open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chromosphär

D**'Chromosphär** (griich: Faarfschicht) ass eng relativ dënn Masseschicht vun der Sonn, déi gréisstendeels aus Waasserstoff an Helium besteet.

Si erstreckt sech bis zu enger Héicht vu ronn 10.000 Kilometer iwwer der Photosphär a geet dann an d'Korona iwwer.

Ouni optesch Hëllefsmëttel, wéi speziell H-Filteren, ass d'Chromosphär nëmme bei enger totaler Sonnendäischtert z'observéieren. Si gesäit da roudelzeg aus, an ass no uewe gezackt.

D'Gasdicht hëlt an der Chromosphär vun 10−11 op 10−15 g/cm³ mat der Héicht of. Gläichzäiteg klëmmt d'Temperatur vun ongeféier 6.000 K bis op 10.000 K. Op enger Distanz vun e puer honnert Kilometer geet d'Chromosphär dann an d'Korona mat eng bis zwou Millioune Kelvin iwwer.

## Kuckt och

*Sonn
*Sonnendäischtert
Harlow Shapley

Den **Harlow Shapley**, gebuer den 2. November 1885 zu Nashville am Tennessee, a gestuerwen den 20. Oktober 1972 zu Boulder am Colorado, war en US-amerikaneschen Astronom.

Vun 1914 un huet hien um Mount Wilson-Observatoire geschafft, a vun 1921 bis 1952 war hien Direkter vum Harvard College Observatoire.

De Shapley huet duerch ënnersiche vu verännerleche Stäre vum Typ Cepheiden a vun de Kugelstärekéip, fir d'éischt d'Gréisst vun der Mëllechstrooss bestëmmt.

Am Joer 1915 formuléiert hien d'„Big Galaxy“-Hypothees, no där d'Mëllechstrooss déi eenzeg Galaxie am Universum ass an datt déi bis dohi bekannt Galaxien (oder „Niwwelen“ nom deemolege Sproochgebrauch) *bannent* der Mëllechstrooss leien. D'Antithes, d'„Weltinseltheorie“, no där d'Mëllechstrooss nëmmen eng vu ville Galaxien ass, gouf vum Heber Doust Curtis formuléiert. Déi Ausenanersetzung gëtt an der Astronomie déi „grouss Debatt“ genannt, a gouf ëm 1923 vum Edwin Hubble zu Gonschte vun der Weltinseltheorie bestëmmt.

De Shapley goung dobäi vun enger feelerhafter Norméierung vun der Periode-Liichtkraaft-Bezéiung vun den Cepheiden aus, wouduerch hien d'Gréisst vun der Mëllechstrooss ëm dat dräifacht iwwerschat hat (300.000&nbsp;Liichtjoer amplaz 100.000&nbsp;Liichtjoer). Des Weidere war him d'Altersdifferenz vun de Stärepopulatiounen net bekannt, soudatt hien d'Differenz zu der klenger Magellanescher Wollek an zum Andromedaniwwel ënnerschat huet. Éischt Norméierunge vun der Period-Liichtkraaft-Bezéiung stame vum däneschen Astronom Ejnar Hertzsprung.

De Shapley ënnersicht Galaxiëkéip a mécht Distanzbestëmmunge vu Stäre mat Hëllef vun der Photometrie.

## Éierungen
* 1933 Jules-Janssen-Präis
* 1934 Goldmedail vun der Royal Astronomical Society
* 1939 Bruce Medail
* 1950 Henry Norris Russell Lectureship
* Nom Shapley ass och den Asteroid (1123) Shapleya, e Moundkrater an e Superkoup (SCl 124) genannt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Déi grouss Debatt
*  Collection of Pieces on The Great Debate
Théâtre du Centaure

Den **Théâtre du Centaure** ass en Theater an der Stad Lëtzebuerg, deen am Joer 1973 gegrënnt gouf.

Matgrënner an Haaptmann an den Ufanksjore war de Philippe Noesen. Zanter 1985 ass den *Théâtre du Centaure* an engem verwëllefte mëttelalterleche Keller vum Haiserkomplex *Am Dierfgen* installéiert, wou bis zu 65 Spectateure Plaz fannen.

Zanter September 2015 ass d'Myriam Muller d'artistesch Direktesch. De Pierre Rauchs ass President, de Jules Werner bleift Directeur administrif an d'Sophie Langevin gëtt Generalsekretärin. Virdrun hat d'Marja-Leena Junker vun 1992 bis 2015 déi artistesch Direktioun.

Den *Théâtre du Centaure* féiert all Joer 4 bis 5 Stécker an den 3 Landessproochen op. Et sinn dat dacks modern Stécker, oder Neiadaptatioune vu Klassiker.

## Um Spaweck
* Website vum Thétre du Centaure
Interplanetaresche Stëbs

Als **interplanetaresche Stëbs** bezeechent een d'Matière aus eisem Sonnesystem mat Massen ënner 10−8&nbsp;kg an engem Radius, dee méi kleng ass wéi 100&nbsp;µm.
Déi warscheinlech wichtegst Quell fir interplanetaresche Stëbs sinn Koméiten a Brochstécker, déi bei Zesummestéiss vu gréissere Deelercher entstinn. Ausserdeem kënnen, wann Deelercher ze no bei d'Sonn kommen, Matièrestécker ofdampen. D'Stëbsdeelercher bleiwen net éiweg am Sonnesystem. Ganz kleng Stëbsdeelercher dinn duerch de Stralungsdrock vum Sonneliicht no bausse gedriwwen, gréisser Deelercher kommen duerch de Poynting-Robertson-Effet ëmmer méi no bei d'Sonn a verdämpen do.

Mat Hëllef vu Stëbsdetekteren op Satellitten kann den interplanetaresche Stëbs analyséiert ginn. 
E puer vun dësen Deelecher enthalen ë.&nbsp;a. Polyzyklesch Aromatesch Kuelewaasserstoffer. Deelweis kënnen och Stëbdeelecher vu Fliger an ongeféier 20&nbsp;km Héicht opgesammelt ginn, wéi dat bis elo op der Äerd net nogewisent Mineral Brownleeit. Weider Analysméiglechkeete sinn d'Ënnersich vu mikroskopesche Krater um Äerdmound an d'Obervatioune mat Satellitten am Infraroutberäich.

All Dag treffe ronn 10 Tonne Matière a Form vu Mikrometeoriten op eis Äerd. Well de Loftwiderstand bei klengen Deelercher géintiwwer der Gravitatioun méi grouss ass, vergléien dës net an der Atmosphär mä si schwiewen op de Buedem, sinn do awer schwéier vun terrestreschem Stëbs z'ënnerscheeden.

Eng interplanetaresch Stëbsusammlung op enger Distanz vu ronn 2,5&nbsp;AE vun esier Sonn ass verantwortlech fir d'Phenomeen vum Zodiakalliicht, wat d'Sonneliicht iwwer de Stëbs reflekétiert.

## Kuckt och
* Stärestëbs
* Interstellar Matière

## Literatur
* [1] Ahnert-Rohlfs E. (1954) *Vorläufige Mitteilung über Versuche zum Nachweis von Meteoritischem Staub*, Matdeelung vum Observatoire Sonneberg 45

## Um Spaweck
*  Asteroidenstëb um Mieresgrond Telepolis
*  Websäit vun der Dustgroup (Erfuerschung vum interplanetare Stëbs)
*  Cosmic Dust Glossary
Guillemiteruerden

De **Guilllemiteruerde** gouf am 12. Joerhonnert vun Unhänger vum Guillaume vu Malavalle gegrënnt.

