open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stanisław I. Leszczyński

De **Stanisław I. Leszczyński**, gebuer den 20. Oktober 1677 zu Lwów (deemools Polen, haut Lviv an der Ukrain), a gestuerwen den 23. Februar 1766 zu Lunéville, war e polneschen Adlegen.

Hie war vu 1704 bis 1709 als Stanisław I. Kinnek vu Polen a gläichzäiteg Groussherzog vu Litauen (am Kader vun der Republik vun den zwou Natiounen). Hie war, no der Hochzäit vu senger Duechter 1725, de Schwéierpapp vum Louis XV. vu Frankräich a vu 1737 bis zu sengem Doud, Herzog vu Loutrengen a vu Bar.

## Um Spaweck
Henry Jaglom

Den **Henry Jaglom**, gebuer de 26. Januar 1938 zu London, ass en englesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Schauspiller.

## Filmographie
#### als Schauspiller
* 1968: *Psych-Out* - Regie: Richard Rush 
* 1969: *Ten Thousand Plane Raid* - Regie: Boris Sagal 
* 1970: *[[The Last Movie]]* - Regie: Dennis Hopper
* 1972: *Drive, He Said* - Regie: Jack Nicholson
* 1975: *Lily, aime-moi* - Regie: Maurice Dugowson
#### als Regisseur
* 1971: *A Safe Place* - Haaptacteuren: Tuesday Weld, Orson Welles, Jack Nicholson
* 1976: *Tracks* - Haaptacteuren: Dennis Hopper, Dean Stockwell 
* 1980: *Sitting Ducks* 
* 1982: *National Lampoon's Movie Madness*, Episod: *The Municipallians* - Haaptacteuren: Richard Widmark, Elisha Cook Jr. 
* 1983: *Can She Bake a Cherry Pie?* - Haaptacteur: Karen Black 
* 1985: *Always* - Haaptacteuren: Patrice Townsend, Henry Jaglom
* 1987: *Someone to Love* - Haaptacteuren: Andrea Marcovicci, Sally Kellerman 
* 1989: *New Years Day* - Haaptacteuren: Gwen Welles, Miloš Forman 
* 1990: *Eating* 
* 1991: *Venice/Venice* 
* 1994: *Babyfever* 
* 1996: *Last Summer in the Hamptons* - Haaptacteuren: Viveca Lindfors, Roscoe Lee Browne 
* 1998: *Déjà vu* - Haaptacteuren: Stephen Dillane, Vanessa Redgrave 
* 2002: *[[Festival in Cannes]]* - Haaptacteuren: Anouk Aimée, Greta Scacchi 
* 2005: *Going Shopping* - Haaptacteuren: Victoria Foyt, Lee Grant 
* 2006: *Hollywood Dreams* - Haaptacteuren: Tanna Frederick, Justin Kirk 
* 2008: *Irene in Time* - Haaptacteuren: Tanna Frederick, Karen Black 
* 2010: *Queen of the Lot* - Haaptacteuren: Tanna Frederick, Noah Wyle
* 2012: *Just 45 Minutes from Broadway* - Haaptacteuren: Tanna Frederick, Judd Nelson
* 2014: *The M Word* - Haaptacteuren: Tanna Frederick, Michael Imperioli

## Um Spaweck
Harley Cokeliss

Den **Harley Cokeliss**, gebuer als *Harley Louis Cokliss* den 11. Februar 1945 zu San Diego a Kalifornien, ass en US-amerikanesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.

## Filmographie (Auswiel)

### als Regisseur
#### Kino
* 1970: *Chicago Blues* (Dokumentarfilm) 
* 1976: *The Battle of Billy's Pond* 
* 1977: *The Glitterball* 
* 1979: *That Summer! *
* 1981: *Warlords of the 21st Century*
* 1986: *Black Moon Rising*
* 1987: *Malone*
* 1988: *Dream Demon*
* 2000: *Pilgrim*
* 2010: *[[Paris Connections]]*

## Um Spaweck
Philippe Claudel

De **Philippe Claudel**, gebuer den 2. Februar 1962 zu Dombasle-sur-Meurthe, ass e franséische Schrëftsteller a Filmregisseur.

## Romaner
* 1999: *Meuse l'oubli*, éditions Balland, Paräis
* 1999: *Quelques-uns des cent regrets*, éditions Balland, Paräis 
* 1999: *Le Café de l'Excelsior*, éditions La Dragonne, Nanzeg
* 2000: *J'abandonne*, éditions Balland, Paräis
* 2000: *Barrio Flores: petite chronique des oubliés*, éditions La Dragonne, Nanzeg 
* 2001: *Le bruit des trousseaux*, éditions Stock, Paräis
* 2003: *Les âmes grises*, éditions Stock, Paräis 
* 2005: *La Petite Fille de Monsieur Linh*, éditions Stock, Paräis
* 2007: *Le rapport de Brodeck*, Éditions Stock, Paräis 
* 2010: *L'enquête*, Éditions Stock, Paräis
* 2012: *Parfums*, Éditions Stock, Paräis

## Filmographie
* 2008: *[[Il y a longtemps que je t'aime]]*
* 2011: *[[Tous les soleils (Film)|Tous les soleils]]*
* 2013: *[[Avant l'hiver]]*

## Um Spaweck
Agnès Varda

D**'Agnès Varda**, gebuer den 30. Mee 1928 zu Bréissel, a gestuerwen den 29. Mäerz 2019 zu Paräis, war eng franséisch Filmregisseurin.

Si war vun 1962 bis zu deem sengem Doud am Joer 1990 mam Filmregisseur Jacques Demy bestuet. Si ass d'Mamm vum Schauspiller Mathieu Demy.

Bedeitend Filmer vun hir si *[[La Pointe-Courte]]* (1955), *[[Cléo de 5 à 7]]* (1962) a *[[Sans toit ni loi]]* (1985).

## Filmographie
* 1955: *[[La Pointe Courte]]* - Haaptacteuren: Philippe Noiret, Silvia Monfort
* 1957: *Ô saisons, ô châteaux* - (Kuerzfilm)
* 1958: *[[L'Opéra-Mouffe]]* - (Kuerzfilm) - Haaptacteuren: Dorothée Blanck, Antoine Bourseiller
* 1962: *[[Cléo de 5 à 7]]* - Haaptacteuren: Corinne Marchand, Antoine Bourseiller
* 1963: *[[Salut les Cubains]]* (Kuerzfilm)
* 1965: *[[Le bonheur]]* - Haaptacteuren: Jean-Claude Drouot, Claire Drouot
* 1966: *Les créatures* - Haaptacteuren: Catherine Deneuve, Eva Dahlbeck
* 1969: *Lions Love* - Haaptacteuren: Viva, James Rado
* 1977: *L'une chante, l'autre pas* - Haaptacteuren: Thérèse Liotard, Valérie Mairesse
* 1981: *Documenteur* - Haaptacteuren: Sabine Mamou, Mathieu Demy
* 1985: *[[Sans toit ni loi]]* - Haaptacteur: Sandrine Bonnaire
* 1985: *Histoire d'une vieille dame* (Kuerzfilm)
* 1986: *T'as de beaux escaliers, tu sais* (Kuerzfilm) 
* 1987: *Jane B. par Agnès V.* - Haaptacteuren: Jane Birkin, Jean-Pierre Léaud
* 1987: *Kung-fu Master* - Haaptacteuren: Jane Birkin, Charlotte Gainsbourg
* 1991: *Jacquot de Nantes* - Haaptacteuren: Laurent Monnier, Philippe Maron
* 1993: *Les demoiselles ont eu 25 ans* - (Documentaire)
* 1995: *[[Les cent et une nuits de Simon Cinéma]]* - Haaptacteuren: Michel Piccoli, Marcello Mastroianni
* 1995: *L'univers de Jacques Demy* - Documentaire)
* 2002: *Les glaneurs et la glaneuse... deux ans après* - (Documentaire)
* 2003: *Le lion volatil* (Documentaire)-(Kuerzfilm)
* 2004: *Ydessa, les ours et etc. * - (Documentaire)-(Kuerzfilm)
* 2004: *Cinévardaphoto* - (Documentaire)
* 2004: *Viennale Walzer * - (Documentaire) - (Kuerzfilm)
* 2006: *Quelques veuves de Noirmoutier * - (Documentaire)
* 2008: *Les plages d'Agnès * - (Documentaire)
* 2015: *Les 3 boutons * - (Documentaire) - (Kuerzfilm)
* 2017: *Visages villages* - (Documentaire)

## Um Spaweck
Archaeologia luxemburgensis

**Archaeologia luxemburgensis - Bulletin du Centre national de recherche archéologique** ass den Numm vun enger wëssenschaftlecher Publikatiounsserie, déi den Nationale Fuerschungszenter fir Archeologie zanter dem Hierscht 2014 erausgëtt, fir de Public iwwer seng Fuerschungen, Aarbechten an Entdeckungen z'informéieren.

