open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harpo Marx

Den **Adolph Arthur Marx**, bekannt als **Harpo Marx**, gebuer den 23. November 1888 zu New York City, a gestuerwen den 28. September 1964 zu Los Angeles, war en US-amerikaneschen Entertainer, Pantomime a Schauspiller. Zesumme mat senger Bridder Groucho, Chico, Zeppo a Gummo war hien ee vun de Marx Brothers, déi tëscht den 1920er an 1950er Joren am Vaudeville, um Broadway an am Kino grousse Succès haten.

Seng Roll bei de Marx Brothers war dee vun engem stommen, duerchdriwwene Personnage mat enger rouder Paréck, dee sech duerch Tuten a Päifen akkustesch verständlech gemaach huet, anescht mat Gesten a Mimik. Hien huet an de Filmer déi onméiglechst Saachen aus senger banneschter Mantelstäsch erausgezunn an hat ëmmer op d'mannst eng länger Zeen, an där en Harf gespillt huet.

## Filmographie
* 1921: *Humor Risk* (verluer gaangen)
* 1925: *Too Many Kisses*
* 1929: *[[The Cocoanuts]]* - Regie: Robert Florey
* 1930: *[[Animal Crackers]]* - Regie: Victor Heerman
* 1931: *[[Monkey Business]]* - Regie: Norman Z. McLeod
* 1932: *[[Horse Feathers]]* - Regie: Norman Z. McLeod
* 1933: *[[Duck Soup]]* - Regie: Leo McCarey
* 1935: *[[A Night at the Opera]]* - Regie: Sam Wood
* 1935: *[[La Fiesta de Santa Barbara]]* (Kuerzfilm)
* 1937: *[[A Day at the Races]]* - Regie: Sam Wood
* 1938: *[[Room Service]]* - Regie: William A. Seiter
* 1939: *[[At the Circus]]* - Regie: Edward Buzzell
* 1939: *[[Go West (Film)|Go West]]* - Regie: Edward Buzell
* 1941: *[[The Big Store]]* - Regie: Charles Riesner
* 1941: *[[A Night in Casablanca]]* - Regie: Archie Mayo
* 1950: *[[Love Happy]]* - Regie: David Miller
* 1957: *[[The Story of Mankind]]* - Regie: Irwin Allen

## Literatur
* Harpo Marx, Rowland Barber: *Harpo speaks!* Geis Associates, New York NY u. a. 1961 (Autobiographie).
* Wayne Koestenbaum: *The Anatomy of Harpo Marx.* University of California Press, Berkeley CA u. a. 2012, ISBN 978-0-520-26901-9.

## Um Spaweck
In amore si pecca in due

** In amore si pecca in due** (franséischen Titel: *En amour on pèche à deux*) ass en italieenesche Film vum Vittorio Cottafavi aus dem Joer 1954.

## Ëm wat geet et am Film?
La vendetta di Ercole

**La vendetta di Ercole** ass en italieenesch-franséischen Abenteuer- a Sandalefilm vum Vittorio Cottafavi aus dem Joer 1960. 
## Ëm wat geet et am Film?
Den Ercole kënnt aus dem Krich heem an ënnerwee muss hie munnech Abenteuer erliewen, sou géint en Hond mat dräi Käpp a géint en Draach kämpfen…

## Um Spaweck
Eugène Hoffmann

Den **Eugène Hoffmann**, gebuer den 28. Mäerz 1886 zu Viichten, an do gestuerwen de 17. September 1935, war e lëtzebuergesche Bauer a Politiker.

Hie gouf den 23. Dezember 1915 fir d'éischt als Deputéierten an d'Chamber gewielt an duerno bis zu sengem Doud bei alle Walen erëmgewielt. Hie war ufanks Member vun der Rietspartei, huet déi awer an den 1920er Joren verlooss. Hien huet du bei de Chamberwale vum 1. Mäerz 1925 fir d'Onofhängeg Rietspartei kandidéiert, a bei de Partielle Chamberwale vum 7. Juni 1931 fir d'Baueren- a Mëttelstandspartei, déi hien allebéid gegrënnt hat. No sengem Doud ass de Christian "Chrétien" Angelsberg fir hien an der Chamber nogeréckelt.

Den Eugène Hoffmann war vum 26 Dezember 1934 bis zu sengem Doud Buergermeeschter vun der Gemeng Viichten.
Eggnog

**Eggnog** (och bekannt ënner den Nimm Egg Nog, Egg Flip oder Lait de Poule), ass ee meescht alkoholescht Gedrénks mat réien Eeërduederen a Mëllech oder Ram an Zocker. Et gëtt virun allem an England, den USA, Kanada an zu Lëtzebuerg gedronk.

Den Alkoholzousaz ass meeschtens Rum, Brandy oder Bourbon.

## Um Spaweck
NGC 4204

Den **NGC 4204** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Coma Berenices. D'Galaxie gouf am Joer 1785 vum Astronom Wilhelm Herschel mat sengem 18,7&nbsp;Zoll-Spigelteleskop entdeckt.

## Kuckt och
NGC 4219

Den **NGC 4219** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Centaurus. D'Galaxie gouf am Joer 1834 vum Astronom John Herschel mat sengem 18,7&nbsp;Zoll-Teleskop entdeckt.

## Kuckt och
Giovanni Antonio Amedeo Plana

De Barong **Giovanni Antonio Amedeo Plana**, gebuer de 6. November 1781 zu Voghera, a gestuerwen den 20. Januar 1864 zu Turin, war en italieeneschen Astronom a Mathematiker.

Hie war den Neuveu vum berüümte Mathematiker Joseph-Louis Lagrange. De Plana war laang Professer vun der Astronomie an Direkter vum Observatoire zu Turin a Senateur.

Als auswäertege Member war hien zanter 1827 an der Royal Society. Do gouf hie mat der Copley-Medail am Joer 1834 ausgezeechent. E Moundkrater gouf och nom Plana genannt.

## Schrëften
* *Théorie du mouvement de la lune.* Turin 1832, 3 Bände. (Digitalisat: Band 1, Band 2, Band 3)

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Publikatioun vum G. A. A. Plana am Astrophysics Data System
*  W. T. Lynn: ''Baron Plana'' The Observatory, Vol. 27 (1904), p.&nbsp;132-132 (Noruff)
Bernard Herschbach

De **Bernard Herschbach**, gebuer den 28. September 1891 zu Konsdref, a gestuerwen den 18. August 1978 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergesche Politiker.

Hie gouf bei de Chamberwale vum 26. Oktober 1919 als Deputéierten an d'Chamber gewielt an huet säi Mandat bis zu de Chamberwale vum 1. Mäerz 1925 behal.

Hie war vun 1922 bis 1974 President vun de lëtzebuergesche Klengdéierenziichter.

## Gielercher

* 
* 
* 
* Officier vum Mérite Agricole de la République Française
* Médaille du Roi Albert
Otto I. (HRR)

Den **Otto I.,** ***de Groussen***, gebuer den 23. November 912, a gestuerwen de 7. Mee 973 zu Memleben, war vun 936 un Herzog vu Sachsen a Kinnek vum Ostfrankeräich *(regnum francorum orientalium)*, vun 951 u Kinnek vun Italien a vun 962 u réimesch-däitsche Keeser.

An der éischter Hallschecht vu senger laanger Regierungszäit huet den Otto duerchgesat, datt säi Kinnekräich net gedeelt kéint ginn, an datt hien eleng decidéiere kéint, wie wat fir Ämter kréich. Domat huet hien den Adel géint sech opbruecht, och bannent senger Famill selwer, an et koum zu Opstänn (z.&nbsp;B. duerch dem Otto säi Brudder Heinrich a säi Jong Liudolf), déi den Otto awer ermëlzt huet.