Ëm 1157 wéi de Guillaume gestuerwen ass, gouf vu sengen Unhänger bei sengem Graf e Priorat opgeriicht. Domat war de Grondstee vum Uerde geluecht, deen duerno vum Poopst Alexander IV. unerkannt gouf.

Eent vun de Kléischter stoung zu Léck op der Plaz, op där haut d'Gare Liège-Guillemins ass. D'Guillemiterklouschter vu Léck, huet och dem Quartier Les Guillemins zu Léck den Numm ginn.
Krappschass & Co

**Krappschass & Co** ass den Numm vun enger fréierer Kannersendung um Radio 100,7.

Virgestallt gouf dës "Zilgruppen-Emissioun" vun der Pascale Lorang, der Angie Maquil, der Michèle Staus an dem Dan Tanson.

De Sender huet d'Sendung als "Eng Spillbécks fir kleng Oueren" beschriwwen.
Tunnel vu Soumagne

Den **Tunnel vu Soumagne** ass en Eisebunnstunnel an der belscher Provënz Léck, um Territoire vun de Gemenge Chaudfontaine, Fléron a Soumagne.

Den Tunnel huet eng Längt vu 6.405 Meter, a gehéiert zu der Neibaustreck SNCB-Linn 3 op der LGV-Streck Bréissel-Däitsch Grenz.
Bredevoort

**Bredevoort**, (op Däitsch: *Brevoort*) ass eng kleng fréier Festungsstad a fréier Gemeng am Oste vun Holland an der Provënz Gelderland mat ronn 1.500 Awunner (2023).
## Geschicht
Bredevoort war bis den 31. Dezember 1818 eng eegestänneg Gemeng.
## Kuckeswäertes
* D'Alstad

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Stad Bredevoort
* Statistik vun der Stad Bredevoort
Quadrant (Astronomie)

E **Quadrant** ass en historescht astronomescht Instrument, mat deem d'Héichten an d'Positioune vun de Stäre berechent ginn.

De Quadrant ass aus engem Véierelskrees mat Gradandeelung, enger Ofliesvirriichtung, engem Viséier an engem Senkel opgebaut. De Stär, deen ze bestëmme war, gouf iwwer Kimm a Kar uviséiert. D'Positioun vum Senkel um Véierelskrees huet den Héichtewénkel uginn.

Nieft den transportabele Quadrante goufen och grouss Instrumenter gebaut, déi sougenannt *Mauerquadranten*, mat deene ganz prezis gemooss konnt ginn.

Den däneschen Astronom Tycho Brahe huet a sengem Observatoire Uranienborg mat den no him genannten *Tychonesche Mauerquadrante* geschafft. De Mauerquadrant hat e Véierelskrees vun zwéi Meter Radius. D'Instrument war genee no Süden ausgeriicht. Sou konnt den Héichtewénkel vun de Stären un hirem héchste Punkt (Kulminatiounspunkt) bestëmmt ginn. Aus der Miessung vum Duerchgangszäitpunkt krut een d'Positioun vum Stär um Himmel. D'Prezisioun vun deem Instrument soll bei 10 Bousekonne geleeën hunn.

## Kuckt och
* Sextant
* Oktant

## Um Spaweck
*  Bausaz mat Explikatiounen fir de Bau vun engem Quadrant
*  Beschreiwung a Funktiounsweis vum Mannheimer Mauerquadrant


Bild:Hevelius-Quadrant.jpg|Quadrant vum Hevelius, ëm 1644
Bild:Mauerquadrant.jpg|Dem Tycho säi Mauerquadrant, ëm 1600
Harold Spencer Jones

De Sir **Harold Spencer Jones**, gebuer den 29. Mäerz 1890 zu London, an och do gestuerwen den 3. November 1960, war e engleschen Astronom.

## Säi Liewen
1913 gouf hien Haaptassistent am Royal Greenwich Observatoire. Vun 1933 bis 1955 war de Spencer Jones Kinneklechen Astronom (Astronomer Royal). Tëscht 1945 an 1948 war hie President vun der Internationaler Astronomescher Unioun.

De Spencer Jones huet d'Sonneparallax unhand vun Obervatioune vum Zwergplanéit 433 Eros bestëmmt, wärend deem sengem Rendez-Vous mat der Sonn 1930/31.

1943 krut de Spencer Jones d'Goldmedail vun der Royal Astronomical Society; am selwechte Joer krut hien och nach d'Royal Medal vun der Royal Society. Am Joer 1949 gouf hie mat der Bruce Medal ausgezeechent.

## Auszeechnungen
* 1943 Goldmedail vun der Royal Astronomical Society
* 1943 Royal Medal vun der Royal Society
* 1945 Jules-Janssen-Präis
* 1949 Bruce Medal
* No engem Besuch op der Chrëschtinsel bei Australien gouf him zu Éieren en Timber gewidmet.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Kuerzbiographie
*  http://www.daviddarling.info/encyclopedia/S/SpencerJones.html
*  https://web.archive.org/web/20090218051321/http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/SpencerJones/index.html

Kategorie:Membere vun der Royal Astronomical Society
Gielwäissen Zwerg

E **Gielwäissen Zwerg** ass en Haaptreiestär, dee Waasserstoff verbrennt, mat der Spektralklass F an der Hellegkeetsklass V. Dës Stären hunn tëscht 1,0 an 1,4 Sonnemassen an eng effektiv Temperatur tëscht 6000 an 7600 Kelvin. Beispiller sinn de Procyon an de Gamma Virginis A a B.

## Kuckt och
* Zwergstär
Copley Medail

D**'Copley Medail** ( *Copley Medal*) ass eng Auszeechnung vun der brittescher Royal Society. Si gëtt u Wëssenschaftler vun alle Fachrichtunge verginn. Si ass déi eelst an héchstdotéiert Medail vun der Royal Society a gëtt zanter 1731 zimmlech reegelméisseg verginn.

D'Medail ass nom Godfrey Copley genannt, deen e räiche Grondbesëtzer an och selwer Member bei der Royal Society war. D'Medail ass versëlwert a mat engem Präisgeld vu 5.000 Pond Sterling dotéiert. Ënner de Wëssenschaftler déi d'Medail kruten, sinn ë.&nbsp;a. den Charles Darwin, den Albert Einstein an de Jean Bernard Léon Foucault.

## '''Laureate vun der Copley Medail'''

### 18. [[Joerhonnert]]

### 19. Joerhonnert

### 20. Joerhonnert

### 21. Joerhonnert

## Um Spaweck
*  Royal Society: Copley-Medal
Kuelestoffstär

D**'Kuelestoffstären** (engl. *carbon stars*) si spéit Risestären, wéi d'rout Risen oder geleeëntlech rout Zwergen, deenen hir Atmosphäre méi Kuelestoff wéi Sauerstoff enthalen. Déi béid Elementer maachen an de kille baussenzege Schichte vun de Stäre Kuelemonoxid, dat de ganze Sauerstoff an der Atmosphär bënnt. Déi lescht Kuelestoffatomer formen dobäi aner Verbindungen. Dat gëtt dem Stär eng „raschteg“ Atmosphär. Fir den Observateur gesäit de Stär da rout aus.

D'spektral Charakteristik vun deene Stären ass markant. Si gouf fir d'éischt wéinst hirem Spektrum vum Angelo Secchi an den 1860er Joren als eege Stäreklass identifizéiert. Dat war d'Pionéierzäit vun der astronomescher Spektroskopie. An „normale“ Stären (wéi d'Sonn) enthält d'Atmosphär méi Sauerstoff wéi Kuelestoff. Gewéinlech Stären, déi net déi Ausprägung resp. Eegenschafte vu Kuelestoffstären hunn, gi fir se vun den aneren z'ënnerscheede **Sauerstoffstären** (engl. *oxygen stars*) genannt.

