open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stefan Heym

De **Stefan Heym**, gebuer den 10. Abrëll 1913 zu Chemnitz als *Helmut Flieg* a gestuerwen de 16. Dezember 2001 zu En Bokek an Israel, war en däitsche Schrëftsteller. Vun 1994 bis 1995 war hien Deputéierten am däitsche Bundestag.

## Openthalt zu Lëtzebuerg
No der Liberatioun vu Lëtzebuerg am September 1944 war de Stefan Heym Serjant am Service *Psychological Warfare* bei der amerikanescher Arméi. Hie war dermat chargéiert, iwwer de Radio, an och mat Hëllef vun Texter (*Frontpost*, *Feldpost*, *Mitteilungen*), d'Krichsmoral vun der Wehrmacht ze zersetzen an de Verstand an d'Gefiller vun der däitscher Bevëlkerung géint den Nazi-Regime ze kéieren. D'Radiossendungen huet hie vum Hierscht 1944 bis an de Summer 1945 iwwer RTL, vun der Villa Louvigny am Stater Park aus gemaach, wou hien och e Bureau hat. Säin Openthalt zu Lëtzebuerg huet hien a senger Autobiographie vun 1988 beschriwwen.

D'RTL-Sendunge ware méiglech, well d'Sendemaste vun RTL zu Jonglënster net wéi erwaart vun den Däitschen zerstéiert goufen, wéi si d'Land kuerz virun der Liberatioun duerch d'Alliéiert verlooss haten. Wärend der Ardennenoffensiv goufen d'Sendunge fir kuerz Zäit ausgesat, wat de Stefan Heym als Feeler ugesinn huet.

## Säi Wierk
* *Nachruf*. C. Bertelsmann, München 1988 (Autobiographie). Fir d'éischt verëffentlecht an der DDR ënner dem Titel *Der Morgen*, Berlin 1990.

## Literatur
* Jacoby, Lex, 2015. "Kleines Großherzogtum in der Weltliteratur. Stefan Heym: Nachruf." *[[Die Warte]]* 7|2462 vum 26. Februar 2015, S. 13.
* Meder, Charles, 1995: "Stefan Heym und der Kampf um die Ätherwellen: nur ein nützlicher Ausländer in amerikanischer Uniform?" in: *Galerie: revue culturelle et pédagogique* 13(1995), Nr.3, S. 433-441.

## Kuckt och
* Sender 1212

## Um Spaweck
Die Warte (Homonymie)

**Die Warte** ass den Titel vun zwou Publikatiounen:
* Die Warte, eng Bäilag vum Luxemburger Wort
* Die Warte, eng regional Zäitschrëft mat Artikelen iwwer geschichtlech a kulturell Theemen aus dem fréiere Prënzbistum Paderborn.
Jean Gérard

De **Jean Gérard**, gebuer de 7. Mee 1874 zu Ettelbréck, a gestuerwen de 15. Mee 1937 zu Klengbetten, war e lëtzebuergeschen Industriellen a Politiker.

Bei de Wale fir d'Assemblée constituante 1918 a bei de Chamberwale vum 26. Oktober 1919 gouf de Jean Gérard als Deputéierten an d'Chamber gewielt.
Week-end à Zuydcoote (Film)

**Week-end à Zuydcoote** ass en franséisch-Italieenesche Film vum Henri Verneuil aus dem Joer 1964 nom Roman mam selwechten Numm vum Robert Merle.
## Ëm wat geet et am Film?
Am Juni 1940 bei der Schluecht vun Dunkerque waarden englesch a franséisch Zaldoten op der Plage bei Zuydcoote, ënner dem Beschoss vun den Däitschen, fir mam Schëff an England transportéiert ze ginn, ënner hinnen den Julien Maillat an den Abbé Pierson.

## Um Spaweck
Réimesch Villa zu Schieren

D**'Réimesch Villa zu Schieren** sinn Iwwerreschter vun enger réimescher *Villa rustica*, déi um Flouer *Wisschen* (och alt *Wieschen* geschriwwen) bei Schieren am 19. Joerhonnert entdeckt, an dann nees 1991 erëmentdeckt goufen.

Uganks 2015 gouf se bei enger Noutgruewung vum Centre national de recherche archéologique a vum Staatsmusée ënnersicht, ier d'Haaptgebai dann duerch Stroossenaarbechten un der Nordstrooss, déi méi breet gemaach gëtt, zerstéiert gëtt. D'Wirtschaftsgebaier vum fréiere Wiesen, déi sougenannt *pars rustica*, goufe schonn erfuerscht; si leien ewell ënner neien Haiser an ënner der Nordstrooss.

D'Haaptgebai vun der Villa, dat an engem Hank louch, war eng 110 Meter laang an eng 35 Meter déif. Nieft dem Krichsgott Mars op engem Rank goufe Reschter vu Freskoe mat engem Amor fonnt.

2019 sinn dräi weider Gebaier fonnt ginn, dorënner e grousst Gebai mat zwou Entréeën.

## Kuckt och
* Lëscht vun den Ausgruewungen an archeologesche Plazen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Maigret

De Kommissär **Jules Maigret** ass eng literaresch Figur vum belsche Schrëftsteller Georges Simenon. De Maigret ass d'Haaptfigur a 75 Romaner an an 28 Erzielungen déi de Simenon an engem Zäitraum vu 40 Joer geschriwwen huet.

## De Maigret am Film
#### Kino
*1932: *[[La nuit du carrefour (Film)|La nuit du carrefour]]* - Regie: Jean Renoir - Haaptacteur: Pierre Renoir
*1932: *[[Le chien jaune (Film)|Le chien jaune]]* - Regie: Jean Tarride - Haaptacteur: Abel Tarride
*1933: *[[La tête d'un homme (Film)|La tête d'un homme]]* - Regie: Julien Duvivier - Haaptacteur: Harry Baur.
*1942: *[[Picpus (Film)|Picpus]]* - Regie: Richard Pottier - Haaptacteur: Albert Préjean.
*1943: *[[Cécile est morte (Film)|Cécile est morte]]* - Regie: Maurice Tourneur - Haaptacteur: Albert Préjean.
*1944: *[[Les caves du Majestic (Film)|Les caves du Majestic]]* - Regie: Richard Pottier - Haaptacteur: Albert Préjean.
*1949: *[[The Man on the Eiffel Tower]]* - Regie: Burgess Meredith - Haaptacteur: Charles Laughton.
*1952: *[[Brelan d'as]]* - Regie: Henri Verneuil - Haaptacteur: Michel Simon.
*1958: *[[Maigret tend un piège (Film)|Maigret tend un piège]]* - Regie:Jean Delannoy - Haaptacteur: Jean Gabin.
*1959: *[[Maigret et l'affaire Saint-Fiacre (Film)|Maigret et l'affaire Saint-Fiacre]]* - Regie: Jean Delannoy - Haaptacteur: Jean Gabin.
*1963: *[[Maigret voit rouge]]* - Regie: Gilles Grangier - Haaptacteur: Jean Gabin.
*1967: *[[Maigret a Pigalle]]* - Regie: Mario Landi - Haaptacteur: Gino Cervi.
*1966: *[[Maigret und sein größter Fall]]* - Regie: Alfred Weidenmann - Haaptacteur: Heinz Rühmann
*2022: *[[Maigret (Film 2022)|Maigret]]* - Regie: Patrice Leconte - Haaptacteuren: Gérard Depardieu, Aurore Clément

## Romaner mam Maigret

## Um Spaweck
Joseph Simon

De **Philippe Joseph Simon**, gebuer den 30. August 1886 zu Wolz, an do gestuerwen den 23. September 1954, war e lëtzebuergesche Brauereisbesëtzer a Politiker.

## Politesch Karriär
Bei de Partielle Chamberwale vum 7. Juni 1931 gouf de Joseph Simon mat 15.683 Stëmmen am Walbezierk Norden als Deputéierten an d'Chamber gewielt. Hien ass bei de Chamberwalen 1937 erëmgewielt ginn a sou bis 1945 Deputéierte bliwwen. Den 12. Mäerz 1945 gouf hien als fréieren Deputéierten an d**[[Assemblée consultative vun 1945 (Lëtzebuerg)|Assemblée consultative]]'' genannt.

