open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chrëschtbeemchen

E **Chrëschtbeemchen** ass en Nolebam, deen an der Zäit ëm Chrëschtdag traditionell a Mëtteleuropa a Gebaier an op Plazen opgestallt gëtt, an dee mat Bullen, Luteketten, Käerzen, Späizmännercher, Figuren, Lametta, Schnéi-Imitat, Äppel, Nëss a soss Schneekereien dekoréiert gëtt.

Aus dem Elsass si Chrëschtbeemercher zanter dem 16. Joerhonnert attestéiert. Vun Däitschland aus huet dëse Brauch sech am 19. Joerhonnert an d'ganz Welt ausgebreet. D'Gréngs am Haus am Wanter huet d'Hoffnung symboliséiert, datt d'Fréijoer nees geschwënn erëmkéim.

Zu Lëtzebuerg goufe meeschtens Fichten als Chrëschtbeemche geholl, ëmmer méi kommen dofir och Dännen, wéi z.&nbsp;B. Nordmann-Dännen, zum Asaz.

Et gëtt, besonnesch an anere Länner, och kënschtlech Chrëschtbeemercher aus Metall an/oder Plastik, déi een dacks zesummeleeën an d'Joer drop nees benotze kann.

Traditionell gëtt ze Lëtzebuerg dacks mam Chrëschtbeemchen och eng Krëppchen opgeriicht, déi dann zesumme bis Dräikinneksdag stoe bleiwen. 
## Literatur
* Oscar Cullmann: *Die Entstehung des Weihnachtsfestes und die Herkunft des Weihnachtsbaumes*; Stuttgart: Quell-Verlag, 1994; ISBN 3-7918-2326-4
* Christine Hubka: *Der Christbaum ist im Paradies gewachsen. Adventkranz, Christbaumschmuck und Weihnachtskrippe erzählen ihre Geschichten*; Limburg a Kevelaer: Lahn-Verlag, 2001; ISBN 3-7840-3231-1 an och Innsbruck a Wien: Tyrolia-Verlag, 2001; ISBN 3-7022-2391-6
* Camille Schneider: *Der Weihnachtsbaum und seine Heimat das Elsass*; Dornach: Philosophisch-Anthroposophischer Verlag am Goetheanum, 1977
* Kurt Mantel: *Geschichte des Weihnachtsbaumes und ähnlicher weihnachtlicher Formen. Eine kultur- und waldgeschichtliche Untersuchung*; Hannover: Schaper, 19772; ISBN 3-7944-0098-4

## Um Spaweck
Gent-Wevelgem 2008

Déi **70. Editioun vu [[Gent-Wevelgem]]** gouf den 9. Abrëll 2008 op enger Streck vun 209&nbsp;km gefuer a stoung um Kalenner vun der UCI ProTour 2008.

## Klassement

## Um Spaweck
   Offiziell Säit vun der Course
Amstel Gold Race 2008

Déi 43. Editioun vum **[[Amstel Gold Race]]** gouf 2008 den 20. Abrëll gefuer.

Et war déi fënneft Course an deem Joer um Kalenner vun dem UCI ProTour 2008, a goung iwwer eng Distanz vun 257,4&nbsp;km. Den Depart war zu Maastricht, an d'Arrivée war um Cauberg zu Valkenburg.

Se gouf vum Italieener Damiano Cunego gewonnen, virum Lëtzebuerger Fränk Schleck, an dem Spuenier Alejandro Valverde.
Rtl.lu

**rtl.lu** ass en Internet-Site, dee gréisstendeels op Lëtzebuergesch ass, an dee vun RTL newMedia Luxembourg bedriwwe gëtt, déi hirersäits, via CLT-UFA, zu der RTL Group gehéiert.  Zu **rtl.lu** gehéieren och dee franséische Noriichten- an Informatiounssite RTL 5 minutes.lu an RTL Today, den Noriichten- an Informatiounssite op Englesch deen am Februar 2018 lancéiert gouf. Den aktuelle Responsabel vum Contenu ass den Olivier Treinen.

Seng Inhalter hu gréisstendeels en direkte Bezuch zum Radiosprogramm (RTL Radio Lëtzebuerg) an den Tëleesprogrammer (RTL Télé Lëtzebuerg; RTL Zwee) op Lëtzebuergesch : d'Programmer kënne live gekuckt oder gelauschtert ginn, oder zum Deel am Archiv nogesicht ginn.

Zousätzlech gëtt et en Noriichtendeel (dee Sonndes als *RTL Sonndeszeitung* vermaart gëtt), Hannergrondinformatiounen iwwer bestëmmt Emissiounen, Fotogalerien, Lieserbréiwer, Rubricken an och Inhalter an Zesummenaarbecht mat anere Firmen, wéi Annoncen, Giel Säiten, asw.

## Organisatioun
### Direktioun
**Generaldirektor :**
*Christophe Goossens

**Content Director & Deputy CEO :**
*Steve Schmit
**Digital Director :**
*Tom Weber 
** Head of Digital Content :**
*Olivier Treinen

## Reechwäit
All Woch surfen 240.000 Visiteuren op RTL.lu, dat si 46,5 % vun der Populatioun vun iwwer 12 Joer. De Lëtzebuerger Informatioun-Site ass dee meescht-consomméierten Internet-Medium am Land. Bal een Drëttel (31 %) vun de Visiteure sinn auslännesch Residenten.

Um Wal-Sonndeg 2018 (578.463 Visitten) an um Méindeg (522.478 Visitten) dono, huet RTL.lu mat iwwer 1,1 Millioune Visitten a 15,1 Millioune Säiten en neie Rekord opgestallt.

## Um Spaweck
* rtl.lu - Homepage vun RTL.lu
* RTL 5minutes.lu - dee franséische Noriichten- an Informatiounssite
* RTL Today - deen englesche Noriichten- an Informatiounssite
Henri-Alexandre Deslandres

Den **Henri-Alexandre Deslandres**, gebuer de 24. Juli 1853 zu Paräis, an och do gestuerwen de 15. Januar 1948, war e franséischen Astronom an Direkter vum Observatoire vu Meudon a vun deem vu Paräis.

## Liewen a Wierk
Den Deslandres koum no senger Ausbildung op der École polytechnique 1874 an d'Arméi. Do huet hie sech ëmmer méi fir d'Physik begeeschtert. 1881 huet hien d'Arméi verlooss, fir beim Alfred Cornu an der École polytechnique spektroskopesch Ënnersich ze maachen. Am Joer 1888 krut hien den Doktertitel op der Universitéit Sorbonne. Seng Resultater iwwer déi numeresch Termen an de Spektrallinnen (parallel mam Balmer) hunn zu der Entwécklung vun der Quantemechanik Ufanks vum 20. Joerhonnert gefouert.

1889 gouf den Deslandres op den Observatoire vu Meudon geruff, fir déi net méi zäitgeméiss Methoden ze verbesseren, déi sech op geometresch a mechanesch Aspekter konzentréiert hunn, awer keng physikalesch Ënnersich gemaach hunn. Do huet den Deslandres (parallel zum George Ellery Hale) 1894 de Spektroheliograph entwéckelt. 1907 gouf hien Direkter vum Observatoire vu Meudon an huet e Programm fir d'Vergréisserung vun de wëssenschaftleche Kapazitéiten opgestallt. Ënner sengem Direktorat vum Paräisser Observatoire huet den Observatoire vu Paräis 1926 mam Observatoire vu Meudon fusionéiert.

Ufanks vum Éischte Weltkrich - hie war schonn a senge 60er – huet hie sech bei d'Arméi zeréckgemellt an ass eréischt 1918 op seng Plaz zu Meudon zeréckkomm.