955 huet den Otto d'Schluecht um Lechfeld géint d'Ungarn gewonnen, a sou d'Invasioune vun do op en Enn bruecht. Dat selwecht Joer huet hien och géint d'Slawe gewonnen, wat him den Nimbus vum *Retter vun der Chrëschtenheet* abruecht huet.

961 huet hien d'Kinnekräich Italien eruewert a säi Land no Norden, Osten a bis a Süditalien ausgebreet, wou e mat Byzanz a Konflikt geroden ass. Hien huet dem Karel de Grousse seng Iddi vum Keesertum nees opgegraff a sech 962 vum Poopst Johannes XII. zu Roum zum Keeser kréine gelooss. Schlussendlech ass en och mam byzantinesche Keeser eens ginn an huet säi Jong, den Otto II., mat deem senger Niess Theophanu bestuet.

968 huet den Otto zu Magdeburg en Äerzbistum grënne gelooss, wat fir hien eng wichteg Viraussetzung vun der Christianiséierung vun de Slawe war.

Den Titel "de Groussen" huet sech spéitstens zanter dem mëttelalterlechen Historiograph Otto vu Freising fest etabléiert.

## Literatur
* Bernd Schneidmüller, *Die Kaiser des Mittelalters*; München (C.H. Beck Wissen). ISBN 978-3-406-72196-0
* Hagen Keller, *Die Ottonen*; München (C.H. Beck Wissen). ISBN 978-3-406-44746-4
Messalina Venere imperatrice

**Messalina Venere imperatrice** ass en italieeneschen historesche Sandalefilm vum Vittorio Cottafavi aus dem Joer 1960. 
## Ëm wat geet et am Film?
D'Messalina, d'Fra vum Keeser Claudius versicht mat alle Mëttelen hir Muecht auszebauen…

## Um Spaweck
Le legioni di Cleopatra

**Le legioni di Cleopatra** ass en italieenesch-spuenesch-franséischen historesche Sandalefilm vum Vittorio Cottafavi aus dem Joer 1959. 
## Ëm wat geet et am Film?
De Marcus Antonius versicht zesumme mat senge Legiounen an der Arméi vun der Cleopatra seng Muecht erëmzekréien…

## Um Spaweck
Il diavolo sulla collina

**Il diavolo sulle colline** ass en italieenesche Film vum Vittorio Cottafavi aus dem Joer 1985 no engem Roman vum Cesare Pavese. 
## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Abd al-Aziz ibn Saud

Den **Abd al-Aziz ibn Saud**, mam ganzen Numm **Abd al-Aziz ibn Abd ar-Rahman ibn Faisal Al Saud** (عبد العزيز بن عبد الرحمن بن فيصل آل سعود), gebuer ëm de 15. Januar 1876 zu Riad a gestuerwen den 9. November 1953 zu Ta'if, war deen éischte Kinnek vum moderne Saudi-Arabien.

Hie koum aus der Dynastie vun de Saud. Den Ibn Saud huet déi verschidde Clanen op der Arabescher Hallefinsel bekämpft (notamment d'Haschimiten deenen en d'helleg Stied Mekka a Medina, a vereent ofgeknäppt huet) a konnt, als vereenten Territoire, 1932 d'Kinnekräich Saudiarabie grënnen, vun deem e bis 1953 Kinnek war.

Mam Ufank vun der Petrols-Exploitatioun 1938 gouf den Ibn Saud ee vun de räichsten Herrscher vun der islamescher Welt. Gehollef hu vun Ufank un déi gutt Relatioune mat den USA.

No sengem Doud koum säin eelste Jong Saud ibn Abd al-Aziz op den Troun. Duerno koum säi Brudder Faisal drun (Kinnek vun 1964 bis zu sengem Doud 1975); dunn deem säin Hallefbrudder Chalid (1975 bis zu sengem Doud 1982), duerno en aneren Hallefbrudder, de Fahd (Kinnek 1982 bis zu sengem Doud 2005). Deem säin Nofollger war den Abdullah (Kinnek vun 2005 bis zu sengem Doud 2015), e Kand vun nach enger anerer Fra vum Abd al-Aziz, an zënter 2015 ass et dem säin Hallefbrudder Salman.

Am ganzen hat en eng 50 bis 60 Kanner.

## Literatur
* Uwe Pfullmann: *Ibn Saud - König zwischen Tradition und Fortschritt.* Edition Ost/Trafo-Verlag, Berlin 1999, ISBN 3-929161-99-0 / ISBN 3-89626-404-4.
* Mordechai Abir: *Government, Society and the Gulf Crisis.* London 1993, ISBN 0415093252.
* Sharaf Sabri: *The house of Saud in commerce a study of royal entrepreneurship in Saudi Arabia.* I.S. Publications, New Delhi 2001.
* Said K. Aburish: *Der märchenhafte Aufstieg und Verfall des Hauses Saud. Ist Saudi-Arabien als Partner des Westens noch tragbar?* Knesebeck, München 1994, ISBN 3-926901-66-7.

## Um Spaweck
I cento cavalieri

**I cento cavalieri** ass en italieenesch-franséisch-däitschen historeschen Abenteuerfilm vum Vittorio Cottafavi aus dem Joer 1964. 
## Ëm wat geet et am Film?
Den Don Fernando Herrera versicht d'Mauren aus sengem Land ze verdreiwen…

## Um Spaweck
Le vergini di Roma

** Le vergini di Roma** ass en italieenesch-franséische Sandalefilm vum Vittorio Cottafavi aus dem Joer 1961. 
## Ëm wat geet et am Film?
Roum gëtt vun den Etrusker an hiren Alliéierten de Gallier belagert…

## Um Spaweck
Ercole alla conquista di Atlantide

** Ercole alla conquista di Atlantide** ass en italieenesch-franséische Sandalefilm vum Vittorio Cottafavi aus dem Joer 1961. 
## Ëm wat geet et am Film?
Den Herkules an de Kinek Androcles flüchten aus Griicheland well dat vun enger onheemlecher Muecht bedreet gëtt. Ënnerwee lande si op der Insel Atlantis…

## Um Spaweck
Kapell Biwesch

D**'Kapell zu Biwesch** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Ëlwen–Wäiswampich Saint-François, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Ëlwen gehéiert.

D'Patréinesch vun der Kapell ass d'helleg Agatha, där hiert Fest de 5. Februar gefeiert gëtt.

D'Kapell steet op der Haaptstrooss, dem CR374.

Den 22. November 2019 gouf si als nationaalt Monument klasséiert.

## Geschicht
Bis de 7. Mee 2017 huet d'Kapell zur Par Ëlwen gehéiert, déi zum Parverband Ëlwen, Wäiswampech, Wëntger, zu der Pastoralregioun Norden an zum Dekanat Klierf gehéiert huet. Zur Par Ëlwen huet ausser der Kapell vu Biwesch och nach d'Parkierch vun Ëlwen gehéiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Ëlwen
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vun der Par Ëlwen–Wäiswampich Saint-François
* D'Fënstere vun der Kapell vu Biwesch op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 


Kapelle Biwisch 02.jpg|D'Kapell vu Weste gesinn
Kapelle Biwisch 03.jpg|D'Kapell vu Südweste gesinn
Pierre Kappweiler

De **Pierre Kappweiler**, gebuer de 15. Mäerz 1887 zu Esch-Uelzecht, an do gestuerwen den 18. August 1931, war e lëtzebuergesche Politiker a Versécherungsagent.

