open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bréck vun der A13 zu Schëffleng

D**'Bréck vun der A13 zu Schëffleng** ass eng Autobunnsbréck vun der lëtzebuergescher Autobunn A13 tëscht Schëffleng an Näerzeng. Bei der Bauverwaltung huet se d'Bezeechnung *Ouvrage d'Art N° 43*

Et ass eng Boubréck (Bowstring) mat dem Bou iwwer der Fuerbunn a si gouf 1994 a Betrib geholl.

Den Architekt ass de René Greisch an d'Conceptioun vun der Bréck gouf och vu sengem Bureau d'Études gemaach.

D'Bëtongsaarbechte goufe vun der Tralux ausgefouert.

D'Bréck huet eng Totallängt vun 171,9 Meter an d'Feldwäite sinn 29.2 m - 113.5 m - 29.2 m 
 
D'Bréck geet iwwer den CR168 an d'Eisebunnslinn 6a vum CFL.
NGC 4013

Den **NGC 4013** ass eng Spiralgalaxie, déi op enger Distanz vu ronn 55 Millioune Liichtjoer vun eiser Äerd läit. Am NGC&nbsp;4013 gouf bis elo eng Supernova gesinn (SN 1989Z am Dezember 1989).

## Entdeckung
D'Galaxie NGC 4013 gouf de 16. Februar 1788 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Hubble Space Telescope
* NOAO
* astronomie.de
* Astronews
* GoBlack
* SEDS
* NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
Flatzbuer

**Flatzbuer** (lokal: **Flatzbur**) ass eng Uertschaft an der Gemeng Rammerech. Virum 1. Januar 1979 huet Flatzbuer zur fréierer Gemeng Bungeref gehéiert.

Flatzbuer läit op der Kräizung vum CR311 an dem CR310 op enger Héicht vun 308 m.

Nopeschuertschafte si Wolwen a Bungeref.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Rammerech
Principal Galaxies Catalogue

De **Principal Galaxies Catalogue** **(PGC)** ass een astronomesche Katalog fir Galaxien.

Déi 1985 vun Astronomen vu Lyon a Meudon publizéiert Versioun enthält 73.197 Objete mat Donnéeë wéi z.&nbsp;B. Positioun, morphologesch Klassifizéierung, Visuell Magnitude, Radialvitess an Identifikatioun an anere Galaxiëkatalogen. Bis 2003 gouf de PGC op 983261 Galaxien bis déi 18. Magnitude vergréissert.

Eng elektronesch Versioun ass am Centre de données astronomiques de Strasbourg ze kréien.

## Kuckt och
* Astronomesch Katalogen

## Um Spaweck
*Katalog-Beschreiwung
Bréck vu Comblain-la-Tour

D**'Bréck vu Comblain-la-Tour** ass eng Bréck an der belscher Provënz Léck iwwer d'Ourthe.

Si verbënnt d'Uertschaft Comblain-la-Tour um rietsen Uwänner mat der Nationalstrooss N654 déi vun Hamoir bis op Pont de Sçay geet.

Et ass eng stenge Boubréck mat Pierre bleue gebaut. Si huet dräi Béi mat zwéi Flosspilieren an huet eng Längt vu 60 Meter.

D'Strooss déi iwwer d'Bréck féiert mécht no Süden d'Verbindung mat Xhoris.
Bréck vun Doosber

D**'Bréck vun Doosber** ass eng Grenzbréck tëscht Lëtzebuerg an Däitschland. Et ass eng Stroossebréck a féiert iwwer d'Our.

Si läit tëscht den Uertschaften Doosber Bréck am Lëtzebuergeschen an Doosber am Äifelkrees Béibreg-Prüm an Däitschland.

Bréck déi am arméiertem Bëtong gebaut a mat Permange verkleet ass, gouf 1953 gebaut. Si ersetzt eng fréier stenge Bréck mat dräi Béi vu 6,50 Meter déi 1846 gebaut gouf.

Et ass eng Boubréck (agespaante Bou), mat engem Bou, an de Bou huet eng Spanwäit vun 21 Meter. 
 
D'Bréck huet zu Lëtzebuerg iwwer d'N10B Uschloss un d'Nationalstrooss 10 an an Däitschland un d'Bundesstrooss B410 an d'Kreesstrooss K149

Am Krich war d'Bréck no der Ardennenoffensiv vun der Wehrmacht um Réckzuch zerstéiert ginn. Se gouf vun amerikanesche Pionéiertruppe provisoresch duerch eng einfach Bailey-Bréck ersat, déi sech awer séier als ze schappeg erwisen huet, duerno koum eng verduebelt Duebelbaileybréck an d'Plaz.

Fir dorun z'erënnere gouf op der däitscher Säit eng Plackett an en Informatiounspanneau opgeriicht.

D'Nopeschbrécke sinn d'Bréck op der Tëntesmillen (flossop) an d'Bréck op der Dörnauelsmillen (flossof). Bis am Zweete Weltkrich war d'Bréck op der Frankemillen déi éischt Nopeschbréck no ënnen.

## Kuckt och
*Lëscht vun däitsch-lëtzebuergesche Grenzbrécken

## Literatur
*Weber, Heinrich Theodor, 1997. - Brücken über die deutsch-luxemburgische Grenze. Gollenstein, Blieskastel. ISBN 3-930008-61-0

## Um Spaweck
Nico Reisdorff

Den **Nico Reisdorff**, gebuer de 16. Oktober 1958, war an der sougenannter Waldbëlleger Affär ee vun den Haaptschëllegen.

Hie gouf den 8. Mee 1989 grad sou wéi déi aner Haaptschëlleg Bernardy, Hertert a Fett zu liewenslaangem Prisong verurteelt, wéinst Muerd a Bäihëllef zum Muerd an aner Delikter. Zu Schraasseg souz de Reisdorff 39 Méint an enger Isolatiounszell, wat Amnesty International dozou bruecht huet, fir 1992 de Justizminister unzeschreiwen, datt déi Zoustänn géint d'Mënscherechtscharta verstoussen.

Hien huet am Prisong eng Léier fir Buchbënner gemaach.

Zanterhier schreift de Reisdorff seng Autobiographie, eng Liewensbeicht an där hien op e Liewen zeréckkuckt, dat vu Giwenech bis an de Schraasseger Prisong gefouert huet.
**Erziehung zum Wahnsinn*, vu Ghostwritere geschriwwen 2001 
**Lebenslänglich*, 2007, verbessert vun Éditions Revue

## Literatur
*Welsch, Jim; in *Mord und Totschlag*, Säit 213 bis 229, ISBN 987-3-933510-57-0
## Zitat
* *Der Reiche ist jeden Tag gut und kümmert sich einen Dreck um den Armen. Der Reiche erleichtert sein Gewissen indem er sich beim Roten Kreuz engagiert. Eine kleine Spende und man hat sein Gewissen etwas erleichtert.*

## Um Spaweck
*  Seng Websäit
NGC 4214

Den **NGC 4214** ass eng irregulär Galaxie, déi ronn 13 Millioune Liichtjoer vun eiser Äerd ewech ass. Am NGC&nbsp;4214 entsti vill nei Stären a Stärekéip, z'erkennen um wäiss-bloe Liicht. D'Wëssenschaftler huelen un, datt déi masseräich Stärekéip am Zentrum scho bal als Supernovae explodéiere kéinten.

## Entdeckung
D'Galaxie NGC 4214 gouf den 28. Abrëll 1785 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Hubble Space Telescope
* GoBlack
* Fulminante Feuerwerke in den Sternentstehungsgebieten einer Galaxie
* Astronews
* Chandra and XMM-Newton Observations of NGC 4214
* SEDS
* NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
Robert McNaught

De **Robert H. McNaught**, gebuer 1956 a Schottland, ass en australeschen Astronom. Hie schafft an der *Research School of Astronomy and Astrophysics* vun der Australian National University an huet och mam David Asher vum Armagh Observatoire zesummen astronomesch Aarbechte gemaach.