Hie war vun 1935 bis de Juli 1941 a vu September 1944 bis Dezember 1945 Buergermeeschter vun der [[Gemeng Wolz]].

== Berufflech Karriär ==
1938 huet de hien d'Gerance vun der [[Brasserie Simon]] vu sengem Papp [[Jules Simon]] iwwerholl. Nom Doud vum Joseph Simon him huet seng Duechter [[Jacqueline Simon|Jacqueline]] d'Brauerei weider gefouert. 

== Gielchen an Éierung==
* 
* Zu Wolz gouf 1965 d**Brauereistrooss*, an där och d'Brasserie Simon ass, a *rue Joseph Simon'' ëmbenannt.
Belle Fleur vun Hoignée

D**'Belle Fleur vun Hoignée** ass de fréiere Fërdertuerm N°4 vun der Kuelegrouf Hasard a Monument fir un all déi belsch an auslännesch Biergaarbechter z'erënneren déi mat hirer geféierlecher a schwéierer Aarbecht zur ekonomescher Entwécklung an der Lécker Géigend bäigedroen hunn.

Doriwwer eraus ass et och e Symbol vun der belscher Resistenz am Zweete Weltkrich.

Den Tuerm steet um Lieu-dit *Hoignée* vun der Sektioun Cheratte an der Gemeng Visé
Friedrich Hölderlin

De Johann Christian **Friedrich Hölderlin**, gebuer den 20. Mäerz 1770 zu Lauffen am Neckar, a gestuerwen de 7. Juni 1843 zu Tübingen, war en däitschen Dichter. Hien zielt zu de bedeitendste Lyriker an däitscher Sprooch a säi Wierk gëtt an der Literatur ëm 1800 als eegestänneg Stréimung tëscht Weimarer Klassik a Romantik ugesinn.

Hie war e puer Joer Privatschoulmeeschter, an huet, ë.&nbsp;a. well en eng Affär mat der Mamm vu Kanner hat, déi en enseignéiert hat, dacks d'Stied gewiesselt, wou e gewunnt huet. Allgemeng war e finaziell schlecht drun, an huet déi lescht Jore bei senger Mamm gewunnt, wou e Wierker vum Sophokles (*König Ödipus*, *Antigone*) a vum Pindar iwwersat huet, an och eng Rëtsch eege Gesäng (oder Hymne) konzipéiert huet (ë.&nbsp;a. *[[Patmos (Hölderlin)|Patmos]]*, dat en Deel vum Zyklus *vaterländischer Gesänge* war. 1805koume seng *[[Nachtgesänge]]* eraus, dorënner och dat bekannt Gedicht *[[Hälfte des Lebens]]*.

1805 huet den Hölderlin missen a psychiatresch Behandlung goen, wou en awer méi traumatiséiert wéi geheelt gouf. E koum 1807 bei en Tübinger Schräiner an d'Fleeg, wou en an engem Tuermzëmmer méi oder manner zeréckgezunn gewunnt huet. Vun 1822 bis 1826 hat hien nees eng kënschtleresch méi produktiv Phas.
 
Tëscht 1829 an 1837 war hien eng Zort „Tübinger Attraktioun“, wou säi Besuch virun allem drun intresséiert war, ze gesinn, wéi 'geckeg' e wier. Hien huet dunn awer och seng schrëftstelleresch Aarbechten nees intesifiéiert.

## Wierk
Dem Hölderlin seng fréi Gedichter si meeschtens gereimt Hymnen op abstrakt Géigestänn (*An die Schönheit*). Méi spéit huet hien déi antik Forme vun der Od an der Elegie iwwerholl. Déi grouss Gedichter vun senger spéider Phas sinn dacks wäitleefeg an zum Deel Elegien (*[[Brod und Wein]]*), zum Deel Hymnen a fräie Rhythme wéi *Patmos* an *Andenken*. Donieft gëtt et heiansdo och aner Formen, wéi den Hexameter-Hymnos *Der Archipelagus*. Ausserdeem huet den Hölderlin méi kuerz Formen applizéiert, wéi den Epigramm oder Kuerzgedichter (bekannt ass *Hälfte des Lebens*).

Bekannt vun him ass och säi fréie Bréifroman *Hyperion*.

Nodeems en am 19. Joerhonnert, wann net ignoréiert, dann héchstens als Epigon vum Schiller ugesi gouf, huet et bis an d'20. Joerhonnert gedauert, bis en erëmentdeckt an d'Qualitéit vu senge Gedichter erkannt a gewierdegt gouf.

An der Literaturgeschicht a bei der Rezeptioun vu sengem Wierk spillt seng Krankheet - an d'Wierkung op seng Wierker - eng wichteg Roll.

## Editiounen
* *Sämtliche Werke. Historisch-kritische Ausgabe*, hrsg. von D. E. Sattler. 20 Bde. an 3 Supplementen. Stroemfeld Verlag, Frankfurt a. M. 1975–2008 („Frankfurter Ausgabe“).
* *Sämtliche Werke, Briefe und Dokumente. Bremer Ausgabe*, hrsg. von D. E. Sattler. 12 Bände. Luchterhand Literaturverlag, München 2004.

## Literatur
## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Hölderlin-Gesellschaft
Joe Thein

De **Joe Thein**, gebuer de 17. Juli 1991 zu Esch/Uelzecht, ass e lëtzebuergesche Politiker

Hien huet als Steward bei der Luxair geschafft; zanterhier  studéiert hie Geschicht op der Uni Lëtzebuerg.

## Politesch Karriär
Hie war vun 2008 bis 2017 Member vun der ADR. 2009 gouf hien och Member vun der Jugendorganisatioun adrenalin, déi jonk adr, wou hie 5 Joer Vizepresident war an zanter 2015 President. Hie war ausserdeem Vizepresident vum ADR-Südbezierk a vun der ADR-Sektioun Péiteng, souwéi an der Exekutiv an am Nationalkommitee vertrueden.

Bei de Gemengewale vum 9. Oktober 2011 gouf hien, als eenzegen ADR-Member, an de Péitenger Gemengerot gewielt.

Hien ass weiderhin zanter Dezember 2016 Vizepresident vum Daachverband vun den europäesche konservative Jugendorganisatiounen EYC.

Wéinst engem “Like”, mat deem de Joe Thein e Kommentar géint den Ausseminister Jean Asselborn op Facebook, approuvéiert hat, an och wéinst aneren interne Reprochen huet den Nationalkommitee vun der ADR den 9. Mäerz 2017 de Joe Thein aus der Partei ausgeschloss.

Knapps zwou Wochen drop huet hien eng eegen nei Partei gegrënnt, Déi Konservativ.

## Um Spaweck
* Dem Joe Thein säi Blog a Facebook
* ''Meng Heemecht''. Episod aus der Serie routwäissgro iwwer de Joe Thein.
Lionel Hampton

De **Lionel „Hamp“ Hampton**, gebuer den 20. Abrëll 1908 zu Louisville, am Kentucky, a gestuerwen den 31. August 2002 zu New York, war en US-amerikaneschen Jazzmuseker.

Hien ass bekannt als Bandleader, Jazzperkussionist a Virtuos um Vibraphon. Den Hampton zielt haut zu de berüümtsten Jazzmuseker; mat villen anenern, wéi dem Benny Goodman, dem Charlie Parker oder dem Quincy Jones, huet hien zesummegeschafft.

1930 huet hie seng éischt Placke mam Louis Armstrong opgeholl, op deenen e Vibraphon gespillt huet. Hien huet de Vibraphon als jazzinstrument populär gemaach. Wann e Piano gespillt huet, huet en dat mat zwéi Fangere gemaach, sou wéi wann e Vibraphon spille géf. 1934 huet de Lionel Hampton seng eege Band op d'Bee gestallt, huet dunn awer fir véier Joer am Benny Goodman sengem Quartett gespillt, eng vun den éischte Bands, déi net segregéiert waren.

