open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lëscht vun den Asteroiden – Haaptceinture 5001 - 5500

Déi nofollgend Tabell enthält eng Deellëscht vun enger Asteroideniwwersiicht. D'Zifferen an der éischter Kolonn ginn déi definitiv Katalogiséierung un, an déngen als Identifikatiounsnumero (Bestanddeel vum Numm).

## Haaptceinture vun Nr. 5001 bis 5500

**[[#001|5001-5100]] &nbsp; [[#002|5101-5200]] &nbsp; [[#003|5201-5300]] &nbsp; [[#004|5301-5400]] &nbsp; [[#005|5401-5500]]**
Yvo Kerger

Den **Yvo Kerger**, gebuer den 12. Mee 1908 zu Ëlwen, a gestuerwen de 5. Mee 1945 (ermuert am KZ-Mauthausen), war e lëtzebuergeschen Eisebunner a Resistenzler.
Félix Lux

De **Félix Lux**, gebuer de 26. Dezember 1918 zu Ettelbréck, a gestuerwen de 4. August 1943, erschoss vum däitschen Okkupant bei enger Razzia bei Heischent, war e lëtzebuergesche Schneider a Resistenzler.

## Literatur
Flies, Joseph: *Ettelbruck: Geschichte einer Landschaft*, (1970), Imprimerie Saint-Paul, 2274 Säiten, Kuck S. 1924

## Kuckt och
* Emil, e Film vum Marc Thoma
Camille Sutor

De **Camille Sutor**, gebuer den 30. Mee 1921 zu Iermsdref an do den 18. Mee 1944 gestuerwen, war e lëtzebuergesche Resistenzler.

## Seng Resistenzaktivitéiten
De Camille Sutor huet am Zweete Weltkrich zu Dikrech am Kolléisch studéiert. Do huet hien 1941 d'Resistenzgrupp "Trei Lëtzebuerger Studenten" (TLS) gegrënnt. Als Haaptschëllege vum Widderstand bei de Studenten ass hie vun der Schoul geflunn.

Am August 1941 huet hie sech vun engem Passeur bei Péiteng iwwer d'franséisch Grenz brénge geloss an ass bis op Lyon komm. Hie war um Begriefnes vum verschleefte Paschtouer N. Biwer vu Gilsdref an ass duerno awer erëm op Lëtzebuerg zeréckkomm.

Bei dem gelongene Versuch kanadesch Parachutisten ze retten, huet den Drama ugefaangen. De Camille Sutor huet d'Kanadier an d'Heemechtshaus op Iermsdref bruecht a se do verstoppt.

Duerch de Verrot vun Iermsdrëffer Bierger sinn déi däitsch Truppe séier gewuer ginn datt "a Maischens" eppes méi lass war. Si hunn d'Proprietéit ëmstallt a gläich de Richard Sutor, dem Camille säi Brudder, un d'Mauer gestallt a mam Papp Sutor als Schutzschëld an d'Stuff gestiermt, wou de Camille Sutor sech opgehalen huet. No der Opfuerderung seng Pistoul falen ze loossen hu se geschoss an hien déidlech tëscht d'Ae getraff.

De Richard Sutor konnt am Duerchernee flüchten a sech an de Bëscher verstoppen. D'kanadesch Zaldoten an en Deel vun der Famill hate sech an de "Bunker" gerett.

40 Joer nom Doud hu seng 3 bescht Frënn um Heemechtshaus vum Camille Sutor zu Iermsdref eng Plack ubruecht mat der Opschrëft HIC OBEIT CAMILLUS SUTOR PRO PATRIA LEO PUGNANS.

Zu Iermsdref gouf eng Strooss nom Camille Sutor benannt an den 19. Mee 2024 huet d'Ärenzdallgemeng an enger Gedenkfeier fir säin 80. Doudesdag e Monument fir de Camille Sutor ageweit.

## Literatur
* Raths, Aloyse: *Erënnerong un e grousse Resistenzler: Camille Sutor vun Iermsdref* am: Rappel: *bulletin trimestriel de la Ligue luxembourgeoise des prisonniers et déportés politiques*. - Luxembourg. - Joergang 59(2004), n° 3, p.&nbsp;353-377
* Hoffmann, Serge: *Le mouvement de résistance LVL au Luxembourg*, Archives nationales, 2004, 158 S.
* André Grosbusch, Camille Sutor, Lion de la résistance, Net ee vu villen, 2024, ISBN13 9789995909680, Letzshop

## Um Spaweck

* Camille Sutor, ons jongen a meedecher.lu
*  https://www.liberationroute.com/stories/361/camille-sutor
* Léiw vun der Resistenz, Sendung "Den Hallwer Néng" vum 24.5.2024 um Radio 100,7 E Gespréich vum Maurice Molitor mam Nathalie Brachmond-Sutor, dem Camille seng Kleng-Niess, a mam André Grosbusch.
* A.H.M.E, 1986, Luxemburg: Kriegsfgeshehen 1940-1945, Umschreiben von handgeschriebenen Texten aus Kriegstagebücher, Anhang 2, Camille Sutor
* Richard Sutor, ons jongen a meedecher.lu
René Didier

De **René Didier**, gebuer de 6. November 1922 zu Miedernach, war am Zweete Weltkrich e lëtzebuergeschen Zwangsrekrutéierten.

De René Didier war Vizepresident vun der Zwangsrekrutéiertefederatioun, der Ligue Luxembourgeoise des Mutilés de Guerre 1940-1945, Leeder vum *Office Social* vun den Zwangsrekrutéierten a President vun der Sektioun Lëtzebuerg vun den Zwangsrekrutéierten.

A sengem Buch *Zwangsrekrutéiert Mutiléiert Diskriminéiert*, dat 2006 erauskoum, an dat de René Didier an enker Zesummenaarbecht mam Groupe de Recherches et d'Études sur la Guerre 1940-1945, mat Sëtz zu Ettelbréck realiséiert huet, dokumentéiert hien dat, wat hien am Krich erlieft huet.

Kuerz virun der räichsdäitscher Kapitulatioun gouf hien op der russescher Front schlëmm blesséiert a krut déi zwee Been amputéiert. Vun der englescher Militäradministratioun krut hien e Passéierschäin, deen him bei senger Heemrees vill Déngschter geleescht huet. A sengem Buch geet de René Didier och op déi verschidden administrativ Problemer an, mat deene sech d'Zwangsrekrutéiert nom Krich hu missen erëmschloen.

## D'Buch
* *Zwangsrekrutéiert Mutiléiert Diskriminéiert*, 2006 am Eegeverlag erauskomm beim René Didier zu Senneng.
Uranus

**Uranus** ass:

* e Planéit an eisem Sonnesystem: Uranus (Planéit)
* eng griichesch Seechefigur: Uranos
* e Film: Uranus (Film)
* Modeller vu Camione vu Magirus-Deutz tëscht 1955 an 1964
Vingtième

De **Vingtième** (**Zwanzegstel**) ass eng direkt Steier déi vum Generalkontroller vun de Finanzen Jean-Baptiste de Machault d'Arnouville am Frankräich vum Ancien Régime agefouert gouf. Hie wollt eng direkt Steier déi d'ganzt Vollek (domat huet hien den Drëtte Stand an den Adel gemengt) betraff huet, an déi aus 5 % (1/20) vun de Revenue bestanen huet.

De *Vingtième* gouf als Ersatz fir den *[[Dixième]]* agefouert, deen am Mee 1749 ofgeschaaft gi war. Déi nei Steier ass den 1. Januar 1750 a Kraaft getrueden, fir géint den Defizit am Staatsbudget unzekämpfen. Entgéint de franséischen Traditioune wat Steieren ubelaangt, gouf dës nei Steier a Friddenszäiten agefouert, a war also definitiv.

De Klerus an d'Provënzen hu vif protestéiert, an Opstänn erausgefuerdert. De Kinnek Louis XV. huet d'Steier am Dezember 1751 fir d'Lännereie vun der kathoulescher Kierch nees ofgeschaaft, mä huet si awer an de Provënze bäibehalen.