En typesche Vertrieder vun de Kuelestoffstären ass de La Superba.
Oktant

Den **Oktant** ass e nautescht Instrument fir Wénkelen ze moossen. Säin Numm bezitt sech op seng Skala vu 45° - engem *Aachtel*-Krees. De Miessëmfang huet awer wéinst der Spigelung am Straalegank dat Duebelt - nämlech 90°. Deementpriechend ass d'Skala agedeelt.

Hie gouf vun den engleschen Astronom a Mathematiker John Hadley zesumme mat senge Bridder George (1685-1768) an dem Henry (*1687) entwéckelt. Am Joer 1731 hu si den Oktant der Royal Society zu London virgestallt. Am Ufank gouf d'Instrument *Hadley-Quadrant* genannt, a gouf zum Virleefer vum moderne Sextant. Déi ufanks ronn 50&nbsp;cm grouss Holzinstrumenter konnten duerch d'Benotze vu Messeng op eng handlech Mooss verklengert ginn.

Well den Oktant nëmme Wénkele bis zu 90° moosse kann - also nëmmen zum Deel ze gebrauche war -, gouf hien am 18. a fréien 19. Joerhonnert duerch de Sextant ersat.

## Kuckt och
*Quadrant
*Sextant

## Literatur
* Dreier, Franz A.: *Winkelmeßinstrumente. Vom 16. bis zum 19. Jahrhundert*, Kunstgewerbemuseum, Berlin, 1989
* Randier, Jean: *Nautische Instrumente*. Stalling, Oldenburg, 1979, ISBN 3-7979-1895-X
* Mörzer, Bruyns Willem F.J.: *Schip Recht door Zee. De Octant in de Republiek in de achttiende eeuw.* Amsterdam 2003
Christoph Salzmann

De **Christoph Salzmann**, gebuer ëm d'30er Jore vum 18. Joerhonnert zu Sarralbe a gestuerwen den 12. Dezember 1791, war e loutrengesche Paschtouer. Vun him ass déi bis ewell eenzeg Bibel, déi zu Lëtzebuerg publizéiert gouf: d*'Lutzemburgische Handbibel Neuen Testaments* vu 1772, déi e selwer op Däitsch iwwersat huet.

De Christoph Salzmann gouf 1757 zum Paschtouer geweit. Hie war fir d'éischt Kaploun zu Eescherengen. 1772 gouf e Paschtouer zu Haut-Clocher an 1787 zu Harprich . No der Franséischer Revolutioun huet hie refuséiert, den Eed op déi nei Verfassung ofzeleeën, an ass 1791 pensionéiert ginn. Kuerz duerno ass e gestuerwen.

Vum Salzmann sinn zwee Bicher bekannt:
* *Lehr= Gebet= Gesang= Und Betrachtungsbuch, In Tägliche, wochentliche monatliche, jährliche und unbestimmte Andachten.* Lëtzebuerg: Ierwe vum Buchdrécker André Chevalier, 1765; Neioplo Lëtzebuerg, Pierre Bruck, 1804.
* *Lutzemburgische Handbibel Neuen Testaments, Nach den Reegeln deutscher Sprache übersetzt: Mit kurzen Anmerkungen, gehörigen Registern, wichtiger Vorrede, und mit einem Kupferstiche des Stammbaums Jesu Christi versehen: durch Herrn Christoph Salzmann, Pfarrer zu Escheringen.* Lëtzebuerg: Ierwe vum Buchdrécker André Chevalier, 1772.

## Quell a Literatur
* Romain Hilgert: "Christoph Salzmanns 'Lutzemburgische Handbibel'". In: *d'Lëtzebuerger Land* Nr 3/16. Januar 2009, S. 18-19.
Moralesch Rechter (Lëtzebuerg)

D**'moralesch Rechter** sinn, nieft de patrimoniale Rechter, en Deel vun den Auteursrechter. Si ginn dem Auteur Virrechter op säi Wierk, déi onofhängeg vun de patrimoniale (ekonomesche) Rechter sinn.

Déi moralesch Rechter vum Auteur sinn:
* d'Recht op d'Paternitéit vu sengem Wierk
* d'Recht fir sech géint all Verännerung vu sengem Wierk ze schützen
* d'Recht fir säi Wierk ënner d'Leit ze bréngen
Am Artikel 2 vum Gesetz vum 18. Abrëll 2001 iwwer d'Auteursrechter steet am Mémorial:
*"Indépendamment des droits patrimoniaux, et même après la cession desdits droits, l'auteur jouit du droit de revendiquer la paternité de son oeuvre et du droit de s'opposer à toute déformation, mutilation ou autre modification de celle-ci ou à toute autre atteinte à son oeuvre, préjudiciables à son honneur ou à sa réputation.*

*L'auteur a seul le droit de divulguer son oeuvre."*

## Literatur zum Theema
* Thierry Reisch: *Internet et les nouvelles technologies de la communication face au droit luxembougeois*, Collection droit, Mike Koedinger Éditions, 2008, ISBN 13: 978-99959-618-0-0, S. 177-178
* Jean-Luc Putz: *Le droit d'auteur au Luxembourg*, éditions saint-paul, 2008, ISBN 13: 978-2-87963-738-9

## Um Spaweck
* ''Loi du 18 avril 2001 sur les droits d'auteur, les droits voisins et les bases de données...''
* Jean Luc-Putz: ''les droits d'auteur au Luxembourg: une introduction'' (pdf-Fichier)
Eartha Kitt

D**'Eartha Mae Kitt**, gebuer de 17. Januar 1927 als *Eartha Mae Keith* zu North, a gestuerwen de 25. Dezember 2008 zu New York City, war eng US-amerikanesch Schauspillerin an Jazz-Sängerin.

Si huet fir Theater, Film an Televisioun gespillt. An iwwer 30 Filmer huet se matgespillt. Bekannt war se beim breede Publikum an den 1960er Jore fir hir Roll als Catwoman an der Tëleesserie *[[Batman]]*. Als Sängerin hat se mat *Santa Baby*, engem Chrëschtdagslidd, 1952 en Hit, aner Succèse waren *Let's Do It*,, *Just an Old Fashioned Girl*, *Monotonous*, *Love for Sale*, *I'd Rather Be Burned as a Witch*, *Uska Dara*, *Mink, Schmink* an *Under the Bridges of Paris*.

1968 huet si bei enger Invitatioun am Wäissen Haus d'Fra vum amerikanesche President Lyndon B. Johnson, d'Lady Bird Johnson, mat kritesche Commentairen iwwer de Vietnamkrich un d'Kräische bruecht, wat als Brüskéierung ugesi gouf an als Konsequenz hat, datt se 10 Joer laang keen Engagement méi an den USA krut. Si huet déi Zäit an Europa gelieft.

An den 1980er an 1990er Joren ass si ë.&nbsp;a. a Musicalen a Cabareten opgetrueden.

## Um Spaweck
*Déi "offiziell Websäit" vun der Eartha Kitt 

## Um Spaweck
Marja-Leena Junker

D**'Marja-Leena Junker**, gebuer de 14. August 1945 zu Padasjoki, ass eng finnesch Schauspillerin a Regisseurin.

Si lieft zanter 1966 zu Lëtzebuerg an ass zanter 1992 artistesch Direktesch vum Théâtre du Centaure..

Si gëtt och Schauspillcoursen um Stater Conservatoire. Ausserdeem spillt si selwer an Theater- a Filmrollen. Si war déi éischt Sekretärin vun der lëtzebuergescher Sektioun vun Amnesty International.

2007 gouf si mam Prix Anne Beffort ausgezeechent.