Den Deslandres ass bis zu sengem Doud mat der Fuerschung verbonne bliwwen. Säi Frënd Raymond Michard huet gesot, datt den *Deslandres a sengem Banneschten, an a sengem Charakter a Liewensstil méi wéi en Zaldot, amplaz wéi e Wëssenschaftler gehandelt huet*.

## Éierungen
* 1908: Auswärtege Member vun der Accademia Nazionale dei Lincei
* 1913: Goldmedail vun der Royal Astronomical Society
* 1913: Henry Draper Medal vun der National Academy of Sciences
* 1921: Bruce Medail vun der Astronomical Society of the Pacific

Zu sengen Éiere gouf e Moundkrater op säin Numm gedeeft.
Tour de Romandie 2008

Den **[[Tour de Romandie]]** gouf 2008 a sechs Etappen tëscht dem 29. Abrëll a 4. Mee an der Romandie an der Schwäiz gefuer. Et war dat Joer déi sechste Kompetitioun um Kalenner vum UCI ProTour 2008.

E gouf vum éischte Mann aus der Ekipp Astana dem Andreas Klöden gewonnen, deen och déi drëtt Etapp fir sech entscheede konnt.

## Etappeklassement

## Um Spaweck
Julius Schiller

De **Julius Schiller**, gebuer géint 1580, a gestuerwen am Joer 1627 zu Augsburg, war en däitschen Astronom an Augustinermënch, an en Zäitgenosse vum Johannes Bayer, deen och zu Augsburg gelieft huet.

Mat Hëllef vum Bayer huet de Schiller a sengem Doudesjoer 1627 de Stärenatlas *Coelum Stellatum Christianum* publizéiert. D'Wierk war en Experiment, fir e „chrëschtleche“ Stärekatalog opzestellen, an deem geleefeg Stärebiller ëmbenannt a mat Figuren aus der chrëschtlecher Iwwerliwerung duergestallt goufen. An der Reegel sinn dora Figuren a Symboler vum neien Testament nërdlech vun der Ekliptik a vum alen Testament südlech dovun, wärend d'Ekliptikstärebiller vun den 12 Déierekreeszeechen duerch déi 12 Apostel ersat goufen.

De Stärekatalog gëllt als Kuriosum an hat, am Géigesaz zu dem Bayer senger Uranometria, ni eng grouss Bedeitung kritt. Anescht wéi de Bayer huet de Schiller de Stärenhimmel säiteverkéiert duergestallt, also aus der Siicht vu Gott op d'Firmament a Richtung zu der Äerd. Dës Duerstellung stëmmt iwwerenee mat der Traditioun vun den Himmelsgloben. Déi Stärebiller vum Schiller goufen nëmmen an engem Wierk, dem kënschtlereschen Atlas *[[Harmonia Macrocosmica]]* vum Andreas Cellarius am Joer 1661 opgegraff.

Op dem Äerdmound ass e Krater nom Julius Schiller genannt.

## Um Spaweck
*  https://web.archive.org/web/20090106054933/http://www.lindahall.org/services/digital/ebooks/schiller/ Schiller: Atlas mat de chrëschtleche Konstellatioune vu 1627
Critérium du Dauphiné libéré 2008

De **[[Critérium du Dauphiné libéré]]** gouf 2008 vum 8. Juni bis de 15. Juni gefuer. Et war déi aacht Course vun deem Joer um Kalenner vum UCI ProTour 2008.
## Etappeklassement

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Course
Vuelta Ciclista al País Vasco 2008

Den **[[Tour du Pays Basque]] **, gouf 2008 vum 7. Abrëll bis den 12. Abrëll gefuer. Et war déi véiert Course vun deem Joer um Kalenner vum UCI ProTour 2008.

## Etappeklassement
Fiichten

D**'Fiichten** (*Picea*) sinn eng Gattung an der Famill vun de Pinaceae.

Mat Ausnam vun Afrika komme se bal op der ganzer Nordhallefkugel vir.

Hir Blieder hunn d'Form vun enger Nol, se fille sech graff un, a bei villen Aarte si de pickeg. Si kënnen an der Haapfaarf gréng, gréng-giel, oder gréng-blozeg sinn. D'Sektioun ass bei villen Aarten entweeder ronn, oder quadratesch. Si kënnen och am Ganze gréng sinn oder jee no Aart, dem laange Wee no wäiss, blo-wäiss, oder gro Bänner hunn. Wann d'Blieder ofgefall sinn, ass de jonken Aascht rau wéi eng Raspel.

De Som bilt sech an den Zapen, déi ëmmer no ënnen hänken, wat se vun den Dännenzapen ënnerscheet, déi um Schotz an d'Luucht stinn. D'Zappe fille sech mëll, liedereg un. Wa se zeideg sinn, si se brong, bei der Sitkafiicht wäiss, a soss alt emol purpurfaarweg. Se ginn all an engem Joer zeideg, a bleiwen ni zwee Joer um Bam hänken. Déi meescht Zape ginn op, wa se dréchnen, mat Ausnam vu *P. sitchensis*, *P. pungens* a *P. jezoenis*.

D'Schuel ass dënn, a schuppeg, an nëmme bei ganz ale Beem kritt se Furen a Rëss.

Et gëtt ongeféier 50 Aarten. Déi bekanntst dovun zu Lëtzebuerg sinn:

* Gewéinlech Fiicht: *Picea abies* (L.) Karst. (= *P. excelsa* Link)
* Omorikafiicht oder serbesch Fiicht: *Picea omorika* (Pančić) Purkyne
* Sitkafiicht: *Picea sitchensis* (Bong.) Carr
* Sibiresch Fiicht: *Picea obovata* Ledeb.

## Um Spaweck
Joseph Englebert de Rendeux

De **Joseph Englebert de Rendeux**, gebuer 1720 zu Léck, a gestuerwen 1777 zu Roum, war e belsche Moler a Violonist.

De Joseph Englebert war dat véiert Kand vun zwielef, vum belsche Sculpteur a Moler Renier Panhay de Rendeux a senger Fra Gertrude Demeuse, deen d'Grafmonument fir de Grof Thomas II. an der Kierch vun Tënten sculptéiert huet.

Mat 24 Joer ass hien zesumme mam Henri Vernet op Roum gaangen, wou e wärend 5 Joer Schüler vum Joseph Vernet, dem Grousspapp vum Horace Vernet war.

Zu Roum gouf hie Geeschtlechen, a war Aumonier vum Baron de Breteuil, deen eng Zäit Ambassadeur vum Malteeseruerden zu Roum war, an duerno vum Prënz Berzonico, engem réimesche Senateur dee säi Palais um Kapitol hat.

Als Museker huet hie sech ëm d'Hausorchestere vun deenen Zwéi bekëmmert, an e puer Opere komponéiert.

Als Moler hat hien am Prënzepalais d'Wänn mat Marinnbiller dekoréiert.
Antoine-Joseph Alexandre

Den **Antoine-Joseph Alexandre**, gebuer de 16. November 1802 zu Marche-en-Famenne, a gestuerwen den 9. Februar 1885 zu Dampicourt, war e belsche Professer an de Mëttelschoule vun Aarschot a Jodoigne an Auteur vu verschiddene Schoulbicher an Theaterstécker.