Mam Ufank vum Siwejärege Krich am Joer 1756 gouf en zweete *Vingtième* agefouert. Nodeem de Krich net op en Enn gaangen ass, a Sue gebraucht goufen, ass am Joer 1760 en drëtte *Vingtième* derbäikomm.

De *Vingtième* ass op d'Revenue vun der Industrie an dem Handel gaangen. Ausserdeem huet hien d'Propriétéiten taxéiert, vun deenen d'Besëtzer, d'Natur, d'Gréisst, an den Nettoertrag pro Joer hu missen deklaréieren. E Kontrollsystem gouf um Niveau vun all Généralité ënner der Autoritéit vum Intendant an d'Liewe geruff.

Dës modern Steier war ganz schlecht mat de Mentalitéite vun de Leit kompatibel, déi un hire Privilegië gehaangen hunn. Vill Leit hu sech mam Steierabonnement aus der Affär gezunn, an och d'Adeleg hu sech arrangéiert, fir d'Steier net missen ze bezuelen. 1763 huet d'Paräisser Parlament et fäerdegbruecht, datt keng nei Evaluatioune vum *Vingtième* méi géife gemaach ginn. Domat huet d'Steier hiren Notzen, fir Staatsresev ze fëllen, net méi erfëllt. Am Joer 1787, wou d'Monarchie kuerz virum Bankrott stoung, goufen all d'Ausnamen ofgeschaaft, mä do war et schonn ze spéit. 1789 hunn déi zwee *Vingtièmen* zesumme 57 Millioune Livres bruecht.
Bundesstaat

E **Bundesstaat** ass:

* een aus méi Deeler zusammengesate Staat, kuckt Federale Staat
* oder een Deel vu sou engem Staat, zum Beispill an den USA e Bundesstaat vun de Vereenegte Staaten.

## Kuckt och
* Bundesland
* Federale Staat
Steier

Eng **Steier** ass e Prelevement op de Besëtz duerch eng Kollektivitéit, deen hautdesdaags nëmmen nach a Form vu Geld agezu gëtt, mä fréier och an Natur konnt sinn. Steiere ginn agezunn fir de Budget vun der Kollektivitéit ze fëllen, (Staat, Departement, Regioun, Provënz asw.).

Et gëtt verschidden Zorte vu Steieren, déi sech an zwou grouss Kategorien andeele loossen: direkt Steieren an indirekt Steieren, woubei zu Lëtzebuerg d'Situatioun sou ass, datt den Haaptënnerscheed tëschent deenen zwou doranner besteet, datt d'direkt Steiere vum Revenu vun deem deen d'Steiere bezillt ofhänken, wärend d'indirekt Steieren dovun onofhängeg sinn. Esou ass zum Beispill d'TVA (bis op Spezialfäll beim Hausbau) onofhängeg vun deem deen se bezillt.

Zu Lëtzebuerg ginn d'direkt Steiere vun der Administration des contributions directes, der Steierverwaltung agezunn. Fir ë.&nbsp;a. d'Stempelsteier, d'Ierfschaftssteier an TVA ass d'Administration de l'enregistrement et des domaines zoustänneg, an ëm d'Akzisen, d'Alkohol-, d'Auto- an d'Cabaretagesteier këmmert sech d'Administration des douanes et accises.

## Kuckt och
* Steierwiesen zu Lëtzebuerg
* Kapitalsteier
* Grondsteier
* Akommessteier
* Gemengesteier

## Um Spaweck

*  Linksammlung zu internationale Steierrechter
*  OECD-Steieranalys
Geschicht vun der Astronomie

## Fréigeschicht vun der Astronomie
Déi al Kulturvëlker haten zwéi Beweggrënn fir de Stärenhimmel z'observéieren a sech astronomescht Wëssen unzeeegnen; e reliéisen an e praktesche Grond. De reliéise Grond war Veréierung vu Sonn a Mound a Verbindung mat der Stärendeitung (Astrologie). D'praktesch Grënn waren d'Zäitrechnung an de Kalenner. Op dës Grënn hin huet sech zu Babylon an an Egypten, an Indien, China an a Mëttelamerika eng Astronomie entwéckelt, déi onmëttelbar als eng Virstuf zur wëssenschaftlecher Astronomie kann ugesi ginn. D'Entwécklung huet et net iwwerall zu deene selwechten Héichte bruecht.

D'Babylonier hunn am Altertum den héchste Stand an der Astronomie erreecht. Déi griichesch Astronomie ass staark vun de Babylonier beaflosst ginn a steet domat am Ufank vun enger moderner europäescher Wëssenschaftsentwécklung. Allerdéngs ass och eng Laascht vun der babylonescher Ierfschaft matkomm, nämlech d'Astrologie an der Form vu perséinleche Schicksalsdeitunge mat Hëllef vun engem Horoskop.
Syrien

**Syrien**, offiziell **Arabesch Republik Syrien** (arabesch: اَلْجُمْهُورِيَّةُ ٱلْعَرَبِيَّةُ ٱلْسُوْرِيَّة al-Jumhūriyyah al-ʿArabiyyah as-Sūriyyah) ass e Staat a Südwestasien.

Syrien grenzt am Süden un Israel a Jordanien, am Westen un de Libanon an un d'Mëttelmier, am Norden un d'Tierkei an am Osten un den Irak.

D'Haaptstad vu Syrien ass Damaskus.

## Um Spaweck

* Websäit vum syresche Parlament
Chronologie vun der Astronomie (11. Joerhonnert)

* 1001: De Leif Erikson entdeckt de Labrador, vun him "*Helluland*" genannt, a schéngt laanscht d'Küst vun Neufundland bis bei dat haitegt New York geseegelt ze sinn.
* 1030: Den Araber Alhazen (Ibu al Haitam) mécht sech eng richteg Virstellung vun der Drockloft, déi schonn den Aristoteles kannt huet.
* 1050: Den Alhazen gebraucht fir d'éischt eigentlech Lënsen aus Kugelsegmenter als Vergréisserungsglieser.
* Juli 1054: D'Chineesen observéieren en *neie Stär*, dee sech als Explosioun vun enger Supernova erausstelle soll, aus där de Krabbniwwel entstanen ass.
Silvester II.

De **Silvester II.** aus dem Griicheschen *De Bëschmann* mat dem biergerlechen Numm **Gerbert vun Aurillac**, och **Gerbert vu Reims**; gebuer ëm 950 an der Auvergne, a gestuerwen den 12. Mee 1003 zu Roum, war e Mathematiker, Abbé vu Bobbio, Äerzbëschof vu Reims, Äerzbëschof vu Ravenna a Poopst vun der kathoulescher Kierch vun 999 bis 1003.

## Um Spaweck
Hannibal

Den **Hannibal**, gebuer 247 v. Chr. zu Karthago a gestuerwen 183 v. Chr. zu Libyssa), war e karthagesche Feldhär.

Vu sengem Papp, dem Hamilkar Barkas, gouf den Hannibal zu engem Géigner vun de Réimer erzunn. Nom Doud vu sengem Schwoer Hasdrubal am Joer 221 v. Chr. gouf hien den ieweschte Chef vun de karthageschen Truppen a Spuenien. Fir engem Ugrëff vun de Réimer op Afrika zevirzekommen, awer och fir d'Stad Sagunt ze bestroofen, well se Kontakt mat Roum opgeholl hat, obwuel se am karthagesche Muechtberäich louch, huet den Hannibal 219 v. Chr. Sagunt zerstéiert an 218 v. Chr. mat senger Arméi iwwer den Ebro gesat, deen den Hasdrubal als Grenzfloss mam Réimesche Räich ausgemaach hat, fir déi respektiv Muechtberäicher ofzegrenzen. Doduerch huet den Hannibal, deen d'Reaktioun vun de Réimer sécher virausgerechent hat, den Zweete Punesche Krich ausgeléist.

