Wäibau zu Lëtzebuerg

De **Wäibau** gëtt zu Lëtzebuerg laanscht d'Musel, op enger Streck vun 42&nbsp;km, vu Schengen bis Waasserbëlleg, an och zu Rouspert op der Sauer praktizéiert. D'Lëtzebuerger Wäibauregioun – déi als « Moselle luxembourgeoise » bezeechent gëtt – huet eng total Fläch vun 1.307 ha, vun deenen 1.295 ha vu Lëtzebuerger an 12 ha vun auslännesche Betriber bewirtschaft ginn (2013).

## Geschicht vum Lëtzebuerger Wäin
De Wäibau op der Musel huet eng laang Traditioun. Schonn am Joer 370 huet de réimeschen Dichter Ausonius beschriwwen, datt op den ieweschten Häng laanscht d'Musel Riewe geplanzt goufen, woubäi op den ënneschte Parzellen Akerbau bedriwwe gouf. Am Mëttelalter sinn d'Kléischter du mam Wäibau virugefuer. An dëser méi waarmer Klimaperiod huet sech d'Wéngertsfläch iwwert d'ganzt Land bis an d'Éislek ausgebreet. Nom sougenannte „Joerdausendwanter“ vu 1709 sinn déi Wéngerten awer verschwonnen a just déi an de méi mëllen Däller hunn iwwerlieft, sou wéi mir se haut kennen.

Wann och vu laanger Zäit hier Wäin zu Lëtzebuerg produzéiert gëtt, da war dëse Wäin net duerch eng besonnesch Qualitéit bekannt. Wärend der Zäit vum Zollveräin, zu deem och Lëtzebuerg bis nom Éischte Weltkrich gehéiert huet, ass de lëtzebuergesche Wäi benotzt ginn, fir e mat den däitsche Wäiner ze verschneiden. Qualitéitsufuerderunge goufen net gestallt. Dat huet sech geännert, wéi Lëtzebuerg 1922 der Union économique belgo-luxembourgeoise bäigetratt ass, an Efforten huet misse maachen, fir d'Qualitéit ze verbesseren, besonnesch op follgende Pläng:
* Méi eng rationell Auswiel vun den ugebaute Riefzorten, mam Zil, Qualitéitswäiner ze produzéieren, an deene Riefzorten eng Preferenz ze ginn, déi méi resistent géint d'Rieflaus sinn;
* Aféierung vun enger Prime de déblavement, am Hibléck op d'Suppressioun vum Wäinubau a schlechte Lagen;
* Aféierung vun engem Wäibauperimeter;
* Schafe vum Lëtzebuerger Wäibauinstitut 1925;
* Schafe vun enger Marque nationale, 1935 fir de Lëtzebuerger Wäin an Duerchsetze vu Qualitéitsbestëmmungen;
* Schafe vun engem Solidaritéitsfong;
* Promotioun vum Zesummeleeë vun de Parzellen (Remembrement);
* Kreatioun,1969 vu Protvigne, déi eng geziilt Hëllef soll gi beim Sprëtze vun de Wéngerten an der Bekämpfung vun der Rieflaus;
* Mëtt vun den 1970er Joren: vill Kellereien ersetzen déi traditionell Holzfässer mat modernen Inox-Tanken, fir de Wäiner méi Frëschheet a Fruuchtegkeet ze ginn;
* Participatioun zanter 2012 um Projet Terroir Moselle.

## Fundamental Donnéeën
Vun de bebaute Fläche sinn hautdesdaags(Stand: 2024) 19,2 % mat Rivaner-Riewen ugeplanzt, virum Pinot gris (15,9&nbsp;%), dem Auxerrois (14,8&nbsp;%) an dem Pinot blanc an dem Riesling mat jeeweils 13,1&nbsp;%. Den Elbling, dee fréier bis zu 90 % vun der Fläch ausgemaach huet, ass op 4,1 % zeréckgefall. Iwwer d'Zäit sinn och Versich mat neien, net-traditionelle Riefzorten op der Musel gemaach ginn, mat ë.&nbsp;a. dem Saint Laurent, dem Dakapo, dem Gamay an dem Muscat Ottonel. Si falen allerdéngs an der Statistik net an d'Gewiicht.

