open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
LuxX Index

De **LuxX Index**, ofgekierzt **LuxX**, ass e lëtzebuergesche Bourssenindex vun der Bourse vu Lëtzebuerg. Den Index gouf de 4. Januar 1999 zu Lëtzebuerg agefouert.

## Zesummesetzung (Stand: 2014)

*  Aperam (Metaller) – 8,33 %
*  ArcelorMittal (Stol) – 17,95 %
*  KBC Group (Finanzen) – 10,96 %
*  Foyer (Investissement) – 0,97 %
*  Luxempart (Investissement) – 2,74 %
*  Reinet Investments (Investissement) – 2,74 %
*  RTL Group (Medien) – 17,05 %
*  SES (Telekommunikatioun) – 21,63 %
*  Socfinaf (Ofbau vun der Ressource) – 1,36 %
*  Socfinasia (Ofbau vun der Ressource) – 1,4 %
Panafrikanismus

**Panafrikanismus** ass eng weltwäit intellektuell Beweegung mam Zil d'Afrikaner an d'Leit mat afrikaneschen Originnen ze vereenen an d'Solidaritéit tëscht hinnen ze fërderen. Bannent der Beweegung gëtt et eng grouss Diversitéit; eng politesch Manifestatioun dovun ass de Wëllen all d'Staaten an d'Natiounen um afrikanesche Kontinent zu enger grousser afrikanescher Natioun ze vereenen, an där och d'Diaspora ka liewen. Der Ideologie no ass d'Schicksal vun allen afrikanesche Bevëlkerungen a Länner verwuewen. De Kär vum Panafrikanismus ass d'Iddi, datt Afrikaner - souwuel um Kontinent wéi an der Diaspora - net nëmmen eng gemeinsam Geschicht mee och eng gemeinsam Bestëmmung deelen.

Den Ursprong vum Panafrikanismus geet op den transatlantesche Sklavenhandel zeréck an dowéinst geet en och iwwer Afrika eraus an et fënnt ee vill Unhänger an den USA an an der Karibik. D'Iddi huet sech no der Ofschafung vun der Sklaverei an den USA an der Mëtt vum 19. Joerhonnert entwéckelt, an de Begrëff selwer ass géint d'Enn vum selwechte Joerhonnert wärend der Preparatioun fir déi éischt Panafrikanesch Konferenz (1900) entstanen. Wichteg Virdenker waren ënner anerem den Edward Wilmot Blyden, den Alexander Crummell, de Bénito Sylvain, de W. E. B. Du Bois an de President vu Ghana Kwame Nkrumah. Zu de bekannte Verfechter vum Panafrikanismus am 21. Joerhonnert gehéiert de Kémi Séba.

D*'Organisatioun vun der afrikanescher Unitéit*, déi haiteg Afrikanesch Unioun (AU), ass 1963 gegrënnt gi fir d'Souveränitéit an d'territorial Integritéit vun all hire Memberstaaten ze garantéieren an déi global Bezéiungen am Kader vun de Vereenten Natiounen ze fërderen. D'Kommissioun vun der AU huet hire Sëtz zu Addis Abeba an Ethiopien an d'Panafrikanescht Parlament ass zu Johannesburg an zu Midrand a Südafrika.

## Kuckt och
* Panafrikanesch Faarwen
Panafrikanesch Faarwen

De Begrëff "**Panafrikanesch Faarwen**" steet fir zwou verschidde Kombinatiounen aus jee dräi Faarwen: 
* rout, gold/giel, a gréng (inspiréiert vum Fändel vun Ethiopien)
* rout, schwaarz a gréng. 
Si ginn op ville Fändelen an aneren Emblemer vu Länner an Territoiren um afrikaneschen an um amerikanesche Kontinent benotzt (zum Beispill um Fändel vum Kamerun oder dem Fändel vu Saint Kitts an Nevis) a sti fir d'Ideologie vum Panafrikanismus.


Fichier:Flag of Ethiopia (1991–1996).svg|gréng, gold, rout
Fichier:Flag of the UNIA.svg|rout, schwaarz, gréng
Somaliland

**Somaliland** (Somali: *Somaliland*, Arabesch: *صوماليلاند‎‎ Ṣūmālīlānd* oder *أرض الصومال Arḍ aṣ-Ṣūmāl*), offiziell d**'Republik Somaliland** ass en Territoire um Har vun Afrika. En huet sech selwer als onofhängeg erkläert, gëtt international awer als autonom Regioun vu Somalia unerkannt. D'Regierung vu Somaliland gesäit den Territoire als Successeur vum fréiere brittesche Protektorat mam selwechten Numm, dat fënnef Deeg laang onofhängeg war éier et den 1. Juli 1960 mam fréieren italieenesche Somaliland fusionéiert huet fir d'somalesch Republik (Somalia) ze formen.

Somaliland läit am Nordweste vu Somalia, op der südlecher Küst vum Golf vun Aden. Et grenzt un déi autonom somalesch Regioun Puntland am Osten, un Dschibuti am Nordwesten an un Ethiopien am Süden an am Westen. Den Territoire, deen d'Regierung beusprocht, huet 137.600 Quadratkilometer an ongeféier 4 Milliounen Awunner. D'Haaptstad a gréisst Stad ass Hargeysa mat ronn 1,2 Milliounen Awunner.

1988 huet dem Siad Barre (President vu Somalia) säi Regime eng Attack op d'Somali National Movement (SNM) an aner militant Gruppe lancéiert, déi zu Hargeysa baséiert sinn. Dat war ee vun den Evenementer, déi zum somalesche Biergerkrich gefouert hunn an deen nach haut am Gaang ass. Dee Konflikt huet dem Land senger wirtschaftlecher a militärescher Infrastruktur staark geschuet. Nom Kollaps vum Barre senger Regierung Ufank 1991 hunn déi lokal Autoritéiten, ugefouert vum SNM, den 18. Mee am selwechte Joer hir Onofhängegkeet vu Somalia erkläert an dobäi d'Grenze vum Staat ugeholl, deen 1960 fënnef Deeg laang existéiert huet.

Zënterhier gëtt den Territoire vu Regierunge regéiert, déi demokratesch gewielt ginn an déi eng international Unerkennung ustriewen. D'Regierung ënnerhält mat e puer auslännesche Regierungen, déi Delegatiounen op Hargeysa geschéckt hunn, informell Bezéiungen. Ethiopien ënnerhält och en Handelsbureau an der Regioun. Trotzdeem huet bis elo kee Land a keng international Organisatioun déi selwer erkläert Onofhängegkeet unerkannt.

## Biller

Fichier:Ahmed Mohamed Mohamoud Silanyo - Chatham House 2010.jpg|De President vu Somaliland zënter 2010
Fichier:Almadow Overview.JPG|D'Cal Madow Bierger
Fichier:Hargeysa plane monument.jpg|E Krichsmonument am Zentrum vun Hargeisa
Fichier:Laas Geel cow herd.jpg|Grottemolereien vu viru 5000-6000 Joer
Fichier:Burcoshopmall.jpeg|En Akafszentrum zu Burao
Fichier:Hargeisa airport.jpg|De Fluchhafen
Fichier:Hargskyl1.jpg|Vu op Hargeisa
Fichier:Somalia (Somaliland)(166).jpg|Eng Steelandschaft
Fichier:Somaliland (6935232791) (2).jpg|E Fëscher


## Kuckt och
Wytegra

**Wytegra** (op Russesch: Вытегра, op Wepsesch: Vitegr) ass eng Stad am Oblast Wologda am Nordwestrussesche Federatiounskrees a Russland. Se läit eng 337&nbsp;km nordwestlech vu Wologda.

