open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
NGC 5161

Den **NGC 5161** ass eng Spiralgalaxie vum Typ Sc a läit am Stärebild Centaurus. D'Galaxie huet eng Wénkelgréisst vu 5,6'&nbsp;×&nbsp;2,2' an eng visuell Magnitude vu +11,4&nbsp;mag. D'Spiralgalaxie gouf den 3. Juni 1836 vum John Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* SEDS
Il deserto rosso (Film 1964)

** Il deserto rosso** ass en italieenesch-franséische Film vum Michelangelo Antonioni aus dem Joer 1964. 
## Ëm wat geet et am Film?
Zu Ravenna an der Industriezon lieft d'Giuliana mat hirem Mann an hirem klenge Jong. Si leit ënner Depressiounen. Si begéint de Corrado, a fänkt eng Affär mat him un. Hir Problemer ginn doduerch nach méi grouss...

## Auszeechnungen
* 1964: Leone d'oro - Beschte Film um Festival vu Venedeg

## Um Spaweck
* De Film op dvdbeaver
* De Film bei Criterion
Roberto Ferruzzi

De **Roberto Ferruzzi**, gebuer den 12. Juli 1884 zu Šibenik an Dalmatien, Kroatien, a gestuerwen de 24. Januar 1920 zu Venedeg, war en italieeneschen autodiacte Moler.

## Um Spaweck

* Article sur la peinture ''La Madonnina'' avec photo
A Wedding

** A Wedding** ass en US-amerikanesche Film vum Robert Altman aus dem Joer 1978. 
## Ëm wat geet et am Film?
D'Muffin Brenner, e Meedchen aus enger neiräicher Famill aus de Südstaaten an den Dino Corelli, de Jong aus enger Famill mat Geld aus dem Mëttlere Westen, gi bestuet. De Film erzielt mat villen Detailer wat alles um Hochzäitsdag geschitt...

## Um Spaweck
* Kritik vum Roger Ebert
Quintet (Film)

**Quintet** ass en US-amerikanesche Film vum Robert Altman aus dem Joer 1979. 
## Ëm wat geet et am Film?
Eng nei Äiszäit ass iwwer d'Welt komm. Et gëtt kee Pëtrol méi.
En neit Spill, *Quintet*, gëtt vun de Mënsche gespillt déi doranner de leschte Sënn vum Liewe fannen. Deejéinegen deen am Spill verléiert muss stierwen…

## Um Spaweck
The Adventures of Robin Hood (Film 1938)

**The Adventures of Robin Hood** ass en US-amerikanesche Film vum Michael Curtiz a William Keighley aus dem Joer 1938 
## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt d'Legend vum Robin Hood, deen déi Räich bestuel huet fir et dann den Aarmen auszedeelen...

## Um Spaweck
Pasiphae (Mound)

De **Pasiphae** oder Jupiter VIII ass ee vun de baussenzege Mounde vum Planéit Jupiter.

## Entdeckung
De Pasiphae gouf de 27. Januar 1908 vum Astronom Philibert Jacques Melotte entdeckt. De Mound gouf op fotografesche Placke fonnt, déi an der Nuecht vum 28. Februar 1908 am Royal Greenwich Observatory (England) beliicht goufen. Ënnersich vun anere Placken hu gewisen, datt den Objet schonn de 27. Januar opgeholl gi war. Well et am Ufank net kloer war, ob et sech ëm en Asteroid oder e Mound handele géif, krut hien déi virleefeg Asteroidebezeechnung *1908&nbsp;CJ*. Den 10. Abrëll konnt schliisslech d'Entdeckung vun engem aachte Mound beim Jupiter bestätegt ginn.

De Mound gouf no der Pasiphae, der Fra vum Minos a Mamm vum Minotaurus aus der griichescher Mythologie genannt. 
Den offiziellen Numm krut de Mound am Joer 1975, virdrun gouf hien als *Jupitermond VIII* gefouert. Nom Pasiphae gëtt eng Grupp vu Jupitermounde genannt, déi sech op änleche Bunne beweegen. D'Pasiphae-Grupp besteet aus dräizéng Memberen, woubäi de Pasiphae dee gréissten ass.

## Bunndaten
De Pasiphae kreest ëm de Jupiter an engem mëttleren Ofstand vun 23.624.000&nbsp;km a 743 Deeg, 15 Stonnen a 7 Minutten. D'Bunn weist eng staark Exzentrizitéit vun 0,4090 op. Mat enger Schréi vun 151,431° ass d'Bunn retrograd, d.&nbsp;h., de Mound beweegt sech géint d'Rotatiounsrichtung vum Jupiter ëm de Planéit.

## Physikalesch Daten
De Pasiphae huet e mëttleren Duerchmiesser vu ronn 60&nbsp;km. Seng Dicht gëtt op 2,6&nbsp;g/cm³ geschat. De Mound ass warscheinlech haaptsächlech aus Silikatgestengs opgebaut. De Pasiphae huet eng ganz däischter Uewerfläch mat enger Albedo vun 0,04. Seng visuell Magnitude ass 17,0m. D'Temperatur op der Uewerfläch huet an der Moyenne -102&nbsp;°C.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* "Note on the discovery of a Moving Object near Jupiter (1908 CJ)" in: ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 68, p.373 Mäerz 1908 (Entdeckung)
* "Note on the newly discovered Eighth Satellite of Jupiter, photographed at the Royal Observatory, Greenwich" in: ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 68, p.456-457 Abrëll 1908
* "Recent Observations of the Moving Object near Jupiter, Discovered at Greenwich by Mr. J. Melotte", in: ''Publications of the Astronomical Society of the Pacific'', Vol. 20, No. 120, p.184 Juni 1908
Arrivano i titani

** Arrivano i titani** ass e franséisch-italieenesche Sandalefilm vum Duccio Tessari aus dem Joer 1962.
## Ëm wat geet et am Film?
De Zeus befreit de Crios, de jéngste vun den Titanen, fir dee sech selwer ernannte Gott a Kinnek Cadmos vu Kreta vum Troun ze stoussen…

## Um Spaweck
L'Africain

** L'Africain** ass e franséischen Abenteuerfilm vum Philippe de Broca aus dem Joer 1983.
## Ëm wat geet et am Film?
D'Charlotte fiert an Afrika fir eng Plaz fir e Vakanzeclub ze fannen. Do begéint hatt de Victor, säi gescheete Mann, dee géint sou e Vakanzeclub ass…

## Um Spaweck
Ferizaj

**Ferizaj** (op albanesch och nach: *Ferizaji*, op serbesch: *Uroševac* oder *Урошевац*) ass eng Stad a Gemeng am Süde vum Kosovo. Se huet  an ass no Pristina a Prizren déi drëttgréisst Stad am Land. D'Gemeng setzt sech aus der Haaptuertschaft mam selwechten Numm a 45 Dierfer zesummen.

## Geschicht
Ferizaj ass eng vun de jéngste Stied am Kosovo. Si ass nom Bau vun der Eisebunnslinn Mitrovica-Skopje am Joer 1873 entstanen. Den Hotelbesëtzer Feriz Shasivari (no dem d'Stad benannt ass) hat eng Gare op sengem Land baue gelooss, ronderëm déi eng Uertschaft entstanen ass, déi séier gewuess ass, an deemools nach zum Osmanesche Räich gehéiert huet.

1913 ass d'Stad bei d'Kinnekräich Serbie komm a gouf an *Uroševac* (d'Stad vum Uroš), nom serbesche Kinnek Stefan Uroš V., ëmbenannt. Am Éischte Weltkrich war d'Stad vun Éisträich-Ungarn, am Zweete Weltkrich vum Kinnekräich Italie besat.

## Wirtschaft
Ronn 4000 Entreprisë sinn zu Ferizaj registréiert, dorënner eng Zillefabréck, eng Uelegfabréck an Entreprisen déi Uebst an Holz verschaffen. An den Dierfer gi Weess, Mais, Sonneblummen, Soja a Gromperen ugebaut.