218 v. Chr. ass den Hannibal mat 30 000 Fousszaldoten, 8 000 Reider a 37 Elefanten iwwer d'Alpe gezunn an ass fir d'Réimer ganz iwwerrraschend, an Norditalien opgedaucht. An 3 grousse Schluechten huet hien d'réimesch Arméi geschloen, huet sech awer net getraut, d'Stad Roum direkt unzegräifen. Duerch d'Taktik vun de Réimer goufen dem Hannibal seng Truppen am südlechen Italien no an no geschwächt, an doriwwer eraus huet de Feldhär kaum nach Ënnerstëtzung aus senger Heemecht kritt, wou räich Händler d'Soen haten an net bereet waren, weider Geld an aner Mëttel an eng verfuere Situatioun ze pompelen. D'Arméi, déi him sollt zu Hëllef komme, gouf 207 v. Chr. vun de Réimer zerstéiert.

A 16 Joer Krich, zwar ongeschloen awer ouni gräifbare Succès, gouf den Hannibal 203 v. Chr. op Karthago zeréckgeruff fir d'Stad géint de Publius Cornelius Scipio ze verdeedegen. Den Hannibal huet awer 202 v. Chr. an der Schluecht vun Zama verluer, an doduerch war déi grouss karthagesch Handelsmuecht definitiv zerstéiert.

195 v. Chr. ass den Hannibal virun de Réimer a Syrien, duerno op Kreta, a schliisslech a Klengasie geflücht. Mä och do hunn d'Réimer den Hannibal entdeckt, an hien huet sech léiwer d'Liewe geholl wéi datt en a réimesch Gefaangenschaft sollt kommen.

## Literatur
* *La véritable histoire de Hannibal*; Sammlung vu réimeschen Texter zum Hannibal & Kommentare vum Jean Malye; Paräis (Les Belles Lettres), 2011; ISBN 978-2-251-04011-0
* Habib Boularès, *Hannibal*; Paräis (Perrin), 2000; 301 S.; ISBN 2-262-01628-3
* Pedro Barceló, *Hannibal, Stratege und Staatsmann* (aus dem Spueneschen iwwersaat); Stuttgart (Klett-Cotta), 2004; 320 S.; ISBN 3-608-94301-3

## Um Spaweck
Abtei vu Bobbio

D**'Abtei vu Bobbio** gouf 612 vum iresche Mënch Columban vu Luxeuil (*Colombano*) gegrënnt. Hien ass och do den 12. November 615 gestuerwen. D'Klouschter *San Colombano* gouf vun de langobardesche Prënzen ënnerstëtzt a war am Kampf géint den Arianismus e wichtegt Zentrum. Vu 643 un, gouf fir eng kuerz Zäit d'Benediktinerreegel agefouert.

D'Abtei hat mat dem Monte Cassino dat bedeitendst Skriptorium, duerch deem seng Aarbecht vill Texter aus der Antiquitéit iwwerliwwert goufen.

Am Mëttelalter war *San Colombano* eng bedeitend Léierplaz déi bekannt war fir hir Bibliothéik. Wéi am 15. Joerhonnert d'Abtei net méi sou dichteg war, si vill vun deene Bicher doruechter verstreet ginn. D'Klouschter gouf 1803 vun de Fransousen zesumme mat der Bibliothéik opgeléist. D'Abteikirch vun haut d'Basilika San Colombano staamt aus dem 15. bis 17. Joerhonnert.
## Abbéen zu Bobbio
*Wala 834 bis 836
*Gerbert vun Aurillac (ëm 950), dee spéider vun 999 bis 1003 als Silvester II. Poopst war.

D'Abtei vu Bobbio war deelweis Virbild fir dat grousst Klouschter am Umberto Eco sengem Roman *[[Il nome della rosa]]*.
Astronomie Heute

**Astronomie Heute** ass den Titel vun der däitsproocheger Editioun vun der amerikanescher Astronomie-Zäitschrëft Sky & Telescope.

D'Zäitschrëft riicht sech un Ufänger an un avancéiert Amateuren.

Zanter 2003 kënnt *Astrnomie Heute* zéngmol d'Joer am däitsche Verlag Spektrum der Wissenschaft eraus. D'Oplo ass eppes iwwer 20.000.

## Um Spaweck
*  Websäit vun der Zäitschrëft ''Astronomie Heute''
*  Websäit vun der amerikanescher ''Sky & Telescope''
Astronomical Journal

**The Astronomical Journal** ass den Titel vun enger wëssenschaftlecher Zäitschrëft, déi all Mount vun der University of Chicago Press am Optrag vun der American Astronomical Society publizéiert gëtt. A wëssenschaftlechen Texter gëtt den Numm dacks *AJ* ofgekierzt.

AJ gouf 1849 vum Benjamin Apthorp Gould, engem amerikaneschen Astronom, gegrënnt.

## Um Spaweck
* Websäit vun der Zäitschrëft
* Websäit bei IOPscience
* Dudley Observatory, Astronomical Journal
* Scanned issues (1849-1997) from ADS
Tawny Roberts

D**'Tawny Roberts**, gebuer als Adrienne Carol Almond den 18. Mäerz 1979 zu Dallas an Texas, ass eng US-amerikanesch Pornofilm-Schauspillerin. Si benotzt ausser hirem gewinnte Pseudonym och nach den Numm *Tawny*.

Vun 2001 bis 2005 war si mam Englänner Rick Roberts bestuet, deen ënner dem Kënschtlernumm *Rick Patrick* och am Pornofilmgeschäft dran ass, an a ville Filmer mat hir zesumme gespillt huet. Hir sexuell Ausriichtung an hire Filmer ass bisexuell.

## Um Spaweck
Opklärung

**Opklärung** heescht am allgemenge Sënn, Kloerheet, *Luucht* an eppes ze bréngen, wat ee virdrun net verstanen huet oder net wousst.

An engem méi sprezifesche Gebrauch heescht "Opklärung" och:
* an der Philosophie, eng Stréimung (an eng Epoch), déi sech zum Zil gesat huet, 'Luucht' an den Obskurantismus ze bréngen an d'Wëssenschafte virunzedreiwen; kuckt: *[[Zäitalter vun de Lumières]]*;
* an der Pedagogik, d'Erkläre vun den Ofleef am Zesummenhang mat der Sexualitéit;
* am Militärwiesen, d'Sammele vun Informatiounen iwwer géigneresch Positiounen, Pläng, Waffenarsenaler, asw.; kuckt: Militäresch Opklärung.
Joachim Höppner

De **Joachim Höppner**, gebuer den 9. Juni 1946 zu Lübeck, a gestuerwen den 18. November 2006 zu Bermering bei München, war en däitsche Schauspiller, Regisseur a Synchronspriecher.

Den Höppner huet Germanistik, Konscht- an Theatergeschicht studéiert, mä hien ass virun allem bekannt wéinst senger Stëmm.

Seng aussergewéinlech markant Bassstëmm huet ënner anerem dem Jon Voight an, nom Doud vum Klaus Kindler och dem Clint Eastwood eng däitsch Stëmm geléint. Bei ville Galileo (Tëlee)-Filmbäiträg ass seng Off-Stëmm ze héieren. Ënner dem Pseudonym *Friedrich Epenstein* huet hien all Dag um Klassikradio mueres d'Quizsendung *[[Die wahre Geschichte]]* erzielt.

Den 18. November 2006 ass de Joachim Höppner un engem Häerzinfarkt gestuerwen.

## Fir ze lauschteren (Auswiel)
* Marco Polo: *Il Milione. Der Mythos einer abenteuerlichen Reise*, gelies vum Achim Höppner, der Anja Buczkowski an dem Christian Hoenig. Oktober 2004, Komplett Media Verlag. 4 CDen.

## Um Spaweck
* "Offiziell" Websäit
* Eng Lëscht mat Rollen, déi den Höppner geschwat huet
Bofrost

**Bofrost** ass dee gréissten Direktverkeefer vun déifgekilltem Kascht a Glace weltwäit.

D'Firma gouf 1966 zu Issum vum Josef H. Boquoi gegrënnt, an den haitege Sëtz ass zu Straelen am Bundesland Nordrhein-Westfalen un der hollännescher Granz bei Venlo.