Et ass de Verwaltungszentrum vum Distrikt Wytegra. Si huet  Awunner (Stand ). D'Stad huet eng Fläch vun zirka 16&nbsp;km².

Wytegra gouf am Joer 1496 als **Wytegorski [[Pogost]]** (Вытегорский погост) fir d'alleréischt ernimmt. Am Joer 1710 gouf et als Duerf **Wjangi** (Вянги) bekannt. 1773 krut et d'Stadrechter a gouf op Wytegra ëmbenannt (nom Floss mam selwechten Numm).

## Um Spaweck
Wologda

**Wologda** (op Russesch: Вологда) ass eng Universitéitsstad am Oblast Wologda am Nordwestrussesche Federatiounskrees a Russland. D'Stad läit eng 450&nbsp;km nordëstlech vu Moskau.

S'ass d'Haaptstad vun hirer Regioun an huet  Awunner (Stand ). Wologda huet eng Fläch vun zirka 116&nbsp;km².

Wologda gouf am Joer 1147 fir d'alleréischt ernimmt.

## Um Spaweck
Matt Weinberg

De **Matthew Phillip „Matt“ Weinberg**, gebuer den 13. Juli 1990 zu Los Angeles am Bundesstaat Kalifornien, ass e fréieren US-amerikanesche Schauspiller. Hien ass tëscht 1998 an 2006 a Kannerrollen opgetrueden an huet 2004 am Animatiounsfilm The Lion King 1½, dem jonke Simba seng Stëmm geléint.

2000, 2001 an 2005 gouf hie fir de Young Artist Award nominéiert. Hien ass de Brudder vum Mike Weinberg (och e Schauspiller).

## Filmographie (Auswiel)
* 2000: *[[X-Men (Film)|X-Men]]*
* 2002: *[[Bad Boy (Film 2002)|Bad Boy]]*
* 2002: *[[Spooky House]]*
* 2002: *[[The Hot Chick]]*
* 2004: *[[Who's Your Daddy (Film)|Who's Your Daddy?]]*
* 2006: *[[The Benchwarmers]]*

## Um Spaweck
Wjasma (Homonymie)

De Begrëff **Wjasma** bezeechent:
* eng russesch Stad am Oblast Smolensk: Wjasma,
** e russesche Floss am Oblast Smolensk, no deem d'Stad benannt gouf: Wjasma (Niewefloss vum Dnepr),
** d'Gare an der Stad mam selwechten Numm: Gare Wjasma,
** e russesche Floss am Oblast Iwanowo: Wjasma (Niewefloss vum Uwod),
** e russesche Floss am Oblast Twer: Wjasma (Niewefloss vum Schoscha),
* e russescht Duerf am Rajon Suchinitschi, Oblast Kaluga: Wjasma (Oblast Kaluga),
* e russescht Duerf am Rajon Ismalkowo, Oblast Lipezk: Wjasma (Oblast Lipezk),
* e russescht Duerf am Rajon Kalininsk, Oblast Twer: Wjasma (Oblast Twer),
* e wäissrussescht Duerf am Rajon Bychau, Woblasz Mahiljou: Wjasma (Woblasz Mahiljou).
Kesi

De **Kesi**, gebuer als *Oliver Chambuso* de 7. September 1992, ass en dänesche Rapper.

## Karriär

Dem Kesi seng Mamm kënnt vu Sansibar (Tansania). Fir d'éischt war hien an engem Hip-Hop-Kollektiv mam Numm B.O.C. aktiv, deen aus dem Kopenhagener Quartier Nørrebro komm ass. Éischt gréisser Opmierksamkeet krut hien, wéi hien 2010 de Video *Byen sover* ("D'Stad schléift") op YouTube verëffentlecht huet, wouduerch hien e Kontrakt bei engem grousse Plackelabel konnt ënnerschreiwen. Seng éischt Single an den Charts war *Slem dreng* ("Béise Jong"), déi 2011 eng Woch op Plaz 10 stoung. D'Joer drop huet hie säin éischten Album *Bomber over centrum* an 2013 de Mixtape *Ung hertug* ("Jonken Herzog") verëffentlecht.

D'Lidd "Søvnløs" ("Ouni Schlof") vum Album *Barn af byen* ("Kand aus der Stad") war 2014/2015 16 Wochen an den däneschen Top 10, dovun eng Woch op der Nummer 1.

## Discographie
#### Albumen

#### [[Extended Play|EP]]en

#### Lidder (Auswiel)
Auswiel u Singelen, déi vum Kesi eleng oder a Kollaboratioun mat anere Kënschtler verëffentlecht gouf, mat den Placéierungen an den dänesche Singlecharts.

* 2011: *Slem dreng* - #10
* 2012: *Ku godt* - #9
* 2014: *Søvnløs* - #1
* 2017: *Følelsen* - #2
* 2018: *Ligesom mig* - #3
* 2018: *Kom over* - #1
* 2018: *Ekstra* - #3
* 2018: *X* - #1
* 2019: *Pengedans* - #3
* 2018: *Su casa*  - #1
* 2019: *BDK*  - #2
* 2020: *Tilbage*  - #2
* 2020: *Blå himmel*  - #1
* 2021: *Wawa*  - #3
* 2021: *Er her*  - #1
* 2021: *Hajde*  - #3
* 2021: *Ibiza*  - #1

## Um Spaweck
* Discographie op rateyourmusic.com
Rosentirli

De Chalet **Rosentirli** ass e Vakanzhaus zu Fiesch am Kanton Wallis, dat dem lëtzebuergesche Roude Kräiz gehéiert.

## Geschicht
Zënter dem Enn vun den 1960er Joren huet d'Lëtzebuerger Rout Kräiz Vakanzekolonië fir Kanner am nei opgeriichte Vakanzenduerf Fiesch ugebueden. No e puer Joer gouf decidéiert, en eegent Haus ze bauen. 1976 konnt, mat hëllef vun engem Don, en 42,61 Ar groussen Terrain kaf ginn, op deem de Vakanzechalet gebaut gouf, deen 1979 opgaangen ass.

Zanter 1979 ginn do och Schoulklassen aus verschiddene Gemenge fir Kolonien am Summer an am Wanter an de Rosentirli.

D'Rout Kräiz huet hir Vakanzkolonien eréischt 1990 als gemëscht Kolonie fir Jongen a Meedercher organiséiert. Virdru waren déi fir Jongen a Meedercher getrennt.

De Chalet Rosentirli ass d'ganzt Joer op. Ufanks gouf et iwwer 12.000 Iwwernuechtungen d'Joer, an den 1990er Jore goung déi Zuel op ronn 10.000 Nuitéën zeréck, an dono huet d'Zuel séier ofgeholl.

Zanter 2014 exploitéiert a verwalt de „Sportferien Resort Fiesch“ de Rosentirli an erméiglecht et zanter 2014, datt och Sport- a Fräizäitariichtungen, wéi d'Schwämm, am Duerf kënne matbenotzt ginn.

## Um Spaweck
* De Rosentirli um Site vu Sportferien Resort Fiesch
* De Rosentirli um Site vum lëtzebuergesche Roude Kräiz
Schummerecht

D**'Schummerecht** ass déi Period am Dagesoflaf tëscht Dag an Nuecht, méi genee owes déi Zäitspan, vum Ament, wou d'Sonn just ënnergaangen ass, bis et ganz däischter ass, respektiv moies, vun do un, wou et ufänkt, hell ze ginn, bis dann, wann d'Sonn opgeet.