De McNaught ass en engagéierten Observateur an huet bis elo wäit méi wéi 350 Asteroiden entdeckt. Ausserdeem ass hie Matentdecker vum periodesche Koméit 130P/McNaught-Hughes. Am Kontext vum Siding Spring Survey ass de McNaught mat der Observatioun vun äerdnoen Asteroiden a Koméite befaasst. Am Siding Spring Observatoire huet hien am August 2006 de Koméit C/2006 P1 McNaught entdeckt.

No him ass den Asteroid (3173) McNaught genannt.

## Um Spaweck
*  https://web.archive.org/web/20130410060729/http://www.mso.anu.edu.au/~rmn/ Websäit vum Siding Spring Surveys
Tralux

**Tralux**, oder méi genee **Tralux, Société Générale de Travaux-Luxembourg, Société à responsabilité limitée**, ass eng Konstruktiounsgesellschaft ënner Lëtzebuerger Recht mat Sëtz zu Beetebuerg, 156, route de Luxembourg.

D'Gesellschaft gouf de 15. Abrëll 1975 ënner der Form vun enger ''Sociéte Anonyme'' gegrënnt an huet den 22. Oktober 1990 d'Form vun enger ''Société à Responsabilité Limitée'' ugeholl.

Tralux ass haaptsächlech am Beräich *Travaux Publics* engagéiert.

Si beschäftegt ëm déi 50 administrativ an technesch Beamten an eng ronn 150 Leit op de Chantieren. (Stand 2002)

Den aktuellen Direkter ass de Jean-Marie George, Ingenieur fir Genie Civil an Travaux Publics.

D'Gesellschaft huet e Kapital vun 1.750.000 Euro. Haaptaktionär, mat 9.960 vun 10.000 Parten, ass d'Gesellschaft *Demathieu & Bard, Société Anonyme* mat Sëtz zu Verdun a Frankräich.

### Wou hu si matgeschafft?

* 1979: op der Areler Autobunn verschidde Bauwierker
* 1983: Helleg-Geescht-Tunnel 
* 1993: Ouvrage d'art N° 43 op der Collectrice du Sud
* 1999: kritt d'Tralux de Certificat ISO 9002
* 2000: Bau vun der Cogénération um Kierchbierg
* 2002: Bau vun engem Bürosgebai fir d'Immobilière Espace Kirchberg vun 59.700 m²
Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Waasserbëlleg Grenz

D****' ass eng Eisebunnsstreck zu Lëtzebuerg. Se féiert vu Lëtzebuerg op d'Waasserbëlleger Grenz.

D'Trass fir d' gëtt vun der Administration des chemins de fer verdeelt. D'CFL bedreift a geréiert d'Infrastruktur vun der Streck, déi am Besëtz vum Lëtzebuerger Staat ass.

## Linn
D' gëtt vun der Eisebunnsverwaltung als **Linn 3** bezeechent. Dozou gehéiert och nach de knapps 4&nbsp;km laangen Deel vun der Waasserbëlleger Gare bis an de Mäerterter Hafen. Bis Enn 2024 war s'am kommerzielle Passagéierverkéier vun der CFL als **Linn 30** bekannt. 

Iwwer d'Streck fiert follgend d'CFL-Linn(Stand: Januar 2025):

* Lëtzebuerg - Waasserbëlleg - Tréier.

D'Streck geet vun der Gare vu Lëtzebuerg bis op Waasserbëlleg a vun do iwwer d'Waasserbëlleger Bréck an Däitschland wou se Uschloss un d'Tréierer Weststreck huet. D'Streck ass 37,442&nbsp;km laang (Pk. Mëtt Waasserbëlleger Bréck).

Um ‹ Y › zu Éiter huet se Uschloss un d'Alzenger Streck.

## Garen op der Streck
Lëtzebuerg - Zens-Hamm - Sandweiler-Conter - Éiter - Mënsbech - Rued - Betzder - Wecker - Manternach - Mäertert - Waasserbëlleg
## Uertschafte laanscht d'Streck
Lëtzebuerg - Zens - Hamm - Sandweiler - Conter - Mutfert - Éiter - Schraasseg - Schëtter - Mënsbech - Iwwersiren - Menster - Rued-Sir - Ouljen - Betzder - Haastert - Biwer - Wecker - Manternach - Mäertert - Waasserbëlleg.

## Biller

Fichier:Luxembourg, Maierchen (105).jpg|D'Biisserbréck am Gronn
Fichier:Pont du Scheidhof-101.jpg|D'Eisebunnsbréck Scheedhaff
Fichier:ZuchopRued12.JPG|An der Gare zu Rued
Fichier:Luxembourg, Oetrange pont Schlasswiss (101).jpg|Den Tunnel zu Éiter bei der *Schlasswiss*


## Kuckt och
* Schema vun der Linn 3

## Um Spaweck

* D'Eisebunnsstreck op der Websäit "rail.lu"
Entrange

**Entrange** (lb: *Entréng*) ass eng Gemeng am franséischen Departement Moselle an der Regioun Grand Est.
## Geschichtleches
Ënner dem Ancien Régime war Entrange souwuel op administrativem wéi op reliéisem Plang mat der Gemeng Œutrange verbonnen. Allebéid hu se zu der *Seigneurerie* Escherange gehéiert, déi hirersäits vun der Abtei Neimënster vu Lëtzebuerg ofhoung. 

Am Joer 1970 gouf Œutrange an d'Gemeng Diddenuewen erageholl, an Entrange gouf sou eng onofhängeg Gemeng.

## Geographesches
Am Weste stéisst d'Gemeng Entrange un d'Gemeng Escherange, am Norden un d'Gemeng Kanfen an am Süden un d'Uertschaft Éitreng an der Gemeng Diddenuewen.

## Minièren
Wéi 1899 d*'Minière Charles Ferdinand* opgemaach huet, gouf dat soziaalt Liewen am Dierfchen zimmlech gerëselt. Et koum zum Bau vun Aarbechterkolonien an enger Kapell, déi no bei der Minière gebaut goufen, e Strapp ewech vum alen Duerfkär.

## Haut
Zanter d'Minière 1979 zougemaach huet, schafft eng Majoritéit vun den Awunner op der EDF-Zentral vu Kettenuewen, zu Diddenuewen oder zu Lëtzebuerg, dat eng Dose Kilometer wäit ewech ass.

## Sport a Fräizäit
Entrange huet eelef Veräiner mat iwwer 800 Memberen, dorënner
* *Amifort Entrange*, déi sech ëm déi sëllege Fortifikatioune ronderëm Entrange këmmert
* *A.S. Entrange*, de Foussballclub

## Kuckeswäertes
* D'Kasematte vum "Abri du Zeiterholz"

## Um Spaweck
* D'Websäit vum ''A.S. Entrange''
Yrjö Väisälä

De **Yrjö Väisälä**, gebuer de 6. September 1891 zu Kontiolahti, a gestuerwen den 21. Juli 1971 zu Rymättylä, war e finneschen Astronom a Physiker.

De Väisälä huet 1922 säin Doktortitel kritt an huet wärend dëser Zäit als Vermiesser an Astronom bis 1925 am geodeteschen Institut vun der Universitéit Turku geschafft. Hie beschäftegt sech hei mat der Triangulatioun an entwéckelt d'Konzept vun der *Liichtinterferenz* fir d'Längemiessung op gréisseren Distanzen. Am Joer 1925 gouf hie Professer fir Physik.

A senger weiderer Lafbunn verlagert de Yrjö Väisilä säin Tätegkeetsfeld op Meteorologie an d'Astronomie. Hien huet d'Method vun der Triangulatioun op astronomesch Objeten iwwerdroen. De Väisälä huet zu de Grënner vum Astronomeschen Observatoire vun der Universitéit nu Turku am Joer 1952 gehéiert a war bis zu sengem Doud och den Direkter.