D'Serie kënnt reegelméisseg eemol am Joer eraus an enthält allkéiers den "Rapport annuel". Redaktiounssekretär vun der Publikatiounsserie ass den Archeolog François Valotteau.

Den éischte Band 1/2014 vun der Serie ass uganks Oktober 2014 am A4-Format erauskomm, huet 160 Säiten an dréit d'ISBN 978-2-87-985329-1.

Vum zweete Band un dréit d'Serie d'ISSN-Nummer 2354-5526.

## Bänn

## Um Spaweck
* ''Archaeologia luxemburgensis'' 1/2014: 31-42: Jean Dumont et l'abri ''Fënnfeter''
* ''Archaeologia luxemburgensis'' 1/2014: 130-151: Artikel iwwer Guillaume Joseph Dupaix
Guillaume Joseph Dupaix

De **Guillaume Joseph Dupaix**, alias **Guillermo Dupaix**, gebuer den 22. Januar 1746 zu Vielsalm (deemools am Herzogtum Lëtzebuerg), a gestuerwen 1818 a Mexiko, war e lëtzebuergeschen Archeolog an Entdeckungsreesenden, deen als Pionéier vun der prekolumbianescher Archeologie a Mexiko gëllt.

Hien huet seng Carrière an der spuenescher Arméi gemaach. Seng Mamm ass bei senger Gebuert gestuerwen a säi Papp huet sech nees bestuet an ass mat der Famill op Fréiseng geplënnert. De Guillaume Dupaix ass 1767 mat 21 Joer a Spuenien an d'Arméi gaangen. 1784 gouf hien *teniente* (Lieutenant) a 1790 Capitaine. Hien ass 1791 a Neispuenien gaangen a sollt déi lescht 27 Joer vu sengem Liewen a Mexiko verbréngen.

Nodeems hien 1801 mat 55 Joer pensionéiert gouf, huet de Vize-Kinnek José de Iturrigaray hien am Oktober 1804 beoptragt, tëschent 1805 an 1809 dräi kinneklech archeologesch Expeditiounen ze féieren, fir antik Monumenter a Skulpturen an Neispuenien ze dokumentéieren. Den Dupaix ass Auteur vun engem ëmfangräichen archeologesche Wierk.

## Bibliographie
* 1834. Antiquités Mexicaines. Relation des trois expéditions du Capitaine Dupaix ordonnés en 1805, 1806 et 1807, pour la recherche des antiquités du pays notamment celles de Mitla et de Palenque; accompagnée des dessins de Castañeda. Vols. 1-3. Paris. 
* 1969. Expediciones acerca de los monumentos de la Nueva España, 1805-1808. Madrid.

## Literatur
* Le Brun, F., C. Wey & L. López Lujan, 2020. 
***Un tournant fondamental. Dupaix et Humboldt: précurseurs de l'archéologie du «Nuevo Mundo» (1/3).* Die Warte 36/2636 vum 9. Januar 2020, S. 6-7.
***Un explorateur luxembourgeois méconnu. Guillaume alias "Guillermo" Dupaix (1746-1818) est à l'origine des premières expéditions archéologiques au Mexique (1805-1808).* Die Warte 37/2637 vum 16. Januar 2020, S. 4-5.
***Une rencontre décisive. Dupaix et Humboldt à Mexico en 1803 ou l'essor de l'Archéologie du «Nuevo Mundo» (3/3)*. Die Warte 39/2639 vum 30. Januar 2020, S. 4-5. 
* Le Brun-Ricalens, F., 2014. *Guillaume Joseph Dupaix (1746-1818) alias Guillermo Dupaix : un Luxembourgeois méconnu aux origines de l'archéologie précolombienne et mexicaine.* *[https://web.archive.org/web/20160305190806/http://www.mesoweb.com/about/articles/Dupaix.pdf Archaeologia luxemburgensis]* 1: 130-151.
* López Luján, L., 2015. *El capitán Guillermo Dupaix y su álbum arqueológico de 1794.* *[http://www.mesoweb.com/about/articles/Dupaix_album.pdf]*.
## Um Spaweck

*Artikel an ''Die Warte''
Charlotte de Turckheim

D**'Anne-Charlotte de Turckheim**, gebuer de 5. Abrëll 1955 zu Paräis, ass eng franséisch Schauspillerin, Filmregisseurin an Dréibuchauteurin.

## Filmographie
### Kino
#### als Regisseurin
* 1998: *Mon père, ma mère, mes frères et mes sœurs*
* 2006: *Les aristos*
* 2012: *[[Mince alors!]]*
* 2015: *Qui c'est les plus forts?*
* 2021: *Mince alors 2!*
### als Schauspillerin
* 1980: *La nuit de la mort* - Regie: Raphaël Delpard 
* 1981: *Le maître d'école* - Regie: Claude Berri 
* 1982: *Ma femme s'appelle reviens* - Regie: Patrice Leconte 
* 1983: *Édith et Marcel* - Regie: Claude Lelouch 
* 1983: *Attention! Une femme peut en cacher une autre* - Regie: Georges Lautner 
* 1984: *[[Un amour de Swann (Film)|Un amour de Swann]]*, - Regie: Volker Schlöndorff 
* 1984: *Rive droite, rive gauche* - Regie: Philippe Labro
* 1955: *[[Chouans!]]* - Regie: Philippe de Broca
* 1989: *À deux minutes près* - Regie: Éric Le Hung 
* 1991: *Une époque formidable...* - Regie: Gérard Jugnot 
* 1995: *Jefferson in Paris* - Regie: James Ivory 
* 2002: *Sexes très opposés* - Regie: Éric Assous 
* 2010: *[[Pièce montée (Film)|Pièce montée]]* - Regie: Denys Granier-Deferre 
* 2013: *Grand départ* - Regie: Nicolas Mercier 
* 2014: *Avis de mistral* - Regie: Roselyne Bosch
* 2015: *Qui c'est les plus forts?* - Regie: Charlotte de Turckheim
* 2017: *Loue-moi!* - Regie: Coline Assous, Virginie Schwartz
* 2018: *Abdel et la comtesse* - Regie: Isabelle Doval
* 2021: *Mince alors 2!* - Regie: Charlotte de Turckheim

## Um Spaweck
Felix Bloch

De **Felix Bloch**, gebuer den 23. Oktober 1905 zu Zürich, an och do den 10. September 1983 gestuerwen, war e schwäizeresch-US-amerikanesche Physiker. Hien huet 1952 den Nobelpräis fir Physik kritt.

Nodeems hien e puer Joer zu Leipzig an zu Zürich op der Uni Assistent war, ass hien 1934 an d'USA ausgewandert wou e bis 1971 op der Stanford-Universitéit geschafft huet. Hien hat do als éischten de Léierstull fir theoreetesch Physik. 1939 gouf hien zum Amerikaner naturaliséiert.