1940 huet hien nees eng eegen Tourneeband gegrënnt. A sengem Ensembel hu Leit gespillt wéi den Illinois Jacquet, Dexter Gordon, Ernie Royal, Jack McVea, Charles Mingus, Monk Montgomery, Wes Montgomery, Quincy Jones, Benny Golson, Fats Navarro, Kenny Dorham, Clifford Brown, Dinah Washington, Betty Carter, Joe Williams, Arnett Cobb, Earl Bostic, Art Farmer oder Clark Terry.

## Discographie (Auswiel)
* 1945: *All-American Award Concert at Carnegie Hall [live]*, Decca
* 1947: *Lionel Hampton with the Just Jazz All Stars [live]*, GNP
* 1947: *The original stardust*, Decca
* 1950: *Moonglow*, Decca
* 1951: *The Blues ain't news to me*, Verve
* 1953: *The King of the vibes*, Clef
* 1953: *The Lionel Hampton Quartet*, Clef
* 1953: *Rockin' and Groovin' *, Blue Note
* 1954: *Hamp's big four*, Clef
* 1954: *Swingin' with Hamp*, Clef
* 1954: *Hot Mallets*, RCA
* 1955: *Hamp and Getz*, Verve
* 1955: *[[The Tatum Group Masterpieces Vol. 5]]*, Pablo
* 1956: *Hamp in Hi Fi*, Harmony
* 1967: *Newport uproar*, RCA
* 1978: *As time goes by*, Sonet
* 1982: *Lionel Hampton introduces [[Axel Zwingenberger]] in the Boogie Woogie Album*, Vagabond
* 1983: *Air mail special*, Clef
* 2001: *Ring dem vibes*, Verve

Kompilatioun:
* *The Complete Lionel Hampton Victor Sessions 1937-1941* - (Mosaic- 2007) - 5 CDen.

## Literatur
* Lionel Hampton, James Haskins: *Hamp - an Autobiography*, Amistad 1999.
* *Lionel Hampton's Music-Show in der Ausstellungshalle*. Revue N°2 vum 11.Januar 1958 S. 21

## Um Spaweck

* Naoruff an The New York Times
Thomas David Anderson

Den **Thomas David Anderson**, gebuer de 6. Februar 1853 zu Edinburgh, a gestuerwen den 31. Mäerz 1932, war e schotteschen Amateurastronom.

Wéi hie fënnef Joer al war, hat him säi Papp de Koméit Donati gewisen a säi Kannermeedchen hat bei him den Interessi un der Astronomie waakreg gemaach.

Den Anderson hat Theologie studéiert an am Joer 1880 a Philologie promovéiert. Hien hat d'Astronomie awer net aus dem Bléck verluer. Hie gouf e schaarfen Observateur an hat zwou Novaen entdeckt: eng Nova am Stärebild Auriga am Joer 1892 an d'Nova Persei vun 1901.
 
Den Anderson huet eege Stärekaarte gemaach an hat 53 verännerlech Stären entdeckt. Deen éischte war de V Cassiopeiae am Joer 1893.

Fir seng Entdeckunge krut hien am Joer 1902 d'Jackson-Gwilt-Medail vun der Royal Astronomical Society iwwerreecht.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Thomas David Anderson - Watcher of the Skies by Rev Dr Hector Macpherson Jnr at www.astronomyedinburgh.org
B-24 Monument bei Wibrin

D**'B-24 Monument bei Wibrin** ass e Monument vum Zweete Weltkrich dat un den Ofstuerz vun engem B-24 Bommer den 29. Januar 1944 am Bësch tëscht Wibrin an Dinez an der Gemeng Houffalize soll erënneren a bei deem 4 Membre vun der Besatzung ëm d'Liewe koumen. E fënnefte Mann den Sgt. Abe Soffermann, dee mam Pilot, vun der belscher Resistenzgrupp Byl bei Harre verstoppt gouf ass speider bei enger Razzia vun der Wehrmacht ëm d'Liewe komm. De Co-Pilot vum Fliger war zu Wibrin, eng honnert Meter vun der Kierch ewech, gelant a konnt sech mat Hëllef vun den Awunner aus dem Stëbs maachen.

Den amerikanesche Fliger war no engem Bombardement vu Franfurt um Réckwee fir an England wéi e vun engem däitsche Juegdfliger géint hallwer zwielef ofgeschoss gouf.

D'Monument gouf an Zesummenaarbecht vun der Gemeng mat der ''8th Army Air Force'' opgeriicht. Et steet tëscht Wibrin an Dinez laanscht d'rue de Statte, um Lieu-dit *Martin Moulin*.
Maigret tend un piège (Film)

**Maigret tend un piège** ass e franséisch-italieenesche Kriminalfilm vum Jean Delannoy aus dem Joer 1958 nom Roman mam selwechten Numm vum Georges Simenon.
## Ëm wat geet et am Film?
Am Quartier vum Marais zu Paräis ginn nuets Fraen op der Strooss erstach. De Kommissär Maigret ënnersicht de Fall…
## Soss
De Jean Gabin huet de Maigret och nach an de Filmer *[[Maigret et l'affaire Saint-Fiacre (Film)|Maigret et l'affaire Saint-Fiacre]]* a *[[Maigret voit rouge]]* gespillt.

## Um Spaweck
Maigret et l'affaire Saint-Fiacre (Film)

**Maigret et l'affaire Saint-Fiacre** ass e franséisch-italieenesche Kriminalfilm vum Jean Delannoy aus dem Joer 1959 nom Roman mam selwechten Numm vum Georges Simenon.
## Ëm wat geet et am Film?
D'Comtesse de Saint-Fiacre krut en anonymme Bréif deen hiren Doud fir Äschermëttwoch virausseet. Si freet de Maigret fir déi Saach z'ënnersichen. Gläich drop gëtt si dout an der Kierch vu Saint-Fiacre opfonnt.

## Soss
De Jean Gabin huet de Maigret och nach an de Filmer *[[Maigret tend un piège (Film)|Maigret tend un piège]]* a *[[Maigret voit rouge]]* gespillt.

## Um Spaweck
Armand Collard

Den **Armand Collard**, gebuer zu Harre de 17. Oktober 1914, a gestuerwen zu Léck de 7. Juni 1944, war e belsche Resistenzler am Zweete Weltkrich.

Den Armand Collard war de Grënner vum *1. groupe actif* am Oktober 1941. Hie war Member vun der Armée sécrète (*AS ZV S4 [[Resistenzgrupp Byl|groupe Byl]]*) Am Februar 1944 war seng Grupp verrode ginn an de 26. Februar huet d'Wehrmacht d'Stopp am Bësch bei Harre ugegraff. Am Verlaf vun de Kämpf vun deem Dag a vun den Deeg duerno an der Géigend vu Ferrières a beim Schlass vu Grimonster war den Armand Collard gefaange geholl ginn. Hie gouf an der Zitadell vu Léck erschoss, ouni datt d'Gestapo erausfonnt hat, datt hien de Chef vun der Grupp Byl war. No sengem Doud huet säi Brudder Adrien de Kommando vun der Grupp iwwerholl.
Ieselsouer

En **Ieselsouer** ass een ëmgeknécksten Eck vun engem Pabeierblat, wéi z.&nbsp;B. vun Zeitungen, Zäitschrëften oder Bicher. D'Bezeechnung kënnt vun der Form vum Knécks, déi engem Ouer gläicht an d'Bedeitung vun Iesel als Vernennwuert.

## Wéi et entstanen ass
D'Ëmknéckse vun engem oder méi Ecker gëtt mat oder ouni Absicht gemaach. Mat Absicht gëtt et dacks benotzt als Lieszeechen fir d'Säit ze markéieren oder fir se méi séier erëmzefannen oder fir e Blat (z.&nbsp;B. eng Visittekaart) vun enger flaacher Uewerfläch ze huelen. Et kann awer geschéien datt duerch schlecht Transportéiere vu Pabeierwueren, Ieselsoueren entstinn oder well ee wärend dem Schreiwen eng Säit ongewollt diebelt.

