Lëtzebuergesch Dictionnairen

Déi éischt **Lëtzebuerger Dictionnairë** ware Sammlunge vu Lëtzebuergesche Wierder, déi op Däitsch (oder Franséisch) iwwersat an erkläert goufen.

## Den Ufank: Lexicon der Luxemburger Umgangssprache
Deen éischten Dictionnaire vum Lëtzebuergesche war de *[[Lexicon der Luxemburger Umgangssprache]]* vun 1847 deen de Jean-François Gangler zesummegestallt hat.

## Dictionnaireskommissiounen
Den 19. Februar 1897 huet d'Chamber e Gesetz gestëmmt, datt eng Dictionnaireskommissioun an d'Liewe geruff huet *behufs Sammlung und Aufzeichnung unseres nationalen Sprachschatzes.* D'Aarbechte vun dëser Kommissioun, déi ufanks aus 7, duerno aus 10 Membere bestanen huet, hu sech 1906 am *[[Wörterbuch der luxemburgischen Mundart]]* konkretiséiert. Dësen huet a sengem Virwuert ugekënnegt, e méi groussen, vollstännegen, sollt nokommen (wat awer net de Fall war).

1935 gouf eng nei Dictionnaireskommissioun ernannt, déi am Kader vun der Sproochesektioun vum Institut grand-ducal geschafft huet. 1948, no der Ënnerbriechung duerch d'Krichsjoren, gouf se nei ernannt an huet hir Aarbecht nees opgeholl. 1950 konnt si den éischte Fascicule vum bis ewell gréissten Dictionnaire vum Lëtzebuergeschen, dem *[[Luxemburger Wörterbuch]]* virleeën. Dëse koum tëscht 1950 an 1975 a véier Bänn, mat engem Ergänzungsband 1977, eraus. E gouf 1995 als Nodrock an 2 Bänn ënner dem Numm *Lëtzebuerger Dixionär* nei opgeluecht, gouf awer 1997 aus dem Verkaf gezunn, nodeem ë.&nbsp;a. déi onkritesch Sammlung vun antisemittesche Spréchelcher ënner dem Lemma *Judd* staark kritiséiert gi war. En däerf awer nach *fir wëssenschaftlech Zwecker* bestallt ginn.

## Conseil permanent de la langue luxembourgeoise
Nodeem eng nei Dictionnaireskommissioun, déi uganks den 1990er Joren op d'Bee gesat gi war, am Sträit ausernee gaange war, ier se iwwerhaapt hätt kënnen ufänke mat schaffen, gouf 1998 de *[[Conseil permanent de la langue luxembourgeoise]]* gegrënnt, deen ë.&nbsp;a. och domat chargéiert gouf, un engem neien Dictionnaire ze schaffen. D'Basis sollt e *Lëtzebuerger Handwierderbuch* sinn, dat da spéider verdéift soll ginn.

Fir d'éischt war rieds gaangen, et sollt parallel un zwee verschiddene Wierker geschafft ginn; eent an engem Band, eng Zort "Volleksdictionnaire", an e "wëssenschaftlechen" ouni Récksiicht op de Verkafspräis an de Volume. Déi Iddi schéngt awer opgi gewiescht ze sinn; well vun 2007 u gouf de véier-, duerno fënnefsproochegen, *[[‎Lëtzebuerger Online Dictionnaire]]* no an no, der alphabetescher Reiefolleg vun de lëtzebuergesche Lemmaen no, online publizéiert.

## Dictionnairen, déi vun anere Sproochen an d'Lëtzebuergescht iwwersetzen
An den 1970er Jore sinn déi éischt Dictionnairen *an* d'Lëtzebuergescht, vum Däitschen, du vum Franséischen, op de Maart komm. Méi spéit koumen, meescht zweesproocheg, Portugisesch-, Englesch-, Hollännesch-, Italieenesch-, Ungaresch, Rumänesch-, Russesch-, Arabesch-, Farsi- an Tigrigna-Lëtzebuergesch Dictionnairen dobäi. E puer si vun etabléierte Verlagshaiser erausginn, déi meescht awer op Eegeninitiativ vun hiren Auteuren, zum Deel am Eegeverlag.

Si sinn an der Lëscht hei ënnendrënner opgezielt.

## Lëscht vun Dictionnairen

## Literatur
* Diderich, T.: *Wo 'Kéiseker' und 'Ijhel' sich gute Nacht sagen müssen. Ein Beitrag zur inhaltlichen Diskussion über das neu zu gestaltende Wörterbuch des Lëtzebuergeschen*, In: d'Lëtzebuerger Land 13 (2 IV 93) 10-11.
* Reisdoerfer, J., **Een neie lëtzebuergeschen Dixionär', Prolegomena zu einem Wörterbuch der luxemburgischen Sprache'', In: ''Die Warte'' 47. Jhg. Nr. 4/686 & 5/687.
* Kühn, P., ''Lexikographie des Luxemburgischen. Plädoyer für eine kultursensitive Wörterbuchschreibung.'' In: Aufbrüche und Vermittlungen. Beiträge zur Luxemburger und europäischen Literatur- und Kulturgeschichte. Hrsg. v. Claude D. Conter u. Nicole Sahl. Bielefeld: Aisthesis 2010, 243-266.

== Kuckt och ==
* [[Geschicht vun der Sproochwëssenschaft zu Lëtzebuerg]]
* [[Neologismen am Lëtzebuergeschen]]
* [[Lëtzebuergesch]]

== Um Spaweck ==
* [https://web.archive.org/web/20080913175513/http://www.dico.lu/ dico.lu - Franséisch/Lëtzebuergesch Dictionnaire op Wiki-Prinzip]
* [http://www.lod.lu Lëtzebuerger Online Dictionnaire]
* [http://www.luxdico.com Luxdico.com]
* [http://www.lexilogos.com/luxembourgeois_langue_dictionnaires.htm Lexilogos, dictionnaires luxembourgeois]
* Lëtzebuergesch Dictionnairen als Online-Datebank beim Portal LexicoLux vun der Universitéit Lëtzebuerg:
** [https://infolux.uni.lu/worterbucher/ D**Wörterbuch der Luxemburger Umgangssprache* vum J-F Gangler vun 1847]
** [https://infolux.uni.lu/worterbucher/ D*'Wörterbuch der luxemburgischen Mundart'' vun 1906]
** D'Luxemburger Wörterbuch
* Chancëgläichheetsministère, Dictionnaire Beruffer, Titelen a Funktiounen weiblech-männlech, lëtzebuergesch, däitsch a franséisch
* "Bettseecheschzalot heescht 'gyermeklàncfü'" - Artikel vum R. Hilgert op land.lu
* "Metalexikographische Notizen zum Luxemburgischen" vum J. Reisdoerfer
* "35 000 Lemmata" vu Lulling a Schanen 30.01.2004
* Kühn, P., Lexikographie des Luxemburgischen. Plädoyer für eine kultursensitive Wörterbuchschreibung. In: Aufbrüche und Vermittlungen. Beiträge zur Luxemburger und europäischen Literatur- und Kulturgeschichte. Hrsg. v. Claude D. Conter u. Nicole Sahl. Bielefeld: Aisthesis Verlag 2010, 243-266.