Am Juni 2015 huet si matgedeelt, datt d'artistesch Direktioun vum Theater géif vun der Myriam Muller iwwerholl ginn.

## Filmographie
*1992: *[[Hochzäitsnuecht]]*, vum Pol Cruchten mam Thierry van Werveke a Myriam Muller
*1992: *[[Dammentour]]*, vum Paul Scheuer
*1997: *[[Elles]]*, vum Luís Galvão Teles mam Miou-Miou a Marthe Keller
*1998: *[[L'école de la chair]]*, vum Benoît Jacquot mam Isabelle Huppert a Vincent Lindon
*2000: *[[Shadow of the Vampire]]*, vum E. Elias Merhige mam John Malkovich a Willem Dafoe
*2003: *W*, vum Luc Feit (Kuerzfilm)
*2003: *[[Le club des chômeurs]]*, vum Andy Bausch mam Thierry van Werveke an André Jung
*2005: *Le manie-Tou*t, vum Georges Le Piouffle (Kuerzfilm)
*2006: *[[Deepfrozen]]*, vum Andy Bausch mam Peter Lohmeyer an Ingrid Ca''ven
*2009: *X on a Map*, vum Jeff Desom (Kuerzfilm)
* 2022: *[[Kommunioun (Film)|Kommunioun]]* vum Jacques Molitor.

## Um Spaweck
* "Théâtre du Centaure: Marja-Leena Junker passe le relai à Myriam Muller." wort.lu, 10. Juni 2015, 13:18. Réckbléck iwwer hir Aktivitéiten am *Centaure*.
Quartier Italien

De **Quartier Italien** ass e Quartier am Südweste vun der Stad Diddeleng, deen aus zwou Stroosse besteet, der *Rue Gare-Usines* (Ënneritalien) an der *Rue des Minières* (Ueweritalien). De Quartier huet säin Ufank wann ee vum Tattebierg kënnt, op der Héicht vun der fréier Eisebunnsbréck déi op den Arbedstipp op der *Réiteschkopp* gefouert huet, nieft deem net wäit dovun, den éischten Alliance-Terrain war. Vun do u wiesselt den Numm vun der *Rue Tattenbierg* a *Rue Gare-Usines*.

E puer honnert Meter méi wäit béit dann no riets d*Rue des Minières* of. Tëscht den zwou Stroosse gëtt et bal op der ganzer Längt nëmmen eng Rei Haiser. Well déi zwou Stroossen op verschiddenen Niveaue leien, hunn déi meescht Haiser an all Strooss eng Entrée, wouvun déi an der *Rue des Minières* déi méi héich wéi d*'Rue Gare-Usines* läit, um éischte Stack vun den Haiser ass.

De *Quartier* oder och *Kleng Italien* wéi déi Diddelenger soen, war virun der Fusioun vun den Diddelenger Foussballsveräiner déi sech am F91 Diddeleng regruppéiert hunn, d'Héichbuerg vun der *Alliance* déi do um Stade Amadéo Barozzi gespillt huet. Ee vun de bekannte Foussballiste war de Golkipp Terzo Scrignia, dee sech no senger aktiver Foussballscarrière, jorelaang ëm den Ënnerhalt vum Terrain bekëmmert huet, an deen een ni ouni seng Golkippskap gesinn huet.

Den Numm *Italien* krut de Quartier well sech do ausganks des 19. an uganks 20. Joerhonnert, déi italieenesch Saisonsaarbechter installéiert haten. Spéider bis an den Ufank vun de 70er Jore war de *Quartier* bekannt wéinst senge ville Baren a Wiertschaften, vun deene sech der en ettlech aus de fréieren italieenesche Kantinnen entwéckelt haten. No an no sinn d'Italiener aus dem Quartier erausgeplënnert, a wéi Mëtt der 70er Joren d'portugisesch Immigratioun ugefaangen huet, hu sech lues a lues do d'Portugisen installéiert, déi gradewéi d'Italiener am Ufank haaptsächlech um Bau geschafft hunn, a bei den deemools dräi gréissten Diddelenger Entreprenere *Valvasori*, *Farenzena* an *Think* Aarbecht fonnt hunn.

Am fréiere Gebai vun der Gare Diddeleng-Schmelz ass zanter 1996 de *[[Centre de documentation sur les migrations humaines]]* ënnerbruecht.

## Literatur zum Theema
* Marcel Lorenzini, *Luxembourg, côté sud. Un siècle d'immigration illustré par l'histoire du quartier "italien" à Dudelange*, Lëtzebuerger Almanach vum Joerhonnert / 1900 – 1999 (S. 37-43), Éditions Guy Binsfeld, Lëtzebuerg, 1999, ISBN 2-879554-063-1
* *Little Italy, Dudelange. Le Quartier italien, témoin grandeur nature de l'histoire industrielle, migratoire et sociale du Luxembourg, sera assaini dans les prochaines années*, Artikel vun der Josée Hansen an der Wochenzäitschrëft d'Lëtzebuerger Land vum 24. November 2000 
## Um Spaweck

* „Für die Bewohner war Klein-Italien ein Stück Heimat“ wort.lu 16. Januar 2016; archivéiert
Lucien Kerger

De **Lucien Kerger** war Vizerekter vun der Uni Lëtzebuerg.

## Statiounen aus sengem Liewen
* Universitéitsstudien (Pedagogie a Psychologie)
* Schoulinspekter am *Enseignement primaire*
* Attaché am Educatiounsministère
* 1995: Directeur adjoint vum ISERP
* 1998: Direkter vum ISERP
* tëscht 2003 an 2008: Doyen vun der *[[Faculté des lettres, des sciences humaines, des arts et des sciences de l'éducation]]* (FLSHASE) um Campus Walfer vun der Uni Lëtzebuerg
Hie war vum 1. Februar 2009 bis zu senger Pensioun, den 31. Mäerz 2011, akadeemesche Vizerekter vun der Uni Lëtzebuerg.
Christian Bourkel

De **Christian Bourkel**, gebuer den 30. Mäerz 1956 zu Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Schrëftsteller, Journalist, Antiquaire a Brocanteur.

Hien huet vun 1974 bis 1975 zu Lëtzebuerg déi zweesproocheg, däitsch-franséisch, Literaturzäitschrëft Proscenium erausginn an där hien och eegen Artikelen a Gedichter publizéiert huet.

Vun 1975 bis 1980 huet hien zu Paräis op der Sorbonne Konschtgeschicht studéiert, a mat enger Maîtrise ofgeschloss. Vun 1980 bis 1981 huet hien op der ESJ vu Paräis weiderstudéiert.

Nodeem hie 25 Joer zu Paräis gelieft an als Journalist geschafft hat, ass de Christian Bourkel an d'Normandie geplënnert, wou hien zu Breteuil-sur-Iton am Departement Eure vun 2000 bis 2004 en Antiquitéitebuttek hat. Zanter 2004 schafft en als Antiquaire a Brocanteur zu Crossac, an der Loire-Atlantique.

## Publikatiounen (Auswiel)

### Bicher

* Brandy, R., Freising, Claude, Sorrente, Jean, & Bourkel, Christian, [Préf.: Christian Bourkel] (1977). Brandy Peintures 1976-77. Luxembourg-Bonnevoie: [chez l'auteur],

### Gedichter

* Bourkel, C. (1973). Plus noirs. Nouvelle Europe: Art - Littérature - Sciences, Nouvelle Europe: art - littérature - sciences Année 2 (1973), no 6, p.&nbsp;22.
* Bourkel, C. (1974). Rêve. Proscenium, Proscenium No 1 (juin 1974), p.&nbsp;8.
* Bourkel, C. (1974). Nudités. Proscenium, Proscenium No 2 (déc. 1974), p.&nbsp;13.