HIen huet an den 1940er Jore wichteg Aarbechten zum Ferromagnetismus kënne maachen, an dozou, wat d'Miesse vu magnéitesche Momenter vun Atomkäre betrëfft. 1946 huet hien, onofhängeg vum Edward Mills Purcell an zesumme mam William Webster Hansen a mam Martin Packard d'Magnéitesch Kärresonanz (en: Nuclear Magnetic Resonance, NMR) entdeckt, mat där d'Zesummesetzung an d'Struktur vu Festkierrperen a Flëssegkeeten a cheemesche Verbindungen duergestallt kënne ginn, an déi d'Grondlag vun der Magnéitresonanztomographie ass. 
1952 huet de Bloch zesumme mam Edward Mills Purcell fir déi Entdeckung den Nobelpräis fir Physik kritt.

De Bloch war 1954 bis 1955 Generaldirekter vum CERN zu Genf.
## Literatur
* Helmut Rechenberg: *Felix Bloch (1905–1983)*. In: *Naturwissenschaftliche Rundschau*. Band 58, Nr. 11, 2005, S. 587–590, ISSN 0028-1050
*E. Brun ''Felix Bloch zum Gedenken'', Phys. Blätter, November 1983

## Kuckt och
* Lëscht Nobelpräis Physik
## Um Spaweck
Roy Lichtenstein

De **Roy Fox Lichtenstein**, gebuer de 27. Oktober 1923 zu Manhattan, an och do gestuerwen den 29. September 1997, war en US-amerikanesche Moler, dee virun allem fir seng Wierker am Pop-Art-Stil bekannt ass.

Nodeems en en ettlech Jore mat verschiddene Stiler an Technike wéi Expressionismus a Surrealismus, ouni grousse Succès, experimentéiert hat, ass him 1961 den Duerchbroch gelonge mam Bild *Look Mickey*. Dëst, wéi och aner Biller vun him méi spéit war am Stil vun engem staark vergréisserten, industriell gedréckten (d.&nbsp;h. am Véier-Faarwe-Raster-Drock) Comic, dacks mat Onomatopeeën ("Wham!", asw.) oder Spriechblosen.
1995 huet hien de Kyoto-Präiis kritt.

## Literatur
* Ingried Brugger und Florian Steininger: *Roy Lichtenstein*, Ausstellungskatalog mit Beiträgen von Markus Brüderlin, Robert Rosenblum und Florian Steininger. Edition Minerva, Wolfratshausen 2003, ISBN 3-932353-82-X
* M.L.Corlett, R.E. Fine: *The Prints of Roy Lichtenstein.* Hudson Hills Press, New York 2002. ISBN 1-55595-196-1
* D. Cameron, C.W. Glenn, T. Kellein, M. Livingstone: *Pop Art.* Prestel, München 1992. ISBN 3-7913-1194-8
* Janis Hendrickson: *Roy Lichtenstein. Die Ironie des Banalen.* Benedikt Taschen Verlag, Köln 1988, 1994. ISBN 3-8228-9135-5
* Christine Vogt: *Roy Lichtenstein. posters and more.* Booklet zur Ausstellung in der Ludwig Galerie Schloss Oberhausen, Oberhausen 2011. ISBN 978-3-932236-23-5

## Um Spaweck

* Lichtensteinfoundation
Pelé

De **Pelé**, KBE, mam richtegen Numm *Edson Arantes do Nascimento*, gebuer den 23. Oktober 1940 zu Três Corações, am Bundesstaat Minas Gerais, a gestuerwen den 29. Dezember 2022, war e brasilianesche Foussballspiller a Politiker.

Hie krut vun der FIFA den Éierentitel *Weltfoussballer vum 20. Joerhonnert* a gouf vum Internationalen Olympesche Kommitee zum *Sportler vum Joerhonnert* ernannt. En ettlech Experten a Kritiker gesinn am Pelé dee '"beschte Foussballspiller vun allen Zäiten". Dëst ass dorop zeréckzeféieren, datt de Pelé dräimol mat der brasilianescher Foussballnationalekipp d'Weltmeeschterschaft (1958, 1962, 1970) gewonnen huet, an 1281 Goler an 1363 Spiller geschoss huet (Quot: 0,94). Eleng 77-mol huet hie fir seng Nationalekipp markéiert, sou vill wéi soss keen. Als Spiller vum FC Santos, fir deen e laang gespillt huet, huet hien a 17 Joer am Ganze 26 Titele gewonnen.

No senger aktiver Karriär huet de Pelé vu senger Popularitéit profitéiert, fir eng Sport-Marketing-Agence opzebauen, an hie war vun 1995 bis 1998 brasilianesche Sportsminister.
## Literatur
* Edson Arantes do Nascimento (mam Orlando Duarte an dem Alex Bellos): *Pelé - Mein Leben.* Scherz, Frankfurt am Main 2006, ISBN 978-3-502-18000-5
* Martin Klein: *Pelé und ich.* Carlsen, Hamburg 2006, ISBN 3-551-55415-3 (Kinderbuch)
* Harry Harris: *Pelé. His life and times.* Welcome Rain Publishers, New York 2002, ISBN 1-56649-223-8
* Gerhard Hess: *Pele. König auf dem grünen Rasen.* Copress-Verlag, München 1991, ISBN 3-7679-0361-X.
* Hack, Fritz: *Schwarze Perle Pelé. Der beste Fussballspieler der Welt. Der Mann der 1000 Tore.* Moewig, München 1969
* Mauricio de Sousa: *Pelezinho.* Susanna Rieder Verlag, München 2013, ISBN 978-3-943919-21-9.
## Um Spaweck
Boccaccio '70

** Boccaccio '70** ass en italieenesch-franséischen Episodefilm vum Mario Monicelli, Federico Fellini, Luchino Visconti a Vittorio De Sica aus dem Joer 1962.

De Film ass an Italie mat senge véier Episode gewise ginn. Anerwäerts ass déi Episod vum Mario Monicelli ewechgelooss ginn, well de Film soss ze laang wier.

## Ëm wat geet et am Film?

#### 1: Renzo e Luciana
De Renzo an d'Luciana versichen hiert Bestietnes virun hirem Patron op der Aarbecht ze verstoppen…
#### 2: Le tentazioni del dottor Antonio
Den Dr. Antonio Mazzuolo ass obsedéiert vun enger risegrousser Plakat vun der Anita Ekberg…
#### 3: Il lavoro
Eng jonk Gräfin verdéngt hiert Geld, andeems si mat frieme Männer an d'Bett geet...
#### 4: La riffa
D'Zoe ass finanziell schlecht drun. Duerfir versicht si zu Geld ze kommen andeems si eng Nuecht mat hir als Haaptpräis an hirer Schéissbud ubitt…

## Um Spaweck
* de Film op dvdclassic
Oskar Fischer

**Oskar Fischer** ass den Numm vu follgende Persounen:

* Oskar Fischer (* 1923), däitsche Politiker (SED) an Diplomat
* Oskar Fischer (1876–1942), tschechesche Psychiater an Neuropatholog 
* Oskar Fischer (1892–1955), däitsche Moler
* Oskar Fischer, (1910-1986) éisträichesche Moler

## Kuckt och
* Fischer (Familljennumm)
Schwaarzen Donneschdeg

**Schwaazen Donneschdeg** (en.: *Black Thursday*) gouf den Donneschdeg, 24. Oktober 1929 genannt, well et dunn zu deem Crash op der New-Yorker Bourse koum, deen déimeeschte Suitten hat. Nodeems den Dow-Jones-Index schonn déi Woche virdrun am Minus war, ass deen Dag Panik ënner den Investisseuren ausgebrach. D'Course sinn an de Keller gerutscht, a vill Leit waren um Enn vum Dag héich verschëlt.