D'Lëtzebuerger Wäiproduktioun ass duerch extreem staark, wiederofhängeg Schwankunge gekennzeechent, wat, wéinst de klengen, fir den Export disponibele Quantitéiten, d'Prospektioun vun auslännesche Mäert schwéier mécht.

Am Joer 2013 ass zu Lëtzebuerg en Total vun 100.889 Hektoliter Wäin op 1.309 ha produzéiert ginn, wat e Rendement vu 77,07 hl/ha ausmécht. Fir d'Joer 2024 louch de Rendement bei 64,23 hl/ha. 

Zur Wäiproduktioun hunn 2013 zu Lëtzebuerg bäigedroen:
* d'Wënzer, déi Member vun enger Genossenschaftskellerei sinn: eppes 58 % vun der Landesproduktioun;
* d'Privatwënzer: mat ronn 28 % vun der Produktioun;
* de Wäinhandel: mat eppes wéi 14 % vun der Produktioun.
Ausser dem Wäin, produzéiert d'Lëtzebuerger Musel och nach zanter 1992 Crémant. Lëtzebuerg huet als eenzegt Land nieft Frankräich d'Recht fir d'Bezeechnung *Crémant* ze benotzen. Beim *Crémant* mussen d'Wënzer verschidde streng Konditiounen erfëlle fir datt et Crémant gëtt.

An der Stad gëtt et zënter 2004 ënnerzeg vum Bockfiels op ronn 4 Ar e pedagogesche Wéngert am sougenannte *Klouschtergaart*. D'Stad Lëtzebuerg produzéiert hei pro Joer ongeféier 200 Fläsche « Wäin vum Bock » (Rivaner, Elbling, Riesling, Pinot blanc, Auxerrois).

## Riefzorten zu Lëtzebuerg

Déi Riefzorten, déi zu Lëtzebuerg däerfen ugeplanzt ginn, sinn an engem Groussherzogleche Reglement festgehalen. 2004 waren et 15 verschidde Riefzorten op der Lëtzebuerger Musel; mam Reglement vun 2014 koumen eng Rëtsch Riefzorte bäi an d'Wäibaugebitt (fr. *périmètre viticole*) bezitt sech net just op d'Musel. D'Wéngerten zéien sech zwar haaptsächlech laanscht d'Musel, vun der Gemeng Schengen bis an d'Gemeng Mäertert, mat zousätzlech klenge Gebidder op der Sauer (zu Waasserbëlleg an an der Gemeng Rouspert-Mompech). 

Gewëssen aner Riefzorten däerfen allerdéngs fir Versich oder fir wëssenschaftlech Zwecker ugeplanzt ginn. Sou war 2013 de Wäisse Sauvignon op enger Fläch vun 0,48 ha a verschidden aner Zorten op enger Fläch vun 3,34 ha ugebaut ginn; zënter 2014 ass en awer generell erlaabt. 

<sup>▲</sup> zënter 2014
<sup>■</sup> däerf nëmme fir de Coupage benotzt ginn a bis zu maximal 10 % bei de Riefzorten Gamay, Pinot noir, Pinot noir précoce a Saint Laurent bäigemëscht ginn.

## Encadrement vum Lëtzebuerger Wäibau a Wäibaugenossenschaften
D'Wënzer zu Lëtzebuerg hunn ëmmer zesummegehalen, wann et geheescht huet hir Intressien ze vertrieden. Schonn 1911 ass de Lëtzebuerger Wënzerverband (Fédération des associations viticoles du Grand-Duché de Luxembourg) mat Sëtz zu Gréiwemaacher gegrënnt ginn. Du koum et 1921 zur Schafung vun der éischter Genossenschaftskellerei, där vu Gréiwemaacher an 1925 zur Grënnung vum Lëtzebuerger Wäibauinstitut. Deemools war de Wäibau an enger kritescher Lag an et huet em missen op ville Plaze gehollef ginn.

Eng wichteg Etapp fir de Wäibau war och d'Zesummeleeë vun de Genossenschaftskellereien. Eng eenzeg, Vinsmoselle, ass no der Fusiounswell nach iwwereg bliwwen.