## Kuckt och
*Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller
JGM Records

**JGM Records**, oder méi prezis **"JGM Records a.s.b.l."**, ass e lëtzebuergesche Musekslabel, deen Oktober 2006 zu Krautem vum Patrick Floener a weideren Associéë gegrënnt gouf.

## Artisten
* Fred Hormain
De Fred Hormain ass e franséischen Artist deen 2008 JGMRecords bäigetrueden ass.

* Dhalia
D'Dhalia ass zanter 2008 bei JGMRecords ënner Kontrakt an hir Debutsingle war op Plaz 5 vun der RTL-Hitmaschinn.
* Patrick Floener
De Patrick Floener ass Grënnungs-Member a selwer als Artist a Produzent bei JGMRecords dobäi.	
* Audrey Chanson
D'Audrey Chanson ass zanter der Grënnung vum Label ënner Kontrakt.

## Weider Artisten, Gruppen a Veräiner an Zesummenaarbecht mat JGMRecords
* 6Fun
* Harmonie Municipale Roeserbann

## Discographie
### Albumen

### Singelen
Convivium - Centre d'animation culturelle italo-luxembourgeois

**Convivium – Centre d'animation culturelle italo-luxembourgeois** ass eng lëtzebuergesch ASBL, déi sech als Zil gesat huet, d'italieenesch Kultur zu Lëtzebuerg ze promovéieren.

Ënner anerem fërdert de Veräin d'Editioun vu Bicher, a publizéiert därer och selwer, déi am Zesummenhank mat der Geschicht an der Kultur vun der italieenescher Communautéit zu Lëtzebuerg stinn. Dobäi schafft Convivium enk zesumme mat dem Centre de documentation sur les migrations humaines an dem Departement *Lettres italiennes* vun der Uni Lëtzebuerg.

D'Vereenegung gouf 1994 gegrënnt.

Am Handelsregëster ass s'als « *en procédure de dissolution administrative sans liquidation* » gezeechent(Stand: Oktober 2025).

## Literatur (Auswiel)
*Luigi Peruzzi, 2008. *Le mie Memorie e Diario di Berlino 1944-1945.* A cura di Maria Luisa Caldognetto. Metauro Edizioni S.r.l. Pesaro. 414 S. ISBN 978-88-6156-027-7.
*Luigi Peruzzi, 2002. *Mes Mémoires. Un antifasciste italien déporté au SS-Sonderlager Hinzert raconte.* Éditions Le Phare, Esch-sur-Alzette, 398 p. (Mat historeschen Annotatioune vum Denis Scuto. Aus dem Italieeneschen iwwersat vum Véronique Igel). ISBN 2-87964-056-3.
*Giuliana Morandini, 2004. *Le insensate / Les insensées.* Théâtre - Édition bilingue. Convivium, Lëtzebuerg, 112 S.
*Maria Luisa Caldognetto & Jos Boggiani, 2003. *Lëtzebuergesch-Italieenesch, Dictionnaire / Vocabolario italiano-lussemburghese.* CLAE/Convivium, Lëtzebuerg.
*Maria Luisa Spaziani, 1997. *Épiphanie de l'alphabet / Epifania dell'alfabeto*. Choix de poèmes, édition bilingue. Iwwersat vun M. L. Caldognetto a J. Portante. Éditions Phi / Convivium, Lëtzebuerg.

## Um Spaweck
* Websäit vu Convivium
* Webportal vun der italieenescher Communautéit zu Lëtzebuerg
Felipe VI. vu Spuenien

De **Felipe VI.**, gebuer als *Felipe Juan Pablo Alfonso de Todos los Santos de Borbón y de Grecia* den 30. Januar 1963 zu Madrid, ass zanter dem 19. Juni 2014 Kinnek vu Spuenien.

Hien ass dat drëtt Kand vum Kinnek Juan Carlos I. vu Spuenien an der Kinnigin Sophia. Well déi spuenesch Trounfolleg de männleche Kanner Prioritéit gëtt, gouf hie viru senge méi ale Sëschteren, den Intfantinnen Elena (1963) a Cristina (1965), de Krounprënz vu Spuenien.

De Felipe krut den 1. November 1977 den Titel Prënz vun Asturien. Hien huet tëscht 1985 an 1988 eng Militärausbildung gemaach a krut an der Infanterie, der Marinn an der Loftarméi héich Ränk.
Tëscht 1988 an 1993 huet hien op der Universitéit vu Madrid Ekonomie studéiert. Tëscht 1993 an 1995 huet hien e *Master degree* op der Georgetown Universitéit zu Washington D.C. gemaach.

Als Krounprënz hat hie verschidden ëffentlech Funktiounen, ë.&nbsp;a. fir bei Handelsmissioune vu Regierungsmembere fir d'Wirtschafts- an Handelsrelatioue mat Spuenien anzetrieden, hien trëfft reegelméisseg Vertrieder vu Politik, Ekonomie a Wëssenschaft, asw.

Hien huet den 22. Mee 2004 d'Journalistin Letizia Ortiz Rocasolano bestuet. D'Koppel huet 2 Kanner: d'Infantinne Leonor (2005) a Sofía (2007).

Den 19. Juni 2014 gouf hien, nodeem säi Papp de Juan Carlos I. deen Dag virdrun ofgedankt hat, zum neie Kinnek vu Spuenien ernannt.

## Um Spaweck
Tom Battin

Den **Tom J. Battin**, gebuer den 30. Juni 1966 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergesche Biolog, deen op d'Fuerschung iwwer d'Ekologie vun de Baachen a Flëss, souwéi vu Gletschere, schafft. 

Hien ass Professer op der Ecole polytechnique fédérale de Lausanne (EPFL), wou hien zanter 2018 de Fuerschungsprojet *Vanishing Glaciers* ("Gletscheren am Gaang ze verschwannen") leet.

2008 gouf hie mam prestigiéise Start-Präis fir jonk Fuerscher an Éisträich ausgezeechent.

## Biographie
No senger Première am Escher Jongelycée huet den Tom Battin Zoologie an Éisträich studéiert, wou hien 1998 op der Universitéit zu Wien mat engem Doktorat an der Ekologie ofgeschloss huet.

2004 huet hie seng Habilitatioun an der aquatescher Ekologie gemaach. Duerno huet hien an der Fuerschung um Stroud Water Research Cente an den USA an op der Universitéit vu Barcelona geschafft.

2005 gouf hien Assistent op der Universitéit Wien am Departement Limnologie an Hydrobotanik. Am selwechte Joer huet hien d'Leedung vun enger Fuerschergrupp am biologeschen Institut zu Lunz am See (Wasser Cluster Lunz, och nach WasserKluster Lunz) iwwerholl.

2008 huet den Tom Battin de prestigiéise Start-Präis kritt, mat deem jonk Fuerscher an Éisträich ausgezeechent ginn. Zum Präis gehéiert eng Zomm vun 1,2 Milliounen Euro, verdeelt op sechs Joer, fir e Fuerschungsprojet ze finanzéieren, an dësem Fall e Projet mam Titel: *Architektur von Kohlenstoffflüssen in Bächen und Flüssen*.

Dono krut hien op der Universitéit vu Wien de Léierstull fir Limnologie a gouf do Leeder vum Departement fir Limnologie a Bio-Ozeanographie. Hie war ausserdeem *Visiting professor* op der Universitéit vu Uppsala a vun der Universiät für angewandte Künste zu Wien. 

Zanter ... ass hie Professer fir Ëmweltwëssenschaften op der ETH zu Lausanne, wou hien zanter 2018 de Projet *Vanishing Glaciers — What Else Besides Water Is Lost?* leet.