### Wierker
Op Franséisch:

**Introduction à l'histoire générale et aux biographies des grands hommes*, erauskomm bei Meurquin-De Hild zu Marche.

Op Wallounesch:

**Virgile à Mautche avou ses bierdgis*, (zéng Hiertegedichter) erauskomm 1855 bei Meurquin-De Hild.
**Les macrales di Wahå* oder *Li tcherboni do Bwès Montet* Vaudeville an dräi Akten, Léck 1861.
**Li pexhon d'avri" (oder "Vos l'åroz, vos n'l'åroz nén") *. Kaméidistéck a 5 Akten, Léck 1858. Dat stéck krut eng Medail am Vermeil vun der *Société liégoise de littérature walonne*. Wéi et zu Léck ofgefouert gouf, krut all Spectateur eng Lëscht mat ronn 80 Wierder aus dem Patois vu Marche, déi zu Léck net bekannt waren.
Everard Mercurian

Den **Everard Mercurian**, gebuer 1515 (1524?) zu Marcourt, op der Ourthe (deemools am Herzogtum Lëtzebuerg, haut an der Belsch), a gestuerwen den 1. August 1580 zu Roum, gouf 1573 vum Poopst Gregor XIII. zum 4. Pater Generol vun de Jesuitten ernannt.

## Kuckt och
* Lëscht vun Humanisten aus dem Meuse-Musel-Raum
Arsène Soreil

Den **Arsène Soreil**, gebuer zu Hamoul, an der Gemeng Rendeux de 5. Februar 1893, a gestuerwen zu Ans de 5. Mäerz 1989, war e belsche Professer, Schrëftsteller, Journalist, a Vertrieder vum *Mouvement wallon*.

Den Arsène Soreil koum an enger Famill, déi sechs Kanner hat op d'Welt, hie war den eelste vun der Band. Säi Papp war Schouster a seng Mamm Néiesch. D'Haus an deem hien op d'Welt koum war eng kleng Haip. Dat geet aus sengen eegenen Aussoen ervir, well wie hie fënnef Joer hat, si seng Eltere fortgeplënnert, an d'Haus gouf ofgerappt. Hie schreift spéider: *La charpente et le torchis ne devaient pas faire un gros tas*.

Seng Famill déi zäitweis zu Rendeux, a Wéris gewunnt huet, huet sech duerno definitiv bei Erezée an dem klengen Nascht Estiné néiergelooss, wou se en Haus um Uwänner vun der klenger Baach Estinale haten.

No senger Primärschoul déi hie bei de Schoulmeeschtere *Jules Houba* zu Rendeux, a *Louis Thirion* zu Erezée gemaach huet, ass hien an de Kolléisch gaangen. Hien huet seng *humanités greco-latines* am *Alumnat de Bure* dee vun Assomptionniste geleet gouf ugefaangen. Haut ass dat de Kolléisch vun Alzon.

Hien huet säi Secondaire zu Taintignies bei Tournai ofgeschloss, an huet duerno e Studium op der Universitéit vu Léiwen ugefaangen, dat hien zu Bréissel, Léck a Paräis komplettéiert huet.

No sengem Studium zu Paräis, dat zwee Joer gedauert huet, krut hien 1928 en Diplom an *Études supérieures en esthetique*, an 1931 gëtt hien *Docteur en philosophie et lettres (philologie romane)*.

Zu deem Moment hat seng professionell Karriär schonn ugefaangen, hien huet 18 Méint am Krichsministère geschafft. Hien huet als Ersatzprofesser am *Athenée royal de Bouillon* geschafft, duerno zu Tirlemont, Malmedy a Léck.

1937 krut hien eng Plaz als Chargé de cours op der Universitéit zu Léck, an e bësse méi spéit gouf hien do Professer an *Esthétique générale*, eng Plaz déi hie bis zu senger Pensioun 1963 behalen huet.

No senger Pensioun huet hien nach Coursen um *Institut supérieur d'achéologie et d'histoire d'art* zu Bréissel ginn.

## Wierker
Den Arsène Soreil huet eng ronn drësseg Wieker publizéiert, sief et Gedichtssammlungen, estheetesch Analysen, Kriticken, Virwierder, a verschidde literaresch Glossen.
*Säi bekanntst Wierk ass *Dure Ardenne*, dat 1933 mat engem Virwuert vum Gaëtan Monfet a mat Illustratioune vun der Élisabeth Ivanovsky erauskoum, an 1934, 1939, 1947 an 1991 bei den Éditions J. Duculot vu Gembloux nees opgeluecht gouf.
* *L'inconnu du Pitti*, Renaissance du Livre, Bréissel, 1961.

Als Journalist huet hie sech vun 1932 bis 1934 ëm déi literaresch Lécker Revue *Cahier mosans* bekëmmert, duerno ëm *Terre Wallonne*, eng Revue déi all Mount erauskoum a literaresch a sozial Froen als Sujet hat.

Donieft war hie Mataarbechter bei der Lécker Wochenzäitschrëft *Forces nouvelles* a bei den Zeitungen *Le soir* a *La Vie wallone*.

## Literatur
*Roger Gadeyne: *Arsène Soreil*, étude illustrée bio-bibliographique avec des inédits de l'auteur; liminaire de Louis Rouche, éd. de l'Essai, coll. Essai-monographie, Liège, 1963.
*Georges Jacquemin, *Arsène Soreil*, Dossiers: Service du livre Luxembourgeois.
Waha

**Waha** op Wallounesch ***Wahå***, ausgeschwat *Uaha* ass eng kleng belsch Uertschaft an der Gemeng Marche-en-Famenne an der Provënz Lëtzebuerg.

Bis zur belscher Gemengereform vun 1977 war Waha eng eegestänneg Gemeng.

## Kuckeswäertes

*An der Uertschaft gëtt et en ettlech al Haiser an Häff déi ënner Monumenteschutz stinn, dorënner d**Ferme Moureau'' en ale Fachwierkbau.
*Besonnesch ervirzehiewen ass d'Kierch vu Waha vun 1050 där hir modern faarweg Fënstere Wierker vum Folon sinn.
*D'Schlass vu Waha vun 1845.
*D'Schëld am Agank vun der Uertschaft baséiert och op engem Design vum Folon.

## Um Spaweck
Douglasdännen

D**'Douglasdännen** oder **Douglasien** (*Pseudotsuga*) sinn eng Gattung an der Famill vun de Pinaceae. Se kruten den Numm Douglas, wéinst dem englesche Botaniker David Douglas deen se géint 1825 entdeckt huet an 1827 mat an England bruecht huet.

Op der Welt gëtt et dovun nëmme 5 Aarten, an e puer Varitéiten, am westlechen Nordamerika, a China, a Japan an a Mexiko.

Hir Zapen hu grouss Deckschuppen, déi wäit erausstinn, a laang Spëtzen hunn. D'Ae si schlank a spëndelfërmeg. D'Blieder si bei allen Aarte ganz mëll. An Europa gouf d'Küsten-Douglas kuerz no 1827 agefouert, an déi Blo Douglas ëm 1876.

Déi zwou Aarte ginn an Europa an de Bëscher ugeplanzt, woubäi d'Küsten-Douglas am meeschte benotzt gëtt. Et sinn déi wichtegst exogen Bëschbeem an Europa.

Douglasdänne wuesse ganz séier, iwwer ee Meter am Joer ass net ongewéinlech.

Déi verschidden Aarte sinn:

*Küsten-Douglas, *Pseudotsuga menziesii* (Mirb.) Franco (= P. douglasii (Carr.))
**Blo Douglas, *Pseudotsuga menziesii* var. *glauca* (Mayr), Franco
*Mexikanesch Douglas *Pseudotsuga lindleyana* (Roezl) Carrière
*Douglas mat groussen Zapen *Pseudotsuga macrocarpa* (Vasey) Mayr
*Japanesch Douglas *Pseudotsuga japonica* (Shiras.) Beissn.
*Chineesesch Douglas *Pseudotsuga sinensis* (Dode)

## Douglasdännen zu Lëtzebuerg
An der "Goldkaul" zu Konsdref steet an engem Bichebësch eng Grupp vu véier bemierkenswäerten alen Douglasdännen (*Pseudotsuga menziesii*), déi do am Joer 1900 vum Fierschter Bohnenberger ugeplanzt goufen. Si stellen déi héchst Beem aus dem Grand-Duché duer; ee vun hinnen ass 51 m héich (Donnéeën aus dem Joer 2002).