Wärend der Schummerecht ass d'Sonn hannert dem Horizont, ma hir Strale ginn an der ieweschter Äerdatmosphär diffuséiert (d.&nbsp;h. verspreet) an erlabe sou fir eng méi oder manner laang Period eng méi oder manner grouss Hellegkeet op der Äerd. Um Equator dauert d'Schummerecht just 20 Minutten, iwwerdeems s'um 50. Breedegrad meeschtens eng zwou Stonnen dauert.

D'Schummerecht gëtt, je no Hellegkeet, an 3 Perioden agedeelt:
* déi zivil oder biergerlech Schummerecht, bei där d'Sonn net méi ze gesinn ass, ma et nach hell genuch ass fir ouni kënschtlecht Liicht gutt ze gesinn;
* déi nautesch Schummerecht, wann d'Sonn tëscht 6° an 12° ënnert dem Horizont ass, an een och mëttelhell Stären um Himmel gesi kann;
* déi astronomesch Schummerecht, wann d'Sonn tëscht 12° an 18° ënnert dem Horizont ass, just ier d'Nuecht ufänkt, respektiv nodeems s'opgehalen huet.


Fichier:Antony Gormley - Another Place - Crosby Beach 01.jpg|Eng Statu zu Liverpool, an der Schummerecht.
Fichier:Evening, Zaanse Schanse, The Netherlands.jpg|Himmel an der Schummerecht iwwer engem Haus an Holland.
Fichier:Our sunrise 2006-01-18.jpg|Schummerecht op der mexikanescher Küst.


Well d'Luucht vun der Sonn, wa se no beim Horizont steet, queesch duerch Atmosphär gebrach gëtt, liicht den Himmel, wou d'Sonn war, roudelzeg, iwwerdeems et spéider de bloe Spektrum ass, dee méi staark erauskënnt (déi bei Fotografe beléift *[[Blo Stonn]]*).

## Kuckt och
* Dag-Nuecht-Grenz

## Um Spaweck
* Sonnekalenner ephemeride.com
Rodnyky

De Begrëff **Rodnyky** bezeechent:
* en ukrainescht Duerf am Rajon Belohirsk, Autonom Republik Krim: Rodnyky (Rajon Belohirsk),
* en ukrainescht Duerf am Rajon Nyjnjohirsk, Autonom Republik Krim: Rodnyky (Rajon Nyjnjohirsk),
* en ukrainescht Duerf am Rajon Amwrossijiwka, Oblast Donezk: Rodnyky (Oblast Donezk),
* en ukrainescht Duerf am Rajon Baschtanka, Oblast Mykolajiw: Rodnyky (Oblast Mykolajiw),
* en ukrainescht Duerf am Rajon Wowtschansk, Oblast Charkiw: Rodnyky (Oblast Charkiw),
* en ukrainescht Naturmonument am Rajon Lyman, Oblast Donezk: Rodnyky (Naturmonument).

## Kuckt och
* Rodniki (Homonymie).
Rodniki (Stad)

**Rodniki** (op Russesch: Родники) ass eng Stad am Oblast Iwanowo am Zentralrussesche Federatiounskrees a Russland. Se läit eng 54&nbsp;km ëstlech vun Iwanowo.

Et ass de Verwaltungszentrum vum Distrikt Rodniki. Si huet  Awunner (Stand ). D'Stad huet eng Fläch vun zirka 17&nbsp;km².

Rodniki gouf am Joer 1606 als Duerf a Klouschterbesëtz fir d'alleréischt ernimmt. 1918 krut et d'Stadrechter.
Corey Stoll

De **Corey Daniel Stoll**, gebuer de 14. Mäerz 1976 zu New York City am Bundesstaat New York, ass en US-amerikanesche Schauspiller. Hien huet seng Carrière 2001 ugefaangen.

Hie gouf mat senger Roll als *Yellowjacket (Darren Cross)* am Film *[[Ant-Man (Film)|Ant-Man]]* (2015) a mat der Roll als *Dr. Ephraim Goodweather* an der Televisiounsserie *[[The Strain]]* (2013) bekannt.

Fir seng Roll an der Televisiounsserie *[[House of Cards]]* gouf hien 2014 fir de Golden Globe Award nominéiert.

## Filmographie (Auswiel)

* 2005: *[[North Country]]*
* 2006: *[[Lucky Number Slevin]]*
* 2007: *[[The Number 23]]*
* 2009: *[[Brief Interviews with Hideous Men]]*
* 2009: *[[Push (Film 2009)|Push]]*
* 2010: *[[Salt (Film)|Salt]]*
* 2011: *[[Midnight in Paris (Film)|Midnight in Paris]]*
* 2012: *[[The Bourne Legacy]]*
* 2013: *[[C.O.G.]]*
* 2013: *[[Decoding Annie Parker]]*
* 2014: *[[Non-Stop (Film 2014)|Non-Stop]]*
* 2014: *[[The Good Lie (Film 2014)|The Good Lie]]*
* 2014: *[[This Is Where I Leave You]]*
* 2015: *[[Dark Places (Film)|Dark Places]]*
* 2015: *[[Anesthesia (Film)|Anesthesia]]*
* 2015: *[[Ant-Man (Film)|Ant-Man]]*
* 2015: *[[Black Mass (Film)|Black Mass]]*
* 2016: *[[Café Society]]*
* 2016: *[[Gold (Film 2016)|Gold]]*

## Um Spaweck
Aaron Nichols Skinner

Den **Aaron Nichols Skinner**, gebuer den 10. August 1845 zu Boston, Massachusetts, a gestuerwen de 14. August 1918 zu Framingham, Massachusetts, war en US-amerikaneschen Astronom.

De Skinner war vun 1867 bis 1870 Assistent um Dearborn Observatoire ënner dem Truman Henry Safford. Vun 1870 bis 1898 war hien Assistent um Naval Observatoire zu Washington a schliisslech vun 1898 u Mathematikprofesser vum Naval Observatoire.

## Um Spaweck
* Wikisource
* Publikatioune vum A. N. Skinner am Astrophysics Data System

## Kuckt och
Toots Thielemans

De **Jean-Baptiste Frédéric Isidor, Baron Thielemans**, bekannt als **"Toots" Thielemans**, gebuer den 29. Abrëll 1922 zu Bréissel, an och do den 22. August 2016 gestuerwen, war e belsch-amerikanesche Modern Jazz-Museker (Mondharmonika, Gittar, Päifen).

Hien huet mat villen aneren (Jazz-)Museker zesummegespillt, wéi dem Bobbejaan, den Charlie Parker All Stars, dem George Shearing Quintett, der Ella Fitzgerald, dem Quincy Jones, dem Paul Simon, dem Billy Joel, dem Dizzy Gillespie, dem Caetano Veloso dem Gilberto Gil oder dem Jaco Pastorius.

1957 huet hie säin éischten Album erausbruecht, *Man Bites Harmonica!*. *Bluesette* ass seng wuel bekanntste Kompositioun. Hien huet och bei den Opname vu Filmmuseke matgewierkt, wéi *[[Asphalt-Cowboy]], [[Turks Fruit]], [[Jean de Florette]]* oder *[[Getaway (1972)|The Getaway]]* an der Tëleesserie *[[Sesame Street]]*.

Nach mat iwwer 90 Joer ass hie reegelméisseg opgetrueden; eréischt 2014 huet hien ugekënnegt, domat opzehalen.