Hie gouf bei de Chamberwale vum 26. Oktober 1919 als Deputéierten an d'Chamber gewielt.
Charles de Tornaco

Et gëtt verschidde Persounen déi **Charles de Tornaco** heeschen:
* Charles de Tornaco (1847-1912), lëtzebuergeschen Deputéierten
* Charles de Tornaco (1927-1953), belschen Autospilot, an der Formel 2, Formel 1 an op Sportsautoen.
Lope de Vega

De **Lope de Vega**, gebuer de 25. November 1562 zu Madrid, an och do de 27. August 1635 gestuerwen, mam ganzen Numm *Félix Lope de Vega Carpio*, war e spueneschen Dichter an Theaterauteur aus dem sougenannte *Gëllene Joerhonnert* (Siglo de Oro).

Hie war ë.&nbsp;a. Sektretär vum 5. Herzog vun Alba a vum Luis Fernando de Córdoba.

Hien huet eng 1.500 Theaterstécker geschriwwen, an huet der klassescher spuenescher Form vum Kaméidisstéck an dräi Akten, der Comedia säi Stempel opgedréckt, mat hire Versmoossen, déi an der Figur vum *[[Gracioso]]* (engem lëschtege Kontrahent vum Haaptpersonnage), variéiert hunn. D'Haapttheme vu senge Wierker dréinen ëm d'Éier, d'Léift, de Patriotismus, d'Relioun an d'Famill. Hien huet d'"Cape et épée"s-Stécker erfonnt, sou wéi och d'Volleksdrama, an deem d'Vollek säi Recht géint d'Iwwergrëff vum Adel reklaméiert. Och mythologesch a bukkolesch Stécker hunn hie populär gemaach.

Ronn 500 vu senge Comedias sinn erhale bliwwen. Déi bekanntst sinn *El juez de Zalamea*, ausserdeem Gedichter a Romaner. 
## Wierker (Auswiel)
* Programmtext *Arte nuevo de hacer comedias* (1609)
* *Das berühmte Drama von Fuente Ovejuna* 
* *Hirten von Bethlehem* 
* *El acero de Madrid*
* *Las almenas de Toro*
* *Al pasar del arroyo*
* *Los amantes sin amor*
* *Amar, servir y esperar*
* *Amar sin saber a quién*
* *El amigo hasta la muerte*
* *El amor enamorado*
* *Amor, pleito y desafío*
* *Arauco domado por el Excelentísimo Señor Don García Hurtado de Mendoza*
* *Las aventuras de Don Juan de Alarcos*
* *Ay, verdades que en amor...!*
* *Los bandos de Sena*
* *Las batuecas del Duque de Alba*
* *El bautismo del príncipe de Marruecos*
* *La bella Aurora*
* *La bella malmaridada*
* *La boba para los otros y discreta para sí*
* *El perro del hortelano*
* *La viuda valenciana*
* *La vitoria de la honra*
* *La dama boba*

## Um Spaweck

* Biographie op Spuenesch a Remarken zu der Entwécklung vum spueneschen Theater
* Liewenslaf, all seng Wierker , Biller a Linken
Kierch Boxer

D**'Kierch zu Boxer** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Wëntger Sainte-Famille, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Wëntger gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den hellegen Alfons, deem säi Fest den 1. August gefeiert gëtt.

D'Kierch steet zentral an der Uertschaft op engem klenge Säitewee vun der Haaptstrooss, dem CR373 respektiv CR334. Nieft der Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

## Geschicht
Bis de 7. Mee 2017 war et d'Parkierch vun der Par Boxer, déi zum Parverband Ëlwen, Wäiswampech, Wëntger, zu der Pastoralregioun Norden an zum Dekanat Klierf gehéiert huet. Et war déi eenzeg Kierch an dëser Par.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vun der Par Wëntger Sainte-Famille
* D'Fënstere vun der Kierch vu Boxer op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
NGC 4233

Den **NGC 4233** ass eng lënsefërmeg Galaxie am Stärebild Virgo. D'Galaxie gouf am Joer 1785 vum Astronom Wilhelm Herschel mat sengem 18,7&nbsp;Zoll-Spigelteleskop entdeckt.

## Kuckt och
NGC 4235

Den **NGC 4235** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Virgo.D'Galaxie gouf am Joer 1784 vum Astronom Wilhelm Herschel mat sengem 18,7&nbsp;Zoll-Teleskop entdeckt.

## Kuckt och
NGC 4237

Den **NGC 4237** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Coma Berenices.D'Galaxie gouf am Joer 1783 vum Astronom Wilhelm Herschel mat sengem 18,7&nbsp;Zoll-Spilgelteleskop entdeckt.

## Kuckt och
Kamioka Nucleon Decay Experiment

D**'Kamioka Nucleon Decay Experiment** (ofgekierzt:**Kamiokande**) ass e kärphysikalescht Experiment an der Géigend vun der japanescher Gemeng Kamioka (haut Hida), dat den hypothetesche Protonenzerfall noweise sollt.

D'Experiment gouf vum japanesche Physiker Masatoshi Koshiba konzipéiert a vun 1982 bis 1983 opgebaut. Protonenzerfäll konnten net nogewise ginn. D'Ariichtung eegent sech awer als Neutrinodetekter. Am Joer 1987 konnten 12 Neutrinoe vun der Supernova 1987A festgestallt ginn. Dat war déi éischt direkt experimentell Konfirmatioun vun den Theorien iwwer d'Prozesser beim Kollaps vun engem Stär, besonnesch vun der Neutrinokillung.

An engem Tank mat 3.000 Tonnen héichrengem Waasser sinn zirka 1000 Photomultiplier, déi d'Tscherenkow-Stralung vun Elektrone registréieren, déi duerch d'Wiesselwierkung mat Neutrinoen aktivéiert goufen. Fir d'kosmesch Stralung ofzeschiermen, ass den Tank 1.000 Meter ënner dem Buedem.

1996 goung den Nofollger Super-Kamiokande a Betrib.

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vum Kamiokande-Experiment
Charles de Tornaco (Politiker)

De Barong Marie Florent Pierre Jean **Charles de Tornaco**, gebuer den 11. Oktober 1847 zu Suessem a gestuerwen de 15. Dezember 1912 zu Uccle, war e lëtzebuergesche Politiker.

Hie gouf bei de Wale vum Juni 1881 als 5. Deputéierte vum Kanton Esch-Uelzecht gewielt.

Säi Grousspapp ass de Charles Auguste de Tornaco.
Palme d'or

Mat der **Palme d'or** gëtt all Joer um Festival vu Cannes de beschte Laangspillfilm aus dem offizielle Concours ausgezeechent. Et ass déi wichtegst Auszeechnung vum Festival. Iwwer d'Präisser vum Festival decidéiert eng Jury vun internationale Memberen aus der Filmbranche.
Pulp Fiction

**Pulp Fiction** ass en US-amerikanesche Film vum Quentin Tarantino aus dem Joer 1994 no dem Roman *An American Tragedy* vum Theodore Dreiser. 
## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt dräi Geschichten déi awer ënnerenee verbonne sinn.

Zwéi Gangster plangen e Restaurant z'iwwerfalen…
 
Zwéi Killer sollen e Geschäftspartner vun engem Gangster ëmleeën…

E Boxer muss e Match géint e schwaache Géigner verléieren…

## Auszeechnungen
1994: Festival vu Cannes - Palme d'or

## Um Spaweck
* De Film op Filmzentrale
Tove Jansson

D**'Tove Jansson**, gebuer den 9. August 1914 zu Helsinki, an och do de 27. Juni 2001 gestuerwen, war eng schweedeschsproocheg finnesch Schrëftstellerin, Zeechnerin, Comicauteurin, Graphikerin, Illustratrice a Molerin.

