open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bouquiniste

E **Bouquiniste** ass e Bicherverkeefer, deen op al oder Occasiouns-Bicher spezialiséiert ass, an dës zu Paräis, op de Quaie laanscht d'Seine zum Verkaf ubitt.

Dës Stänn sinn, um rietsen Uwänner, tëscht dem Pont Marie an dem Quai du Louvre an um lénksen Uwänner tëscht dem Quai de la Tournelle an dem quai Voltaire ze fannen. Wann de Stand zou ass, gionn d'Bicher a spezielle Këschte versuergt, déi fest installéiert sinn, an deenen hir Gréisst 1993 duerch en Arrêté genee festgeluecht gouf.

Bouquinistë laanscht d'Seine gëtt et zanter dem 16. Joerhonnert.1649 hunn d'Paräisser Librairen duerchgesat, e Reglement ze kréien, dat de Verkaf vu Bicher op der Strooss, um Pont Neuf, verbitt. An de Joerzéngten a Joerhonnerten duerno, gouf et méi oder manner nees erlaabt.

Den Ausdrock *Bouquiniste* ass 1789 eng éischt Kéier am *[[Dictionnaire de l'Académie Française]]* opgedaucht. E kënnt vu *bouquin*, wou een déi germanesch Wuerzel *buk* (Buch) erëmfënnt.

D'Bouquinistë laanscht d'Seine gehéiere mat zu der UNESCO-Kulturweltierwen. Et gëtt hautdesdaags eng 240 Bouquinisten, déi 900 "gréng Këschte" bedreiwen, an eng 300.000 antik oder Occasiouns-Bicher, mä och Zäitschreften, Timberen, Kaarten a soss Drocksaachen ubidden..

## Literatur
* Sybil Canac, *Métiers de Paris, rares et insolites*, photographies de Valérie Jacob, Éditions Massin, Paris, 2008.

## Um Spaweck

*Site vun engem Buquinistë-Syndikat
Äerdänleche Planéit

Als **äerdänlech Planéiten** oder **terrestresch** an **telluresch Planéiten** oder och **Gestengsplanéite** ginn an der Astronomie an an der Planetologie déi Kierper am Sonnesystem bezeechent, déi an hirem Opbau eiser Äerd gläichen: si besti vollstänneg oder bal vollstänneg aus festen Deeler, an hu meeschtens e Schuelenopbau: am Zentrum ass en Eisekär, doriwwer eng deck Schicht, de sougenannte *Mantel*, aus Silikater an Oxiden, an do driwwer eng dënn Kuuscht, déi och aus Silikater an Oxide besteet, awer ugeräichert ass mat Elementer, déi net an dat Mantelgestengs agebaut kënne ginn a mat der Zäit „ausgeschweesst“ ginn (zum Beispill Kalium, rar Äerden, Uran). An e puer Fäll schléisst sech iwwer der Kuuscht eng Atmosphär un, a bei der Äerd läit nach d'Hydrosphär (Ozeane, Séiën,...) dertëscht. Weider gläichen Duerchmiesser a Mass, awer besonnesch och déi duerchschnëttlech Dicht, deene vun der Äerd. D'Dicht beweegt sech graff tëscht 4–6 g/cm3.

Historesch gehéieren nëmmen déi véier bannenzeg Planéiten aus eisem Sonnesystem an d'Grupp vun den terrestresche Planéiten: Merkur, Venus, Äerd a Mars. Mëttlerweilen zielen d'Planetologen awer och – och wann et keng *Planéite* sinn – den änlech opgebauten Äerdmound, d'Jupitermounde Io an Europa souwéi déi gréisser Äismounden wéi de Ganymed, Kallisto, Titan, an Triton dozou. An de leschtgenannten Äismounde kann zwar den Eisekär feelen, an en Äismantel a Plaz vun engem Silikatmantel trieden, awer déi grondsätzlech Beschreiwung vun dësen Äismounden, hiert Entstoen an hir Entwécklung gläicht deene vun de klassesche Virbiller. Och den Zwergplanéit Ceres an de groussen, differenzéierenden Asteroid Vesta kënnen an dës Grupp agereit ginn.

Wéinst der feelender Genauegkeet a Leeschtungsfäegkeet vun de Miesssungen, konnt bis elo vu kengem extrasolare Planéit eng äerdänlech Natur nogewise ginn. Et geet een awer dovun aus, datt terrestresch extrasolar Planéiten existéieren.

An Ofgrenzung zu den terrestresche Planéite bezeechent een d'Gasrisen als *Jupiter-änlech* oder *iovianesch*.

## Kuckt och

* Planéiten
* Gasplanéiten
* Astrogeologie, Marsgestengs
* Äerdopbau: Äerdkär, Äerdmantel, Äerdkuuscht
* Superäerd
* Kepler-22b
Australian Open

D**'Australian Open** ass en Tennisturnéier an Australien. Et ass deen éischte vu véier Grand-Slam-Turnéiere vum Joer a gëtt am Januar zu Melbourne gespillt. Et ass dat gréisst reegelméissegt Sportereegnes dat um australesche Kontinent ofgehale gëtt.

Wéi bei all aner Grand-Slam-Turnéier spillen hei och Dammen an Hären am Eenzel, am Duebel an am Mixed.

Den Tournoi gouf fir d'éischt 1905 gespillt an dat op Gras bis 1987. Säit 1988 gëtt op haardem Belag, am Ufank op Rebound Ace duerno op  Plexicushion an zanter 2020 op GreenSet am Melbourne Park, deen 1988 extra fir dësen Tournoi gebaut gouf, gespillt. Do gëtt et 35 Tennisfelder, op enger Gesamtfläch vun iwwer 25 ha.

## Geschicht

## Punkten a Präisgelder

## Rekorder

## Gewënner
* Lëscht vun den Australian Open Gewënner am Häreneenzel
* Lëscht vun den Australian Open Gewënner am Dammeneenzel
* Lëscht vun den Australian Open Gewënner am Härendubbel
* Lëscht vun den Australian Open Gewënner am Dammendubbel
* Lëscht vun den Australian Open Gewënner am Mixed

## Um Spaweck

*  Offiziell Homepage vun den Australian Open
Tour de San Luis

Den **Tour de San Luis** ass eng Etappecourse mam Vëlo, déi an der Provënz San Luis an Argentinie gefuer gëtt.

Déi éischt Oplo vun der Course gouf vum 23. bis den 28. Januar 2007 gefuer a gouf vum Argentinier Jorge Giacinti gewonnen.

Den Tour de San Luis gehéiert zum UCI America Tour a war 2007 an 2008 an der Klass 2.2 agestuuft. 2009 ass d'Course an der Klass 2.1. agestuuft.

Organisateur vun der Course ass d*'Federación sanluiseña de ciclismo*.

## Gewënner

## Um Spaweck

* Websäit vum ''Tour de San Luis''
Australian Open 2009

Déi 97. **Australian Open** gi vum 19. Januar bis den 1. Februar 2009 zu Melbourne, Australien gespillt. Den Tournoi gëtt op haardem Belag am Fräie gespillt.

Titelverdeedeger sinn am Eenzel den Novak Djokovic bei den Hären an d'Maria Scharapowa bei den Dammen. Am Härendubbel sinn et de Jonathan Erlich an den Andy Ram an am Dammendubbel déi zwou Schwësteren Alona Bondarenko a Kateryna Bondarenko. Titelverdeedeger am Mixed sinn Tiantian Sun an Nenad Zimonjic.

## Häreneenzel
Kuckt Australian Open 2009/Häreneenzel

Gewënner:  Rafael Nadal

## Damemneenzel
Kuckt Australian Open 2009/Dammeneenzel

Gewënnerin:  Serena Williams

## Härendubbel
Kuckt Australian Open 2009/Härendubbel

Gewënner:  Bob Bryan an  Mike Bryan

## Dammendubbel
Kuckt Australian Open 2009/Dammendubbel

Gewënnerinnen:  Serena Williams an  Venus Williams

## Mixed
Kuckt Australian Open 2009/Mixed

Gewënner:  an 

## Lëtzebuerger Participatioun
De Gilles Muller koum bis an déi drëtt Ronn an huet do géint de Juan Martín del Potro a véier Sätz verluer.