Eng vun den éischten Douglasdännen (*P. menziesii)* zu Lëtzebuerg gouf am Hierscht 1865 am Park vum Meesebuerger Schlass vun deem sengem Proprietär, dem Prënz Charles d'Arenberg, ugeplanzt. Am Joer 1908 war si 23 m héich an hat en Duerchmiesser vu 54&nbsp;cm op Broschthéicht. Déi alleréischt Douglasdänne sollen am "botanesche Gaart", deen de Jean Linden um Lampertsbierg (virun 1851) ugeluecht hat, gestanen hunn.

Den Ernest Faber, deemools Forstinspekter zu Miersch, ernimmt nach eng Rei gréisser Bestänn vun Douglasdännen (*P. menziesii)*, déi et 1914 an de Lëtzebuerger Bëscher gouf: "Osterbusch" bei der Fiels (15 Joer al), "Suebelwee" bei Biereng (4 Joer al), "Harthaff" bei Waldbëlleg (1890 resp. 1900 ugeplanzt), "Muertendall" bei Gréiwemaacher (30 Joer al, zesumme mat Fiichten a Weymouthskiefern), "Pettingerbusch" bei Kruuchten (22 Joer).

D'Douglasdännen am *Pettingerbusch* si bei engem Stuerm 1984 ëmgefall. Et war eng Parzell vu ronn 50 ar. Bei enger Opnam vum Bestand am Joer 1972, gemaach am Kader vun der Instruktioun vun de Forstschüler, ënner der Leedung vum Forstinspekter Camille Kirpach, gouf e Massenduerchschnëtt um Fouss vun iwwer 13m³ gemooss.

## Um Spaweck
Haut Folin

Den **Haut Folin** ass déi héchst Plaz am Biergmassiv Morvan, an der Bourgogne, um Territoire vun der Gemeng Saint-Prix. En ass 901 m héich, an op der Kopp steet en Televisiounsrelais.

Bei ganz klorem Wieder kann ee vum Haut Folin aus de Mont Blanc gesinn, deen eng ronn 250&nbsp;km wäit ewech ass.

De Bas Folin, dee ronn 1,5 dovun ewech läit, ass 831 m héich.
Ultimatum

En **Ultimatum**, (vum Latäin: ultimus = lescht), ass eng lescht Opfuerderung, déi bannent enger ugekënnegter Zäit erfëllt muss ginn, a bei där Konsequenzen ugedreet gi fir de Fall, wa se net erfëllt gëtt.

En Ultimatum gëtt bal nëmmen an der Politik benotzt, absënns bei de Krichserklärungen.
Hautdesdaags gëtt den Ultimatum als schlecht ugesinn, wann et ëm d'Bezéiungen oder Erpressunge geet, mä am Laf vun der Geschicht konnt dat dacks méi Schlëmmes verhënneren.

## Beispiller
* Dem sowjetesche Regierungschef Nikita Sergejewitsch Chruschtschow säin Ultimatum vun 1958 un d'USA wéinst der Berlin-Kris.
* Dem US-President John F. Kennedy säin Ultimatum un d'Sowjetunioun 1962 an der Kuba-Kris.
Himmelskugel

D**'Himmelskugel** ass eng imaginär, dënn Kugelschuel mat onendlech groussem Duerchmiesser respektiv eng *Richtungs-* oder *[[Eenheetskugel]]*, déi d'Äerd ëmgëtt.

D'Himmelskugel gëtt och **Himmelssphär** oder **Firmament** genannt. Déi Bezeechnung leet sech vun der anticker Sphärevirstellung of. Déi antik Astronomie huet sech geduecht, datt d'Himmelskierperen un enger duerchsiichteger Sphär vum Himmel „ugepecht“, (laténgesch: *firmamentum*) wieren.

D'Himmelskugel huet hir Polen an der Verlängerung vun der Äerdachs. Den Himmelsequator ass d'Projektioun vum Äerdequator op d'Kugel. D'Positioun vun den Himmelskierpere gëtt mat Hëllef vum Equatoriale Koordinatesystem uginn. Als Mëttelpunkt vun der Himmelskugel däerf wéinst de groussen Himmelskierperdistanzen am Verglach zum Äerdradius ouni grousse Feeler all Observatiounsplaz op der Äerd ugeholl ginn. D'Himmelsachs ass an dëse Fäll eng Parallel zu der Äerdachs.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  ''La sphère céleste''. Cours en ligne de l'Observatoire de Paris
Volta Ciclista a Catalunya 2008

D**'[[Volta Ciclista a Catalunya]] gouf [[2008]]** vum 19. Mee bis de 25. Mee duerch Katalounien gefuer. Et war déi aacht Course an deem Joer um Kalenner vum UCI ProTour 2008.

## Etappeklassement
Alphabet

D**'Alphabet** *([[Algriichesch|algr]]. ἀλφάβητος alphábētos*) ass eng Zuel vun Zeechen, fir Wierder vun enger Sprooch schrëftlech duerzestellen. D'Reiefolleg vun de Buschtawen, déi am Alphabet festgeluecht gouf, erlaabt et Wierder an Nimm, zum Beispill an Dictionnairen, alphabetesch ze zortéieren.

Den Numm Alphabet kënnt vun den zwéin éischte Buschtawe vum griichesche Schreifsystem: Alpha – α, Beta – β. Op Basis vun den éischten dräi Buschtawe vun „eisem“ Alphabet (respektiv vum laténgeschen Alphabet) gëtt och alt emol **Abc** gesot.

Dat modernt laténgescht Alphabet huet follgend 26 Zeechen:

D'Nimm vun de Buschtawe si lännerspezifesch. Sou kënnen a verschiddene Sproochen nach dat eent oder anert Zeechen derbäikommen, wéi z.&nbsp;B. d'Buschtawe fir Ëmlauten oder Betounungen ze schreiwen oder ze markéieren.

E puer Beispiller:

## Kuckt och
* Diakritescht Zeechen
* Griichescht Alphabet
* Kyrillescht Alphabet
* Laténgescht Alphabet
* Lëtzebuergescht Alphabet
## Um Spaweck
Drëttel-Reegel

De System vun der **Drëttel-Reegel** ass an der Fotografie wéi an der Molerei eng Method, fir e bessere Bildopbau ze fannen. Déi Reegel stäipt sech op de Gëllene Schnëtt.

D'Bild gëtt mat Hëllef vun zwou horizontalen an zwou vertikale Linnen an néng reegelméisseg Stécker ënnerdeelt. Wichteg Punkte sinn déi véier Plazen, wou sech déi Strécher kräizen. Sou kritt e Bild méi eng grouss Dynamik wéi e Bild, op deem den Haaptsujet an der Mëtt steet.

Deen am meeschte bekannte Fotograf, bei deem op alle Biller déi Gëlle-Reegel eng elementar Roll spillt, ass den Henri Cartier-Bresson.
Eneco Tour 2008

Déi véiert Editioun vum **[[Eneco Tour]]**, gouf 2008 gouf vum 20. bis de 27. August gefuer. Et war déi eeleft Kompetitioun um Kalenner vun UCI ProTour 2008.

De Spuenier José Iván Gutierrez, deen dat Joer virdru gewonnen hat, konnt och 2008 den Tour fir sech entscheeden, virum Sébastien Rosseler a Michael Rogers. Den Alejandro Valverde, deen net dobäi war bleift un der Spëtz vum ProTour-Klassement.