## Wëssenschaftlech Fuerschung
Dem Tom Battin säi Fuerschungsgebitt sinn d'Ekosystemer vun de Fléissgewässer, am besonneschen d'Zersetzung vun organesche Substanzen am Waasser duerch mikrobiell Organismen (virun allem Bakteerien a Pilzen).

D'Fuerschergrupp déi hien am Fuerschungszenter zu Lunz am See leet, huet et als éischt fäerdegbruecht, den Ausstouss vu Kuelendioxid (CO) vun de Fléissgewässer ze moossen a weltwäit ze chiffréieren.

Dobäi koum eraus, datt d'Fléissgewässer, zesumme mat de Stehgewässer (Dëmpelen, Weieren a Séien) bedeitend méi Kuelendioxid ausstousse wéi dat bis elo ugeholl gouf, nämlech 1,3-2 Gigatonne weltwäit pro Joer. Zum Vergläich: beim Verbrenne vu fossille Brennstoffer (Kuelen, Pëtrol, Gas an Holz) gi weltwäit eng geschate 6-8 Gigatonnen CO an d'Atmosphär ausgestouss.

Déi ganz natierlech CO-Produktioun duerch d'Séisswaasser-Ekosystemer muss also bei de weltwäiten CO-Ausstouss derbäigerechent ginn, wat wichteg ass fir d'Klimaverännerung duerch d'Zouhuele vum CO an der Atmosphär besser ze verstoen.

Den Tom Battin ass Papp vun zwee Kanner.

## Kuckt och
*Lëscht vu lëtzebuergesche Biologen

## Um Spaweck
*Den Tom Battin op der Websäit vun der Uni Wien
*Websäit vum ''Wasser Cluster Lunz''
Action solidarité tiers monde

D**'Action solidarité tiers monde**, besser bekannt ënner der Ofkierzung **ASTM**, ass eng lëtzebuergesch Netregierungsorganisatioun (NRO), déi 1969 ënner dem Numm *Action formation des cadres* gegrënnt gouf.

D'Ziler ware vu virera kloer:
# d'Ënnerstëtzung vun de Populatiounen op der südlecher Hallefkugel an 
# d'Sensibiliséierung vun de Leit am Norden.

Hir Revue *[[Brennpunkt Drëtt Welt]]* ass fir d'éischt 1973 erauskomm. 1982 ass de *Centre d'information tiers monde* (CITIM) an d'Liewe geruff ginn, deen ënner anerem eng ëffentlech Bibliothéik bedreift. Nodeem 1984 d'Gesetz iwwer d'Kooperatioun zu Lëtzebuerg gestëmmt ginn ass, huet d'ASTM 1987 eng Konventioun mam Kulturministère ënnerschriwwe fir d'Grënnung vun der *Agence culturelle*. 1989 gouf den Numm vun der Associatioun an *Action solidarité tiers monde* geännert.

President ass de Richard Graf.

## Klima-Bündnis
Zesumme mat de Membergemengen sinn déi zwou Net-Regierungsorganisatiounen Action Solidarité Tiers Monde (ASTM) a Mouvement Ecologique (Méco) responsabel fir d'Koordinatioun vum Klima-Bündnis Lëtzebuerg.

Wärend d'ASTM sech virun allem ëm d'Nord/Süd-Thema beschäftegt an de Membergemengen Erzéiungsprogrammer fir Kanner, Jugendlecher an Erwuessener ubitt, schafft de Mouvement Ecologique virun allem un Ëmweltproblemer wéi CO2-Reduktiounsprojeten an de Gemengen.

## Um Spaweck
* ASTM
* Brennpunkt Drëtt Welt
* CITIM
* Agence culturelle
Rodershausen

**Rodershausen** ass:

*den däitschen Numm vun der Uertschaft Rouderssen an der Gemeng Parc Housen
*den Numm vun der däitscher Uertsgemeng Rodershausen
(1821) Aconcagua

Den **(1821) Aconcagua** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture. Hien ass de 24. Juni 1950 vum argentineschen Astronom Miguel Itzigsohn am Observatoire La Plata zu La Plata entdeckt gouf.

Den Asteroid krut säin Numm vum Bierg Cerro Acongagua an den Anden.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
Gym

D**'Société de gymnastique**, kuerz **Gym**, war deen éischten Turnveräin zu Lëtzebuerg. E gouf de 14. Juli 1847 oder 1849 gegrënnt; den éischte President war den Nicolas Martha, mat him waren och den Edmond de la Fontaine ("Dicks") an de Michel Lentz Grënnungsmemberen.

Bekannt gouf d'Gym virun allem duerch hir Theateropféierungen. Sou huet den Dicks vun der Gym seng Operetten opféiere gelooss.
Ingemar Johansson

Den **Ingemar Johansson**, gebuer den 22. September 1932 zu Göteborg, a gestuerwen den 30. Januar 2009 zu Kunsbacka, war e schweedesche Boxer a Schwéiergewiichtweltmeeschter.

## Um Spaweck
Schëff vun Oseberg

D**'Schëff vun Oseberg** ass e Wikingerschëff dat an engem Grafhiwwel nieft dem Haff Oseberg an der Géigend vun Tønsberg an der Grofschaft Vestfold an Norwegen entdeckt gouf. Et gouf vum schweedeschen Archeolog Gabriel Gustafson an dem norwegeschen Archeolog Haakon Shetelig tëscht 1904 an 1905 fräigeluecht.

D'Schëff an d'Saachen déi dra fonnt goufe sinn am Musée vun de Wikingerschëffer vun Oslo ze gesinn.

## Um Spaweck
Tønsberg

**Tønsberg** ass eng Stad a Südnorwegen. Si ass den Haaptuert vun der Grofschaft Vestfold.

D'Stad hat 2023 58.561 Awunner.

Tønsberg gouf am 9. Joerhonnert gegrënnt an ass eng vun den eelste Stied aus dem Kinnekräich.

## Um Spaweck
Laura Smet

D**'Laura Smet**, gebuer de 15. November 1983 zu Neuilly-sur-Seine bei Paräis, ass eng franséisch Schauspillerin.

D'Laura Smet ass d'Duechter vum Sänger Johnny Hallyday an der Schauspillerin Nathalie Baye.

## Filmographie
### Kino
* 2002: *Les corps impatients* - Regie: Xavier Giannoli
* 2003: *La femme de Gilles* - Regie: Frédéric Fonteyne 
* 2004: *La demoiselle d'honneur* - Regie: Claude Chabrol
* 2006: *Le passager de l'été* - Regie: Florence Moncorgé-Gabin
* 2007: *UV* - Regie: Gilles Paquet-Brenner
* 2007: *Crosse* - Regie: Liova Jedlicki - (Kuerzfilm)
* 2007: *L'heure zéro* - Regie: Pascal Thomas
* 2008: *La frontière de l'aube* - Regie: Philippe Garrel
* 2010: *On se fait peur* - Regie: Michael Dupret
* 2008: *Insoupçonnable* - Regie: Gabriel Le Bomin
* 2010: *Pauline et François* - Regie: Renaud Fély 
* 2014: *[[Yves Saint Laurent (Film)|Yves Saint Laurent]]* - Regie: Jalil Lespert 
* 2014: *96 heures* - Regie: Frédéric Schoendoerffer
* 2014: *[[Eden (Film 2014)|Eden]]* vun der Mia Hansen-Løve
* 2014: *Tiens-toi droite* - Regie: Katia Lewkowicz
* 2015: *Premiers crus* - Regie: Jérôme Le Gris
* 2017: *Les gardiennes* - Regie: Xavier Beauvois
* 2017: *Carbone* - Regie: Olivier Marchal
* 2008: *Faux frères* - Regie: Nicolas Boualami - (Kuerzfilm)
* 2019: *La sainte famille* - Regie: Louis-Do de Lencquesaing

## Auszeechnungen
* 2004: Romy-Schneider-Präis

## Um Spaweck
Romain Hilgert

De **Romain Hilgert**, gebuer den 22. Dezember 1954 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Journalist, Iwwersetzer an Auteur.