## Um Spaweck
Australian Open 2009/Häreneenzel

**Häreneenzel** vun den Australian Open 2009. Titelverdeedeger ass den Novak Đoković.

## Setzlëscht

# Rafael Nadal
# Roger Federer
# Novak Djokovic
# Andy Murray
# Jo-Wilfried TsongaL
# Gilles Simon
# Andy Roddick
# Juan Martin Del Potro
# James Blake
# David Nalbandian
# David Ferrer
# Gael Monfils
# Fernando González
# Fernando Verdasco
# Stanislas Wawrinka
# Robin Söderling
# Nicolas Almagro
# Igor Andreev
# Marin Cilic
# Tomas Berdych
# Tommy Robredo
# Radek Stepanek
# Mardy Fish
# Richard Gasquet
# Ivo Karlovic
# Marat Safin
# Feliciano Lopez
# Paul-Henri Mathieu
# Dmitry Tursunov
# Rainer Schüttler
# Jürgen Melzer
# Philipp Kohlschreiber

## Finallronnen
Geeschterbunn

Eng **Geeschterbunn** ass eng Attraktioun, déi op Kiermessen, Joermäert an Attraktiounsparken ze fannen ass. Heibäi ginn d'Leit op engem Weenchen, deen op Schinne fiert, duerch e méi oder manner däischtere Parcours gefouert, op deem Installatiounen oder Effekter dofir suerge sollen, datt d'Leit sech solle grujelen, oder op d'mannst erféieren.

Déi Installatioune kënnen Zeene mat Gespenster, Skeletter, Gedéiesch oder soss Monstere weisen; se kënnen elektresch animéiert sinn an duerch Luucht- an/oder Touneffekter verstäerkt ginn. Heiansdo suergen och verkleeten oder maskéiert Persounen dofir, datt d'Leit am Weenchen erféieren.

Déi éischt Geeschterbunn gouf 1933 am Wiener Prater opgemaach.
Lego

**Lego A/S** (och *The LEGO Group*, offiziell LEGO geschriwwen) ass eng dänesch Entreprise, déi bekannt ass duerch d**'Legosteng**, e Spillgezei, dat se zanter 1949 produzéiert.

Et handelt sech dobäi ëm e Baukastesystem, bei deem faarweg Plastikszillen, mä och Zännrieder, Figuren a soss kleng Deeler zesummegestach kënne ginn a sou Modeller vun alles Méiglechem kënne gebaut ginn. D'Wuert *Lego* huet zwou Bedeitungen: *leg godt* (Dän.) = "spill gutt" a *lego* (lat.) = "ech setzen zesummen".

D'Entreprise gouf 1932 vum Dän Ole Kirk Christiansen gegrënnt, deen ufanks Holzspillsaache produzéiert huet. 1949 goufe Lego-Steng agefouert, déi deene vun haut geglach hunn, awer mat deenen een net sou stabil baue konnt, well se ënnen drënner ganz huel waren. Den 28. Januar 1958 gouf e verbesserte Modell vun de Lego-Steng patentéiert. D'Patent ass 1988 ofgelaf.

No an no koumen zu den einfache Steng ëmmer méi aner Stécker dobäi. Se konnten awer all anenee gesat ginn.

Zanter 2004 ass de Jørgen Vig Knudstorp den *CEO* vun der LEGO Company. Haaptaktionär ass de Kjeld Kirk Kristiansen, den Enkel vum Grënner. D'Firma huet hire Sëtz zu Billund. Se beschäftegt 4.199  Mataarbechter an huet 2007 en Ëmsaz vun 8.027 Mio. DKK gemaach.

## Virleefer
Déi éischt Firma déi Baustengercher an der Form vun de Legossteng op de Maart bruecht huet, war de belsche Spillfabrikant Batima vu Bréissel. Déi Bausteng ware kleng gebrannt Zillen. D'Bausätz goufen tëscht 1880 an 1950 verkaaft. Well Batima nëmmen e Brevet an der Belsch deposéiert hat, konnt Lego net un der Produktioun vun deemselwechte System gehënnert ginn.

## Um Spaweck

* www.lego.com Homepage
* www.afol.lu Adult Fans of LEGO® Letzebuerg
Dracula

De Grof **Dracula** ass eng literaresch Figur, déi duerch dem Bram Stoker säi Roman mam selwechten Numm vun 1897 bekannt gouf. Et handelt sech dobäi ëm e Vampir, dee sech vum Blutt vun de Mënschen erniert, déi dann hirersäits Vampire ginn.

Den Numm Dracula inspiréiert sech um Vlad III. Drăculea (1431-1476), engem Fürst a Siwebiergen, dee seng Géigner gär péile gelooss huet an dofir de Spëtznumm *Ţepeş* (*de Péiler*) krut.

De Personnage vum Dracula ass an Dosende vu Filmer ëmmer nees zum Liewen erwächt ginn.

## Um Spaweck
Patrick Galbats

De **Patrick Galbats**, gebuer den 8. Mee 1978 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Fotograf.

No sengem Secondaire am *[[Lycée des arts et métiers|Lycée technique des arts et métiers]]* an der Stad Lëtzebuerg war hien dräi Joer op der *[[École supérieure de l'image «Le 75»]]* zu Bréissel ageschriwwen.

2001 gouf hie Member vu *[[photon.lu]]*, engem Kollektiv vu jonke Fotokënschtler.

Vun 2002 bis 2006 huet hien als Pressefotograf fir déi lëtzebuergesch Wochenzäitschrëft Revue geschafft. Zanter 2007 ass hien onofhängege Fotojournalist.

Hien ass zanter 2011 attitréierte Fotograf vun der Wochenzeitung D'Lëtzebuerger Land.
## Ausstellungen
* *Peuple européen, peuple étranger - Le Luxembourg et les Roms* am Nationale Resistenzmusée zu Esch-Uelzecht, 2012

## Bibliographie
* Galbats, Patrick, 2004. *Doïna*. Serie "Découverte jeunes talents" du Centre national de l'audiovisuel, Diddeleng. ISBN 2-919873-84-9.
Planéiterank

E **Planéiterank** ass meeschtens e scheiwefërmege Rank dee ronderëm e Planéit läit. Hie besteet aus ville Milliarde Stëbspartikelen oder awer och aus Äisdeelercher, mat Gréisste vun engem Sandkär bis zu engem Wunnhaus. Dobäi kënnen Ausmooss, Zesummesetzung an Hellegkeet ganz verschidde sinn. Vill Réng ëm ee Planéit formen e konzentréiert Ranksystem.

## Entstoe vun engem Planéiterank

D'Genesis vun engem Planéiterank ass bis haut nach net vollstänneg opgekläert. Gewosst ass, dat e Rank entstoe kann, wann e klenge Mound dem Planéit ze no kënnt, sech also bannenzeg vun der Roche-Grenz ophält, an do duerch Gezäitekräfte vum Planéit ausernee gerappt an ëm de Planéit verdeelt gëtt. Eng weider Theorie am Zesummenhang mat der Roche-Grenz geet dovun aus, datt de Rank Iwwerreschter vun der Gasscheif sinn, aus deene sech de Planéit geformt huet - bannent der Roche-Grenz konnt sech awer de reschtleche Gas net zu engem Mound formen.

Eng aner Theorie beseet, datt e Planéiterank entsteet, wann de Planéit vun engem aneren Himmelskierper getraff gëtt oder zwéi kleng Kierper kollidéieren, sou datt si auserneebriechen a sech wéinst der héijer Planéiteschwéierkraaft net méi zesummesetzen, a sech da ronderëm de Planéit verdeelen.