## Etappen

## Generalklassement
America

*America (Band), eng Rockband
*America's Cup, eng Seegelregatta
*America (Schëff), e Schëff vun der Cunard Line
*America (Afeninsel), Afeninsel am Norde vun Thailand, och bekannt als "Monkey Island of Zaiong" 
*USS America, verschidde Schëffer vun der US Navy
*SS America, e Schëff vun der United States Line
*America (Asteroid), Asteroiden
*America (Roman), Roman vum T. C. Boyle, Originaltitel *The Tortilla Curtain*
*America (Holland), en Duerf an der Gemeng Horst op der Meuse an der hollännescher Provënz Limburg

eng Rei vu Musiksalbumen:
*America (America) Interpret: America (Band)
*America (Kurtis Blow) Interpret: Kurtis Blow
*America (Julio Iglesias) Interpret: Julio Iglesias
*America (John Mellencamp), Interpret: John Mellencamp
*America (Modern Talking), Interpret: Modern Talking
*America (The Nice), Interpret: The Nice
*America (Gary Numan), Interpret: Gary Numan
*America (Prince), Interpret: Prince
*America (Yes), Interpret: Yes (Band)
Etikett (Informatioun)

Eng **Etikett** ass en Hiwäisschëldchen, Ziedel oder Käertchen op Géigestänn oder op Wueren, dat eng Informatioun dréit. Déi Schëlter kënnen aus verschiddenem Material sinn.

Bei Fläsche sinn opgepecht Bauchetiketten an Halsetiketten ze fannen. Bei Béierfläschen och Bigeletiketten.

## Kuckt och
* Elektronesch Etikett
* Wäinetikett
Etikett (Anstand)

**Etikett**, ouni Méizuel, ass e Sammelbegrëff fir Anstandsreegelen.

Am Sproochgebrauch *bei hinne geet alles no der "Etikett"*, ass gemengt, datt alles no bestëmmte Reegelen ofleeft.

E méigleche Synonym ass "Protokoll".
Wäinetikett (Éisträich)

Op de **[[Wäinetikett]]en** an Éisträich, sinn dräi Informatiounen obligatoresch, d'Riefzort, d'Qualitéitskategorie, an d'Origine.

*D**'Riefzort** steet normalerweis ganz uewen an der Etikett, dacks och direkt ënner dem Numm vum Produzent. D'Riefzort gëtt un datt op d'mannst 85% vum Wäin, vun där Rief kommen.
*D**'Qualitéitskategorie**.
**D'Qualitéitskategorien an Éisträich gläichen deenen däitschen, a si bei de gewéinleche Wäiner den *Tafelwein* an de *Landwein*. All d'Wäiner déi de Label *Qualitätswein* hunn, mussen iwwer eng Degustatioun an eng cheemesch Analys gepréift ginn, a si mussen en Numero déi sougenannt *Prüfnummer* hunn. Deen Numero confirméiert datt de Wäin bestëmmte gesetzleche Krittären entsprécht, souwéi z.&nbsp;B. den Zockergehalt vum Moscht.
**An der Kategorie Qualitätswein sinn d'Wäiner vum net-séisse bis ganz séissen der Rei no klasséiert: *Kabinett*, *Spätleese*, *Ausleese*, *Eiswein*, *Beerenauslese*, *Ausbruch*, *Trockenbeerenausleese*.
**D'Informatioun iwwer de Reschtzocker gëtt definéiert mat *trocken* bis 9 g/l, *halbtrocken* bis 12 g/l, *halbsüss* oder *lieblich* bis 45 g/l, a *süss* iwwer 45 g/l.
*D**'Origine**.
**D'Géigend aus där de Wäin hierkënnt ass op all *Qualitätswein* renséignéiert. Dat kann eent vun de 16. éisträichesche Wäibaugebidder sinn, eng Gemeng, oder e Wéngert. De Wäi muss zu 100% vun do kommen.
Tour de Suisse 2008

Déi 72. Editioun vum **[[Tour de Suisse]]** gouf 2008 vum 14. bis den 22. Juni gefuer.

Am Generalklassement konnt de Roman Kreuziger déi éischt Plaz fir sech entscheeden, an den Italieener Damiano Cunego hat am ProTour-Klassement d'Nues vir.

## Etappen
Den Tour hat säin Depart zu Langnau an d'Arrivée vun der leschter Etapp war zu Bern. Et gouf kee Prolog an och keng eegen Etapp fir Zäitfueren. Den CLM war an der aachter Etapp integréiert an d'Klassement war um Col vum Klausen.

## Generalklassement

## Um Spaweck
Henri Cartier-Bresson

Den **Henri Cartier-Bresson**, gebuer den 22. August 1908 zu Chanteloup-en-Brie, a gestuerwen den 3. August 2004 zu Céreste an den Alpes-de-Haute-Provence, war e franséische Fotograf. Hie gëllt als e Meeschter vun der "Schnappschoss"-Fotografie. Zesumme mam Robert Capa an anere Fotografen huet hien 1947 d'Agence *[[Magnum Photos|Magnum]]* opgeriicht.

De Cartier-Bresson huet als jonke Mann Konscht studéiert a gemoolt. 1931 ass en, inspiréiert vum Joseph Conrad sengem *Heart of darkness*, fir ee Joer op d'Elfebeeküst gaangen, wou e vum Handel mat Wëld gelieft huet, dat e geschoss a verkaaft huet. Schwéier krank koum en zeréck a Frankräich, an huet, wärend senger Rekonvaleszens, d'Fotografie entdeckt.

Am Zweete Weltkrich koum en a Gefaangenschaft, an ass, wéi e konnt fortlafen, an de Maquis gaangen an huet sech der Resistenz ugeschloss.

Nom Krich, an nodeem e *Magnum* mat op d'Bee gesat huet, ass en am Optrag vu groussen Zäitschrëften duerch Europa an d'Vereenegt Staaten, an Indien, d'Sowjetunioun (als éischte westleche Fotograf, dee fräi schaffe konnt) an a China gereest, fir Fotoreportagen ze maachen. Hie war bei ettlechen historesche Momenter dobäi an huet och vill bekannt Leit portraitéiert. Vun der Hellewull vu Bicher, déi en an den 1950er an 1960er Jore publizéiert huet, war wuel dat wichtegst *The Decisive Moment* (1952). An deem Buch huet de Cartier-Bresson beschriwwen, datt deen "dezisive Moment" beim Fotograféieren ass:
*Photographier: c'est dans un même instant et en une fraction de seconde reconnaître un fait et l'organisation rigoureuse des formes perçues visuellement qui expriment et visualisent ce fait. C'est mettre sur une même ligne de mire la tête, l'œil et le cœur.* 
Och kleng mënschlech Detailer kënne sou zu engem *Leitmotiv* ginn.

Zanter 1970 huet de Cartie-Bresson praktesch just nach gemoolt. 1982 krut en den *[[Hasselblad-Präis|Hasselblad Award]]*. Ee Joer viru sengem Doud gouf an der *[[Bibliothèque nationale de France]]* eng grouss Retrospektiv organiséiert. Dat selwecht Joer huet seng Duechter d'Fondatioun *Henri Cartier-Bresson* gegrënnt, fir säi Wierk ze betreien.

2006 krut e posthum de *[[Prix Nadar]]*.

## Um Spaweck

*  Henri Cartier-Bresson Society
*  Fondation Henri Cartier-Bresson
*  Tête à Tête: Portraits by Henri Cartier-Bresson
Clásica Ciclista San Sebastián 2008

Déi 28. Editioun vun der **[[Clásica Ciclista San Sebastián - San Sebastián]]** gouf 2008 den 2. August gefuer. Et war déi zéngt Course dat Joer um Kalenner vum UCI ProTour 2008.
Faber

**Faber** ass dat laténgescht Wuert fir "Schmadd", an ass, wéi och "Schmi(d)t(t)", "Schmi(e)tz", asw., een zu Lëtzebuerg geleefege Familljennumm.

1880 hunn zu Lëtzebuerg 763 Leit sou geheescht, 1930 waren et der 940 an 1981 hirer 1.096.

