open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lyman-Serie

Als **Lyman-Serie** (genannt nom Theodore Lyman, dee se 1906 entdeckt hat) gëtt d'Folleg vu Spektrallinne vum Waasserstoffatom am Ultraviolettberäich tëscht zirka 91 an zirka 121&nbsp;nm bezeechent; all Iwwergäng hunn den ënneschten Energieniveau an der K-Schuel zesummen (Haaptquantenzuel n_1 = 1).

Weider Serië sinn d'Balmer-Serie (vgl. och Ausféierungen do), d'Paschen-Serie, d'Brackett-Serie an d'Pfund-Serie.

## Mathematesch Beschreiwung

D'Wellenzuele vun den eenzele Spektrallinne ginn duerch d'Rydberg-Formel

:\tilde\nu = R_\infty \left( 1 - {1 \over n^2} \right), ermëttelt

woubäi
* R_\infty = 1{,}0973731569\cdot 10^{7} \, {\mathrm{m^{-1}}} d'Rydberg-Konstant ass an
* *n* ganz Zuele méi grouss wéi 1 sinn (Haaptquantenzuelen n_2 vun de Startschuelen).

D'Wellenzuel léisst sech duerch d'Bezéiung

:\lambda = 1 / \tilde\nu

an d'Wellelängt \lambda respektiv duerch

:E = \tilde\nu \cdot c \cdot h

an déi entspriechend Energie ëmrechne mat
* *c* der Liichtvitess am Vakuum
* *h* der Planckonstant.

## Benotzungsberäicher
D'Linne vun der Lyman-Serie si virun allem fir Astronome bei den Ënnersich vu Stären a Galaxien interessant. Aus der Lyman-α-Linn léisst sech souwuel d'Routverrécklung vu wäit leiende Galaxien a Quasaren (zum Deel bis an de visuellen oder infraroude Spektralberäich) wéi och déi wäitraimeg Verdeelung vu Waasserstoff am Universum ofleeden (kuckt Lyman-Break-Technik). Vun der Äerd aus kënnen d'Lyman-Linne wéinst der UV-Absorptioun vun der Äerdatmosphär nëmme bei staarker Routverrécklung vun den Objeten observéiert ginn.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* C. Bluck, J. Gans, A. Gleixner, W. Heimbrodt: *[http://www.bigs.de/BLH/de/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=50&Itemid=221 Termschema Wasserstoff] – dargestellt in einer Animation*. Auf: *BIGS – Bluck Industrial Graphic Service*, gekuckt den 29. Dezember 2008.
Seth Barnes Nicholson

De **Seth Barnes Nicholson**, gebuer den 12. November 1891 zu Springfield am Illinois, a gestuerwen den 2. Juli 1963 zu Los Angeles, war en US-amerikaneschen Astronom.

## Liewen
Den Nicholson ass an der ländlecher Ëmgéigend vun Illinois grouss ginn an huet duerno op der Drake Universéit studéiert gemaach, wou säin Interessi fir d'Astronomie waakreg hat.

Am Joer 1914 huet hien um Lick-Observatoire vun der Universitéit vu Kalifornien dee frësch entdeckte Jupitermound, spéider Pasiphae genannt, observéiert. Dobäi hat hien e weidere Mound beim Jupiter, de (Sinope) entdeckt, deen d'Bezeechnung *Jupitermound IX* krut. Am Kader vu senger Dokteraarbecht huet den Nicholson d'Bunn vum Mound am Joer 1915 berechent. 1916 huet hien den Asteroid (878) Mildred entdeckt.

A sengem weidere Beruffsliewe war hien um Mount Wilson-Observatoire, wou hien dräi weider Jupitermounden, de Lysithea, de Carme (alle béid am Joer 1938) an den Ananke am Joer 1951 souwéi den trojaneschen Asteroid (1647) Menelaus, entdeckt hat. Ausserdeem huet hien d'Bunne vun en ettleche Koméiten a vum Zwergplanéit (134340) Pluto berechent.

D'Mounde Sinope, Lysithea, Carme an Ananke goufen ufanks einfach als d'Jupitermounde IX, X, XI an XII bezeechent. Eréischt am Joer 1975 krute si hiren Numm vun der I.A.U..

Dem Nicholson seng Haaptaufgab um Mount Wilson-Observatoire war d'ënnersiche vun der Sonnenaktivitéit, woubäi hien iwwer Joerzéngten ewech Joresberichter iwwer Sonneflecken-Aktivitéite verfaasst hat. Hie war bei en ettlechen Expeditioune fir d'Observatioun vu Sonnendäischterten derbäi, fir d'Hellegkeet an d'Temperatur vun der Sonnekorona ze bestëmmen.

An de fréien 1920er Joren huet hien zesumme mam Edison Pettit déi éischt systematesch Ënnersichunge vun Himmelskierper am Infrarout-Beräich gemaach. D'Miessung vun der Infraroutstralung vum Äerdmound an déi doraus ofgeleet Temperaturen hunn zu der richteger Theorie gefouert, datt d'Mounduewerfläch mat enger dënner Stëbsschicht iwwerzunn ass, déi isoléiert. D'Temperaturmiessunge vu Roude Risen hat éischt Hiweiser fir d'Bestëmmung vu Stärenduerchmiesseren erginn.

Vun 1943 bis 1955 war hien als Editeur a Vizepresident fir d'Astronomical Society of the Pacific am Asaz. 1963 gouf hie fir seng Verdéngschter mat der Bruce Medail geéiert.

De Moundkrater Nicholson, de Marskrater Nicholson an d'Regio Nicholson um Jupitermound Ganymed sinn no him genannt.

## Literatur
* John Daintith, Sarah Mitchell, E. Tootill, D. Gjertsen: *Biographical encyclopedia of scientists*. CRC Press. ISBN 0-7503-0287-9

## Kuckt och

* Lëscht vun de Jupitermounden

## Um Spaweck
* Publikatioun vum S.B. Nicholson am Astrophysics Data System
* Laudatio op den S.B. Nicholson bei der Iwwerreechung vun der Bruce-Medail
Sinope (Mound)

De Jupitermound **Sinope** (oder Jupiter IX) ass ee vun de baussenzege Mounde vum Planéit Jupiter.

## Entdeckung
De Sinope gouf den 1. Juli 1914 vum Astronom Seth Barnes Nicholson um Lick-Observatoire entdeckt.

De Mound gouf no der Sinope, enger Nymph aus der griichescher Mythologie genannt.

Den offiziellen Numm krut de Mound eréischt am Joer 1975, vidru gouf en einfach als *Jupitermound IX* bezeechent, well hien de néngten entdeckte Mound beim Jupiter war.

## Bunndaten
De Sinope kreest a 758 Deeg, 21 Stonnen a 36 Minutten op enger mëttlerer Distanz vun 23.939.000&nbsp;km ëm de Jupiter. D'Bunn huet eng Exzentrizitéit vun 0,2495. Mat enger Schréi vun 158,109° ass d'Bunn retrograd, dat heescht, de Mound beweegt sech géint d'Rotatiounsrichtung vum Jupiter.

De Sinope gëtt wéinst senge Bunneegenschaften zu der Pasiphae-Grupp gerechent.

## Physikalesch Daten
De Sinope huet e mëttleren Duerchmiesser vu ronn 38&nbsp;km. Seng Dicht gëtt op 2,6 g/cm³ geschat. Hien ass warscheinlech haaptsächlech aus Silikatgestengs opgebaut.

De Sinope huet eng ganz däischter Uewerfläch mat enger Albedo vun 0,04, d.&nbsp;h., nëmme 4&nbsp;% vum agestraalte Sonneliicht gi reflektéiert. Seng visuell Magnitude ass 18,1m.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Seth B. Nicholson: "Discovery of the Ninth Satellite of Jupiter", in: ''Publications of the Astronomical Society of the Pacific'', Vol. 26 (1914), No. 155, p.&nbsp;197–198. (Entdeckung)
(878) Mildred

Den **(878) Mildred** ass en Asteroid vun der Haaptceinture.