Si gouf berüümt fir hir Phantasiewelt vun de Mumintrollen, iwwer déi se Bicher geschriwwen a Comics gemoolt huet. Si huet awer och „erwuesse“ Literatur geschriwwen. 
Dat éischt Mumin-Buch *Småtrollen och den stora översvämningen* ("Déi kleng Trollen an déi grouss Iwwerschwemmung") koum 1945 eraus. 1954 ass hir éischt Mumin-Geschicht als Comicstrip an *The Evening News* erauskomm. 120 Zeitungen aus 40 Länner hunn déi Strips iwwerholl.

Hei drënner déi Mummin-Bicher, déi op Däitsch iwwersat goufen (mat hirem däitschen Titel):

* Mumins lange Reise (*Småtrollen och den stora översvämningen*, EA 1945)
* Komet im Mumintal (*Kometjakten*, EA 1946)
* Eine drollige Gesellschaft (*Trollkarlens hatt*, EA 1948)
* Muminvaters wildbewegte Jugend (*Muminpappans bravader*, EA 1950)
* Mumin, wie wird's weiter gehen? (*Hur gick det sen? Boken om Mymlan, Mumintrollet och lilla My*, EA 1952)
* Sturm im Mumintal (*Farlig midsommar*, EA 1954)
* Winter im Mumintal (*Trollvinter*, EA 1957)
* Wer tröstet Toffel? (*Vem ska trösta knyttet?*, EA 1960)
* Geschichten aus dem Mumintal (*Det osynliga barnet [och andra berättelser]*, EA 1963)
* Mumins [wundersame] Inselabenteuer (*Pappan och havet*, EA 1965)
* Herbst im Mumintal (*Sent i november*, EA 1970)
* Die gefährliche Reise (*Den farliga resan*, EA 1977)
* Der Schurke im Muminhaus (*Skurken i muminhuset*, EA 1980)
* Mumin-Comics

D'Tove Jansson huet 12 Bicher fir Erwuessener geschriwwen, wouvun der bis ewell just véier op däitsch iwwersat goufen:
* Die Tochter des Bildhauers (*Bildhuggarens dotter* EA 1968, Autobiographie)
* Sommerbuch (*Sommarboken* EA 1972)
* Die Puppenstube (*Dockskåpet och andra berättelser* EA 1978)
* Die ehrliche Betrügerin (*Den ärliga bedragaren* EA 1982)

Nieft hiren eegene Bicher huet d'Tove Jansson och ë.&nbsp;a. *[[The Hobbit]]* vum J. R. R. Tolkien *[[Alice in Wonderland]]* an *[[The Hunting of the Snark]]* vum Lewis Carroll illustréiert. Si huet periodesch och vill als Molerin geschafft, souwuel op Toile wéi och als Wandmolereien an ëffentleche Gebaier a Kierchen.

Si war laang Jore mat der Graphikerin Tuulikki Pietilä zesummen.

## Um Spaweck
A Place in the Sun

**A Place in the Sun** ass en US-amerikanesche Film vum George Stevens aus dem Joer 1951 no dem Roman *An American Tragedy* vum Theodore Dreiser. 
## Ëm wat geet et am Film?
Den George Eastman kritt eng Aarbecht an der Fabrick vu sengem Monni Charles Eastman. Do fänkt hien eng Affaire mat der Aarbechterin Alice Tripp un. Op enger Party begéint hien awer déi räich Angela Vickers an hie verléift sech a si. Zesumme verbrénge si eng kuerz Vakanz beim Mier. D'Alice fiert deenen zwee no…

## Um Spaweck
Le chemin des écoliers

** Le chemin des écoliers** ass e franséisch-italieenesche Film vum Michel Boisrond aus dem Joer 1959 no engem Roman vum Marcel Aymé. 
## Ëm wat geet et am Film?
Am Zweete Weltkrich versichen de Student Antoine Michaud a säi Frënd de Paul Tiercelin mat Schwaarzhandel am vun den Däitsche besate Paräis zu Geld ze kommen.
Ferdinand de Saussure

De **Ferdinand de Saussure**, gebuer de 26. November 1857 zu Genf a gestuerwen den 22. Februar 1913 zu Vufflens-le-Château, war e Schwäizer Sproochwëssenschaftler. Hie gëllt als de Grënner vum Strukturalismus an der Linguistik, an huet sech och duerch seng Aarbechten iwwer déi Indoeuropäesch Sproochen en Numm gemaach.

A sengem *Cours de linguistique générale*, deen 1916 no sengem Doud vu Schüler vun him erausbruecht gouf, gëtt ë.&nbsp;a. de Grondstee vun der Semiotik geluecht, an déi grondleeënd Begrëffer vun der moderner Linguistik definéiert (wéi den Ënnerscheed tëscht *[[langage]]* (d'Fäegkeet sech mat (Sprooch-)Zeechen ze verstännegen), *[[langue]]* (Zeechesystemer, wéi Däitsch, Franséisch, asw.) a *[[parole]]* (Kommunikatioun mat Sprooch an engem bestëmmte Kontext); den Ënnerscheed tëscht Synchronie an Diachronie, den Ennerscheed tëscht *signifiant* a *signifié*, d'Beliebegkeet vum linguisteschen Zeechen ("Sem"), asw.)

## Wierker
*** Ecrits de linguistique générale.* éd. par Simon Bouquet; Rudolf Engler; Antoinette Weil.Gallimard, Paris 2002.
* *Cours de linguistique générale*.

## Literatur
* Ludwig Jäger: *Ferdinand de Saussure zur Einführung.* Junius, Hamburg 2010, ISBN 
978-3-88506-622-4.
* Manfred Frank: *Was ist Neostrukturalismus?* Suhrkamp, Frankfurt am Main 1983, ISBN 3-518-11203-1, bes. S. 30ff. (*Edition Suhrkamp* 1203 = NF 203).
* Ferdinand de Saussure: *Cours de linguistique générale.* Édition critique par Rudolf Engler. 2 Bände. Harrassowitz, Wiesbaden 1967–1974, ISBN 3-447-01527-6 (Bd. 2).
* Henri Wittmann: *New tools for the study of Saussure's contribution to linguistic thought.* In: *Historiographia Linguistica* Vol. 1, Nr. 2, 1974, ISSN 0302-5160, S. 255–264.
* John E. Joseph: *Saussure *, Oxford: Oxford Univ. Press, 2012, ISBN 978-0-19-969565-2
* Werner Zillig: "Die Sprachsystem-Vergleiche in Ferdinand de Saussures 'Cours de linguistique générale'". In: Geschichte und Geschichtsschreibung der Semiotik. Hg. von K. D. Dutz und P. Schmitter. Münster: MakS Publikationen, 1986. S. 235-260.

## Um Spaweck
Kierch Déierbech

D**'Kierch zu Déierbech** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Wëntger Sainte-Famille, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Wëntger gehéiert.

D'Patréinesch vun der Kierch ass dhelleg Maria Magdalena, där hiert Fest den 22. Juli gefeiert gëtt.

D'Kierch steet ganz ëstlech an der Uertschaft. Ronderëm d'Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

Den 3. Oktober 2025 gouf s'als national Kulturierfschaft klasséiert.