Bofrost huet an 11 europäesche Länner eng ronn 240 Filialen, beliwwert an Europa iwwer véier Millioune Stéit, beschäftegt eppes iwwer 9.400 Leit, an huet iwwer 5.000 Camione fueren.

Am Joer 2005 hat Bofrost en Ëmsaz vun 1,11 Milliarden Euro.

Zu Lëtzebuerg beliwweren 30 Liwwerween vu Féiz aus ronn 23.000 Clienten. Lëtzebuerg ass dat europäescht Land wou an der Moyenne déi héchst Bestellunge pro Client gemaach ginn.

## Um Spaweck
* Bofrost-Websäit
Dictionnaire français-luxembourgeois

Den **Dictionnaire français-luxembourgeois**, kuerz **DFL**, ass en Dictionnaire mat 51.000 Iwwersetzunge vu Franséisch op Lëtzebuergesch.

D'Wierk ass am Joer 2006 op de Maart komm.

Et sollt den Zwilling vum DLW sinn, widdersprécht deem awer a ville Fäll, a stellt dowéinst de Lieser viru Problemer.

Et hunn dru geschafft:

*Editeur: Éditions St. Paul, Lëtzebuerg
*Redaktioun: Liette Dermann-Loutsch
*Korrektioun: Nancy Petry
*Typographie: Claude Peiffer

## Literatur
Derrmann-Loutsch, L., 2006. Dictionnaire Français-luxembourgeois. Luxembourg: Éd. Saint-Paul. 606 S. ISBN 978-2-87963-634-4

## Kuckt och
* Lëtzebuergesch Dictionnairen
* Dictionnaire luxembourgeois français Franséisch - Lëtzebuergeschen Dictionnaire
T.TV

**T.TV** (virdrun **Tango TV** genannt) war e lëtzebuergeschen Televisiounsprogramm, dee vum 2. Februar 2002 bis de 17. Mäerz 2007 vun der Everyday Media S.A. iwwer Satellit an d'Kabelnetzer vu verschiddenen Teledistributeure verbreet gouf. De Generaldirekter war vun November 2004 bis Mäerz 2006 den Dr. Antoine Santoni. Nom Depart vum Santoni huet Tele 2 de Schwed Marcus Nylén op déi Plaz gesat.

Mä och hie konnt net erreechen, datt T.TV schwaarz Zuele geschriwwen huet. No am Ganzen 18 Milliounen Euro Perte gouf de Sender zougemaach.

## Um Spaweck
* Op YouTube :
** Promotiounsvideo
** En Extrait aus den Noriichte vum 4. Januar 2006
** Aus de leschte 5 Minutten op der Antenn
Lëscht vun den Asteroiden – Haaptceinture 5501 - 6000

Déi nofollgend Tabell enthält eng Deellëscht vun enger Asteroideniwwersiicht. D'Zifferen an der éischter Kolonn ginn déi definitiv Katalogiséierung un, an déngen als Identifikatiounsnumero (Bestanddeel vum Numm).

## Haaptceinture vun Nr. 5501 bis 6000
**[[#001|5501-5600]] &nbsp; [[#002|5601-5700]] &nbsp; [[#003|5701-5800]] &nbsp; [[#004|5801-5900]] &nbsp; [[#005|5901-6000]]**
Col du Granier

De **Col du Granier** ass op enger Héicht vun 1134 Meter de breetsten an nërdlechste Col vun enger laanger Depressioun déi *Dépression des trois cols * genannt gëtt.

E läit am Massif de la Chartreuse an der Savoie, Frankräich

D'Strooss, déi iwwer de Col geet (Departementale 912), verbënnt Entremont-le-Vieux am Süde mat Apremont am Norden.

Apremont ass eng Wäigeigend déi bekannt ass wéinst dem liichte sprëtzege wäisse Wäin, mam selwechten Numm.

De Col du Granier krut säin Numm vum Mont Granier, dee just dernieft läit.
Apremont (Savoie)

**Apremont** ass eng franséisch Gemeng am Departement Savoie an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes

Apremont läit um Fouss vum 1.933 Meter héije Mont Granier net wäit ewech vun der Cluse vu Chambéry. Vun Apremont aus gesäit een déi méi wéi 700 Meter héich Stäilwand vum Granier. Dës Wand ass en Zeie vun engem groussen Äerdrutsch vu virun ongeféier 750 Joer. Deemools huet en décke Block Fiels sech geléist an d'Uertschaften déi méi déif louchen ënner sech begruewen. En aneren Zeie vun dësem Ongléck ass ee méi wéi 1.000 Kubikmeter décke Fielsbatz déi sougenante *Pierre hachée*.

No de Schrëfte vun de Pateren aus der Chartreuse wier den Äerdrutsch de 24. November 1284 gewiescht. Déizäit huet Apremont zu der Groschaft Savoie gehéiert, déi selwer zum Kinnekräich Burgund gehéiert huet.

Den Äerdrutsch, deen als Ausléiser den onstabile leemegen Ënnergrond vum Massif hat, ass bis bei déi haiteg Uertschafte Marnes a Myans gaangen, wou en op ale Moränen un d'Hale koum; en huet eng Fläch vun ongeféier 20 Quadratkilometer zerstéiert.

Fënnef Pare goufe vun dem Gestengs begrouwen. Et waren dëst: Cognin, Vourey, Saint-André, Granier a Saint-Péran. Zwou aner Pare goufen deelweis zerstéiert: Murs (haut Marches) wou d'Kapell komplett an e Koup gefall ass, a Myans wou den Äerdrutsch just virun der Kierch un d'Stoe koum. Do ass och deemools de Mythos vun der Schwaarzer Muttergottes entstanen.

Déi genee Zuel vun den Affer ass net bekannt, si gëtt op 1000 - 2000 geschat. Dëst Ongléck gouf am Mëttelalter als eng gëttlech Strof ugesinn.

Op den Häng vun dëse Gestengsmassen huet sech spéider de Wengert vun Apremont entwéckelt.
Apremont

* Apremont, franséisch Gemeng am Departement Ain
* Apremont, franséisch Gemeng am Departement Ardennes 
* Apremont, franséisch Gemeng am Departement Oise 
* Apremont, franséisch Gemeng am Departement Haute-Saône 
* Apremont, franséisch Gemeng am Departement Savoie
* Apremont, franséisch Gemeng am Departement Vendée

## Kuckt och
* Apremont-la-Forêt, franséisch Gemeng am Departement Meuse 
* Apremont-sur-Allier, franséisch Gemeng am Departement Cher
* Gorges d'Apremont, am Departement Seine-et-Marne (tëscht Fontainebleau a Barbizon)
Uergelmanufaktur Henny Jahn

D**'Uergelmanufaktur Henny Jahn** zu Dortmund gëtt geleet vun der Uergelbaumeeschterin, Beruffskierchemusekerin a Concertsorganistin Henny Jahn, déi 1968 gebuer gouf.
Si ass d'Groussniess vum Hans Henny Jahnn (gebuer: Jahn), dem bekannte Schrëftsteller an Uergelbauer.

### Jahn-Uergel
Déi Uergel, fënnef Regësteren op 2 Manualer, war d'Meeschterstéck vun der Henny Jahn, a war als Choueruergel fir eng mëttelgrouss Parkierch geduecht. Se steet als Zweetuergel an der Kapell vum Marienhospital zu Dortmund-Hombruch.