Den US-amerikaneschen Astronom Seth Barnes Nicholson hat den Asteroid de 6. September 1916 um Mount Wilson-Observatoire entdeckt.

Den Asteroid gouf no der Duechter vum US-amerikaneschen Astronom Harlow Shapley genannt.
 
## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
Lysithea (Mound)

De Jupitermound **Lysithea** (oder Jupiter X) ass ee vun de klengste baussenzege Mounde vum Planéit Jupiter.

## Entdeckung
De Lysithea gouf de 6. Juli 1938 vum Astronom Seth Barnes Nicholson um Mount-Wilson-Observatoire entdeckt. De Mound gouf no der Lysithea, enger Frëndin vum Zeus aus der griichescher Mythologie, genannt. E krut den offiziellen Numm am Joer 1975, virdru gouf hien als als Jupiter X bezeechent.

## Bunndaten
De Lysithea kreest ëm de Jupiter op enger mëttlerer Distanz vun 11.717.000&nbsp;km. Eng Ëmdréiung ëm de Jupiter mécht hien an 250 Deeg, 4 Stonnen an 48 Minutten. D'Bunn huet eng Exzentrizitéit vun ongeféier 0,11 an hien ass 28,3° géigeniwwer dem lokale Laplace-Plang, déi ongeféier mat dem Bunnplang vum Jupiter zesummefällt, gebéit. 
 
Wéinst senge Bunneegenschafte gëtt de Mound zu der Himalia-Grupp gezielt.

## Physikalesch Daten
De Lysithea huet e mëttleren Duerchmiesser vu 36&nbsp;km. Seng Dicht ass mat 2,6 g/cm³ relativ héich, wat drop hiweist, datt hien haaptsächlech aus silikateschem Gestengs besteet. Hien huet eng ganz däischter Uewerfläch an eng Albedo vun 0,04. Seng visuell Magnitude ass 18,3m.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Seth B. Nicholson: "Two new Satellites of Jupiter", in: ''Publications of the Astronomical Society of the Pacific'', Vol. 50 (1938), No. 297, p.&nbsp;292–293. (Entdeckung)
Edison Pettit

Den **Edison Pettit**, gebuer den 22. September 1889 zu Peru, Nemaha County, Nebraska, a gestuerwen de 6. Mee 1962 zu Tucson, Arizona, war en US-amerikaneschen Astronom.

## Liewen
Vun 1914 bis 1918 huet hien Astronomie um Washburn College zu Topeka am Bundesstaat Kansas geléiert. 1920 huet hien op der Universéit Chicago promovéiert.

Kuerz dono gouf hie Mataarbechter um Mount-Wilson-Observatoire. Ufanks hat hie sech op Solarastronomie spezialiséiert a seng eegen Thermoelementer konstruéiert. Ausserdeem hat hie visuell Observatioune vum Mars a Jupiter gemaach. Nach no senger Pensioun huet hie weider a sengem Privatatelier Spektrographe fir verschidden Observatoiren zesummegebaut.

Him zu Éiere gouf e Moundkrater Pettit an e Marskrater Pettit genannt.

Hie war mat der *Hannah Steele* (gebuer de 6. November 1886, a gestuerwen den 10. September 1961) bestuet. Hir Duechter Marjorie gouf mam Aden Meinel, e bekannten Teleskopebauer, bestuet .

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Publikatioun vum E. Pettit am Astrophysics Data System
* PASP '''74''' (1962) 495 (Noruff)
Sacred Heart University

D**'Sacred Heart University** ass eng kathoulesch Universitéit zu Fairfield am US-amerikanesche Bundesstaat Connecticut. Si gouf 1963 vum Bëschof Walter William Curtis gegrënnt.

Dat éischt Joer hat d'Universitéit 200 Studenten an néng Professeren. 2014-2015 waren et 7.781 Studenten, dovu 4.997 Vollzäitstudenten. 67% ware Studentinnen.

D'Sacred Heart University huet zënter 1991 och e Campus zu Lëtzebuerg am Gebai vun der Chambre des salariés um Kierchbierg, wou si e Master of Business Administration (MBA) ubitt.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit: www.sacredheart.edu
* Offiziell Websäit vum Lëtzebuerger Site: www.shu.lu
Griot

E **Griot**, och nach **Jali** oder **Jeli** (franséisch Schreifweis: *djeli* oder *djéli*), ass eng wichteg kulturell Persoun a Westafrika. E Griot kann e Mann oder eng Fra sinn an dréit d'Wëssen an d'Identitiéit vum Vollek virun. De Griot oder d'Griotte erzielt d'Geschicht an d'Chroniken a Form vun engem Gedicht, engem Lidd oder engem Luefgesang.

## Kuckt och
* Bako Dagnon, eng bekannt Mandinka-Griotte
(1647) Menelaus

De **(1647) Menelaus ** ass en Trojanerasteroid deen um L4 Lagrange-Punkt mam Jupiter ëm d'Sonn dréint.

E gouf den 23. Juni 1957 vum Seth Barnes Nicholson entdeckt.

Den Asteroid gouf nom Menelaos, enger legendärer Figur vum trojanesche Krich genannt.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
Westlech Welt

D**'Westlech Welt** oder de **Westen** ass e Begrëff dee jee no Kontext verschidde Länner bezeechent.

D'Konzept vun der westlecher Welt huet säin Ursprong an der griichesch-réimescher Zivilisatioun an Europa an am Opkomme vum Chrëschtentum. An der Modernitéit ass d'Kultur vum Weste staark vun den Traditiounen aus der Renaissance, der protestantescher Reformatioun an dem Zäitalter vun der Opklärung markéiert. Geformt gouf se och vum expansive Kolonialismus vum 15. bis zum 20. Joerhonnert. Virum Kale Krich war déi traditionell westlech Siicht vun der westlecher Zivilisatioun déi vun de westleche chrëschtlechen (kathouleschen a protestanteschen) Länner a Kultur. Déi aktuell politesch Connotatioun ass méi rezent a wärend dem Antagonismus wärend dem kale Krich (1947–1991) entstanen.

Ursprénglech hat de Begrëff eng wuertwiertlech geographesch Bedeitung. Europa huet sech dobäi vun anere Kulturen an Zivilisatiounen am Noen Osten an an Nordafrika, Südasien, Südostasien an Extremostasien ofgesat, déi déi fréier Europäer als am Osten ugesinn hunn. Haut huet den Term keng geographesch Relevanz méi well d'Konzept op aner Regiounen ausgewäit gouf, wéi fréier europäesch Kolonien an Amerika oder Australien.

D'zäitgenëssesch kulturell Bedeitung vum Begrëff gëtt fir Europa a fréier europäesch Kolonië mat bedeitende Bevëlkerunge mat europäesche Virfahre benotzt.

## Literatur
* Heinrich August Winkler: *Geschichte des Westens*. 4 Bände. Beck, München 2009–2015:
** *Von den Anfängen in der Antike bis zum 20. Jahrhundert*. 2009 (3. Auflage 2012), ISBN 978-3-406-59235-5. 
** *Die Zeit der Weltkriege 1914–1945*. 2011, ISBN 978-3-406-59236-2.
** *Vom Kalten Krieg zum Mauerfall*. 2014, ISBN 978-3-406-66984-2.
** *Die Zeit der Gegenwart*. 2015, ISBN 978-3-406-66986-6.

## Kuckt och
* Ostblock
* Beweegung vun den net-alignéierte Staate

## Um Spaweck
*
Wo (Apparat)

Eng **Wo** ass en Moossgeschier mat deem d'Mass vun engem Objet gemooss gëtt. Normalerweis geschitt dat duerch direkt Moosse vun engem Gewiicht, wéi bei Fiederwoen oder duerch de Verglach mam Gewiicht vun enger bekannter Mass wéi z.&nbsp;B. bei der Kléckwo oder der Botterwo.