No der *[[Zeitung vum Lëtzebuerger Vollek]]* huet hie fir *[[d'Lëtzebuerger Land]]* geschriwwen, vun deem e vun 2006 bis zu senger Pensionéierung am Abrëll 2019 Gerant a Chefredakter war. Säi Schwéierpunkt louch bei politeschen a gesellschaftlech-historeschen Theemen.

Doriwwer eraus huet de Romain Hilgert sech op d'Geschicht vum Buchdrocks-, Verlags- an Zeitungswiesen zu Lëtzebuerg spezialiséiert. Bis 2006 huet hie sech ëm d'Luxemburgensia-Rubrik vun der Internetsäit vum *Land* gekëmmert, wou en ë.&nbsp;a. eng digital Bibliothéik mat Wierker vu Lëtzebuerger Auteuren aus dem 19. Joerhonnert (Michel Rodange, Antoine Meyer,…) an eng Beschreiwung vu Romaner publizéiert huet, déi zu Lëtzebuerg erauskoumen.

Hien ass Auteur vun ë.&nbsp;a. enger Anthologie vun den Zeitungen, déi zanter 1704 zu Lëtzebuerg erauskoumen, an enger Editioun vum *[[Reenert oder de Fuuss am Frack an a Maansgréisst|Reenert]]*, wou en d'Bezich op den deemolege politeschen a gesellschaftleche Kontext explizéiert, an huet ë.&nbsp;a. d*'[[Manifest vun der Kommunistescher Partei]]* vum Karl Marx a Friedrich Engels op Lëtzebuergesch iwwersat (1983).
De Romain Hilgert huet d'Iwwersetzung "Spaweck" fir den Internet erfonnt, déi op Wikipedia gebraucht gëtt.

## Wierker
* Marx, K., Engels, Friedrich, & Hilgert, Romain. (1983). D'Manifest vun der kommunistescher Partei : Éischt Lëtzebuergesch Editioun. Lëtzebuerg: Coopérative ouvrière de presse et d'édition.
*Hilgert, R. (1992). Banken, Kaffi, Hädekanner : 500 Jahre Luxemburg und die Dritte Welt. Luxemburg: COPE.
*Rodange, M., Hilgert, Romain, & Wagner, Dieter. (1995). Renert : De Fuuss am Frack an a Maansgrésst (Neioplo 1995. ed.). Lëtzebuerg: G. Binsfeld.
*Losch, H., Luxembourg Ministère de l'éducation, de la formation professionnelle et des sports, & Hilgert, Romain. (2002). Michel Rodange : 1827-1876. Luxembourg: Ministère de l'éducation nationale, de la formation professionnelle et des sports.
*Hilgert, R., & Luxembourg Service Information et Presse. (2004). Zeitungen in Luxemburg : 1704 - 2004. Luxemburg: Service information et presse.

## Gielchen

* Chevalier vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Promotioun 2012)

## Um Spaweck
* ''Les journaux au Luxembourg'' als Download am PDF
* Das Kapital, karlmarx.lu. Säit iwwer dem Marx säi *[[Das Kapital|Kapital]]*.
ASTM

* **ASTM**: déi lëtzebuergesch Action solidarité tiers monde
* *ASTM* déi amerikanesch Gesellschaft *American Society for Testing and Materials*: kuckt dofir ASTM-International.
Theodor Heuss

Den **Theodor Heuss**, gebuer zu Brackenheim (Württemberg) den 31. Januar 1884, a gestuerwen den 12. Dezember 1963 zu Stuttgart, war en däitsche Journalist a Politiker. Hie war deen éischte President vun der Bundesrepublik Däitschland (1949-1959).

Den Heuss huet zu München an zu Berlin Droit a Konschtgeschicht studéiert. 1908 huet hie sech mat der Elly Knapp bestuet; si haten zesummen ee Jong. No sengem Studium huet hien eng Zäit laang als Journalist geschafft. 1918 ass den Heuss Member gi vun der liberaler *Deutsche Demokratische Partei* a war Member am Reichstag vun 1924 bis 1928 a vun 1930 bis 1933.

1933 huet den Heuss, mat der DDP-Fraktioun, fir d'Ermächtegungsgesetz gestëmmt, dat dem Adolf Hitler bal diktatoresch Vollmuechte gouf. Hien huet säin Deputéiertemandat verluer, an an de Jore vum "Drëtte Räich" virun allem vum d'Schreiwe vun historeschen Artikelen a Biographien (deelweis ënner Pseudonym, well e vun 1942 net huet däerfe publizéiert ginn) gelieft.

Nom Zweete Weltkrich war den Heuss deen éischte Minister fir Kultur a Baden-Württemberg. Am Dezember 1948 gouf hien den éischte President vun der Freie Demokratische Partei (FDP). Hie war deemools och Member vum Parlementaresche Rot deen d'Verfassung vun der Bundesrepublik entworf huet.

Den Heuss gouf am Mee 1949 an deen éischte Bundestag gewielt, gouf awer schonn am September vun deem Joer zum Bundespresident gewielt. 1954 gouf hien erëmgewielt.

Den Heuss war gutt mam Bundeskanzler Konrad Adenauer befrënnt, an déi zwéin hunn der Politik vum Nokrichsdäitschland, no banne wéi no baussen hire Stempel opgedréckt.

## Um Spaweck
César Baldaccini

De **César Baldaccini**, genannt **César**, gebuer den 1. Januar 1921 zu Marseille, a gestuerwen de 6. Dezember 1998 zu Paräis, ass en international bekannte franséische Sculpteur vum Nouveau Réalisme.

Eng vu senge bekannte Skulpturen ass d'Trophée vum franséische Filmpräis César.

## Um Spaweck
Jupp Wagner

De **Joseph** ("**Jupp**") **Wagner**, gebuer de 14. Juni 1922, a gestuerwen den 29. Dezember 2008, war e lëtzebuergesche Paschtouer an Zwangsrekrutéierten.

Hie war Paschtouer zu Esch-Uelzecht, Buerglënster an Nidderaanwen. Hie gouf bekannt, well e sech virun allem an den 1980er Joren a Publikatiounen (haaptsächlech am *[[forum (Zäitschrëft)|forum]]*) kritesch mat der Politik vu senger Kierchen-Hierarchie auserneegesat huet. Den 1991 nei ernannten Äerzbëschof Fernand Franck huet en, als eng vu sengen éischten Amtshandlungen, zwangspensionéiert.

## Um Spaweck
* 163 Artikele vum Jupp Wagner am ''forum''
Allan Davis

Den **Allan Davis**, gebuer de 27. Juli 1980 zu Ipswich an England, ass en australesche professionelle Vëlossportler.

Zanter 2009 fiert hie fir d'Ekipp Quick Step a konnt am Januar 2009 den Tour Down Under gewannen.

## Ekippen
* 2003: Once - Eroski 
* 2004 -15. Juni 2006: Liberty-Seguros 
* 16. Juni 2006: Astana - Wurth Team 
* 2007: Discovery Channel 
* 2008: South Australia 
* 2009: Quick Step

## Um Spaweck
Marianne Vos

D**'Marianne Vos**, gebuer den 13. Mee 1987 zu Wijk en Aalburg, ass eng hollännesch professionell Vëlossportlerin. Si fiert fir d'Ekipp DSB Bank.

