Shoah-Monument zu Miedernach

D**'Shoah-Monument** steet an der Suewelbuerer Strooss zu Miedernach, op där Plaz wou dat fréiert jiddescht Gebietshaus, déi sougenannt Synagog stoung. Et erënnert un déi fréier Miedernacher jiddesch Communautéit, déi ënnert der Naziherrschaft integral ëmbruecht gouf. D'Monument gouf den 9. November 1958 ageweit an 2021 koumen nach e puer Elementer bäi.

## D'Monument
An der Suewelbuerer Strooss féieren e puer Träppleken tëscht den Haiser 44 a 44a op eng kleng Plaz, wou d'Monument steet. Et besteet aus enger trapezfërmeger Plack déi un enger Hastengsmauer ugemaach ass. Riets dernieft hänkt eng Plack op där de Gaston Herz d'Nimm an d'Donnéeë vun de siwe Familljememberen opgeschriwwen huet, déi vun den Nazien ëmbruecht goufen.

Bei der Aweiung huet de Groussrabbiner Emmanuel Bulz a senger Usprooch op den 9. November 1938 mat den Novemberpogromer verwisen an d'Wichtegkeet net ze vergiessen ervirgestrach: *"Vergessen wäre wie ein Leichentuch des Schweigens"*

Op der lénkser Säit hänkt eng bronze Plack „Zakhor!“, dem hebräeschen Imperativ fir „Erënner dech” an drënner steet eng bronze Wallis op der Mauer. Et ass eng Reproduktioun vun enger Wallis an déi d'Judden déi deportéiert goufen hir Siwesaache gepaakt hunn. D'Wallis ass e Wierk vum Däitsche Ralf Kotschka.

D'Plack an d'Wallis goufen zesumme mat engem Informatiounspanneau de 24. Oktober 2021 a Presenz vum Chamberpresident Fernand Etgen, dem Buergermeeschter André Kirschten an dem Marc Schoentgen vum *Comité Auschwitz* ageweit.

An der Nuecht vum 12.op den 13. Oktober 2024 gouf um Monument d'Wuert "israélite" mat rouder Faarf iwwermoolt. D'Shoah-Gedenkorganisatiounen hunn dësen Akt vu Vandalismus als en "oppenen Antisemitismus verurteelt.

## Geschicht vun de Judden zu Miedernach

Déi éischt jiddesch Familljen hu sech 1845 zu Miedernach néiergelooss, nieft anere Familljen déi zu Chrëschtnech a Waldbëlleg gewunnt hunn. 1850 koum dat éischt vun 8 jiddesche Kanner vun der Famill Herz op d'Welt. Wann se am Ufank nach jiddesch Virnimm haten, gouf dës Traditioun lues a lues opginn. 1860 hunn eng 25 Judden zu Miedernach gewunnt. Dës Zuel ass bis an 1930er Jore konstant bliwwen. Déi meescht vun hinnen hunn als Véihändler geschafft. Si haten enk Relatioune mat de Judde vun Ettelbréck, enger Stad déi sengerzäit mat der Synagog, der jiddescher Schoul an dem israeelesche Kierfecht de jiddeschen Zentrum vun der Regioun war.

Vun 1875 un hunn all d'Miedernacher Judden déi lëtzebuergesch Nationalitéit ugeholl an 1882 gouf en Haus an der Suewelbuerer Strooss kaaft, dat als Gebietshaus, der sougenannter Synagog funktionéiert huet. Och Judden aus Waldbëlleg sinn an dës Synagog komm. Zënter der allgemenger Schoulflicht 1881 si jiddesch a chrëschtlech Kanner zesummen an d'Schoul gaangen.

Den Norbert Kahn war 1930 Grënnungsmember a Vizepresident vun der Miedernacher Fanfare. 1930 huet déi jiddesch Communautéit och un den Feierlechkeete vun der honnertjäreger Onofhängegkeet vu Lëtzebuerg deelgeholl.

Mam Ufank vum Zweete Weltkrich goufe vum Nazi-Besatzer déi éischt antisemittesch Moossname getraff: déi jiddesch Kanner duerften net méi an d'Schoul, déi Erwuessen hunn net méi dierfte schaffe goen. 1940 huet de Lippman Herz seng Epicerie missen zoumaachen. Zu deem Ament hunn 33 Judden zu Miedernach gewunnt. De 16. Oktober 1941 goufe mat der 1. Deportatioun 323 Judde vu Lëtzebuerg – dorënner der 18 vu Miedernach – an de Ghetto op Litzmannstadt (Lodz) deportéiert. Se sinn duerno alleguer am Vernichtungslager Chelmno oder am Konzentratiounslager Auschwitz ëm d'Liewe komm. Den 28. Juli 1942 goufen déi lescht 18 Membere vun der Miedernacher jiddescher Communautéit an d'KZ Theresienstadt verschleeft; se goufen alleguer wärend dem Holocaust ëmbruecht.

D'Gebietshaus ass nom Krich ofgerappt ginn an 1958 gouf als Erënnerung op där Plaz d'Shoah-Monument opgeriicht.

## Literatur
* , (2005). *[https://a-z.lu/primo-explore/fulldisplay?docid=ALEPH_LUX01000505528&context=L&vid=BIBNET&search_scope=All_content&tab=all_content&lang=fr_FR Die jüdische Gemeinde in Medernach : Einwanderung, Integration und Verfolgung]*. Fanfare Miedernach : 1930 - 2005, Fanfare ; cop. 2005 P. 299-366, ill.
*, (2021). *Erinnerung an Entsetzliches*, Luxemburger Wort vum 1. Dezember 2021, S. 24

## Biller

Monument «À la Mémoire de la Communauté Israélite de Medernach» (104).jpg
Monument «À la Mémoire de la Communauté Israélite de Medernach» (106).jpg
Monument «À la Mémoire de la Communauté Israélite de Medernach»-103.jpg

## Um Spaweck

* Auszuch aus dem Artikel vum Marc Schoentgen op der Websäit vun der Miedernacher Fanfare (www.fanfaremedernach.lu)