Et gëtt vill ënnerschiddlech Woen déi a verschiddene Beräicher agesat ginn. Am Stot fënnt een zum Beispill am Buedzëmmer eng Kierperwo mat där de Mënsch säi Kierpergewiicht ka moossen, an an der Kiche ginn d'Liewensmëttel op enger Kichewo gewien. En anert Beispill ass d'Bréifwo an der Post fir Bréiwer ze weien.

## Kuckt och
* Bascule
* Setzwo

## Um Spaweck
*
Heck

Als **Heck** bezeechent een eng Rei Traisch déi dicht uneneen an enger Rei an d'Luucht wuessen.

Wa se vum Mënsch geplanzt oder a Form geschnidde gëtt ass d'Heck dacks als Ofgrenzung, Dekoratioun oder Siichtschutz geduecht. Si soll dat, wat derhannert läit, schützen oder eng Grenz tëscht zwéin Terraine markéieren.

## Kuckt och
*Monschauer Heckeland
## Um Spaweck
*
Streckbriet

E **Streckbriet** ass de Support op deem een d'Gezei mat engem Streckeise streckt.

Modern Streckbrieder si meescht aus enger Plack aus Sperrholz oder Streckmetall, déi mat ënnerfiddertem Stoft bezunn ass an op engem Metallgestell läit dat een zesummeklappe kann. Un deem Gestell ass dacks en Hiewel, mat deem een déi passend Héicht fir ze schaffe fixéieren kann.

## Kuckt och
*
Nicholson (Moundkrater)

Den **Nicholson** ass en Aschlagkrater um baussenzege westleche Rand vun der viischter Säit vum Äerdmound, südëstlech vum Mare Orientale um Rand vun de Montes Rook, nordëstlech vum Krater Pettit.
Den onreegelméissege Kraterrand ass nëmmen e bëssi erodéiert, am Zentrum si Spuere vu Rampelirutschen ze gesinn.

De Krater gouf am Joer 1970 offiziell vun der IAU nom US-amerikaneschen Astronom Seth Barnes Nicholson genannt.

## Um Spaweck
Terrain

En **Terrain** ass e Stéck Land mat bestëmmten Dimensiounen. En Terrain kann zum Beispill e Grondstéck sinn oder e Spillfeld wéi e Foussballsterrain oder e Golfterrain.

Donieft kann een awer och d'Topographie (de Relief) vun engem Stéck vun der Äerduewerfläch mat sengen Héichten, Déiften, Onreegelméissegkeeten a Formen als Terrain bezeechnen.
Pincette

Eng **Pincette** ass e Geschier mat deem een en Objet ka festhalen ouni en direkt mat den Hänn unzepaken. E besteet aus zwéin Deeler déi op engem Enn verbonne sinn. Déi zwou fräi Extremitéiten hunn eng Spëtzt déi adequat geformt ass fir den Objet domat festzehalen. Jee no Typ Pincette sinn déi Spëtzten anescht geformt.

Meescht sinn d'Objeten déi mat enger Pincette ugepaakt ginn ze kleng fir mat de Fangeren ugepaakt ze ginn.

Modern Pincettë si meescht aus Metall. Si kënnen zum Beispill gebraucht gi fir Hoer auszerappen oder fir kleng elektronesch oder mechanesch Deeler ze manipuléieren. Och an der Chirurgie an am Laboratoire gi Pincetten agesat.

## Um Spaweck
*
Këscht

Eng **Këscht** ass e Behälter, deen uewen op oder zou ka sinn an dee benotzt gëtt fir Géigestänn ze lageren oder ze transportéieren. Eng Këscht kann zum Beispill aus Metall, aus Plastik, aus Holz oder och aus Kartrong sinn.

Këschte ginn a ville Beräicher agesat. Béierfläsche ginn an enger Béierkëscht transportéiert, Kanner spillen an enger Sandkëscht an den Handwierker transportéiert säi Schaffgeschier an der Geschierkëscht.

## Um Spaweck
* 
*
Eeërschnéi

**Eeërschnéi** ass eng schaumeg Mass, déi duerch d'Klappe vum Eewäiss entsteet. Si besteet zu ongeféier 90% aus Waasser an zu 10% aus Proteinnen. Déi ginn dem Eewäiss seng Zéiflëssegkeet an erméigleche sou d'Festhale vun de Loftblosen déi duerch d'Klappe mat agebonne ginn.

Eeërschnéi gëtt dacks beim Bake gebraucht.

## Kuckt och
* Eeërcrème mat Schnéi
* Meringue
* Schlagsan

## Um Spaweck
*
Pettit (Moundkrater)

De **Pettit** ass en Aschlagkrater am baussenzege westleche Rand vun der viischter Säit vum Äerdmound an der Biergkette vun de Montes Rook, südwestlech vum Krater Nicholson.
De Kraterrand ass net vill erodéiert an den Zentrum ass knubbeleg.

## [[Niewekrater]]en
Normalerweis fënnt een op Moundkaarten de Buschtaf deen den Niewekrater bezeechent op der Säit vum Kratermëttelpunkt, déi am nächste beim Pettit läit.

De Krater krut 1970 offiziell vun der IAU den Numm vum US-amerikaneschen Astronom Edison Pettit.
Night Train to Lisbon

**Night Train to Lisbon** ass e portugisesch-däitsch-Schwäizer Film vum Bille August aus dem Joer 2013 no engem Roman vum Pascal Mercier.
## Ëm wat geet et am Film?
De Professer Gregorius rett eng jonk Fra déi vun enger Bréck zu Bern well sprangen. Si awer verschwënnt, léisst awer hire Mantel zeréck. An der Täsch vum Mantel fënnt de Gregorius e Buch vun engem portugiseschen Auteur an en Zuchbilljee fir Lissabon. De Gregorius mécht sech mam Buch a mam Billjee op d'Sich no der onbekannter Fra…

## Um Spaweck
* De Film op der IMDb
* De Film op Out Now
John Dollond

Den **John Dollond**, gebuer den 10. Juni 1706 zu Spitalfields, London, a gestuerwen den 30. November 1761 zu London, war e britteschen Optiker an Teleskopebauer vu franséischer Ofstamung.

## Liewen
Den Dollond staamt aus enger hugenottescher Auswandererfamill a war ufanks wéi all a senger Famill als Seidewiewer beschäftegt. Niewebäi huet hie sech awer fir d'Astronomie a fir d'Optik intresséiert. Spéider huet hien en Atelier fir d'Konstruktioun vun opteschen an astronomeschen Instrumenter gegrënnt. Zanter 1752 huet hie mat sengem Jong, dem Peter (1730–1820) zu London un der Verbesserung vun dioptreschen Teleskope geschafft, fir hir chromatesch Aberratioun - d'Faarfränner déi gestéiert hunn - ze verklengeren.

No en ettleche Versich an de Jore 1757 a 1758, zu deenen d'Ënnersich vum Samuel Klingenstierna si ugereegt haten, hat den Dollond déi ongläich Refraktioun vun de faarwege Liichtstralen an de Glasprisme mat verschiddener Briechkraaft entdeckt. Doraus hat hien d'Méiglechkeet ofgeleet, achromatesch Lënsen ze maachen, déi faawereng Biller weise sollten.

Zwar war den Dollond net den Erfinder vun dëser bunnbriechender Neierung am Teleskopbau - déi eigentlech Erfindung vum Achromat war dem Chester Moor Hall gelongen, deen awer net un der wirtschaftlecher Ausnotzung vu senger Erfindung intresséiert war. Awer den Dollond war den éischten an iwwer Joren den eenzegen, deen déi Objektiver wirtschaftlech hierstelle konnt. 1758 gouf den Dollond vun der Royal Society mat der Copley Medal ausgezeechent. Am selwechte Joer krut hien e Patent op 14 Joer fir d'Fabrikatioun vun Achromat-Objektiver. D'Akommes dovun huet hie mam Francis Watkins, deen hie finanzéiert hat, gedeelt.