De Crash op der Wall Street goung iwwer e puer Deeg. Deen Dënschdeg duerno, den 29. Oktober, gëllt als *Black Tuesday* ("Schwaarzen Dënschdeg"), well all d'Investisseure gläichzäiteg just nach verkafe wollten. Dëse Crash gëllt als den Ausléiser vun der *[[Great Depression]]* an den USA a vun der Weltwirtschaftskris. D'Course sinn an de Joren duerno nach weider erofgaangen, eréischt 1932 gounge se nees no uewen. An den USA ass de *Black Tuesady* deen, deen haut nach spréchwiertlech ass.

An Europa ass dacks vum *Schwaarze Freideg* rieds, well d'Nouvelle vun New York eréischt an Europa ukoumen, wéi do scho Feierowend op de Boursse war, a sou d'Panik do eréischt deen Dag drop ausgebrach ass.

Ee vun de Grënn, firwat dee Crash sou dramatesch war, läit dodran, datt am Virfeld vill Investisseuren, och "kleng" Privatleit, Kreditter opgeholl hate fir Aktien ze kafen, well se dovun ausgoungen, de Cours misst weiderhin no uewe goen. Wéi dat net méi de Fall war, ass Panik ausgebrach, well der vill gefaart hunn, hire Kredit net méi kënnen erëmzebezuelen, wat dann och de Fall war. Well jiddereen zu der selwechter Zäit massiv seng Pabeiere verkafe wollt, ass de Cours natierlech nach weider gefall, wat d'Panik verstäerkt huet.

Als Léier vum Crash hunn d'Bourssen an de Joren duerno Reegele kritt, déi et hinnen erlaben, den Handel ze suspendéieren, wann d'Coursen op ee Coup ze séier géife falen. Ausserdeem gouf et Restriktiounen z.&nbsp;B. wat d'Finanzéierung vun Aktiegeschäfter iwwer Kreditter betrëfft.

## Literatur
* Fritz Blaich: *Der schwarze Freitag. Inflation und Weltwirtschaftskrise.* Deutscher Taschenbuch-Verlag, München 1985, ISBN 3-423-04515-9 (*Deutsche Geschichte der neuesten Zeit* – dtv. 4515).
* John Kenneth Galbraith: *Der große Crash 1929. Ursachen, Verlauf, Folgen.* FinanzBuch-Verlag, München 2005, ISBN 3-89879-054-1.
* Charles P. Kindleberger: *Die Weltwirtschaftskrise. 1929–1939.* Deutscher Taschenbuch-Verlag, München 1973, ISBN 3-423-04124-2 (*Geschichte der Weltwirtschaft im 20. Jahrhundert.* Bd. 4 = *dtv* 4124 *Wissenschaftliche Reihe*).
* Barnie F. Winkelmann: *Ten Years of Wall Street.* Fraser Publishing, Burlington VT 1987, ISBN 0-87034-082-4.

## Um Spaweck

* ''Gier und Gottvertrauen.'' auf: *welt.de*, 23. Oktober 2004.
Max Ersfeld

De **Max Ersfeld**, gebuer de 6. Mee 1921 zu Diekirch, a gestuerwen den 13. Dezember 1985 zu Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Moler.

Hien ass de Papp vum Ernest Ersfeld.

## Ausstellungen
* November 1954: Galerie Jos. Beffa an der Stad Lëtzebuerg
* Dezember 1955: Galerie Jos. Beffa an der Stad Lëtzebuerg
* Januar 1957: Galerie Jos. Beffa an der Stad Lëtzebuerg
* Dezember 1958: Galerie Beffa an der Stad Lëtzebuerg
* Januar 1962: Galerie Municipal d'Art zu Esch-Uelzecht
* Mäerz 1974: Galerie Jos. Beffa an der Stad Lëtzebuerg
* Dezember 1977: Galerie Saint-Michel, «La Scatola» a Galerie Kutter an der Stad Lëtzebuerg

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Dominik Hengesch

Den **Dominik Hengesch**, gebuer den 28. November 1844 zu Diddeleng, a gestuerwen den 8. Juli 1899, war en Dokter an der Theologie, Seminaireprofesser an, vun 1894 bis zu sengem Doud, Präses vum Seminaire.

## Literatur
*Arendt, Karl. *Seminarpräses Dr. Dominik Hengesch*. S. 76 In: *Porträt-Galerie hervorragender Persönlichkeiten aus der Geschichte des Luxemburger Landes von ihren Anfängen bis zur Neuzeit: mit biographischen Notizen.* Luxemburg: M. Huss, 1908.- IVter Band.
Adolphe Fischer

Den **Adolphe Fischer**, gebuer den 31. Mäerz 1828 zu Zéisseng, a gestuerwen den 3. Februar 1892, war e lëtzebuergesche Politiker.

Seng politesch Karriär huet 1854 ugefaangen, wéi en an de Gemengerot zu Hollerech gewielt gouf, wou hie vum 12. Mäerz 1861 bis zu sengem Doud Buergermeeschter war.

Zu Lëtzebuerg op der Gare gouf eng Strooss, d*'[[Rue Adolphe-Fischer]]* no him genannt.

## Gielchen
* 
## Literatur
*Arendt, Karl. *Bürgermeister Adolph Fischer*. S. 61 In: *Porträt-Galerie hervorragender Persönlichkeiten aus der Geschichte des Luxemburger Landes von ihren Anfängen bis zur Neuzeit: mit biographischen Notizen.* Luxemburg: M. Huss, 1908.- IVter Band.
Pierre-Joseph Vanderaiken

De **Pierre-Joseph Vanderaiken**, gebuer den 20. Januar 1822 zu Hollogne-sur-Geer, an de 4. Oktober 1866 zu Dikrech un der Cholera gestuerwen, war e lëtzebuergeschen Entreprener.

Hien huet eng Rei Brécken am Land gebaut: zu Dikrech, Bollenduerf, Bettenduerf a Réimech.

Am Juli 1848 krut hien d'lëtzebuergesch Nationalitéit duerch Naturalisatioun.

En huet ënner anerem 1863 d'Fonderie de Diekirch gegrënnt.

## Literatur
*Arendt, Karl. *Peter Joseph Vanderaiken*. S. 53 In: *Porträt-Galerie hervorragender Persönlichkeiten aus der Geschichte des Luxemburger Landes von ihren Anfängen bis zur Neuzeit: mit biographischen Notizen.* Luxemburg: M. Huss, 1908.- IVter Band.
Plancenoit

**Plancenoit**, ass eng belsch Uertschaft an der Gemeng Lasne a Wallounien, an der Provënz Wallounesche Brabant.

Bis zur Belscher Gemengereform vun 1977 war Plancenoit eng eegestänneg Gemeng.

.
Jean Henri Willibrord Gomand

De **Jean-Henri-Willibrord Gomand**, gebuer den 11. Februar 1817 zu Lëtzebuerg , an do gestuerwen den 18. Abrëll 1857, war e lëtzebuergeschen Zeechner, Graveur a Medailleur.

No sengem Studium, huet en an der Parzeläinsfabréck Villeroy & Boch am Rollengergronn op de Siwebueren geschafft.

Hien huet sech fir Heraldik a Sphragistik intresséiert, an ass dofir 1847 Member vun der neigegrënnter Société archéologique ginn. En huet sech do virun allem duerch seng Reproduktioune vun ale Sigelen en Numm gemaach.

## Literatur
* Arendt, Karl. *Bürgermeister Karl Simonis*. S. 43 In: *Porträt-Galerie hervorragender Persönlichkeiten aus der Geschichte des Luxemburger Landes von ihren Anfängen bis zur Neuzeit: mit biographischen Notizen.* Luxemburg: M. Huss, 1908.- IVter Band.
* Reuter, Alexis. *L'ancienne faïence luxembourgeoise: complément à l'étude de l'ancienne industrie céramique.* Arlon: G. Everling, 1981.
* Weiller, Raymond. *Catalogue des sceaux de Henri Gomand*. Luxembourg: Musée d'Histoire et d'Art Luxembourg, 1984.
* Paul Margue, *Nouvelle parution: Les seaux de Henri Gomand*; in: *Luxemburger Wort*, Ausgab vum 4. Mee 1984.