## Discographie (Auswiel)
* *The Sound* (Columbia, 1955)
* (als Jean Thielemans:) *Man Bites Harmonica* (Riverside, 1958)
* *Time Out for Toots* (Decca, 1958)
* *Spotlight on Toots Thielemans* (Polydor, 1961)
* *The Whistler and His Guitar* (ABC, 1962)
* *Too Much! Toots* (Philips, 1965)
* mit Elis Regina: *Elis & Toots* (Philips, 1969)
* *Captured Alive* (Choice, 1974)
* mam Bill Evans: *Affinity* (Warner Bros., 1978)
* mam Joe Pass und Niels-Henning Ørsted Pedersen: *Live in the Netherlands* (Pablo, 1982)
* mam Shirley Horn Trio: *For My Lady* (Gitanes, 1991)
* *Toots Thielemans & [[Kenny Werner]]* (2001)

## Literatur
* Richard Cook *Jazz Encyclopedia* London 2007; ISBN 978-0-14-102646-6
* Wolf Kampmann, *Reclams Jazzlexikon*. Stuttgart, Reclam, 2003; ISBN 978-3-15-010528-3
* Maurice Summerfield: *The Jazz Guitar - Its evolution and its players* (englisch). Ashley Mark Publishing 1978. ISBN 0-9506224-1-9

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Olympesch Summerspiller 2016

D**'[[Olympesch Spiller|Olympesch Summerspiller]] 2016** (offiziell *Spiller vun der XXXI. Olympiad*) goufe vum 5. bis den 21. August 2016 zu Rio de Janeiro a Brasilien ausgedroen. Et war dëst fir d'éischt Kéier a Südamerika, an – no Mexiko-Stad 1968 – déi zweet a Latäinamerika.

Am Ganzen hunn 207 Ekippe matgemaach, mat 11.238 Athleeten. Et gouf 306 Kompetitiounen an 28 Sportaarten.

## Participatioun vu Lëtzebuerg
Lëtzebuerg war zu Rio de Janeiro a fënnef Sportaarte mat am Ganzen zéng Athleete vertrueden, jee fënnef Fraen a Männer. Lëtzebuerg gehéiert zu den Natiounen, déi bei dëse Spiller keng Medaile gewonnen hunn.

Zënter 1900 war et déi 24. lëtzebuergesch Participatioun bei den Olympesche Summerspiller.

### Fändeldréier
Den Tennisspiller Gilles Müller huet de Fändel vu Lëtzebuerg bei der Erëffnungszeremonie gedroen.

### Participante pro Sportaart

### Liichtathleetik
** Lafen a Goen **

### Cyclissem

#### Strooss

### Schwammen

### Tennis

### Dëschtennis

## Top 10-Medailespigel
Déi 10 Länner, déi déi meescht Medaile gewonnen hunn, waren:

## Kuckt och
* Lëtzebuerg bei den Olympesche Spiller
* Lëscht vu lëtzebuergeschen Olympionicken

## Um Spaweck
Alena Baeva

D**'Aljona Michailowna Bajewa**, international bekannt als **Alena Baeva**, gebuer 1985 am Kasachstan, ass eng russesch Violonistin, déi international als Solistin optrëtt.

## Hir Geien
D'Alena Baeva spillt haut op der "ex-William Kroll" Guarneri del Jesù vun 1738, e Prêt vun engem anonymme Spender, nodeems si virdrun op enger "moderner" Gei gespillt hat, an nach virdrun noeneen op zwou Stradivarien. Déi lescht vun dësen zwou war déi sougenannt Molitor-Stradivarius, déi 1697 vum Antonio Stradivari zu Cremona gebaut gouf, an déi 1804 an de Besëtz vum Grof Gabriel Jean Joseph Molitor koum dee Generol an der Arméi vum Napoleon I. a Fräizäit-Violonist war. Haut gehéiert déi Gei - déi e Wäert vu 5 Milliounen Euro huet - dem russesche Geschäftsmann Maxim Viktorov, dee se der Alena Baeva zur Verfügung gestallt hat. Well d'Aus- an Aféiere mat ze vill Paperasse verbonne war, huet si dem Propriétär d'Molitor-Stradivarius zeréckginn

## Präisser
Vun 2000 bis 2007 huet d'Alena Baeva Präisser bei groussen internationale Concourse gewonnen:
* 2007 déi 3. Sendai International Music Competition an der Sektioun fir Gei a Japan; 
* 2004 de Grand-Prix beim Zweete Paganini-Geie-Concours zu Moskau; 
* 2001 den éischte Präis an néng Spezialpräisser um XII. International Henryk Wieniawski Violin Concours zu Warschau; 
* 2000 den éischte Präis vum International T. Wronski solo violin Concours zu Warschau fir Violonisten ënner 30 Joer.

Et war de Mstislaw Rostropowitsch deen hir d'Dier fir eng international Karriär opgemaach hat.

## Privatliewen
D'Alena Baeva wunnt zu Bouneweg (Stand 2016; virdrun zu Gouschteng), nodeems si virun e puer Joer op Lëtzebuerg komm war. Si gesäit Lëtzebuerg als hir nei Heemecht un..

D'Alena Baeva ass d'Mamm vun zwee Kanner.

## Um Spaweck
*Websäit vun der Alena Baeva
Alexander N. Vyssotsky

Den **Alexander N. Vyssotsky** (russesch:Александр Николаевич Высоцкий), gebuer den 23. Mee 1888 zu Moskau, deemools am russesche Keeserräich, a gestuerwen den 31. Dezember 1973 zu Winter Park a Florida, war e russesch-amerikaneschen Astronom.

A senger 35-järeger astronomescher Aarbecht um Leander McCormick Observatory vun der Universitéit vu Virginia hat hien en ettlech Wierker publizéiert. Säi bekanntst Wierk huet den Titel: *Dwarf M Stars Found Spectrophotometrically*. Et war déi éischt Lëscht vun noe Stären, déi net duerch hir Beweegungen um Himmel identifizéiert goufen, mä duerch hir spezifesch, spektroskopesch Eegenschaften. Fir seng Aarbecht huet de Vyssotsky en 10-Zoll-Astrograf benotzt.

1929 hat hien d'Astronomin Emma T. R. Williams vu Philadelphia bestuet. Mat hir hat hien e Jong, de Victor A. Vyssotsky.

## Entdeckungen (Auswiel)
1942 hat hien de planetareschen Niwwel Vy 1-2 entdeckt an 1945 de Vy 2-3.

## Um Spaweck
* Publikatioun vum A.N. Vyssotsky am Astrophysics Data System
*  Biographie
Däitsch-Sowjeteschen Netugrëffspakt

Den **Däitsch-Sowjeteschen Netugrëffspakt **, bekannt als **Hitler-Stalin-Pakt** oder och, no den zwéin Ausseministeren, **Ribbentrop-Molotow-Pakt** oder **Molotow-Ribbentrop-Pakt**, war en Traité tëscht dem Däitsche Räich an der Sowjetunioun op zéng Joer, deen de 24.&nbsp;August 1939 (mat Datum vum 23.&nbsp;August 1939) zu Moskau vum *Reichsaußenminister* Joachim von Ribbentrop a vum sowjetesche *[[Vollekscommissaire]]* fir Baussecht Affairen Wjatscheslaw Molotow, a Presenz vum Josef Stalin (als KPdSU-Generalsekretär de facto Leader vun der Sowjetunioun) an dem däitschen Ambassadeur Friedrich-Werner Graf von der Schulenburg ënnerschriwwe gouf. De Pakt huet dem Däitsche Räich déi sowjetesche Neutralitéit bei engem Krich mat Polen an de Westmiecht garantéiert.