Déi héich Qualitéit vun den Dollond Flintglas-Lënse geet op den Akaf vun enger extreem gutt reusséierter Glasur aus Nordengland zeréck. Niewent sengem gréissten Objektiv vu 5&nbsp;Zoll (12,7&nbsp;cm) entstoungen zu senge Liefzäiten ongeféier eng Dose mat enger Ëffnung vu 4&nbsp;Zoll (ongeféier 10&nbsp;cm). Nach 20 Joer méi spéit war den Astronom Johann Hieronymus Schroeter glécklech, fir sou e Lënsenteleskop kafen ze kënnen.

Den John Dollond ass den 30. November 1761 zu London gestuerwen. Säin eelste Jong, de Peter Dollond, huet d'wëssenschaftlecht Interessi vu sengem Papp gedeelt an huet spéider en optescht Institut gegrënnt. De Peter Dollond huet den Apochromat erfonnt.

Säin Eedem war den Optiker Jesse Ramsden. Him hat den Dollond d'Patent fir d'achromatesch Glieser als Brautgeschenk vu senger jéngster Duechter Sarah (1743–1796) mat an d'Bestietnes ginn.

## Literatur
* Rolf Riekher: *Fernrohre und ihre Meister*. 2. staark bearb. Oplo. Verlag Technik, Berlin 1990, ISBN 3-341-00791-1

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Artikel iwwer den John Dollond bei der Encyclopædia Britannica
Fiat 500

**Fiat 500**, italieenesch *Fiat Cinquecento*, heeschen e puer Generatioune vu klengen Autoe vum Autosproduzent Fiat, déi net openeen opbauen. Déi éischt Generatioun hat e Frontmotor a gouf hannen ugedriwwen, déi zweet hat en Heckmotor dee mat Loft gekillt gouf. Déi méi nei Generatiounen hunn e waassergekillte Frontmotor a sinn och vir ugedriwwen.

Déi eeler Generatioune waren déi klengst an einfachst Modeller vun der Produktpalett a goufe vum Fiat 126 ofgeléist. De Fiat Cinquecento aus den 1990er Jore war eng kleng elegant Alternativ zum Fiat Panda, déi vum Fiat Seicento ofgeléist gouf, no deem 2007 den nächste Fiat&nbsp;500 koum.


Fiat 500 Topolino - Flickr - exfordy.jpg|1. Generatioun: Fiat 500 „Topolino“ (1936–1957)
1967 Fiat 500 (14426462375).jpg|2. Generatioun: Fiat Nuova 500 (1957–1975)
1994 Fiat Cinquecento (8066716616).jpg|3. Generatioun: Fiat Cinquecento (1992–1998)


Fiat Cinquecento.jpg|4. Generatioun: Fiat 500 (zanter 2007)
Fiat 500L diesel 1248cc registered March 2013.JPG|Fiat 500L (zanter 2012)
2017 Fiat 500X POP Star Multiair 1.4 Front.jpg|Fiat 500X (zanter 2014)


## Um Spaweck
Helen of Troy (Film 1956)

**Helen of Troy** ass en US-amerikanesch-italieenesche Film vum Robert Wise aus dem Joer 1956.
## Ëm wat geet et am Film?
D'Geschicht vum Paris an der schéiner Helena op Hollywood Manéier erzielt.

## Um Spaweck
Bella Darvi

D**'Bella Darvi**, gebuer als *Bajla Węgier* den 23. Oktober 1928 zu Sosnowiec a Polen, a gestuerwen den 10. September 1971 zu Monte Carlo, war eng polnesch Schauspillerin.

Zu Hollywood war d'Bella Darvi an dräi Filmer vun de Regisseure Samuel Fuller, Michael Curtiz an Henry Hathaway ze gesinn. Duerno huet si nach a franséischen an italieenesche Kaméidisfilmer a Kriminalfilmer matgespillt. Si war am Fong méi bekannt duerch hir Skandaler wéi duerch hir Filmer. Am Alter vun nëmmen 43 Joer huet si sech d'Liewe geholl.

Si gouf um Kierfecht vu Bagneux begruewen.
## Filmographie
#### Kino
* 1954: *[[Hell and High Water (Film 1954)|Hell and High Water]]* - Regie: Samuel Fuller - Haaptacteuren: Richard Widmark, Victor Francen
* 1954: *[[The Egyptian]]* - Regie: Michael Curtiz - Haaptacteuren: Jean Simmons, Victor Mature, Gene Tierney 
* 1954: *[[The Racers]]* - Regie: Henry Hathaway -Haaptacteuren: Kirk Douglas, Gilbert Roland, Cesar Romero, Lee J. Cobb
* 1955: *[[Je suis un sentimental]]* - Regie: John Berry - Haaptacteuren: Eddie Constantine, Olivier Hussenot
* 1956: *[[Je reviendrai à Kandara]]* - Regie: Victor Vicas - Haaptacteuren: François Périer, Daniel Gélin
* 1958: *[[Rafles sur la ville]]* - Regie: Pierre Chenal - Haaptacteuren: Charles Vanel, Danik Patisson, Michel Piccoli
* 1958: *[[Le gorille vous salue bien]]* - Regie: Bernard Borderie - Haaptacteuren: Lino Ventura, Charles Vanel
* 1958: *[[Pia de' Tolomei]]* - Regie: Sergio Grieco -Haaptacteuren: Jacques Sernas, Ilaria Occhini, Arnoldo Foà
* 1959: *[[La donna di Ghiaccio]]* d'Antonio Racioppi - Haaptacteuren: Renato Baldini, Aldo Bufi Landi
* 1959: *[[Énigme aux Folies Bergère]]* - Regie: Jean Mitry - Haaptacteuren: Frank Villard, Dora Doll
* 1959: *[[Le pain des Jules]]* - Regie: Jacques Séverac -Haaptacteuren: Christian Méry, Henri Vilbert
* 1959: *[[Il rossetto]]* - Regie: Damiano Damiani -Haaptacteuren: Pierre Brice, Giorgia Moll, Pietro Germi
* 1961: *[[L'urlo dei bolidi]]* - Regie: Léo Guarrasi - Haaptacteuren: Franco Silva	
* 1969: *[[Le bourgeois gentil mec]]* - Regie: Raoul André -Haaptacteuren: Jean Lefebvre, Annie Cordy, Francis Blanche, Darry Cowl
* 1971: *[[Les petites filles modèles (Film 1971)|Les petites filles modèles]]* - Regie: Jean-Claude Roy - Haaptacteuren: Marie-Georges Pascal, Michèle Girardon

## Um Spaweck
Bauchdanz

De **Bauchdanz** ass en Danz, dee meeschtens vu Fraen a spezielle Kostümer zu orientalescher Musek presentéiert gëtt.

D'Bezeechnung "Bauchdanz" staamt wuel vun de franséische Schrëftsteller Émile Zola a Gustave Flaubert (*"danse du ventre"*) a reduzéiert fälschlech d'Diversitéit vum Danz an d'Kënne vun den Dänzerinnen op de Bauch, respektiv d'Hëffen an den Hënner. Wéi bei allen Dänz ginn natierlech och d'Äerm, Been, Féiss, Schëlleren an de Kapp beweegt.

An der arabescher Welt gëtt den Danz Raqs Sharqi / ‏رقص شرقي‎ / raqṣ šarqī genannt. Opgrond vun der wiertlecher Iwwersetzung "Danz vum Osten" ass deemno och d'Bezeechnung "Orientaleschen Danz" korrekt, bezitt sech awer net op all orientalesch Folklorsdänz vum noe bis fären Osten, mä reng op den egyptesche Solodanz.