## Qualitéitslabelen
### Marque nationale

Mam Gesetz vum 12. Mäerz 1935 ass zu Lëtzebuerg eng Marque nationale fir de Wäin 1935 agefouert ginn; se gëtt mat enger ovaler Collerette um Fläschenhals dokumentéiert a seet aus, wéinst de Bestëmmunge vun 1935 an hire spéideren Ofännerungen, datt:
* de Wäin eng lëtzebuergesch Originn huet,
* en ënner staatlecher Kontroll steet,
* en net mat auslännesche Wäiner verschnidden ass,
* seng Qualitéit den europäesche Bestëmmungen entsprécht.
D'Marque nationale garantéiert deemno d'Hierkonft an d'Qualitéit vum Wäin. D'Wäiner gi vun enger Kommissioun nom Prinzip vun der „Qualitéit am Glas“ bewäert, d.&nbsp;h. op Grond vun der Faarf a Kloerheet, souwéi dem Geroch an dem Geschmaach vum Wäin.

D'Marque nationale fir d'Wäiner ass mam Groussherzogleche Reglement vum 30. Januar 2001 ofgeschaaft ginn.

### Appellation d'origine protégée – Moselle luxembourgeoise
D'kontrolléiert Hierkonftsbezeechnung (*Appellation d'origine protégée*, AOP) ass eng Äntwert op d'Erkenntnis, datt den Ertrag eng entscheedend Roll spillt fir e gewësse Qualitéitsniveau am Endprodukt ze garantéieren, ass awer och op dat héicht Qualitéitsbewosstsinn vun den haitege Wäilibhaber zeréckzeféieren.

D'Haaptcharakteristik vun der AOP ass d'Bescheinegung iwwer d'Qualitéit, déi op der geographescher Hierkonft vum Produkt baséiert. Fir datt een den Numm vun enger geographescher Eenheet benotzen däerf, muss déi prezis definéiert sinn: wat d'geographesch Eenheet méi prezis definéiert ass, wat d'Originnen am Geschmaach besser z'erkennen ass.

#### ''Côtes de''
D'Wäiner mat der Hierkonftsbezeechnung „Côtes de“ sinn harmonesch, héichwäerteg Wäiner an der ënneschter Gamm; et si fruuchteg, liicht Wäiner fir en onkomplizéierten, alldeegleche Genoss. D'Ertragslimitt fir all Drauwenzorte läit bei héchstens 100 Hektoliter den Hektar; fir den Elbling an de Rivaner sinn et 115 hl/ha.

#### ''Coteau de''
Bei de Wäiner mat der Bezeechnung „Coteaux de“ handelt et sech ëm klassesch Wäiner vun der Lëtzebuerger Musel, mat typesche Charakteristike vun der Regioun oder den Drauwenzorten. Et si Premium-Wäiner aus héichwäertege Lagen aus de Kantone Gréiwemaacher (Muschelkalk-Buedem) oder Réimech (Keuper mat Leemmergel).

#### ''Lieu-dit''
Déi sougenannt „Terroir-Wäiner“ kommen aus de beschte Wéngerte vun der Lëtzebuerger Musel. Déi renomméiert Lieu-dite si streng ofgegrenzt. D'Qualitéit vum Wäi gëtt duerch de Lieu-dit (den Terroir) bestëmmt, an domat duerch säin Urspronk.

Déi eenzeg traditionell Begrëffer, déi fir d'Bezeechnung vu Wäiner vun der AOP Lëtzebuerger Musel däerfe benotzt ginn, sinn: *Premier* *cru, Grand premier cru, Vendanges tardives, Vin de paille, Vin de glace* a *Crémant de Luxembourg*.

## Biologesche Wäibau zu Lëtzebuerg

2012 gouf de biologesche Wäibau, och nach Bio-Wäibau, vu 7 Wënzerbetriber op am Ganze 25 ha bedriwwen (35 ha am Joer 2013). D'Wënzer ginn dobäi vum Institut fir biologesch Landwirtschaft an Agrarkultur (IBLA) beroden.