Am Oste vun der Stad läit de *Camp Bondsteel*, eng amerikanesch Militärbasis an där den Haaptquartéier vum amerikanesche KFOR-Kontigent ass. Si ass nom Vietnamkrichveteran James Leroy Bondsteel benannt an ass mat 386 Hektar ongeféier hallef sou grouss wéi déi ganz Stad. De Camp gouf 1999 nom Amarsch vun der NATO am Kosovo gebaut.

## Kultur
Am Zentrum vu Ferizaj leien nëmmen e puer Meter vuneneen ewech déi grouss Moschee vum Mulla Veseli an d'orthodox Kierch vum hellegen Uroš aus dem Joer 1933. D'Proximitéit vun den zwee Gebaier gëllt als Symbol fir déi joerzéngtelaang reliéis Toleranz tëscht Moslemen a Chrëschten. D'Moschee aus dem Joer 1891 gouf am zweete Weltkrich zerstéiert an duerno nees opgebaut. Am Kosovokrich vun 1999 gouf keent vun de Gebaier zerstéiert. Wärend Onrouen am Mäerz 2004 gouf d'Kierch vun Extremisten attackéiert mä net zerstéiert.

Et gëtt en Theater an der Stad selwer.

## Sport
De Foussballclub KF Ferizaj spillt an der héchster nationaler Divisioun, der *Raiffeisen Superliga*.

## Galerie

Fichier:Camp bondsteel kosovo.jpg|Vue op de Camp Bondsteel (2006)
Fichier:Bibliotekafr.jpg|D'Gemengebibliothéik
Fichier:Ferizaj.jpg|Déi grouss Moschee vum Mulla Veseli an d'orthodox Kierch vum hellegen Uroš
Fichier:Komuna.jpg|D'Gemengenhaus vu Ferizaj
Fichier:Ljuboten peak, Šar Mountains, view from the Uroševac.jpg|De Bierg Ljuboten vu Ferizaj aus gesinn
Fichier:Ferizaj Theater.jpg|Den Theater
Fichier:Stacioni i trenit Ferizaj.JPG|D'Gare
Fichier:Perendesha e arit II, Ferizaj.jpg|Fassadekonscht


## Um Spaweck
Gender

**Gender** (*[ˈd͡ʒɛndɐ]*) ass e Konzept aus der Sozialfuerschung, dat déi sozial, gesellschaftlech konstruéiert oder psychologesch Säit vun enger Persoun hirem Geschlecht bezeechent, am Ënnerscheed zu hirem biologesche Geschlecht. De Begrëff gouf aus dem Engleschen iwwerholl fir den Ënnerscheed, deen d'Englescht tëscht sozialem (*gender*) a biologeschem (*sex*) Geschlecht mécht, och zum Beispill am Lëtzebuergeschen an am Däitsche kënnen ze maachen, wou fir déi zwéi Begrëffer d'Wuert *Geschlecht* benotzt gëtt.

Den Ausdrock *Gender* – soziaalt Geschlecht – beschreift déi gesellschaftlech Geschlechterrollen, déi festleeën, wat vu Mënschen erwaart gëtt, fir datt si als Fraen oder Männer ugesi ginn. Déi Erwaardunge si ganz ënnerschiddlech, ugefaange beim Numm, iwwer d'Ausgesinn (Kleedung, Maquillage, …) bis zu Kierperhaltung, Mimik, Gestik, Sprooch a Verhalen. An dësem Sënn gëtt och vun *doing gender* geschwat – also eng Praxis, duerch déi Geschlecht inzenéiert gëtt.

Dat soziaalt Geschlecht ass net ugebuer an existéiert net vu sech aus, et gëtt konstruéiert duerch gesellschaftlech Muechtverhältnesser, déi sech historesch entwéckelen. Well sech gesellschaftlech Verhältnesser änneren, kënne sech och Gendervirstellungen änneren. Un deem Prozess sinn all d'Individuen aktiv bedeelegt: Si passe sech drun un, gi kreativ domat ëm oder si revoltéiere sech dergéint. Dat hänkt och vun hire perséinleche Méiglechkeeten a Liewensëmstänn of.

Jee nodeems, wat fir e Gender hinnen zougeschriwwe gëtt, hunn déi Eenzel ënnerschiddlech Méiglechkeeten, fir un der Gesellschaft deelzehuelen: méi oder manner Suen, Afloss, Verantwortung oder Fräiheeten. Gender ass an deem Sënn vergläichbar mat anere Kategorië wéi Hautfaarf, soziale Milieu, Alter asw.

## Um Spaweck
Rubel

De **Rubel** (Russesch a Wäissrussesch: *рубль*) ass den Numm vun den nationale Wärungen a verschiddenen osteuropäesche Länner. Aktuell gëtt et de Russesche Rubel (a Russland), de Wäissrussesche Rubel (a Wäissrussland) an och den Transnistresche Rubel (an "Transnistrien").

An der Vergaangenheet gouf de Rubel och am Russesche Räich, an der Sowjetunioun an an Tadjikistan benotzt.

Ee Rubel ass an 100 **Kopeken** (ru: *копейка*/kopeika) ënnerdeelt.

## Um Spaweck
Box (Gezei)

Eng **Box** ass e Gezei dat d'Been, den Hënner an d'Geschlechtsorganer verdeckt a wiermt. Fir dat eng Box besser op der Taille hält kënnen e Rimm oder Brëtelle benotzt ginn.

De Begrëff *Box* gëtt generell fir eng *laang Box* benotzt, dat heescht déi vun der Taille bis iwwer d'Feescht geet. Wa se nëmme bis op de Knéi geet gëllt se als *[[Kuerz Box|kuerz Box]]* oder *Short*.

Boxe kënnen aus verschiddene Stëfter produzéiert ginn, dorënner Léngent, Kotteng a Polyester.

Maansboxen hu gewéinlech vir uewen eng Tirett oder Knäpp.

## Kuckt och
* Supjesbox
Been

D**'Been** ass den Deel vun all ënneschter Extremitéit bei bestëmmte Mamendéieren, haaptsächlech dem Mënsch, dee bei der Ham ufänkt, iwwer de Knéi an de Fouss geet an ënne beim Enkel ophält.

Heiansdo gëtt mam Begrëff de Beräich tëscht dem Hënner an dem Fouss bezeechent, heiansdo déi komplett ënnescht Extremitéit.

Den hënneschten Deel vum ënneschte Been ass d'Wued.

## Um Spaweck
Ōsumi

**Ōsumi** (oder **Ohsumi**, jap.: おおすみ) ass den Numm vum éischte japanesche Satellit. Den Osumi gouf den 11. Februar 1970 mat enger Lambda 4-Rakéit vum Kagoshima Space Center gestart. Den Ōsumi-Satellit hat e Gewiicht vun 12&nbsp;kg. D'Bunnschréi war 31 Grad, de Perigeum hat 350&nbsp;km an den Apogeum 5140&nbsp;km. Nëmme wéineg Stonnen nom Start huet de Satellit opgehale mat senden.

Mat dësem Start gouf Japan déi véiert Natioun, déi e Satellit mat enger eegener Drorakéit an de Weltraum geschéckt hat.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  ISAS: Ohsumi
*  Encyclopedia Astronautica: Osumi
Lambda (Rakéit)

**Lambda** resp. **L** (no der jeeweileger Schrëft vum 11. griichesche Buschstaaf **[[Lambda|λ]]**) ass den Numm vun enger japanescher Rakéiteserie. Et goufen d'Héichtefuerschungsrakéiten *Lambda 2*, *LS-A*, *LSC-3*, *Lambda 3*, *LS-C* an d'Satellitten-Drorakéit *Lambda 4* realiséiert.
D'Commande koum vun der Universitéit Tokio, Institute of Space and Aeronautical Sciences (ISAS) aus, a war fir den netkommerzielle Raumfaartprogramm vu Japan.