## Geschicht
D'Kierch gouf 1732 gebaut an am Juli 1735 vum Weihbëschof Gilis vu Léck konsekréiert.

Bis de 7. Mee 2017 war et d'Parkierch vun der Par Déierbech, déi zum Parverband Ëlwen, Wäiswampech, Wëntger, zu der Pastoralregioun Norden an zum Dekanat Klierf gehéiert huet. Et war déi eenzeg Kierch an dëser Par.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vun der Par Wëntger Sainte-Famille
* D'Fënstere vun der Kierch vun Déierbech op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 


Kirche Derenbach 01.jpg|D'Kierch vu Südweste gesinn
Kirche Derenbach 04.jpg|D'Kierch vun Oste gesinn
Kirche Derenbach 03.jpg|Agank vun der Kierch
Hubert Mullenberger

Den **Hubert (Louis) Mullenberger**, gebuer de 7. Februar 1868 zu Lëtzebuerg, an och do gestuerwen den 22. Dezember 1942, huet fir d'Lëtzebuerger Eisebunn geschafft a sech fir Musek an Entomologie intresséiert.

Hir war Member am "Internationaler Entomologischer Verein", an huet e puer kleng Mattdeelungen an deem sengem Organ *Entomologische Zeitschrift* publizéiert. Tëscht 1901 an 1906 schreift hie säin Haaptwierk *Beiträge zur Schmetterlingskunde des Luxemburger Landes*.

Den Hubert Mullenberger war 1890 ee vun de fënnef Grënner vun der Société des naturalistes luxembourgeois (SNL). Déi aner Grënnungsmembere vun der SNL waren de Victor Ferrant, de Mathias Kraus, den Nicolas Leonardy an de Jean Petermann.

## Literatur
* Massard, J.A., 1990. *[http://massard.info/pdf/SNL_1990_091_005_214corr.pdf La Société des Naturalistes Luxembourgeois du point de vue historique.]* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 91: 5-214 [Biographie H. Mullenberger S. 122].
* Massard, J.A., 2015. *[http://massard.info/pdf/Massard_2015_5-302_add.pdf La Société des naturalistes luxembourgeois de 1890 à 2015.]* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 116, S. 5-302 (Biographie H. Mullenberger: S. 29-33; kuck och: Corrigenda et addenda).
Voici le temps des assassins...

** Voici le temps des assassins...** ass e franséisch-italieenesche Film vum Julien Duvivier aus dem Joer 1956.
## Ëm wat geet et am Film?
D'Catherine, dat behaapt d'Meedche vum André Chatelin senger éischter Fra ze sinn, versicht bei dësem en Ënnerdaach ze fannen. Dobäi ass hatt nëmmen drop aus fir un dem Chatelin säi Geld ze kommen…

## Um Spaweck
* De Film op dvdclassic
Kapell Wëntger

D**'Kapell zu Wëntger** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Wëntger Sainte-Famille, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Wëntger gehéiert.

De Patréiner vun der Kapell ass den hellege Bernhard, deem säi Fest den 20. August gefeiert gëtt.

D'Kapell steet zentral an der Uertschaft an engem Säitewee vum CR332. Nieft der Kapell steet eng Lourdes-Grott.

De 14. Abrëll 2025 gouf s'als national Kulturierfschaft klasséiert.

## Geschicht
Bis de 7. Mee 2017 war et eng Kapell an der Par Béigen, déi zum Parverband Ëlwen, Wäiswampech, Wëntger, zu der Pastoralregioun Norden an zum Dekanat Klierf gehéiert huet. Zur Par Béigen huet ausser der Kapell vu Wëntger och nach d'Parkierch vu Béigen an d'Filialkierch vun Heesdref gehéiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Wëntger

## Um Spaweck

* Websäit vun der Par Wëntger Sainte-Famille
* D'Fënstere vun der Kapell vu Wëntger op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Kapell Wëntger an der Facebookgrupp ''Patrimoine religieux Luxembourg - Reliéisen Ierwen Lëtzebuerg'' 


Kapelle Wincrange 02.jpg|D'Kapell vun Oste gesinn
Kapelle Wincrange 03.jpg|Agank vun der Kapell
Lourdes-Grotte Wincrange 01.jpg|D'Lourdes-Grott nieft der Kapell
Journey to the Center of the Earth

**Journey to the Center of the Earth** ass den Titel vun zwéi Filmer:
*Journey to the Center of the Earth (Film 1959)
*Journey to the Center of the Earth (Film 2008)
Journey to the Center of the Earth (Film 2008)

** Journey to the Center of the Earth** ass en amerikanesche Science-Fiction-Film an 3-D vum Eric Brevig aus dem Joer 2008 nom Roman *[[Voyage au centre de la Terre]]* vum Jules Verne.
## Ëm wat geet et am Film?
De Vulkanolog Trevor Anderson organiséiert vun Island aus eng Expeditioun an den Zentrum vun der Äerd .
Konferenz vun Teheran

D**'Konferenz vun Teheran**, och *EUREKA-Konferenz* resp. *Konferenz vun de "Groussen Dräi"* genannt, war eng Konferenz, déi vum 28. November bis den 1.&nbsp;Dezember 1943 gedauert huet. Et war dëst déi éischt Konferenz vun de Staats-, resp. Regierungscheffe vun den dräi Haaptalliéierte vun der Anti-Hitler-Koalition am Zweete Weltkrich, Groussbritannien, den USA an der Sowjetunioun. Si war an der iranescher Haaptstad Teheran, an d'Participante waren den US-President Franklin D. Roosevelt, de brittesche Premierminister Winston Churchill, de sowjetesche Staatschef Josef Stalin souwéi hir respektiv militäresch Conseilleren..

Et goung drëms, sech driwwer eens ze ginn, wéi et sollt 1944 virugoe mam Krich an Europa, an och déi grouss Linnen, wat geschéie soll, wann déi Alliéiert bis iwwer Däitschland de Krich gewonnen hätten. An de Méint virdru gouf et scho Konferenze vun den Ausseministeren zu Moskau a vun den Etat-Majoueren zu Kairo, fir d'Teheraner Konferenz ze preparéieren.
 
De Stalin huet do deenen aneren zougeséchert, datt no enger Victoire iwwer Däitschland hien déi sowjetesch Truppen asätze kéint fir un der Pazifik-Küst géint d'Japaner ze kämpfen, an de Roosevelt an den Churchill hunn hien driwwer informéiert, datt si am Mee 1944 d'Operation Overlord wéilte lancéieren, sou datt Däitschland vun zwou Säiten an d'Zaang geholl kéint ginn.

Wat Däitschland nom Krich betrëfft, sou huet den Churchill proposéiert, Däitschland an zwee ze deelen, an en nërdlecht Land an e südlecht, dat, als "Donaufëderatioun", och Deeler vun Éisträich an Ungarn mat abezéie géif. De Roosevelt goung méi wäit an huet virgeschloen, et a fënnef autonom Eenzelstaaten ze splécken.

Ausserdeem goufen déi Dräi sech am Prinzip eens, datt déi sowjetesch Grenze vun 1941 gëlle sollten, deemno sou wéi s'am Sowjetesch-Däitschen Netugrëffspakt festgeluecht gi waren, an domat d'Ausbreedung vun der Sowjetunioun no Westen. D'polnesch-sowjetesch Grenz sollt deem entspriechend laanscht d'Curzon-Linn goen, Białystok nees polnesch ginn, an d'Sowjetunioun kréich dat nërdlecht Ostpreise mat Königsberg. D'Oder sollt déi nei Grenz tëscht Polen an Däitschland ginn. Weider sollt Finnland onofhängeg bleiwen an den Iran, dee vu britteschen a sowjetesche Truppe besat war, nees onofhängeg.