## Bekannt Planéiteréng

Am Sonnesystem huet jiddweree vun deene véier Gasplanéiten e Ranksystem. Hir Deelercher lafe prograd bannenzeg resp. ganz no bei der Equatorhéicht, ëm de Planéit, an ëmmer haaptsächlech bannenzeg vun der Roche-Grenz. Trotz Änlechkeeten ass d'Struktur vun de Réng an alle véier Fäll ganz ënnerschiddlech.

De bekanntste Planéiterank ass de Rank vum Saturn. Et ass deen ëmfangräichsten a besteet aus heller Matière. Hien ass mat normalen Amateurteleskopen ze gesinn an domat dacks den Undriff vun Amateuren, fir méi vun der Astronomie gewuer ze ginn. De Rank besteet aus ville sougenannten Haaptréng, déi nees aus ville klenge Réng bestinn.
Dat schwächst Ranksystem huet de Jupiter. Et besteet aus donkeler Matière, an nach dobäi ganz schwaach, sodatt de Rank nëmmen duerch Raumsonden nogewise konnt ginn. Et gëtt ugeholl, datt dem Jupiter seng Réng vu winzege Mounde mat neier Matière versuergt ginn, wärend déi al Matière stänneg op de Jupiter erofrieselt. Den Uranus an de Neptun hu gläichfalls ganz donkel Réng.

## Kuckt och

* Schéifermound
* Uranusréng
* Saturnréng

## Um Spaweck
* 
*  USGS: Ring and Ring Gap Nomenclature
*  * (E Schnëtt duerch d'Réng vum Saturn.)*
Ruisseau d'Acosse

De**'Ruisseau d'Acosse** ass eng kleng belsch Baach an der Gemeng Burdinne an der Provënz Léck.

Si huet hir Quell ëstlech vu Bierwart beim *Bois d'Einet* op der Grenz vun der Provënz Léck an der Provënz Namur. Op der éischter Hallschent vun hirem Laf, fléisst se no Norden, fir dann no Westen ze dréinen. Nodeem se duerch déi kleng Uertschaft Acosse gelaf ass, leeft se vu riets an d'Rée.

D'Baach ass 5,6&nbsp;km laang.
Rée

D**'Rée** ass eng belsch Baach an de Gemenge Burdinne a Wasseiges an der Provënz Léck.

Si huet hir Quell südlech vun Hannêche an ëstlech vun der *Ferme du Moulin* op enger Héicht vu ronn 170 Meter. Se leeft vun do aus no Norde bis op d'Héicht vun Acosse, fir dann no Nordwesten ze dréinen. Nodeem se duerch Meeffe ass leeft se no 300 Meter op enger Héicht vun 129 m nieft der Nationale 652 an d'Soile.

Si ass ronn 6.100 Meter laang, an déi eenzeg nennenswäert Niewebaach ass de *[[Ruisseau d'Acosse]]*.
Acosse

**Acosse** op Wallounesch *Åcosse* ass eng Sektioun vun der belscher Gemeng Wasseiges an der Provënz Léck.

Bis virun der belscher Gemengereform vun 1977 war Acosse eng eegestänneg Gemeng.

Duerch d'Uertschaft leeft de *[[Ruisseau d'Acosse]]*, eng Niewebaach vun der Rée.
Ri Jean-Jean

De **Ri Jean-Jean** ass eng belsch Baach an der Gemeng Burdinne an der Provënz Léck.

Si huet hir Quell op enger Héicht vun 195 Meter ëstlech vu Waret-l'Évêque.

Vun do aus leeft se no Norden, duerch eng Griecht am *Bois des Bachets*, laanscht d'Schlass mat dem Numm *Château de Rochée*, deem seng Weiere se fiddert, fir no engem Laf vu ronn 3&nbsp;km zu Lamontzée an d'Burdinale ze lafen.
André Hossein

Den **André Hossein**, gebuer den 2. Februar 1905 als *Aminoullah Hosseinoff* zu Samarkand, deemools Russland, haut Usbekistan, a gestuerwen den 9. August 1983 zu Paräis, ass e franséische Komponist vu aserbaidjanesch-persescher Oftstamung. Hien ass de Papp vum Filmregisseur a Schauspiller Robert Hossein.

An der Zäit vum zweete Weltkrich war hie Member an enger Resistenzgrupp, zu där och d'Eltere vum Charles Aznavour gehéiert hunn.

## Filmographie (Komponist)
*1958: *[[Toi, le venin]]*, vum Robert Hossein 
*1959: *[[Les scélérats]]*, vum Robert Hossein
*1960: *Gestapo contre X* oder *Une gueule comme la mienne*, vum Frédéric Dard
*1960: *[[La menace (Film 1960)|La menace]]*, vum Gérard Oury
*1961: *[[Le goût de la violence]]*, vum Robert Hossein
*1961: *[[Les menteurs]]*, vum Edmond T. Gréville
*1962: *[[La Loi des hommes]]*, vum Charles Gérard
*1963: *Shéhérazade*, vum Pierre Gaspard-Huit
*1963: *[[Ce sacré lien du mariage]]* oder *Le commissaire mène l'enquête* (Sketch: *Pour qui sonne le...*), vum Fabien Collin
*1964: *[[Les yeux cernés]]*, vum Robert Hossein
*1964: *[[La mort d'un tueur]]*, vum Robert Hossein
*1964: *Gibraltar (Film, 1964)|Gibraltar*, vum Pierre Gaspard-Huit
*1965: *[[Le vampire de Düsseldorf]]*, vum Robert Hossein
*1965: *[[Le chant du monde]]*, vum Marcel Camus
*1965: *Train d'enfer*, vum Gilles Grangier
*1967: *[[J'ai tué Raspoutine]]*, vum Robert Hossein
*1969: *[[Une corde, un colt]]*, vum Robert Hossein 
*1970: *[[Point de chute]]*, vum Robert Hossein
*1971: *[[Summer of 42]]*, zesumme mam Michel Legrand, Bernard Herrmann a Jean Wiener vum Robert Mulligan 
*1973: *Un certain Richard Dorian*, vum Abder Isker (TV)
*1982: *[[Les Misérables (Film 1982)|Les misérables]]*, vum Robert Hossein (TV a Kino)
*1984: *Un grand avocat*, de Jean-Marie Coldefy (TV)
Huccorgne

**Huccorgne**, op Wallounesch *Houcoigne*, ass eng Sektioun vun der belscher Gemeng Wanze an der Provënz Léck.

Huccorgne war bis zur belscher Gemengereform vun 1977 eng eegestänneg Gemeng.

D'Uertschaft war zesumme mat Moha eng vun de Plazen op deenen d'Paleonthologe Julien Fraipont a François Tihon Ausgruewunge gemaach hunn, bei deene se no virgeschichtleche Reschter gesicht hunn.

Huccorgne läit am Parc naturel des vallées de la Mehaigne et de la Burdinale, an engem Hank um lénksen Uwänner vun der Mehaigne, do wou d'Burdinale draleeft.

## Um Spaweck
Pierre Bohler

De **Pierre Bohler**, gebuer den 30. Mee 1938 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Architekt an Ingenieur vun der ETH.

Hien ass de Jong vum Medezinner Emile Bohler (1901-1972).

## Konstruktiounen
* Oppe Schwämmen zu Beefort (1965) an Ëlwen (1966), no de Pläng vum Henri Jegen 
* Renovatioun vum Hotel Alfa (1973)
* Äispist op der Kockelscheier, zesumme mat dem Paul Espen (1974)
* Cactus Verdeelerzentral um Tossebierg (1975)
* *Hémicycle du centre européen*, "Klenge Kueb" genannt, Lëtzebuerg-Kierchbierg (1979)
* Sëtz vun der Banque générale du Luxembourg, Lëtzebuerg-Kierchbierg (1995)
Groussjäregkeet

D**'Groussjäregkeet** oder **Volljäregkeet** ass den Alter, vun deem un eng Persoun, juristesch gesinn, a senger Capacitéit als Bierger kapabel a responsabel ass, dat heescht, vu wéini u se (vun Ausnamen ofgesinn) kontraktuell (oder soss juristesch) Engagementer agoe kann.