Zu de Leit mat sou engem Familljennumm gehéieren ë.&nbsp;a.:
* Adolphe Faber (1891-1969), lëtzebuergeschen Dokter; 
* Anne Faber, lëtzebuergesch Kachbuch-Autorin an Televisiounspresentatrice;
* Basilius Faber, däitsche Pedagog;
* Charles Faber (1819-1875), lëtzebuergesche Politiker;
* Emile Faber (1843-1927), lëtzebuergesche Magistrat a Member vum Staatsrot;
* Ernest Faber (1861-1921), lëtzebuergeschen Naturfuerscher a Forstingenieur;
* Ernest Faber, hollänneschen internationale Foussballspiller;
* Ferny Nicklaus-Faber (1937-2023), lëtzebuergesch Politikerin.
* François Faber (1887-1915), lëtzebuergesche Vëlossportler an Tour-de-France-Gewënner;
* Frederik Faber, däneschen Zoolog;
* Georges Faber (1867-1936), lëtzebuergesche Magistrat a Member vum Staatsrot;
* Georges Faber (1926-1993), lëtzebuergesche Jurist, Manager a Member vum Staatsrot;
* Gustave Faber (1880-1972), lëtzebuergesche Cheemiker an Direkter vun der Industrieschoul;
* Heinrich Faber, däitsche Komponist;
* Ida Faber-Hoesdorff (1908-1998), lëtzebuergesch Molerin;
* Jacobus Faber Stapulensis, franséischen Humanist an Theolog. Kuckt dofir: Jacques Lefèvre d'Étaples;
* Jean Jacques Faber (1751-1825), Riichter a Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg
* Jean Joseph Georges Faber (1806-1882), lëtzebuergesche Gierwer a Buergermeeschter vu Wolz
* Johannes Faber, italieeneschen Dokter a Botaniker;
* Joseph Faber (1887-1960), lëtzebuergeschen Distriktskommissär an Auteur;
* Joseph Faber (1862-1933), lëtzebuergeschen Ingenieur a Politiker;
* Joseph Faber (1892-...), genannt Josy, lëtzebuergesche Foussballspiller;
* Juliette Faber (1919-2008), lëtzebuergesch Schauspillerin;
* Knut Faber, däneschen Dokter;
* Léon Faber (...-2026), lëtzebuergesche Lokalpolitiker;
* Lucien Faber (*1952), lëtzebuergesche Sportler;
* Marc Faber (1952-2013), lëtzebuergeschen Theaterspiller;
* Marie-Christine Faber (1946-2018), lëtzebuergesch Schauspillerin;
* Mésy Faber (1925-2020), lëtzebuergesch Schauspillerin a Sängerin;
* Paul Faber (1943-2014), lëtzebuergeschen Diplomat;
* Paul Faber, genannt Ernest, franséische Vëlossportler;
* Paul Faber, lëtzebuergeschen Drécker, Lokalpolitiker a Wënzer;
* Peter Faber, franséische Jesuitt an Theolog, kuckt Pierre Favre;
* Peter Faber (1900-1975), lëtzebuergeschen Auteur, Kabarettist a Chansonnier;
* Peter Faber, hollännesche Schauspiller;
* Pit Faber (*1957), lëtzebuergesche Paschtouer;
* Sandra Moore Faber (*1944), amerikanesch Astronomin;
* Théid Faber (*1950), lëtzebuergesche Biolog;
* Thierry Faber (*1974), lëtzebuergesche Filmediteur an Dréibuchauteur.
* Willy Faber (1911-1990), lëtzebuergesche Moler a Grafiker.
Lucien Faber

De **Lucien Faber**, gebuer zu Esch-Uelzecht den 29. Mäerz 1952, ass e Lëtzebuerger Liichtathleet.

Als Marcheur huet hien aachtanzwanzégmol d'Lëtzebuerger Nationalmeeschterschaft gewonnen, an national Rekorder op der Distanz vun 20&nbsp;km a 50&nbsp;km opgestallt.

Hien huet Lëtzebuerg 1976 op den olympesche Spiller zu Montreal an 1980 op deene vu Moskau vertrueden. 
## Kuckt och
Brauch

**Brauch** (v. alhéichdt. *bruh* = Notzen), och **Usus** (v. lat. *uti* = gebrauchen) ass eng festgeluecht Gewunnecht, déi an enger Communautéit gewuess ass an iwwer Generatioune weidergefouert gëtt (=&nbsp;Traditioun).

E Brauch ass dacks e Phenomeen, dat Liewenserfarungen, déi en Ofschnëtt duerstellen, begleet, ënnersträicht an ervirstellt, sou virun allem a Relatioun mat:
* biologeschen Erfarungen an Entwécklungen, wéi Gebuert, Sexualitéit, Doud;
* gesellschaftlechen, wéi Jubiläen, Fester, Feieren resp.
* transzendenten (an deem Fall schwätzt ee vu Kultus).

Iwwerganks-Rite bei der Menarch, Gebuert an Doud, dem Maans-Ginn an der Hochzäit hunn hiert eegent, traditionellt Brauchtum. Och am Laf vum Joer gëtt et eng jett festgeluecht Bräich, déi mat chrëschtleche Fester zeummenhänken, dacks awer méi al Wuerzelen hunn, wéi z.&nbsp;B. am Kader vun Advent, Chrëschtdag, Silvester, Dräikinneksdag, iwwer Fuesent an Ouschtere bis zum Karschnatz, Niklosdag asw.

Bräich solle Sënn, Identitéit an Integratioun vermëttelen, an droen dozou bäi, eng Communautéit z'eenen an zesummenzehalen. Bräich gëtt et op nationalem Niveau (Nationalhymn spillen, virum Fändel vernäipen) iwwer regionalem bis hin zu Sport- a Musekveräiner, Zënft, a Studenten- Kanner oder Jugendgruppen a -cliquen.

### Verschidde Bräich zu Lëtzebuerg
* Liichte goen
* Buergbrennen
* Amecht
* Bretzelsonndeg
* Hämmelsmarsch
* Ouschtereeër verschenken
* Abrëllsgeck
* Meekranz
* Meeréisercher verschenken
* de Krautwësch ophänken
* Trauliicht
* Halloween
* Miertchen
* Bäerbelendag
* Niklosdag
* Chrëschtbeemchen opstellen
* Këndel
* etc.

## Literatur
* Andreas C. Bimmer: *Brauchforschung*. In: Rolf W. Brednich (Hrsg.): *Grundriss der Volkskunde. Einführung in die Forschungsfelder der Europäischen Ethnologie*. 3. Auflage. Reimer, Berlin 2001, S. 445–468.
* L. Demoulin & T. Scholtes (1999): *Saints et coutumes de l'hiver*. In: L'almanach des vieux ardennais: traditions et saints de l'hiver. Musée en Piconrue, Bastogne 1999, S. 163-292.
* Rolf Dettmann & Mathias Weber: *Eifeler Bräuche im Jahreskreis und Lebenslauf.* 4 Aufl. Verlag J.P. Bachem, Köln 1987, 168 S. (Schriftenreihe zum Nationalpark Eifel, 1).	
* Edmond de la Fontaine: *Luxemburger Sitten und Bräuche*. Luxemburg: Brück 1883.
* James Frazer: *Der goldene Zweig. Das Geheimnis von Glauben und Sitten der Völker*. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1994. Eng komplett Iwwersetzung vu Frazer senger staark gekierzter Editioun vun 1922.
* Joseph Hess: *[[Luxemburger Volkskunde]]*, 1929, Verlag: Paul Faber, Gréiwemaacher. Besonnesch: "Sitten und Bräuche" S. 165-280.
* T. Scholtes et al. (1994): *Saints et coutumes de l'été.* In: Musée en Piconrue: L'almanach des vieux Ardennais: traditions et saints de l'été. Crédit Communal, Bruxelles 1994, S. 83-244.
* Pol Tousch: *Von Bräuchen, Sitten und Aberglauben: Ein Luxemburger Lexikon.* RTL Edition, Luxemburg 1985, 344 S.		
* Helga M. Wolf: *Das neue Brauchbuch. Alte und junge Rituale für Lebensfreude und Lebenshilfe*. Österreichischer Kunst- und Kulturverlag, Wien 2000.