Am Laf vu senge wëssenschaftlechen Aarbechten huet hien och 128 Asteroiden an 2 Koméiten entdeckt. E Moundkrater gouf wéinst senge Verdéngschter no him benannt, wéi och d'Asteroiden (1573) Väisälä an (2804) Yrjö.

## Entdeckt 128 Asteroiden
Karl Wilhelm Reinmuth

De **Karl Wilhelm Reinmuth**, gebuer de 4. Abrëll 1892, a gestuerwen de 6. Mee 1979, war en däitschen Astronom, deen am Observatoire Königstuhl bei Heidelberg geschafft huet.

De Reinmuth entdeckt zwéi kuerzperiodesch Koméiten, den 30P/Reinmuth an de 40P/Reinmuth souwéi 395 Asteroiden, dorënner den Asteroid Apollo, deen den Asteroide vun der Apollo-Grupp den Numm ginn huet, an deenen hir Bunnen d'Äerdbunn kräize kënnen. Dem Reinmuth seng Asteroidenentdeckunge falen an den Zäitraum vun 1914 bis 1957.

Besonnesch spektakulär war seng Entdeckung vum Asteroid (69230) Hermes 1937, deen eréischt 2003 mam LONEOS-Programm erëmfonnt gouf. D'Berechnunge fir déi Bunn huet den däitschen Astronom Friedrich Gondolatsch opgestallt.

## Wierker
* *Die Herschel-Nebel*, De Gruyter, Berlin 1926
* *Katalog von 6.500 genauen photographischen Positionen kleiner Planeten*, Braun, Karlsruhe 1953

## Literatur
* Robert D. McGown: *Reinmuth, Karl Wilhelm.* In: Thomas Hockey et al. (Hrsg.): *Biographical Encyclopedia of Astronomers*, Springer, New York 2014, ISBN 978-1-4419-9916-0, S.&nbsp;1816–1817. 
* J. Schubart: *Karl Reinmuth †.* Matdeelunge vun der Astronomescher Gesellschaft, Bd. 50 (1980), S. 7. (Noruff)
*  *Dr. Karl Reinmuth.* The Minor Planet Bulletin, Volume 7 (1979), S. 10. (Noruff)

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Publikatioun vum K. Reinmuth am Astrophysics Data System
Nationalstrooss 50

D**'Nationalstrooss 50** oder **N50** ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss am Kanton Lëtzebuerg an der Stad Lëtzebuerg.

Se fänkt op der Kräizung mat der N4, N2 an N7 – Place de Bruxelles, och bekannt ënner *[[Pôle Nord (Stad Lëtzebuerg)|Pôle Nord]]* – un an heescht an hirem éischten Deel Boulevard F.D. Roosevelt.

Se geet dann iwwer d'Al Bréck, mécht dann d*'[[Avenue de la Gare (Stad Lëtzebuerg)|Avenue de la Gare]]* oder *Al Avenue* fir kuerz virun der Gare Lëtzebuerg an N3 déi do *[[Avenue de la Liberté (Stad Lëtzebuerg)|Avenue de la Liberté]]* oder och *Nei Avenue* heescht, ze kommen.

D'N50 ass 1,3&nbsp;km laang a gehéiert zum *Réseau du territoire de la ville de Luxembourg*.

Op verschiddene GPS-Programmer a Kaarten ass se als N3 uginn, awer zanter der Stroossebenennung vum 22. Dezember 1995 huet se d'offiziell Bezeechnung N50.

## Biller

Royal Roosevelt Marie Thérèse.jpg|Den Ufkank vun der N50 op der *[[Place de Bruxelles (Stad Lëtzebuerg)|Bréisseler Plaz]]*
Luxroosevelt.JPG|D'N50 als Bd F.D.Roosevelt…
Luxembourg Avenue de la Gare 4.JPG|als *[[Al Avenue]]*


## Um Spaweck
Nationalstrooss 57

D**'Nationalstrooss 57** oder **N57** ass eng Nationalstrooss um Territoire vun der Stad Lëtzebuerg.

Se mécht d'Verbindung tëscht der N50 no der Aler Bréck an der N7 (Eecher Bierg) a leeft op hirer ganzer Streck duerch den Tunnel René-Konen bzw. iwwer d'Afaarts- an Ausfaartsrampen.

D'N57 ass ronn 1&nbsp;km laang.

Den Tunnel ass den 18. Juni 1988 opgaangen, d'Strooss ass awer eréischt 1995 am Kader vun der Ëmklasséierung vun Deeler vum staatleche Stroossereseau als N57 klasséiert ginn.

## Um Spaweck
NGC 134

Den **NGC 134** ass eng Balkespiralgalaxie vum Hubble-Typ SBc am Stärebild Sculptor. Den NGC&nbsp;134 huet eng visuell Magnitude vun 10,4&nbsp;mag an eng Wénkelausdehnung vun 8,3'&nbsp;×&nbsp;1,9'.

D'Galaxie gouf de 7. Juli 1826 vum schottesch-australeschen Astronom James Dunlop entdeckt.

## Kuckt och
* Index-Katalog
* Messier-Katalog
* NGC-Katalog

## Um Spaweck

* SIMBAD Query
* Astronews
International Raumstatioun

D**'International Raumstatioun** (engl. **I**nternational **S**pace **S**tation, **ISS**) ass eng an internationaler Kooperatioun entstanen, nach net komplett fäerdeg, awer scho besat Raumstatioun. Um Projet sinn nieft der amerikanescher NASA an der russescher Raumfaartagentur Roskosmos och europäesch Staate bedeelegt. All ESA-Staaten ausser Groussbritannien, Irland, Portugal, Éisträich, Finnland a Griicheland hunn de Vertrag iwwer de Bau vun der Statioun am Joer 1998 ënnerschriwwen. Weider bedeelegt sinn d'kanadesch CSA an d'japanesch JAXA. Brasilien hat mat den USA e separat Ofkommes iwwer d'Benotze vun der ISS.

D'Pläng fir eng grouss, international Raumstatioun gi bis an déi 1980er Joren zeréck. D'Statioun war deemools nach ënner dem Numm (*Freedom* oder *Alpha*) geplangt. D'ISS ass zanter 1998 am Bau an ass bis op Weideres dee gréisste vu Mënschenhand geschaaften Objet am Äerdorbit. Si kreest an zirka 350&nbsp;km Héicht mat enger Bunnschréi vun 51,6° all 92&nbsp;min ëm d'Äerd a soll, wa se bis fäerdeg ass, 2010 maximal Ofmiessunge vun ongeféier 110 × 90 × 30&nbsp;m erreechen. Duerno soll si op d'mannst bis 2016 weiderbedriwwe ginn.

Wéinst der weltwäiter Kooperatioun an den ëmfangräichen Investitioune kann d'ISS als de gréissten zivillen an internationale Projet vun der Geschicht bezeechent ginn. Dat huet besonnesch zanter dem Enn vum Kale Krich an nom Bäitrëtt vu Russland zum Projet ee bedeitende Symbolwäert.

## Um Spaweck

* ISS-Seite der NASA 
* Raumfahrer.net
* Animationsvideo, das den Aufbau der ISS zeigt (nach den aktuellen Planungen vom April 2006)
* Heavens-Above 
* ISS-Link für Unterricht und Schule auf dem NRW-Bildungsserver
* Fotos der NASA zur ISS – héich Opléisung
* Satellite Sighting Information – Zäiten a Plaze vun der ISS a Shuttlen um Nuetshimmel
Nationalstrooss 24

D**'Nationalstrooss N24** ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss am Réidener Kanton.

Se fänkt zu Uewerpallen op der Kräizung mat der N22 un a leeft da laanscht Liewel, an duerch Biekerech, Hitten, Näerden a Rippweiler. Kuerz hanner Rippweiler kräizt se sech mat der N12 a geet da weider bis op Useldeng.

Zu Useldeng huet se dann erëm Uschloss un d'N22.

Se huet eng Gesamtlängt vun 11,8&nbsp;km.