## Kuckt och
* Konferenz vu Casablanca
* Konferenz vu Jalta
* Potsdamer Ofkommes

## Literatur
* Winston Churchill: *Der Zweite Weltkrieg. Mit einem Epilog über die Nachkriegsjahre*. Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfurt/M. 1985, ISBN 3-596-16113-4.
* Wolfgang Marienfeld: *Konferenzen über Deutschland. Die alliierte Deutschlandplanung und -politik 1941–1949.* Verlag für Literatur und Zeitgeschehen, Hannover 1963.
* Ministerium für Auswärtige Angelegenheiten der UdSSR (Hrsg.): *Die Teheraner Konferenz 1943* (Teheran, Jalta, Potsdam. Konferenzdokumente der Sowjetunion, Bd. 1). Pahl-Rugenstein-Verlag, Köln 1986, ISBN 3-7609-1037-8.

## Um Spaweck

* *[http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/FRUS.FRUS1943CairoTehran Foreign relations of the United States diplomatic papers, The Conferences at Cairo and Tehran, 1943]*
* D'Schlussdeklaratioun vun der Konferenz
Jean-Baptiste Lully

De **Jean-Baptiste Lully**, gebuer den 28. November 1632 zu Florenz als *Giovanni Battista Lulli*, a gestuerwen den 22. Mäerz 1687 zu Paräis, war en italieeneschen, duerno franséische Komponist a Balletdänzer, deen de gréissten Deel vu sengem Liewen um Haff vum Louis XIV. geschafft huet.

1653 gouf de Louis de Lully, deen ufanks vum Mazarin ënnerstëtzt gouf, zum *Compositeur de la musique instrumentale* ernannt, a 1661 zum *Surintendant de la musique du roi*. Déi zwéi stounge laang a Frëndschaft mateneen.

De Lully huet vu 1664 bis 1671 mam Molière zesummegeschafft, an d'Musek fir Ballet-Comedië geschriwwen (déi bekanntst si *Les amants magnifiques, Le Bourgeois Gentilhomme* a *Psyché*), souwéi fir aner prunkvoll Feierlechkeete mat deenen den Haff sech ameséiert huet. Ausserdeem huet hien d'Musek fir d'Balleten um Haff komponéiert.

1672 huet de Lully dem Pierre Perrin, engem Librettist, deen duerch seng Intrige faillite gaange war, d'Rechter vu sengen Texter ofkaf, a sech d'Exklusivrecht geséchert, Operen um Haff däerfen opzeféieren, sou datt en do d'Muecht iwwer alles hat, wat mat Opféierungen oder Concerten ze dinn hat.

Hien huet an de Joren duerno eng ganz Rëtsch tragesch Opere komponéiert an opgefouert, wéi *Cadmus et Hermione* (1673), *Alceste* (1674), *Thésée* (1675), *Atys* (1676) an *Isis* (1677). Duerno koume *Psyché* (1678), *Bellérophon* (1679), *Proserpine* (1680) a *Le Triomphe de l'Amour* (1681), dat leschtgenannt ass dat bekanntst Wiek vum Lully.

1682 ass den Haff op Versailles geplënnert, an de Lully huet *[[Persée (Oper)|Persée]]* fir déi Geleeënheet opgefouert. Dat Stéck mam gréisste Succès, *Amadis*, koum 1684 eraus. Et gouf bis zum Louis sengem Doud all Joer gespillt.

Duerno ass et awer mam Lully senger Gonscht beim Kinnek biergof gaangen: Dem Louis seng Maîtresse, d'Madame de Maintenon, hat eppes souwuel géint dem Lully seng Musek, wéi och géint de Lully selwer (deem seng Homosexualitéit se net toleréiert huet). Ënner hirem Afloss wollt de Louis ëmmer manner mat him ze dinn hunn. De Lully huet z.&nbsp;B. 1686 seng nei Oper *Armide* missen zu Paräis an net um Haff zu Versailles opféiere loossen.

Hien huet nach e puer Stécker geschriwwen, déi de Kinnek ëmgaachele sollten, wéi *Acis et Galatée* (1686) oder en *[[Te Deum (Lully)|Te Deum]]*, dat e geschriwwen hat, wéi de Kinnek schwéier krank war. Bei der Première dovun, den 8. Januar 1687 an der Église des Pères Feuillants, huet de Lully sech mam Taktbéngel sou onglécklech op de Fouss geschloen, datt deen entzünt ass an de Lully e puer Méint drop un de Suiten dovu gestuerwen ass.

Dem Lully gëtt haut e groussen Afloss op d'europäesch Musekslandschaft vum spéide 17. Joerhonnert attestéiert.

## Um Spaweck
NGC 4245

Den **NGC 4245** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Coma Berenices. D'Galaxie gouf am Joer 1785 vum Astronom Wilhelm Herschel mat sengem 18,7&nbsp;Zoll-Teleskop entdeckt.

## Kuckt och
NGC 5308

Den **NGC 5308** ass eng lënsefërmeg Galaxie am Stärebild Ursa Major. D'Galaxie gouf am Joer 1790 vum Astronom Wilhelm Herschel mat sengem 18,7&nbsp;Zoll-Spigelteleskop entdeckt.

## Kuckt och
Shergotty (Meteorit)

De **Shergotty ** ass e Marsmeteorit, deen am Joer 1865 zu Shergotty an Indien ageschloe war. Et ass de Prototyp fir d'Shergottitten. Säi geologeschen Alter gëtt mat zirka 4,1&nbsp;Milliarde Joer datéiert.

## Geschicht
De Meteorit war am Virmëtteg vum 25.&nbsp;August 1865 zu Shergotty (haut Sherghati am indesche Bundesstaat Bihar) ageschloen a gouf kuerz drop vun Aenzeien gebuergen. Seng urspréinglech total Mass däerft ongeféier 5&nbsp;Kilogramm gewiescht sinn. Radiometresch Datéierungen deiten drop hin, datt hie sech viru ronn 4,1&nbsp;Milliarde Joer aus vulkaneschem Magma gebilt huet. E besteet gréisstendeels aus Pyroxenen, déi an dëser spezieller Zesummesetzung op der Äerd net virkommen.

D'Bestëmmung vu sengem Kristallisatiounsalter erweist sech als aussergewéinlech schwiereg. Analysen hu bis elo ënnerschiddlech Alteren tëscht 147 a 600&nbsp;Millioune Joer erginn. Den Aschlag um Mars, deen de Meteorit aus dem Marsbuedem an de Weltraum geschleidert hat, dierft sech viru 2,2 bis 2,8&nbsp;Millioune Joer zougedroen hunn. Als sécher gëllt nëmmen, datt et de selwechten Impakt-Evenement war, deen och d'Meteoritten QUE 94201 an Zagami op d'Äerd geschleidert haten.

Haut läit d'Haaptstéck vum Meteorit (≈3,6&nbsp;kg) am Geological Survey of India zu Kalkutta. Et ass net bekannt wat mat dem zweete vun de béiden urspréngleche Brochstécker passéiert ass.
 
## Klassifizéierung
Et ass de Prototyp vun de Shergottitten an der Klassifizéierung vu Marsmeteoritten.

### Zeeche vu Waasser
Wéi schonn am Nakhlameteorit nogewisen, sinn och um Shergotty Spueren, déi nëmmen duerch flëssegt Waasser iwwer Joerhonnerten ewech entstane konnte sinn.