Bei der Lambda goufen nëmme Feststoffrakéitestufe gebraucht déi vun der Nissan Motor Co. gebaut goufen. Virdru ware Versich mat der Baurei K (wéi Kappa) gemaach ginn. Se goufen duerno am Mu-Programm weiderentwéckelt.
Mat enger *Lambda 4* gouf den 11. Februar 1970 op der Startplaz vum Uchinoura Space Center deen éischte japanesche Satellit, den Ōsumi, gestart.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Lambda bei www.astronautix.com
M-100 (Rakéit)

D**'M-100** war eng russesch Héichtefuerschungsrakéit mat zwou Stufen. D'M-100 gouf tëscht 1957 an 1990 6640-mol gebaut a war domat déi am dackste gebaut Héichtefuerschungsrakéit vun der Welt.

D'M-100 konnt eng Notzlaascht vu 15&nbsp;kg op eng Héicht vun 90&nbsp;km bréngen. D'Startgewiicht vun der M-100 war 475&nbsp;kg. Se hat en Duerchmiesser vun 0,25 m an eng Längt vun 8,34 m.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  M-100 auf www.astronautix.com
Edouard Kirsch

Den **Edouard Kirsch**, gebuer den 28. November 1868, war e lëtzebuergesche Politiker.

Hie gouf bei de Chamberwale vum 26. Oktober 1919 als Deputéierte vun der Rietspartei an d'Chamber gewielt. 1925 an 1934 gouf hien erëmgewielt.

Hie war Buergermeeschter vun der Gemeng Dippech.

## Gielchen
*
Gezei

**Gezei** oder **Kleeder** sinn Iwwerbegrëff fir all déi Materialien, déi benotzt gi fir Deeler vum mënschleche Kierper ze bedecken. A bal all Gesellschafte gi Kleeder ugedoen. D'Quantitéit vum Gezei variéiert dobäi mat der physescher Statur, dem Geschlecht an dem sozialen a geographeschen Ëmfeld. Et gëtt verschidde Motivatiounen, Gezei unzedoen; nieft der Noutwendegkeet fir Schutz a Wäermt gëtt et sozial a kulturell Grënn.

Mam Gezei kënnen Accessoiren ugedoe ginn, wéi zum Beispill Bijouen, Poschen oder Schaler. Schung a Kappbedeckungen (zum Beispill Hitt) zielen dogéint zum Gezei.

Kleeder kënne aus Faserplanzen wéi Kotteng, aus Plastik wéi Polyester oder aus Déierenhaut (Lieder) an -hoer (Woll) gemaach ginn.

Beispiller vu Kleedungsstécker sinn d'Box, d'Hiem, de Rack an d'Jupe. Eng Kappbedeckung ass den Iwwerbegrëff vum Gezei vum Kapp.

## Kuckt och
* Aarm (Gezei)
* Géier (Gezei)
Jupe

Eng **Jupe** ass e Gezei, dat op der Héicht vun den Hëften oder der Taille uläit fir de ganzen ënneschten Deel vum Kierper oder nëmmen een Deel dovun ze bedecken. Dobäi gëtt keng Ënnerdeelung fir all Been gemaach an den ënneschte Bord vun der Jupe bleift op.

D'Jupe gëtt et an ënnerschiddleche Forme souwuel als historescht wéi och als modernt Gezei. Jee no Kultur gëtt se dobäi éischter vu Fraen oder vu Männer ugedoen. An Europa gëtt de Begrëff *Jupe* bal exklusiv fir weiblech Kleedungsstécker benotzt.

D'Längt vun der Jupe ass jee no Kultur a Moud ganz ënnerscheedlech: Se geet vun der Minijupe bis hin zu Jupen, déi bis un den Enkel ginn.

## Um Spaweck
Rack

E **Rack** ass e Gezei fir Fraen, dat den Uewerkierper an d'Been an engem Stéck bedeckt. Den ënneschten Deel vum Rack ass wéi eng Jupe geschnidden wärend de Schnëtt vum ieweschten Deel ganz variabel ka sinn.

## Um Spaweck
Hiem

En **Hiem** ass e Gezei dat den Uewerkierper bedeckt an dat et a ville Variatioune gëtt. En Hiem léisst sech op der Bauchsäit ganz op- an zouknäppen, an ass beim Hals a bei den Äerm op. D'Längt vun den Äerm an d'Form vum Col a vum Ausschnëtt kënne variéieren.

Fréier war d'Definitioun vum Hiem méi breet, an huet och Kleedungsstécker wéi d'ënnescht Hiemchen oder d'Nuetshiem mat abegraff.

## Um Spaweck
Plastik

**Plastik** ass e feste Kierper, deen aus engem Basismaterial (engem Polymer) besteet, deen e zu engem Objet forme kann.

D'Réimaterial vum Plastik ass meeschtens Pëtrol.

## Um Spaweck
Kotteng

**Kotteng** ass eng Naturfaser, déi de Som vun der Kottengsplanz entouréiert. Dës Fasere ginn a Fiedem ëmgewandelt, aus deene mëll, ootmungsfäeg Textilie gewieft ginn.

D'Planz u sech ass e Strauch, deen aus den tropeschen a subtropesche Regioune vun der Welt kënnt, dorënner Amerika, Afrika an Indien. Déi gréisst Diversitéit u wëlle Kottengsaarte fënnt een a Mexiko, Australien an Afrika. Kotteng gouf onofhängeg vuneneen an der aler an an der neier Welt kultivéiert. D'Wuert *Kotteng* kënnt vum Arabeschen *(al) quṭn* قُطْن.

Weltwäit ginn all Joer ëm déi 25 Milliounen Tonne Kotteng produzéiert. China, Brasilien, Indien, Pakistan, d'USA an Usbekistan produzéieren eleng 80% vun der Weltproduktioun. De gréissten Importateur ass China, de gréissten Exportateur sinn d'USA.
Posch

Eng **Posch** ass e klenge bis mëttelgrousse Sak a Moudenaccessoire, dee generell vu Frae benotzt gëtt fir kleng Géigestänn ze transportéieren (Portmonni, Pabeieren, Schlësselen, Maquillage...).

Si huet nieft engem grousse Kompartiment, an dat een Objete placéiere kann, meescht nach méi kleng Säitekompartimenter an e System, deen et erlaabt d'Posch zouzemaachen (Knäpp, eng Tirett...).

D'Posch gëtt an der Hand, iwwer dem Aarm oder iwwer der Schëller gedroen.

## Um Spaweck
Sak

E **Sak** ass e flexibele Behälter aus Textilmaterial, Plastik oder Pabeier, deen zum Stockage an zum Transport benotzt gëtt. Obwuel de Sak en einfacht Hëllefsmëttel ass, huet en eng fundamental Roll an der Entwécklung vun der mënschlecher Zivilisatioun gespillt, wëll en et erlaabt huet, ouni Problem lassent Material (zum Beispill Friichten oder Kären) ze sammelen an ze transportéieren.

E méi klengen a liichte Sak, meeschtes aus Pabeier oder Plastik, gëtt gewéinlech *Tut* genannt.

## Um Spaweck
Kappa (Rakéit)

**Kappa** ass den Numm vun enger japanescher Héichtefuerschungsrakéiterei, déi vun 1956 u gebaut goufen.

Déi meescht Starte waren um Akita Rocket Testing Center a vun 1962 um Uchinoura Space Center. Am Juni 1961 gouf eng Kappa 4 vun Obachi aus gestart. Am August 1965 waren dräi Starten um Lapan Space Center an Indonesien.

## Technesch Daten

## Um Spaweck
*  Encyclopedia Astronautica: Kappa
Obachi

**Obachi** ass eng Startplaz fir meteorologesch Rakéiten an Rockoons an der japanescher Prefektur Aomori. Den 18. Juni 1961 hunn déi do gestart Kappa 4-Rakéiten eng Spëtztenhéicht vun 105&nbsp;km erreecht.