E geheimen Zousazprotokoll „fir de Fall vun engem territorial-politesche Re-Amenagement“ huet doriwwer eraus der Sowjetunioun, et erlaabt, Territoiren, déi d'Russescht Keeserräich am Éischte Weltkrich verluer hat, erëmzegewannen. Ostpolen, Finnland, Estland a Lettland goufen dodran zu der sowjetescher Interessesphär deklaréiert, Westpolen a Litauen zu der däitscher. A Polen sollten d'Flëss Narew, Weichsel a San dës Aflosssphär ofgrenzen. Am Südoste vun Europa gouf Bessarabien zum sowjeteschen Interessegebitt deklaréiert.

Am Traité gouf och e Wirtschaftsofkommes virgesinn, dat all Joers erneiert misst ginn, wouduerch d'Sowjetunioun nieft Liewensmëttel virun allem Matière-premièrë wéi Pëtrol a rar Äerzer liwwere sollt, d'Däitsch Räich als Konterpartie virun allem Industrieprodukter a Steekuel. Doriwwer eraus huet d'Sowjetunioun et Däitschland erméiglecht, d'Häfen an der Arktis, um Schwaarze Mier an am Pazifeschen Ozean ze benotzen, an huet däitsch Transitwuere fir näischt mat der sowjetescher Eisebunn transportéiere gelooss

Nodeems d'Wehrmacht an hirer Polecampagne, am September 1939, de westlechen Del vu Polen an d'Rout Arméi Ostpolen militäresch besat haten, koum den Däitsch-Sowjetesche Grenz- a Frëndschaftstraité vum 28.&nbsp;September 1939 bei den Nietugrëffspakt dobei. Dëst geheimt Ofkommes huet preziséiert, wéi genee Polen opgedeelt sollt ginn, huet déi dräi Baltesch Staaten der Sowjetunioun zougeschloen, an huet festgeluecht, wéi déi däitsch, ukrainesch a wäissrussesch Bevëlkerungsminoritéite aus de betraffenen Territoiren an den eegene Muechtberäich iwwerfouert sollte ginn.

Mam *[[Unternehmen Barbarossa]]*, dem däitschen Iwwerfall op d'Sowjetunioun, den 22.&nbsp;Juni 1941, huet Däitschland déi zween Traitéë gebrach, déi domat annuléiert waren.
Baartelméis-Massaker

De **Baartelméis-Massaker** oder **Baartelméisnuecht** (fr.: *Massacre* oder *Nuit de la Saint-Barthélemy*) war e Massaker u franséische Protestanten, de sougenannten Hugenotten, an der Nuecht op de 24. August 1572, den Dag vum hellege Baartelméis. Et ass en zentraalt Evenement vun den Hugenottekricher.

Op Uerder vun der Mamm vum Kinnek, der Catherine vu Medici, goufen den Admirol Gaspard de Coligny an aner Cheffe vun de franséische Protestanten ermuert, déi zu Paräis op der Hochzäit vum Protestant Henri vun Navarre (dem spéidere Kinnek Henri IV. mat der Catherine hirer Duechter Marguerite de Valois beieneekomm waren. Dës Hochzäit hätt am Fong sollen d'Rekonziliatioun tëscht den zwou Reliounsrichtunge symboliséieren. An der selwechter Nuecht goufen an engem Pogrom weider Dausende vu Paräisser Protestanten ermuert, an an den Deeg dono a ganz Frankräich.

De Baartelméis-Massaker ass en zentralen Datum an der Geschicht vu Frankräich vum 16. Joerhonnert an déif am kollektive Verhalt vun de Fransouse verankert. D'Motiv gouf dann och dacks a Konscht, Film a Literatur opgegraff.

## Literatur
* Hermann Baumgarten: *Vor der Bartholomäusnacht*. Truebner, Straßburg 1882.
* Jean-Louis Bourgeon: *L'assassinat de Coligny*. Droz, Genf 1992 (Travaux d'histoire éthico-politique; 51).
* Denis Crouzet: *La nuit de la Saint-Barthélemy. Un rêve perdu de la Renaissance*. Fayard, Paris 1994, ISBN 2-213-59216-0.
* Barbara B. Diefendorf: *The Saint Bartholomew's Day Massacre. A Brief History with Documents (The Bedford Series in History and Culture)*. Boston/New York 2009, ISBN 978-0-312-41360-6
* Philippe Erlanger: *Le massacre de la Saint-Barthélemy*. 1966.
* Janine Estebe: *Tocsin pour un massacre. La saison des Saint-Barthélemy*. 2. Aufl. Edition Le Centurion, Paris 1975 (Les introuvables).
* Robert M. Kingdon: *Myths about the St. Bartholomew's Day Massacres 1572–1576*. Harvard University Press, Cambridge, Mass. 1988, ISBN 0-674-59831-8.
* Ilja Mieck (Hrsg.): *Toleranzedikt und Bartholomäusnacht. Französische Politik und europäische Diplomatie 1570–1572*. (Historische Texte/Neuzeit; 8). Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1969.
* Alfred Soman (Hrsg.): *The Massacre of St. Bartholomew. Reappraisals and Documents* (International archives of the history of ideas; 75). Kluwer, Amsterdam 2002, ISBN 90-247-1652-7 (Nachdr. d. Ausg. Den Haag 1974).
* Nicola M. Sutherland: *The Massacre of St Bartholomew and the European Conflict 1559–1572*. Macmaillan, London 1973.
* Simon P. Widmann: *Die Bartholomäusnacht des Jahres 1572*. Melchior, Wolfenbüttel 2006, ISBN 978-3-939102-84-7.

## Um Spaweck
Walter Scheel

De **Walter Scheel**, gebuer den 8. Juli 1919 zu Höhscheid, haut eng Sektioun vu Solingen, a gestuerwen de 24. August 2016 zu Bad Krozingen, war en däitsche Politiker (FDP) an de véierte Bundespresident vun der Bundesrepublik Däitschland.

De Walter Scheel huet Ekonomie studéiert an ufanks a verschiddenen Entreprisen a Verbänn geschafft.

Vun 1948 bis 1950 war de Scheel Gemengeconseiller zu Solingen. Vun 1950 bis 1954 war hien Deputéierten am Landtag vun Nordrhein-Westfalen, a vun 1953 bis 1974 Deputéierten am Bundestag, vun deem e vun 1967 bis 1969 Vizepresent war. Vun 1956 bis 1961 war hien ausserdeem Member vum Europäesche Parlament.

Hie war vun 1961 bis 1966 Bundesminister fir wirtschaftlech Kooperatioun a vun 1969 bis 1974 *Bundesminister des Auswärtigen* (Ausseminister) a Vizekanzler. Nom Récktrëtt vum Bundeskanzler Willy Brandt, de 7.&nbsp;Mee 1974, war de Scheel Regierungschef *faisant fonction*, bis den Helmut Schmidt de 16.&nbsp;Mee 1974 zum Bundeskanzler gewielt gouf.

Dono war de Scheel vun 1974 bis 1979 Bundespresident.