### Zeeche vu Liewen
Et goufen Zeeche vu fossiléierte Biofilmer fonnt, wéi si och op der Äerd virkommen. Et kann awer keng ierdesch Kontaminatioun ausgeschloss ginn an déi Spuere beweisen och kee mikrobiologeschen Urspronk.

## Literatur
* Gustav Tschermak: *Die Meteoriten von Shergotty und Gopalpur*, Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, Wien 1872 (online)

## Kuckt och

* Astrobiologie
* Allan Hills 84001 (Marsmeteorit)
* Meteorittelëscht
Kierch Bruechtebaach

D**'Kierch zu Bruechtebaach** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Wëntger Sainte-Famille, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Wëntger gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den hellegen Andreas, deem säi Fest den 30. November gefeiert gëtt.

D'Kierch steet zentral an der Uertschaft op der Haaptstrooss, dem CR309. Ronderëm d'Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

## Geschicht
Bis de 7. Mee 2017 war et d'Parkierch vun der Par Bruechtebaach, déi zum Parverband Ëlwen, Wäiswampech, Wëntger, zu der Pastoralregioun Norden an zum Dekanat Klierf gehéiert huet. Et war déi eenzeg Kierch an dëser Par.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vun der Par Wëntger Sainte-Famille
* D'Fënstere vun der Kierch vu Bruechtebaach op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 


Kirche Brachtenbach 01.jpg|D'Kierch vu Weste gesinn
Kirche Brachtenbach 03.jpg|D'Kierch vun Oste gesinn
Kirche Brachtenbach 04.jpg|Agank vun der Kierch
Ataxit

**Ataxitte** sinn eng Grupp vu Néckel-Eisemeteoritte mat engem héije Néckelundeel vu méi wéi 15&nbsp;%. An dëse Meteoritten ass nëmmen nach de Mineral Taenit. Si weise keng Widmanstätten-Strukturen. Dofir hu si hiren Numm, griichesch = *ouni Struktur*. Den Numm Ataxit fir dëse Meteorittentyp gouf 1883 vum Gustav Tschermak agefouert.

Zu den Ataxitte gehéieren z.&nbsp;B. d'Chinga-Meteoritten an d'Dronino-Meteoritte souwéi den Hoba-Meteorit an de Meteorit Gebel Kamil.

## Literatur
* Martin Okrusch und Siegfried Matthes: *Mineralogie. Eng Aféierung an déi speziell Mineralogie, Petrologie *. 8. Oplo, S. 517–519, Springer-Verlag, 2010. ISBN 978-3-54078201-8.

## Kuckt och

* Meteorittelëscht
Kuelegrouf Hasard

Déi fréier **Kuelegrouf Hasard** (oder **Cheratte 10**) läit zu Cheratte, eng Sektioun vun der Gemeng Visé, an der Provënz Léck.

## Geschicht
1850 gouf deen éischte Schacht geluecht, fir Steekuel erauszehuelen. No engem Accident gouf en 1877 nees zougemaach.

30 Joer drop, 1907, gouf d'Grouf nees opgemaach. Hir 4 Schächt goufe bis 1977 vun der *Société anonyme des Charbonnages du Hasard* exploitéiert.

2015 sollen eenzel Gebaier ofgerappt, respektiv restauréiert ginn. Deeler dovu stinn ënner Denkmalschutz.

Den Terril vum Hasard (Micheroux 1) ass ee vun de wéinegen ëm Léck deen net ofgedroe gouf. Et ass haut den Hausbierg vun der Uertschaft Retinne.

## Biller

Charbonnage du Hasard 19.JPG|Fërdertuerm Nr. 1
Charbonnage du Hasard 15.JPG|Fërdertuerm Nr. 3
Charbonnage du Hasard 58.JPG|Belle Fleur Nr. 4 op der Kopp vun Hoignée


## Aarbechterkolonie

20131001 cheratte060.JPG|D'Schlass
20131001 cheratte024.JPG|D'Aarbechterkolonie
20131001 cheratte025.JPG|D'Aarbechterkolonie
20131001 cheratte019.JPG|Memorial


## Um Spaweck

* Dokumentatioun iwwer d'Kueleminn
* Fotoreportage mat ville Fotoe vum Site (2013)
Korëntekuch

E **Korëntekuch**, och nach *Cramique* oder *Kiermeskuch* genannt, ass e Kuch aus Briochendeeg an deem, wéi säin Numm et seet, Korënte sinn.

Dëse Kuch gëtt meeschtens moies giess, an ass bei lëtzebuergesche Bäckeren op der Dagesuerdnung. Soss fënnt een en nach an der ganzer Belsch an am Norde vu Frankräich.

## Um Spaweck
Cet homme est dangereux

**Cet homme est dangereux** ass e franséische Film vum Jean Sacha aus dem Joer 1953 nom Roman *This Man is Dangerous* vum Peter Cheyney.
## Ëm wat geet et am Film?
De Lemmy Caution versicht dem internationale Gangster Siégella a senger Band d'Handwierk ze leeën…

## Um Spaweck
* De Film op der IMDb
Da uomo a uomo

** Da uomo a uomo**, (engleschen Titel: *Death Rides a Horse*), ass en italieenesche Western vum Giulio Petroni aus dem Joer 1967.
## Ëm wat geet et am Film?
Als Kand gesäit de Bill wéi seng Famill vu 4 Verbriecher ermuert gëtt. Als Erwuessene mécht hie sech op d'Sich no de Verbriecher…

## Um Spaweck
Mikrometeorit

**Mikrometeoritte** sinn winzeg Meteoritte mat enger Gréisst vun e puer honnert Mikrometer bis zu e puer Millimeter. Mikrometeoritte stinn an enker Bezéiung zum interplanetaresche Stëbs.

Ronn 95 % vum interplanetare Material dat op d'Äerd fält besteet aus Mikrometeoritten. Mineralogesch a vun der cheemescher Zesummesetzung hier gläichen déi meescht Mikrometeoritten de kuelege Chondritten an nëmme verhältnesméisseg wéineg de gewéinleche Chondritten, obwuel bei de makroskopesche Meteoritten d'Zuel vun de gewéinleche Chondritte wäit iwwerweit. Et gëtt ugeholl, datt d'Mikrometeoritten d'Heefegkeete vun de verschiddenen Asteroidentyppen an der Asteroidenceinture besser representéiere wéi déi makroskopesch Meteoritten. Dobäi gëtt allerdéngs virausgesat, datt d'Mikrometeoritten haaptsächlech aus der Asteroidenceinture stamen. Dat ass awer net sécher. Eng Ofstamung vun de Mikrometeoritte vu Koméite gëtt och diskutéiert.

## Literatur
* Eva Ahnert-Rohlfs: *Vorläufige Mitteilung über Versuche zum Nachweis von Meteoritischem Staub*. Mattdeelung vum Observatoire Sonneberg 45, 1954
* Michel Maurette: *Micrometeorites and the mysteries of our origins.* Springer, Berlin 2006, ISBN 978-3-540-25816-2.
* M.J. Genge, et al.: *The classification of micrometeorites.* Meteoritics & Planetary Science, Volume 43, Issue 3, S. 497-515, 2008, pdf

## Kuckt och

* Meteoroid
* Meteor
* Meteorittenaschlag
* Brownleeit
* Meteorittelëscht

## Um Spaweck
* Asteroidenstaub am Meeresgrund Telepolis
* SEM Atlas of Micrometeorites dartmouth.edu, ofgeruff den 20. November 2013
The Right Stuff (Film)

**The Right Stuff** ass en US-amerikanesche Film vum Philip Kaufman aus dem Joer 1983 no engem Buch vum Tom Wolfe. 
## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt d'Geschicht vun der amerikanescher Loft- a Raumfaart vum éischten Iwwerschallfluch bis zum Mercury Weltraumprogramm.
The River Wild

**The River Wild** ass en amerikaneschen Abenteuer- a Kriminalfilm vum Curtis Hanson aus dem Joer 1994.
## Ëm wat geet et am Film?
D'Gail Hartman huet eng Rafting-Tour mat der Famill geplangt. Am leschte Moment kann hire Mann awer net matfueren. Sou decidéiert si déi Tour eleng mat hire Kanner ze maachen…

## Um Spaweck
The Robe

**The Robe** ass en US-amerikaneschen historesche Film vum Henry Koster aus dem Joer 1953 no engem Buch vum Lloyd C. Douglas. Dëse Monumentalfilm war den éischte Film deen am CinemaScope Format gedréint gouf.