Virun deem Alter gëllt een als "mannerjäreg". E Mannerjärege ka Saache besëtzen oder Verträg ënnerschreiwen, mä e kann net eleng iwwer dee Besëtz bestëmmen, resp. sech eleng vertraglech engagéieren.

Jee nodeem sinn et de Familljepapp oder déi béid Elteren, déi Autoritéit iwwer dee Mannerjäregen hunn. Wa keng Elteren do sinn, kritt e Mannerjäregen e Momper zur Säit gestallt.

E Mannerjäregen ass zivilrechtlech "irresponsabel". Dëst Konzept ënnerscheet sech vun der "strofrechtlecher Irresponsablitéit".

## Groussjäregkeet zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg läit d'Groussjäregkeet bei 18 Joer. Bis 1975 louch deen Alter bei 21 Joer. Den 18. Mee 1975 gouf en op 18 erofgesat, sou datt ronn 12.000 jonk Leit op ee Coup groussjäreg goufen.

Groussjäregkeet huet näischt direkt mam Walrecht ze dinn, dat zu de politesche Rechter zielt. Se ass och z'ënnerscheede vun der matrimonialer Groussjäregkeet (d.&nbsp;h. dem Alter, vun deem un ee sech bestuede kann) an der sexueller Groussjäregkeet, deen Alter, vun deem un et engem erlaabt ass, sexuell Bezéiungen ze hunn.

"Erwuessen" ass e biologesche Begrëff, deen ausdréckt, datt e Liewewiese sech sou wäit entwéckelt huet, datt et sech fortplanze kann, an och net méi méi grouss gëtt.

## Um Spaweck
Initiativ Freed um Liesen

**Initiative Plaisir de lire - Initiativ Freed um Liesen**, ass eng lëtzebuergesch ASBL, déi den 30. September 1996 gegrënnt gouf an hire Sëtz an der Stad Lëtzebuerg huet.

Zu de Grënnungsmembere gehéieren: Frank Feitler, Germaine Goetzinger, Jean-Pierre Kraemer, Guy Linster, Théo Péporté, Claudia Schneider-Schoo, Marie-Jeanne Wagner, Jean Leyder, Lise Linster, Jeannot Waringo, Marianne Waringo-Raus.

## Ziler vum Veräin
D'Haaptziler vum Veräin sinn:
* d'Fërdere vum Liesen;
* d'Erliichtere vum Zougank zum Liesen op all Support;
* d'Berodung vun Elteren a Léierpersonal an där Matière, och am Ëmgank mat den neie Medien.

## Aktivitéiten
* E Buch am Zuch: zanter 1999 ass der Unesco hire Weltdag vum Buch a vun den Autorerechter Ulass fir d'Publikatioun vun engem Liesbuch mam Titel "*E Buch am Zuch - En train de lire - Lesen in einem Zug*" a Zesummenaarbecht mat dem CNL an dem CFL. D'Buch presentéiert eng Sammlung vun Extraite vu lëtzebuergeschen a vun auslänneschen Auteuren déi zu Lëtzebuerg wunnen iwwer en Theema dat all Joer nei definéiert gëtt. All Joer ginn iwwer 6000 Exemplairen un d'Benotzer vum Zuch am Kader vun engem Buch- a Liesfest an der Hal vun der Stater Gare ausgedeelt.
* Krappschass & Co: op dëser Kannersendung vum Radio 100,7 stellt zanter 2002 d'Initiativ Freed um Liesen all véierzéng Deeg e Kannerbuch a däitscher oder franséischer Sprooch vir.
* Buch vum Mount: zanter 2002 gëtt en aktuellt Kanner- oder Jugendbuch virgestallt.
* Top 5 D'Kannerjury: de Veräin organiséiert zanter 2000 dëst Liesspill fir d'4. Schoulklassen.

## Kuckt och
* E Buch am Zuch
* Lëtzebuerger Literatur
* Luxemburgensia

## Um Spaweck
* Websäit vun der Initiativ Freed um Liesen
* Grënnungsstatuten: Mémorial C Nr. 521 vum 15.10.1996: S. 24962-24965.
* Statutenännerungen: Mémorial C Nr. 598 vum 18.8.1998: S. 28666.
Edmund Leopold de Rothschild

Den **Edmund Leopold de Rothschild**, CBE, TD, gebuer den 2. Januar 1916, a gestuerwen de 17. Januar 2009, war en englesche Finanzmann aus der prominenter Rothschild Bankiersfamill vun England.

Am Zweete Weltkrich war hien an der brittescher Arméi, wou hie Kapitän an der jiddescher Infantriesbrigade war.. Nom Krich huet hie Carrière am Bankwiese gemaach, fir d'éischt als Partner an duerno als President vun der Investmentbank NM Rothschild & Sons.

Den « Eddy » de Rothschild hat e Studium zu Cambridge gemaach. Hie war den eelste Bouf vum Lionel de Rothschild an e Kandskand vum Nathan Mayer Rothschild, deen den engleschen Aascht vun der Rothschild-Famill am Ufank vum 19. Joerhonnert gegrënnt hat.
Brasserie de Dudelange

D**'Diddelenger Brauerei** (offiziell: *Brasserie de Dudelange*) gouf 1937 zu Diddeleng vum Jean-Pierre Steyer gegrënnt. Wärend der Besatzungszäit am zweete Weltkrich huet d'Brauerei de Betrib mussen astellen, deen awer nom Enn vum Krich nees opgeholl ginn ass.

Nodeem se 1964 vun der Brauerei Funck-Bricher opkaaft gouf ass de Braubetrib definitiv agestallt ginn.

D'Brauerei funktionéiert net méi, d'Gebaier an der *Rue de la Brasserie* beim Park Léi sinn awer stoe bliwwen an an Appartementswunnengen ëmfunktionéiert ginn.

## Literatur
* Gambrinus Bruderschaft: *Onse Be'er ass gudd!*, 1993, Éditions Schortgen, 160 S., ISBN 2-87953-010-5

## Kuckt och
* Lëscht vun de Brauereien zu Lëtzebuerg
Victorine Chalois

D**'Victorine „Vicky“** **Chalois**, gebuer de 27. Februar 1895 a gestuerwen den 30. November 1988, war eng lëtzebuergesch Entertainerin, déi an hirer Jugend ënner dem Kënschtlernumm "Bobby" an engem Matrousekostüm opgetrueden ass. Si war dacks mam Litty op der Bün.

D'Vicky Chalois war d'Mamm vun der Lëtzebuerger Theater- a Filmschauspillerin Juliette François (1925-2007).
Ons Stad (Südafrika)

**Ons Stad** ass eng gratis Wochenzeitung op Afrikaans an op Englesch, déi zu Bloemfontein, a Südafrika, vu *Volksblad Group Community Newspapers* erausgi gëtt a sonndes am Free State an am Northern Cape verdeelt gëtt.

Si huet eng Oplo vu ronn 37.000 Exemplairen a revendiquéiert 176.000 Lieser d'Woch.
Momper

E **Momper** (fr:*tuteur*) ass am Zivilrecht eng Persoun, déi duerch e Geriicht domat chargéiert gouf, iwwer d'Interesse vun engem Mannerjäregen oder engem Erwuessenen, deen net (méi) kapabel ass, no sech selwer ze kucken, ze waachen.
Caisse nationale d'assurance pension

D**'Caisse nationale d'assurance pension**, kuerz **CNAP**, ass e lëtzebuergescht ëffentlecht Etablissement dat fir d'Pensiounen am Privatsecteur zoustänneg ass.

## Historique
Duerch Gesetz vum 13. Mee 2008 iwwer d'Aféierung vum Eenheetsstatut am Privatsecteur gouf d'CNAP den 1. Januar 2009 an d'Liewe geruff.