## Um Spaweck
Nationalstrooss 22

D**'Nationalstrooss 22** oder **N22**, och nach *Atertstrooss* genannt, ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss am Kanton Réiden an am Kanton Miersch.

Si fänkt un zu Uewerpallen um *Diggel* op der belscher Grenz wou se Uschloss un déi Belsch Nationalstrooss N822 huet.

Vu Pallen leeft se no Osten duerch Ell wou se iwwer d'Atert geet, an da weider op Réiden op der Atert, Räichel, Iewerleng an Useldeng.

Vun Useldeng geet et weider op Béiwen a Biissen bis op Colmer-Bierg wou se dann op d'N7 stéisst.

D'N22 huet eng Längt vun 27,2&nbsp;km.

## Um Spaweck
Pick-Krankheet

D**'Pick-Krankheet** (aner Nimm: *Pick-Atrophie*, *Pick's disease*) ass eng Gehieratrophie (Ofbau vu Gehiertissus), där hiren Numm op den tschechoslowakesche Neurolog a Psychiater Arnold Pick zeréckzeféieren ass, dee se 1892 fir d'éischt beschriwwen huet.

## Symtomatologie

## Diagnostik

## Verlaf an Therapie
Et gëtt keng Therapie.
Routbaach (Préizerdaul)

D**'Routbaach** ass e Lieu-dit an der Gemeng Préizerdaul.

D'Plaz läit südlech vu Platen praktesch op der Kräizung vun der N 22A an der N 22 um Zesummefloss vun der Routbaach mat der Atert op enger Héicht vun 255 Meter.
Nationalstrooss 22A

D**'Nationalstroooss N22A** ass eng kleng lëtzebuergesch Nationalstrooss am Kanton Réiden.

Si fänkt un an der Routbaach wou se vun der N22 fortgeet an zu Platen op d'N12 stéisst.

Si leeft de ganze Wee um rietsen Uwänner vun der Roudbaach an ass knapps 420 Meter laang.

## Um Spaweck
Folschter Baach

D**'Folschter Baach** ass eng kleng Baach am Kanton Réiden, an der Gemeng Rammerech.

Si huet hir Quell op enger Héicht vu 463 Meter op der Hallschent vun enger geduechter Linn vu Schwiddelbruch op de Réidingshaff.

Vun do aus leeft se no Süden duerch eng Griecht am *Kesselbësch* a lénks laanscht d**Houscht'', zwéi Bëscher déi zesummenhänken an déi tëscht [[Folscht]] an [[Éischt]] leien.

An dësem Bëschmassif lafe vu riets a lénks a puer kleng Bachen dran, déi ausser der ''Kesselbaach'' keen Numm hunn.

No engem Laf vun 2.600 Meter kritt se vu riets hir éischt gréisser Niewebaach, d**Dillesbach''
déi hir Quell südlech vu Schwiddelbruch op enger Héicht vu 465 Meter (ACT) huet.

Déi zwou lafen dann zesumme weider no Südosten, fir ronn 800 Meter virun der Horas mat der Hueschterbaach zesummenzelafen, an déi zwou zesumme vun do aus Roudbaach heeschen.

D'Folschter Baach huet eng Totallängt vu 7.550 Meter.




## Kuckt och
Hueschterbaach

D**'Hueschterbaach** ass eng kleng Baach am Kanton Réiden.

Si entsteet aus dem Zesummelaf vun zwou Quellbaachen op enger Héicht vu 430 Meter. (Héicht ATC), um Flouer *Kuurbur*.

Déi eng vun dëse Quellbaache kënnt aus der *Bärendell* an huet hir Quell op enger Héicht vu 488 Meter ronn 300 Meter westlech vun der Gëlt, an déi zweet kënnt aus dem *Gröndchen* an huet hir Quell op enger Héicht vu 494 Meter.

Vun do aus leeft se 1.200 Meter parallel mat der N23 bis op Hueschtert wou se dann och ënner dëser Strooss erduercht leeft. Do ktitt se Gesellschaft vu riets vun enger Bächelchen déi vum Flouer *Saang* kënnt.

No 1.800 Meter kënnt da vu riets d*'Strengbaach* dran, déi hir Quell och op *Saang* huet.

Vun do aus ännert se och hir Richtung an dréint no Nordoste fir dann no 2 Kilometer ënner dem CR116 erduercht ze lafen an direkt duerno mat der Folschter Baach zesummenzelafen. Vun do aus heeschen déi zwou zesummen da Roudbaach.

## Kuckt och
Nationalstrooss 22B

D**'Nationalstrooss 22B** oder **N22B** ass eng kleng lëtzebuergesch Nationalstrooss am Kanton Réiden.

Se leeft op hirer ganzer Längt um Terrain vu Réiden op der Atert an huet zu béide Säiten Uschloss un d'N22. Se mécht zu Réiden op der Atert d*Rue d'Ospern*, d*Allée des Tilleuls* an d**Rue de Hostert''.


Se huet hiren Ufank op der N22 vis-à-vis vum Réidener Spidol. Se heescht do ''Rue de Hostert'' a geet dann ongeféier 100 Meter no Norde wou se vun der Hueschterterstrooss erofgeet an no Osten dréint. Vun hei un heescht se ''Allée des Tilleuls'' a behält deen Numm bis op d'Kräizung mat der ''Rue d'Ospern'' an der ''Rue de la Gendarmerie''. Hei kritt se dann den Numm ''Rue d'Ospern'' an dréint no Süde fir no 80 Meter, net wäit vun der Kierch, nees op d'N22 ze kommen.

D'Strooss ass 625 Meter laang a se ka just an enger Richtung befuer ginn.

Si huet just zwou Niewestroossen an der ''Allée des Tilleuls'' an zwar vu lénks d'Strooss mam Numm ''Hobsteltgen'' an d**Rue Tyres''.

D'Lannenallée steet zanter dem 23. November 1990 op der Lëscht vun den klasséierte Monumenter.

## Um Spaweck
Nationalstrooss 23

D**'Nationalstrooss N23** ass eng lëtzebuergesch Nationalstrooss am Kanton Réiden.

Se fänkt zu Räichel op der Kräizung mat der N12 an der N22 un a geet da queesch duerch de Kanton no Nordweste bis op Maartel op der belscher Grenz wou se Uschloss un déi belsch N4 huet.

Se huet eng total Längt vun 19,1&nbsp;km.

## Um Spaweck
NGC 602

Den **NGC 602** ass d'Bezeechnung vun engem oppene Stärekoup an der klenger Magellanescher Wollek, déi op enger Distanz vun 196000 Liichtjoer von der Äerd läit. Den Duerchmiesser vum NGC&nbsp;602 ass ronn 90 Liichtjoer grouss.

## Entdeckung
Den oppene Stärekoup NGC 602 gouf den 1. August 1826 vum schotteschen Astronom James Dunlop entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Hubble Space Telescope
* Astronomy Picture of the Day
* SEDS
* NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
James Dunlop

Den **James Dunlop**, gebuer den 31. Oktober 1793 zu Dalry, Schottland, a gestuerwen den 22. September 1848 zu Boora Boora, Australien, war en a Schottland gebuerenen Astronom, dee spéider an Australien täteg war.

Den Dunlop, deen am Ufank an enger mechanescher Fabrick geschafft huet, fabrizéiert vun 1810 un Teleskope.

Nodeem hien 1820 d'Bekanntschaft mat dem Sir Thomas Brisbane gemaach huet, huet hien ugefaange sech ëmmer méi fir Astronomie z'interesséieren. Am Joer 1821 gouf hien Assistent vum Karl Rümker am neien Observatoire vu Parramatta an New South Wales.

Vun 1827 bis 1831 schafft hien um private Brisbane-Observatoire zu Roxburgh a Schottland.

Am Joer 1831 ass hien Direkter vum Observatoire vu Parramatta ginn, wou hie bis 1847 geschafft huet.

