Doudeg Fra

D**'Doudeg Fra** ass eng Plaz am Gréngewald, um ëstlech Wupp vun der Gemeng Walfer.

## Geographie
D'Doudeg Fra läit op enger Héicht vun zirka 407 m, ongeféier 750 m nordwestlech vum Stafelter an 350 m. südëstlech vun deem Punkt wou den CR125 op den CR126 stéisst.

## Geschicht

Den Urspronk vum Lieu-dit ass net eendeiteg gekläert.

### Ass et eng Veréierung vun der ''Grousser Mamm''?
D'Lag vun der *Doudeger Fra* kéint op eng *[[Kultplaz]]* aus der prehistorescher Zäit hiweisen, absënns well s'an der Géigend vu Quellen a Pëtzer läit a laanscht e Kiem, deen op virkeltesch Urspréng zeréckgeet, wou der Traditioun no Äscht geaffert goufen.

D**Grouss Mamm'', als Gëttin vun der Fruchtbarkeet, kéint als ''Doudefra'', d.&nbsp;h. als Wiechterin vun den Doudegen an hirem Schouss, do veréiert gi sinn. Sou helleg Plaze goufen dacks an anere Kulture bäibehalen, z.&nbsp;B. als Plaze wou [[Réimesch Mythologie|réimesch Gottheete]] veréiert goufen oder op deenen a [[Chrëschtentum|chrëschtlecher]] Zäit [[Weekräizer zu Lëtzebuerg|Weekräizer]] opgeriicht goufen. An der Réimerzäit kéint et eng Plaz gewiescht si wou d'[[Diana (Mythologie)|Diana]] - d'Gëttin vun der [[Juegd]] a vum [[Mound]] - veréiert ginn ass.

=== Ass mat der ''Doudeger Fra'' d'Elisabeth vu Görlitz gemengt? ===
Eng aner Deitung seet, datt mat der ''Doudeger Fra'' d'[[Elisabeth vu Görlitz]] gemengt wier.

D'Elisabeth vu Görlitz hat d'[[Herzogtum Lëtzebuerg]] [[1409]] vun hirem Monnonk, dem [[Sigismund vu Lëtzebuerg|Sigismund]], als [[Pand]] kritt. Well hien d'Gage net zeréckbezuele konnt, huet d'Elisabeth d'Kontroll iwwer d'Herzogtum iwwerholl. Wärend de leschte Joer vun hirer Regierung hat sech d'Elisabeth sou staark verschëlt, datt si forcéiert war, hiert Herzogtum un de [[Philippe III. vun der Bourgogne|Philippe vun der Bourgogne]] zu verkafen.

No engem Text vum [[Hospice civil am Pafendall|Hellege-Geescht-Klouschter]] vu [[1441]], soll d'Herzogtum Lëtzebuerg dem Herzog vun der Bourgogne am Gréngewald iwwergi gi sinn. De Verkaf gouf mat engem Handschlag besigelt, wéi dat deemools üblech war. Dobäi huet de Verkeefer dem Keefer e Grapp Buedem an en Aascht dohinner gehalen an de Keefer huet déi dann op de Buedem gehäit.

Nom Verkaf soll d'Elisabeth gesot hunn: „Lo sinn ech eng doudeg Fra“. D'Bedeitung vum Wuert ''doudeg'' ass dobäi net am urspréngleche Sënn ze verstoen, mä villméi, wéinst der Aarmut vun der Elisabeth, am Sënn vun ''onbedeitend'', oder ''fir näischt méi ze gebrauchen''. Den Iwwerliwwerungen no, sinn duerno op där Plaz am Bësch Äscht dohi geworf ginn, mat de Wierder: „Dat ass fir déi doudeg Fra“.

== Weekräiz ==
Bis géint [[1917]] stoung op der Plaz en einfacht stengent Kräiz. Et gouf géint [[1930]] duerch e Kruzifix op e puer stenge [[Quader]]en ersat, dat du bis géint [[1944]] op der Weekräizung stoung. Béid Kräizer waren am Laf vun der Zäit ëmgehäit ginn an am Joer [[1982]] gouf dunn dat neit Weekräiz opgeriicht, dat haut nach do steet. Um Kräiz dat den 20. Juni 1982 ageweit gouf ass eng Kräizegungszeen drop, déi fir Lëtzebuerg typesch ass.

Am Hierscht [[1983]] gouf en décke Steen aus [[Iernzener Sandsteen|Iernzener Sandstee]] mat der aggravéierter Schrëft “Doudeg Fra” bei d'Kräiz geluecht fir d'Passanten op den Numm vun der Plaz opmierksam ze maachen. De Stee gouf vum Emile Feidt, dem Proprietär vun engem Steebroch vu Walfer, gestëft a vun de Gemengenaarbechter opgeriicht a beschrëft.

== Kuckt och ==
Aner bemierkenswäert Plazen am Gréngewald:

* D'[[Schetzel|Hiel vum Schetzel]] (gestuerwen 1138 oder 1139);
* D'[[Lieu-dit]]en: [[Geeschterhaischen]], [[Prinzessinnen-Eechen]], [[Rendez-vous (Gréngewald)|Rendez-vous]], [[Stafelter]] an de [[Waldhaff (Nidderaanwen)|Waldhaff]];
* d'[[Raschpëtzer]].

== Biller ==
<gallery>
Fichier:Luxembourg, Grünewald, Doudeg Fra (100).jpg|D'Plaz vun der ''Doudeger Fra''
Fichier:Femme morte croix de chemin.jpg|D'Weekräiz (2015)
Fichier:Luxembourg, Grünewald, Doudeg Fra (105).jpg|D'Weekräiz no der Renovatioun (2018)
</gallery>

== Literatur ==

=== Gedicht ===
Den [[Theodor von Cederstolpe]] (1811 - 1878), senges Zeechen [[Kapitän (Arméi)|Kapitän]] a Kartograph vun der [[Preisen|preisescher]] Garnisoun an der [[Festung Lëtzebuerg|Bundesfestung Lëtzebuerg]], huet ënner anerem ee Gedicht iwwer d**Doudeg Fra* geschriwwen, mam Originaltitel *Die todte Frau*. Dat handgeschriwwe Gedicht dat a sengem Sammelband aus dem Joer 1847 publizéiert ass, gouf zu Lëtzebuerg eng éischt Kéier an der Walfer Jubiläumsbroschür vun 1987 verëffentlecht.

<div align="center">*Theodor von Cederstolpe (1811 - 1878)* 
<br>*'Die todte Frau''' 


### Bicher an Artikelen

* von Cederstolpe, Theodor. (1847). Sagen Und Gedichte über Luxemburg.
* Hess, Joseph, & Institut grand-ducal Section de linguistique, de folklore et de toponymie. (1960). Altluxemburger Denkwürdigkeiten. Luxembourg: Institut grand-ducal. “Die Tote Frau” S. 46-47
* 
* Blasen, Léon. (1986). “D'Doudeg Fra” am Gréngewald. Télécran, Télécran. - Luxembourg Jg. 8 (1986), Nr. 44, p.&nbsp;27-29, ill.
* Kohl, Nicolas. (1987). “Der Grünewald”, die “Todte Frau” und die Gedichte des Theodor von Cederstolpe. Walferdingen, Bereldingen, Helmsingen an: Beiträge zur Lokalgeschichte. Herausgegeben zum Jubiläum der Gesangvereine und der Musikgesellschaft 1987 - Walferdingen, 1987 P. 273-279, ill., carte.

## Um Spaweck