## Publikatiounen
* *Opposition als Auftrag.* In: *Liberal.* 1967, Heft 8, S.575–580.
* *Opposition: Kritik und Kontrolle.* In: *Liberal.* 1967, Heft 11, Seiten 806 bis 809.
* *Formeln deutscher Politik.* 1968.
* *Warum Mitbestimmung – und wie?*, 1970.
* mam Karl-Hermann Flach a Werner Maihofer: *Die Freiburger Thesen der Liberalen.* Rowohlt, Hamburg 1972, ISBN 3-499-11545-X.
* *Hoch auf dem gelben Wagen* – Schallplatte, 1974
* *Vom Recht des Anderen – Gedanken zur Freiheit.* 1977.
* *Die Zukunft der Freiheit – Vom Denken und Handeln in unserer Demokratie.* Econ, 1979.
* *Wen schmerzt noch Deutschlands Teilung? 2 Reden zum 17. Juni*, Rowohlt, Reinbek 1986, ISBN 3-499-18346-3.
* mam Otto Graf Lambsdorff: *Freiheit in Verantwortung, Deutscher Liberalismus seit 1945.* Bleicher, 1988, ISBN 3-88350-047-X.
* mam Jürgen Engert: *Erinnerungen und Einsichten*. Hohenheim-Verlag, Stuttgart 2004, ISBN 3-89850-115-9.
* *TV-Duell 1969*. In: Sascha Michel, Heiko Girnth (Hrsg.): *Polit-Talkshows – Bühnen der Macht. Ein Blick hinter die Kulissen*. Bouvier, Bonn 2009, S.&nbsp;161–164.
* mam Tobias Thalhammer: *Gemeinsam sind wir stärker – Zwölf erfreuliche Geschichten über Jung und Alt*. Allpart Media, Berlin 2010, ISBN 978-3-86214-011-4.

## Gielercher (Auswiel)

### Lëtzebuerg

## Literatur
* Hermann Otto Bolesch: *Typisch Scheel. Geschichten, Anekdoten, Pointen.* Bertelsmann, München/Gütersloh/Wien 1973, ISBN 3-570-02147-5.
* Hans-Dietrich Genscher (Hrsg.): *Heiterkeit und Härte: Walter Scheel in seinen Reden und im Urteil von Zeitgenossen*. Deutsche Verlagsanstalt, Stuttgart 1984, ISBN 3-421-06218-8.
* Walter Henkels: *… aber der Wagen der rollt. Walter Scheel anekdotisch.* Econ Verlag, Düsseldorf/Wien 1974, ISBN 3-430-14300-4. 
* Hans-Roderich Schneider: *Präsident des Ausgleichs. Bundespräsident Walter Scheel. Ein liberaler Politiker.* Verlag Bonn aktuell, Stuttgart 1975, ISBN 3-87959-045-1.

## Um Spaweck

* Websäit vum Bundespresident
* De Walter Scheel an d'Geschicht vum Liberalismus no 1945
Naturschutzgebitt Brucherbierg-Lallengerbierg

D**'Naturschutzgebitt Brucherbierg-Lallengerbierg** ass en Naturschutzgebitt zu Lëtzebuerg, an de Gemenge Schëffleng, Keel an Esch-Uelzecht. D'Bestëmmunge vum Naturschutzgebitt goufen am Règlement grand-ducal vum 29. Mäerz 2016 festgehalen..

Et handelt sech, besonnesch am westlechen Deel, ëm en Areal vun enger fréierer Minière iwwer Dag, wou bis an d'1970er Jore Minett ofgebaut gouf. D'Landschaft besteet aus Fielswänn, Däller, déi mat Steng opgefëllt goufen a planéierten Terrassen. Zënterhier huet d'Natur sech Stéck fir Stéck dës Landschaft zeréckgeholl, an eng ganz Rëtsch Pionéierplanzen, Grieser a Planzen typesch fir Dréchewisen, mä och Déieren, déi gär a Fielssplécke wunnen, kann een do fannen.

Fir datt dat Ganzt net enges Daags komplett nees als Bësch zouwiisst, ginn d'Dréchewise vu Schof ofweede gelooss.

## Biller

Fichier:Lallengerbierg 2013-04.JPG|De Lallengerbierg am Wanter (am Hannergrond: Den Zolwerknapp).
Fichier:Fréier Minettesgrouf iwwer Dag tëscht Esch a Keel 2013-04.JPG|Fielswänn, laanscht déi d'Minett ofgebaut gouf.
Zone protégée Brucherbierg-Lallengerbierg (103).jpg
Zone protégée Brucherbierg-Lallengerbierg (105).jpg
Zone protégée Brucherbierg-Lallengerbierg (110).jpg
Zone protégée Brucherbierg-Lallengerbierg (113).jpg


## Um Spaweck
Tro Bro Leon 2016

Déi **33. Editioun vum [[Tro Bro Leon]]** gouf 2016 de 17. Abrëll gefuer. Se stoung um Kalenner vum UCI Europe Tour 2016 an der Kategorie 1.1. Et war déi aacht Kompetitioun fir d'Coupe de France 2016.

## Generalklassement
Michel Butor

De **Michel Marie François Butor**, gebuer de 14. September 1926 zu Mons-en-Barœul bei Lille, a gestuerwen de 24. August 2016 zu Contamine-sur-Arve, war e franséische Schrëftsteller.

De Michel Butor gëllt als wichtege Representant vum *[[Nouveau Roman]]*, vun deem e sech no eegenen Informatiounen awer schonn 1960 distanzéiert huet. Dono huet en e puer honnert Bicher mat experimentellen Texter, zum Deel zesumme mat Moler a Graphiker, publizéiert, dacks just a klenge bibliophilen Oploen.

De Butor huet op der Sorbonne zu Paräis Philosophie a Philologie studéiert a war dono Franséisch-Enseignant an Egypten, zu Manchester, Saloniki a Genf. Dono gouf hie Lektor bei den Éditions Gallimard zu Paräis. Vun 1975 bis 1991 huet hien oip der Universitéit Genève franséisch Literatur enseignéiert.

## Wierker (Auswiel)
; Romaner
* *Passage de Milan* (1954)
* *L'emploi du temps* (1956)
* *La Modification* (1957)
* *Le génie du lieu* (1958)
* *Degrés* (1960)
* *Mobile: étude pour une représentation des États-Unis* (1962)
* *Niagra* (1969)
* *Retour du boomerang* (1988)
* *L'embarquement de la reine de Saba* (1989)
* *Transit A, Transit B* (1992)

; Essayen
* *Degrés* (1960)
* *Répertoires [I à V]* (1960–1982)
* *Les mots dans la peinture* (1969)
* *Matière de rêves* (1975–1985)
* *Improvisations sur [[Arthur Rimbaud|Rimbaud]]* (Versuch über Rimbaud) (1989, deutsch 1994)
* *L'utilité poétique* (1995)

## Gielercher (Auswiel)
* 1957: Prix Fénéon fir *L'Emploi du temps*
* 1957: Prix Renaudot fir *La Modification*
* 2006: Prix Mallarmé fir *Seize Lustres*
* 2013: Grand prix de littérature de l'Académie française

## Literatur
* Romain Leick: *[http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-48990544.html Der schreibende Nomade].* In: Der Spiegel, H. 39, 2006 vom 25. September, S. 198.

## Um Spaweck
Hb 4

Den **Hb 4** (*PN G003.1+02.9*, *PK 3+2 1*) ass e Planetareschen Niwwel.

Hie gouf am Joer 1921 vum Edwin Hubble entdeckt. Seng Distanz zu der Äerd gëtt mat 2,6 kpc ugeholl. Am Zentrum läit e Wolf-Rayet-Stär vum Typ WC 3-4.

Déi elliptesch Niwwelblos deent sech mat eppes méi wéi 20&nbsp;km/s aus, wärend déi gekréngelt Jets déi schwaach ioniséiert liichten, eng Vitess vun 150&nbsp;km/s hunn.

## Kuckt och
Naturschutzgebitt Schwaarzenhaff/Jongebësch

D**'Naturschutzgebitt Schwaarzenhaff/Jongebësch ** ass en Naturschutzgebitt zu Lëtzebuerg, an de Gemenge Stengefort an Habscht. D'Bestëmmunge vum Naturschutzgebitt goufen am Règlement grand-ducal vum 1. Juni 2016 festgehalen.