Den Dunlop verëffentlecht e Katalog mat 7835 Duebelstären am Joer 1826, souwéi e Katalog mat 629 nei entdeckten niwwelegen Objeten (1828), kuckt Dunlop-Katalog.

Fir seng Leeschtunge gouf hien 1828 mat der Goldmedail vun der *[[Royal Astronomical Society]]* ausgezeechent.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Biller vum Dunlop an dem Observatoire zu Parramatta
* Publikatioun vum J. Dunlop am Astrophysics Data System
Däitschsproocheg Communautéit vun der Belsch

Déi **Däitschsproocheg Communautéit** (op Däitsch: *Deutschsprachige Gemeinschaft Belgiens*) ass déi klengst vun den dräi Communautéiten an der Belsch. Si representéiert déi Belsch, déi an engem klenge Gebitt am Oste vum Land an der Provënz Léck wunnen an déi Däitsch schwätzen (Héichdäitsch an donieft däitsch Dialekter).

Zënter 2017 nennt sech déi Däitschsproocheg Communautéit selwer **Ostbelgien**, och wann deen Numm net an der belscher Verfassung verankert ass.

Se besteet aus Gebidder, déi d'Belsch nom Éischte Weltkrich vum Däitsche Räich annektéiert huet. D'Gebitt ëm Malmedy ass allerdéngs frankophon a gouf, tëschent 1815 an 1918, als *Wallonie malmédienne* oder *Wallonie prussienne* bezeechent. Ufanks war geplangt, déi aner Gebidder och ze franciséieren, éier 1984 déi Däitschsproocheg Communautéit an hirer haiteger Form unerkannt gouf. Se gehéiert awer regionalpolitesch ëmmer nach zu Wallounien.

De Feierdag vun der Däitschsproocheger Communautéit ass de 15. November

## Gemengen an Awunner
Déi däitschsproocheg Communautéit ëmfaasst néng Gemenge mat .:

# Amel
# Büllingen
# Burg-Reuland
# Bütgenbach
# Eupen
# Kelmis
# Lontzen
# Raeren
# Sankt Vith

## Kuckt och
* Cantons de l'Est (Belsch)

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Däitschsproocheger Communautéit vun der Belsch
NGC 2346

Den **NGC 2346**, och wéi verschidden anerer wéinst dem Ausgesinn *[[Päiperleksniwwel]]* genannt, ass e planetareschen Niwwel am Stärebild Monoceros, deen 2.000 Liichtjoer vun der Äerd ewech ass. Den NGC&nbsp;2346 gehéiert zum Duebelstäresystem HD 293373. Déi zwéi Stären ëmkreese sech all 16 Deeg.

## Entdeckung
De planetareschen Niwwel NGC 2346 gouf de 5. Mäerz 1790 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Hubble Heritage Project
* Deep Sky Corner
* GoBlack
* Astronomy Picture of the Day
* NOAO
* Anglo-Australian Observatory
* SEDS
* NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
Schlass vu Lavaux-Sainte-Anne

D**'Schlass vu Lavaux-Sainte-Anne** ass an der Belsch net wäit vu Rochefort an der Provënz Namouer, Wallounien.

D'Schlass gouf 1450 op Uerder vum Jang II. vu Berlo gebaut.

## Um Spaweck

*  Offiziell Säit
Tariq ibn Ziyad

Den **Tariq ibn Ziyad** (), gebuer 670 a gestuerwen 720 war e mosleemesche Generol aus dem Stamm vun de Umayyaden, an Eruewerer vum Westgoteräich (711–714).

Hien huet den 18. Juli 711 an der Schluecht beim Río Guadelete d'Westgoten ënner der Féierung vum Roderich geklappt. No dëser Schluecht war praktesch déi ganz westgotesch Verdeedegung zerstéiert, soudatt d'Ibeeresch Hallefinsel ganz séier vun den Araber a Berber eruewert gouf.

## Dëst an Dat
Hautdesdaags droen eng Pont an e libescht Krichsschëff den Numm *Tariq Ibn Ziyad*.

## Fir ze liesen
* Stephan an Nandy Ronart: *Lexikon der Arabischen Welt.*, Artemis Verlag, 1972
* Andre Clot: *Das maurische Spanien. 800 Jahre islamische Hochkultur in Al Andalus.* Patmos, 2004,
* P.J. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs, Ed.: *Tariq ibn Ziyad* an *Encyclopaedia of Islam, Volume X (Tā'-U[..])*, New Edition, 2000, Brill, S. 242
## Um Spaweck
Messier 33

De **Messier 33** (och **Dräieckniwwel**, **Triangulumniwwel**) oder '''NGC''' **598 ** bezeechent ass eng Spiralgalaxie mat de Moosse 70' × 40' an der Visueller Magnitude vu +5,70&nbsp;mag am Stärebild Triangulum. Den Dräiecksniwwel ass no dem Andromedaniwwel an der Mëllechstrooss dat drëttgréissten Objet an der Lokaler Grupp an déi eenzeg weider echt Spiralgalaxie nieft dësen zwou. D'Distanz zum Dräiecksniwwel ass ronn 3 Millioune Liichtjoer. D'Mass vun dëser Spiralgalaxie huet ronn 10% vun der Mëllechstroossemass, entspriechend 30 Milliarde Sonnemassen.

Wéinst senger klenger Flächenhellegkeet ass den Dräiecksniwwel besonnesch bei méi staarke Vergréisserunge mam Teleskop schwéier ze fannen.

D'Galaxie enthält dräi Gasniwwelen, NGC 592, NGC 595 an déi riseg Stäregebuertsplaz NGC 604. Weider sinn e puer Kugelstärekéip, vun deenen e puer der seelener Objetklass bloe Kugelstärekoup gehéieren. Méiglecherweis huet si och eng Satellittegalaxie, an zwar d'LGS 3.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* M33 bei SEDS
Foussgängerbréck op der Buerschter Millen

D**'Foussgängerbréck op der Buerschter Millen** ass eng hëlze Bréck iwwer d'Sauer nieft der Fuurt op der Buerschter Millen.

Well de Sauerdall do dacks mat Héichwaasser geplot ass, a keng ze grouss Bréck op Pilieren den Dall sollt ënnerbriechen, gouf dës beweeglech Bréck opgeriicht. Am Fall vun héijem Waasser kënnen déi zwee säitlech Felder an d'Luucht gezu ginn, fir sou net dem Drock vum Waasser ausgesat ze sinn.
Guillaume Le Gentil

De **Guillaume Joseph Hyacinthe Jean-Baptiste Le Gentil de la Galaisière**, gebuer den 12. September 1725, a gestuerwen den 22. Oktober 1792, war e franséischen Astronom.

Hien huet verschidden astronomesch Niwwelen entdeckt. Am Joer 1747 den M 32, am Joer 1749 den M 8, M 36 an den M 38. Hie soll och de Kugelstärekoup NGC 6712 entdeckt hunn. Hie gouf 1753 an d'Académie Royale des Sciences vu Paräis gewielt.

De Le Gentil huet an de Jore 1761 a 1769 un 2 Expeditiounen, bei deene Venuspassagen observéiert sollte ginn, deelgeholl. Déi zwou Expeditiounen hate wéinst schlechtem Wieder keen Erfolleg.

## Wierker
* Le Gentil, 1749.: Mémoire sur une étoile nébuleuse nouvellement découverte à côte de celle qui est audessus de celle de la ceinture d'Androméde. Sav. étrangers, Band II, S. 137-145, 1755.
* Le Gentil, 1759: Remarques sur les Étoiles Nebuleuses. Mémoires de l'Académie Royale des Sciences. Année MDCCLIX. S. 453-471 + Tafel 21. Paräis, 1765.
* Voyage dans les Mers de l'Inde... a l'Occasion du Passage du Vénus, sur de Disque du Soleil (2 Bänn), 1769.