D'CNAP huet dës véier ëffentlech Etablissementer ersat:
* *[[Établissement d'assurance contre la vieillesse et l'invalidité]]*
* *[[Caisse de pension des employés privés]]*
* *[[Caisse de pension des artisans]]*
* *[[Caisse de pension agricole]]*

## Verwaltungsrot
De Verwaltungsrot vun der CNAP besteet aus engem Representant vum Staat deen de President ass, an aus allkéiers 8 Delegéierten déi d'Patronat an d'Assuréë vertrieden. 

## Kuckt och
* *[[Caisse nationale de santé]]*

## Um Spaweck

* Websäit vun der ''Caisse nationale d'assurance pension''
Caisse nationale de santé

D**'Caisse nationale de santé**, kuerz **CNS**, och **d'Gesondheetskeess** genannt, ass e lëtzebuergescht ëffentlecht Etablissement dat fir d'Kranken- a Fleegeversécherung am Privatsecteur zoustänneg ass.

## Historique
Duerch Gesetz vum 13. Mee 2008 iwwer d'Aféierung vum Eenheetsstatut am Privatsecteur gouf d'CNS den 1. Januar 2009 an d'Liewe geruff.

D'CNS huet nieft der *[[Union des caisses de maladie]]* dës sechs Krankekeesen ersat:
* *[[Caisse de maladie des employés privés]]* (CMEP)
* *[[Caisse de maladie des ouvriers]]* (CMO)
* *[[Caisse de maladie des professions indépendantes]]* (CMPI)
* *[[Caisse de maladie agricole]]* (CMA)
* *[[Caisse de maladie des employés de l'ARBED]]* (CMEA)
* *[[Caisse de maladie des ouvriers de l'ARBED]]* (CMOA)

## Verwaltungsrot
De Verwaltungsrot vun der CNS besteet aus engem Representant vum Staat deen de President ass, an aus allkéiers 8 Delegéierten déi d'Patronat an d'Assuréë vertrieden.

## Kuckt och
* Cité de la sécurité sociale
* Caisse nationale d'assurance pension
* Wuelfaartsstaat Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* Websäit vun der ''Caisse nationale de santé''
Source-Seine

**Source-Seine** ass eng franséisch Gemeng am Canton de Venarey-les-Laumes, Arrondissement Montbard, am Departement Côte-d'Or an der Bourgogne-Franche-Comté.

D'Gemeng ass den 1. Januar 2009 aus der Fusioun vun de Gemenge Blessey a Saint-Germain-Source-Seine entstanen..

D'Seine huet hir Quell um Territoire vun der Gemeng op enger Héicht vu 446 Meter (Réf:IGN). Den Domaine, dee ronderëm d'Plaz vun der Quell läit, gehéiert der Stad Paräis.

## Jumelage
* Verghereto  (2002).

## Um Spaweck
Uergel Kierch Bäerdref

D**'Uergel an der [[Kierch Bäerdref|Kierch vu Bäerdref]]** gouf vun der Tréierer Uergelbaufirma Oehms gebaut. Si ass op Päischtsonndeg, den 10. Juni 1984 vum Generalvikar Mathias Schiltz ageweit a vum Festorganist Marcel Weis agespillt ginn.

D'Uergel besteet aus 16 kléngende Regësteren, verdeelt op zwee Manualer a Pedall mat am Ganzen 1072 Päifen. D'Spilltraktur ass mechanesch, d.&nbsp;h. d'Tounventiller ginn duerch d'eege Kraaft vum Organist opgemaach, wärend d'Regëstertraktur duerch Elektromagnéite geschitt, wat et erméiglecht, weider Kombinatiounsméiglechkeete virzegesinn.

### Quell
* parverband-consdorf.lu
Ëffentlecht Etablissement (Lëtzebuerg)

En **ëffentlecht Etablissement** ( ***établissement public***) ass en eng moralesch Persoun vun ëffentlechem Recht, déi duerch e Gesetz oder e Reglement beoptraagt ass fir verschidden ëffentlech Servicer am Déngscht vun de Bierger ze erfëllen. Dat geschitt ënner der Titularkontroll vum Staat oder vu Gemenge wou se duerch Uwendung vun enger Déngschtdezentalisatioun detachéiert ass.

Se däerfen net verwiesselt gi mat engem Etablissement vun ëffentlechem Notzen ( *établissement d'utilité publique*).

Et gëtt zwou Kategorië vun ëffentlechen Etablissementer:

## Staatlech ëffentlech Etablissementer
Et handelt sech ëm eng ëffentlech Persoun déi ënnert der Tutelle vum Staat steet an awer eng gewëssen Autonomie huet wat d'Gestioun ubelaangt. D'Aufgaben an den Zweck vun engem staatlechen ëffentlechen Etablissement ginn duerch e Gesetz festgeluecht a se bezéien sech - wat hir Spezialitéit ugeet - op de ganzen Territoire vum Grand-Duché. Se stinn ënner der Tutelle vum Staat

Zu de staatlechen Etablissementer zielen z.&nbsp;B. d'Beruffschamberen, d'Uni Lëtzebuerg, verschidde Klinicken oder Spideeler an och d'Post an d'd'Spuerkeess.

## Kommunal ëffentlech Etablissementer
Et ass e Gemengeservice deen als juristesch Persoun eng gewëssen Autonomie huet a vun enger Gemeng iwwerwaacht gëtt. Zu dësen Etablissementer gehéieren ë.&nbsp;a. déi kommunal Aarmebüroen an Hospicë gradewéi d'Gemengesyndikater.

## Ëffentlech Etablissementer zu Lëtzebuerg

### Aktuell Etablissementer
Eng Oplëschtung vun allen ëffentlechen Etablissementer zu Lëtzebuerg ass schwiereg, well et keng eenheetlech an offiziell ëffentlech zougänglech Lëscht gëtt. Déi Lëscht hei drënner baséiert sech gréisstendeels op den Etablissementer déi am Handelsregëster ageschriwwe sinn oder déi am *Recueil des administrations, services et éablissements publics* opgezielt sinn.

### Fréier Etablissementer
Déi Lëscht hei drënner baséiert sech haaptsächlech op den Etablissementer déi am Handelsregëster ageschriwwe waren an duerno geläscht goufen.

## Um Spaweck

* Établissements publics op legilux.lu

* Instruktioun vun 2004 vum "Regierungsrot" fir d'Grënne vun ëffentlechen Etablissementer: ''Instruction du Gouvernement en conseil du 11 juin 2004 ayant pour objet de fixer une ligne de conduite et des règles générales en matière de création d'établissements publics.'' (Mémorial A - N° 115 vum 12 Juli 2004 S. 1762-1764) 
* déi Instruktioun ass den 10. Februar 2017 annuléiert ginn: ''Instruction du Gouvernement en conseil du 10 février 2017 abrogeant l'Instruction du Gouvernement en conseil du 11 juin 2004 ayant pour objet de fixer une ligne de conduite et des règles générales en matière de création d'établissements publics'' (Mémorial A - N° 207 vun 2017) 
* Lëscht vun ëffentlechen Etablissementer, Fondatiounen a ''Groupements d'intérêt économique'' an deenen de Staat finanziell bedeelegt ass, op der Websäit vun der Trésorerie de l'Etat (gekuckt den 18. September 2020)
Uergelmanufaktur Rudolf Oehms

D'Firma **Orgelbau Trier Rudolpf Oehms** war eng Uergelbaufirma zu Tréier déi tëscht 1936 an 1992 Uergele gebaut huet.