## Um Spaweck
* Websäit vun der Uergelmanufaktur
Chronologie vun der Astronomie (12. Joerhonnert)

* 1111: De Chinees Keutschungschy kennt d'Ofwäichung vun der Magnéitnol.
* 1140: De Johann Hispalensis zitt d'Quadratwuerzel mat Hëllef vu Bréch aus, déi mat de spéideren Dezimalbréch iwwereneestëmmen.
* 1160: Den Averrhoës gesäit fir d'éischt a Marokko d'Sonneflecken. Och Chineesen hu mat bloussem A Sonneflecke gesinn, a s'als *Kueben an der Sonn* bezeechent.
Chronologie vun der Astronomie (13. Joerhonnert)

* 1202: De Leonardo Fibonacci vu Pisa féiert de Gebrauch vun den arabeschen Zifferen an.
* 1205: De Guyot de Provins ernimmt fir d'éischt am Okzident d'Magnéitnol déi schwëmmt.
* 1248: Den Alfons X. vu Kastilien léisst duerch chrëschtlech a jiddesch Geléiert, déi hien op Toledo geruff hat, d'Alfonsinesch Tafelen hierstellen, déi vun do un an d'Plaz vun de Ptolemäesche Planéitentafelen trieden.
* 1260: De Roger Bacon gëtt fir d'éischt d'Lag vum Brennpunkt bei engem sphäereschen Huelspigel richteg un a gëtt eng Instruktioun eraus fir d'Fabrizéiere vu parabolesche Brennspigelen.
* 1270: De polnesche Physiker Witelo seet fir d'Optik, datt d'Natur ëmmer no der Richtung vun der kierzter Linn funktionéiert.
* 1271 – 1295: De venezianesche Reesender Marco Polo erfuerscht Héichasien, China, Indien a Pesien.
* 1280: Den Alessandro de Spina erfënt de Brëll, deen hie fir d'éischt aus Beryll (Beryllium) hierstellt.
Apremont (Wäin)

D'Appelatioun **Apremont** ass eng Appellation contrôlée, fir Wäiner aus der Gemeng Apremont an der Savoie, an aus der Ëmgéigend vun dëser Gemeng.

D'Wéngerte leien op den Häng vum Mont Granier op stengege Biedem.

Den Nopeschcru vum Apremont ass dee vun Abymes, dee säin Numm vun de géien Häng huet, déi no engem Fielsrutsch am 13. Joerhonnert entstane sinn. Kuckt dozou den Artikel: Apremont.

D'Wéngerte vun Apremont, déi méi am Schiet leien, maache méi e dréchenen an nervöse Wäi mat Silexgoût, wougéint déi vun den Abymes, déi méi an der Sonn leien, e méi mëllen an elegante Wäi maachen.

D'Haaptrief ass de Jacquère, mä et fënnt een och Chardonnay a Mondeuse. Et sinn haaptsächlech liicht wäiss Wäiner déi zimmlech dréchen a sprëtzeg sinn.

Den *Domaine des Rocailles* ass mat 15 Hektar (+ Drauwe vu 25 Hektar, déi en akeeft), ee vun den Haaptproduzente vun Abymes a mécht och e bësselche rout Wäiner. Dës ginn aus der Mondeuserief gekeltert an duerno an Eechefässer gelagert fir den Aroma z'entwéckelen.

En anere grousse Produzent ass d'Kooperativ *Le vigneron Savoyard*.
Martin Beck (Personnage)

De Kommissar **Martin Beck** ass d'Haaptfigur an zéng Kriminalromaner vun der Schrëftstellerkoppel Maj Sjöwall / Per Wahlöö.

## D'Romaner
# 1965 *Roseanna* (Roseanna); Die Tote im Götakanal 
# 1966 *Mannen som gick upp i rök* (De Mann, dee sech an Damp opgeléist huet); Der Mann, der sich in Luft auflöste 
# 1967 *Mannen på balkongen* (De Mann um Balcon); Der Mann auf dem Balkon 
# 1968 *Den skrattande polisen* (De Polizist, dee laacht); Endstation für Neun 
# 1969 *Brandbilen som försvann* (De Pompjeeswon, dee verschwonnen ass); Alarm in Sköldgatan 
# 1970 *Polis, polis, potatismos!* (Police, Police, Gromperebräi); Und die Großen lässt man laufen 
# 1971 *Den vedervärdige mannen från Säffle* (Den eeklege Mann vu Säffle); Das Ekel aus Säffle 
# 1972 *Det slutna rummet* (D'Zëmmer, dat zougespaart ass); Verschlossen und verriegelt 
# 1974 *Polismördaren* (De Polizistemäerder); Der Polizistenmörder 
# 1975 *Terroristerna* (D'Terroristen); Die Terroristen
Cluse

Eng **Cluse** (aus dem Latäin: clausa = zou) ass eng Landform am Relief vum Jura.

Et ass e Passage tëscht zwéi géien Häng oder queesch duerch een Hank vun engem Dall an den aneren, deen e Waasserlaf sech gewullt huet.

Doudeg Clusen nennt een déi, duerch déi haut kee Waasser méi leeft.

Vill Uertschaften am Jura oder soss a Bierggéigenden hunn d'Wuert Cluse an hirem Numm, z.&nbsp;B. La Cluse am Departement Hautes-Alpes, Montréal-la-Cluse am Departement Ain, Nancy-sur-Cluses, La Clusaz a Châtillon-sur-Cluses am Departement Haute-Savoie, La Cluse-et-Mijoux am Departement Doubs, an och d'Departement Vaucluse.
Aloyse Raths

Den **Aloyse Raths**, gebuer de 5. Juni 1921 zu Biissen, a gestuerwen de 17. Dezember 2009, war e lëtzebuergesche Schoulmeeschter, Resistenzler, Zwangsrekrutéierten an Auteur.

## Biographie
* Den Aloyse Raths war vu Beruff Schoulmeeschter.
* 1940: Grënner vun der Lëtzebuerger Legio'n.
* 1941: Matgrënner vun der Letzeburger Vollekslegio'n.
* Nom Zweete Weltkrich Member vun der Ligue vun de politesche Prisonéier an Deportéierten L.P.P.D. (dem *Zesummeschloss vun de Resistenzler nom Zweete Weltkrich*) an Editeur vun hirem Organ, dem Rappel
* 1967-2004: President vum CNR, dem Conseil national de la résistance
* Auteur vu ville Bäiträg iwwer d'Resistenz zu Lëtzebuerg

## Publikatiounen
* Raths, Aloyse: *Années néfastes pour le Grand-Duché 1940-1945* – *Unheilvolle Jahre für Luxemburg*; LPPD / Éditions du Rappel; Drock: Imprimerie centrale, Januar 2009.
* Eng ganz Partie vu senge Kontributiounen iwwer d'Resistenz goufen an der Zäitschreft Rappel publizéiert, deen den A.R. och editéiert huet.

## Literatur
* Hoffmann, Serge: *Le mouvement de résistance LVL au Luxembourg*, Archives nationales, 2004, 158 S.
* Muller, Carlo: Luxemburg im 2. Weltkrieg, Geschichte für die Primärschule, Luxemburg, 1997
* Wehenkel, Henri: ''Der Kommissar und der Widerstand''. Den Henri Wehenkel zerappt dem Raths seng *Années néfastes pour le Grand-Duché 1940-1945*; Lëtzebuerger Land vum 13. Februar 2009.
Eismann Tiefkühl-Heimservice

Den **Eismann Tiefkühl-Heimservice GmbH & Co. KG** ass eng Entreprise déi déifgekillte Kascht am Direktverkaf un d'Leit bréngt. De Sëtz vun der Firma ass zu Mettmann bei Düsseldorf. An Däitschland gëtt et ronn 90 Distributiounsplazen déi d'Liewensmëttel a Killween bei d'Cliente liwweren.

Hiren eegenen Aussoen no hat d'Enterprise *Eismann* am Joer 2004 en Ëmsaz vu 500 Milliounen Euro.

## Um Spaweck
* Afbildung vun engem Eisliwwerant
* Offiziell Websäit vun Eismann
Sonia Welter

D**'Sonia Welter**, gebuer den 28. Abrëll 1949 zu Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Sculptrice.

Si huet vun 1969 bis 1972 zu Genf op der *École des beaux arts* Skulptur beim Gabriel Stanulis, dem Willy Sutter an dem Alexandre Meylan geléiert.