Ieselsouer ass och nach ee vun den Nimm fir d'Aroumblumm.
Monument Félix Liedel

D**'Monument Félix Liedel** ass e Monument zu Arel dat un de belsche Pilot Félix Louis Liedel an un aner belsch Piloten aus der Provënz Lëtzebuerg erënnert. Et stoung am Ufank op enger klenger Plaz nieft der Kräizung vun der Nationale 4 mat der *Rue Godefroid Kurth* an der *Avenue de Mersch* an zanter 2022 steet et am Rond-point deen op der Kräizung vun deene Stroossen amenagéiert gouf..

D'Monument gouf den 31. Mee 1931 opgeriicht. D'Suen dofir ware mat enger Souscriptioun vu sengem Regiment dem *10<sup>ème</sup> de Ligne* gesammelt ginn. 1956 gouf et wéinst Stroossenaarbechten an den Haff vun der Gemeng gesat, ier et de 25. Oktober 1985 no enger Restauratioun nees op seng fréier Plaz zeréckkoum.

D'Monument ass e Stäil mat engem dräieckege Grondrëss, a Pyramideform an ass aus franséischem Kalleksteen. Op der Spëtz sinn Aviateursflilleken. Et gouf vum Areler Architekt Léon Lamy entworf.

Op all Säit ass just iwwer dem Sockel eng Zort Giewelrelief erausgemeesselt op deene follgend Opschrëfte stinn:

Relief 1:

:À
:FÉLIX LOUIS LIEDEL
:LIEUTENANT AU 10ME DE LIGNE
:DÉTACHÉ À L'AVIATION
:TOMBÉ À MARTELANGE
:DÉCÉDÉ À ARLON LE 26 JUIN 1914

Relief 2:

:AUX
:AVIATEURS MILITAIRES
:ORIGINAIRES DU LUXEMBOURG
:TOMBÉS EN SERVICE COMMANDÉ

Relief 3:
: e Medaillon mat der Opschrëft:

::A 
::F.L LIEDEL
## Um Spaweck
*Säit op bel-memorial
Enclos des fusillés (Noville)

Den **Enclos des fusillés** zu Noville an der Gemeng Baaschtnech ass e Monument aus dem Zweete Weltkrich dat un den Doud vu 7 Awunner vun Noville oder aus der noer Ëmgéigend an e Lëtzebuerger Refractaire, de Michel Stranen, erënnert. Déi aacht Männer ware vun den SS den 21. Dezember 1944 an der Zäit vun der Ardennenoffensiv erschoss ginn.

Ënner den Affer waren ë.&nbsp;a. de Paschtouer an de Schoulmeeschter vum Duerf, souwéi de Papp vum belsche Ministre d'État Gérard Deprez an dee vum wallounesche Minister a Baaschtnecher Buergermeeschter Guy Lutgen.
## Gedenkplack
Op der Gedenkplack vum Monument steet dësen Text:

ICI FURENT FUSILLES LE 21-12-1944

:Abbé Delvaux Louis 
:Beaujean Roger 
:Deprez Félix 
:Deprez François 
:Lutgen Auguste 
:Henkinet Romain 
:Rosière Joseph 
:Stranen Michel 


## Um Spaweck
Bandido (Film 1956)

**Bandido** ass en US-amerikanesche Film vum Richard Fleischer aus dem Joer 1956.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film spillt am Joer 1916 an der mexikanescher Revolutioun.
The Last Sunset (Film)

** The Last Sunset** ass en US-amerikanesche Film vum Robert Aldrich aus dem Joer 1961 nom Roman *Sundown At Crazy Horse* vum Howard Rigsby.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Dana Stribling verfollegt de Brendan O'Maley well deen dem Dana säi Schwoer ermuert huet. Den O'Maley fënnt Aarbecht beim John Breckenridge mat deem senger Fra hie fréier eng Affär hat. De Stribling versicht och eng Plaz beim Breckenridge ze kréien…
## Um Spaweck
* De Film op DVDclassic
XXX Corps (Vereenegt Kinnekräich)

Den **XXX Corps** oder **30. brittesche Corps**, war e brittesche militäresche Groussverband deen zu der 8. brittescher Landarméi gehéiert huet. E gouf an der Zäit vum Zweete Weltkrich gegrënnt a war bei en ettleche Schluechte mat derbäi wéi an der Normandieschluecht am Wüstekrich bei der Operatioun Market Garden an an der Ardennenoffensiv, wou se bei der Befreiung vu Marche gehollef huet.

Nom Krich gouf de Corps opgeléist.

## Kommandanten
*1941-1941 Generolleitnant Vyvyan Pope
*1941-1942 Generolleitnant Willoughby Norrie
*1942-1942 Generolleitnant William Ramsden
*1942-1943 Generolleitnant Sir Oliver Leese
*1944-1944 Generolleitnant Gerard Bucknall
*1944-1945 Generolleitnant Brian Horrocks
*1945-1946 Generolleitnant Alexander Galloway
Félix Louis Liedel

De **Félix Louis Liedel**, gebuer den 29. Juli 1888, a gestuerwen de 26. oder de 27. Juni 1914 zu Arel, war e belsche Militärpilot a Fluchpionéier. De Félix Liedel war mat sengem Fliger engem Farman-Jéro, no sengem Start um Fluchfeld bei Walzeng, an der Géigend vu Maartel erogefall. Dobäi gouf hie sou schwéier blesséiert, datt hen zwéin Deeg duerno am Militärspidol zu Arel gestuerwen ass.

Fir un hien an un aner Piloten aus der Provënz Lëtzebuerg gouf zu Arel e Monument zu hiren Éieren opgeriicht.

A senger Heemechtsgemeng gouf déi fréier *Meirstraat* a *Rue Lieutenant Liedel / Luitenant Liedel Straat* ëmgedeeft mat der Bemierkung um Stroosseschëld: *Aviateur mort pour la vulgarisation de l'Aviation / Vliegenier gestorven voor de vooruitgang van de vliegkunst*.

## Um Spaweck
*Säit op bel-memorial
André Prost

Den **André Prost**, gebuer den 2. Mee 1926, a gestuerwen den 13. Dezember 1982, war e lëtzebuergesche Jurist a Politiker (DP).

Bei de Chamberwale vum 1. Februar 1959 gouf de Victor Prost als Deputéierten op der Lëscht vun der demokratescher Partei am Walbezierk Osten an d'Chamber gewielt. Hien ass bis zum Enn vu sengem Mandat 1964 an der Chamber bliwwen.

No deem hie jorelaang Affekot war, gouf hien Nottär fir d'éischt zu Rammerech an duerno zu Bouneweg.

1969 gouf den André Prost President vum Automobile Club du Grand-Duché de Luxembourg.

De Victor Prost war säi Papp.

n]]
Jean-Baptiste Schilling

De **Jean-Baptiste Schilling**, gebuer den 28. Januar 1899 zu Téiteng, a gestuerwen de 25. Mäerz 1983, war e lëtzebuergeschen Eisebunner, Gewerkschaftler a Politiker (LSAP).

1924 ass hie Member vun der LSAP ginn a bei de Chamberwale vum 1. Februar 1959 huet hien am Walbezierk Zentrum fir d'LSAP kandidéiert. No der Demissioun vum Antoine Wehenkel gouf hien den 3. Abrëll 1962 als Deputéierten an der Chamber vereedegt. Bei de Chamberwale vum 7. Juni 1964 gouf hien erëmgewielt an hien huet säi Mandat bis zum Enn vun der Legislaturperiod 1968 erfëllt.

Hie war 20 Joer Member respektiv Vizepresident vun der Chambre des employés privés.