## Chronologie

*1936 gouf d'Firma vum Eduard Sebald a Max Brandt zu Tréier ënner dem Numm *Brandt-Sebald Klavier- und Orgeltechnik* gegrënnt.
*1947 gouf den Eduard Sebald eleng Patron an d'Firma krut den Numm *Eduard Sebald Trier Orgelbau-Anstalt* 
*1952 hunn de Rolf Sebald an de Rudolf Oehms d'Leedung vun der Firma iwwerholl.
*1972 gouf de Rudolf Oehms eleng Proprietär.
*1982 gouf d'Firma op *Orgelbau Trier Rudolf Oehms* ëmgedeeft.
*1992 huet d'Firma, wéi de Rudolf Oehms gestuerwen ass, hir Dieren zougemaach.

## Zu Lëtzebuerg
* Oehms-Uergel an der Bäerdrëffer Kierch
* Uergel an der Wäiswampecher Kierch
Spullsteen

E **Spullsteen** ass e Baseng, deen aus engem Steen- oder Fielsblock eraus gehae gëtt, an dozou déngt fir an enger Kichen d'Spull ze maachen.

Spullsteng goufen zu Lëtzebuerg meeschtens aus Granit oder aus Leeën, erausgehaen. Si goufen ënner der Kichefënster agebaut, well dat déi hellste Plaz war, an d'Säitemauere vun der Fënsternisch als Droelement konnte benotzt ginn.

Den Numm gouf duerno fir all Baseng gebraucht, an deem d'Spull gemaach gëtt och wann en net aus Steen ass. Dacks ass e Spullsteen hautdesdaags aus Granit, Keramik, INOX oder aner Materialien.

## Kuckt och
* Lavabo
* Faassel

## Um Spaweck
Chambre des employés privés

D**'Chambre des employés privés** war déi lëtzebuergesch Beruffschamber vun de Privatbeamten.

## Historique
Duerch Gesetz vum 4. Abrëll 1924 gouf eng legal Basis fir d**Chambre des employés privés'' a véier aner Beruffschambere erschaaft.

Den [[1. Januar]] [[2009]] koum et op Basis vum Gesetz vum [[13. Mee]] [[2008]] iwwer d'Aféierung vum Eenhheetsstatut fir Salariéën am Privatsekteur zu enger Fusioun vun der ''Chambre des employés privés'' mat der ''[[Chambre de travail]]''. Aus där Fusioun ass d**Chambre des salariés* ervirgaangen.

== Presidenten ==
* 1925 - 1929: [[Michel Hack]]
* 1929 - 1954: [[Alex Werné]]
* 1954 - 1959: [[Prosper Heischbourg]]
* 1959 - 1974: [[Paul Reeff]]
* 1974 - 1979: [[Marcel Wahl]]
* 1979 - 1994: [[René Merten]]
* 1994 - 2004: [[Joseph Kratochwil]]
* 2004 - 2008: [[Jean-Claude Reding]]

== Um Spaweck ==
* [https://web.archive.org/web/20160305201548/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1924/0021/a021.pdf#page=1 *Loi du 4 avril 1924, portant création de chambres professionnelles à base élective*]  
* [https://web.archive.org/web/20110816132026/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2008/0060/a060.pdf#page=2 Gesetz iwwer d'Aféiere vum Eenheetsstatut fir d'Salariéen: *Loi du 13 mai 2008 portant introduction d'un statut unique pour les salariés du secteur privé...'']
Pierre Toussaint Stéfani

De **Pierre Toussaint Stéfani**, gebuer als **Peter Toussaint Stéfani** de 16. Januar 1872 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 28. Januar 1932, war e lëtzebuergeschen Entertainer mat franséischen Originnen, deen ënner dem Kënschtlernumm **de Litty** (oder *de Litti*, och nach *de Lutty*) opgetrueden ass.

Dem Luxemburger Wörterbuch no geet den Ausdrock „E stellt sech wéi de Litti“ op de Pierre Toussaint Stéfani zeréck.

## Säi Liewen
De Pierre-Toussaint war de Bouf vum Toussaint Stéfani (gebuer op Korsika ) an der Maria Speidel. Hie gouf de 6. Februar 1900 mat der Marie Wagner, gebierteg vu Metz, bestuet. Méi spéit, de 6. Dezember 1913, dunn am zweete Bestietnes mat der Kënschtlerin Pauline Blomiser (1885-1965) vu Metz.De Pierre-Toussaint huet sech 1893 naturaliséiere gelooss.Vum Enn vum 19. Joerhonnert un ass de Pierre-Toussaint als professionelle Variété-Artist zu Lëtzebuerg opgetrueden. Spéitstens ëm 1914 huet zu Lëtzebuerg jiddereen de Litty kannt.

Hien ass deels eleng opgetrueden, soss am Duo mat der Victorine Chalois, genannt *Bobby* (1895-1988) oder am Trio (*Trio Litty*). 1923 huet hie sech aus dem Variété-Geschäft zeréckgezunn, hat awer vun 1923-1924 de Restaurant *Chez Litty* zu Munneref. Duerno huet hie bis zu sengem Doud erëm an der Stad Lëtzebuerg gelieft, wou hien de 27. Januar 1932 am Spidol Saint-François um Fëschmaart un enger Bluttvergëftung gestuerwen ass.

## Literatur
* Urwald, G., 2022. *[https://bnl.public.lu/en/a-la-une/a-la-loupe/2022/fausti-vun-deemols.html « De Fausti vun deemools?»]* BNL – Wëssen entdecken (22): de Lëtzebuerger Ënnerhalungskënschtler genannt *de Litty* kënnt virun 150 Joer zu Lëtzebuerg op d'Welt. – Die Warte 16|2723 vum 12. Mee 2022, S. 12.

## Um Spaweck
Guttland

D**'Guttland** ass eng Géigend zu Lëtzebuerg an an Däitschland.

## Lëtzebuerger Guttland
D'Guttland definéiert sech zu Lëtzebuerg als Géigestéck zum Éislek, a läit südlech vun enger imaginärer Linn, déi ënner Pärel am Weste bis ënner Veianen am Oste verleeft. D'Guttland huet eng total Fläch vun ongeféier 1758 .

Zum Guttland zielen aner Géigenden, wéi d'Minettsgéigend, de Museldall an d'Kleng Lëtzebuerger Schwäiz.

Säin Numm huet d'Guttland héchstwahrscheinlech dohier, well do de Buedem, deen aus kallekhaltegen, leemege Sedimentformatioune besteet (Muschelkallek, Keuper a Lias), méi erdragsräich ass wéi deen am Éislek. En anere Grond ass deen, datt et am Guttland mat enger Duerchschnëttshéicht vun 200 – 300 m an der Reegel liicht méi waarm ass wéi am Norden.

En Drëttel vum Guttland ass Bësch. Besonnesch am Dall vun der Uelzecht, déi queesch vu Süden no Norden derduerchleeft, an am Südwesten ass d'Guttland staark urbaniséiert. Do sinn ë.&nbsp;a. d'Stad Lëtzebuerg, Esch-Uelzecht, Déifferdeng an Diddeleng ze fannen.

## Guttland an Däitschland

Zum Guttland am geografesche Sënn gehéieren och e puer däitsch Gebidder an der Géigend vun Tréier, nämlech westlech vun der Saar a laanscht der Kyll (südlech vu Béibreg).
Commission de grâce

D**'Commission de grâce** ass zu Lëtzebuerg eng konsultativ Kommissioun déi de Groussherzog bei engem Gnadegesuch beréit.

Op Grond vum Artikel 38 vun der Lëtzebuerger Constitutioun huet de Groussherzog d'Begnodegungsrecht: *"Le Grand-Duc a le droit de remettre ou de réduire les peines prononcées par les juges, sauf ce qui est statué relativement aux membres du Gouvernement."*

D*'Commission de grâce* setzt sech aus 7 Memberen zesummen.