Et handelt sech ëm en Areal vun 256,67 Hektar, dat virun allem aus verschiddenen Zorte vu Bëscher besteet, ma och aus aneren Habitaten, wéi Dréchen- a Fiichtwisen, an och de Steekolle bei Stengefort an deene vum *Jongebësch* bei Äischen. Vum *Centre d'accueil nature et forêts Mirador* aus, bei der Aler Schmelz vu Stengefort, féiert en didaktesche Wanderpad queesch duerch d'Naturschutzgebitt bis op Clairefontaine, déi Säit der Grenz.

D'Naturschutzgebitt Schwaarzenhaff/Jongebësch ass en Deel vun der Natura-2000-Zon *Mamer- an Äischdall* (LU0001018).

## Um Spaweck
(3635) Kreutz

Den **(3635) Kreutz** ass en Asteroid, deen d'Marsbunn sträift.

Hie gouf den 21. November 1981 vum tschecheschen Astronom Luboš Kohoutek um Calar-Alto-Observatoire an der spuenescher Provënz Almería entdeckt.

Den Asteroid gouf de 26. November 2004 nom däitschen Astronom Heinrich Kreutz (1854–1907) genannt, grad sou wéi d'Kreutz-Grupp eng Grupp vu Koméiten.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
* Asteroid Kreutz: Discovery Circumstances op der Säit vum Minor Planet Center vun der Internationaler Astronomescher Unioun beim Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, Cambridge, USA
* Asteroid Kreutz in der Small-Body Database vum Jet Propulsion Laboratory (NASA) beim California Institute of Technology, Pasadena, USA
* Astronomesch Date vum (3635) Kreutz
Naturschutzgebitt Uewersauerdall Bruch-Misärsbréck

D**'Naturschutzgebitt Uewersauerdall Bruch-Misärsbréck** ass en Naturschutzgebitt zu Lëtzebuerg, an de Gemenge Bauschelt an Rammerech. D'Bestëmmunge vum Naturschutzgebitt goufen am Règlement grand-ducal vum 19. Mee 2014 festgehalen.

Et handelt sech ëm en Areal vu 1477,38 Hektar, dat virun allem aus Fiichtwisen laanscht d'Sauer an e puer Niewebaachen, op hirem Laf tëscht dem Flouer Bruch (dëssäit vu Grumelange) a Misärsbréck besteet.

D'Naturschutzgebitt Uewersauerdall Bruch-Misärsbréck ass en Deel vun der Natura-2000-Zon LU0001007 "Dall vun der Uewersauer a Stauséi Uewersauer".
Reckingerhaff

De **Reckingerhaff ** ass en Haff a Lieu-dit an der Gemeng Duelem.

E läit op zirka 1,3&nbsp;km Loftlinn südëstlech vu Welfreng, am Naturschutzgebitt Reckingerhaff-Weiergerwan, op enger Héicht vu ronn 200&nbsp;m, eppes klenges südlech vun der Spëtzt vum Alebierg.

Et kënnt een iwwer eng Strooss dohin, déi, op hallwem Wee tëscht Ierpeldeng an Elleng, vum CR149 no Nordwesten ofbéit.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Naturschutzgebitt Ronnheck

D**'Naturschutzgebitt Ronnheck** ass en Naturschutzgebitt zu Lëtzebuerg an der Gemeng Jonglënster, nërdlech vun der Uertschaft Jonglënster, am Dall vun der Schwaarzer Iernz, op hirem Laf ronderëm de Beelebierg, bis an de Blummendall, mat de Wisen, Bongerten a Bëscher ronderëm.

Et gouf duerch de Règlement grand-ducal vum 25. Juni 2014 geschaf.

D'Naturschutzgebitt, dat eng Gesamtfläch vun 180,82 ha huet, besteet aus zwou Zonen:

* d'Zon A, am ieweschte Laf vun der Wäisser Iernz, mat derbei de Südost-Hänk vum Schëddebierg an engem klenge Bësch erop op den Hiwwel *Hëlzeklëppel* als Haaptzon, an 
* d'Zon B, am Laf vun der Iernz weider flossof, westlech an nërdlech vum Beelebierg, an de Jean-Haris-Gronn eran, souwéi d'Zone ronderëm.
Albert Sabin

Den **Albert Bruce Sabin**, gebuer de 26. August 1906 als *Albert Saperstein* zu Białystok (dunn am Russesche Keeserräich, haut a Polen), a gestuerwen den 3. Mäerz 1993 zu Washington, D.C., war en Dokter a Virolog. Hien huet op der Basis vun de Viraarbechte vum Jonas Salk d'Schluckimpfung géint Kinderlähmung (Polio) entwéckelt.

## Liewen
De Sabin ass 1920/21 mat senger Famill an d'USA emigréiert, wou e bis 1931 op der New York University Medezin studéiert huet. 1930 krut hien déi US-amerikanesch Nationalitéit.

Vun 1935 bis 1939 huet hien um Rockefeller Institute for Medical Research geschafft. 1939 gouf en zum Professer fir pediatresch Fuerschung op der University of Cincinnati ernannt. Do huet hie bis 1969 geschafft. 1960 gouf déi vun him entwéckelt Schluckimpfung géint Kinderlähmung no laangen Tester, fir d'éischt a groussem Moossstaf agesat.

Méi spéit huet de Sabin och um Weizmann-Institut (1970–72), um National Cancer Institute vun den USA (1974) an op der Medical University of South Carolina (1974–82) geschafft a gefuerscht.

Déi lescht Statioun vu senger wëssenschaftlecher Karriär war de Fogarty International Center for Advanced Studies in the Health Sciences, deen zum National Institute of Health (NIH) gehéiert huet. 1988 goung en a Pensioun.

## Um Spaweck

*Noruff an der New York Times, 4. Mäerz 1993
Naturschutzgebitt Reckingerhaff-Weiergerwan

D**'Naturschutzgebitt Reckingerhaff-Weiergewan** ass en Naturschutzgebitt zu Lëtzebuerg an de Gemenge Bous, Duelem a Munneref, tëscht dem Alebierg an dem Kréichelhäffchen.Et gouf duerch de Règlement grand-ducal vum 24. Februar 2016 geschaf.

D'Naturschutzgebitt, dat eng Gesamtfläch vun 143,2 ha huet, besteet aus dräi Zonen:

* d'Zonen A1 an A2, déi aus respektiv engem Hankbësch (dem *Kréischelhäffchen*) an engem Weier, souwwéi engem Bësch oder Bongert an engem Hank vum Alebierg erof bei d'Hesslengerbaach bestinn, an déi méi streng geschützt sinn, an 
* d'Zon B, ronderëm, mat de Floueren *Am Hessleng* a *Weiergewan*, an de Bëscher uewen am Hank ronderëm.

De Reckingerhaff selwer gehéiert, als landwirtschaftleche Betrib, net derzou.

Et ass en Deel vun der Natura-2000-Zon "Regioun Uewermusel" (LU0001029).
Proxima Centauri b

De **Proxima Centauri b** (oder kuerz **Proxima b**) ass en Exoplanéit, dee ronderëm de Proxima Centauri dréint, dee Stär, deen am nooste bei eisem Sonnesystem ass. Seng Entdeckung gouf vun engem Fuerscherteam ëm de Guillem Anglada-Escudé vun der Queen Mary Universitéit vu London de 24. August 2016 an der Fachzäitschrëft Nature publizéiert.