## Um Spaweck
Chris Pratt

De **Chris Pratt**, gebuer den 21. Juni 1979 zu Virginia am Minnesota, ass en US-amerikanesche Filmschauspiller.

## Um Spaweck
Chamberwale vum 26. Oktober 1919

Bei de **Chamberwale vum [[26. Oktober]] [[1919]]** handelt et sech ëm déi éischt Chamberwalen zu Lëtzebuerg, mat allgemengem Walrecht, bei deenen 48 Deputéiert fir an d'nationaalt Parlament gewielt goufen: Eng éischt Kéier hunn och, sou wéi vun Konstitutivversammlung vun 1918 bestëmmt, d'Fraen däerfe wielen, an eng éischt Kéier gouf et keng Restriktiounen, datt ee misst eng bestëmmt Zomm Steiere bezuelen, fir däerfe wielen ze goen (Zensus-Walrecht).

## Kontext an Ausgang

D'Allgemengt Walrecht war eng laangjäreg Revendicatioun vun de Sozialisten, an d'Ironie vun der Geschicht wëll et, datt duerch säin Aféieren ausgerechent hire politesche Géigner, d'Rietspartei, staark profitéiert huet: Obwuel d'Zuel vun de Sëtz vun 53 op 48 erofgaange war, konnt d'Rietspartei hiert Resultat vun 18 op 27 Sëtz ëm d'Hallschecht verduebelen an domat d'absolut Majoritéit kréien. Si huet sech dann och an der Folleg als traditionell stäerkst Partei am Land kënnen etabléieren.

Mat der Marguerite Thomas-Clement aus der Sozialistescher Partei ass och fir d'éischt Kéier eng Fra an d'Chamber gewielt ginn.

Alterspresident ass den Alphonse Eichhorn aus der Rietspartei ginn.

## Resultater




## Sëtz no Walbezierk




## Gewielt Deputéiert
Gewielt goufen (Situatioun virun der Ernennung vu Ministeren):





## Presse
 
Tageblatt, 1919-10-29 page 2, legislative elections.jpg|Tageblatt vum 29. Oktober 1919
Luxemburger Wort 1919-10-29 page 1, legislative elections.jpg|Luxemburger Wort vum 29. Oktober 1919
L'indépendance luxembourgeoise 1919-10-29 01 p1-page-001.jpg|L'Indépendance luxembourgeoise vum 29. Oktober 1919
Der Wegweiser 1919-11-01 page 02.jpg|*Der Wegweiser*, dat offiziellt Organ vun der Fräier Vollekspartei, vum 1. November 1919
Die Volkstribüne 1919-10-29 page 01.jpg|Die Volkstribüne vum 29. Oktober 1919
Partiell Chamberwale vum 28. Mee 1922

Bei de **Partielle Chamberwale vum [[28. Mee]] [[1922]]** handelt et sech ëm Wale fir d'Chamber, dat lëtzebuergescht Parlament, déi nëmmen an de Walbezierker Norden an Zentrum ofgehale goufen.

Zur Wal stoungen 25 Sëtz.

## Resultater





Un der Zesummesetzung an der Chamber huet dëst Resultat wéineg geännert: D'Rietspartei huet hir 27 Sëtz (an domat d'absolut Majoritéit) behalen, d'Sozialisten hunn zwéi Sëtz verluer; déi Liberal an d'Nationalpartei hu jee ee bäikritt.

## Sëtz no Walbezierk




## Gewielt Deputéiert
Heinrich von Brentano

Den **Heinrich von Brentano**, gebuer den 20. Juni 1904 zu Offenbach am Main, a gestuerwen de 14. November 1964 zu Darmstadt, war en däitsche Politiker vun der CDU.

Vun 1955 bis 1961 war hien däitschen Ausseminister an huet an där Funktioun de 27. Oktober 1956 den Traité tëscht der Bundesrepublik Däitschland an der Franséischer Republik fir d'Reegelung vun der Saar-Fro zu Lëtzebuerg mat ënnerschriwwen.
## Gielercher
* *Großes Goldenes Ehrenzeichen am Bande für Verdienste um die Republik Österreich*.

## Um Spaweck
Roger Schleimer

De **Roger Schleimer**, gebuer den 3. Mäerz 1921 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen den 11. September 1996 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Politiker.,

Hie war en aktive Resistenzler deen 1941 vun der Gestapo verhaft gouf an op Hinzert an d'SS-Sonderlager bruecht gouf.

Hie war President vum lëtzebuergeschen Turnverband, Member vum Comité national vun der FEP a Vizepresident vun der Europäescher Turnunioun.

Hie war vun 1968 bis 1979 Deputéierten an der Chamber, d'éischt als Member vun der LSAP, duerno als Vertrieder vun der SdP.

Hie war vun Oktober 1963 bis den Oktober 1974 Member vum Gemengerot vun der Gemeng Esch-Uelzecht.

## Gielercher
*
Joseph Lucius

De **Joseph Lucius**, gebuer den 20. Mee 1912 a Clausen, a gestuerwen de 25. Januar 1994, war e lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.

Hie war vun 1954 bis 1984 als Deputéierte vun der CSV vum Walbezierk Süden an der Chamber.

Vun 1967 bis 1974 war hie Member vum Europaparlament.
Jean-Pierre Scholtes

De **Jean Pierre Scholtes**, gebuer den 29. Juni 1833 zu Dikrech, an do gestuerwen den 20. August 1906, war e lëtzebuergesche Politiker an Dokter.

Hie war Dokter an der Fiels an zu Dikrech.

Seng politesch Karriär huet 1872 ugefaangen, wéi en an de Gemengerot zu Dikrech gewielt gouf. Hie war vum 7. Januar 1885 bis 1902 Buergermeeschter vun der Gemeng Dikrech.

Vun 1887 bis 1899 war hien Deputéierten an der Chamber, an huet do um Ëmännerungsgesetz vum 27. Juni 1891 vum Dikrecher Kolléisch matgeschafft.

## Gielchen
* 

## Literatur
*Arendt, Karl. *Doktor Johann Peter Scholtes*. S. 67 In: *Porträt-Galerie hervorragender Persönlichkeiten aus der Geschichte des Luxemburger Landes von ihren Anfängen bis zur Neuzeit: mit biographischen Notizen.* Luxemburg: M. Huss, 1908.- IVter Band.
Chamberwale vum 1. Mäerz 1925

Bei de **Chamberwale vum [[1. Mäerz]] [[1925]]** goufe 47 Deputéiert an dat nationaalt Lëtzebuerger Parlament, d'Chamber gewielt.

## Resultater




D'Rietspartei huet par Rapport zu 1919 fënnef Sëtz (an domat déi absolut Majoritéit) verluer, blouf awer bei wäitem déi stäerkst Partei. Déi fréier Liberal Liga, déi bis 1919 déi dominant politesch Stréimung an der Chamber war, hat sech 1924 an dräi Splitterparteie gespléckt (d'Radikal Sozialistesch Partei (*Parti socialiste radical*), d'Liberal Lénk (*Gauche libérale*) an d'Radikal Partei (*Parti radical*), déi deementspriechend kee fir si befriddegend Resultat kruten. Och d'Sozialdemokraten (déi sech ewell *Aarbechterpartei* genannt hunn) konnten net u Sëtz zouleeën. Allgemeng hu bei dëse Walen eng ganz Rëtsch kleng Parteien oder Gruppéierunge kandidéiert (dacks just an engem eenzege Waldistrikt). Och wa se wéineg bis keng Sëtz kruten, hu si dach deene "Grousse" Stëmmen ewechgeholl. Nationalistesch Parteien hu liicht u Sëtz gewonnen.