Et ass e sënnlechen an eleganten Danz, deem seng Beweegunge sech och alt emol an d'erotescht zéie kënnen.

## Um Spaweck
Bungerëffer Millen

D**'Bungerëffer Millen** ass e Lieu-dit an eng fréier Millen am Sauerdall an der Gemeng Rammerech.

## Geographie
D'Bungerëffer Mille läit 3 Stroossekilometer nërdlech vu Bungeref ewech an 155 m méi déif um rietsen Uwänner vun der Sauer.

## Geschicht

An der Gaardemauer ass e "Fransousesteen" agebaut, deen aus der Zäit vum Napoleon staamt. Nom Kadasterplang vun 1824 huet dës Mauer eng Längt vun 21 m an zwee Waasser-Rieder. Ëm 1930 gouf op der Mille souguer Mais aus Amerika gemuel. Zënter 1952 huet d'Millen de Betrib agestallt a gouf zu engem Hotel ëmgebaut.

Op der Millen huet eng Zäit laang eng 48,5-kW Turbinn Stroum produzéiert. Déi gouf 2006 mat zwou 55-kW Turbinnen ersat. Dat geet duer fir ronn honnert Stéit mat Stroum ze beliwweren.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Gamma Virginis

De **γ Virginis** (*Gamma Virginis*, *γ Vir*) ass en Duebelstär am Stärebild Virgo. Hie besteet aus zwéi bal d'selwecht hellen Haaptreiestäre mat Hellegkeete vun 3,48&nbsp;mag an 3,50&nbsp;mag. Alle béid gehéieren zum Spektraltyp F0. Déi visuell Totalhellegkeet ass 2,7&nbsp;mag. D'System läit zirka 38,6&nbsp;Liichtjoer vun eiser Sonn ewech.

D'System huet eng Ëmlafperiod vu ronn 170 Joer. Déi noost Distanz haten déi béid Komponente fir d'lescht am Joer 2005; zanterhir zéie si sech nees vuneneen ewech.

De Stär huet den historeschen Eegennumm **Porrima** (Numm vun enger italescher Gebuertsgëttin). Als ekliptiknoe Stär kann hie vum Äerdmound a, méi rar och, vu Planéite bedeckt ginn.

## Kuckt och
 ****
*ABC vun de Stären
*Gréisst Stären
*Noost Stären
*Hellst Stären
* Verännerlech Stären
*Hallefreegelméisseg verännerlech Stären
* Konstellatioun
* Hyperris
## Um Spaweck
* Gamma Virginis, Periastronpassag, Bunnmiessunge, aktuell Ephemeride
*SIMBAD Query results for HD 110379
*SIMBAD Query results for HD 110380
Mordnacht in Manhattan

**Mordnacht in Manhattan** ass en däitsch-franséische Film vum Harald Philipp aus dem Joer 1965 no de Kriminalromaner aus der Serie *G-man Jerry Cotton*. 
## Ëm wat geet et am Film?
Eng Verbriecherband erpresst zu New York kleng Geschäftsleit. Wéi den Giuseppe, de Besëtzer vun enger Pizzeria, net méi ka bezuelen, gëtt hien erschoss. En neie Fall fir de Jerry Cotton...
## Um Spaweck
*De Film op Filmportal.de
Präis vun der Europäescher Unioun fir zäitgenëssesch Architektur

De **Präis vun der Europäescher Unioun fir zäitgenëssesch Architektur** (*European Union Prize for Contemporary Architecture*, bis 1998 *Mies van der Rohe Award for European Architecture*), ass en Architekturpräis, dee 1987 von der Europäescher Kommissioun, dem europäesche Parlament an der Stëftung Mies van der Rohe - Barcelona an d'Liewe geruff gouf. E war am Ufank nom Architekt Ludwig Mies van der Rohe genannt a gëtt all zwee Joer ausgedeelt. Der Präis ass mat 60.000 Euro dotéiert a gëllt als de renoméiersten europäeschen Architekturpräis.

## Gewënner


Fichier:Banco Borges e Irmão Vila do Conde 2011.jpg|1988 - Banco Borges e Irmão vum Alvaro Siza
Fichier:Stansted Airport.JPG|1990 - *New Stansted Airport Terminal* vum Norman Foster
Fichier:Olimpic Badalona.jpg|1992 - Sportstaion vu Barcelona vum Esteve Bonell a Francesc Rius
Fichier:Waterloo from London Eye.jpg|1994 - Waterloo International railway station vum Nicholas Grimshaw
Fichier:Bregenz kunsthaus zumthor 2002 01.jpg|1998 - Kunsthaus Bregenz vum Peter Zumthor
Fichier:San Sebastian Palacio Kursaal.JPG|2001 - Kursaal convention centre zu San Sebastian vum Rafael Moneo
Fichier:Bahnhof Hoenheim.jpg|2003 - Tramsstatioun zu Hoenheim vum Zaha Hadid
Fichier:Be Dutch Embassy 01.JPG|2005 - Hollännesch Ambassade zu Berlin vum Rem Koolhaas
Fichier:Musac2.jpg|2007 - Zäitgenëssesche Konschtmusée zu León]] vu Mansilla+Tuñón
Fichier:Full Opera by night.jpg|2009 - Oper vun Oslo vum Snøhetta
Fichier:Neues Museum 06b Treppenhalle.jpg|2011 - Neues Museum zu Berlin vum David Chipperfield
Fichier:Szczecin Philharmonic Hall 3304.jpg|2015 - Philharmonie Stettin vum Barozzi Veiga]
Schüsse aus dem Geigenkasten

**Schüsse aus dem Geigenkasten** ass en däitsch-franséische Film vum Fritz Umgelter aus dem Joer 1965 no de Kriminalromaner aus der Serie *G-man Jerry Cotton*. 
## Ëm wat geet et am Film?
Eng Verbriecherband, als Museksgrupp getarnt, ermuert eng Sängerin an där hire Museksproduzent. Den Jerry Cotton muss dee Fall léisen...

## Um Spaweck
Kulturzentrum Aalt Stadhaus

D**'Aalt Stadhaus** ass e regionale Kulturzentrum dee seng Dieren den 31. Januar 2014 zu Déifferdeng opgemaach huet. D'Leit konnte bei enger Porte ouverte, den 1. an 2. Februar 2014, dat neit Gebai kenneléieren. Den éischte Concert war de 7. Februar 2014.

D'Gebai besteet aus 6 Deeler:

* E grousse Sall mat enger Capacitéit vun 201 Plazen fir Concerten, Theatervirstellungen, Stand-up Comedy, Konferenzen a villes méi.
* Eng Salle polyvalente mat enger Capacitéit vu 60 Plazen.
* Déifferdenger Museksschoul mat ronn 830 Schüler.
* Déifferdenger Bibliothéik mat ronn 42.000 Wierker.
* Kulturbüro vun der Stad Déifferdeng, deen och zoustänneg fir d'Programmatioun vum Gebai ass.
*E Bar-Restaurant.

Geographesch läit de Kulturzentrum Aalt Stadhaus am Zentrum vun der Stad Déifferdeng an der Avenue Charlotte.

De Kulturzentrum gouf fir de Mies-van-der-Rohe-Präis 2015 nominéiert, deen awer schliisslech d'Philharmonie Stettin krut .
## Um Spaweck

* Websäit vum Kulturzentrum Aalt Stadhaus
Kepler-34

De **Kepler-34** (oder *KOI-2459*) ass en Duebelstäresystem am Stärebild Cygnus. Hie läit ongeféier 4900 Liichtjoer vun eisem Sonnesystem ewech. Béid Stäre gi vun engem zirkumbinären Exoplanéit ëmkreest.