## Kuckt och
* Folklor
Milano-Sanremo 2009

Déi 100. Editioun vu **[[Milano-Sanremo]]** gouf 2009 den 21. Mäerz gefuer. D'Course goung iwwer eng Distanz vun 298&nbsp;km, an de brittesche Coureur Mark Cavendish konnt d'Course fir sech entscheeden, virum Heinrich Haussler an Thor Hushovd.

## Favoritten
D'Coureuren Oscar Freire, Fränk Schleck, Alessandro Ballan a Fabian Cancellara, déi am Tour vu Kalifornien an eng Chute verwéckelt waren hate Forfait erkläert.

Vun 197 Coureuren um Depart goufen der 162 op der Arrivée gezielt.

## Um Spaweck
*  Offiziell Säit vun der Course
Gustave Faber

De **Gustave Faber**, gebuer de 25. Juli 1880 an der Fiels, a gestuerwen den 23. Abrëll 1972 zu Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Cheemiker a Professer.

De Gustave Faber huet 1904 säi lëtzebuergescht Doktorat an den Naturwëssenschaften (Spezialitéit: Chimie) gemaach. 1908 gouf hie Professer am Athenäum. Vun 1917 bis 1946 war hien Direkter vun der Industrieschoul um Lampertsbierg (aktuelle Lycée de garçons). 1941 war hien allerdéngs vun de Preise forcéiert ginn ze demissionéieren; nom Krich gouf de G. Faber erëm a seng Funktioun reintégréiert. De Gust. Faber huet um "Cours supérieur" physikalesch Chimie (1918-1937) a Geologie (1927-1937) enseignéiert. Hie war vun 1950 u Member vun der Dictionnaires-Kommissioun.

## Publikatiounen (Auswiel)
*Faber, Gustave (1914): *Aus der Geschichte der Chemie: Das Kohlenstofftetraeder.* Bulletin de la Société des Naturalistes luxembourgeois, 24(1914): 102-112,http://www.snl.lu/publications/bulletin/SNL_1914_024_102_112.pdf 117-120.http://www.snl.lu/publications/bulletin/SNL_1914_024_117_120.pdf
*Faber, Gustave (1915): *Recherches sur le schiste bitumineux du Liasique supérieur.* Bulletin de la Société des Naturalistes luxembourgeois, Festschrift 1915: 155-164.http://www.snl.lu/publications/bulletin/SNL_1915_Jub_156_164.pdf
*Faber, Gustave (1916): *Der Posidonienschiefer im Grossherzogtum Luxemburg.* Bulletin de la Société des Naturalistes luxembourgeois, 26(1916): 120-127.http://www.snl.lu/publications/bulletin/SNL_1916_026_120_127.pdf
*Faber, Gustave (1927): *M. Berthelot et la thermochimie.* Bulletin de la Société des Naturalistes luxembourgeois, 37(1927): 162-179.http://www.snl.lu/publications/bulletin/SNL_1927_037_162_179.pdf
*Faber, Gustave (1961): *Hommage à Louis Blum.* Bulletin de la Société des Naturalistes luxembourgeois, 63(1958): 123-124 (séance du 31 mars 1958).
*Faber, Gustave (1966): *Patriae nostrae saxa reddidit ex mutis loquacia. Inauguration d'une pierre commémorative à la mémoire de Michel Lucius.* Revue Technique Luxembourgeoise, 58 (1): 31-33.

## Gielercher
* 

## Literatur
* Bintz, Jacques (1975): *Notice nécrologique sur Gustave Faber (1880-1972)*. Bulletin de la Société des Naturalistes luxembourgeois, 78(1973): 38.
* Hess, Joseph (1972): *[https://persist.lu/ark:70795/th61jd0n6/pages/8/articles/DIVL810 Direktor Gustave Faber zum Nachruf.]* Luxemburger Wort 1972, Nr. 102, S. 8.
* Klepper, Josy (1972): *Nécrologie. Gustave Faber 1880-1972.* Revue technique luxembourgeoise, 1972 (2), S. 94.
* Massard, J.A. (1990): ''La Société des Naturalistes Luxembourgeois du point de vue historique.'' Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois, 91: S. 159 (do sinn nach weider Referenzen).
* Weiss, René (1974): *Gustave Faber 1880-1972.* Archs Inst. g.-d. Luxemb., Sect. sci., N.S., 36 (1972-1973): 18-20.
* Weiss, René (1993): *Gustave Faber.* In: Le livre d'or du Lycée de Garçons de Luxembourg. Luxembourg: 218-219.

## Kuckt och
* Lëscht vu Cheemiker
Mardell

Eng **Mardell** ass eng Kaul am (kallekhaltege) Buedem, déi mat Waasser gefëllt ass. Mardelle kënnen natierlech Doline sinn, déi entstane sinn, wéi sech de Buedem op der Uewerfläch gesat huet, nodeem en ënnerierdesch ewechgespullt gouf, oder awer kënschtlech Grouwen, déi zanter der Steenzäit vum Mënsch gegruewe goufen, fir Leem, Äerzer asw. erauszehuelen.

Am Géigesaz zu kënschtlech ugeluechte Weieren hunn natierlech entstane Mardellen e relativ ronnen, resp. elliptesche Profil, a leien dacks op enger Héicht, resp. engem Plateau. Et gëtt der an de Bëscher an um fräie Feld. Zu Lëtzebuerg sinn déi meescht vun hinne just nach an de Bëscher ze fannen, vun deenern um Flouer sinn déi meescht duerch d'Landwirtschaft no an no verschwonnen.

Mardelle sinn interessant als Biotop, mais och als Relikt vun eiser Ëmweltgeschiicht, oder, wa se kënschtlech sinn, aus archeologescher Siicht.

D'Entstoen an d'Datéierung vun enger Mardell kann ofschléissend nëmmen duerch eng opwenneg Ausgruewung oder mat Hëllef vu Buerkäre gekläert ginn. Mardelle sinn ëmmer och Sedimentfalen déi ideal Konservéierungsméiglechkeete fir Planzen- an Holzreschter bilden. Si erméiglechen et fir wäitreechend Aussoen iwwert d'Ëmweltgeschicht ze treffen, sou zum Beispill iwwer d'Vegetatioun an iwwert d'Klima. Wéinst hirem héijen Informatiounspotential souwuel fir d'Archeologie wéi och fir d'Ëmweltgeschicht, sollte Mardellen onbedéngt als archeologesch Monumenter erfaasst an ënner Schutz gestallt ginn. D'Ausbaggere vu bal komplett verlante Mardellen am Kontext vum Schutz vu Fiichtbiotoper ass dofir aus den uewe genannte Grënn ofzeleenen.