Well d'Rietspartei keng Koalitioun mat enger Partei wollt agoen, déi géint den Eisebunnsaccord mat der Belsch gestëmmt hat (wat de Grond vum Mësstrauensvote géint déi vireg Regierung war), koum et den 20. Mäerz 1925 zu enger Koalitiounsregierung vun e puer méi klenge Parteien, der Regierung Prüm.

D'Kommunistesch Partei, déi als *Aarbechter- a Bauerepartei* opgetrueden ass, hat just am Walbezierk Süden eng Lëscht opgestallt mee krut net genuch Stëmme fir e Kandidat an d'Chamber ze schécken.

## Sëtz no Walbezierk




## Gewielt Deputéiert
Gewielt goufen (Situatioun virun der Ernennung vu Ministeren):





## Deputéiert no Beruff
11 Baueren a Wënzer, 11 Affekoten, 4 Eisebunner, 3 Geschäftsleit, 3 Dokteren, 3 Véidokteren, 2 Industrieller, 2 Gewerkschaftssekretären a jee een Nottär, Geeschtlechen, Zänndokter, Drécker, Zigarettefabrikant, Ingenieur, Comptable, Beamten an Transportentrepreneur.
Charles Wirtgen

Den **Nicolas Charles Wirtgen**, gebuer den 13. Abrëll 1904 zu Olm, a gestuerwen den 29. Juni 1995 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Bauer a Politiker.

Hie war vun 1946 bis 1947 den éischte President vun de Lëtzebuerger Jongbaueren a Jongwënzer.

Hie gouf de Juni 1948 fir d'éischt als Deputéierten am Walbezierk Süden an d'Chamber gewielt a gouf 5&nbsp;mol erëmgewielt. Hie war bis Oktober 1968 fir CSV Deputéierten.

De Charles Wirtgen war Buergermeeschter vun der Gemeng Fréiseng.

## Gielchen
*
Pulitzer-Präis

De **Pulitzer-Präis** ass e prestigiéisen amerikanesche Journalisten- a Mediepräis. Fir d'Journalisten ass e sou begiert wéi den Oscar an der Filmindustrie. De Pulitzer-Präis fir Romaner an dee fir Saachbicher gehéieren zu de wichtegsten US-amerikanesche Literaturpräisser. Et gëtt ausserdeem Auszeechnunge fir Reportagen, Fotoen, Karikaturen, Theaterstécker a Museksenregistrementer.

De Präis gouf vum Journalist an Zeitungsediteur Joseph Pulitzer gestëft a gëtt zanter 1917 all Joer verginn. De Gewënner vun all Kategorie kritt, nieft der Distinctioun selwer, e Scheck vu ronn 10.000 US-Dollar.

## Kategorien
### Aktuell Kategorien

Déi wichegst Präiskategorie ass déi fir den *Déngscht un der Ëffentlechkeet*, fir déi et zanter 1918 zousätlech eng Goldmedail gëtt.

Aktuell Kategorië vum Pulitzer-Präis sinn:

**Journalismus**
* Déngscht un der Ëffentlechkeet
* Aktualitéitseportage
* Investigative Journalismus
* Hannergrondreportage
* Lokalreportage
* Inlandsreportage
* Auslandsreportage
* Fachjournalismus 
* Commentaire
* Kritik 
* Leitartikel 
* Karikatur 
* Aktuelle Fotoreportage
* Feature-Fotoreportage
**Literatur, Theater a Musek**
* Belletristik 
* Theater 
* Geschicht
* Biographie oder Autobiographie
* Dichtung 
* Saachbuch 
* Musek 
**Spezialpräis**
* Spezialpräis

## Literatur
* Heinz-Dietrich Fischer (Hrsg.): *The Pulitzer prize archive. A history and anthology of award winning materials in journalism, letters, and arts.* Saur, München 1987ff., ISBN 3-598-30170-7.
* Hal Buell: *Zeitbilder. 45 Jahre Pulitzer-Preis Fotografie.* Könemann, Köln 2000, ISBN 3-8290-3596-9.
* Katja Behling: *Trophäe der Publizisten. Der Mann hinter der Auszeichnung.* In: *Aufbau,* Heft 11, 2008, S. 15–17.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Concours littéraire national 2014

De **Concours littéraire national 2014**, dee wéi déi Jore virdru vum Kulturministère organiséiert gouf, huet sech 2014 ëm historesch Romaner gedréit.

Den 1. Präis goung un *Emile: Un enfant des Lumières* vum Claude Schmit. Den 2. Präis huet *The Last Battle of Jean de Beck* vum Jeff Thill gewonnen.

Den éischte Präis an der Kategorie "Jugend" krut d'Anna Leader fir hire Roman *A Several World Vienna 1912-1919*.

De Jury huet sech zesummegesat aus Stephanie Geissen, Jean Back, Romain Schroeder, Patrick Versall an hirem President dem Pascal Seil.

D'Präisiwwerreechung war den 2. Dezember 2014.
Wirtgen

**Wirtgen** ass en däitsche Familljennumm, deen och zu Lëtzebuerg gebräichlech ass.

Den Numm ass d'Diminitvform, resp. den Applellativ („klenge Wirth“) vum mhd. Wuert *wirt*, dat deemools nieft der Beruffsbezeechnung fir „Wiert“ och „Mann, Haushär oder Buerghär“ heesche konnt. Et kann och op e Flouernumm zeréckgoen (z.&nbsp;B. *Wirdgen* bei Steenem) woubäi dat en Diminutiv vum mnd. *wurt, wort* ass (fir Buedem, Haus, Haff oder Gaart, déi agezonkt sinn, oder Gewan oder Maark am Bësch).

Leit mat deem Numm sinn oder waren:
* Charles Wirtgen (1904-1995) , lëtzebuergesche Bauer a Politiker;
* Ferdinand Wirtgen (1906-1982), lëtzebuergesche Jurist; President vum Staatsrot;
* Ferdinand Paul Wirtgen (1848–1924), däitschen Apdikter a Botaniker; Jong vum Philipp Wilhelm Wirtgen;
*Jean-Baptiste Wirtgen, (? - 1834), lëtzebuergesche Wiert a Postmeeschter;
* Nicolas Wirtgen, (1866-1951), lëtzebuergesche Politiker;
* Paul Wirtgen (1963), lëtzebuergeschen Dokter, Member vum Staatsrot;
* Philipp Wilhelm Wirtgen (1806–1870), däitsche Botaniker an Enseignant, Papp vum Ferdinand Paul Wirtgen.
* Tom Wirtgen (* 1996), lëtzebuergesche Vëlossportler.
Jean-Pierre Kohner

De **Jean-Pierre Kohner**, gebuer den 13. Januar 1886 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 25. Dezember 1952, war e lëtzebuergesche Veterinär, Politiker a Resistenzler.

Hien ass 1925 an d'Chamber gewielt ginn a war och vun 1945 bis spéitstens 1946 Deputéierten..

## Gielercher
* 
* Posthum mat der Croix de l'Ordre de la Résistance 1940–1944 ausgezeechent.
Michael Sata

De **Michael Chilufya Sata**, gebuer de 6. Januar 1936 oder de 6. Juli 1937 zu Mpika, a gestuerwen den 28. Oktober 2014 zu London, war e Politiker aus Sambia a vum 23. September 2011 bis zu sengem Doud President vu Sambia.

Ier en an d'Politik goung, war de Sata Polizist an Eisebunner. Duerch säin Engagement an der United National Independence Party huet hien et 1985 zum Gouverneur vu Lusaka bruecht. Ausserdeem war en Deputéierten an der Nationalversammlung vu Sambia.