## Eegenschaften
D'System besteet aus zwéi sonnenänleche Gielen Zwerge mat der Spektralklass G. D'Mass an de Radius vu béide Komponente gläiche sech a sinn eppes méi grouss wéi déi vun eiser Sonn. De Kepler-34 A a B kreesen eemol an eppes manner wéi 28 Deeg op enger exzentrescher Bunn ëm hire kollektive Baryzentrum. Hir grouss Bunnhallefachs ass ongeféier 0,22882 AE. Fir en Observateur op der Äerd zéien die béid Stäre bei hirer géigesäiteger Ëmkreesung laanschteneen. De Kepler-34 ass sou e bedeckungsverännerlecht System.

## Planéitesystem
Mat Hëllef vum Weltraumteleskop Kepler gouf mat der Transitmethod e Planéit nogewisen, deen ëm déi béid Stäre kreest. Seng Entdeckung gouf 2012 publizéiert. De Planéit mat der Bezeechnung *Kepler-34b* (oder *Kepler-34(AB) b*) huet e Radius vun ongeféier 0,764 Jupiterradien an eng Mass vu ronn 0,220 Jupitermassen. Hie kreest eemol an 288,822 Deeg op enger eppes exzentrescher Bunn ëm déi béid Stäre mat enger grousser Bunnhallefachs vun ongeféier 1,0896 AE.

Den Exoplanéit Kepler-34 b läit an der habitabler Zon, woubäi d'Stralungsenergie, déi hie wärend sengem Ëmlaf vu béide Stäree kritt, staark variéiert. De Planéit ass méiglecherweis net am Beräich vum System entstanen, mä a méi wéi 1,5 AE Distanz an dierft dann duerch Migratioun seng haiteg Bunn ageholl hunn.

## Kuckt och

* Lëscht vun Exoplanéiten
* Kepler (Weltraumteleskop)
IC 1318

Den **IC 1318**, oder **γ-Cygni-Niwwel** (**Gamma-Cygni-Niwwel**) oder *[[Päiperleksniwwel]]* genannt, ass en Emissiounsniwwel an och en H-II-Gebitt am Stärebild Cygnus. Den Niwwel ass zirka 4&nbsp;900 Liichtjoer vun eiser Äerd ewech an huet eng Gréisst vun 100 Liichtjoer. Am Zentrum vum Niwwel läit de Stär Sadr, mat enger Distanz vu 1&nbsp;500 Liichtjoer. Den IC 1318 gëtt an dräi Deeler, den IC 1318 A, den IC 1318 B an den IC 1318 C agedeelt, déi sech och vuneneen ënnerscheeden. Den IC 1318 B an den IC 1318 C gi vum 20 Liichtjoer breeden Donkelniwwel LDN 889 getrennt.

## Um Spaweck

* http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?protocol=html&Ident=IC+1318&bibdisplay=none
Die Rechnung – eiskalt serviert

** Die Rechnung – eiskalt serviert** ass en däitsch-franséische Film vum Helmut Ashley aus dem Joer 1966 no de Kriminalromaner aus der Serie *G-man Jerry Cotton*. 
## Ëm wat geet et am Film?
Eng Gangsterband plangt e Geldtransporter z'iwwerfalen. Eng aner Band plangt och en Iwwerfall op de selwechte Geldtransporter. En neie Fall fir den Jerry Cotton...

## Um Spaweck
*De Film op Filmportal.de
Achsenzieler

En **Achsenzieler** ass e Baudeel vun engem elektronesche Sécherheetssystem, dee bei der Eisebunn agesat gëtt fir d'Achse vun engem Zuch ze zielen. Achsenzieler ginn normalerweis a Verbindung mat enger Gleisfräimeldanlag agesat. Si ziele bei der Afaart respektiv bei der Ausfaart vun engem Gleisofschnëtt d'Achsen. Wa bei der Ausfaart genee souvill Achse gezielt gi wéi bei der Afaart, dann ass de Gleisofschnëtt fräi; wann net, da gëllt en als besat.

Et ass eng Alternativ zum Gleisstroumkrees, huet awer den Nodeel datt en z.&nbsp;B. keng Schinnebréch mellt.

Den Achsenzieler gouf vum Schwäizer Ingenieur Ernst Rudolf Zaugg erfonnt a gouf fir d'éischt 1915 tëscht Olten an Tecknau op der neier Hauensteinstreck am Basistunnel agesat.

## Um Spaweck

* Achsenzieler vu Frauscher
* Demonstratioun vum Fonctionnement vun engem Achsenzieler vu Frauscher
* Achsenzieler vu Scheidt & Bachmann
* Achsenzieler vu Fremo
Der Mörderclub von Brooklyn

**Der Mörderclub von Brooklyn** ass en däitsche Kriminalfilm vum Werner Jacobs aus dem Joer 1967 no de Kriminalromaner aus der Serie *G-man Jerry Cotton*. 
## Ëm wat geet et am Film?
E Banquier a seng räich Frënn ginn erpresst eng Millioun Dollar ze bezuelen, soss géifen hir Kanner ermuert ginn. Den Jerry Cotton soll de Fall léisen...

## Um Spaweck
*De Film op Filmportal.de
Der Tod im roten Jaguar

**Der Tod im roten Jaguar** ass en däitsch-italieenesche Kriminalfilm vum Harald Reinl aus dem Joer 1968 no de Kriminalromaner aus der Serie *G-man Jerry Cotton*. 
## Ëm wat geet et am Film?
Eng Organisatioun huet sech drop spezialiséiert fir géint Geld Mënschen ze ermuerden. En neie Fall fir den Jerry Cotton

## Um Spaweck
*De Film op Filmportal.de
Todesschüsse am Broadway

** Todesschüsse am Broadway** ass en däitsch-italieenesche Kriminalfilm vum Harald Reinl aus dem Joer 1969 no de Kriminalromaner aus der Serie *G-man Jerry Cotton*. 
## Ëm wat geet et am Film?
Den Joe Costello klaut mat senger Band fir 3 Milliounen Dollar Gold aus der Federal Reserve Bank. Den Jerry Cotton mécht Juegd op de Costello...

## Um Spaweck
*De Film op Filmportal.de
Linné (Moundkrater)

De **Linné** ass en Aschlagkrater um Äerdmound. En ass nom schweedeschen Naturfuerscher Carl von Linné genannt. Den Numm krut de Krater vum däitschen Astronom Johann Heinrich Mädler a gouf am Joer 1935 vun der Internationaler Astronomescher Unioun (IAU) offiziell festgeluecht.

## Lag
De Krater läit op der westlecher Hallschent vum Mare Serenitatis. Seng selenographesch Koordinate sinn 27° 42' Nord an 11° 48' Ost.

## Beschreiwung
De Linné huet en Duerchmiesser vun 2,4 Kilometer an ass 600 Meter déif. De klenge Krater huet e schaarfen, kreesronne Rand an ass vun hellem Ausworfmaterial ëmginn, deem säi Kranz en Duerchmiesser vu bis zu 10 Kilometer huet. Bei géi afalendem Sonneliicht liicht en als helle wäisse Fleck. En zielt zu de jonke Strukturen um Mound.

## Observatiounsgeschicht
An der Vergangenheet hu verschidden Observateuren en ettlech Verännerunge vun der Form an der Gréisst vum Krater beschriwwen. Si haten ugeholl, datt de Krater en aktive Vulkan wier.

Am 19. Joerhonnert gouf en ënner anerem vum Wilhelm Beer an dem Johann Heinrich Mädler als klengen awer däitlechen an déiwe Krater observéiert, dee mam Krater Bessel ze vergläichen ass. De Beer an de Mädler hu bis 1837 mam Teleskop mat 9,5&nbsp;cm Ëffnungswäit eng iwwer Joerzéngten oniwwertraffen detailéiert Moundkaart gezeechent. Si haten an engem Buch, mam Titel *Der Mond*, dat selwecht Joer publizéiert datt de Mound eng doudeg, onverännerlech Welt wier. De Johann Friedrich Julius Schmidt hat am Joer 1866 verbreet, datt de Krater op eemol verschwonne wier an op der Plaz nëmmen nach e wäisse Fleck wier. Dës Meldung hat dann zu engem neien Opliewe vun der Moundfuerschung gefouert.