## Wéngerten

Lieu-dite vum Lëtzebuerger Wäibau, de Gemengen no, vu Süden a Richtung Norden:

### Musel
#### Gemeng Schengen
* Schengen: *Fels, Markusberg*
* Rëmerschen: *Haff Wéngerten, Jongeberg, Kraitzberg*
* Wëntreng: *Felsberg, Haff Wéngerten, Hommelsberg, Op Schleed*
* Schwéidsbeng: *Haff Wéngerten, Hanner Fels, Kolteschbnerg, Steilberg*
* Welleschten: *Foulschett, Kurschels*
* Bech-Maacher: *Enschberg, Haff Wéngerten, Heiberg, Falkenberg, Naumberg*

#### Gemeng Bous-Waldbriedemes
* Ierpeldeng: Scheierbierg

#### Gemeng Réimech
* Réimech: Goldberg, Hopertsbour, Primerberg

#### Gemeng Stadbriedemes
* Stadbriedemes: Diefert, Goldberg, Hambierg, Primerberg, Rouseberg
* Greiweldeng: Hambierg, Härebierg

#### Gemeng Wuermer
* Lenneng: *Ehnerberg, Péiteschberg*
* Éinen: *Kelterberg, Rousemen, Wousselt*
* Dräibuer: *Bauschberg, Mouerberg*
* Wuermer: *Borreg, Elterberg, Heilihenhäuschen, Këppchen, Nossbam, Rousemen, Weibur, Wengertsberg, Wousselt*
* Ohn: *Kaul, Palmberg, Pietert, Vugelsang*
* Meechtem: *Houfels, Göllebur, Nidderfels, Ongkaf, Widdem*

#### Gemeng Fluessweiler
* Nidderdonwen: *Bauschberg, Fels, Scheedberg*

#### Gemeng Gréiwemaacher
* Gréiwemaacher: *Fels, Rouderberg, Rouseberg*

#### Gemeng Mäertert
* Mäertert: *Häreberg, Rouseberg*
* Waasserbëlleg: *Bocksberg*
### Sauer
#### Gemeng Mäertert
* Waasserbëlleg: *Bocksberg, Härebereg, Laser Kapell*

#### Gemeng Rouspert-Mompech
* Méischdref
* Rouspert: *Hoelt*

## Literatur
* Anonym, 1999. Guide Klée des meilleurs vins et spiritueux luxembourgeois, Luxembourg.
* Hemmer, Carlo, 1948. L'économie du Grand-Duché de Luxembourg - Première Partie - Les conditions sociales - La production primaire. Éditions Beffort, Luxembourg.
* Huberty, J., 1992. Les variétés de vigne cultivées au Luxembourg. *Bull. Soc. Nat. luxemb.* 93: 89-98. PDF (394 kB)
* Infalt, Constant, 2003. Gedanken zum 75jährigen Jubiläum der Winzergenossenschaftskellerei Stadtbredimus: gravierende Strukturprobleme wurden durch Selbsthilfe in Form von gemeinschaftlichen Einrichtungen besser gelöst! *Bauerekalenner* Jg. 55: 129-134.
* Scheuer, Jerry: *Marque nationale - appellation contrôlée "Moselle luxembourgeoise"*, in: *Bauerekalenner*, Lëtzebuerg, Jg. 55 (2003), Säiten 83-90, ill.
* Kuhn, Marc: *Die Weinkontrolle in Luxemburg*, in: *Bauerekalenner*, Lëtzebuerg, Jg. 57(2005), Säiten 65-70, ill.
* Gondringer, Marc: *Der Weinbau in Gostingen*, in: *Centenaire des sapeurs-pompiers Gostingen 1905 - 2005*, Gostingen, Sapeurs-pompiers, 2005, Säiten 93-103, ill.
* Rudi & Laurens Mauquoi, *Luxemburger Wein - Vin luxembourgeois*, Éditions Schortgen, Luxembourg 2012, ISBN 978-2-87953-158-8

## Kuckt och
* Dikrecher Wéngerten
* Musel
* Terroir Moselle
* Projet Provino
* Rieflaus

## Um Spaweck

* Websäit vum Wäinbauinstitut
* Websäit vum Fonds de solidarité viticole