Si ass déi éischt Fra um Vëlo déi an dräi Disziplinne Weltmeeschterin gouf.
## Gielercher

### 2009
* 1. an der Flèche wallonne fir Dammen, virun der Schweedin Emma Johansson, an der Däitscher Claudia Häusler. Domat gouf si déi Drëtt, déi d'Course dräimol konnt gewannen, déi aner waren d'Italieenerin Fabiana Luperini an d'Britin Nicole Cooke déi 2009 Sechst gouf.

## Um Spaweck
Zerwéit

**Zerwéite** si stoften oder pabeiers Dicher, déi geduecht sinn, fir sech beim oder nom Iessen de Mond an d'Fangeren ofzebotzen.

## Kuckt och
* Sabbelduch

## Um Spaweck
Tour Féminin en Limousin

Den **Tour Féminin en Limousin** ass eng fréier franséisch Etappecourse mam Vëlo fir Dammen. E gouf 1997 gegrënnt a stoung um Kalenner vun der UCI an der Kategorie 2.2.

D'Course hat noennee verschidden Nimm: *Tour Féminin de la Haute-Vienne, Tour Féminin de la Haute-Vienne en Limousin* an *Tour Féminin Haute-Vienne et Creuse en Limousin*.

Bis 2005 gouf en als Nationalcourse gefuer.

## Palmarès

## Um Spaweck
*  Offiziell Websäit
*  Palmarès vum Tour Féminin en Limousin op siteducyclisme.net
École supérieure de journalisme de Paris

D**'École supérieure de journalisme de Paris** ass déi eelst Journalistenhéichschoul op der Welt. Si bilt Journaliste fir all Medien aus, geschriwwe Press, Radio, Televisioun an Internet.

D'Schoul gouf 1899 gegrënnt, a si bilt Journalisten an engem Zyklus vun dräi Joer aus. D'Léierpersonal ënner der Direktioun vum Pierre Emmanuel Richard, besteet haaptsächlech aus professionelle Journalisten.

D'Studente ginn opgeholl wa se e Bac bis Bac +3 hunn, op Basis vu Krittären, wéi z.&nbsp;B. Motivatioun, d'Potential vun der Entwécklung, an Allgemengwëssen.

D'ESJ-Paris ass vum franséische Staat unerkannt, a beim Ofschloss huet de Student en Diplom vun der *Classe II* certifiéiert vun der CNCP vum *Ministère de l'Enseignement supérieur et de la Recherche*.

D'ESJ gëtt et nach zu Agde (*ESJ Méditerranée, pôle technique radio*), an der Belsch (*ESJ Bruxelles, cursus classique*) an zanter 2008 a Marokko zu Casablanca.

## Bekannt Journalisten déi Student op der ESJ waren

## International Partner
*American University vu Washington DC, USA
*Agence Universitaire de la Francophonie
*European Communication School zu Bréissel
* ESJC Casablanca

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
* WebRadio des étudiants de l'ESJ
Un monde presque paisible

** Un monde presque paisible** ass e franséische Film aus dem Joer 2002 vum Michel Deville nom Roman *Quoi de neuf sur la guerre* vum Robert Bober.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film beschreift d'Liewen an engem klenge Schneideratelier zu Paräis kuerz nom Zweete Weltkrich.

## Um Spaweck
Kritik vum Roger Ebert
Sabbelduch

E **Sabbelduch** ass eng Zort stoften Zerwéit, déi ronderëm den Hals vun enger Persoun (gewéinlech engem klenge Kand) gestréckt gëtt, fir sou d'Gezei am Broschtberäich dovun ofzehalen, duerch Iessensdeeler knaschteg ze ginn.

## Kuckt och
* Schiertech

## Um Spaweck
Heekelen

**Heekelen** ass eng Method, fir Textilien ze verschaffen, bei där mat engem Fuedem an engem Heekelcrochet Schläpper fabrizéiert a matenee verknëpt ginn.

Heekele gëtt et nach net sou laang wéi d'Strécken; et si keng geheekelt Stécker vu virun 1800 bekannt.

D'Heekeltechnik baut op véier Grondschläpper op.

## Um Spaweck
Wanzen

**Wanzen** (*Heteroptera*) sinn Insekten, déi zu der Uerdnung vun den *[[Hemiptera]]* gehéieren. Et gëtt eng 40.000 bekannten Aarten op der Welt; an Europa liewen der zirka 1.000. Wanze kënne ganz verschidde Formen hunn an ënnerscheede sech och staark, wat hir Liewensformen oder Liewensraim ubelaangt. Et gëtt der, déi de Jus vu Planze suckelen, aner Aarten iwwerfalen aner Insekten, nees anerer, wéi d'Bettwanz, sinn Ektoparasiten. Wanze liewen a Wisen, um Bord vun an a Bëscher, mä och a mënschleche Wunnengen, z.&nbsp;B. d'Gro Gaardewanz *Rhaphigaster nebulosa*, déi zënter den 2010er Jore besonnesch am Hierscht opfält, wa s'n Masse versicht, an Haiser anzedrénge fir z'iwwerwanteren.

## Wanzen zu Lëtzebuerg
De Biolog Léopold Reichling (1921-2009) huet zu Lëtzebuerg d'Wanzen am Detail ënnersicht an huet am Joer 2001 en Atlas vun den net-aquatesche Wanzen vu Lëtzebuerg erausbruecht.

## Literatur
* Reichling, L. 1984. Hétéroptères du Grand-Duché de Luxembourg. 1. ''Psallus (Hylopsallus) pseudoplatani'' n. sp. (Miridae, Phylinae) et espèces apparentées. Travaux Scientifiques du Musée d'Histoire Naturelle de Luxembourg, 4 (1): 1-18.
* Reichling, L., 1985. Hétéroptères du Grand-Duché de Luxembourg. 2. Quelques espèces peu connues, rares ou inattendues. Travaux Scientifiques du Musée d'Histoire Naturelle de Luxembourg, 4 (2): 1-45.
* Reichling, L., 2001. Atlas des hétéroptères non-aquatiques du Luxembourg. 134 p. Musée national d'histoire naturelle, Luxembourg. ISBN 2-919877-01-1.

## Um Spaweck

__NOTOC__
Henri Schnadt

Den **Henri Maurice Schnadt**, gebuer den 30. Mee 1909 zu Rëmeleng, a gestuerwen den 9. Abrëll 1973, war e lëtzebuergeschen Ingenieur.

No senge Secondairesstudien zu Stroossbuerg an zu Esch-Uelzecht goung hien op Paräis op d*'[[École centrale des des arts et manufactures]]* wou e Mathematik, Physik an Technologie studéiert huet. 1933 krut hie säin Diplom als *Ingénieur spécialisé dans les constructions mécaniques et métalliques*. Dat selwecht Joer huet hie sech mat der Angèle Tissen, der Sëschter vum Moler Foni Tissen, bestuet. D'Koppel krut zwéi Bouwen.

No engem Volontariat bei der Arbed an enger Aarbecht bei Arcos zu Bréissel huet hien ë.&nbsp;a. bei der Arbed an der Hadir geschafft. Zu där Zäit huet hie seng éischt Aarbechten iwwer Problemer bei der Stolveraarbechtung verëffentlecht, absënns wat d'Problematik vum Schweesse vum Metall bei héijen Temperaturen ugeet.

Nom Zweete Weltkrich huet hie geschäftlech Relatioune mat der Schwäiz geknëppt an huet als Ingénieur-conseil bei der Arméi an der Bunn geschafft.

Hien ass den 9. Abrëll 1973 un Häerzversoe verscheet.

Als Undenken un den Henri Schnadt gouf op der Cloche d'or an der Stad eng Strooss no him genannt: d'Rue Henri M. Schnadt (L-2530).