Zanter 1843 louche keng Observatiounsberichter iwwer de Linné méi vir. Fir den Zäitraum tëscht 1843 an 1866 gouf déi Zäit ugeholl, datt e Moundbiewen de Krater gemaach hätt. Déi ugeholle Verännerunge goufe staark diskutéiert a verschidden Astronomen hunn de Krater nach bis an d'Mëtt vum 20. Joerhonnert als Beispill dofir uginn, datt d'Mounduewerfläch sech och an Zäitraim vun der mënschlecher Observatioun verännert. E laange Sträit ëm déi ugeholle vulkanesch Aktivitéit huet bis an d'Joer 1967 gedauert, bis et vum Krater déi éischt Fotoe vun de Moundsonde ginn ass. Haut steet fest, datt d'Hellegkeet vum Haff ëm de Linné, jee no Liichtafallswénkel am Verlaf vun der Moundphas an der Libratioun variéiert.

Wéinst der grousser Opfällegkeet vun der héijer Albedo zielt de Linné a senger Regioun als Haaptkrater; déi no him genannt Niewekratere sinn awer all méi grouss wéi hien.

De Krater Linné E gouf am Joer 1973 vun der IAU a Banting ëmgenannt.

## Literatur
* Antonín Rükl: *Mondatlas*. Dausien, Hanau 1990, ISBN 3-7684-2047-7, S. 72.

* Lunar Transient Phenomena

## Um Spaweck

* The-moon.wikispaces.com: Linné
Le salaire de la peur (Film)

** Le salaire de la peur** ass e franséisch-italieenesche Film vum Henri-Georges Clouzot aus dem Joer 1953 nom Roman mam selwechten Numm vum Georges Arnaud.

## Ëm wat geet et am Film?
Eng Uelegbuerstatioun am südamerikaneschen Urwald ass explodéiert a steet a Flamen. Véier Männer versiche mat zwéi Camionen Nitroglycerin dohin ze féiere fir de Brand ze läschen.

## Soss
De William Friedkin huet mam Film *[[Sorcerer]]* am Joer 1977 e Remake vun dësem Film gedréint.

## Auszeechnungen
* 1953 Filmfestival vu Berlin - Gëllene Bier
* 1953 Filmfestival vu Cannes - Palme d'or

## Um Spaweck
* Kritik vum R. Ebert
* De Film op DVDBeaver
* De Film op Filmzentrale (Georg Seeßlen)
* TVclassic
Chi Ursae Majoris

Den **χ Ursae Majoris** (*Chi Ursae Majoris*, kuerz *χ UMa*) ass e Stär am Stärebild Ursa Major. Hien huet eng visuell Hellegkeet vun 3,7&nbsp; a gehéiert zu der Spektralklass K0.5 IIIb.

Den χ&nbsp;Ursae&nbsp;Majoris huet den historeschen Eegennumm **Al Kaphrah**.

## Kuckt och
NGC 6504

Den **NGC 6504** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Hercules. D'Galaxie gouf am Joer 1864 vum däitschen Astronom Albert Marth mat sengem 48&nbsp;Zoll Spigelteleskop entdeckt a spéider vum Johan Dreyer an den New General Catalogue agedroen.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
* SEDS
* http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?NGC6504
* http://skyview.gsfc.nasa.gov/current/cgi/runquery.pl?Interface=quick&VCOORD=NGC6504&SURVEY=Digitized+Sky+Survey
* SIMBAD Query
* Artikel a Biller vum NGC 6504 op wikisky.org
* NGC/IC Projet
Gliese 86

De **Gliese 86** (kuerz **Gl 86**) ass e primäre Stär (dofir och als **Gliese 86 A** bezeechent) vun engem Duebelstäresystem am Stärebild Eridanus. Hie läit ronn 35 Liichtjoer vun der Äerd ewech a gëtt vun zwéi Begleeder ëmkreest. De grouusen dovun, dee méi wäit ewech läit, ass de *Gliese 86 B*, e Wäissen oder Brongen Zwerg. Dee méi noen, e klengen Exoplanéit, de *[[Gliese 86 b|Gliese 86 Ab]]* ass e substellaren Objet mat op d'mannst 4 Jupitermassen.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* '''SolStation''': Gliese 86
NGC 950

Den **NGC 950** ass eng Balkespiralgalaxie vum Hubble-Typ SB(rs)b am Stärebild Cetus um Südleche Stärenhimmel. Si ass ronn 220 Millioune Liichtjoer vun eisem Sonnesystem ewech an huet en Duerchmiesser vun zirka 85.000 Liichtjoer.

Den Objet gouf am Joer 1886 vum US-amerikaneschen Astronom a Mathematiker Ormond Stone entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
* SEDS
* http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?NGC950
* https://web.archive.org/web/20160310071912/http://skyview.gsfc.nasa.gov/current/cgi/runquery.pl?Interface=quick&VCOORD=NGC950&SURVEY=Digitized+Sky+Survey
* SIMBAD Query
* Artikel a Biller vum NGC 950 op wikisky.org
* NGC/IC Projet
Sorcerer

** Sorcerer** ass en US-amerikanesche Film vum William Friedkin aus dem Joer 1977 nom Roman *Le salaire de la peur* vum Georges Arnaud.

## Ëm wat geet et am Film?
Eng Uelegbuerstatioun am südamerikaneschen Urwald ass explodéiert a steet a Flamen. Véier Männer versiche mat zwéi Camionen Nitroglycerin dohin ze féiere fir de Brand ze läschen.

## Soss
Dëse Film ass e Remake vum franséische Film *[[Le salaire de la peur (Film)|Le salaire de la peur]]* vum Henri-Georges Clouzot aus dem Joer 1953.

## Um Spaweck
* De Film op DVDBeaver
* De Film op der IMDb
NGC 958

Den **NGC 958** ass eng Spiralgalaxie vum Hubble-Typ SBc am Stärebild Cetus um Südleche Stärenhimmel.

Den Astronom Wilhelm Herschel huet den Objet den 20. September 1784 entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  NASA/IPAC Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
* SEDS
* http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?NGC958
* https://web.archive.org/web/20160310085920/http://skyview.gsfc.nasa.gov/current/cgi/runquery.pl?Interface=quick&VCOORD=NGC958&SURVEY=Digitized%20Sky%20Survey
* SIMBAD Query
* Artikel a Biller vum NGC 958 op wikisky.org
* NGC/IC Projet
NGC 999

Den **NGC 999** ass eng Spiralgalaxie vum Hubble-Typ SBa am Stärebild Andromeda.

Den Objet gouf den 8. Dezember 1871 vum franséischen Astronom Édouard Jean-Marie Stephan entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* SEDS
* http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?NGC999
* https://web.archive.org/web/20230208082433/https://skyview.gsfc.nasa.gov/current/cgi/runquery.pl?Interface=quick&VCOORD=NGC999&SURVEY=Digitized%20Sky%20Survey
* SIMBAD Query
* Artikel a Biller vum NGC 999 op wikisky.org
* NGC/IC Projet
*  ''NGC 999'' an der NASA Extragalactic Database
Spitzbergen (Inselgrupp)

**Spitzbergen** (op Norwegesch: Svalbard; op Russesch: Шпицберген – *Schpizbergen* oder Грумант – *Grumant*) ass en Archipel vun Norwegen am Arkteschen Ozean an Nordeuropa.

Am norwegesche Sproochgebrauch heescht d'Inselgrupp zanter dem Spitzbergenvertrag vun 1920 Svalbard. An anere Sprooche gëtt se no der Haaptinsel genannt, déi och Spitzbergen heescht.