Hie war vun 1952 bis 1969 Member vum Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg. 1974 huet hien do de Robert Krieps ersat, wéi dee Regierungsmember gouf an ass bis 1980 Member vum Gemengerot bliwwen, wéi hien net méi kandidéiert huet.

## Gielchen
*
Georges Wagner (Politiker)

De **Georges Wagner**, gebuer de 14. Oktober 1900 zu Klierf, an do gestuerwen de 26. Dezember 1994, war e lëtzebuergesche Bäcker, Hotelier, Versécherungsagent a Politiker (CSV).

Hie gouf bei de Chamberwale vum 21. Oktober 1945 fir d'éischt als Deputéierten an d'Chamber gewielt, an duerno, bis déi vum 15. Dezember 1968 nach mat, ëmmer nees erëmgewielt. 1965 war hie President vum Benelux-Parlament.

Hie war 1945 a vun 1964 bis 1969 Buergermeeschter vun der Gemeng Klierf.

## Éierungen
*
Planéitentransit

E **Planéitentransit** oder **Planéitenduerchgank** nennt een dat Laanschtzéien vun engem Planéit virun der Sonn. De Planéit, dee laanscht zitt, erschéngt dobäi als schwaarz Scheifchen. Fir en Duerchgank mussen zwou Bedéngungen erfëllt sinn:
* D'Standplaz- an den Transitplanéit musse mat der Sonn an ënneschter Konjunktioun („an enger Rei“) stoen, d.&nbsp;h. d'ekliptikal Längt vun de Planéiten ass déi selwecht.
* Wärend der Konjunktioun muss d'ekliptikal Breet kleng genuch sinn, well soss d'Scheif vum Transitplanéit iwwer oder ënner der Sonnescheif laanschtleeft. D'geometresch Observatioune sinn heifir vill méi opwenneg.

Vun der Äerd aus gesinn sinn zwou Aarte vun engem Planéitentransit méiglech:
# de Merkurtransit, 13- bis 14-mol pro Joerhonnert
# de Venustransit, 2-mol a ronn 120 Joer
Awer och fir déi aner Planéiten, ausser dem Merkur, si Planéitetransitte méiglech:
# Äerdduerchgank vum Mars aus gesinn
# Jupiterduerchgank vum Saturn, Neptun oder Uranus aus gesinn
Duerch Observatioun vu Venusduerchgäng vu 1761 an 1769 vu verschiddenen Äerdpunkte aus, konnt d'Distanz tëscht Äerd a Sonn bestëmmt ginn. Donieft gouf virun allem am 18. an 19.&nbsp;Joerhonnert ëmmer nees iwwer den Transit vun onbekannten Himmelskierper virun der Sonn beriicht, déi een engem hypotheteschen intramerkurielle Planéit zougeschriwwen hat. Dëse Planéit, deen ni gesi gouf, hat den Numm Vulkan kritt.

De 7.&nbsp;Mee 2003 war de leschte Merkurtransit, deen an Europa gesi konnt ginn. De leschte Venusduerchgank war de 6.&nbsp;Juni 2012. De Merkurduerchgank vum 8.&nbsp;November 2006 war vun Europa aus net ze gesinn.

## Literatur
Arnold Hanslmeier: *Einführung in Astronomie und Astrophysik.* Spektrum Akademischer Verlag, 2. Oplo 2007. ISBN 978-3-8274-1846-3.

## Kuckt och

* Stärebedeckung
* Astronomesch Eenheet
Äerdbier

D**'Äerdbier** (*Fragaria*) sinn eng Gattung an der Ënnerfamill vun de Rosoideae bannent der Famill vun de Rosaceae. Den Numm "Äerbier" gëtt ëmgangssproochlech souwuel fir d'Planz selwer, wéi konkreet och fir déi (wa se zeideg sinn, rout) Schäifriichte gebraucht.
 
Schonns an der Steenzäit hu se zum mënschleche Kascht gezielt, ma eréischt vum 18. Joerhonnert u goufen an Europa Aarten aus Amerika agefouert, déi méi déck wéi d'Bëschäerdbier sinn, an an de Gäert ugeplanzt ginn.

Aus botanescher Siicht ass d'Äerdbier keng Bier, mä eng sougenannt Sammelnossfruucht: Déi eigentlech Friichte mam Somkär dra sinn déi kleng gielzeg-brong "Nëssercher" (*Achenen*) op der Schäifruucht.

Et gëtt eng zwanzeg Aarten, déi meescht dovun an den temperéierten Zone vun der Nordhallefkugel, sou wéi eng Aart am Chile (*Fragaria chiloensis*).

D'Äerdbiere reproduzéiere sech entweeder duerch Ausleefer, d.&nbsp;h. vum Stack vun der Planz wiisst en 30–50&nbsp;cm laange "Wutz" (*Stolo*), un deem sengem Enn sech Blieder a Wuerzele bilden, aus deenen en neie Stack ("Rosett") gëtt, oder duerch Somkären, déi duerch Déiere verbreet ginn, déi se friessen (Endochorie), resp. déi, wa s'un der Planz verdréchnen, op de Buedem falen an do ausdreiwen (Barochorie).

## Aarten
D'Gattung *Fragaria* besteet aus deenen heiten Aarten an Hybriden:

* *Fragaria chiloensis* , "Chile-Äerdbier", nord- a südamerikanesch Pazifikküst, Hawaii
* *Fragaria daltoniana*, Himalaya
* *Fragaria iinumae* Japan an Ost-Russland
* *Fragaria iturupensis*, nëmmen op der Insel Iturup (Kurilen)
* *Fragaria moupinensis*, China
* *Fragaria moschata*, "Moschus-Äerdbier", Europa
* *Fragaria nilgerrensis*, Südost-Asien
* *Fragaria nipponica*, Honshu a Yakushima (Japan)
* *Fragaria nubicola*, Himalaya
* *Fragaria orientalis*, China
* *[[Bëschäerdbier|Fragaria vesca]]* ("Bëschäerdbier"), Europa, Nordasien an Nordamerika
* *Fragaria virginiana*, Nordamerika
* *[[Fragaria viridis]]*, Europa a Mëttelasien
* *Fragaria yezoensis*, Kurilen a Sachalin
* *Fragaria × ananassa* ("Gaardenäerdbier"), Hybrid aus Chile- a Scharlachäerdbier
* *Fragaria × vescana*, Hybrid aus Gaarden- a Bëschäerdbier

Äerdbier gëtt zum Uebst gezielt a ka réi giess ginn, op Taarten als Belag, oder awer mat Zocker zu Gebeess verkacht ginn. Weider fënnt een Äerdbier a Jugurt an a Glacen. Äerdbier muss zeideg sinn, wann et gepléckt gëtt, an hält sech, eemol zeideg, net terribel laang.

## Literatur
* Leo Fox, John Langley, Torkild Hinrichsen: *Die Erdbeere, Verführung in Rot. Kulturgeschichte einer Frucht aus den Vierlanden*. Husum Druck, Husum 2001, ISBN 3-89876-002-2

## Um Spaweck
Bloubergstrand

**Bloubergstrand** ass eng Sektioun vun der Gemeng Kapstad mat ronn 2.000 Awunner.

D'Uertschaft läit eng 25&nbsp;km am Norde vun der Stad, op der Küst vun der Tafelbaai.

Se ass virun allem bekannt fir hir laang Sandplage, vu wou aus een eng Vue op den Tafelbierg huet, a wou ee Kitesurfing maache kann.

Am Januar 1806 ass nobäi d'Schluecht vu Blaauwberg ausgedroe ginn, mat där d'hollännesch Herrschaft iwwer d'Kapkolonie fir zeguttst op en Enn goung.

## Um Spaweck
Hematom

En **Hematom** (vum algr. αἷμα *haima* "Blutt") entsteet, wa Blutt aus enger blesséierter Oder bannent dem Kierper austrëtt a sech do am Tissu oder enger Kierperhiel usammelt.

En Hematom gëtt dofir och **Blutterguss**, **Blo Plaz** oder (ronderëm d'A) **Blot A** genannt.