## Um Spaweck
*  Encyclopedia Astronautica: Obachi
Rockoon

E **Rockoon** (zesummegesat Wuert aus dem englesche *Rocket* a *Balloon*) besteet aus engem gasgefëlltene Ballon, deen an d'Héichatmosphär gedroe gëtt zesumme mat enger Rakéit, déi aus praktesche Grënn meeschtens mat Feststoffundriff ausgerëscht ass. Wann de Ballon seng maximal Héicht erreecht huet, gëtt d'Rakéit gezünnt a vum Ballon getrennt. Well d'Rakéit sech net duerch déi dicht Loftschichte beweege muss, ka se beim Asaz mat engem Rockoon méi eng grouss Héicht erreechen wéi bei engem gewéinleche Start vum Äerdbuedem aus.

Den Nodeel vum Rockoon ass, datt keng genee Ausriichtung vun der Rakéit méiglech ass, woufir aus Sécherheetsgrënn e grousst Gebitt fir den Nidergank vum Fluchkierper muss ofgespaart ginn. Mat engem Rockoon konnt keng zilsichend Rakéit ofgefeiert ginn. Dofir hat de Rockoon keng grouss militäresch Bedeitung.

## Um Spaweck
*  Encyclopedia Astronautica: Rockoon
Lapan Space Center

De **Lapan Space Center** ass eng Rakéitestartplaz an der indoneesescher Provënz Jawa Barat, no bei Pameungpeuk.

De 7., 11. an de 17.&nbsp;August 1965 si vun do am Optrag vum japaneschen Institut fir Weltraumfuerschung ISAS dräi Rakéite vum Typ Kappa 8 gestart.

Vum Zenter goufen tëscht 1987 an 2009 indoneesesch Héichtefuerschungsrakéite vun den Typpen RX-250, RX-320 an RX-420 gestart.

## Um Spaweck
*  Encyclopedia Astronautica: Pameungpeuk
RX-250-LPN

D**'RX-250-LPN** ass eng eestufeg indoneesesch Héichtefuerschungsrakéit mat Feststoffundriff. Si gouf tëscht 1987 an 2007 sechsmol gestart.

## Technesch Daten
* Spëtzenhéicht: 70&nbsp;km
* Startschub: 52&nbsp;kN
* Startmass: 300&nbsp;kg
* Duerchmiesser: 0,25 m
* Längt: 5,30 m

## Um Spaweck
*  Encyclopedia Astronautica: RX-250
Itokawa Hideo

Den **Itokawa Hideo** (japanesch: 糸川 英夫), gebuer den 20. Juli 1912 zu Tokio, a gestuerwen den 21. Februar 1999, war e Pionéier vun der japanescher Rakéitentechnik a vum japanesche Raumfaartprogramm. A Japan war hie bekannt als *Dr. Rocket*.

Den Itokawa war héich intelligent an hat ettlech Schoulklassen iwwersprongen. 1935 hat hien e Studium iwwer Loftfaarttechnik op der Keeserlecher Universitéit Tokio ofgeschloss. 1941 gouf hien do Dozent.

Wärend dem Zweete Weltkrich huet hie Fliger bei der Nakajima Hikōki konstruéiert. Hien hat de Juegdfliger Nakajima Ki-43 *Hayabusa* entwéckelt.

1948 gouf hien zum Professer op der Universitéit Tokio ernannt. Am Joer 1967 goung hien an d'Pensioun an huet en eegent Institut gegrënnt.

D'Interessi vum Itokawa war wäit gefächert. Hien huet sech a ville Beräicher agesat, wéi beim Sport, der Philosophie, der Musek. Hien huet ë.&nbsp;a. Cello, Uergel, Gei an *Taishokin* (eng Aart Xylophon) gespillt an huet Stécker fir Orchester arrangéiert. Dernieft huet hie sech och als Schrëftsteller beschäftegt. Hien hat 49 Bicher geschriwwen, vun deenen der en ettlech Bestseller goufen.

Zu sengen Éiere gouf den Asteroid (25143), deen d'Zil vun der Raumsond Hayabusa war, Itokawa genannt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Som (Planz)

E **Som** ass en Element am Liewenszyklus vun de Somplanzen (*Spermatophyta*), dat de planzlechen Embryo enthält a schützt. E Som ass dacks an enger Fruucht, déi seng Verbreedung erlaabt, a besteet aus der Somschuel (*Testa*), dem Embryo an dacks och nach engem Nierstoffgeweebe (*Endosperm* oder *Perisperm*).

De Som huet domat all d'Anlagen, fir ënner gënschtege Keimungskonditiounen zu enger neier Planz erunzewuessen. Am Fall wou d'Konditiounen net favorabel fir d'Keimung sinn, kann de Som de Konditiounen aus engem Milieu, dee feindlech ginn ass, entkommen, entweeder andeem e sech dervun ewech mécht oder andeem e waart, bis d'Ëmstänn erëm méi gënschteg sinn.
Wiewen

D**'Wiewen** ass en Handwierk an e Prozess an der Textilproduktioun, bei dem zwee ënnerschiddlech Fuedemsystemer verbonne ginn, andeem se dacks rechtwénkeleg iwwer d'Kräiz geluecht ginn. D'Schlussresultat vum Wiewen ass e Stoft oder en Teppech.

D'Handwierksgeschir, mat deem gewieft gëtt, ass de Wiefstull.

## Um Spaweck
Teppech

En **Teppech** ass en Tissu, deen zanter der Antiquitéit benotzt gëtt fir Maueren an hautdesdaags haaptsächlech Biedem ze bedecken. *Orientalesch Teppecher* gi mat Handaarbecht gemaach, *europäesch Teppecher* gi mat maschinelle Wiefstill gewieft.

## Um Spaweck
Kamerunbierg

De **Kamerunbierg** (engl: *Mount Cameroon*; frans: *Mont Cameroun*), och nach **Fako** genannt, ass en aktive Vulkan am Weste vum Kamerun. En ass 4095 Meter héich an domat den héchste Bierg a Westafrika. E läit bei der Küst an der anglophoner Regioun *South-West*, op där Plaz wou de Golf vu Guinea sech béit. De Kamerunbierg läit also ongeféier do, wou den Iwwergang tëscht West- an Zentralafrika ass.
Cartouche (Film 1962)

** Cartouche** ass e franséisch-italieeneschen Abenteuerfilm vum Philippe de Broca aus dem Joer 1962.
## Ëm wat geet et am Film?
De Film inspiréiert sech um Liewe vum franséische Brigang a Bandechef Louis-Dominique Bourguignon alias Cartouche aus dem 18. Joerhonnert…

## Um Spaweck
Keoma

** Keoma** ass en italieenesche Western vum Enzo G. Castellari aus dem Joer 1975.
## Ëm wat geet et am Film?
No engem Massaker un Indianer fënnt de William Shanon als eenzegen Iwwerliewenden e klengen Indianerjong deen hie bei sech hëlt an e Keoma nennt. Méi al muss de Keoma an de Biergerkrich...

## Um Spaweck
* Kritik op Filmzentrale
François Reisen

De **François (Franz) Reisen**, gebuer de 26. Januar 1858 zu Wuelessen, a gestuerwen de 14. Januar 1928 zu Nojem, war e lëtzebuergesche Schoulmeeschter, Botaniker an Zoolog.

De Franz Reisen huet vun 1875 bis 1878 an der Normalschoul studéiert. Hie war Schoulmeeschter zu Rouderssen (1878-1883), Wuelessen (1883-1901) an zu Nojem (1901-1917).

1885 ass de Franz Reisen Member vun der Société de botanique ginn. Säin Herbarium vun de Faren aus dem Éislek, huet d'Material fir dem Léon de la Fontaine säin Artikel “Notice sur les Fougères de la flore luxembourgeoise” (1886) geliwwert. De Reisen war och als Bryolog bekannt an hat donieft eng Sammlung vu Flechten a vu Planzeseem ugeluecht.

1892 ass de Reisen an d'“Fauna” opgeholl ginn, an där hirem Bulletin hien dräi Artikele publizéiert huet, nieft enger klenger Notiz, déi mat dem Pseudonym “Apis” signéiert ass an och vun him soll sinn.