No hirem Studium ass si vun 1973 un als Stewardess bei der Lufthansa geflunn. An där Zäit léiert si hire spéidere Mann, de Bernhard Holzwarth, kenne mat deem si sech 1975 bestuet huet a véier Kanner krut.

D'Sonia Welter wunnt zu Fulda.

## Wierker
* Plastik vum Nik Welter um Square Nik Welter zu Miersch.

## Ausstellungen
* 2002: *Melusine und ihre Schwestern - HundertWasserWeibchen*, Konschthaus Beim Engel, Stad Lëtzebuerg
* Zanter 2001 reegelméisseg Ausstellungen am Kader vun der *Galerie Artlantis* zu Bad Homburg.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
* D'Sonia Welter op der Websäit vum ''Kunstverein Bad Homburg Artlantis eV''
Robert Als

De **Robert Als** (Nicolas, Marie, Joseph), gebuer den 12. Februar 1897 zu Klengbetten, a gestuerwen de 14. Februar 1991 zu Lëtzebuerg, war e Lëtzebuerger Jurist, Diplomat a Politiker.

Hie war de Papp vum Georges Als.

## Biographie
* 1921-1922: President vun der Assoss
* Vum 23. Februar 1944 bis de 14. November 1945 war hien Inneminister (Epuratioun) an der Regierung vun der Befreiung.
* Vum 14. Dezember 1945 bis zu senger Demissioun de 25. Mäerz 1947 war hie Member vum Staatsrot.
* 1947-1952: Lëtzebuerger Ambassadeur zu Bréissel
* 1955-1962: Lëtzebuerger Ambassadeur zu Paräis
* 1962 an 1964-1982 Chambellan um Groussherzoglechen Haff
* 1963-1969: Member vum Verwaltungsrot vun der Banque générale du Luxembourg

## Publikatiounen (Auswiel)
* *Rapports d'un diplomate 1950-1962*, mat engem Virwuert vum Jean-Claude Juncker; Lëtzebuerg (Institut grand-ducal, Section des Sciences morales et politiques), 2003; 622 S.; ISBN 2-9599794-3-5

## Literatur
* Als, Georges: *Robert Als (1897-1991) au service de son pays*:* à la recherche du temps perdu*, Luxembourg: Rapid Press, 2003. - 299 p.: ill.; 30&nbsp;cm

## Gielercher
* 
## Um Spaweck
Konsulat

**Konsulat** ka follgend Begrëffer bezeechnen:

* Am ale Roum en ieweschte Gerichtshaff. Kuckt: Konsulat (Roum)
* Am Mëttelalter eng Regierungsmethod vu Stied déi méi oder manner fräi waren. Kuckt: Konsulat (Mëttelalter)
*E politesche Regime a Frankräich Konsulat dee vun 1799 - 1804 a Kraaft war. D'Consulat war den Nofollger vum Directoire a gouf haaptsächlech vum Napoléon dominéiert.
*An der Diplomatie eng diplomatesch Representatioun am Ausland. Kuckt Konsulat (Diplomatie)
Konsulat (Diplomatie)

E **Konsulat** ass en diplomatesche Service vun engem Land am Ausland.

De Konsul ass de Chef vum Konsulat an hie bekëmmert sech ëm déi speziell Chargen déi a säi Rayon falen. Am Géigesaz zur Ambassade ass e Konsulat normalerweis net an der Haaptstad vun engem Land mä dacks och a regionale grousse Stied. E Beispill ass do d'italienescht Konsulat zu Esch.

## Kuckt och
* Ambassade

## Um Spaweck
Lëscht vun den Asteroiden – Haaptceinture 6001 - 6500

Déi nofollgend Tabell enthält eng Deellëscht vun enger Asteroideniwwersiicht. D'Zifferen an der éischter Kolonn ginn déi definitiv Katalogiséierung un, an déngen als Identifikatiounsnumero (Bestanddeel vum Numm).

## Haaptceinture vun Nr. 6001 bis 6500
**[[#001|6001-6100]] &nbsp; [[#002|6101-6200]] &nbsp; [[#003|6201-6300]] &nbsp; [[#004|6301-6400]] &nbsp; [[#005|6401-6500]]**
Roald Amundsen

De **Roald Amundsen**, gebuer de 16. Juli 1872 zu Borge/Östfold a gestuerwen am Juni 1928 tëscht Tromsö an der Biereninsel am Archipel Spitzbergen war e norwegesche Polarfuerscher.

No engem ofgebrachene Medezinstudium (1894) huet den Amundsen sech der Erfuerschung vun de Polarregioune vun eisem Planéit verschriwwen.

1897 bis 1899 huet hien un enger belscher Südpolexpeditioun deelgeholl.

Op der Sich nom magnéiteschen Nordpol huet den Amundsen op senger 1. Expeditioun op engem ëmgebaute Fëscherboot an de Joren 1903-1906 als Éischten d'Nordwestpassage duerchfuer.

An enger Course mam Robert Falcon Scott huet den Amundsen de 15. Dezember 1911 mat senge 4 Begleeder op Grond vu sengem bessere Material als Éischten de Südpol erreecht.

Am Kader vun enger Rettungsmissioun fir den italieenesche Polarfuerscher Umberto Nobile koum den Amundsen bei engem Fligeraccident ëm d'Liewen. Seng Läich gouf net fonnt.
## Um Spaweck
Mur de Grammont

**Mur de Grammont** (nl.: *Muur van Geraardsbergen*) ass den Numm vun engem géie Stouss a Flandern deen haaptsächlech bekannt ass well en um Programm vum Tour des Flandres steet.

Dës *Mauer* läit bei Grammont. De Fouss vun der Kopp déi en Héichtenënnerscheed vun 92 Meter bei enger Längt vun 1000 Meter huet, ass un den Uwänner vun der Dender a geet den Oudenberg erop.

Déi ganz Géigend ëm den Oudenberg ass 1940 klasséiert ginn an 1995 ass déi bekannt Paweestrooss als Monument klasséiert ginn.

D'Strooss ass tëscht 2003 an 2004 komplett rafistoléiert ginn, a si ass den 28. Mäerz 2004 a Presenz vum flämesche Minister vun den *Affaires intérieures* dem Paul van Grembergen nees opgemaach ginn. De Premier Guy Verhofstadt an de President vun der federaler *Chambre des Députés* den Hermann de Croo waren och bei der Aweiung dobäi. Déi ganz Renovatioun huet 256.494 Euro kascht.

De *Mur de Grammont* ass e Monument vum flämesche Vëlossport. Fir d'éischt um Programm vun enger Course stoung en 1950 bei Gent-Gent. Zanterhier stoung en um Progamm vun ongeféier 70 Courssen.

Den héije Schwieregkeetsgrad vun dëser Kopp kënnt haaptsächlech dohier well d'Paweeër horizontal leien an doduerch wéi kleng Träpleke sinn.

* Héicht = 110 m
* Lag = Ardennes flamandes
* Ufank ënnen = Grammont
* Héichtenënnerscheed = 92 m
* Längt = 1&nbsp;km
* Steigung (moyenne) = 9,2 %
* Steigung (maximal) = 20 %

## Kuckt och

* Duc de Grammont

## Um Spaweck
Omloop Het Nieuwsblad

Den **Omloop Het Nieuwsblad** ass eng Vëlocourse vun engem Dag an de Flandern. Si ass haaptsächlech bekannt well et déi éischt grouss Course am Ufank vun der Vëlosaison ass

D'Competitioun huet hiren Numm vum Organisateur der flämescher Dageszeitung *[[Het Nieuwsblad]]*.

D'Course gëtt zanter 1945 organiséiert an ass bis elo dräimol wéinst ze schlechtem Wieder ausgefall.

Zanter 2005 gehéiert dës Course zum UCI Europe Tour an ass zanterhier an der Klass 1.HC agestuuft.