Normalerweis baut sech en Hematom no zwou bis dräi Woche vum selwen nees of. Am Laf vun der Heelung triede verschidde Faarwen op, well déi verschidde Réckstänn vum Blutt no an no vum Kierper ofgebaut ginn. Et sinn dëst déi heite Phasen:

# Rout: déi kleng Bluttgefäässer (Kapillaren) platzen op an d'Blutt (rout duerch Hemoglobin) trëtt an den Tissu aus;
# Donkelrout-Blo: d'Blutt stackt (koaguléiert);
# Brong-Schwaarz: den Hemoglobin gëtt enzymatesch zu Choleglobin/Verdoglobin (Faarf vun der Gal) ofgebaut;
# Donkelgréng: den Hemoglobins gëtt duerch d'Hemoxygenase enzymatesch zu Biliverdin ofgebaut (NADPH/H-ofhängeg).
# Giel-Brong: den Hemoglobin gëtt enzymatesch duerch d'Biliverdin-Reduktase zu zu Bilirubin ofgebaut NADP/H-ofhängeg).

Wann een den Hematom direkt no der Blessur killt, reduzéiert dat d'Péng an och d'Ausbreede vum Blutt, well sech duerch d'Keelt d'Bluttgefässer zesummenzéien a sou manner Blutt erausleeft.

En Hematom ka geféierlech sinn, wann en am Beräich vum Gehier optrëtt, oder bannen am Kierper, oder och bei Leit, déi d'Bludderkränkt hunn, oder déi Antikoagulatiounsmedikamenter geholl hunn.

## Um Spaweck
Monument Xavier-Henrard

D**'Xavier-Henrard-Monument** zu Champs an der Gemeng Baaschtnech ass e Monument dat un den eenzege Pilot erënnert dee mat engem belsche Fliger an der Zäit vum Zweete Weltkrich ofgeschoss gouf an dobäi ëm d'Liewe koum. Et steet ronn 100 Meter vun der Gemengegrenz vu Bertogne a Baaschtnech an engem Feldwee um Flouer *Le rond Fromage* tëscht Champs an Hemroulle an ërennert un den Doud vum Sous-lieutenant Xavier Henrard den 2. Mäerz 1940 deen do mat sengem Hurricane erofgefall war, nodeems e probéiert hat eng däitsch Dornier Do 17 z'interceptéieren.

Dat Ganzt huet sech an der Zäit vun der Drôle de Guerre ofgespillt. Eng Patrull vun dräi Hurricane vum zweete Geschwader, ënner dem Kommando vum Xavier Henrard, déi zu Schaffen stationéiert waren, haten deen Dag probéiert eng Do 17 zum Landen ze forcéieren, wéi dat an der Procédure virgesi war, am Fall wou Fliger vun engem Land dat am Krichszoustand war, am Loftraum vun engem neutrale Land war. Déi dräi Maschinnen haten d'Dornier encadréiert, wéi déi ugefaangen huet mat Schéissen. D'Maschinnegewierfeier huet déi dräi Fligere praktesch gläichzäiteg getraff. Den Henrard ass direkt erofgegall, den Sergeant Lieutenant konnt eng Bauchlandung maachen an den Sous-lieutenant Lelièvre huet et bis op d'Heemechtsfluchfeld gepackt.
Pierre Rumé

De **Pierre Rumé**, gebuer den 11. Oktober 1919 zu Gouschteng, a gestuerwen 1984, war e lëtzebuergesche Journalist a Politiker (CSV).

Hie war Member vum Gemengerot vun der Gemeng Schëffleng.

Den 18. Mäerz 1964 gouf de Pierre Rumé als Deputéierte vereedegt, no deem de Joseph Lommel gestuerwe war, ass hien als éischtgewielte Suppleant vun der CSV aus dem Walbezierk Süden an d'Chamber nogeréckelt.

Bei de Chamberwale vum 7. Juni 1964 an de Chamberwale vum 15. Dezember 1968 gouf hie jeeweils erëmgewielt a blouf bis de 15. Mee 1974 als Deputéierten an der Chamber.

## Beruffsliewen
De Pierre Rumé huet seng berufflech Carrière als Greffier um Geriicht ugefaangen.

Hien huet vun 1947 bis 1953 am Sekretariat vun der CSV geschafft.1953 gouf hie Redakter am Luxemburger Wort an hien ass bis 1972 do bliwwen. Duerno huet hien d'Agence vum Wort zu Esch-Uelzecht geleet.
Robert Tix

De **Robert Tix**, gebuer de 17. September 1921 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen den 12. September 1994, war e lëtzebuergeschen Zwangsrekrutéierten a Politiker (MIP). Vu Beruff war hie Rouerschlässer op der Arbed.

Nom Doud vum Edmond Chlecq ass hien den 10. Januar 1968 an d'Chamber nogeréckelt wou hie säi Mandat bis den 31. Dezember 1968 erfëllt huet.
Minister fir Wirtschaft an Aussenhandel vu Lëtzebuerg

De Poste vum **Minister fir Wirtschaft an Aussenhandel** ( *Ministre de l'économie et du commerce extérieur*) gëtt et an der Lëtzebuerger Regierung zënter dem 15. Juli 1964, dacks a Verbindung mat anere Portefeuillen.

Vum 15. Juli 1964 bis de 6. Februar 1969 housch e *Minister fir national Ekonomie an Energie* ( *Ministre de l'économie nationale et de l'énergie*). Dono gouf d'Kompetenz fir d'Energie dem Transportminister iwwerdroen, an d'Wirtschaft gouf mat anere Beräicher zesummegeschloen, sou datt den Numm ewell *Minister fir national Ekonomie, Mëttelstand an Tourismus* ( *Ministre de l'économie nationale, des classes moyennes et du tourisme*) war. De 16. September 1977 gouf den Tourismus ofgespléckt an den Titel zu *Minister fir national Ekonomie a Mëttelstand* ( *Ministre de l'économie nationale et des classes moyennes*).

De 14. Juli 1989 gouf den Titel *Wirtschaftsminister* (respektiv *Minister fir Ekonomie*) gegrënnt a blouf iwwer d'Joren esou, och wann aner Responsabilitéite bäikoumen. 2004 ass et de *Minister fir Wirtschaft an Aussenhandel* ( *Ministre de l'économie et du commerce extérieur*) ginn an zanter 2013 ass et just nach *[[Ministère de l'Économie|Wirtschaftsminister]]* (*Ministère de l'économie*).

## Lëscht vun de Wirtschaftsministeren


ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12
PlotArea = top:10 bottom:50 right:130 left:20
AlignBars = late

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period  = from:15/07/1964 till:01/12/2023
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1965

Colors  =
 id:LSAP value:rgb(0.7969,0,0)   legend: LSAP
 id:DP value:rgb(0.5313,0.5313,0.9999) legend: DP
Legend  = columns:4 left:150 top:24 columnwidth:100

TextData =
 pos:(20,27) textcolor:black fontsize:M
 text:"Politesch Parteien:"

BarData =
 barset:PM

PlotData=
 width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
 barset:PM

 from: 15/07/1964 till: 06/02/1969 color:LSAP text:"Wehenkel" fontsize:10
 from: 06/02/1969 till: 16/09/1977 color:DP text:"Mart" fontsize:10
 from: 16/09/1977 till: 22/11/1980 color:DP text:"Thorn" fontsize:10
 from: 22/11/1980 till: 20/07/1984 color:DP text:"Flesch" fontsize:10
 from: 20/07/1984 till: 14/07/1989 color:LSAP text:"Poos" fontsize:10
 from: 14/07/1989 till: 07/08/1999 color:LSAP text:"Goebbels" fontsize:10
 from: 07/08/1999 till: 31/07/2004 color:DP text:"Grethen" fontsize:10
 from: 31/07/2004 till: 01/02/2012 color:LSAP text:"Krecké" fontsize:10
 from: 01/02/2012 till: 04/02/2020 color:LSAP text:"Schneider" fontsize:10
 from: 04/02/2020 till: 17/11/2023 color:LSAP text:"Fayot" fontsize:10

## Um Spaweck

## Quell
* Thewes, Guy: « Les gouvernements du Grand-Duché de Luxembourg depuis 1848. » (um Spaweck)
Grand Prix (Film 1966)

**Grand Prix** ass en US-amerikanesche Film vum John Frankenheimer aus dem Joer 1966.
## Ëm wat geet et am Film?
De Film presentéiert eng Formel 1 Grand Prix Saison a romancéierter Form. D'Haaptpersonnagë vum Film sinn en US-amerikanesche Pilot (James Garner) a säi grousse Géigner de Fransous Jean-Pierre Sarti (Yves Montand). De Film spillt haaptsächlech op de Rennstrecke vu Monaco, Charade, Spa-Francorchamps, Zandvoort, Brands Hatch a Monza.
## Um Spaweck
* De Film op dvdbeaver
John Frankenheimer

Den **John Michael Frankenheimer**, gebuer den 19. Februar 1930 zu New York City, a gestuerwen de 6. Juli 2002 zu Los Angeles, war en US-amerikanesche Filmregisseur a Filmproduzent.