Besonnesch aktiv war de Reisen als Mataarbechter vun der Zeitung “Der Landwirth”, fir déi hien iwwer 150 populär-wëssenschaftlech Artikele geschriwwen huet.

## Gielchen
* 

## Literatur
* Massard, J.A., 2014. *Der Dorfschullehrer François Reisen (1858-1928), Mitglied der « Fauna » und der « Société botanique », Mitarbeiter der Zeitung « Der Landwirth ».* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 115, S. 79-94. http://massard.info/pdf/SNL_2014_115_079_094.pdf
Im Stahlnetz des Dr. Mabuse

** Im Stahlnetz des Dr. Mabuse** ass e däitsch-italieenesch-franséische Film vum Harald Reinl aus dem Joer 1961. 
## Ëm wat geet et am Film?
Den däitsche Kommissär Lohmann an de Joe Como vum FBI versichen dem Dr. Mabuse op d'Spur ze kommen…

## Um Spaweck
Une hirondelle a fait le printemps

** Une hirondelle a fait le printemps** ass e franséische Film vum Christian Carion aus dem Joer 2001.
## Ëm wat geet et am Film?
D'Sandrine verdréit hiert d'Liewen als Computerspezialistin net méi. Si mécht eng Formatioun op enger Landwirtschaftsschoul mat Stagen op Bauerenhäff. Duerno keeft si dem Adrien, engem ale Bauer, säin Haff of. Den Adrien kann nach 18 Méint um Haff bleiwen. Am Ufank versicht hien dem Sandrine Steng an de Wee ze leeë wou et nëmme geet. No enger Zäit gesäit hien, datt d'Sandrine seng Aarbecht gutt mécht an hie fänkt un dem Sandrine ze hëllefen...

## Um Spaweck
* De Film op der IMDb
Amaro Lucano

Den **Amaro Lucano** ass e Kraiderlikör aus Italien dee vun der *Cav Pasquale Vena & Figli* vu Pisticci an der Regioun Basilicata hiergestallt gëtt.

Et ass e geheimt Familljerezept dat 1894 entstanen ass.

Dacks huet en en Alkoholgehalt vun 28&nbsp;%.

Den Amaro Lucano kann een als Digestif oder einfach sou genéissen, puer, mat Äis oder als Longdrink mat Orangëjus.

## Um Spaweck
* Websäit vu Amaro Lucano
Hutt

En **Hutt** ass eng Kappbedeckung, déi gewéinlech eng fest Form an e Stuerz huet, deen um Bord ronderëmgeet. Domat ënnerscheet e sech vun enger Mutz oder enger Kap (déi just vir e Stuerz huet). Primär déngt den Hutt, fir virum Wieder ze schützen (Keelt, Hëtzt, Sonn oder Reen), a gëtt dofir dacks mat Attributer wéi "Reen-", "Summer-" oder "Sonnenhutt" spezifiéiert.

Wann de primären Zweck vum Hutt ass, fir géint Verletzungen ze schützen, da schwätzt ee vun engem Helm, respektiv Casque oder Schacko.

Iwwer déi primär Funktioun déngen Hitt och derzou, d'Perséinlechkeet vu deemjéinegen deen en ophuet ervirzehiewen, souwéi säi soziale Status oder seng berufflech Zougehéieregkeet. Bei villen Hitt spillt och déi moudesch Komponent eng wichteg Roll.

## Literatur
* Gisela Albrod: *(K)ein alter Hut.* Eine Ausstellung des Landschaftsverbandes Rheinland, Rheinisches Museumsamt. Köln 1986
* Tobias Engelsing: *Chapeau! Berühmte Kopfbedeckungen 1700–2000.* Anlässlich der Ausstellung vom 23. Juli bis 27. November 2011, Stadt Konstanz 2011, ISBN 978-3-929768-29-9.
* Landschaftsverband Westfalen-Lippe/Landschaftsverband Rheinland (Hg.): *Hut & Co. 150 Jahre Hutgeschichte.* Bocholt 2007.
* Ingrid Loscheck: *Reclams Mode- und Kostümlexikon.* Stuttgart 1999.
* Roswitha Mattausch-Schirmbeck: *„Gut behütet“. Begleitschrift zur ständigen Ausstellung des Hutmuseums im Museum der Stadt Bad Homburg v.d. Höhe.* Bad Homburg 1985
* Münchener Stadtmuseum: *Von Kopf bis Hut. Kopfbedeckungen aus der Textilsammlung des Münchner Stadtmuseums vom 18. Jahrhundert bis 1984.* München 1984

## Kuckt och
* Panamahutt

## Um Spaweck
The Greatest Show on Earth

** The Greatest Show on Earth** ass en US-amerikanesche Film vum Cecil B. DeMille aus dem Joer 1952. 
## Ëm wat geet et am Film?
En Zirkusfilm deen am gréissten US-amerikaneschen Zirkus Ringling Bros. and Barnum & Bailey Circus gedréint gouf. 
## Auszeechnungen
* 1953: Oscar fir de beschte Film

## Um Spaweck
La femme infidèle

**La femme infidèle** ass e franséische Film vum Claude Chabrol aus dem Joer 1969.
## Ëm wat geet et am Film?
De Charles Desvallées mengt seng Fra géif hie bedréien. Duerfir engagéiert hien e Privatdetektiv fir hir nozespionéieren. Dee fënnt dann och den Amant vum Charles senger Fra. De Charles sicht den Amant op, an en ermuert e kalbliddeg…

## Um Spaweck
Le beau Serge

**Le beau Serge** ass e franséische Film vum Claude Chabrol aus dem Joer 1958. Et ass dem Chabrol säin éischte Film; hien huet och d'Dréibuch dofir geschriwwen.
## Ëm wat geet et am Film?
De François ass krank. Hie kënnt no Joren erëm a säin Heemechtsduerf fir sech z'erhuelen. Do ass ass hie schockéiert iwwer d'Behuele vu sengem ale Frënd Serge…

## Auszeechnungen
* Jean-Vigo Präis 1959

## Um Spaweck
Mutz

Eng **Mutz** ass déi eelste bekannte Form vu Kappbedeckungen. Si huet méi oder manner d'Form vum Kapp, dee se méi oder manner bedeckt. Am Géigesaz zu Hitt oder Kapen hu Mutze kee Stuerz vir oder ronderëm, a si gewéinlech aus mëllem, flexibelem Material, dat sech der Kappform upasst.

Hautesdaags si Mutze gewéinlech gestréckt a gi virun allem am Wanter gedroen, fir géint d'Keelt ze schützen.

Wa s'eng längelzeg Form hunn, déi no uewen hi mat engem Wutz ophält, schwätzt ee vun enger Zipfelmutz. Dacks hu sou Mutzen um Wutz e Pompon.

Eng *Schlofmutz* gouf fréier am Haus gedroen (net onbedéngt just fir ze schlofen), wéi et nach keng Zentralheizung gouf. Haut gëtt de Begrëff am iwwerdroene Sënn fir Leit gebraucht, déi dacks midd sinn, vill schlofen oder verschlof hunn.