Hien huet de Movement for Multi-Party Democracy (MMD) matgegrënnt a gouf no de Wale vun 1991 fir d'éischt Minister fir d'Lokalregierungen, duerno fir Aarbecht an da fir Gesondheet. 2001 huet hien den MMD verlooss an d'Patriotic Front (PF) gegrënnt, fir déi en 2001 Presidentschaftskandidat war. Hie krut awer just 3,4 Prozent vun de Stëmmen.

Bei de Presidentewale vun 2006 krut de Sata e bessert Resultat: 29,37 Prozent vun de Stëmmen, a seng Partei gouf zweetstäerkst am Parlament. 2011 dann huet hien d'Presidentewale gewonnen. Hien ass zu London an engem Spidol gestuerwen.

## Um Spaweck
* Biografie op lusakatimes.com (2014) 
* d'BBC iwwer de Sata (2001)
* BBC iwwer de Sata (2006)
Brabançonne (Film)

***Brabançonne*** ass e Film vum belsche Regisseur Vincent Bal. E koum den 10. Dezember 2014 an der Belsch an d'Kinoen. A Frankräich war den Titel *La vie est belge*.

## Ëm wat geet et am Film?
Zwou belsch Museken, eng wallounesch (*En Avant*) an eng flämesch (S*int-Cecilia*) leien a Kompetitioun ëm déi bescht Harmonie vun der Europäescher Unioun. Wéi den Trompettist vu *Sint Cecilia* stënterlech stierft, probéiere se, dee vun *En Avant* derzou ze kréien, fir si ze spillen…

## Soss
De Film war bei der 7. Editioun vum Lëtzebuerger Filmpräis an der Kategorie "Bescht Fiktiouns-Koproduktioun" nominéiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* Säit bei samsa.lu
Wiplala

**Wiplala** ass e Kannerfilm vum hollännesche Regisseur Tim Oliehoek. E koum den 19. November 2014 an Holland an den 10. Dezember 2014 (an enger op Lëtzebuergesch synchroniséierter Versioun) zu Lëtzebuerg an d'Kinoen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Wiplala, e Jong vu 14 Joer ma just 10&nbsp;cm grouss, deen och nach zaubere kann (wann och net sou gutt), lant bei der Famill Blom, wou e geschwë Bekanntschaft mécht mam néngjärege Jong, dem Johannes…

## Soss
De Film war bei der 7. Editioun vum Lëtzebuerger Filmpräis an der Kategorie "Bescht Fiktiouns-Koproduktioun" nominéiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* Säit bei samsa.lu 
* Fiche op imdb.com
L'enquête

***L'enquête*** ass e Spillfilm vum franséische Regisseur Vincent Garencq, nom Roman *La Boîte Noire* vum Denis Robert an der Bande-dessinée *L'Affaire des Affaires* vum Denis Robert, Yann Lindingre an dem Laurent Astier. Den Thriller koum den 11. Februar 2015 a Frankräich an zu Lëtzebuerg an d'Kinoen.

## Ëm wat geet et am Film?
E fréiere Journalist an e Riichter enquêtéieren, jiddereen op seng Manéier, iwwer d'Affaire Clearstream…

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* ''L'enquête'' op samsa.lu
Jacques Thilmany

De **Jacques Thilmany**, gebuer de 4. Januar 1879 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 15. Februar 1967 zu Nidderkolpech, war e lëtzebuergesche Schéiereschläifer a Politiker.

Hie war vun 1925 bis 1934 Deputéierte vun der Aarbechterpartei vum Walbezierk Süden.

De Jacques Thilmany war och Schäffe vun der Gemeng Esch-Uelzecht.

De Jacques Thilmany gëllt nieft dem Dr. Michel Welter als ee vun de Grënner vun der Sozialdemokratescher Partei, déi hie kuerz drop awer nees verlooss huet fir d'Sozialdemokratesch Aarbechterpartei matzegrënnen. Hien ass och ee vun de Matgrënner vun der Zeitung *[[Der arme Teufel]]*.
Ernest Lamborelle

De **Jean Baptiste Ernest Lamborelle**, gebuer den 3. September 1880 zu Veianen a gestuerwen den 28. September 1936 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Dokter a Politiker.

Den Ernest Lamborelle gouf de 4. Mee1906 als Dokter zougelooss an huet sech kuerz drop zu Réiden op der Atert néiergelooss, wou en de Rescht vu sengem Liewe gewunnt a praktizéiert huet. Hie war ausserdeem jorelaang Direkter vum neigegrënnte Franziskanerinnespidol, President vun der *Association des sages-femmes* a Member vum Exekutivcomité vum Roude Kräiz.

Hie gouf bei de Chamberwale vum 1. Mäerz 1925 fir d'éischt als Deputéierte fir d'Rietspartei an d'Chamber gewielt an ass dat bis zu sengem Doud bliwwen.

Seng Fra Marthe Bassing, déi en 1910 bestuet hat, ass mat just 29 Joer 1919 gestuerwen; si haten 3 Duechteren.

## Gielchen
*
Jean-Pierre Ecker

De **Jean-Pierre Ecker**, gebuer den 23. September 1869 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 25. Abrëll 1929 zu Biissen, war e lëtzebuergeschen Dokter an Deputéierten.

Hie gouf 1910 zu Biissen an de Gemengerot gewielt, huet awer schonn no 4 Méint do demissionéiert.

Hie war 1914 ee vun de Matgrënner vun der Rietspartei.

Hie war vun 1915 un Deputéierten an der Chamber, gouf awer bei de Chamberwale vum 26. Oktober 1919 net direkt erëmgewielt an ass am Februar 1920 an d'Chamber nogeréckelt, wuer hien 1925 erëmgewielt gouf a wou e bis zu sengem Doud Deputéierte war.

## Gielercher
* 
*
Egide Petges

Den **Egide Petges**, gebuer de 27. August 1889 zu Veianen, a gestuerwen de 17. Januar 1956 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Industriellen a Politiker.

Nom Doud vum Pierre Schiltz ass hien 1921 als Deputéierten an d'Chamber nogeréckelt, a gouf bei de Chamberwale vum 1. Mäerz 1925 erëmgewielt. Bei spéidere Chamberwalen huet hie sech net méi presentéiert well hie sech op seng berufflech Carrière konzentréiert huet (Direkter vun enger Giewerei, duerno Reesender).

## Gielchen
*
Pierre Schiltz

Persoune mam Numm **Pierre Schiltz**: 
* Pierre Schiltz (1853-1921), Geeschtlechen an Direkter vum Konvikt an Deputéierte vun der Rietspartei.
* Pierre Schiltz (1881-1952), lëtzebuergesche Fabrikant a Lokalpolitiker.
* Pierre Schiltz (1890-1954), lëtzebuergeschen Ingenieur-chimiste.
Kierch Branebuerg

D**'Kierch zu Branebuerg** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Parc Our Saint-Nicolas zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Tandel gehéiert.

D'Patréiner vun der Kierch sinn d'Helleg Péitrus a Paulus, deenen hiert Fest den 29. Juni gefeiert gëtt.

D'Kierch steet am Duerfzentrum op der Haaptstrooss, dem CR353. Ronderëm d'Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

Den 21. Juni 2017 gouf se als *nationaalt Monument* op d'Lëscht vun de klasséierte Monumenter agedroen.

Zur fréierer Par Branebuerg hunn ausser der Parkierch vu Branebuerg och nach d'Filialkierch vu Laaschent an d'Muttergottes-Kapell vu Branebuerg gehéiert.

## Geschicht
D'Par Branebuerg gouf 1350 fir d'éischt Kéier schrëftlech ernimmt wéi de Sëtz vun der Par ënner dem Paschtouer Nikolaus vu Branebuerg vu Laaschent op Branebuerg verluecht gouf. D'Ursaach dofir ass net genee bekannt. Eventuell huet déi kierzer Distanz vun der Buerg Branebuerg bis bei d'Kierch vu Branebuerg eng Roll gespillt. Zur fréierer Par Branebuerg huet deemools ausser Laaschent och nach Grooljen, Houschent, Mierschent, Nuechtmanescht a Weiler gehéiert.