Déi gréisst Uertschaft a Verwaltungszentrum ass Longyearbyen op der Haaptinsel.

## Geographie

## Geschicht

## Kultur
## Reliounen
## Demographie

## Biller

Fichier:Adventtoppen Hiorthfjellet from SE side of Adventfjorden Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|D'Bierger Adventtoppen an Hiorthfjellet am Adventfjord, just nërdlech vu Longyearbyen
Fichier:Polar bear warning sign at north eastern perimeter of Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|E Warnschëld fir Äisbiere bei der nordëstlecher Grenz vu Longyearbyen
Fichier:UNIS The university centre in Svalbard from S in distance Adventtoppen Hiorthfjellet May 23 2025.jpg|Den Universitéitszentrum op Svalbard (UNIS)


## Um Spaweck
NGC 972

Den **NGC 972** ass eng Spiralgalaxie vum Typ Sab a läit am Stärebild Aries. D'Galaxie huet eng Wénkelgréisst vun 3,3′&nbsp;×&nbsp;1,7′ an eng visuell Magnitude vun 11,3&nbsp;mag.

Si gouf vum Astronom Wilhelm Herschel den 11.&nbsp;September 1784 entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  ''NGC 972'' an der NASA Extragalactic Database
*  SIMBAD Astronomical Database
*  SEDS
* http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?NGC972
* https://web.archive.org/web/20160310090219/http://skyview.gsfc.nasa.gov/current/cgi/runquery.pl?Interface=quick&VCOORD=NGC972&SURVEY=Digitized+Sky+Survey
* SIMBAD Query
* Artikel a Biller vum NGC 972 op wikisky.org
* NGC/IC Projet
Tschechesch

**Tschechesch** (op Tschechesch: *Český jazyk, Čeština*) ass déi offiziell Sprooch vun der Tschechescher Republik an eng vun de 24 offizielle Sprooche vun der Europäescher Unioun. Si gehéiert zu de westslawesche Sproochen. Tschechesch gëtt vun zirka eelef Millioune Leit als Mammesprooch geschwat.

Tschechesch gëtt mat enger modifizéierter Versioun vum Laténgeschen Alphabet geschriwwen.

## Um Spaweck

* Dictionnaire français-tchèque
Donatuskapell zu Ueschdref

D**'Donatuskapell zu Ueschdref** läit nërdlech iwwer Ueschdref a gouf 1907 vun der Famill Nepper gebaut. Ier se 1984 an de Besëtz vun der Ueschdrëffer Kierchefabréck koum, gouf se laang Zäit vun där Famill an duerno vun de Leit aus dem Duerf ënnerhal. An der Kapell steet eng Statu vum Hl. Donatus. Bei de Pressessiounen zu Éiere vum Hl. Donatus gouf d'Statu vu Jonken aus dem Duerf bei dës Kapell gedroen an et war Usus, fir dobäi fir den Ënnerhalt vun der Kapell ze afferen.


Donatuskapelle Arsdorf 04.jpg|Donatuskapell vu vier
Donatuskapell Ueschdref Hl Donatus.JPG|Statu vum Hl. Donatus an der Kapell


## Kuckt och
* Kierch Ueschdref
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Weekapellen zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen
* Lëscht vun de Patréiner

## Um Spaweck
54 Piscium

De **54 Piscium** (kuerz *54 Psc*), oder als **HD 3651** bekannt, ass e Planéitesystem am Stärebild Pisces (Fësch). Den Zentralkierper ass en Haaptreiestär mat enger visueller Magnitude vu 5,9 an der Spektralklass K0. D'Distanz bis op eis Äerd ass nëmme 36 Liichtjoer an ënner gudde Bedéngungen ass de Stär mat bloussem A ze gesinn.

Den Zentralstär, deen zur Ofgrenzung vun den iwwrege Kierper am System, als 54&nbsp;Piscium&nbsp;A bezeechent gëtt, dacks awer och einfach als 54&nbsp;Piscium, gëtt vun zwéin substellare Begleeder ëmkreest, fir deenen hir Identifikatioun meeschtens d'Katalogbezeechnung vum System am HD-Katalog gebraucht gëtt. Den Zentralstär gëtt op engem relativ klengen Ofstand vun engem Exoplanéit, HD&nbsp;3651&nbsp;b, an op enger méi grousser Distanz vun engem brongen Zwerg, HD&nbsp;3651&nbsp;B, begleet.

## Zentralstär
De 54 Piscium A (HD 3651 A) huet ongeféier 80&nbsp;Prozent vun der Mass vun eiser Sonn an ass eppes manner hell. Seng Metallizitéit huet zirka 110&nbsp;Prozent vun eiser Sonn (op d'Eise bezunn). Et konnt e ronn 13-järlechen Aktivitéitszyklus beim Stär observéiert ginn. Dat suggeréiert, datt d'Haaptkomponent vum System magnéitesch aktiv ass. Intensiv Observatiounen a Miessunge vun Emissiounsstäerkte leeën no, datt de 54 Piscium A e Kandidat fir en Aktivitéitsminimum ass, dee geschwë soll sinn (vgl. Maunder-Minimum).

## Brongen Zwerg
Den **HD 3651 B** (*54 Piscium B*) ass e Methanzwerg vun der Spektralklass T7 bis T8. D'Wénkeldistanz zum Zentralstär ass 43", wat eng Distanz vun zirka 480&nbsp;AE entsprécht. Hie brauch fir en Ëmlaf iwwer 1000 Joer an huet op d'mannst déi 50-fach Jupitermass. De 54&nbsp;Piscium&nbsp;B gouf onofhängeg vunenee mam Spitzer-Weltraumteleskop (Luhman et al. 2007) a vu buedemgestëtzten Teleskopen (Murgauer et al. 2006) entdeckt.

## Exoplanéit
Den **HD 3651 b** (*54 Piscium b*, formal a wéinst Verwiesselungen och *HD&nbsp;3651&nbsp;Ab*) ass en Exoplanéit mat enger Mindestmass vun zirka 0,23&nbsp;Jupitermassen an enger siderescher Ëmlafzäit vun 62,206&nbsp;Deeg, deen den Zentralstär vum System op enger Distanz vun zirka 0,30&nbsp;A. E. bei enger Exzentrizitéit vun 0,6 ëmkreest.

Hie gouf am Joer 2003 vum Paul Butler et al. mat der Radialvitessmethod entdeckt.

## Um Spaweck
* SIMBAD-Eintrag zu 54 Psc A
* 54 Psc bei Extrasolar Visions star entry
* 54 Psc bei der Extrasolar Planets Encyclopaedia
* 54 Piscium bei SolStation
Bulgaresch

**Bulgaresch** (op Bulgaresch: *български език*) ass déi offiziell Sprooch vun der Republik Bulgarien an eng vun de 24 Amtssprooche vun der Europäescher Unioun. Si gehéiert zu de südslawesche Sproochen. Bulgaresch gëtt vun zirka zéng Millioune Leit als Mammesprooch geschwat.

D'Bulgaresch gëtt mat enger modifizéierter Versioun vum Kyrilleschen Alphabet geschriwwen.

## Um Spaweck
CoRoT-1

De **CoRoT-1**, fréier *CoRoT-Exo-1* genannt, ass en Haaptreiestär vun der Spektralklass G0. Bei him gouf en Exoplanéit entdeckt. Dësen Exoplanéit war deen éischten, dee vun der CoRoT-Missioun entdeckt gouf a krut d'Bezeechnung „CoRoT-1 b“.

De CoRoT-1 läit am Stärebild Monoceros an ass iwwer 1.500 Liichtjoer vun eiser Äerd ewech. En huet eng visuell Hellegkeet vun 13,6&nbsp;mag.

## Kuckt och

* CoRoT
* Lëscht vun Exoplanéiten

## Um Spaweck
*  CoRoT-1 – Artikel bei *SIMBAD*