## Um Spaweck
Les cousins

**Les cousins** ass e franséische Film vum Claude Chabrol aus dem Joer 1959.
## Ëm wat geet et am Film?
De Charel (Gérard Blain), jonk a seriö kënnt aus der Provënz op Neuilly bei säi Koseng Paul (Jean-Claude Brialy). Si studéieren zu Paräis Droit. De Charles verléift sech an d'Florence (Juliette Mayniel), awer de Paul geet mam Florence an d'Bett…

## Auszeechnungen
* 1959 - Goldener Bär - Beschte Film - Festival vu Berlin
## Um Spaweck
Les bonnes femmes

**Les bonnes femmes** ass e franséisch-italieenesche Film vum Claude Chabrol aus dem Joer 1960.
## Ëm wat geet et am Film?
Véier Vendeusen aus engem Elektrikergeschäft langweile sech de ganzen Dag am klenge Buttek. Owes no der Aarbecht siche si no Ofwiesslung…
## Um Spaweck
Les parapluies de Cherbourg

** Les parapluies de Cherbourg** ass e franséisch-däitsche Film vum Jacques Demy aus dem Joer 1964. Dëse musikalesche Film ass wéi eng Oper opgebaut, d'Dialoge gi gesongen.
## Ëm wat geet et am Film?
Jonk verléift versprieche sech d'Geneviève an de Guy eng Léift déi éiweg dauert. De Guy muss awer fir 2 Joer an d'Arméi. De Roland Cassard mécht dem Geneviève, dat e Kand vum Guy erwaart, Avancen. Op Drock vu senger Mamm bestit d'Geneviève sech da mam Guy...
## Auszeechnungen
* 1963 Louis-Delluc Präis 
* 1964 Palme d'or Festival vu Cannes
## Um Spaweck
* Kritik vum Roger Ebert
* De Film op dvdbeaver
Les demoiselles de Rochefort

**Les demoiselles de Rochefort** ass e franséische Film vum Jacques Demy aus dem Joer 1967.
## Ëm wat geet et am Film?
D'Solange an d'Delphine sinn Zwillingen. Si gi Museks- an Danzstonnen. Si wunne bei hirer Mamm déi e Café zu Rochefort huet. Eng Grupp Forainen installéiert sech op der Plaz zu Rochefort...

## Um Spaweck
* De Film op DVDClassic
* Fotoen op DVDBeaver
NGC 4330

Den **NGC 4330** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Virgo. D'Galaxie gouf am Joer 1852 vum Astronom William Parsons mat sengem 72&nbsp;Zoll-Spigelteleskop Leviathan entdeckt.

## Kuckt och
NGC 4335

Den **NGC 4335**, ass eng elliptesch Galaxie am Stärebild Ursa Major. D'Galaxie gouf am Joer 1789 vum Astronom Wilhelm Herschel mat sengem 18,7&nbsp;Zoll-Spigelteleskop entdeckt.

## Kuckt och
NGC 4340

Den **NGC 4340**, ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Coma Berenices. D'Galaxie gouf am Joer 1784 vum Astronom Wilhelm Herschel mat sengem 18,7-Zoll-Spigelteleskop entdeckt.

## Kuckt och
NGC 4448

Den **NGC 4448** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Coma Berenices. D'Galaxie gouf am Joer 1785 vum Astronom Wilhelm Herschel mat sengem 18,7&nbsp;Zoll-Spigelteleskop entdeckt.

## Kuckt och
NGC 2423

Den **NGC 2423** ass en oppene Stärekoup am Stärebild Puppis um Südstärenhimmel. Aus dem Faarwen-Hellegkeets-Diagramm ergëtt sech beim NGC 2423 en Alter vu méi wéi 500 Millioune Joer, eng Distanz vun 2500 Liichtjoer an eng Gréisst vu 14 Liichtjoer.
Seng direkt (optesch) Nopere sinn déi béid Stärekéip Messier 46 a Messier 47.

## Kuckt och
NGC 4451

Den **NGC 4451** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Virgo. D'Galaxie gouf am Joer 1865 vum Astronom Heinrich Louis d'Arrest mat sengem 11&nbsp;Zoll-Teleskop entdeckt.

## Kuckt och
Kap

Eng **Kap** ass eng Kappbedeckung, déi sech vun enger Mutz oder engem Hutt doranner ënnerscheet, datt se vir e Stuerz huet, dee geduecht ass, fir datt een net vun der Sonn soll verblennt ginn. Si si meeschtens aus Stoft (Kotteng) oder engem syntheetesche Material.

Am Sport gi Kapen traditionell beim Baseball gedroen. Baseballkape sinn zanter den 1990er Joren och an Europa e Moudenaccessoire, a gi gär hannevir opgesat.

Kape kënne flaach sinn an engem Berri mat engem Stuerz gläichen oder se kënnen eng méi héich an och dacks versteift Form hunn, sou wéi ee se bei villen Uniforme fënnt. 

Fichier:Kepi general img 2818.jpg|Eng Generolskap am Musée des Spahis zu Senlis
Fichier:Texas Tech Red Raiders baseball cap.jpg|Eng Baseballkap.


## Um Spaweck
Air-TV

**Air-TV, L'autre télé** war e lëtzebuergeschen Televisiounssender a franséischer Sprooch, deen tëscht 2010 an 2014 bestanen huet.

En huet virun allem Magazines-Reportagen an Neiegkeete fir an iwwer d'Groussregioun produzéiert. Bedriwwe gouf e vun Notre TV S. a., Direkter war den Alexandre Mensuelle.

Ee vun den Haaptleit war de Jean-Luc Bertrand.

Air Tv hat en Taux d'audience vu knapps 0,3 Prozent. 2013 louchen d'Scholde bei 1,47 Milliounen Euro, sou datt am Dezember 2014 Air-TV faillite deklaréiert gouf.
Pompon

E **Pompon** ass eng Bommel aus Woll, déi ee meeschtens op Mutzen, Kapen, oder soss Gezei als Dekoratioun fënnt.

E Pompon mécht een, andeems een zwéin identesch Réng aus Kartong schneit, déi widderenee leet, an dann e Wollfuedem vun alle Säite vu bannen no bausse ronderëmwéckelt, bis an der Mëtt keng Plaz méi ass. Da schneit een d'Woll laanscht de Bord vun de Réng op a wéckelt e Fuedem tëscht déi zwéi Réng a verknuet déi lasse Wutzen, ier een de Kartong ewechrappt. Um Enn ginn d'Wutze vun der Woll zu enger Bull a Form geschnidden.

Besonnesch an den USA, zanter den 2000er Joren och zu Lëtzebuerg, gi méi grouss Pomponen (aus blénkegen dënne Plastikssträifen) vu sougenannten Cheerleaderen (och *pom pom girls* genannt) gebraucht, d.&nbsp;h. jonken Dammen, déi zu hirer méi um Bord vum Sportsfeld kleng Danznummeroe maachen a mat de Pomponen ronderëmwéitschen, fir d'Publikum z'animéieren.
Pabeier

**Pabeier** (vum laténgesche *papyrus* an dem algriicheschen *πάπυρος pápyros*) ass e Material, dat aus Planzefasere besteet. Déi Fasere gi meescht aus Holz gewonnen, fiicht gemaach, zesummegepresst an duerno erëm gedréchent. Pabeier presentéiert sech ënner Form vun dënne Blieder an ass e Basismaterial am Domaine vun der Schrëft, der Molerei, der Dréckerei an der Verpakung. E gëtt och an verschiddene Produktiounsprozesser agesat.

Pabeier existéiert an enger grousser Diversitéit vu verschiddene Formen a fir ënnerschiddlech Zwecker; ënner anerem gëtt et Millimeterpabeier, Glaspabeier, Toilettëpabeier a Calquepabeier.

Pabeier gëtt et schonn zanter de Antiquitéit.

## Kuckt och
* Pabeierindustrie zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Ferdinand Buisson

De **Ferdinand Edouard Buisson**, gebuer den 20. Dezember 1841 zu Paräis, a gestuerwen de 16. Februar 1932 zu Thieuloy-Saint-Antoine, am Departement Oise, war e franséische Pedagog a Politiker. Hie war e Pionéier vun der Iddi vum Vëlkerbond, Matgrënner a vun 12913 bis 1926 President vun der Franséischer Liga fir Mënscherechter.

1927 krut hien zesumme mam Ludwig Quidde de Friddensnobelpräis.

Hie gouf vum Jules Ferry zum Generalinspekter fir d'Educatioun ernannt, an hat déi Funktioun 17 Joer laang. Hien huet e puer Bicher iwwer Pedagogik geschriwwen a war vun 1896 bis 1906 Professer op der Sorbonne. Vun 1902 bis 1914 a vun 1919 bis 1923 war de Buisson Deputéierte vum Parti radical.