## Literatur
* Théid Faber, 1975. *Contribution à l'étude phytosociologique et à la protection des biotopes humides au Grand-Duché de Luxembourg.* Mémoire d'aspirant-professeur au Lycée classique de Diekirch, Luxembourg, 236 S. (Net verëffentlecht).
* Christine Hengen-Baustert, 1975. *Le biotope des mardelles du Bon-Pays. Contribution à l'étude phytosociologique.* Mémoire d'aspirant-professeur au Lycée Hubert-Clément d'Esch-sur Alzette. (Net verëffentlecht).
* W. Reinhard, 1996. *Die Mardelle, ein kaum beachtetes Bodendenkmal. Aktuelles aus der Landesarchäologie - Saarland.* Archäologie in Deutschland 3: 51. 
* Daniel Thoen, 1997. *Observations florisitiques dans les mardelles du Gutland (Luxembourg).* Bull. Soc. Nat. luxemb. 98: 41-48.
* Daniel Thoen & Bruno Hérault, 2006. *Flore, groupes socio-écologiques et typologie des mardelles forestières de Lorraine belge et luxembourgeoise.* Bull. Soc. Nat. luxemb. 107: 3-25.
* Hartwig Löhr, 1986. *"Mardellen" und ähnliche Sedimentfallen: Eine spezifische Feuchtbodensituation im Mittelgebirgsbereich.* Archäologische Informationen 9: 104-109.
* Hartwig Löhr, 1985. *Maare, Märchen, Mardellen, wenig beachtete Bodendenkmäler?* Kurtrierisches Jahrbuch 25: 3-9.

## Um Spaweck
Théid Faber

Den **Théid Faber**, gebuer den 12. September 1950 zu Ettelbréck, ass e lëtzebuergesche Biolog a Professer.

Bekannt ass den Théid Faber virun allem als fréiere President vum Mouvement écologique an am Allgemenge fir säin Asaz am Beräich vum Natur- an Ëmweltschutz respektiv der Ëmweltpolitik zu Lëtzebuerg.

No senger Première am Dikrecher Kolléisch (1969) huet hie Biologie um Cours universitaires zu Lëtzebuerg (1969-1970) an duerno op der Université Louis-Pasteur zu Stroossbuerg (1970-1973) studéiert, wou hie mat enger Maîtrise de biologie ofgeschloss huet.

Säi Stage pédagogique (1973-1976) huet hien am Dikrecher Kolléisch gemaach. Theema vu sengem wëssenschaftleche Mémoire war d'Planzewelt aus de Fiichtgebidder zu Lëtzebuerg.

No sengem Stage huet den Théid Faber um Institut pédagogique (duerno ISERP) zu Walfer enseignéiert (1976-2003). Hien huet matgehollef de Service éducatif vum Naturhistoresche Musée opzebauen an och den Ekologeschen Zenter vun Huelmes. Hien ass ee vun de Grënner vun der ABIOL.

Um pedagogesche Plang war hie Responsable vun enger Aarbechtsgrupp, déi am Optrag vum Erzéiungsministère Handbicher an didaktescht Material fir Enseignanten, a Kannerbicher ausgeschafft huet, fir den "Eveil aux sciences" an de Lëtzebuerg Primärschoulen anzeféieren.

Nom Iwwerhuele vum ISERP duerch d'Universitéit Lëtzebuerg gouf hien 2004 *Ass.-Professeur* an den Erzéiungswëssenschaften (*sciences de l'éducation*), wou hie virun allem zoustänneg ass fir d'Ausbildung an d'Weiderbildung vun de Schoulmeeschteren am Beräich vum *[[Éveil aux sciences]]* an der Bildung fir nohalteg Entwécklung.

Vun 1973 bis 2003 war den Théid Faber President vu Jeunes et environnement an duerno vum Mouvement écologique (deen aus Jeunes et environnement ervirgaangen ass). Vun 2004 un ass hie President vum OekoZenter Lëtzebuerg asbl, enger Initiativ vum Mouvement écologique an der Stëftung ÖkoFonds.

## Kuckt och
* Lëtzebuergesch Biologen
## Um Spaweck
* Websäit vum Mouvement écologique
Ernst Koch

Den **Ernst Koch**, gebuer den 3. Juni 1808 zu Singlis an Däitschland, a gestuerwen de 24. November 1858 an der Stad Lëtzebuerg, war e romanteschen Dichter, geléierte Jurist a Professer fir däitsch Literatur am Kolléisch. Hien huet och ënner de Pseudonymen *Eduard Helmer, Leonhard Emil Hubert, Hubertus* a * C. Mons* geschriwwen.
## Säi Liewen
No sengem Studium op den Universitéite vu Marburg a Göttingen huet hie sech fir eng kuerz Zäit politesch engagéiert. Déi reaktionär Politik vu sengem deemolege Chef, dem kurhessesche Justiz- an Inneminister Ludwig Hassenpflug, huet hien dozou bruecht säi Land 1834 ze verloossen. E puer Joer laang huet hien eng Zort Vagabundeliewe gefouert. Sou ass hien a Frankräich an d'Friemelegioun gaangen an huet a Spuenie gekämpft.

1837, nodeem hien zum Katholizismus iwwergetruede war, goung hien erëm zeréck an Däitschland, op Kassel. Den Hassenpflug, deen deemools Zivilgouverneur vu Lëtzebuerg war, huet den Ernst Koch als Regierungssekretär op Lëtzebuerg geholl. 1840 huet hie sech mat der Octavie Mullendorf bestuet. Vun hiren 10 Kanner sinn der 7 jonk gestuerwen. 1841 ass hie Lëtzebuerger ginn. 1846 huet hie sech ëm den däitschen Text vum Mémorial bekëmmert.

1850 gouf hie Professer fir däitsch Sprooch a Literatur am Kolléisch. Hie gëllt haut nach als ee vun de bedeitende Professeren an der Geschicht vum Kolléisch.

1858 ass hien an der Stad Lëtzebuerg un enger Longekrankheet gestuerwen. Säi Graf ass um Nikloskierfecht um Lampertsbierg. An der Stad Lëtzebuerg um Belair ass eng Strooss, d'Rue Ernest  Koch, no him benannt. Eenzel Lëtzebuerger Famille wéi Bourggraff, Kuborn a Prussen zielen zu sengen Nokommen.

## Literarescht Wierk
Seng Gebidder ware Lyrik, Prosa an Drama. Seng Wierker beschreiwen op eng satiresch, ironesch an humoristesch Fassong, sozial-politesch Erliefnesser.

Auswiel vu senge Wierker:

* *Vigilien des armen Rechtskandidaten Leonhard Emil Hubert*. (1831-1832)
* *Prinz Rosa-Stramin* (1834: kuerz ier hien Däitschland verléisst)
* *Erzählungen* (1847)
* *Salon-Novellen*. (1859 Gedichter).

## Um Spaweck
Amecht

**Amecht** war e Brauch, deen zu Lëtzebuerg bis an den Ufank vum 19. Joerhonnert bestanen huet.

E bestoung doran, datt d'Männer aus engem Duerf zesummekoumen, fir a Form vun enger Zort Theaterinzenéierung ë.&nbsp;a. Geriicht ze halen, iwwer kleng Streidereie wéinst Lännereien. Dacks gouf de Geck mat Saache gemaach an et goung och alt soss "héich hir".

## Literatur
* Joseph Hess: *Altluxemberger Denkwürdigkeiten*. Beiträge zur Luxemburger Kultur- und Volkskunde. Luxemburg 1960, S.57-66.
* Dees.: *Das Amecht*, 1965.
Team Differdange - Losch

D**'Team Differdange - Losch** ass eng Déifferdenger *UCI Continental*-Vëlosekipp ënner der Leedung vum Gaby Gatti.

2015 ass de lëtzebuergesche Garagist Losch hiren Numm-Sponsor.

## Effectif

### 2016

### 2010

## Um Spaweck

* Internetsäit vum Team Differdange / Magic-Sportfood.de
* Offiziell Facebook-Fansäit vum Team Differdange / Magic-Sportfood.de
Roue tourangelle

D**'Roue tourangelle** ass eng Vëloscourse a Frankräich déi 2002 gegrënnt gouf, an zum UCI Europe Tour an der Kategorie 1.2. gehéiert. Zanter 2004 ass se op fir professionell Coureuren.
## Gewënner