## Nimm Vun der Course
* **Cicuit des Flandres** (1945)
* **Gent - Gent** 
* **Omloop Het Volk** (bis 2008)
* **Omloop Het Nieuwsblad** (zanter 2009)

## D'Gewënner

### Gewënner pro Land

### Palmarès bei de Fraen

## Um Spaweck
* Websäit ''Omloop Het Nieuwsblad''   
* Den ''Omloop Het Volk'' op der Websäit vu ''Mémoire du Cyclisme''
Alhazen

Den **Abu Ali al-Hasan Ibn Al-Haitham** (, laténgesch **Alhazen**), gebuer ëm 965 zu Basra am Irak, a gestuerwen 1039 oder 1040 zu Kairo, war e bedeitenden Iranesche Mathematiker, Optiker an Astronom.

Hie war ursprénglech fir d'Reguléierung vum Nil op Kairo op den Haff vum Al-Hakim geruff ginn, an hat et do bis zum Amt vun engem Wesir bruecht. Awer Muecht a Karriär hunn hien net sou gereizt wéi d'Wëssenschaft. Well hien awer d'Grimmegkeet vum Al-Hakim gefaart huet, huet hie sech als geeschteskrank ausginn, fir säi Beamtenjob un den Nol kënnen ze hänken a sech am Haus vun der Weisheet vum Al-Hakim der Wëssenschaft ze widmen. Nom Doud vum Al-Hakim am Joer 1021 ass hien, wéi duerch e Wonner, nees gesond ginn.

A senge ville mathematesche Wierker huet hie sech mat de Problemer vun der Geometrie beschäftegt.

Vu grousser Bedeitung sinn awer seng optesch Experimenter. Den Alhazen huet den Opbau vum A analyséiert. Hien huet d'Bedeitung vun der Lëns am A erkannt an huet duerch wëssenschaftlech Experimenter d'Sehstrahlen-Theorie vu fréiere Wëssenschaftler widderluecht.

Weider huet hien och erkannt, datt bombéiert Glas sech gutt als Vergréisserungsglas gebrauche léisst. Doduerch gëtt hien als Erfinder vun der Lupp ugesinn an huet warscheinlech mat senge Schrëften de Roger Bacon inspiréiert, dee méi spéit de Brëll erfonnt huet.

Den Alhazen huet och entdeckt, datt d'Briechungsgesetz vun der Optik och fir de Loftmantel vun der Äerd gëllt. Hien huet och festgestallt, datt de Mound um Horizont wéi um Zenit déi selwecht Gréisst huet. Hien huet erkannt, datt de visuell gréisseren Duerchmiesser vum Mound an Horizonthéicht eng Täuschung ass (Moundtäuschung). D'Héicht vun der Atmosphär huet hien aus Observatioune vu Sonnenënnergäng berechent.

Den Alhazen huet nach Joerhonnerte spéider vill bekannt Wëssenschaftler mat senge Wierker inspiréiert, sou z.&nbsp;B. den Witelo, deen dem Alhazen säi berüümt Wierk *Kitab-al Manazir* 1270 op laténgesch iwwersat huet. Och de Johannes Kepler war ee vu sengen Unhänger.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Liewen a Verdéngscht vum Alhazen 
* Biographie bei MacTutor
William Edward Boeing

De **William Edward Boeing**, gebuer den 1. Oktober 1881 als *Wilhelm Eduard Böing* zu Detroit, Michigan, a gestuerwen den 28. September 1956 am Puget Sound, Washington, war een US-amerikaneschen Industriellen a Fligerconstructeur mat däitschen Originnen.

Déi vum Boeing 1916 gegrënnte Boeing Company Inc. ass déi gréisst amerikanesch Entreprise am Beräich vun der Loft- a Raumfaart an huet hire Sëtz zu Seattle am Bundesstaat Washington. D'Firma Boeing huet am Laf vun hirer Geschicht och eng ganz Rei militäresch Projete am Optrag vum Pentagon ausgefouert, wéi zum Beispill de Bau vu Bomberen an Opklärungsfligeren, souwéi Interkontinentalrakéiten (*"Minuteman"*) a fir d'NASA d'"Saturn-V"-Rakéit fir d'Landung um Mound entwéckelt.

Den Numm Boeing gouf zum Begrëff an der Aviatioun: D'Boeing-Passagéierfligere vum *Boeing-707* bis zum legendären *"Jumbo-Jet"* dem *Boeing-747*, dem éischte Groussraumfliger, dem seng éischt Versioun schonn 280 Passagéier transportéiere konnt, sinn haut op alle grousse Fluchhäfen ze gesinn.
## Um Spaweck
* Biographie op der Websäit vu senger Firma
* Carl Cleveland, *Boeing Trivia*, (Seattle: CMC Books, 1989)
* Harold Mansfield, *Vision: A Saga of the Sky* (Duell, Sloan and Pearce, 1956)
* Robert Serling, *Legend & Legacy: The Story of Boeing and Its People* (New York: St. Martin's Press, 1992)
Analphabit

**Analphabit** ass eng Persoun, déi net mat Computeren, mam Internet an de moderne Medie vun der Telekommunikatioun ëmgoe kann.

De Begrëff *Analphabit* ass en Neologismus, bei deem de "bit" fir déi klengst Quantitéit Date steet, déi duerch eng Binärziffer an der Informatik duergestallt ka ginn.
Lycée Vauban

De **Lycée Vauban** (Lycée français du Luxembourg a.s.b.l.) ass eng franséischsproocheg Schoul zu Gaasperech am Campus francophone.

Virum 21. Februar 2018 war s'um Lampertsbierg an der Avenue Joseph-Sax.

De Lycée Vauban gehéiert zum Reseau vun der *Agence pour l'Enseignement Français à l'Etranger*, zu deem 400 änlech Schoule gehéieren, an e besteet zanter 1984. Den 1. Januar 2004 krut en de Statut *Etablissement privé luxembourgeois*.

An dëser Schoul gëtt besonnesch Gewiicht op Sproochen an Informatik geluecht.

Am Schouljoer 2006-2007 ware 627 Schüler ageschriwwen.

D'Direktesch ass d'Marguerite Poupart-Lafarge.

## Kuckt och
* Secondaireschoulen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
*Websäit vum Lycée Vauban
Brahmagupta

De **Brahmagupta**, gebuer 598, a gestuerwen 668, war en indeschen Mathematiker an Astronom.

Hien huet den astronomeschen Observatoire zu Ujjain geleet an huet an där Funktioun zwou Aarbechten iwwer Mathematik an Astronomie, d'Brahmasphutasiddhanta am Joer 628 an d'Khandakhadyaka am Joer 665 geschriwwen.

D'Brahmasphutasiddhanta ass, wann ee vum Zuelesystem vun de Mayaen ofgesäit, dee fréiste bekannten Text, an deem d'Null als vollwäerteg Zuel behandelt gëtt. Doriwwer eraus stellt de Brahmagupta a sengem Wierk Reegele fir d'Arithmetik mat negativen Zuelen a mat der Zuel 0 op, déi scho gréistendeels eisem moderne Verständnes entspriechen. Dee gréissten Ënnerscheed besteet doran, datt de Brahmagupta och d'Divisioun duerch 0 zougelooss huet, wärend an der moderner Mathematik Quotiente mat dem Divisor 0 net definéiert sinn.
Paul Elvinger

De **Paul Elvinger**, gebuer de 14. Oktober 1907 zu Walfer, a gestuerwen den 1. Dezember 1982 zu Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Affekot a Politiker (DP). Hien ass de Cousin vum André Elvinger.https://www.wort.lu/politik/wie-anwaltskanzleien-den-finanzplatz-bis-heute-praegen/75597488.html
## Karriär als Affekot
* Affekot zu Lëtzebuerg
* 1936-1937: President vun der Conférence du jeune barreau de Luxembourg

## Karriär als Politiker
* 1953-1959: Member vum Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg
* 1959-1964: Minister fir Justiz, Wirtschaft a Mëttelstand an der Regierung Werner-Schaus I
* 1964-1968 an 1969-1979: Deputéierten an der Chamber

## Gielercher
* 
*  *Großes Silbernes Ehrenzeichen am Bande für Verdienste um die Republik Österreich (Promotioun 1974)*.
* 

## Um Spaweck
Wil Lofy

De **Wil Lofy**, gebuer den 31. Januar 1937 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen den 28. Juni 2021, war e lëtzebuergesche Sculpteur a Moler.