## Filmographie
#### Kino
* 1959: *[[The Young Stranger]]* - Haaptacteuren: James MacArthur, Kim Hunter, James Daly
* 1961: *[[The Young Savages]]* - Haaptacteuren: Burt Lancaster, Dina Merrill, Shelley Winters
* 1962: *[[All Fall Down]]* - Haaptacteuren: Eva Marie Saint, Warren Beatty, Karl Malden
* 1962: *[[Birdman of Alcatraz]]* - Haaptacteuren: Burt Lancaster, Karl Malden, Thelma Ritter
* 1962: *[[The Manchurian Candidate]]* - Haaptacteuren: Frank Sinatra, Laurence Harvey, Janet Leigh
* 1964: *[[Seven Days in May]]* - Haaptacteuren: Burt Lancaster, Kirk Douglas, Ava Gardner
* 1965: *[[The Train (Film 1964)|The Train]]* - Haaptacteuren: Burt Lancaster, Paul Scofield, Jeanne Moreau
* 1966: *[[Seconds]]* - Haaptacteuren: Rock Hudson, Will Geer, Salome Jens
* 1966: *[[Grand Prix (Film 1966)|Grand Prix]]* - Haaptacteuren: James Garner,Eva Marie Saint, Yves Montand
* 1968: *[[The Fixer]]* - Haaptacteuren: Alan Bates, Dirk Bogarde, Georgia Brown
* 1969: *[[The Extraordinary Seaman]]* - Haaptacteuren: David Niven, Faye Dunaway, Alan Alda
* 1969: *[[The Gypsy Moths]]* - Haaptacteuren: Burt Lancaster, Deborah Kerr, Gene Hackman
* 1970: *[[I Walk the Line]]* - Haaptacteuren: Gregory Peck, Tuesday Weld, Ralph Meeker
* 1971: *[[The Horsemen (Film 1971)|The Horsemen]]* - Haaptacteuren: Omar Sharif, Leigh Taylor-Young, Jack Palance 
* 1973: *[[Story of a Love Story]]* - Haaptacteuren: Alan Bates, Dominique Sanda, Lea Massari
* 1973: *[[The Iceman Cometh]]* - Haaptacteuren: Lee Marvin, Fredric March, Robert Ryan
* 1974: *[[99 and 44/100% Dead]]* - Haaptacteuren: Richard Harris, Edmond O'Brien, Bradford Dillman
* 1975: *[[French Connection II]] * - Haaptacteuren: Gene Hackman, Fernando Rey, Bernard Fresson
* 1977: *[[Black Sunday]]* - Haaptacteuren: Robert Shaw, Bruce Dern, Marthe Keller
* 1979: *[[Prophecy]]* - Haaptacteuren: Talia Shire, Robert Foxworth, Armand Assante
* 1982: *[[The Challenge]]* - Haaptacteuren: Scott Glenn, Toshirô Mifune
* 1985: *[[The Holcroft Covenant]]* - Haaptacteuren: Michael Caine, Anthony Andrews, Lilli Palmer
* 1986: *[[52 Pick-Up]]* - Haaptacteuren: Roy Scheider, Ann-Margret, John Glover
* 1989: *[[Dead-Bang]]* - Haaptacteuren: Don Johnson, Penelope Ann Miller, Bob Balaban
* 1990: *[[The Fourth War]]* - Haaptacteuren: Roy Scheider, Jürgen Prochnow, Harry Dean Stanton
* 1991: *[[Year of the Gun]]* - Haaptacteuren: Andrew McCarthy, Valeria Golino, Sharon Stone
* 1996: *[[The Island of Dr. Moreau]]* - Haaptacteuren: Marlon Brando, Val Kilmer, Ron Perlman
* 1998: *[[Ronin (Film)|Ronin]] * - Haaptacteuren: Robert De Niro, Jean Reno, Sean Bean
* 2000: *[[Reindeer Games]]* - Haaptacteuren: Ben Affleck, James Frain
* 2001: *[[Ambush]]* - (Kuerzfilm) - Haaptacteuren: Clive Owen, Tomás Milián

## Um Spaweck
Flamierge

**Flamierge** (wa.: Flamidje) ass eng Uertschaft an der Gemeng Baaschtnech an der belscher Provënz Lëtzebuerg.

Bis zur belscher Gemengereform vun 1977 war Flamierge eng eegestänneg Gemeng an huet duerno bis den 2. Dezember 2024, bis zu där hirer Fuisoun mat Baaschtnech, zur Gemeng Bertogne gehéiert.

## Geschicht

Ënner den franséische Regime gouf Flamierge eng Gemeng am Bëscherdepartement zu där nach d'Uertschaft Tronle gehéiert huet.

1823 goufen d'Gemenge Givroulle, Givry a Roumont-sur-Ourthe derbäigeprafft.

1977 bei der Reform koum Prelle bei Tenneville, an d'Schmelz an d'Bëscher vu *Saint-Ode* koume bei déi fréier Gemengen Amberloup, Lavacherie an Tillet derbäi, fir déi nei Gemeng Sainte-Ode ze bilden.

## Um Spaweck

* Etymologie a Fotoen
Victor Tedesco

De **Victor Tedesco**, gebuer den 28. Juni 1821 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 29. Mee 1897 zu Arel, war e lëtzebuergesch-belsche Politiker an Affekot.

## Säi Liewen
Dem Victor Tedesco säi Grousspapp, de Joachim Tedesco, deen am 18. Joerhonnert aus Norditalien (Géigend vum Gardaséi) an d'Herzogtum Lëtzebuerg komm war an do ee Meedche vun Houffalize bestuet hat, mat deem e geschwënn eng ganz Rëtsch Kanner hat, hat 1816 an der Stater Chimaysgaass deen éischte *Café italien* zu Lëtzebuerg opgemaach.. Ee vun de Jonge vun der Koppel, den zukënftege Papp vum Victor, huet et zu enger gudder Positioun an der Verwaltung an der Stad bruecht. De Victor selwer gouf an der Paschtoueschgaass gebuer.

De Victor ass an de Kolléisch gaang, huet sech awer ouni Ofschloss a mat knapps 18 Joer zu Léck op der staatlecher Universitéit am Fach Sidérurgie ageschriwwen. E wéineg méi spéit huet hien dann op Droit ëmgesuedelt. Hie war schonn als Student politesch staark engagéiert a stoung dem Karl Marx ganz no.. Hie war och ganz aktiv an enger Fräimaurerloge.

Am Revolutiounsjoer 1848 huet hie mat aneren zum Stuerz vun der jonker belscher Monarchie opgeruff. No der gescheiterter Expeditioun vun Exilbelsch, déi vu Frankräich aus an dat jonkt belscht Kinnekräich bei Mouscron afale wollten, fir d'Republik auszeruffen, ass hie verhaft ginn. Hie gouf jugéiert an zum Doud verurteelt. D'Strof gouf kuerz duerno an zwanzeg Joer Prisong ëmgewandelt, an de Victor Tedesco koum no gutt fënnef Joer nees fräi.