Do dernieft war hien aktiv an der Friddensbeweegung an hien huet sech fir Mënschen- a Biergerrechter engagéiert. Sou huet hie sech dofir agesat, datt de Prozess ëm den Alfred Dreyfus, bekannt als Affaire Dreyfus, nees opgemaach sollt ginn.

1924 huet hie sech virum däitsche Reichstag dofir ausgeschwat, datt Däitschland a Frankräich sech nees verdroe sollten.

## Wierker
* *Condorcet*. Alcan, Paris 1929
* *Dictionnaire de pédagogique et d'instruction primaire*. Alcan, Paris 1929
* *Education et Republique*. Kimé, Paris 2003, ISBN 2-84174-293-8

## Literatur
* Patrick Dubois: *Le dictionnaire de Ferdinand Buisson*. Lang, Bern 2002, ISBN 3-906768-10-4
* Laurence Loeffel: *Ferdinand Buisson*. Hachette, Paris 1999, ISBN 2-01170595-9
* Bernhard Kupfer: *Lexikon der Nobelpreisträger*. Patmos Verlag, Düsseldorf 2001

## Um Spaweck
S Ori 52

Den **S Ori 52** ass e Brongen Zwerg am Stärebild Orion.Hie gouf am Joer 2000 vum Maria Rosa Zapatero Osorio um Keck-Observatoire op Mauna Kea entdeckt. Hie gehéirt der Spektralklass L0 un; seng Uewerflächentemperatur ass 1300 bis 2000 Kelvin. Wéi bei anere Brongen Zwerge vun der Spektralklass L dominéieren och a sengem Spektrum Metallhydride an Alkalimetalle.

## Kuckt och

* Brongen Zwerg

## Um Spaweck
*  Artikel bei DwarfArchives.org
*  discovery paper
* Simbad
Cha 110913-773444

De **Cha 110913−773444**, oder verkierzt als *Cha 1109−7734* oder *Cha 110913* bezeechent, läit am Stärebild Chamaeleon an ass en Planemo. E gouf am Joer 2005 entdeckt. Den Himmelskierper ass fir e Brongen Zwerg ze liicht a kann dofir mat enger Mass vu ronn aacht Jupitermassen an engem Radius vu ronn 1,8 Jupiterradien als Planéit ouni Stär ugesi ginn. Et ass also souzesoen e Vagabundestär, dee jee no der Sprooch *Rogue Planet *(en), *Solitärplanéit* oder *Interstellare Planéit* genannt gëtt.

Um Cha&nbsp;110913−773444 existéiert eng Stëbsscheif, an där sech Planéiten an natierlech Satellitte forme kéinten. Den Objet huet en Alter vu wéinege Millioune Joer.

De Cha&nbsp;110913−773444 gouf mam Spitzer-Weltraumteleskop, dat de Kosmos am Beräich vum Infraroutliicht ënnersicht, entdeckt.

## Kuckt och

* OTS 44
* SCR 1845-6357
* PSO J318.5-22

## Um Spaweck

* Cha J110913-773444 sur SIMBAD
Beta-Pictoris-Beweegungsgrupp

D**'Beta Pictoris Beweegungsgrupp** ass eng jonk Stäregrupp, deen eng kollektiv Beweegung duerch de Raum souwéi och e kollektiven Urspronk hunn. Dës Grupp ass genannt nom Stär Beta Pictoris.

Well dës Grupp déi notst bei eiser Äerd ass, kënnen d'Astronomen hei interessant Ënnersich maachen. De Stär Beta Pictoris ass bekannt, datt hien eng grouss Scheif aus Gas a Stëbs huet déi méiglecherweis eng protoplanetaresch Scheif ass. Et gëtt och Unzeeche vun engem jonke Gasris beim Stär. E fräischwiewende Planéit gëtt et och an der Beweegungsgrupp, PSO J318.5-22.

## Bestanddeeler
D'Beta Pictoris-Beweegungsgrupp besteet aus 17 Stäresystemer. Och brong Stäre sinn identifizéiert ginn. De Kär vun der Grupp läit 115 Liichtjoer vun der Äerd ewech an huet en duerchschnëttlechen Alter vun 10 an 30 Millioune Joer.

Déi meescht Stären aus der Grupp bestinn aus kille Stäre vun de Spektralklasse K an M. Déi meescht sinn net mat bloussem A ze gesinn. Déi Stären, déi ee gesäit, sinn:
*	Beta Pictoris
*	Eta Telescopii
*	51 Eridani
*	HD 203
*	HD 146624
*	HD 165.189
*	HD 172555
*	Betria
D'Grupp läit an de Stärebiller Eridnus, Lepus, Pictor, Scorpius, Fornax, Troangulum Australe an Telescopium.
## Kuckt och

* AB-Doradus-Beweegungskoup
Jupitermass

An der Astronomie ass d**'Jupitermass** (**M<sub>J</sub>**) eng Moosseenheet, déi gebraucht gëtt fir d'Mass vu substellaren Objeten auszedrécken, wéi vun Exoplanéiten, Gasrisen a vun de brongen Zwergstären. Si entsprécht der Mass vum Jupiter d.&nbsp;h. 1.8986×10&nbsp;kg, oder och 317.83 Äerdmassen oder 0,0009546 Sonnemassen.

Massegrenz tëscht de Gasrisen an de brongen Zwerge gouf bei 13  festgeluecht, wat der Minimalmass entsprécht bei där eng Kärfusioun vum Deuterium ka funktionéieren.

## Kuckt och
Klaus Iohannis

De **Klaus Werner Iohannis** (op Däitsch *Johannis* geschriwwen), gebuer den 13. Juni 1959 zu Sibiu, ass e rumänesche Politiker. Hie war vun Dezember 2014 bis Februar 2025 President vu Rumänien.

De Klaus Iohannis kënnt aus der däitschsproocheger Minoritéit vu Rumänien a war vun 2000 bis 2014 Buergermeeschter vu senger Heemechtsstad Sibiu (Hermannstadt). Den 28. Juni 2014 gouf hie President vun der Nationalliberaler Partei (PNL) an huet fir d'Presidentschaftswale kandidéiert, déi en am zweeten Tour géint de Premierminister Victor Ponta gewonnen huet. Fënnef Joer drop gouf hien de 24. November 2019, am zweeten Tour, erëmgewielt.

Hien ass Physiker vu Formatioun an huet eng Zäitchen enseignéiert, ier e Schoulinspekter gouf.

## Gielercher
* *Großes Silbernes Ehrenzeichen für Verdienste um die Republik Österreich*.
## Publikatiounen
* *Pas cu pas* Curtea Veche, Bukarest 2014, ISBN 978-606-588-756-5.

## Um Spaweck
Ferdinand Frieden

De **Ferdinand Frieden**, gebuer ... a gestuerwen de 6. Oktober 1979 (am Alter vun 81 Joer), war e lëtzebuergeschen Dokter a Politiker.

Hie gouf bei de Chamberwale vum 21. Oktober 1945 fir d'éischt als Deputéierten aus dem Walbezierk Süden an d'Chamber gewielt. Bei de partielle Chamberwale vum 6. Juni 1948 gouf hien erëmgewielt an ass bis zu senger Demissioun den 10. November 1953 Deputéierte bliwwen. Hie gouf an der Chamber duerch Alphonse Osch ersat.
Victoria-Haus (Stad Lëtzebuerg)

D**'Victoria-Haus** ass e Geschäftsgebai um Groussgaasseck (Eck Groussgaass an Neipuertsgaass) an der Uewerstad an der Stad Lëtzebuerg.

## Gebai
D'Victoria-Haus ass an de Joren 1903 – 1908 vum Architekt Léon Bouvart gebaut ginn a war an de Ufanksjoren e Geschäftslokal vun der belscher Tubaksfabréck „Vander Elst“.

Hautdesdaags ass am Gebai e Buttek mat Luxus-Liederartikelen dran.