## Literatur
* Lorenz Schröter: Venuspassage (Roman). Hamburg: Rotbuch Verlag, 2001.

## Um Spaweck
*  Venustransit 1761
*  Über Le Gentil und die Venusdurchgänge 1761 und 1769

## Kuckt och
NGC 604

Den **NGC 604** ass en H-II-Gebitt an der Galaxie Messier 33 am Stärebild Triangulum. Hien huet eng Wénkelgréisst vu ronn 1',9&nbsp;×&nbsp;1',2 a gouf den 11. September 1784 vum Wilhelm Herschel entdeckt. Et ass eent vun de gréisste bekannte H-II-Gebidder.

Den NGC 604 läit an engem Spiralarm vun der Galaxie M33, déi och als "Dräiecksniwwel" bekannt ass. Mat enger Distanz vun 2,8 Millioune Liichtjoer ass eis den M33 zimmlech no; si ass e Member vun der Lokaler Grupp, där och eis Mëllechstrooss ugehéiert. Den M33 huet nach weider H-II-Regiounen, wéi z.&nbsp;B. den NGC 595 an den NGC 592.

Den NGC 604 ass eent vun de gréisste Stäregenesisgebidder, déi Astronomen an eise direkten Noperschaftgalaxië fonnt hunn. D'Gebitt huet eng Gréisst vu ronn 1300 Liichtjoer an huet méi wéi 200 jonk a ganz waarm Stären (der héijer Temperatur entspriechend bloelzeg gefierft), déi eréischt an de leschten dräi Millioune Joer entstane sinn. Spektralanalyse soen, datt d'Regioun ongeféier sou vill aktiv, masseräich Wolf-Rayet-Stäre wéi blo Stären huet. Ronn 50 dovun hu sech wärend enger eenzeger Phas vun enger grousser Stäregenesis viru ronn 4 Millioune Joer gebilt.

Den interstellare Medium am NGC&nbsp;604 huet komplex Blosestrukturen a Filamenter. No haitegem Wësse sinn déi Strukturen engersäits duerch de staarke Stärewand vun de jonken, waarme Stären, anerersäits duerch Supernova-Explosiounen entstanen.

## Kuckt och

* Lëscht vun diffusen Niwwelen
## Um Spaweck

* http://www.seds.org/messier/more/m033_n604.html
NGC 2736

Den **NGC 2736** ass een Emissiounsniwwel, och **Bläistëftniwwel** genannt am Stärebild Vela, deen 815 Liichtjoer vun der Äerd ewech ass. Den NGC&nbsp;2736 ass den Iwwerrescht vun enger gewalteger Explosioun vun enger Supernova, virun 11.000 Joer. Dës Supernova gëtt d'Vela Supernova genannt. No Berechnunge soll am Ufank d'Explosioun 250-mol méi hell wéi d'Venus geliicht hunn a sech mat enger Vitess vu 40 Millioune Kilometer pro Stonn ausgedeent hunn. Dës Vitess huet sech bis haut op 640.000 Kilometer pro Stonn reduzéiert.

## Entdeckung
Den Emissiounsniwwel NGC 2736 gouf den 1. Mäerz 1835 vum britteschen Astronom John Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Hubble Space Telescope
* Astronews
* GoBlack
* Antilhue - Chile
* Capella Observatory
* Gum Nebula (NGC 2736)
* Frog Rock Observatory
* SEDS
* NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
Meteoroid

**Meteoroiden** (och **Meteoriden**, net Meteoritten; kuckt ënnen) si kleng Objete vum Sonnesystem op enger Ëmlafbunn ëm d'Sonn, vun deene verschiddener d'Äerdbunn kräizen. Hir Gréisst geet vu Brochdeeler vun engem Millimeter (Mikrometeoroiden) bis zu en ettlech Meter. Domat si se méi kleng wéi een Asteroid, woubäi et awer weeder vun der Gréisst nach vun hirer Zesummesetzung ofhänkt fir eng eendäiteg Grenz tëscht béiden Objetaarten ze zéien. Zesumme mat den Asteroiden an de Koméiten zielen d'Meteoroiden zu der Himmelskierperklass vun de Klengkierper.

Meteoroide si vun ënnerscheedlecher Hierkonft. Si kënnen duerch d'Gravitatioun vun de Planéiten aus der Haaptasteroidenceinture erausgeschleidert gi sinn, awer och Deeler vu Koméite sinn, déi dës Stécker op hirer Bunn verléieren.

Wa Meteoroiden an d'Atmosphär falen, entsteet duerch d'Reiwung mat der Loft eng Liichterschäinung, déi Meteor genannt gëtt (kleng Meteore ginn och *Stäreschnäize* genannt, grouss Meteore *Feierbäll* oder Bolide). De Rescht, den op der Äerduewerfläch leie bleift, nenne mer Meteorit.

## Kuckt och
* Himmelskierper

## Um Spaweck

*  Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society: On the Definition of the Term Meteoroid
Bréck vun Ombret

D**'Bréck vun Ombret** ass eng Stroossebréck iwwer d'Meuse an iwwer N 90 tëscht Ombret-Rawsa an Amay an der belscher Provënz Léck.

D'Bréck gouf tëscht 1948 an 1951 gebaut an iwwer d'Bréck geet d'N 644. Et ass eng Boubréck mat agespaante Béi a si ersetzt eng stole Bréck vun 1916 déi an der Nuecht vum 11. op den 12. Mee 1940 vun der belscher Arméi gesprengt gi war. 
 
D'Bréck ass am arméierte Bëtong gebaut an huet eng Totallängt vun 145,60 Meter

*Längt vun de Felder: 44 m - 48 m - 44 m 
*Breet vun de Fuerbunnen: 2 x 3.50 m

Nopeschbrécke sinn d'Bréck vun Ampsin an d'Breck vun Hermalle.
 
## Literatur
 
*Lemonnier, Arlette Ponts d'hier et d'aujourd'hui, Ministère de l'Equipement et des Transports, Namur (Belgique), ISBN 2-930148-28-4, 1999; pp.&nbsp;128–130.
Bolid

E **Bolid** ass e Meteor, deen duerch seng ongewéinlech Gréisst explodéiert an dobäi aussergewéinlech hell opliicht. Déi méi liichtschwaach, mat manner Material ginn als Meteoren oder Stäreschnäize bezeechent.

E Bolid entsteet, wann e besonnesch grousse Meteoroid an d'Äerdatmosphär erakënnt. Wann de Meteor méi hell ass wéi -4 mag (mëttel visuell Magnitude vum Planéit Venus), da nennt een e *Feierkugel* oder *Feierball*. Eréischt wann de Meteor explodéiert, gëtt vun engem Bolid geschwat.

Heiansdo kéint et vir, datt d'Gestengsmaterial eréischt beim Opprall op d'Äerduewerfläch oder kuerz driwwer explodéiert. D'Folleg dovu kann eng kilometerwäit Verwüstung, wéi beim Tunguska-Ereegnes sinn. Wann d'Material net sou massiv ass, kann et zu enger spektakulärer Erscheinung kommen. http://www.youtube.com/watch?v=5S3WfNDD59Y

## Bekannt Ereegnesser
* Lugo-Bolid (-23&nbsp;mag)<ref
* Meteorit vu L'aigle

## Kuckt och
* Aschlagkrater
* Impakt
* Äerdnoen Objet
* Meteoroid
* Meteorit

## Um Spaweck
*  Rapport iwwer eng Feierball-Explosioun
Koordinaten

**Koordinate** sinn do fir Positioune vu Punkten am Raum festzehalen oder ze bestëmmen.

D'Positioun am Raum gëtt an de Koordinatesystemer mat Zuelewäerter, de **Koordinaten**, eendäiteg bestëmmt.

Duerch d'Zesummestelle vun eenzele Punkten, loosse sech da mat ville Punkte bestëmmt Objeten, wéi Linnen, Kurven, Ofstänn, Flächen, a Kierperen uginn.

D'Zuel vun de Wäerter, déi noutwenneg si fir en Objet ze bestëmmen, entsprécht der Dimensioun vum Raum (dacks als *n* ofgekierzt). Et hëlt een dann d'Koordinate vun engem *n*-dimensionale Raum dann och als en ''n''-Tupel vu Koordinaten op.