## Ëm wat geet et am Film?

De réimesche Militärtribun Marcellus gëtt zur Zäit vum Keeser Tiberius a Palestina strofversat. Zu Jerusalem muss hien op Befeel vum Pontius Pilatus bei der Kräizegung vu Jesus matmaachen…

## Um Spaweck
*  IMDb
Kierch Diänjen

D**'Kierch zu Diänjen** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Wëntger Sainte-Famille, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Wëntger gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den hellege Johannes den Deefer, deem säi Fest de 24. Juni gefeiert gëtt.

D'Kierch steet am nërdlechen Deel vun der Uertschaft. Ronderëm d'Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

## Geschicht
D'Kierch gouf 1718 ënner dem Paschtouer Joannes Baltus gebaut a vum Weihbëschof vu Léck 1721 konsekréiert. Den Tuerm geet a sengem Kär nach op d'Mëttelalter zeréck.

D'Kierch ass vu bausse ganz einfach an ouni Dekor. De Banneraum beandrockt duerch säin aussergewéinleche Räichtum. Déi barock Haapt- an d'Niewenaltär goufe 1719 vum Dikrecher Schräiner Jean-Pierre Schneider opgeriicht.

D'Kierch gouf um Enn vum 19. Joerhonnert vergréissert.

Bis de 7. Mee 2017 war et d'Parkierch vun der aler Par Diänjen, déi zum Parverband Ëlwen, Wäiswampech, Wëntger, zu der Pastoralregioun Norden an zum Dekanat Klierf gehéiert huet. Zur fréierer Par Diänjen huet ausser der Parkierch vun Diänjen och nach d'Kapell vu Stackem gehéiert.

Kirche Doennange 01.jpg|D'Kierch vu Weste gesinn
Kirche Doennange 04.jpg|Missiounskräiz a Muttergottesstatu op der Südsäit
Kirche Doennange 03.jpg|Agank vun der Kierch

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vun der Par Wëntger Sainte-Famille
* D'Fënstere vun der Kierch vun Diänjen op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
Théodore Boever

Den **Théodore Boever**, gebuer de 16. Mäerz 1872 zu Munzen, a gestuerwen de 6. September 1946 zu Klierf, war e lëtzebuergesche Bauer a Politiker.

Hie war vun 1919 bis den 19. Dezember 1931 Buergermeeschter vun der Gemeng Munzen.

Hie gouf bei de Wale fir d'Assemblée constituante 1918 a bei de Chamberwale vum 26. Oktober 1919 als Deputéierte vum Kanton Klierf an d'Chamber gewielt a gouf bei de partielle Chamberwale vum 28. Mee 1922 a bei de Chamberwale vum 1. Mäerz 1925 erëmgewielt.

## Gielchen
*
Mathias Jungers

De **Mathias Jungers**, gebuer den 9. Juli 1859 zu Féiz, a gestuerwen de 5. Juli 1930 um Moserhaff bei Folkendeng, war e lëtzebuergesche Politiker.

Hie gouf bei de Wale fir d'Assemblée constituante 1918 an de Chamberwale vum 26. Oktober 1919 als Deputéierten an d'Chamber gewielt.
D'Éislek nei entdecken

**D'Éislek nei entdecken** ass e Wanderguide fir d'Regioun Éislek, deen 30 Autopedestre mat Restaurante kombinéiert.

Fir all Circuit gi follgend Informatiounen op zwou Säiten ugebueden: 
* op der lénkser Säit: Wanderkaart, Weebeschreiwung, Markéierung, QR-Code, Fotoen;
* op der rietser Säit: D'Beschreiwung vun engem Restaurant, deen um Wee oder an der Noperschaft läit; ee Rezept vun enger Spezialitéit vum Haus; Fotoen.

De Guide gouf am Joer 2014 vun der Mini-Entreprise *Iessen a Goen* erstallt, déi vun Troisièmes-Schüler aus verschiddene Sektioune vum Dikrecher Lycée am Kader vun den Optioune gegrënnt gouf. De Guide kann iwwer d'Internetsäit vun *Iessen a Goen* bestallt ginn.

## Literatur
* Anonym, 2014. D'Éislek nei entdecken. 30 randonnées culinaires dans le nord du Pays. 68 S. Oplo: 1000. 12,50 €. Lycée classique de Diekirch, Jonk Entrepreneuren Luxembourg asbl. 

## Um Spaweck
* De Wanderguide D'Éislek nei entdecken op facebook 
* Internetsäit vun der Mini-Entreprise Iessen a Goen
Explorer 10

Den **Explorer 10** war e Satellit vun der US-amerikanescher Weltraumagentur NASA am Kader vum Explorer-Programm. Zil vun der Missioun waren Ënnersich vum Äerdmagnéitfeld a vun der solarer Korpuskularstralung. Den Explorer 10 gouf dofir op eng héichelliptesch Ëmlafbunn bruecht a war spinstabiliséiert.

D'Liewensdauer vum Satellit war wéinst der Stroumversuergung mat Batterien op nëmmen 52 Stonne virgesinn. Wärend der ganzer Missioun hat hien Donnéëe geschéckt. Déi lescht Informatioune goufen aus enger Distanz vun 42,3 Äerdradie gesent. Et war deen éischte Satellit deen d'Schockwell vun enger Sonneneruptioun moosse konnt.

## Kuckt och

## Quellen
* Herbert Pfaffe, Peter Stache: *Raumflugkörper. Ein Typenbuch*, 1972
*  Explorer 10 am NSSDC
*  Explorer 10, Bäitrag op der Websäit vum Goddard Space Flight Center
Kapell Drénkelt

D**'Kapell vun Drénkelt** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Ëlwen–Wäiswampich Saint-François, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Ëlwen gehéiert.

De Patréiner vun der Kapell ass den hellege Sebastian, deem säi Fest den 20. Januar gefeiert gëtt.

D'Kapell steet zentral am Duerf op der Kräizung vum *Duarrefweeg* an der Strooss *Am Pättchen*.

Den 29. Mäerz 2019 gouf se als nationaalt Monument klasséiert.
## Geschicht
Bis de 7. Mee 2017 huet d'Kapell zur Par Wilwerdang gehéiert, déi zum Parverband Ëlwen, Wäiswampech, Wëntger, zu der Pastoralregioun Norden an zum Dekanat Klierf gehéiert huet. Zur Par Wilwerdang huet ausser der Kapell vun Drénkelt och nach d'Parkierch vu Wilwerdang an d'Kapell vu Géidgen gehéiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vun der Par Ëlwen–Wäiswampich Saint-François
* D'Fënstere vun der Kapell vun Drénkelt op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 


Kapelle Drinklange 02.jpg|D'Kapell vun Oste gesinn
Kapelle Drinklange 03.jpg|Agank vun der Kapell