open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Munich

**Munich** ass en US-amerikanesche Film vum Steven Spielberg aus dem Joer 2005.

## Ëm wat geet et am Film?
Bei den Olympesche Spiller 1972 zu München hunn arabesch Terroristen zwielef israeelesch Sportler als Geisele geholl. Wéi déi däitsch Police um Fluchhafe vu Fürstenfeldbruck eng Beifreiungsaktioun starte wollt hunn d'Terroristen all d'Sportler massakréiert. Sou wäit déi bekannt historesch Fakten.

Elo fänkt d'Fiktioun an och den eigentleche Film un. Déi deemoleg israeelesch Presidentin Golda Meir wëll d'Käpp vum Schwaarze September net ongestrooft dovukomme loossen. Eng inoffiziell Mossad-Ekipp gëtt zesummegesat mam Optrag 11 Masterminds z'eliminéiren. Deen op der internationaler Bün nach onbekannte klengen Agent Avner soll d'Operatioun leeden. Den Avner huet näischt vum falsche Glamour vun engem James Bond: en ass bestuet, seng Fra erwaart an en huet Angscht fir seng Famill.

Am Laf vum Film street de Spielberg ëmmer nees Zeenen a Gespréicher an, déi souwuel de Spectateur wéi och d'Protagoniste selwer zum Nodenke brénge sollen. Sou gëtt eng Parallel gezunn tëscht de Geheimagenten an den Terroristen (béid kämpfe fir eng Heemecht an hir Famill) an Zweiwel kommen op um Sënn vun der Missioun (firwat Terroristeféirer liquidéiere wann an hir Plaz direkt neier kommen, déi nach méi grausam agéieren; Gewalt produzéiert Géigegewalt).

Dozou kënnt nach datt dem Avner seng Ekipp schlussendlech selwer an d'Viséier vu Killer kënnt.

## De Film an der Kritik

De Spielberg, deen u sech iwwer all Verdacht vun Antisemitismus steet, gouf fir dëse Film staark vun israeelesche Kritiker attackéiert, well e versicht huet all Konturen tëscht Gutt a Béis ze verwëschen a ganz wäertfräi op d'Mënsche blécke wollt déi um Geschäft mam Doud bedeelegt sinn. Um Enn gesäit een dann och d'Skyline vu Manhattan, zu där deemools nach de World Trade Center gehéiert huet - eng kloer Uspillung op den haitegen Ëmgank vun den USA mat Terroristen.

De Film gëtt awer trotz allem eng kleng Upak fir eng objektiv Wäertung, déi de Personnage vum Ephraim ausschwätzt: "*Ech schneide mer jo och ëmmer erëm meng Fangerneel, obwuel ech weess datt se nees nowuessen.*" En plus ass den Ënnerscheed wuel ersiichtlech: de Mossad schalt just geziilt eenzel Topleit vum Schwarze September aus, wärend d'Terroriste meeschtens Onschëlleger a méiglechst groussen Zuelen an d'Viséier huelen.

## Kuckt och
* 78. Oscar-Iwwerreechung
## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum Film
Jyllands-Posten

**Jyllands-Posten** (kuerz *JP*) ass déi dänesch Dageszeitung mat der gréisster Oplo (ronn 150.000 Stéck ënner der Woch). Si gëllt als rietsliberal.

Jyllands-Posten gouf den 2. Oktober 1871 gegrënnt. Hire Sëtz huet se zu Viby J, engem Faubourg vun Aarhus. 2003 koum et zu enger grousser Verlagsfusioun an Dänemark, sou datt JP zanterhier der JP/Politikens Hus A/S ënnersteet, mä als redaktionell eegestänneg Zeitung weiderfunktionnéiert. Den Editeur ass de Carsten Juste.

## Kontrovers 2005

*Kuckt heizou och: [[Mohammed-Karikature vu Jyllands-Posten]]*.

Nodeem datt den dänesche Jugendbuchautor Kore Bluitgen sech beklot hat, datt keen Zeechner wéilt säin neitst Kannerbuch iwwer d'Liewe vum islamesche Prophéit Mohammed illustréieren, aus Angscht se kéinte grad sou vun islamesche Fanatiker ëmbruecht gi wéi den hollännesche Filmmécher Theo van Gogh, huet Jyllands-Posten dee Fall opgegraff. D'Zeitung huet bei der Vereenegung vun den däneschen Zeitungskarikaturisten nogefrot, op da wierklech kee vun hire Memberen de Mohammed zeechne wéilt.

Eraus koumen zwielef satiresch Zeechnungen zum Theema, déi Jyllands-Posten den 30. September 2005 verëffentlecht huet fir domat oppen d'Selbstzensur vun de Medien unzeprangeren. D'Äntwert vun de Muselmanen, där hir Relioun Biller vu Mënsche verbitt, huet net laang op sech waarde gelooss, éischt Muerddreeunge si beim Blat agaangen, 3000 Mohammedaner sinn an Dänemark op d'Strooss gaangen, am Kaschmir gouf gestreikt, Protesterklärunge koume vum tierkesche Premier Erdogan, vun der Organisatioun vun der Islamescher Konferenz a vun der Arabescher Liga, Libyen a Saudi-Arabien hunn hir Ambassadeuren zeréckgeruff. Jyllands-Posten berifft sech an enger Stellungnam op d'europäesch Gesetzgebung, déi Gottseidank d'Press- a Meenungsfräiheet garantéiert, a gesteet am Numm vun deene Fräiheeten dem islamesche Fundamentalismus net d'Recht zou, den däneschen Zeitungen ze diktéiere wat se nach drécken däerfen a wat net.

Wéi eng norwegesch Zeitung déi selwecht satiresch Zeechnungen am Januar 2006 nogedréckt huet, hunn eng Abberzuel vun islamesche Staaten den Totalboykott vun däneschen an norwegesche Produkter duerchgesat an d'Situatioun an der arabescher Welt ass komplett eskaléiert wéi déi palestinensesch Al-Aksa-Brigaden den EU-Büro an der Gazasträif mat Handgranaten a Panzerfäischt gestiermt hunn. D'EU dreet mëttlerweil Saudi-Arabien mat Sanktiounen, sollt och hir Regierung de Boykott ënnerstëtzen. Fir all déi aner Staaten (dorënner d'Walgewënner Hamas a Palestina) goufen awer nach keng Sanktiounen an Aussiicht gestallt.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vu Jyllands-Posten
* Och Dänemark huet säi Fall Rushdie (Abendblatt)
* Djihad géint dänesch Zeitung (Brussels Journal)
* Ee bedreeën, eng Millioun verschoteren (Kommentar bei SPIEGEL online)
* Ëm wat et geet - all d'Karikaturen am Groussformat
* Ausféierlechen Artikel an der engleschsproocheger Wikipedia iwwer de "Fall"
Sebastião Salgado

De **Sebastião Salgado**, gebuer den 8. Februar 1944 zu Aimorés am brasilianesche Bundesstaat Minas Gerais, a gestuerwen den 23. Mee 2025 zu Paräis, war e brasilianesche Fotograf.

## Liewen

## Franséisch Editiounen
* *Exodus*, Éditions de La Martiniere, Paräis, 2000
* *Terra*, Éditions de La Martinère, Frankräich, 1997
* *La mine d'or de Serra Pelada*, Galerie Debret, Paräis, 1994
* *La Main de l'Homme*, Éditions de La Martinière, Frankräich, 1993
* *Autres Amériques*, Éditions Contrejour, Frankräich, 1986
* *Sahel: l'Homme en Détresse*, Prisma Presse a Centre National de la Photographie, fir Médecins Sans Frontières, Frankräich, 1986
* *Les Hmongs*, Médecins Sans Frontières, Chêne/Hachette, Paräis, 1982

## Däitsch Editiounen
**Migranten*, Zweitausendeins, Frankfurt/Main 2000
**Terra*, Zweitausendeins, Frankfurt/Main 1997
**Workers - Arbeiter*, Zweitausendeins, Frankfurt/Main 1993

## Um Spaweck

*Dem Sebastião Salgado seng Websäit , ,  a 
*Biographesches aus dem "Guardian"
S&W Model 500 Revolver

De **S&W Model 500 Revolver** vun der Waffefabrik Smith & Wesson ass am Ament dee stäerkste Revolver, deen existéiert. E verschéisst 500 S&W Magnum-Munitioun.

Mat handelsübleche Chargë kënnt en dann op 3.500 Joule a mat selwer geluedener Munitioun konnt e souguer op 4.100 Joule Mëndungsenergie gedriwwe ginn. Zum Verglach: souguer Stuermgewierer leien nëmmen tëscht 1.500 an 3.300 Joule.

Dësen 2003 entwéckelte Revolver ass deemno och virun allem geduecht fir d'Juegd op Grousswëld (Hirsch, Elch, Bier, Afrikaneschen Elephant, etc.). Den immense Réckstouss gëtt deelweis kompenséiert duerch d'grousst Gewiicht vun der Waff selwer (2,05&nbsp;kg), e Gummisgrëff dee gutt an der Hand läit, Frontgewiichter an e Kompensator.

De Standardlaf ass 222&nbsp;mm laang, mä et gëtt och e kuerze Model 500S mat engem Laf vu just 102&nbsp;mm Längt, de Model 500H mat ganzer 266&nbsp;mm an de Performance Center Model mat 267&nbsp;mm. De Revolver ass en Double Action, an an d'Trommel gi 5 Patrounen.

## Um Spaweck
* Eng zimmlech komplett Erklärung vum S&W 500 op Gunblast.com
Brogue-Schong

E **Brogue-Schong** ass e Schong, deen als Dekoratioun Lächer huet.

De Brogue-Schong geet zeréck op schottesch an iresch Hierden, déi sech Lächer an d'Schong gebuert hunn, fir datt d'Waasser dat a suppege Wisen an d'Schong gelaf war, nees konnt erauslafen. Méi spéit ass dat vun der Moud adoptéiert ginn.
Stréckel

E **Stréckel** ass eng Schnouer, déi geduecht ass, fir Schong zouzebannen.

Ier de Stréckel 1790 an England erfonnt gouf, sinn d'Schong mat Blocken zougemaach ginn.

E Stréckel am iwwerdroene Sënn ass och en Topert, e Näischnotz, e Klunni, een dee keng Grëtz dovu versteet, een deen net zolidd gestréckt ass. Am Sproochgebrauch gëtt nawell dacks en Adjektiv dobäi gesat: *Du domme Stréckel*, *dee faule Stréckel do*. Meeschtens ass deen Ausdrock net béis gemengt a bezitt sech op Lausbouwen.

## Kuckt och
* Schong

## Um Spaweck
Jodhpur-Stiwwel

E **Jodhpur-Stiwwel** ass e Stiwwel-Modell mat nidderegem Tallek an engem Rimm, deen op der Héicht vum Enkel ronderëm de Fouss geet a verstallt ka ginn.

De Jodhpur-Stiwwel gëtt meeschtens vu Reider benotzt.

## Kuckt och
* Schong
* Stiwwel

## Um Spaweck
Sauerstoff

**Sauerstoff** (oder **Oxygenium**, Symbol **O**) ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 8 am Periodesystem vun den Elementer. Seng relativ Atommass ass 15,9994.

De Schmëlzpunkt läit bei –219 Grad Celsius an de Kachpunkt bei –183 Grad.

## Sauerstoffproduktioun
Sauerstoff gëtt haaptsächlech duerch fraktionéiert Distillatioun vu verflëssegter Loft gewonnen.

## Um Spaweck
Palladium

**Palladium** (Symbol **Pd**) ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 46 am Periodesystem vun den Elementer. Seng relativ Atommass ass 106,42.

## Um Spaweck
Ramsar-Konventioun

D**'Ramsar-Konventioun** ass en internationalen Traité fir d'Erhalen an d'Benotze vu Fiichtgebidder, besonnesch als Liewensraum fir Waasser- a Watvullen. D'Ausaarbechtung vun dëser Konventioun ass vun der UNESCO lancéiert ginn.

Den Traité ass den 2. Februar 1971 an deem klengen iranesche Kuer- an Erhuelungsuert Ramsar um kaspesche Mier vun den ufanks 18 Natiounen, déi matgemaach hunn, ausgeschafft ginn an ass schliisslech den 21. Dezember 1975 a Kraaft getrueden. Zu der Ramsar-Lëscht zielen haut eng 158 Natiounen an eng 1717 Fiichtgebidder, déi sech iwwer 159 Milliounen Hektar erstrecken. Groussbritannien ass déi Natioun mat der gréisster Zuel vu Gebidder, Kanada zesumme mam Golf vu Queen Maud déi Natioun mat der gréisster Fläch u Gebidder.

Den 2. Februar ass zum *Weltdag vun de Fiichtgebidder* ernannt ginn a gëtt zanter 1997 mat verschiddenen Aktivitéiten uechtert d'Welt zelebréiert.

## Ramsar-Gebidder zu Lëtzebuerg
Lëtzebuerg ass zanter 1998 op der Ramsar-Lëscht vertrueden an huet sech domat dem internationale Schutz vu Fiichtgebidder verflicht.

Lëtzebuerg huet zwee Ramsar-Gebidder ausgewisen: 
* déi al Kiselkaulen um Haff Réimech zu Rëmerschen mat 313 ha;
* den Dall vun der Uewersauer (säit 2004), mat 16.900 ha op lëtzebuergescher Säit; doru schléisse sech 29.000 ha op der belscher Säit vun der Grenz un.

Béid Gebidder gehéieren och zum Natura-2000-Netz.

## Kuckt och
* Natura 2000, en europäescht Netz vun Naturschutzgebidder
* Lëscht vun den Natura-2000-Gebidder zu Lëtzebuerg
* Stëftung Hëllef fir d'Natur
* natur&ëmwelt
* Société des naturalistes luxembourgeois

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit iwwer d'Ramsar-Konventioun
Plutonium

**Plutonium** (Symbol **Pu**) ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 94 am Periodesystem vun den Elementer. Déi relativ Atommass vu sengem stabilsten Isotop ass 244.

## Um Spaweck
Kalium

**Kalium** oder **Potassium** (Symbol **K**) ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 19 am Periodesystem vun den Elementer. Seng relativ Atommass ass 39,0983.

## Um Spaweck
Thorunn Egilsdottir

D**'Thorunn Egilsdottir**, meeschtens einfach **Thorunn** genannt, gebuer den 3. Mäerz 1975 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng islännesch-lëtzebuergesch Kënschtlerin. Se huet als Model, Tëleepresentatrice, Schauspillerin, Radiopresentatrice a Sängerin geschafft.

## Hiert Liewen
D'Thorunn ass 1975 zu Lëtzebuerg als Kand vun islänneschen Eltere gebuer an 1989 mat hiren Elteren zeréck an Island gaangen, wou si hire Lycée fäerdeggemaach huet an niewebäi och eng kleng lokal Gesankscarrière ugefaangen huet. 1996 ass se op Aix-en-Provence geplënnert, fir do Literatur ze studéieren, an duerno als Manager a Privatbanken ze schaffen. Dat huet hir schlussendlech awer net wierklech zougesot, a sou huet se bei engem RTL-Casting matgemaach, bei deem se fir déi lëtzebuergesch Televisoun entdeckt gouf (*RTL Boulevard*, *20vir*, *[[The One]]*...). No siwe Joer bei RTL ass se bei de Groupe Saint-Paul gewiesselt, wou se haaptsächlech als Speakerin um DNR, zum Beispill an den Emissioune *City-Brain* a *Friday Punch* schafft, a *Lifestyle*-Artikele fir den Télécran schreift.

Als Model huet d'Thorunn zu Lëtzebuerg ënner anerem fir d'Entreprise Lampertz, Optique Himmes, Toyota an d'Fortuna Bank Reklamm gemaach.

2008 ass d'Thorunn hallefzäiteg op Berlin geplënnert fir mat hirem Liewenspartner u musekaleschen a publizistesche Projeten ze schaffen. Am Mäerz 2010 huet déi däitsch Boulevardpress wéinst enger méiglecher Liaisoun mam Schauspiller Til Schweiger kuerzzäiteg Intressi un hir gewisen, mä am Juli 2010 huet si sech mam dänesche Kulturjournalist Thomas Schoos a Schottland bestuet.

2011 huet d'Thorunn, zesumme mat hirem Mann an dem Zeechner Marc Angel-Romera ("Mangro") de Kannercomic *Pelle Svensson und die Republik der Tiere* mat enger Oplo vun 3.500 Stéck op Franséisch an Däitsch erausbruecht, an ass Mamm ginn. D'Joer drop huet si fir d'éischt fir déi däitsch Autosendung *Motorvision on Tour* geschafft. Am Hierscht 2013 huet d'Thorunn un der drëtter Staffel vun der däitscher Castingshow The Voice of Germany deelgeholl, wou si virun der Halleffinal erausgewielt gouf.

2014 huet d'Thorunn mat dräi Museker ënner dem Numm *When 'Airy Met Fairy* d'EP mam selwechten Numm opgeholl.

## Filmographie
* *[[La Revanche]]*, 2004, Regie: Andy Bausch
* *[[Autobahnraser]]*, 2004, Regie: Michael Keusch
* *[[House of Boys]]*, 2009, Regie: Jean-Claude Schlim

## Discographie

### Als Solokënschtlerin

#### Albumen:
* 2006: *The Moment in Between* 
* 2008: *Superfishreality* 
* 2010: *The Jar*

#### Singelen:
* 2003: *Complicated*
* 2006: *Bandits*
* 2006: *The Moment in Between*
* 2007: *Planet of Happiness*
* 2007: *One Day* (zu Gonschte vun der *Fondation du Grand-Duc et de la Grande-Duchesse*)
* 2008: *Lovestory*
* 2009: *Ghost*
* 2012: *Gone, Gone, Gone*
* 2012: *Labyrinth of Love*
* 2013: *The Scientist*

### Als When 'Airy Met Fairy
#### EP
* 2014: *When 'Airy Met Fairy*

### Als Gaaschtsängerin
* 2007: *The Luscious Ladies Project* (Album)
* 2008: *Bandits* (Single vu SixPax)
* 2009: *Libero come Erminio* (Album vum Cico)

## Um Spaweck
Silizium

**Silizium** och **Silicium** (Symbol **Si**) ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 14 am Periodesystem vun den Elementer. Seng relativ Atommass ass 28,0855.

## Roll a Verwendung
Silizium spillt an der Elektrotechnik eng grouss Roll, ë.&nbsp;a. fir Computerchips.

## Um Spaweck
Schwiewel

**Schwiewel** oder **Schwiefel** (Symbol **S**) ass e cheemescht Element mat der Uerdnungszuel 16 am Periodesystem vun den Elementer. Seng relativ Atommass ass 32,064 +- 0,003. Schwiewel ass e gielen, netmetallesche Feststoff deen an der Natur entweeder a rengem Zoustand oder a Form vun anorganesche Verbindunge virkënnt.

Et si 25 Isotope vum Schwiewelatom bekannt, dovu sinn der 4 stabel: 32S (95,02 %), 33S (0,75 %), 34S (4,21 %) a 36S (0,02 %). Vun de radioaktiven Isotopen huet nëmmen de 35S-Isotop eng Hallefwäertszäit vu 87,51 Deeg, fir all aner Isotope läit s'am Beräich vu Sekonnen oder Millisekonnen. De 35S-Isotop entsteet duerch kosmesch Stralung aus dem 40Ar-Isotop.

## Natierlecht Virkommen
Schwiewel kënnt an der Natur virun allem a Géigende mat ausgepräägtem Vulkanismus a senger elementarer Form vir. E kann och a Biergwierker ofgebaut ginn oder no dem "Frasch-Verfaren" aus sengen ënnerierdesche Lagerplazen ausgeschmolt ginn. Aner wichteg Quelle fir Schwiewel sinn Äerdgas an Äerdueleg, wou en als Schwiewelverbindung enthalen ass an dacks ënner Drock an Temperatur zu Schwiewelwaasserstoff zerfält. Schwiewelwaasserstoff ka mat Hëllef vum Claus-Procedé zu elementarem Schwiewel ëmgewandelt ginn.

De Schwiewel ka jee no Temperatur an Drock ënner ënnerschiddleche Réngforme virkommen: Seng Allotropie erméiglecht follgend Formele fir elementare Schwiewel Sn mat n=6,7,8,10,11,2. Déi wichtegst a stabilst Form vum Schwiewel ass awer S8.

## Roll a Gebrauch
De radioaktiven Isotop 35S ka kaaft ginn, an e gëtt a landwirtschaftlechen a biologesche Studie benotzt.

## Wichteg Substanzen déi Schwiewel enthalen
* Schwiewelsaier: H2SO4, eng vun de stäerksten anorganesche Saieren déi vill Uwennungen an der Industrie an an der Fuerschung huet. Bekannt ass s'als Elektrolyt a Bläibatterien (z.&nbsp;B. d'Starterbatterien an den Autoen).
* Schwiewelwaasserstoff: H2S, eng extreem gëfteg Substanz déi no faulen Eeër sténkt.
* Schwieweldioxid: SO2, entsteet bei der Verbrennung vu Schwiewel a schwiewelhaltege Produkter, wouduerch de sauere Reen entsteet.
* Gips: Calciumsulfat-dihydrat; CaSO4* 2H2O, ee wichtege Baustoff.

## Um Spaweck
Schlass Saint-Hubert (Sandweiler)

Dat sougenannt **Schlass Saint-Hubert** war eng herrschaftlech Wunneng am Bireler Gronn. Et ass ëm d'Joer 1900 nieft enger Seeërei gebaut ginn. D'Schlass huet der Famill Saint-Hubert gehéiert déi an der Stad an der Schiggerisgaass eng Schiggerisfabréck bedriwwen huet.

1957 ass de Fluchhafe Lëtzebuerg vergréissert ginn, an d'Schlass ass ënner der Landepist vum Fluchhafe verschott ginn. Am Joer 1995 gouf och d'Haus vun de Kniechten, dat beim Schlass stoung, ofgerappt.

Haut ass et nach just deen am Bësch verstoppte Weier, deen un d'Schlass erënnert.
Doudebuch

En **Doudebuch** staamt vun ale Kulturen an ass eng Textsammlung oder en eenzelen Text déi geduecht waren, dem Doudegen et z'erlaben, d'Rees op Déi Aner Säit méi bewosst z'organiséieren.

Déi wichtegst Doudebicher stamen aus dem alen Egypten an aus dem Tibet:
* Dat Egyptescht Doudebuch, eng Sammlung vun Texter, déi 1842 fir d'éischt vum Karl Richard Lepsius ënner dem Numm *Totenbuch der alten Aegypter* publizéiert gouf.
* De Bardo-Tëdol, dat Tibetescht *Buch vun den Doudegen*, dat sech op den Tibetesche Glawen un d'Reinkarnatioun stäipt.

Déi westlech New Age-Moud huet sech natierlech un deenen Texter ergëtzt, well déi der dekadenter Virstellungswelt vu villen esoteresche Stréimungen an d'Hänn gespillt hunn.

De Paräisser Codex, deen als *Doudebuch vun de [[Maya]]* virgestallt gouf, geet awer laanscht d'Definitioun, well et doran ëm Ritualer geet, déi de Wonsch no Reinkarnatioun ausdrécken.

## Kuckt och
* Egyptescht Doudebuch
* Bardo-Tëdol
* Reinkarnatioun
Guilin

**Guilin** ass eng Stad a China a läit am Nordoste vun der autonomer Guangxi Zhuang Regioun. Si huet 707,200 Awunner (2004) an ass haut vun Touriste vill besicht. Et huet een nämlech d'Méiglechkeet vu Guilin aus e wonnerbar schéinen Ausfluch mam Schëff um Li-Floss ze machen an do eng Landschaft ze bewonneren, déi aussergewéinlech schéin ass a vill chineesesch Moler inspiréiert huet.

## Kuckeswäertes
## Literatur

### Fotoalbum vu Guilin

Image:Guilin1.jpg|Guilin a Li (Floss)
Image:Guilin12.jpg|Guilin a Li (Floss)
Image:Guilin13.jpg|Guilin a Li (Floss)
Image:Guilin15.jpg|Guilin a Li (Floss)
Image:Guilin16.jpg|Guilin a Li (Floss)
Image:Guilin18.jpg|Guilin a Li (Floss)
Image:Guilin19.jpg|Guilin a Li (Floss)
Image:Yangshuoguilin.jpg|Yangshuo um Li (Floss)
Image:Yangshuoguilin2.jpg|Yangshuo um Li (Floss)


## Um Spaweck
* Fotoe vu Guilin an der Noperschaft
Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg

Dës **Lëscht vu Lëtzebuerger Zeitungen** ass en Deel vun de .

## Zeitungen an Zäitschrëften, déi aktuell erauskommen

## Zeitungen an Zäitschrëften, déi net méi erauskommen

## Literatur
* Friedrich, Evy, 1975. Zeitungen in Luxemburg. Chronologischer Überblick (Luxemburgensia). D'Land-Dossier.
* Friedrich, Evy, 1975. Zeitungen in Luxemburg. Chronologischer Überblick. Graphic Center Bourg-Bourger, Luxemburg.
* Grégoire, Pierre, 1964-1966. Drucker, Gazettisten und Zensoren: durch vier Jahrhunderte luxemburgischer Geschichte. 5 Bände. Sankt-Paulus-Druckerei, Luxemburg.
* Hilgert, Romain, 2004. *Les journaux au Luxembourg 1704-2004 / Zeitungen in Luxemburg 1704-2004*, Service information et presse, Luxembourg. (Als Pdf an 2 Sprooche fir erofzelueden op gouvernement.lu)
Executive Orders

D'Buch **Executive Orders** vum Tom Clancy *(op Däitsch: Befehl von oben)* ass e Polit-Thriller den am Joer 1996 erauskomm ass.

Et ass deen achten Roman, nom Debt of Honor, aus der Serie iwwer de fiktiven Held Jack Ryan, chronologesch gesinn ass et awer den néngten aus der Serie.

## Beschreiwung
D'USA si vun enger politescher Katastroph betraff. Eng japanesch Boeing 747 huet de Kapitol zu Washington zerstéiert. Jiddwereen den an der amerikanescher Politik ganz uewe stoung, ass doud: de President an d'First Lady, all d'Membere vum ieweschte Geriichtshaff a bal all d'Senatoren an d'Deputéiert.

Den Jack Ryan, dee viru Kuerzem zum Vice president ernannt gouf, steet virun enger politescher prekärer Situatioun. Säi Virgänger gëtt vun de Medien, wéinst engem Sexskandal, staark ugegraff. D'Aussepolitik ass am Moment brisant: China an Taiwan sti sech mat militäreschen Ugrëff géintiwwer, den Iran wëll un d'Weltmuecht, déi iranesch Arméi greift Saudi-Arabien un an den Ayatollah Daryaei wëll déi gréisst amerikanesch Stied vernichten an d'Bevëlkerung mat engem Ebolavirus infizéieren.

## Ausgaben
* Däitsch Ausgab, 1997: Befehl von oben, ISBN 3453136578
Debt of Honor

***Debt of Honor*** (de: *Ehrenschuld*) ass e Polit-Thriller vum Tom Clancy aus dem Joer 1994.

Et ass de siwente Roman, nom *[[Without Remorse]]*, aus der Serie iwwer de fiktiven Held Jack Ryan. Chronologesch gesinn ass et awer den aachten aus der Serie.

## Beschreiwung
D'USA stinn aussepolitesch erëm virun enger Katastroph. Den Jack Ryan, den neie Sécherheetsberoder vum President, huet eng haart Aarbecht viru sech.

Duerch de Rascht an engem Tank vun engem japaneschen Importauto kënnt et zum "Trade Reform Act", engem Gesetz, dat den Handel tëscht Japan an den USA staark aschränkt an der Ekonomie vu Japan schuet. D'Japaner am Géigenzuch bréngen déi amerikanesch Bourse zu New York zum Ofstierzen. Ausserdeem besetze si nach déi amerikanesch Nërdlech Marianen-Inselen am Pazifik.
Duerch den Asaz vun AWACS, Fligerdréier, Kampfjetten a *Comanche*-Helikoptere ginn d'Japaner zur Kapitulatioun gezwongen.
Kuerz nodeem den Jack Ryan zum Vizepresident ernannt gouf, leeden d'Japaner eng Kamikazeaktioun an d'Wee an e Fliger flitt an de Kapitol zu Washington wou grad de Kongress sech versammelt huet.

## Ausgaben
* Däitsch Editioun, 1996: *Ehrenschuld*, ISBN 345312507
Schluchséi

De **Schluchséi** ass e Stauséi bei St. Blasien am Landkrees Breisgau-Hochschwarzwald südöstlech vum Titiséi a Baden-Württemberg.

D'Staumauer huet eng Längt vun 250 m an ass 63,5 m héich. Domat ass de Schluchséi dat gréisst Bauwierk am Schwarzwald.

## Um Spaweck
Gorgonen

D**'Gorgonen** (gr. γοργόνες, gorgónes), an der Eenzuel Gorgo (gr. Γοργώ, gorgó), sinn dräi Duechtere vum Phorkys a Keto an heesche Stheno (déi déi ëmhirsträift), Euryale (déi Kraaftvoll) a Medusa (déi déi herrscht).

An der griichescher Mythologie si si Schreckgestalte mat gëllene Flilleken, Schlaangenhoer a laange Räisszenn déi jiddwereen dee se ukuckt verstengert hunn. D'Medusa war déi eenzeg vun deenen dräi déi stierflech war an ass vum Perseus gekäppt ginn. Hire Kapp huet de Perseus der Athene duerbruecht.

Dem Hesiod no hunn d'Gorgone beim Ozean um westleche Bord vun der Äerd gelieft an den Agank zur Ënnerwelt bewaacht. Ursprénglech sollen d'Gorgone wonnerschéi gewiescht sinn. Mä nodeem d'Medusa awer vum Athene an engem vun hiren Tempele mam Poseidon erwëscht ginn ass, huet si se an en Ongeheier verwandelt, zesumme mat hiren zwou Schwësteren déi dem Medusa d'Parti gehalen hunn.

E Steekapp oder d'Bild vun enger vun de Gorgonen ass dacks virun Tempelen oder Griewer, souwéi och op de Schëlter vun Zaldoten, fir d'Muecht vum Béisen ofzewieren. De Kapp ass och op ale Mënzen aus Athen ofgebilt ginn.

## Um Spaweck
Euryale

Den Numm **Euryale** bezeechent:

* eng Gattung vun de Séirouseplanzen: Euryale (Gattung)
* an der griichescher Mythologie eng vun den dräi Gorgonen: Euryale (Mythologie)
Alice Springs

**Alice Springs** ass déi eenzeg méi grouss Stad am Zentrum vun Australien. Se läit am Nërdlechen Territoire an huet ronn 26.500 Awunner.

Et ass eng wichteg Destinatioun fir Touristen, déi haaptsächlech dohi komme fir den Ayers Rock ze gesinn. 
Aner touristesch Punkten an der Géigend vun Alice Springs sinn d'MacDonell Ranges an de Kings Canyon.

## Kuckeswäertes
* den *[[Alice Springs Desert Park]]* gëtt e gudden Abléck an d'Fauna a Flora vun der zentralaustralescher Wüst.
* d**[[Old Telegraph Station Reserve]]'', eng al renovéiert Telegraphestatioun, déi 1872 aus Fielsbléck erausgeschloe gouf.
* de ''[[Royal Flying Doctor Service]]'', déi virun allem bei Autosaccidenter am Outback geruff ginn.
* d**School of Air'', wou d'Kanner iwwer Honnerte vu Kilometer ewech hir Schoul iwwer Funk gehale kréien.

## Um Spaweck
Volumen

De **Volumen** ass de raimlechen Inhalt vun engem Kierper.

D'SI-Eenheet fir de Volumen ass de Kubikmeter (m³), d'Formelzeechen ass *V*.

## Um Spaweck
Perseus (Mythologie)

De **Perseus** war de Jong vum Zeus an der Danaë an e bekannten Held aus der griichescher Mythologie.

## Mythos

Dem Akrisios, dem Kinnek vun Argos, ass vun engem Orakel viraus gesot ginn e géif duerch säin Enkel stierwen. Doropshin huet e seng Duechter Danaë an en ënnerirdesche Raum (anere Versioune no an engem Tuerm) agespaart. Dem Zeus ass et awer gelongen als Goldreen d'Danaë am Schlof ze befruchten. Aus der Verbindung ass de Perseus entstanen.

Wou den Akrisios vun der Gebuert vum Perseus héieren huet huet e seng Duechter zesumme mat sengem Enkel an eng Këscht agespaart an se dunn um Mier ausgesat. Den Zeus konnt awer mat Hëllef vum Poseidon verhënneren dat hinnen eppes geschitt ass. Op Seriphos, enger Insel vun de Kykladen, gi si u Land gespullt. De Fëscher Diktys, Brudder vum Kinnek Polydektes, fënnt déi zwee a léisst se bei sech wunnen. De Polydektes awer huet sech an d'Danaë verléift a versicht dem Perseus lass ze ginn. Hien huet vum Perseus verlaangt him de Kapp vun der d'Medusa, eng vun de Gorgonen, ze bréngen.

Mat enger Zauberposch, enger Tarnkap a Schong mat Flilleken, déi de Perseus sech mat Hëllef vum Hermes an der Athene verschaf huet, huet e sech op de Wee bei d'Gorgone gemaach. Hien huet déi dräi am Schlof iwwerascht. Säi Schëld huet en als Spigel benotzt fir d'Gefor duerch hire Bléck verstengert ze ginn ofzewieren. Dunn huet en der Medusa de Kapp erofgeschloen an en a seng Posch gemaach. Deenen zwee anere Schwësteren ass e mat Hëllef vu senger Tarnkap entkomm.

Um Wee fir heem gesäit en op der Küst eng wonerschéi jonk Fra, déi un e Fiels ugekett war, d'Andromeda. Si sollt engem Ongeheier geaffert ginn, well hir Mamm, d'Kassiopeia, behaapt huet si wier méi schéin wéi d'Miernymphen, d'Nereiden. Nodeem de Perseus d'Andromeda befreit an d'Ongeheier mam Schwäert erstach hat, hu si sech bestuet.

Wärend dem Hochzäitsiessen ass op eemol de Phineos, dem Andromeda säi Monni, mat enger Iwwerzuel vu Männer mat Waffen opgedaucht fir seng Uspréch op d'Andromeda nach eng Kéier däitlech ze maachen. De Perseus konnt hinnen awer Meeschter ginn: en huet de Leit gesot datt jiddwereen dee säi Frënd wier soll ewechkucken an dunn de Kapp vun der Medusa an d'Luucht gehalen.

Wéi se erëm zu Seriphos ukomm sinn, huet en de Polydektes, dee seng Mamm Danaë ëmmer nach net mat Rou gelooss huet, och verstengert andeems en em de Kapp vun der Gorgo gewisen huet, deen en duerno der Athene geschenkt huet. De Fëscher Diktys, dem Polydektes säi Brudder, ass du Kinnek vun der Insel ginn.

De Sproch vum Orakel huet sech spéider awer erfëllt wéi de Perseus bei engem Concours den Akrisios mat sengem Diskus getraff huet. Hien ass elo Kinnek vun Argos, mä tauscht awer seng Herrschaft mam Megapenthes, dem Kinnek vun Tiryns an huet do Mideia a Mykenai gegrënnt.

De Perseus hat weiderhin e laangt a glécklecht Liewen, zesumme mam Andromeda a senge Kanner. No hirem Doud sinn déi zwee zesumme mam Kepheus, Kassiopeia a Ketos als Stärebiller an den Himmel versat ginn.

## Um Spaweck
A (Sënnesorgan)

D**'A** (lat.: *Oculus*) ass e Sënnesorgan, dat Liicht erkennt.

## Anatomie

## Funktiounen

## Aen an déi verschidde Liewewiesen
Et gëtt, bei der Diversitéit vun de Liewewiesen, och eng Rëtsch ënnerschiddlech liichtempfindlech Organer. Déi einfachst Aen (z.&nbsp;B. bei Schleeken), kënne just "gesinn", op hir Ëmgéigend hell oder däischter ass. Vill komplex Organismen, dorënner verschidde Mamendéieren (och de Mënsch), Vullen, Reptiller a Fësch, hunn 2 Aen, deenen hiert Bléckfeld sech zum Deel iwwerschneit ("binokular Vue"), an déi sou erméiglechen, en dräidimensionaalt Bild z'erfaassen. Bei aneren, wéi de Kanéngercher oder de Chameleonen, hunn déi zwéin Aen ënnerschiddlech Bléckfelder, a produzéiere sou 2 verschidde "Biller" ("monokular Vue").

Bei de meeschte Wierbeldéieren a bei verschiddene Mollusken funktionéiert d'A doduerch, datt d'Liicht an et erakënnt an do hannendran op eng Netzhaut aus liichtempfindlechen Zelle fält. Do gëtt d'Liicht erkannt, an elektresch Signaler ëmgewandelt an iwwer den opteschen Nerv an d'Gehier transportéiert. Dës Aen hunn typescherweis méi oder manner d'Form vun enger Kugel, si mat enger duerchsiichteger, jellizeger Flëssegkeet gefëllt, mat vir enger Lëns, déi d'Schäerft vun der Vue astellt, an dacks enger Iris, déi d'Intensitéit vum Liicht, dat erakënnt, regléiere kann.

Facettenae gëtt et bei Arthropoden. Si sinn aus einfache Facetten zesummegesat, déi all eng eege Lëns an eege liichtemfindlech Zellen hunn, an erginn eng Zort zesummegepixelt Bild. Verschidden Aen hu bis zu 28.000 Facetten, an erlaben eng bis zu 360-Grad-Vue.

Sprangspannen hunn einfach Aen, déi relativ grouss sinn, an déi ergänzt gi vun enger Rëtsch méi klengen Aen, soudatt se dat, wat se joen a fänke kënnen, zu all Moment "am A" behale kënnen.

## Kuckt och
* Mat bloussem A
* Heterochromie
* Tréin

## Um Spaweck
Bireler Baach

D**'Bireler Baach** entspréngt no beim Bireler Haff zu Sandweiler. Vun do leeft se duerch de Bireler Gronn, laanscht d'Neihaischen duerch d'Naturschutzgebitt bei der Wollefsmille bis op Schraasseg. Zu Schraasseg leeft d'Bireler Baach an d'Sir.

Op der kuerzer Streck huet d'Bireler Baach fréier bis zu sechs Millen ugedriwwen, dorënner d'Berwicksmillen, Hentzensmillen an d'Wollefsmillen oder Neimillen.

## Kuckt och
Dynamit fir d'Dynastie

**Dynamit fir d'Dynastie** ass den 2. Album aus der *[[Superjhemp]]*-Serie vum Roger Leiner a Lucien Czuga deen am November 1989 erauskoum.

## Ëm wat geet et ?

De Band fänkt u mat engem Fliger deen um Findel lant an aus deem eng mysteriéis Persoun erausklëmmt. D'Persoun huet eng nach méi mysteriéis Wallis an der Hand a wëll direkt an de Palais bei den Ierfklengherzog Prënz Luc.

Do ukomm presentéiert déi mysteriéis Persoun sech als Filip von Filoux, mécht d'Wallis op an hëlt en Dokument eraus, op deem steet, datt dem Luc säin Urgrousspapp, de Klengherzog Albert, dem Filip sengem Urgrousspapp, dem Viktor von Filoux, d'Luxusbuerger Land vermaach huet. Dat ganzt baséiert op enger Wett, wou et drëms gaangen ass, op enger Juegd deen nächste Fasan ze geroden: geréit de Viktor, da kritt hie vum Albert d'Luxusbuerger Land, geréit hien net, da bléift alles beim alen. Dem Schrëftstéck no huet de Viktor getraff an deemno wier de Filip von Filoux domat deen eenzege rechtméissegen Ierwe vum Luxusbuerger Troun.

De Superjhemp gëtt ageschalt, fir den Troun vu Luxusbuerg ze retten, an duerch e gewëssen Albert Engel deen zu *Biereldéng* e Café huet, kritt de Superjhemp gesot, wéi hien an d'Vergaangenheet reese kann. Hie mécht dat dann och, a féiert eis sou duerch d'Geschicht vu Luxusbuerg, ugefaangen am Joer 963, wou hien op de Siggy vu Luxusbuerg an d'Melusina trëfft, iwwer d'Joer 1341 wou hien de Kinnek Jhang (de Blannen) op der Schueberfouer gesäit, bis hien da méi spéit (warscheinlech 1684) de Sébastine le Prestre Marquis de Vauban an de Créqui bei der Belagerung vun der Stad an dem Verdreiwe vun de Spuenier hëlleft.

Schlussendlech lant de Superjhemp am Joer 1890, an dem Joer vun der Wett, wou et ëm d'Luxusbuerger Land geet. Hien arrangéiert sech, datt de Viktor net geréit, a rett doduerch d'Dynastie.

Zeréck am 20. Joerhonnert ass dem Filip von Filoux säi Schrëftstéck verschwonnen an de Prënz Luc kann op sengem Troun bleiwen.

## Kuriéises
D'Geschicht vum zweete Superjhemp-Album gräift ënner anerem d'Affär vun der Walis an d'Affär Engel Albert op. Verschiddentlech gëtt och behaapt, de Filip von Filoux géif de Grof Georg von Merenberg duerstellen.

## Personnagen am Album
*(alphabetesch Lëscht vun de Personnagen déi an der Geschicht virkommen oder ernimmt ginn)*

* A. Heischent
* Albert Engel
* Baron Pointschuman
* Bartolomeon vum Mars
* Bobby Bësch
* Bollemolch
* Charel Kuddel
* Comte Hanbanque
* Créqui
* Duc Ducdaac
* Famill Kuck-Elei
* Félicie Kuddel-Fleck
* Filip von Filoux
* Fleschegeescht
* Guirlande Kënnbâk
* Jang Eisekuch (Jean la Gaffe)
* Klengherzog Albert
* Kommissär Harespel
* Léandre Schrobiltgen
* Léonie Lamesch
* Pierre K.O.
* Prënz Luc
* Superjhemp

## Kuckt och
Sir

De Begrëff **Sir** huet e puer Bedeitungen:
*eng Uertschaft an der Gemeng Bauschelt: Sir (Uertschaft);
*e Waasserlaf zu Lëtzebuerg: Sir (Baach);
* en Adelstitel a Groussbritannien: Sir (Titel).
Kentauren (Mythologie)

D**'Kentaure** si Fabelwiesen déi besonnesch aus Thessalien kommen, an hallef Mënsch an hallef Päerd sinn. D'Bedeitung vum Numm ass net gekläert, mä se gëtt schonn an der Antiquitéit op de Kentauros, e Jong vum Ixion zeréckgefouert.

Deels ware se frëndlech a vu grousser Bildung wéi de Cheiron oder de Pholos, deels wëll an onbeherrscht wéi den Eurytion.

Et gëtt spekuléiert datt d'Virstellung vun de Kentauren op eng Bevëlkerung zeréckgeet, déi an hirem éischte Kontakt mat ongewinnte Vëlker déi op Päerd geridde sinn de Reider an d'Päerd als eent ugesinn hunn.

## Um Spaweck

* Le mythe des Centaures
Zentaur

**Zentaur**, **Kentaur** oder **Centaur** bezeechent:
* e Kentaur oder **Zentaur**, an der griichescher Mythologie e Mëschwiesen aus Päerd mat Mënschekapp
* Zentauren (Astronomie), Asteroiden tëscht de Planéite Jupiter an Neptun
* Zentaur (Wopendéier), eng Figur an der Heraldik

**Centaur** bezeechent:
* e Stärebild um Südhimmel Centaurus
* Centaur Technology, eng US-amerikanesch Mikroprozesser-Firma
* Centaur, eng US-amerikanesch Rakéitestuf (vun 1963 un)
* Centaur, eng Schrëftaart
* Centaur, eng Bootsklass
* Centaur-Klass, eng Fligerdréier-Klass vun der Royal Navy

**Centaurus** bezeechnet:
* Centaurus A, eng Radiogalaxie am Stärebild Centaurus
* Centaurus X-3, eng kompakt Röntgenquell am Stärebild Centaurus
* Bristol Centaurus, e Stäremotor 
* The Centaurus, en Héichhausprojet zu Islamabad am Pakistan

**Kuckt och:**
* Centaure, eng zweestufeg franséisch Héichtefuerschungsrakéit
Achilleus

Den **Achilleus** (gr. Aχιλλεύς, Akhilleús) war an der griichescher Mythologie de Jong vum Peleus an der Miernymph Thetis. Als Kand vun engem mënschleche Papp an enger gëttlecher Mamm war hie stierflech, mä seng Mamm huet awer versicht en onverwondbar ze maachen an huet en als Puppelchen an de Styx gezappt. Just déi Plaz un der se en ugehalen huet, d'Feescht, ass net vum Waasser benetzt ginn a war dofir déi eenzeg Plaz un der den Achilleus konnt verwonnt ginn.

Wéi d'Achaier ënner Féierung vum Agamemmnon hire Krichszuch géint Troja virbereet hunn huet dem Achilles seng Mamm versicht hien ze verstoppe well hien no enger Virausso vum "Seher" Kalchas entweeder bei Troja géif falen, oder e laangt a langweilegt Liewe féiere géif. Si huet en als Meedche verkleet an e bei den Duechtere vum Lykomedes op Syros ënnerbruecht, vun deenen e spéider och eng, d'Deidameia bestit, a mat hir de Neoptolemos kritt huet.

De Phoinix ass zum Erzéier vum Achilleus bestëmmt ginn. Den Achilleus ass zesumme mam Patroklos, sengem engste Frënd an eelere Cousin, opgewuess, an huet sech zu engem vun de stäerksten a wëllste Kämpfer entwéckelt. Den Homer nennt e meescht dee "Schnellféissegen".

Am Trojanesche Krich huet en d'Myrmidonen, respektiv d'Thessalier ugefouert. Virun Troja huet den Achilleus eng sëllegen Heldendote vollbruecht, huet sech awer dunn no engem Sträit ëm d'Sklavin Briseis vum Kampf zeréckgezunn. Well d'Griichen elo dem Achilleus seng Ënnerstëtzung net méi haten, hu si eng Schluecht no där anerer verluer. Souguer wou den Odysseus, den Ajax an de Phoenix den Achilleus opgesicht an him héich Entschiedegungen ugebueden hunn, war hien net dozou ze bréngen zeréck ze kommen. E war awer domat averstanen, datt de Patroklos a senger Plaz (mat senger Rëschtung a senge Waffen) sollt kämpfen.

Mä schonn een Dag drop gëtt de Patroklos vum Hektor, an der Meenung et wier den Achilleus, ëmbruecht. D'Rëschtung an d'Waffen hëlt den Hektor als Trophée mat. Rosen an erniddregt kënnt den Achilleus zeréck fir säi Frënd ze rächen a massakréiert den Hektor. Eréischt nodeem dem Hektor säi Papp Priamos, de Kinnek vun Troja, agegraff huet, huet den Achilleus d'Läich eraus gi fir datt hien e konnt begruewen.

## Um Spaweck
De Superjhemp géint de Superdämp

**De Superjhemp géint de Superdämp** ass eng Aktioun vum Roger Leiner a Lucien Czuga an Zesummenaarbecht mam Gesondheetsministère, fir d'Promotioun fir eng Aarbechtsplaz ouni Tubak gemaach gëtt.

## Ëm wat geet et ?
Den 31. Mee 1992 ass fir de Weltdag ouni Tubak en Depliant vu 4 Din-A4 Säiten erauskomm, an deem et drëms gaangen ass, datt de Superjhemp dem Charel Kuddel sengem Chef d'Fëmmen ofwinnt. De leschte Saz vun der Geschicht ass: *"Wéi de Schrobiltgen géif soen: Fëmm nët, soss bass de gefëmmt!"*

## Kuriéises
Eis national Zigarettefabrik ass kuerzerhand an "Heng vum Longekriibs" ëmgenannt ginn.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Superjhempfiguren
Peking

**Peking** oder och **Beijing** (), iwwersat d'Haaptstad vum Norden, ass d'Haaptstad vun der Volleksrepublik China.
## Kuckeswäertes
### Monumenter a Gebaier
* **[[Tiananmen-Plaz]]** (*Plaz vum himmlesche Fridden*)
** Op dëser Plaz hu sech grouss Ereegnesser ofgespillt:
***  1919: China krut duerch de Versailler Vertrag gewëss Héiheetsrechter an der Provënz Shandong net méi zeréck, mä déi Regioun ass e japanescht Protektorat ginn. Duergéint hunn deemools op der Tianamen-Plaz méi wéi 3000 Studente protestéiert.
***  1976: Um chineesesche Gedenkdag un déi Doudeg hat d'Bevëlkerung do Kränz a Blummen zu Éiere vum beléiften, kuerz virdrun verstuerwenen, Ministerpresident Zhou Enlai néiergeluecht. Well dat de Politiker um Rudder net gepasst huet, goufen dës Blummen ewechgeraumt. Dausende vu Chinesen hunn den Dag drop hei dergéint protestéiert. Dës friddlech Demonstratioune goufe vun der Police an dem Militär mat Gewalt opgeléist.
***  1989: Dat ass den Dag vum sougenannten *Tiananmen-Massaker*. Hei op der *Plaz vum himmlesche Fridden* hunn d'Protester vun der chineesescher Demokratiebeweegung, déi méintelang zu Peking gedauert hunn, e bluddegt Enn fonnt. Et gouf do vill Doudeger, wéi d'Plaz mat Gewalt geraumt gouf.
* **Verbuede Stad**. Et ass e Site mat typsche chineesesche Bauten,
* **Himmelstempel** an der *Verbuedener Stad*. Den *Himmelstempel* gouf 1998 vun der UNESCO op hir Lëscht vum Weltierwen agedroen.
* **Summerpalais** an d**[[keeserlech Gäert]]''
* Déi grouss [[Chineesesch Mauer]] zu [[Badaling]], [[Mutianyu]], [[Jinshaling]] an [[Simatai]] ass mat enger Längt vu 6400&nbsp;km dat längst Bauwierk op der Welt. Si gouf 1987 vun der UNESCO op hir Lëscht vum Weltierwe gesat.


=== Transportinfrastrukturen ===
** Peking''' profitéiert vu
* 9 Autostroossen, huet 
* 1 Fluchhafen, op d'mannst
* 4 Garen a 
* 5 Peripheriquë rondrëm d'Stad
* Am Zenter vun der Stad läit d'Tianamenplaz, vu wou aus een an déi Verbuede Stad kënnt.

## Fotoalbum vu Peking

Fichier:Pekingverbuedestad6.jpg|Himmelstempel
Fichier:Pekingverbuedestad5.jpg|Verbuede Stad
Fichier:Pekingverbuedestad3.jpg|Verbuede Stad
Fichier:Pekingverbuedestad2.jpg|Verbuede Stad
Fichier:Chinamauer11.jpg|Chineesesch Mauer
Fichier:Ambassade Peking.jpg|D'lëtzebuergesch Ambassade zu Peking


## Um Spaweck

* UNESCO-Säit mat der Lëscht vu Weltierwen op fr.
Orpheus

Den **Orpheus** war dee berüümtste Sänger aus der griichescher Mythologie. E war de Jong vum thrakesche Flossgott Oiagros an der Mus Kalliope (heiansdo gëtt och den Apollo als säi Papp genannt).

## Mythos

Mat sengem Spill op der Lyra huet hie Mënschen, Déieren a Planze verzaubert a s'an en Zoustand vu paradisescher Rou versat. Dat huet sech och op der Rees vun den Argonaute gewise wéi hien amgaange war fir d'Stierm ze berouegen.

Den Orpheus huet an Thrakie gelieft. Seng Fra war d'Nymph Eurydike. Wéi si op der Hochzäitsfeier un engem Schlaangebëss gestuerwen ass, ass den Orpheus an d'Ënnerwelt gaange fir mat sengem Gesang a senger Musek de Gott Hades dozou ze beweegen him seng Fra erëmzeginn. Den Hades war vum Orpheus senger Konscht sou ergraff dat hie senger Fra erlaabt huet mat him zeréckzegoen, ënner der Bedingung datt hie sech ënnerwee net no him géif ëmkucken. Well seng d'Eurydike awer no senger Hand gegraff huet, huet en net méi u säi Versprieche geduecht an sech trotzdeem ëmgedréit. Dunn huet d'Eurydike erëm missen an den Hades erofgoen an den Orpheus hat hatt fir ëmmer verluer.

De Sänger stoung de Musen an och dem Apollo no, net awer dem Dionysos, de Gott vum Wäin, vun den Ausschwäifungen, ekstateschen Ëmzich a Gesäng. A senger Heemecht ass den Orpheus schliisslech vun de Mainaden, Fraen aus dem Gefolleg vum Dionysos, zerrass ginn. Säi Kapp a seng Lyra sinn an de Floss Hebros gehäit a méi spéit op der Insel Lesbos u Land gespullt ginn. Säi Graf soll an der Stad Leibethra gewiescht sinn.

Dem Orpheus seng Lyra ass als Stärebild un den Himmel versat ginn.

## Konscht

## Literatur

## Verschiddenes

No him ass och e Zupfinstrument Orpheoreon benannt ginn.

## Kuckt och
* Orphik
* Orphismus

## Um Spaweck
Ödipus

Den **Ödipus** (gr. Οίδίπους, Oidipous) ass de Jong vum Laios, dem Kinnek vun Theben a senger Fra Iokaste.

## Mythos

Well sengem Papp Laios vun engem Orakel prophezeit ginn ass dat säi Jong hien enges Daags ëmbréngen a seng Fra Iokaste bestuede géif, huet en dem neigebuerenen Ödipus d'Féiss duerchstieche an zesumme banne an en duerno vun engem Hiert an de Bierger aussetze gelooss.

Den Hiert hat awer Matleed mam Puppelchen an huet en un en aneren Hiert zu Korinth weiderginn. Iwwer deen ass de Jong an déi korinthesch Kinneksfamill komm déi hien adoptéiert huet an em wéinst senge geschwollene Féiss den Numm Ödipus (Schwellfouss) ginn huet. Zu Korinth as en dunn opgewuess ouni gewuer ze ginn vu wou en hierkomm ass. Wéi him en Orakel virausgesot huet dat en säi Papp wäert ëmbréngen a seng Mamm bestuede géif verléisst en aus Suerg ëm seng vermeintlech Eltere Korinth a mécht sech op de Wee op Theben.