Den Nullpunkt, bei deem all Koordinaten de Wäert 0 unhuelen, nennt een d*'Origine*.

De Koordinatesystem deen am meeschte gebraucht gëtt – dat gëllt besonnesch fir d'Schoulmathematik - ass de Kartesesche Koordinatesystem.

## Kuckt och
* Geographesch Koordinaten
* Galaktesch Koordinaten

## Um Spaweck
* http://www.mathe-online.at/mathint/zeich/i.html - Einfach a verständlech Erklärung 
* http://mo.mathematik.uni-stuttgart.de/lexikon/K/koordinatensystem.html - Mathematesch exakt Definitiounen (mat Formelen)
Dimensioun

Den Numm **Dimensioun** steet fir:

* Ofmiessungen, d'raimlech Gréisst (meeschtens am Plural *Dimensiounen*, ëmgangssproochlech)
* Dimensioun (Physik)
** Raum an Zäit
** Raumzäit
* Miesswiesen:
** Dimensiounsprodukt eng physikalesch Gréisst
* **Dimensioun (Mathematik)**; kuckt och Véiert Dimensioun
** Raumbezuch vun enger Problemstellung; kuckt Dimensiounsanalys
* Dimensioun (Microeconomie)
Routbaach (Baach)

D**'Routbaach** op de Landkaarten och als *Roudbaach* agedroen ass eng lëtzebuergesch Baach am Kanton Réiden an e lénksen Niewefloss vun der Atert

D'Routbaach entsteet aus dem Zesummefloss vun der Folschter Baach an der Hueschterbaach ongeféier 800 Meter méi héich wéi d'Horas op enger Héicht vun 308 Meter (Héicht ACT).

Si leeft vun do no Westen an op der *Horas* kritt se d'Waasser vun der *Breschterbaach* dobäi. Da geet et no Südweste bis viru Proz wou vu lénks nach d'Bëschruederbaach draleeft. Zu Proz leeft se ënner dem CR116 erduercht, an da weider laanscht Biebereg op Platen. 300 Meter hanner Platen leeft se ënner der N 12 erduercht. Do gouf hiert Waasser vun engem Millegruef ugezaapt fir d'Iewerlenger Millen ze dreiwen. 800 Meter weider leeft se dann ënner der N 22 erduerch fir gläich duerno op enger Héicht vun 250 Meter an d'Atert ze lafen.

D'Routbaach ass ronn 6,1 Kilometer laang.
Robert Schumann

De **Robert Schumann**, gebuer den 8. Juni 1810 zu Zwickau a Sachsen, a gestuerwen den 29. Juli 1856 zu Endenoch bei Bonn, war een däitsche Komponist.

Wärend sengem Droit-Studium zu Leipzig huet de Robert Schumann Pianosstonne geholl. 1830 huet hie souguer ugefaange Musek ze studéieren.

E Concert, deen de Violonist Niccolò Paganini 1830 zu Frankfurt/Main ginn hat, huet de jonke Schumann dozou bruecht, dem Paganini seng Virtuositéit op de Piano z'iwwerdroen. Beim Pianoprouwen huet de Schumann awer gemierkt, datt de Rankfanger de Schwaachpunkt vun der Hand ass, well en ofhängeg vun deenen anere Fangeren ass. Fir deem opzehëllefen, huet e sech de Mëttelfanger vun der rietser Hand ofgebonnen. Dat huet am Fréijoer 1832 dozou gefouert, datt et zu enger Seenescheedenentzündung koum, wéinst där de Schumann vun engem Dokter bei deen anere Scharlatan gelaf ass. 1834 huet hie sech missen domat offannen, datt de rietse Mëttelfanger geläämt blouf. Domat war den Dram vun enger Pianistecarrière eriwwer an de Schumann huet sech op d'Komponéiere gestierzt. Senger Mamm schreift en "Komponieren kann ich auch ohne ihn...", mä aus engem Bréif un d'Clara aus dem Joer 1838 léisst sech seng Verzweiwlung däitlech erausliesen "Gott, warum hast du mir gerade dieses getan?".

1834 koum fir d'éischt Kéier seng *Neue Zeitschrift für Musik* eraus, déi e Forum vun der romantescher Musek ginn ass.

Mat senger Fra Clara Schumann, déi de Robert Schumann géint de Wëlle vun hirem Papp bestuet huet, huet de Robert Schumann wärend engem Joerzéngt zesummegeschafft.

Als Pedagog a Museksprofesser war de Robert Schumann awer net sou gutt an hien huet 1853 vu sengem Posten als Museksdirekter vun der Stad Düsseldorf zerécktriede missen. D'Unzeeche vun enger Gemitts- an Nervekrankheet waren ëmmer méi däitlech an de Robert Schumann konnt net méi komponéieren. 1854 huet hie versicht sech am Rhäin d'Liewen ze huelen, an huet duerno bis zu sengem Doud an enger Nerveklinik gelieft.

## Literatur
### Primärliteratur
* *Clara und Robert Schumann "Briefwechsel" Kritische Gesamtausgabe*
** Clara Schumann, Robert Schumann: *Briefwechsel, Band 1: 1832-1838*, Stroemfeld Verlag Frankfurt/Main a Basel
** Clara Schumann, Robert Schumann: *Briefwechsel, Band 2: 1839*, Stroemfeld Verlag Frankfurt/Main a Basel, (vergraff Jan. 2007)
** Robert Schumann: *Briefwechsel, Band 3: 1840-1856*, Stroemfeld Verlag Frankfurt/Main a Basel

A. Mayeda; K.W. Niemöller; B.R. Appel (Ed.): *Robert Schumann in Endenich (1854-1856). Krankenakten, Briefzeugnisse und zeitgenössische Berichte*, Mainz, Schott 2006.

### Biographesches
* Demmler, Martin: * "Ich hab' im Traum geweinet". Robert Schumann. Eine Biografie*, Reclam Keipzig, 283 S.
* Majerus, Jean-Marie: *Robert Schumann 1886-1953.* In: 400 Joer Kolléisch, Band II, éditions saint paul, Lëtzebuerg, 2003, ISBN 2-87963-419-9, S. 351-353.

## Um Spaweck

* "Qualen fürchterlichster Melancholie" En Text aus dem "Deutschen Ärzteblatt" vum November 2006
* Iwwer d'Schumann-Haus zu Bonn
Toskana

D**'Toskana** (ital. **Toscana**) ass eng Regioun an Italien a grenzt am Norden u Ligurien an un Emilia-Romagna, am Osten un d'Marken an un Umbrien an am Süden un de Latium.

## Geographie

D'Toskana läit a Mëttelitalien an ass bekannt fir hir hiwweleg Landschaft mat grousse Bëschgebidder.

Haaptstad vun der Regioun ass Florenz. Weider wichteg Stied sinn Arezzo, Pisa, Siena, Grosseto, Prato a Lucca. Haaptfloss ass den Arno.

Vill Touristen zitt et op d'Etruskesch Riviera an un d'Küst vun der Maremma, gradewéi och op d'Insel Elba.

## Um Spaweck
Santiago Calatrava

De **Santiago Pevsner Calatrava Valls**, kuerz **Santiago Calatrava**, gebuer den 28. Juli 1951 zu Valencia, ass e weltwäit bekannte spueneschen Architekt a Bauingenieur.
 
Eent vu sengen Haaptwierker ass d'Ciutat de les Arts i les Ciències, d'Cité vun de Kënscht a Wëssenschaften zu Valencia.

## Kuckt och

* Gare Liège-Guillemins
* Calatrava-Brécken

## Um Spaweck
Weymouth FC

**Weymouth FC** (Spëtznumm *The Terras*) ass en englesche Foussballveräin an der Stad Weymouth am Dorset. An der Saison 2008/09 spillt déi 1. Härenekipp an der Football Conference, der fënnefthéchster Spillklass am englesche Liga System. De Veräi spillt seng Heemspiller am Wessex Stadium zu Weymouth.

