus, reforméiert d'Aussepolitik. D'Gebit vun den Trevirer verléiert seng Autonomie.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen