Mascon

D**'Mascon**e si groussraimeg Beräicher mat grousser Gestengsdicht ënner der Uewerfläch vum Äerdmound. Déi masseräichst vun hinne leien am Beräich vun de grousse ronne Moundmierer op der Nordhemisphär- Den Numm gouf vum englesche Wuert **''mas**s **con**centration* ofgeleet.

D'Dicht an engem Mascon läit bei 3,3&nbsp;g/cm³, fir dat Gestengs ronderëm dogéint bei 3,0&nbsp;g/cm³. D'Mass vun alle Mascone mécht ronn 0,01 bis 0,03 Prozent vun der ganzer Mass vum Mound aus.
Als negativ Mascone gi Gebidder bezeechent, déi méi eng kleng Dicht wéi den Entourage hunn.

== Déi gréisst Masconen ==



Déi fënnef bedeitendst Mascone leien ënner de grousse ronne [[Mare (Mound)|Moundmierer]] op der äerdzougedréiter Säit (am Bild uewen déi rout Gebidder). Kleng Mascone gëtt et och op der [[Moundrécksäit]], negativ (blo Gebidder) ënner en ettlech groussen [[Aschlagkrater]]en.

No hirer Gréisst opgereite Mascone sinn:
# [[Mare Imbrium]], gréisst Moundmeer nordwestlech vun der Moundmëtt
# [[Mare Serenitatis]] nordëstlech vun der Moundmëtt (kuckt d'Bild riets)
# [[Mare Crisium]] am Osten
# [[Mare Nectaris]] südëstlech vun der Moundmëtt
# [[Mare Humorum]] am Südwesten.

*Méi kleng an onreegelméisseg sinn:*
# [[Mare Humboldtianum]] (nordëstleche Moundrand)
# [[Mare Orientale]] (gréisstendeels op der Moundrécksäit)
# [[Mare Smythii]] (um Ostrand, kuckt d'Bild riets)
# Rank um Risekrater [[Korolev (Moundkrater)|Korolev]] (Moundrécksäit)
# Regioun ëm de [[Gagarin (Moundkrater)|Gagarin]]
# Regioun [[Mendel (Moundkrater)|Mendel]]-Ryberg (Moundrécksäit).

*Negativ* Mascone si bei ville [[Rankbierg]]er a Grousskrateren ze fannen, ë.&nbsp;a.:
* am südlechen Héichland d'Kratere [[Bailly (Moundkrater)|Bailly]], [[Schickard (Moundkrater)|Schickard]], [[Clavius (Moundkrater)|Clavius]] an Nopeschgrousskratere wéi [[Longomontanus (Moundkrater)|Longomontanus]] a [[Maginus (Moundkrater)|Maginus]]
* beim Equator op der Moundrécksäit ë.&nbsp;a. [[Hertzsprung (Moundkrater)|Hertzsprung]], [[Mendeleev (Moundkrater)|Mendeleev]] an [[Tsiolkovskiy (Moundkrater)|Ziolkowski]]
* am südleche Récksäitenhéichland d'Grousskrateren [[Apollo (Moundkrater)|Apollo]] a [[Schrödinger (Moundkrater)|Schrödinger]]

== Entdeckungsgeschicht ==
Scho bei den éischte Moundsonden, déi ëm de Mound gekreest sinn ([[Lunar Orbiter]]), goufe [[Bunnstéierung]]en 
a Form vun enger regional méi staarker Bunnkrëmmung entdeckt, wat d'Astronomen op Onreegelméissegkeeten an der [[Masseverdeelung]] um Mound higewisen huet. Nëmme bei enger kugelsymmetrescher Masseverdeelung ëmkreest e Satellit en Himmelskierper op enger [[Keplerbunn|elliptescher]] Bunn. Déi onreegelméisseg Ëmleef vun de Sonde konnten nëmme mat [[Gravitéitsanomalie]]n erkläert ginn. D'[[Lunar Prospector|Lunar-Prospector-Missioun]] huet déi Gebidder kartographéiert an eng detailléiert Kaart vu Masconen opgestallt.

== Genesistheorien ==

Well Masconen ënner den Aschlagskrateren a Maria leien, geet hir Genesis op d'Zäit vum [[Grousst Bombardement|leschte grousse Bombardement]] virun zirka 4 bis 3,8 Milliarde Joer zeréck. Riseg [[Meteorit]]te sinn an där Ära op de Mound gefall an hu seng Gestengskuuscht duerchbrach. D'[[Magma]] dat doduerch op d'Uewerfläch koum, huet sech dunn iwwer d'Mounduewerfläch verdeelt a sou sinn d'Maria entstanen. Drënner entstoungen d'Masconen. Verschidde Wëssenschaftler huelen un, datt d'Mascone Reschter vun de Meteoritteneisekäre sinn, anerer gi vu Lavablosen aus, déi duerch d'Aschléi eropkoumen.

Miessunge vun den Apollo-Missioune loossen dogéint unhuelen, datt déi ronn Becken am Ufank nëmmen deelweis mat Magma gefëllt goufen. Déi [[Basalt]]massen (Gestengsdicht 3,3&nbsp;g/cm³) sinn am Kuuschtegestengs vun der Ëmgéigend (2,9 bis 3,4&nbsp;g/cm³) sou wäit ënnergaangen, bis en [[Isostasie|isostatescht]] Gläichgewiicht erreecht war. D'Schicht ass verstengert, soudatt spéider neie Basalt d'Maria bis op déi haiteg Héicht opgefëllt huet. Am Zentrum vun de ronne Maria ass d'Basaltschicht ongeféier 25&nbsp;km déck, op d'Ränner zou hëlt d'Déckt of.

Déi onreegelméisseg geformt Moundmierer hunn dogéint keng Masconen a si manner déif. Si si warscheinlech gläichzäiteg mat den ieweschte Lavaergëss vun de ronne Maria entstanen.

== Masconen op der Äerd? ==
Ënner de groussen Aschlagkrateren op der Äerd wéi z.&nbsp;B. ënner dem [[Nördlinger Ries]] si keng Massekonzentratiounen nogewise ginn. Et gëtt ugeholl, datt deen duerch de Fluch an d'Atmosphär opgehëtzte Kär beim Opschlag verdämpt war oder d'Stécker sech beim Opprall groussflächeg verdeelt hunn. D'[[Äerdkuuscht]] ass och vill méi déif wéi déi fréier Moundkuuscht a gouf net wéi beim Entstoe vun de Marebecken duerchschloen. An der [[Antarktis]] zu [[Wilkesland (Meteorit)|Wilkesland]] gouf am Joer [[2006]] eng grouss [[Gravitéitsanomalie]] entdeckt, déi e Mascon kéint sinn.

== Literatur ==
* [http://www.springerlink.com/content/v2788173pp781015/fulltext.pdf Unser heutiges Bild vom Mond, "Die Naturwissenschaften" Aug.1974]
* Marco Gregnanin et al.: *Mapping lunar mascons on the hidden side of the Moon - Gravitational field measurement through a micro-satellite mission.'' S. 572-583, Acta Astronautica, Vol. 65, Iss. 3-4, 2009

## Kuckt och