An engem Visitationsrapport vu 1570 goufen zousätzlech och nach d'Uertschafte Schlënnermanescht an Uewer- an Ënnerschlënner zu Par Branebuerg gerechent. D'Par huet deemools zum Dekanat Miersch gehéiert an ee vun de Paschtéier vu Branebuerg, de Philipp Garians, war gläichzäiteg och Dechen zu Miersch (1675-1706). D'Parkierch, déi ursprénglech dem hellege Péitrus geweit war, gouf elo den hellege Péitrus a Paulus geweit.

1804, wéi d'Paren ënner dem Napoleon nei opgedeelt goufen, gouf fir d'éischt Schlënnermanescht ofgespléckt. Véier Joer méi spéit goufen och d'Uertschafte Grooljen, Nuechtmanescht, Mierschent a Weiler ofgespléckt an an der Par Mierschent zesummegefaasst. E bëssche méi spéit gouf och nach Houschent ofgespléckt. An der Par Branebuerg ass nëmme Laaschent verbliwwen. Am Joer 2005 gouf an der Par Branebuerg de 650. Parjubiläum gefeiert.

Déi haiteg Parkierch gouf 1790 ënner dem Paschtouer Schwab gebaut. Verschidden Deeler aus dem Chouer (17. Joerhonnert) stamen aus dem Märjendaller Klouschter.

## Uergel
D'Uergel an der Kierch gouf 1992 vun der Uergelmanufaktur Georg Westenfelder gebaut an ass um Duxall opgeriicht. Ageweit gouf se den 19. Juli 1992. D'Uergel huet ee Manual.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Tandel
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Veianen
* D'Fënstere vun der Kierch vu Branebuerg op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''


Kirche Brandenbourg 02.jpg|D'Kierch vu Südwesten aus gesinn
Kirche Brandenbourg 03.jpg|Aganksdier op der Ostsäit
François Delaporte

De **François Delaporte**, gebuer den 29. Juni 1866 zu Oberhausen, a gestuerwen de 16. Oktober 1914 zu Weiler (Wëntger), war e lëtzebuergesche Bauer a Politiker.

1907 krut de François Delaporte déi lëtzebuergesch Nationalitéit.

Bei de Wale fir d'Chamber vum 13. Juni 1911 gouf de François Delaporte mat 568 Stëmmen als Drëtte vu 4 Kandidaten als Vertrieder vum Kanton Klierf an d'Chamber gewielt.

Bei de Wale fir d'Chamber vum 13. Juni 1914 war de François Delaporte ee vu 4 Kandidate fir déi 3 Sëtz déi am Kanton Klierf ze besetze waren. De François Delaporte gouf mat 568 Stëmmen als drëtten als Deputéierten an d'Chamber gewielt.

Säi Jong den Auguste Delaporte war och Deputéierten an der Chamber.
Pierre Schiltz (Deputéierten)

De ** Pierre Schiltz**, gebuer den 11. Oktober 1853 zu Biekerech a gestuerwen den 3. Januar 1921 an der Stad Lëtzebuerg war e lëtzebuergesche kathoulesche Geeschtlechen a Politiker.

Hien huet zu Roum Philologie an Theologie studéiert an huet säi Studium mat engem Doktorat ofgeschloss.

Hie gouf de 7. Juni 1879 zu Roum zum Priister geweit.

1905 gouf hien als Vertrieder vum Kanton Réiden an d'Chamber gewielt. Bei de Chamberwale vum 26. Oktober 1919 gouf hien als Vertrieder vum Walbezierk Norde fir d'Rietspartei an d'Chamber gewielt.

## Gielchen
*
Oechsle

D'Wuert **Oechsle** bezeechent:

* d'Unitéit vum Moschtgewiicht, Grad Oechsle
* den däitsche Mecanicien a Goldschmatt, Christian Ferdinand Oechsle (1774–1852)
Grad Oechsle

**Grad Oechsle** (oder Oechslegrad, ofgekierzt **° Oechsle** oder **° Oe**) ass eng Unitéit fir d'Moschtgewiicht, also den Undeel vum Zocker am Drauwemoscht unzeginn; se ass no hirem Erfinder Ferdinand Oechsle genannt.

Den Zockerundeel ass fir de Wënzer wichteg fir erauszefanne wéini et Zäit ass fir d'Drauwen ze liesen. Fir de Konsument ass den Oechslegrad besonnesch bei Dessertwäiner interessant well en ugëtt wéi vill Reschtzocker am Wäin dran ass.

Zu Lëtzebuerg muss eng Spéitlies op d'mannst 95° Oe, den Äiswäin op d'mannst 120° Oe an de Stréiwäin op d'mannst 130° Oe hunn. Abëns vun de genannte Wäiner louch d'Moschtgewiicht fir d'Recolte 2013 an der Moyenne bei 73° Oe.

## International
D'Moschtgewiicht gëtt haaptsächlech an Däitschland, der Schwäiz an zu Lëtzebuerg a Grad Oechsle gemooss; a Frankräich an a Spuenien ass d'Unitéit *Grad [[Baumé]]* am Gebrauch, an den engleschsproochege Länner éischter *Grad [[Brix]]*.

## Kuckt och
* Wäibau

## Literatur
* Rudi & Laurens Mauquoi, *Luxemburger Wein - Vin luxembourgeois*, Éditions Schortgen, Luxembourg 2012, ISBN 978-2-87953-158-8
Nicolas Thill

Et gëtt zwou Persoune mam Numm **Nicolas Thill**:
* Nicolas Thill (1885-1967), lëtzebuergeschen Archeolog, Auteur a Schoulmeeschter
* Nicolas Thill (1909-1989), lëtzebuergeschen Apdikter, Buergermeeschter vu Réimech an Deputéierten
Nicolas Thill (Archeolog)

Den **Nicolas Thill**, gebuer den 3. Oktober 1885 zu Hiefenech, an do gestuerwen den 20. Dezember 1967, war e lëtzebuergesche Schoulmeeschter, Archeolog an Auteur.

Nom Besuch vun der Uewerprimärschoul an der Fiels an der Normalschoul an der Stad Lëtzebuerg war den Nicolas Thill vun 1905 bis 1938 Schoulmeeschter zu Éiter. Hien huet sech fir réimesch a prehistoresch Archeologie intresséiert an huet eng sëllege vu Sichen no Spueren dovun organiséiert. Hie war bei där dobäi, wou de Loschbur-Mann entdeckt gouf.

Hien huet eng ganz Rëtsch Erzielungen iwwer d'Liewe vu prehistoresche Mënschen an iwwer lokal Evenementer oder Anekdoten a Publikatioune wéi de *[[Luxemburger Marienkalender]], [[An der Ucht]], [[Füllhorn]], [[Morgenglocken]], [[Luxemburger Schulfreund]]* a *[[Jonghémecht]]* erausbruecht a Kannerlidder a -geschichte geschriwwen.

## Um Spaweck
Nicolas Thill (Deputéierten)

De **Pierre Georges Édouard Louis Nicolas Thill**, gebuer den 12. Juni 1909 an der Fiels a gestuerwen de 17. Mee 1989 zu Gréiwemaacher, war e lëtzebuergeschen Apdikter a Politiker.

Hien huet vun 1930 bis 1936 d'Apdikt vu Gréiwemaacher als 'Provisor' geleet ier hien op Réimech geplënnert ass.

1945 gouf hien zu Réimech an de Gemengerot gewielt an hie war do vun 1952 bis 1963 Buergermeeschter.

Hie gouf och 1945 als Deputéierte gewielt an ass dat bis 1959 bliwwen.

Den Deputéierte Jean-Pierre Urwald war säi Schwoer.

## Gielchen
*