## Um Spaweck
* ''Arrêté grand-ducal du 11 juin 1925, portant composition de la Commission de grâce,''  
* ''Arrêté grand-duc al du 12 mai 1961, modifiant l'arrêté grand-duc al du 11 juin 1925, portant composition de la Commission de grâce.'' 
* ''Arrêté grand-ducal du 23 octobre 1982 modifiant l´arrêté grand-ducal modifié du 11 juin 1925, portant composition de la Commission de Grâce.'' 
* ''Arrêté grand-ducal du 22 août 1985 modifiant l´arrêté grand-ducal modifié du 11 juin 1925 portant composition de la Commission de grâce.'' 
* ''Arrêté grand-ducal du 20 septembre 1994 modifiant l'arrêté grand-ducal du 11 juin 1925 portant composition de la Commission de grâce.''
Patrick McGoohan

De **Patrick Joseph McGoohan**, gebuer den 19. Mäerz 1928, a gestuerwen den 13. Januar 2009, war en US-amerikanesche Filmschauspiller.

De McGoohan koum an den USA op d'Welt, an ass an Irland opgewuess. Hie gouf bekannt duerch d'Televisiounsserien *[[Danger Man]]*, an den USA erauskomm ënner dem Numm *Secret Agent*, an duerch d'Haaptroll am Klassiker *[[The Prisoner]]*.

An der Serie *[[Columbo]]* huet hien e puermol e Mäerder interpretéiert, a krut dofir zwéin Emmy Awards. A *[[Braveheart]]* vum Mel Gibson huet hien d'Roll vum Kinnek Edward gespillt, an an *[[Escape from Alcatraz]]* mat dem Clint Eastwood an der Haaptroll, huet hien de Prisongsdirekter gespillt.

De Patrick McGoohan war zanter 1951 mat der Schauspillerin Joan Drummond bestuet, an d'Koppel hat dräi Kanner.

## Filmographie
### Kino (Auswiel)
* 1954: *[[The Dam Busters]]* vum Michael Anderson mam Michael Redgrave a Richard Todd
* 1957: *[[Hell Drivers (Film)|Hell Drivers]]* vum Cy Endfield am Stanley Baker a Sean Connery
* 1958: *[[The Gypsy and the Gentleman]]* vum Joseph Losey mam Keith Michel a Melina Mercouri
* 1958: *[[Nor the Moon by Night]]* vum Ken Annakin mam Michael Craig an der Belinda Lee
* 1962: *[[Life for Ruth]] * vum Basil Dearden mam Michael Craig an Janet Munro
* 1964: *[[The Three Lives of Thomasina]] * vum Don Chaffey am Laurence Naismith a Susan Hampshire
* 1968: *[[Ice Station Zebra]]* vum John Sturges mam Rock Hudson an Ernest Borgnine
* 1970: *[[The Moonshine War]]* vum Richard Quine mam Richard Widmark an Alan Alda
* 1971: *[[Mary, Queen of Scots]]* vum Charles Jarrott mam Vanessa Redgrave a Glenda Jackson
* 1975: *[[Un genio, due compari, un pollo]]* vum Damiano Damiani mam Terence Hill a Miou-Miou
* 1976: *[[Silver Streak]]* d'Arthur Hiller mam Gene Wilder an Jill Clayburgh
* 1978: *[[Brass Target]]* vum John Hough mam John Cassavetes a Sophia Loren 
* 1979: *[[Escape from Alcatraz]]* vum Don Siegel mam Clint Eastwood
* 1981: *[[Scanners]]* vum David Cronenberg mam Michael Ironside an Jennifer O'Neill
* 1983: *[[Trespasses]]* vum Peter Sharp
* 1995: *[[Braveheart]]* vum Mel Gibson mam Mel Gibson a Sophie Marceau
* 1996: *[[A Time to Kill]]* vum Joel Schumacher mam Kevin Spacey a Sandra Bullock
* 1996: *[[The Phantom]]* vum Simon Wincer mam Billy Zane a Catherine Zeta-Jones

### Televisioun (Auswiel)
* 1960-1968: *[[Danger Man]]* (TV-Serie)
* 1967-1968: *[[The Prisoner]]* (TV-Serie)

## Um Spaweck
Fernand Fehlen

De **Fernand Fehlen**, gebuer den 9. Mee 1950 ass e lëtzebuergesche Sproochesoziolog.

Vun 1971 bis 1976 huet hien en Ingenieursstudium am Maschinnebau op der RWTH Aachen ofgeschloss.

Hien huet duerno, vun 1976 bis 1981, Sozialwëssenschaften op der WWU Münster studéiert.

Vun 1981 bis 1984 huet hien de Stage pédagogique gemaach an huet duerno bis 1992 als Secondairesprofesser geschafft.

Vun 1984 bis 1994 war hie Redaktiounsmember vun der Zäitschrëft forum. Zanterhier schreift hien nach reegelméisseg Artikele fir déi Zäitschrëft.

Hie schafft op der Universitéit Lëtzebuerg.

## Publikatiounen
* Fehlen, Fernand, Isabelle Piroth, Carole Schmit & Michel Legrand, 1998. *Le Sondage "[[baleine]]": une étude sociologique sur les trajectoires migratoires, les langues et la vie associative au Luxembourg*. 141 p. RED HS N° 1, SESOPI - Centre intercommunautaire. Imprimerie Saint-Paul, Luxembourg.
*Fehlen, Fernand, Mäerz 2007, *Der geheime Lehrplan des Luxemburger Sprachenunterrichts* In: Forum. - n 264 
* Fehlen, Fernand, 2009. *BaleineBis: Une enquête sur un marché linguistique multilingue en profonde mutation - Luxemburgs Sprachenmarkt im Wandel*. RED N° 12, SESOPI Centre Intercommunautaire, Luxembourg.
* Fehlen, Fernand, Andreas Heinz, 2016: *Die Luxemburger Mehrsprachigkeit: Ergebnisse einer Volkszählung.* Bielefeld: Transcript. ISBN 978-3-8376-3314-6

## Um Spaweck
* Artikele vum Fernand Fehlen an der Zäitschrëft forum
* Le « francique »: dialecte, langue régionale, langue nationale ?
Libretto

E **Libretto**, an der Méizuel *Libretti*, ass den Text vun enger Oper, engem Oratorium, enger Operett, engem Musical oder enger Kantat. Och Zenarie vu Balleten a Pantomimë ginn dobäi gerechent.

D'Wuert kënnt vum Italieeneschen a bedeit „Bichelchen“. Seng Originnen huet den Numm am italieenesche Brauch, deen et zanter dem 17. Joerhonnert gëtt, fir d'Texter vun den Operen an enger Zort Täschebuch ze drécken an et bei der Entrée vum Sall ze verkafen, datt d'Leit den Text konnte matliesen. A Frankräich gouf et eréischt als *livret* am Laf vum 19. Joerhonnert bekannt.

Déi literaturwëssenschaftlech Disziplin, déi sech mat der literarescher Erfuerschung vum Libretto beschäftegt, gëtt *Librettologie* genannt.

## Um Spaweck
French Open

D**'French Open** *(offiziell Tournoi de Roland-Garros)* ass den zweeten Tennistournoi vun de Grand-Slam-Turnéier am Joer. E gëtt zanter 1891 all Joer tëscht Mëtt Mee an Ufank Juni zu Paräis gespillt.

Et ass den eenzege Grand-Slam-Turnéier deen op Sand gespillt gëtt, a wéi bei all aner Grand-Slam-Turnéier spillen do och Dammen an Hären am Eenzel, am Dubbel an am Mixed.

## Geschicht

## Punkten a Präisgelder

## Rekorder

## Gewënner
* Lëscht vun de French Open Gewënner am Häreneenzel
* Lëscht vun de French Open Gewënner am Dammeneenzel
* Lëscht vun de French Open Gewënner am Härendubbel
* Lëscht vun de French Open Gewënner am Dammendubbel
* Lëscht vun de French Open Gewënner am Mixed

## Um Spaweck

*  Offiziell Säit vum Turnéier
Wimbledon Championships

D**'Wimbledon Championships** oder einfach **Wimbledon** genannt sinn deen drëtten Tennistournoi vun de Grand-Slam-Turnéier am Joer. Si gi säit 1877 all Joer am Juni a Juli zu London gespillt.