De Veräi gouf 1890 gegrënnt, an 1962 stoung de Veräin am 4. Tour vum FA Cup, wat bis ewell hire gréissten Erfolleg duerstellt.

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vu Weymouth FC
NGC 4216

Den **NGC 4216** ass d'Bezeechnung vun enger Galaxie am Stärebild Virgo. Den NGC 4216 huet eng Wénkelausdeenung vu 7,9'&nbsp;&times;&nbsp;1,8' an eng visuell Magnitude vu +10,3&nbsp;mag.

D'Galaxie gouf de 17. Abrëll 1784 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.

**[[Koordinaten]]** (Equinoxe J2000.0)
* Rektaszensioun: 12 15 54.00
* Deklinatioun: +13°09'00.0"

## Kuckt och
St. Albans City FC

**St. Albans City FC** (Spëtznimm *The Saints* an *The Friars*) ass en englesche Foussballveräin an der Stad St. Albans am Hertfordshire. An der Saison 2008/09 spillt déi 1. Härenekipp an der Football Conference South, der sechsthéchster Spillklass am englesche Liga System. De Veräi spillt seng Heemspiller am Clarence Park Stadion, am Zentrum vu St. Albans.

De Veräi gouf 1908 gegrënnt, a war 2006/07 fir d'alleréischt a senger Geschicht an der fënnefthéchster englescher Spillklass vertrueden, sinn awer um Enn vun der Saison erëm ofgestigen. De Veräin huet et bis ewell fënnefmol bis an den 2. Tour vum FA Cup gepackt.

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vu St. Albans City FC
NGC 1316

Den **NGC 1316** ass eng Galaxie am Stärebild Fornax. Den NGC 1316 huet eng visuell Magnitude vu +8,5&nbsp;mag an eng Wénkelausdehnung vun 12,0'&nbsp;×&nbsp;8,5'. Et ass eng vun den hellste Radio-Quellen um Himmel an ass ënner der Bezeechnung **Fornax&nbsp;A** bekannt. D'Galaxie NGC 1317 ass ongeféier 6' nërdlech vum NGC&nbsp;1316 a mécht zesumme mat deem eng interaktiv Koppel. Vun der Äerd aus gesinn, sinn nach dräi Galaxien an der Géigend vum NGC&nbsp;1316, déi entspriechend als NGC&nbsp;1316A, NGC&nbsp;1316B an NGC&nbsp;1316C bezeechent sinn.

Den NGC 1316 gouf am Joer 1826 vum James Dunlop entdeckt, deen den Objet als Nummer 548 a säi Katalog mat nei entdeckten Niwwelen a Stärekéip vun der südlecher Hemisphär opgeholl huet.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* SIMBAD Query
* Artikel a Biller zu NGC 1316 op wikisky.org
* Hubble Space Telescope
Stafford Rangers FC

**Stafford Rangers FC** (Spëtznumm *The Staff*) ass en englesche Foussballveräin an der Stad Stafford am Staffordshire. An der Saison 2008/09 spillt déi 1. Härenekipp an der Football Conference North, der sechsthéchster Spillklass am englesche Liga System, dest nodeem si 2007/08 aus der Football Conference ofgestige sinn. De Veräi spillt seng Heemspiller am Marston Road Stadion zu Stafford.

Well de Veräinsarchiv am Éischte Weltkrich zerstéiert gouf, ass et net sécher wéini genee de Veräi gegrënnt gouf, mä et ass warscheinlech datt et 1876 oder 1877 war. 1975 stoung de Veräin am 4. Tour vum FA Cup, wat bis ewell hire gréissten Erfolleg duerstellt.

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vu Stafford Rangers FC
Northwich Victoria FC

**Northwich Victoria FC** (Spëtznimm *The Vics* an *The Trickies*) ass en englesche Foussballveräin an der Stad Northwich am Cheshire. An der Saison 2008/09 spillt déi 1. Härenekipp an der Football Conference, der fënnefthéchster Spillklass am englesche Liga System. De Veräi spillt seng Heemspiller am Victoria Stadium am Quartier Wincham.

De Veräin ass 1874 gegrënnt ginn a krut säin Numm zu Éiere vun der deemoleger englescher Kinnigin Victoria. Vun 1892 bis 1894 huet de Veräin an der *Second Division*, der eemoleger zweethéchster Spillklass an England gespillt, mä ass zanterhier an deene méi nidderege Ligen aktiv. 1884 stoung de Veräin an der Véierelsfinall vum FA Cup, wat bis ewell hire gréissten Erfolleg duerstellt.

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vun Northwich Victoria FC
Carlos II. vu Spuenien

De **Karel II. vu Spuenien** (Spuenesch: **Carlos II.**), genannt "De Verhexten", gebuer de 6. November 1661 zu Madrid, an do gestuerwen den 1. November 1700, war de Kinnek vu Spuenien, Neapel a Sizilien vu 1665 bis zu sengem Doud. Hien huet aus der spuenescher Linn vum Haus Habsburg *(Casa de Austria)* gestaamt.

## D'Originnen
De Karel den Zweete staamt aus dem zweete Bestietnes vum Philipp IV. mat der Maria-Anna vun Éisträich. Déi Hochzäit war eng Reaktioun vum Philipp op den Doud vu sengem eenzege Jong Balthasar Carlos, deen den Troun sollt iwwerhuelen an deen e puer Wochen nodeem mam Keeser Ferdinand III. en Arrangement getraff gi war, datt e sollt deem säi Meedchen, d'Maria Anna, bestueden, gestuerwen ass. De Philipp IV., deen deemools 42 Joer al war, huet dunn decidéiert, sech selwer mat der Braut vu sengem Jong ze bestueden, obwuel se seng Niess war, an eréischt 13 Joer al war. D'Anne Maria ass awer eréischt 1649 zu Madrid ukomm, soudatt se am Ament vun hirer Hochzäit 15 Joer hat.

De Philipp IV. hat eng ganz Hickecht gesond Kanner mat senge Maîtresse gemaach. Mä déi Kanner, déi hie mat senger Fra hat, sinn entweeder kuerz no der Gebuert gestuerwen oder koumen dout op d'Welt. No néng Joer Bestietnes war just säi Meedche Margarita Maria um Liewen, där et sollt goe wéi hirer Mamm; si wäert sech mat hirem Monni, dem Leopold I. bestueden.

De Karel II. war dowéinst gär gesinn, wéi hien op d'Welt koum. Vun Ufank u war hien e krankt an deierlecht Kand. Eng joerhonnertal Inzucht tëscht de Kinnekshaiser, siwe vu sengen aacht Urgrousseltere stame vun der Jeanne der Geckecher of, hat dozou gefouert, datt beim Karel munch Ierfschied zum Virschäi koumen.

Dat hu mat sech bruecht, datt en ouni Kanner gestuerwen ass.

Well souwuel de franséische Kinnek Louis XIV. wéi och de Keeser Leopold I. mat enger Schwëster vum Carlos bestuet waren, an deemno allen zwéin Usproch op de spueneschen Troun erhuewen hunn, koum et zum Spueneschen Ierffollegkrich.

## Um Spaweck
Tamworth FC

**Tamworth FC** (Spëtznumm *The Lambs*) ass en englesche Foussballveräin an der Stad Tamworth am Staffordshire. An der Saison 2007/08 spillt déi 1. Härenekipp an der Football Conference North, der sechsthéchster Spillklass am englesche Liga System, dest nodeem si aus der Football Conference ofgestige sinn. De Veräi spillt seng Heemspiller am Lamb Ground Stadion.

De Veräin ass 1933 gegrënnt ginn an huet ëmmer an den nidderege Lige gespillt. 2006 an 2007 stoung de Veräin am 3. Tour vum FA Cup, wat bis ewell hire gréissten Erfolleg duerstellt.

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vun Tamworth FC