## Biller

Luxembourg, Victoria House (1919).jpg|D'Victoria-Haus (1919)


## Literatur
* Christian Aschman, Joanna Grodecki, Robert L. Philippart: „Lëtzebuerg moderne: Liebeserklärung an die Hauptstadt“, Säit 37, Édition Maison Moderne, 2013, ISBN 978-99959-33-07-4

## Um Spaweck
Gustaf Gründgens

De **Gustaf Gründgens**, gebuer den 22. Dezember 1899 als **Gustav Heinrich Arnold Gründgens** zu Düsseldorf, a gestuerwen de 7. Oktober 1963 zu Manila, war ee vun de bekanntsten däitsche Schauspiller vum 20. Joerhonnert.

Seng berüümtste Roll war déi vum Mephisto am Goethe sengem *[[Faust I|Faust]]*. De Gründgens huet säin Talent och wärend der Nazizäit mat vill Succès zum beschte ginn (de Joseph Goebbels huet grouss Stécker op hie gehalen), wat de Klaus Mann (dem Thomas Mann säi Jong) dozou bruecht huet, d'Haaptfigur vu sengem Roman *[[Mephisto (Roman)|Mephisto]]* op de Gründgens ze baséieren. De Gründgens huet als "Äntwert" de Film *[[Friedemann Bach]]* erausbruecht, an deem et drëm geet, wéi dem Johann Sebastian Bach säi Jong ouni Succès alles probéiert, fir aus dem Schiet vu sengem Papp erauszekommen.

## Um Spaweck
Alphonse Grimler

Den **Alphonse (Fos) Grimler**, gebuer den 9. November 1942 zu Diddeleng, a gestuerwen de 25. Mäerz 1999, war e lëtzebuergeschen Handballspiller, Gewerkschaftler a Politiker.

De Fos Grimmler huet iwwer 100 Handballmatcher fir den HB Diddeleng gespillt, dovun 100 fir d'Handballnationalekipp. Duerno war hien och Trainer a 6 Joer President vum H.B. Diddeleng.

Hie war ee vun den Haaptacteure bei der Grënnung vum Onofhängege Gewerkschaftsbond Lëtzebuerg (OGBL). 1985 gouf de Fos Grimmler als Vertrieder vum OGBL an d'Chambre des employés privés gewielt.

Hie war och Conseiller a Schäffe vun der Gemeng Diddeleng.

Den 3. Mäerz 1998 ass de Fos Grimmler fir d'Lydie Err an d'Chamber nogeréckelt.
Giuseppe Tomasi di Lampedusa

Den **Giuseppe Tomasi di Lampedusa**, gebuer den 23. Dezember 1896 zu Palermo, a gestuerwen den 23. Juli 1957 zu Roum, war en italieenesche Schrëftsteller a Literaturwëssenschaftler, dee virun allem mat sengem Roman *[[Il Gattopardo (Roman)|Il Gattopardo]]* bekannt ginn ass. En hat deen 1954 geschriwwen, e koum awer eréischt posthum eraus.

Hie kënnt aus enger vun den eelste Famillje vun der sizilianescher Aristokratie, déi hiren Afloss a Räichtum awer no an no verluer huet. An *Il Gattopardo* thematiséiert hien dësen Niddergang unhand vun der Famill Salina, déi fir seng eege Famill steet.

De Film *[[Il Gattopardo]]* vum Luchino Visconti, mam Burt Lancaster als Grof Salina, der Claudia Cardinale als Angelica an dem Alain Delon als Tancredi, huet 1963 um Filmfestival vu Cannes d'Gëlle Palm kritt.

## Wierk
* *Il Gattopardo.* Feltrinelli, Milano 1958 
* *I Racconti.* Feltrinelli, Milano 1961 
* *Lezioni su Stendhal.* Feltrinelli, Milano 1971 
* *La Letteratura inglese.* Feltrinelli, Milano 1990

## Literatur
* Gioacchino Lanza Tomasi, Nicoletta Polo (Hrsg.): *Giuseppe Tomasi di Lampedusa. Una biografia per immagini.* Sellerio, Palermo 1998, ISBN 88-7681-113-3 (*I cristalli*).
* Francesco Orlando, Ricordo di Lampedusa, Bollati Boringhieri, Torino, 1996.
* Friedrich Wolfzettel: *Meer und „sicilianità“. Verga – Quasimodo – Tomasi de Lampedusa.* Frankfurter Stiftung für Deutsch-Italienische Studien, Frankfurt am Main 1999 (*Jahresgabe der Frankfurter Stiftung für Deutsch-Italienische Studien*. ZDB 2391450-6).
* Margareta Dumitrescu: *Sulla parte VI del Gattopardo. La fortuna di Lampedusa in Romania*, Giuseppe Maimone, Catania 2001
* Jochen Trebesch: *Giuseppe Tomasi di Lampedusa. Leben und Werk des letzten Gattopardo.* Nora Verlagsgemeinschaft, Berlin 2012, ISBN 978-3-86557-289-9.
* Loup Odoevsky Maslov, *Giuseppe Tomasi di Lampedusa - une biographie*, Séguier, Paris, 2025. 

## Um Spaweck
OTS 44

Den **OTS 44** ass en Objet mat planetarer Mass oder Brongen Zwerg am Stärebild Chamaeleon. Hie läit op enger Distanz vu ronn 550 Liichtjoer (170 pc) vun eis ewech. Hien huet eng Mass tëscht 5 a 17 Jupitermassen, mat engem méigleche Wäert vu ronn 11,5 Jupitermassen oder 1,1% vun der Sonnemass. Et ass domat ee vun de massenäermsten net gravitativ un ee gréissere Kierper gebonnene substellaren Objet, déi bekannt sinn (Stand November 2014). Seng Mass läit net sécher ënner der ënneschter Grenzmass fir Brong Zwergen (13 Jupitermassen). 2004 gouf hie mat enger Mass vu 15 Jupitermassen als klengste bekannte Brongen Zwerg beschriwwen, dee vun enger protoplanetarescher Scheif ëmginn ass.

De Radius ass net genee bekannt, gëtt awer op ongeféier 23–57% vum Sonneradius geschat.

Den Objet gouf 1998/99 vun Oasa, Tamura a Sugitani entdeckt, deenen hir Ufanksbuschstawen O, T an S en Deel vu sengem Numm goufen. Observatioune mat Hëllef vum Spitzer-Weltraumteleskop am mëttleren Infrarout deiten op Stëbs an der Ëmgéigend vum OTS 44 hin. D'Entdeckung vum OTS 44 mam Herschel-Weltraumteleskop am wäiten Infrarout weisen, datt den OTS 44 vun enger Scheif mat op d'mannst 10 Äerdmassen ëmginn ass. Observatioune mam SINFONI-Spektrograph vum Very Large Telescope weisen, datt den OTS 44 Matière aus der Scheif op sech zitt, an zwar mat enger Quot vun 10−11 Sonnemasse pro Joer. Souwuel d'Bildung vu Scheiwe wéi och aktiv Massenakkretioun si Prozesser, déi ee bei jonke Stäre fënnt. Dës Entdeckungen deiten drop hin, datt den OTS 44 änlech entstanen ass wéi e Stär. Et ass unzehuelen, datt an der Scheif ëm den OTS 44 massenaarm Planéiten entstoe kéinten an den OTS 44 e Mini-Planéitesystem duerstellt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Astronomers Discover Beginnings of 'Mini' Solar System (Spitzer-Weltraumteleskop)
* MPIA Science Release 2013-09 - Blurring the lines between stars and planets: Lonely planets offer clues to star formation
Joseph Wenkin

De **Joseph Wenkin**, gestuerwen am August 2008, war e lëtzebuergesche Resistenzler a Politiker.

Hie gouf bei de partielle Chamberwale vum 3. Juni 1951 als Deputéierten an d'Chamber gewielt an hien huet no 2 Joer do demissionéiert, säi Successeur war de Jean Peusch.

1976 gouf hie Buergermeeschter vun der Gemeng Kautebaach an ass dat 12 Joer laang bliwwen.