Hien ass dunn op Arel gaang, wou hie sech als Affekot néiergelooss an eng Famill gegrënnt huet. Hie blouf zwar sozial aktiv, zu Gonschte vun den aarme Matbierger a vun den Aarbechter ("Proletarier"), mä politesch huet hien ee méi biergerleche Stil adoptéiert, sief et als Member vum Provënzialrot vun der Provënz Lëtzebuerg oder als Member vum Areler Gemengerot.

## Publikatiounen
* *Cathéchisme du prolétaire*; 1849 (am Prisong zu Huy geschriwwen).

## Literatur
* Rudolf Kern: *Victor Tedesco - ein früher Gefährte von Karl Marx in Belgien. Sein Leben, Denken und Wirken in der 1. Hälfte des 19. Jahrhunderts*; 1. Band: 1821-1854; Münster (Waxmann Verlag), 2014; 808 Säiten. ISBN 978-3-8309-3145-4

## Um Spaweck
* Karl Handfest: "Victor Tedesco (1821-1897), ein Politiker aus Luxemburg." *Heemecht* Jg. 37 (1985), Nr 3, S.383ff.
Lee Kuan Yew

De **Lee Kuan Yew** (Chineesesch: 李光耀 - Lǐ Guāngyào), och *Lee Kwan-Yew* oder *Harry Lee*, gebuer als **Harry Lee Kuan Yew** de 16. September 1923 zu Singapur, an och do den 23. Mäerz 2015 gestuerwen, war e Politiker aus der Republik Singapur. Hie gouf 1959 deen éischte Premierminister vun deem Stadstaat 1959 a blouf dat bis 1990. Duerno war hien, als *Senior Minister*, bis 2004 Member vun der Regierung vu sengem Nofollger Goh Chok Tong, a vun du bis 2011 war e *Minister Mentor* an der Regierung vu sengem Jong Lee Hsien Loong, e Posten, deen extra fir hien op Mooss geschaf gouf.

2011 hat d'Regierungspartei PAP dat schlechste Walresultat zënter 1963 an de Lee huet sech, no 52 Joer, aus der Regierung zeréckgezunn.

## Literatur
* Michael D. Barr: *Lee Kuan Yew: The Beliefs Behind the Man.* Georgetown University Press, Washington D.C. 2000, ISBN 978-0-87840-816-0
* Alex Josey: *Lee Kuan Yew – The Crucial Years.* Times Books International, Singapur / Kuala Lumpur 1980, ISBN 978-981-204-448-8
* Kwang, Han Fook, Warren Fernandez, Sumiko Tan: *Lee Kuan Yew: The Man and His Ideas.* Singapore Press Holdings, Singapur, 1998, ISBN 978-981-204-049-7
* James Minchin: *No Man is an Island. A Study of Singapore's Lee Kuan Yew.* Allen & Unwin, Sydney 1987, ISBN 978-0-86861-906-4
* Klaus-Georg Riegel: *Inventing Asian Traditions: The Controversy between Lee Kuan Yew and Kim Dae Jung*. In: Development and Society 29, 1, 2000, S.75–96.
* Helmut Schmidt: *Jahrhundertwende: Gespräche mit Lee Kuan Yew, Jimmy Carter, Shimon Peres, Valery Giscard d'Estaing, Ralf Dahrendorf, Michail Gorbatschow, Rainer Barzel, Helmut Kohl und Henning Voscherau.* Siedler, Berlin, 1998, ISBN 3-88680-649-9
* Lee Kuan Yew: *From Third World to First. The Singapore Story: 1965-2000. Memoirs.* Times Publishing, Singapur 2000, ISBN 981-204-984-3.

## Um Spaweck
Darwin (Moundkrater)

Den **Darwin** ass en Aschlagkrater op der viischter Äerdmoundsäit westlech vum Mare Humorum, a südwestlech vum Krater Crüger an nordwestlech vum Byrgius.
De Kraterrand ass ganz staark erodéiert an am südlechen Deel bal ganz verschwonnen. Dat Bannenzegt gëtt vum Moundrillesystem **Rimae Darwin** duerchzunn.

De Krater gouf 1935 offiziell vun der IAU nom britteschen Naturfuerscher Charles Darwin benannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 92: De Krater Darwin läit uewe lénks
Marcel Knauf

De **Marcel Knauf**, gebuer den 22. Juli 1923 zu Rodange, a gestuerwen den 31. Januar. oder 1. Februar 1990, war e lëtzebuergeschen Zwangsrekrutéierten, Gewerkschaftler a Politiker (LSAP).

Hie war Gewerkschaftssekretär vum LAV.

Bei de Chamberwale vum 7. Juni 1964 gouf hien eng éischt Kéier als Deputéierten an d'Chamber gewielt an ass dat och bis zum Enn vun där Legislatiounsperiod bliwwen. Bei de Chamberwale vum 15. Dezember 1968 gouf hien net direkt erëmgewielt mä nom Doud vum Jean Fohrmann ass hien 1973 an d'Chamber nogeréckelt. Bei de Chamberwale vum 26. Mee 1974 gouf hien dunn erëmgewielt an huet säin Deputéiertemandat bis 1979 erfëllt.

Hie war vun 1951 bis zu sengem Doud 1990 am Gemengerot vun der Gemeng Péiteng.

Zu Rodange gouf eng Strooss no him genannt.
Danjon-Skala

D**'Danjon-Skala** ass eng fënnefstufeg Skala fir d'Klassifizéierung vun der Faarf an der Hellegkeet vu Mounddäischterten, déi nieft de geometreschen Eegenschafte vun der Däischtert och vun den aktuelle Bedingungen an der Äerdatmosphär ofhänken. Der Skala leie keng physikalesch Moosswäerter zugronn mä den entspriechende Wäert gëtt vum Observateur geschat. D'Skala gouf vum André-Louis Danjon virgeschloen an ass haut no him benannt. De Wäert vun der Dajon-Skala gëtt mat dem Buschtaf L markéiert.

## D'Skala

D'Skala ass sou definéiert:

## Bestëmmung vum Wäert

D'Bestëmmung vum L-Wäert erfollegt am beschten an der Hallschent vun der Däischtert mat bloussem A. Den ermëttelte Wäert ass subjektiv a verschidden Observateure kënnen zu ënnerschiddleche Resultater kommen. Ausserdeem kann d'Hellegkeet vu verschiddene Beräicher variéieren an ënnerschiddlech Wäerter vun L hunn, well d'Hellegkeet ofhängeg vun der Distanz vun der Schietachs ass.

## Aflëss op de Wäert vun L

Vill Facteure kënnen d'Ausgesinn vum Äerdmound wärend enger Däischtert beaflossen. Wichteg ass, wéi zentral den Äerdschiet de Mound trëfft. Awer och déi aktuell Bedingungen an der Atmosphär vun der Äerd si vu Bedeitung. Op Plazen, op deene keen direkt Sonneliicht d'Mounduewerfläch erreecht, kënnt e bëssi Liicht, dat an der Äerdatmosphär gebrach gëtt, bis op de Mound a gëtt him e roudelzege Schäin.

Den Deel vum Liicht, deen duerch d'Briechung um Mound ukënnt, beaflosst d'Hellegkeet wärend der totaler Däischtert. Déi hänkt vu verschiddene Facteuren of. Vulkanesch Eruptioune sinn ee vun den aflossräichsten Effeten. Vulkanausbréch, déi vill Äschen an d'Äerdatmosphär ofginn, hunn e puer Joer als Folleg, datt donkelrout Däischterten entstinn. Den Afloss vum Mount Pinatubo-Ausbroch war weltwäit extreem ze gesinn a sou gouf d'Mounddäischtert vum 9. Dezember 1992 mat dem Wäert L = 0 op der Danjon-Skala bewäert.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* NASA: Danjon Scale of Lunar Eclipse Brightness