Ënnerwee ass en op enger Kräizung dem Laios begéint dee mat klengem Gefolleg ënnerwee war. Deen huet den Ödipus fir e Reiber gehalen a wollt e net duerchloossen. Doropshin erschléit den Ödipus hien an déi meescht vu senge Leit. Domat huet sech eng vun deenen zwou Prophezeiungen erfëllt.

Virun der Paart vun Theben ass en op d'Sphinx gestouss, déi all Reesend verschléngt déi bei hir laanscht wollten an hiert Rätsel net geléist kruten. D"Fro war: "Wat huet moies 4, mëttes 2 an owes 3 Been". Den Ödipus wousst d'Äntwert: de Mënsch (krabbelt als klengt Kand op alle Véier, geet als Erwuessenen op zwee Been an am Alter mat engem Bengel, also am iwwerdroene Sënn op dräi Been). D'Sphinx huet sech no senger Äntwert an d'Mier gestierzt an domat war Theben vun hir befreit. Als Belounung ass hien als Nofollger vum Laios zum Kinnek vun Theben ernannt ginn an huet d'Iokaste, seng Mamm, zur Fra kritt. Domat huet sech och déi zweet Prophezeiung erfëllt. Mä allen zwee wëssen se nach näischt vum Ödipus senger Schold an datt si Mamm a Jong sinn. Si kréie zesummen nach véier Kanner.

Wéi no ville gléckleche Joren eng Seuch an Theben ausbrécht seet d'Orakel vun Delphi viraus dat de Mäerder vum Laios fonnt misst ginn. Den Ödipus ënnersicht de Fall a fënnt eraus dat hie selwer de Mäerder ass an e seng eege Mamm bestuet huet. D'Iokaste huet sech doropshin erhaang an den Ödipus huet sech d'Aen ausgestach.

Dunn ass de Kreon, de Brudder vum Iokaste, Kinnek vun Theben ginn a verbannt den Ödipus aus der Stad. Dee wandert mat senger Duechter Antigone e puer Joer ouni Zil doruechter bis en zu Kolonos bei Athen an engem hellegen Hain stierft.

## Konscht

## Literatur

## Kuckt och
* Ödipuskomplex

## Um Spaweck
Wuertspillereien am Superjhemp

An dësem Artikel ginn déi lescht Geheimnisser vum **[[Superjhemp]] senge Wuertspillereie** gelëft:

## Entreprisen
* Althügel = Neuberg
* Catteoui = Cattenom
* Ducallëf = Ducal
* Entreprise Dielunte = Entreprise Lamesch
* Fléiboy = Playboy
* Generol Bank = General-Bank
* Gilly Gilly = Schongbuttek "Gilly" (haut Europahaus) op der Nummer 7 um Krautmaart an der Stad Lëtzebuerg
* Hie Landair = Är Landair = Eis Landair = Icelandair
* Hotel Schlips = Hotel Cravate
* Inte Bank = BIL
* Jang Eisekuch = Jean La Gauffre
* Journul = Journal
* Blöd = Bild
* Juxair = Luxair
* Kaktus = Cactus
* Kneif = Knauf-Center, op der Schmëdd an am Pommerlach
* Luxusbuerger Mord = Luxemburger Wort
* Pâtisserie Charleroi = Pâtisserie Namur
* Tagebild = Tageblatt
* Uelzecht Béier = Mousel
* Zastra = Astra
* Zitter-Klinik = Zitha-Klinick
* Mes sages chéries du Livre = Messagerie du livre
* Tsé-Tsé FL = CFL
* Juxlait = Luxlait
* Le Kotzidien = Le Qutotidien
* Waarschelor = Arcelor
* Billeroy & Voch = Villeroy & Boch
* Feissbuk = Facebook

## Persounen

* Jottzéjott = JCJ = Jean-Claude Juncker
* Fränz Bintje = François Biltgen
* Luc Kriegundfrieden = Luc Frieden
* Roaming = Viviane Reding
* Pitti = Fernand Boden
* Calorine Mäertchen = Caroline Maart
* Marinette Zännersatz = Mariette Zenners
* Maxx = 
* Billenduerch = Pierre Dillenburg
* J.-M. Barolo = José Manuel Barroso
* Yves Leterne = Yves Leterme
* Tsar Kozy = Nicolas Sarkozy
* Angie Ferkel = Angela Merkel
* Vlad Putain = Vladimir Putin
* Jacques Brëll = Jacques Brel
* Weinegreen Guy = Guy Rewenig

## Plazen
* Luxusbuerg = Lëtzebuerg
* Spaaseg = Schrasseg
* Koma-Bierg = Colmer-Bierg
* Schmieren = Schieren
* Geckebréck = Ettelbréck
* Mikkrech = Dikrech
* Veinëss = Veianen
* Bëschfësch = Fëschbësch
* Haschterdam = Amsterdam
* Tulipanien = Holland
* = Helvetien = Schwäiz
* Boulevard Rose-Wëll = Boulevard Roosevelt
* Grujhelpéiterplaz = Péitersplaz
* Wattikan = Vatikan
* Bunzreplik = Bundesrepublik Däitschland
* Label Gique = Belsch
* Nachméirika = Amerika
* Bushington = Washington
* Berlusconien = Italien
* United Queendom = United Kingdom = England
* Irrland = Irland
* Sarkoland = Frankraich

## Verschiddenes
* Poznennö = vun hanne no vir: Önnenzop = Ënnenzopp
* Memorabel = Mémorial
* Star-Dreck = Startrek
* Sëlwer Meedchen = Gëlle Fra
* Big Braddler = Big Brother
* Näisoisière = Päischtcroisière
* Big Dräck = Big Mac
Satir

**Satir** ass eng literaresch Technik mat där e bestëmmt Theema op d'Schëpp geholl gëtt (z.&nbsp;B. Persounen, gesellschaftlech Mëssstänn, etc.), dacks mat der Intentioun eng Diskussioun dodriwwer unzereegen an/oder e Changement erbäizeféieren. Hautdesdaags fënnt ee Satiren awer net nëmmen an der Literatur, mä och an anere Medien a souguer an der Konscht.

D'Wuert kënnt vum laténgesche *satira*, dat selwer vu *satura lanx* ofgeleet ass - "eng mat Friichte gefëllte Schuel" oder am iwwerdroene Sënn "faarweg gemëschtent Allerlee".

D'Satir gouf am Mëttelalter (an totalitäre Regimmer nach bis haut) duerch d'Zensur vun den Autoritéiten am Staat verhënnert. D'Aféierung vun der Presse- a Meenungsfräiheet huet deem awer en Enn gesat, soudatt op d'mannst an den opgeklärte Staate sozial Kommentaren an Iwwerzeegungen op eng humorvoll Aart a Weis fräi virgedroe kënne ginn.

Et gëtt verschidde Forme vu Satir:
* d'Ënnerdreiwung léisst eppes méi kleng erschénge wéi et wierklech ass, fir datt ee sech sou de wierklechen Ausmoossen an Défaute méi bewosst gëtt;
* d'Iwwerdreiwung steigert dee spréchwiertleche Fräsch dee sech opgeblosen nach, bis datt e platzt a seng a Wierklechkeet onbeitend Positioun evident gëtt;
* d'Niefteneestelle setzt zwou Saache vun ongläicher Importenz op dee selwechten Niveau, fir datt d'Ënnerscheeder dofir ëmsou méi eraustrieden;
* d'Parodie imitéiert de Stil an d'Technike vun enger Persoun, Plaz oder Saach, fir hire lächerleche Grondcharakter erauszeschaffen.

## Kuckt och
* Lëtzebuerger satiresch Schrëften
* Satirpartei
## Um Spaweck