Den Tournoi gëtt als eenzege vun de véier Grand-Slam-Turnéieren op Gras gespillt.

## Geschicht

## Punkten a Präisgelder

## Rekorder

## Gewënner
* Lëscht vun de Wimbledon Gewënner am Häreneenzel
* Lëscht vun de Wimbledon Open Gewënner am Dammeneenzel
* Lëscht vun de Wimbledon Gewënner am Härendubbel
* Lëscht vun de Wimbledon Gewënner am Dammendubbel
* Lëscht vun de Wimbledon Gewënner am Mixed

## Biller

File:The Royal Gallery at Centre Court, Wimbledon.jpg|The Royal Gallery at Centre Court, Wimbledon
File:The Crowd at Centre Court, Wimbledon.jpg|The Crowd at Centre Court, Wimbledon
File:The Centre Court, Wimbledon.jpg|The Centre Court, Wimbledon
File:The decision of In or Out with the help of Technology at Wimbledon.jpg|The decision of In or Out with the help of Technology at Wimbledon
File:The longest match ever played at Wimbledon.jpg|The longest match ever played at Wimbledon
File:The Wimbledon Shop.jpg|The Wimbledon Shop
File:The instructions to Non Ticket Holders at Wimbledon.jpg|The instructions to Non Ticket Holders at Wimbledon
File:Wimbledon scoreboard.jpg|Wimbledon scoreboard
File:Wimbledon order of play.jpg|Wimbledon order of play
File:Centre Court Wimbledon 1.jpg|Centre Court Wimbledon 1
File:Wimbledon Court 1.jpg|Wimbledon Court 1
File:Court 4 Wimbledon.JPG|Court 4 Wimbledon
File:Court 19 Wimbledon.JPG|Court 19 Wimbledon
File:Court 15 Wimbledon.JPG|Court 15 Wimbledon
File:Court 17 Wimbledon.JPG|Court 17 Wimbledon
File:Wimbledon Queue Bridge.JPG|Wimbledon Queue Bridge
File:Score board Wimbledon.jpg|Score board Wimbledon

## Um Spaweck

*   Websäit
Grand-Slam-Turnéier

E **Grand-Slam-Turnéier** ass dee gréissten Turnéier am Tennis dee gespillt gëtt. E gëtt véiermol am Joer a verschiddene Stied gespillt.

Déi véier Turnéier, d'Australian Open, d'French Open, d'Wimbledon Championships an d'US Open, sinn och déi nom Präisgeld an no de Weltranglëschtepunkten, nieft de Masters, déi am héchsten dotéiert Turnéier vum Joer.

All Grand-Slam-Turnéier gëtt am Verlaf vun zwou Wochen am K.O.-System allkéiers fir Männer a fir Fraen, am Eenzel, Dubbel a Mixed, ausgedroen.

## Grand-Slam-Gewënner

De Grand-Slam ze gewannen ass fir en Tennisspiller dee gréissten Erfolleg deen en maache kann. 
An den Eenzel-Turnéier ass dëst bis elo eréischt fënnef verschiddene Spiller gelongen. Am Dubbel sinn d'Gewënner nach méi rar. Enger Fra ass et bis elo gelongen e Golden Slam ze gewannen.

En eenzele Spiller oder zwéi Spiller am Dubbel déi déi véier Turnéier an engem Joer gewannen, hunn de Grand-Slam-Tournoi gewonnen. Wa se véier Turnéier hannerenee gewannen awer net am selwechte Joer hu si en *Non-Calendar Year Grand Slam* gewonnen. Wann e Spiller déi véier Turnéier am Laf vu senger Karriär gewënnt, nennt een dat en *Career Grand Slam*. Wann e Spiller dräi vun deene véier Turnéier gewënnt, nennt een dat e *Small Slam*.

E Golden Slam gëtt inoffiziell de Gewënn vun alle véier Grand-Slam-Turnéier an den Tournoi bei den Olympesche Spiller genannt. Bis elo ass et just der Tennisspillerin Steffi Graf 1988 gelongen.

## Um Spaweck
Marco Weiten

De **Marco Weiten**, gebuer den 12. Juni 1965 zu Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Moler. Seng Haaptsujete si wëll Déieren.

De Marco Weiten huet säin Atelier zu Déifferdeng.

Hien ass zanter 1999 mat der Mireille Weiten-de Waha bestuet.
## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
Michel Margue

De **Michel Margue**, gebuer den 28. September 1959 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Historiker a Geschichtsprofesser. Hien ass an der mëttelalterlecher Geschicht an an der Lëtzebuerger Landesgeschicht spezialiséiert.

Hien huet zu Lëtzebuerg um Centre universitaire an op der Universitéit vu Stroossbuerg studéiert, an zu Bréissel op der ULB 1999 eng Dokterthees a mëttelalterlecher Geschicht verdeedegt.

2000 gouf de Michel Margue als *Membre effectif* an d'Section historique vum Institut grand-ducal opgeholl.

2008 gouf hien Nofollger vum Lucien Kerger als Doyen vun der *[[Faculté des lettres, des sciences humaines, des arts et des sciences de l'éducation]]* (FLSHASE) um Campus Walfer vun der *[[Université du Luxembourg]]*, eng Plaz déi hie bis 2013 hat. Säin Nofollger gouf dunn de Georg Mein.

De Michel Margue ass de Jong vum Historiker Paul Margue.

## Publikatiounen (Auswiel)
* *Du Comté à l'Empire: origines et épanouissement du Luxembourg*; in: *Histoire du Luxembourg. Le destin européen d'un « petit pays »*; ënner der Leedung vum Gilbert Trausch; Ss. 67-147; Toulouse, Éditions Privat, 2003. ISBN 2-7089-4773-7.
* *De la fondation privilégiée à la nécropole familiale: l'abbaye de Clairefontaine - Réflexions préliminaires à l'étude d'un lieu de mémoire dynastique*; in: *Annales de l'Institut archéologique du Luxembourg [belge]*, Arel; Bd. CXXVI-CXXVII, 1995-1996; Ss. 57-91.
* (Mam Michel Pauly), *Saint-Michel et le premier siècle de la ville de Luxembourg - Quelques réflexions sur l'apport de l'histoire religieuse à l'étude des origines de la ville*; in: *Hémecht* 39 (1987), Heft 1, Ss. 5-83.
* *Aspects politiques de la "réforme" monastique en Lotharingie: le cas des abbayes de Saint-Maximin de Trèves, de Stavelot-Malmédy et d'Echternach (934-973)*; in: *Maredsous*, benediktinesch Revue, B - Maredsous; Bd. 98 (1988), Nr. 1/2, Ss. 31-61. 
* *Les lieux de mémoire au Luxembourg - Usages du passé et construction nationale*; erausgi vum S. Kmec, B. Majerus, M. Margue a P. Péporté; Lëtzebuerg, Sankt-Paulus Verlag, 2007 (= 1. Oplo).
* Peporté, Pit, Sonja Kmec, Benoît Majerus, and Michel Margue. *Inventing Luxembourg. Representations of the past, space and language from the nineteenth to the twenty-first century* Amsterdam: Brill, 2010, http://hdl.handle.net/10993/2052.

## Kuckt och
* Lëscht vun Historiker
## Um Spaweck

*Biographie vum Michel Margue an engem Pressecommuniqué op der Websäit vun der ''Université du Luxembourg''   
*Seng Publikatiounslëscht
*Publikatiounen op Regesta Imperii
David Hilbert

Den **David Hilbert**, gebuer den 23. Januar 1862 zu Königsberg, a gestuerwen de 14. Februar 1943 zu Göttingen, war e bedeitenden däitsche Mathematiker vun der Neizäit. Vill vu sengen Aarbechten an der Mathematik an an der mathematescher Physik waren d'Basis vun spéideren eegestännege Fuerschungsgebidder.
## Um Spaweck

* Virstellung op der Websäit vun der Universitéit Göttingen