## Liewen

De Wil Lofy ass mat 22 Joer op Florenz an op Sesto Fiorentino Konscht studéiere gaangen, duerno op d*'Académie des Beaux-Arts* zu Paräis. Hien huet Skulptur, Keramik-, Metall- a Stofftechnik geléiert, an zanter 1984 als fräie Kënschtler geschafft.

Méi spéit a sengem Liewen huet hien eng Zäit am Chile gelieft.

## Wierker
Auswiel:
* De Steefuuss op der Kräizung Syrdallstrooss/Op der Gare zu Manternach
*Hämmelsmarsch-Sprangbuer um *[[Roude Pëtz]]* an der Stad Lëtzebuerg (1982)
* Maus Ketti-Sprangbuer zu Munneref (1986)
* D'"Botterfra" zu Ettelbréck (1987)
* Skulptur vum Blannen Theis zu Gréiwemaacher (1991)
* De Bacchusbuer zu Réimech (1999)
* Barthel-Frantz-Monument zu Mamer (2002)
* Dolles, Skupltur zu Nidderkuer (2011)

## Ausstellungen
* *Antiquités de Demain* an der Galerie *Espace d'Art Contemporain*, 2004

## Um Spaweck
* „Op Besuch: beim Wil Lofy“ 100komma7.lu, 28. Jun 2021 (Interview mam Wil Lofy aus dem Joer 2007).
*„Wil Lofy ass am Alter vu 84 Joer gestuerwen“, rtl.lu, 28. Juni 2021
*Céline Spithoven, „De Wil Lofy ass mat bal 84 Joer nach kënschtleresch aktiv“ rtl.lu, (e Portrait vum Wil Lofy aus dem Januar 2021)
Lucien Van Impe

De **Lucien Van Impe**, gebuer den 20. Oktober 1946 zu Mere an Ostflandern, ass e belsche Vëlossportler. De Van Impe war e Biergspezialist an ass am Ganze 15-mol den Tour de France gefuer, huet en och 1976 ënner der Direktioun vum Cyrille Guimard gewonnen, a war 9-mol ënner de 6 Éischten.

Hie war Profi vun 1969 bis 1987 wéi en am Alter vun 41 Joer de 15. Oktober de Vëlo un den Nol gehang huet.

Säi Brudder Frank gebuer den 1. Juni 1955, a säin Neveu Kevin sinn och professionell Vëlossportler.

## Palmares

* Challenge Yellow (Sédis): 1976
* Tour de France: 1976 (2.: 1981; 3.: 1971, 1975, 1977) (Beschte Grimpeur: 1971, 1972, 1975, 1977, 1981, 1983)
* Belsch Landesmeeschterschaft op der Strooss: 1983
* Tour de l'Aude: 1975
* Tour de Valle Mineros: 1983
* Polymultipliée: 1976
* Grand Prix de Sérénac: 1977
* Grand Prix d'Assenede: 1979
* Grand Prix de Mere: 1983, 1987
* 9 Etappe vum Tour de France
* Beschte Grimpeur am Giro d'Italia: 1982, 1983, 1984
* 1. an der Polynormande: 1981
* 2. vum Tour de Suisse: 1977
Dolly Parton

D**'Dolly Rebecca Parton**, gebuer den 19. Januar 1946 zu Sevierville am Tennessee, ass eng US-amerikanesch Countrysängerin a Filmschauspillerin.

Si ass zënter den 1970er Joren eng vun den erfollegräichste Sängerinnen a Songwriterinnen an der Country- a Popmusek. Si huet iwwer 100 Milliounen Albume verkaaft, zéng Grammy Awards kritt, a gouf an d'Rock and Roll Hall of Fame opgeholl.

## Um Spaweck
Tour de France 1997

De **84. [[Tour de France]]** ass vum 5. Juli bis de 27. Juli 1997 op 21 Etappe mat engem Total vun 3.944&nbsp;km gefuer ginn.
## Etappen

## Generalklassement

## Um Spaweck
Bjarne Riis

De **Bjarne Riis**, gebuer den 3. Abrëll 1964 zu Herning an Dänemark, ass en dänesche Vëlossportler a Gewënner vum Tour de France 1996.

Fir de Moment ass hie Manager vum Team CSC.

## De Bjarne Riis an den Doping
De 25. Mee 2007 gouf de Bjarne Riis zu Lyngby an Dänemark virun der Press zou, vun 1993 bis 1998 sech gedopt he hunn, an datt hien houfreg ass op seng Resultater, souguer wa se duerch onerlaabte Mëttelen zustan komm waren.

## Karriär

 
## Palmarès
### [[1994]]
* 2. am Gran Premio Industria & Artigianato - Larciano

### [[1995]]
* 1. an der Danmark Rundt

### [[1996]]
* 1. am Tour de France
* 1. an der Coppa Sabatini
* 1. am Grand Prix Midtbank

### [[1997]]
* 1. am Amstel Gold Race
* 1. am Grand Prix Århus
* 1. am Grand Prix Midtbank

### [[1998]]
* 1. am Grand Prix Midtbank
* Landesmeeschter vun Dänemark (1992,1995,1996)
* 2. vum Vélo d'Or 1996
* 3. am UCI-Klassement 1993

## Tour de France
### Palmarès

* 3. 1995
* 1. 1996

### Etappen

*1993
**7. Etapp: Pérone - Châlons-sur-Marne
*1994
**13. Etapp: Bagnères-de-Bigorre - Albi
*1996
**9. Etapp: Le Monêtier-les-Bains - Sestrières
**16. Etapp: Agen - Lourdes-Hautacam

## Um Spaweck
Giro del Piemonte

De **Giro del Piemonte** ass eng italieenesch Vëloscourse.

De Giro del Piemonte ass eng Course vun engem Dag déi zanter 2005 zur UCI Europe Tour gehéiert a rangéiert an der héchster Kategorie 1.HC. Déi Course gëtt zanter 1906 all Joer Mëtt Oktober gefuer a geet duerch d'italieenesch Regioun Piemont.

## Gewënner

## Um Spaweck
* Resultater vum ''Giro del Piemonte'' op der Websäit vu ''Mémoire du Cyclisme''
Lyrik

Als **Lyrik** (op Griichesch **λυρική** (ποίηση) - *Dichtung déi zum Spill vun der [[Lyra (Instrument)|Lyra]] gehéiert *) gëtt déi drëtt poetesch Gattung nieft der Eepik an der Dramatik bezeechent.

Den Ausdrock *Lyrik* gëtt eréischt zanter dem 18. Joerhonnert als Gattungsbezeechnung gebraucht.

De Begrëff ass relativ onbestëmmt a gëtt zanter dem 19. Joerhonnert dacks synonym mat der Poesie gebraucht.

## Um Spaweck
* Lyrik
Alphonse Osch

Den **Alphonse Osch**, gebuer den 29. Abrëll 1909 zu Méischtref, a gestuerwen den 18. Juni 1997 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Politiker.

Den Alphonse Osch, war am Krich Resistenzler an huet de GPD (déi spéider DP) matgegrënnt.

Hie war 1945 a vun 1953 bis 1954, no der Demissioun vum Ferdinand Frieden Deputéierten an der Chamber.

Hie war Minister fir ëffentlech Gesondheet a Krichsschied: vun 1947 bis 1948 an der Regierung Dupong-Schaus a vun 1948 bis 1951 an der Regierung Dupong-Schaus-Bodson.

Tëscht 1952 an 1961 an tëscht 1971 an 1981 war hien am Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg.

Den Alphonse Osch war vun 1953 bis 1975 Direkter vun der Assurancë-Gesellschaft La Bâloise.

## Gielerche
* 
* 
* 

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Regierungsmemberen