## Eegenschaften
De Proxima Centauri b huet op d'mannst 1,27 Äerdmassen. Ofhängeg vun der (nach onbekannter) Inklinatioun kann d'Mass nach méi grouss sinn, woubäi hie mat 90% Warscheinlechkeet eng Mass vun ënner 3 Äerdmassen huet. De Proxima Centauri b gehéiert wéinst senger (warscheinlecher) Mass domat zu den äerdänlechen Exoplanéiten.

De Stär Proxima Centauri, ëm deen hie kreest, ass e rouden Zwerg am Stärebild Centaurus. Hien ass nëmme 4,24 Liichtjoer (zirka 268000 astronomesch Eenheeten respektiv 40.140 Milliarde km) vun der Äerd ewech.

De Proxima Centauri b kreest ëm säi Stär an der habitabler Zon. Op him kéint flëssegt Waasser existéieren, eng wichteg Viraussetzung fir Liewen.

Den Exoplanéit huet méiglecherweis eng gebonne Rotatioun. An deem Fall ass unzehuelen, datt d'Hemisphär déi am Liicht läit. däitlech méi waarm ass, wéi déi ofgedréint Säit. D'Albedo gëtt mat 0 uginn. Déi berechent Gläichgewiichtstemperatur vum Planéit ass 234Kelvin (-39°C), d'Uewerflächentemperatur kann awer wéinst dem Zäreneffekt méi héich sinn, wann de Planéit eng Atmosphär huet.

## Entdeckung
Den Exoplanéit Proxima Centauri b gouf mat der Radialvitessmethod fonnt. D'Miessunge goufe mam HARPS um La-Silla-Observatoire an dem UVES-Spektrograph um VLT gemaach.



## Kuckt och

* Lëscht vun Exoplanéiten
* Lëscht vu potentiell bewunnbare Planéiten

## Um Spaweck

*  A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri, Bericht vum Entdeckerteam op www.eso.org vom 16. Juli 2016, gekuckt de 25. August 2016
Gläichgewiichtstemperatur

D**'Gläichgewiichtstemperatur** ass déi Temperatur, déi sech no entspriechend laanger Zäit an engem System vum selwen astellt. An der Astronomie sinn d'Gläichgewiichtstemperature vu Gaswolleken a Planéitenuewerfläche wichteg.

## Gläichgewiichtstemperatur vun enger Planéitenuewerfläch
Ënner den Hypotheesen, datt 
# de Planéit keng eegen Energiequell huet,
# déi agestraalt Energie nees komplett ofgestraalt gëtt,
# d'Atmosphär wéi e schwaarze Kierper straalt an 
# den Deel \eta vun der Energie als visuellt Liicht reflektéiert gëtt an net zu enger Erwiermung vun der Planéitenuewerfläch beidroe kann, 
da gëllt mat de Bezeechnungen
# R fir de Planéiteradius,
# d fir d'Distanz vun der Sonn,
# T fir d'Temperatur, 
# \sigma=5,67\cdot 10^{-8}W/(m^2 K^4) fir d'Konstant vum Stefan Boltzmann an
# L=L_{sun}=3,8\cdot 10^{26}J/s d'Liichtkraaft vun der Sonn.

fir déi pro Sekonn absorbéiert Sonnenenergie den Ausdrock

:L_{in}=(1-\eta)\cdot\frac{\pi R^2 L}{4\pi d^2}

Dobäi ass d'Liichtkraaft L vun der Sonn op déi ganz Kugel mat engem Radius d verdeelt. Mat där Dicht hëlt awer déi ganz Planéitenuewerfläch \pi R^2 Energie op. Vun der theoreetesch méiglecher Energie ginn duerch Reflexioun \eta\cdot 100 \% verluer.

Déi ofgestraalt Energie pro Sekonn ass: L_{out}=4\pi R^2\sigma T^4

D'Equatioun fir déi ofgestraalt Leeschtung erfollegt aus dem Produkt vun der Uewerfläch 4\pi R^2 an der Temperatur T a véierter Potenz mat der Proportionalitéitskonstant \sigma.

D'Gläichgewiichtsbedéngung L_{in}=L_{out} gëtt: T=\sqrt[4]{\frac{(1-\eta)\cdot L}{16\pi d^2 \sigma}}

Fir d'Äerd resultéiert dat mat \eta=0 am Wäert T=277 K, mat \eta=0,3 an T=255 K, observéiert gëtt awer T=288 K. Déi méi héich Temperatur ass op den Zäreneffekt zeréckzeféieren. Deen ass besonnesch staark op der Venus, wou déi berechent Temperatur bei 253 K, déi vum gemoossene Wäert awer bei 740 K läit. En ëmgekéierten Effet ass beim Mars ze fannen, deen eng däitlech méi dënn Atmosphär wéi d'Venus an d'Äerd huet. Do läit déi berechent Temperatur vun 225K e bëssi méi héich wéi déi real observéiert Temperatur 213K.

## Literatur
* H. Nussbaumer, H. M. Schmid: *Astronomie*. ISBN 3-7281-2910-0

## Kuckt och
National Astronomical Observatory of Japan

Den **National Astronomical Observatory of Japan** (Japanesch: 国立天文台, *kokuritsu temmondai*‚ staatlechen Observatoire‘, kuerz **NAOJ**) ass eng astronomesch Fuerschungsinstitutioun a Japan. Si betreit en ettlech Observatoiren a Japan an een op Hawaii. D'Institutioun ass Joer 1988 aus der Fusioun vum Tokyo Astronomical Observatory vun der Universitéit Tokio, dem International Latitude Observatory of Mizusawa, an engem Deel vum Research Institute of Atmospherics vun der Universitéit Nagoya, ervirgaangen.

2004 bei der Reform vun der Struktur vun den nationale Fuerschungsariichtunge gouf den NAOJ en Deel vum National Institute of Natural Sciences.

## Ariichtungen

### Mitaka-Campus
Mitaka, 
* Zentral Verwaltungsplaz, Astronomy Data Center, Advanced Technology Center, Public Relations Center
* Solar-Flare-Teleskop, Sonneflecken-Teleskop, interferometresche Gravitatiounswellendetekter TAMA 300
* Tokyo Photoelectric Meridian Circle (en Teleskop mat enger Ëffnung vun 19&nbsp;cm a 257,6&nbsp;cm Brennwäit)
* historesch Instrumenter: e Sonnen-Tuermteleskop ("Einstein Tower"), e 65-cm-Refrakter an en 20-cm-Lënsenteleskop mat enger Brennwäit vun 310&nbsp;cm mat der Bezeechnung "Gaultier Meridian Circle" (mam Duerchgangsinstrument vum Johann Adolf Repsold)

### Nobeyama Radio Observatory & Nobeyama Solar Radio Observatory
(Minamimaki, Prefektur Nagano, )
* 45-m-Radioteleskop, Nobeyama Millimeter Array, Nobeyama Radio Heliograph

### Mizusawa VERA Observatory

(Ōshū, )
* 20-m-Radioteleskop, 10-m-VLBI-Radioteleskop
* Dr.-Kimura-Museum
aner VERA-Radioteleskopen:
* Chichi-jima, 
* Satsumasendai, 
* Ishigaki-jima, 

### Okayama Astrophysical Observatory

(Um Bierg Chikurinji, Prefektur Okayama, )
* 188-cm-Teleskop, 91-cm-Teleskop, 65-cm-Coude-Typ Sonnenteleskop

### Norikura Solar Observatory
(Norikura, Hida-Bierg, )
* 25-cm-Koronograf, 10-cm-Koronograf

### Hawaii Observatory
Hawaii 
* Subaru 8-m-Teleskop
* Hilo Base Facility (Hilo)

## Projete mat Bedeelegung vum NAOJ
* ALMA, ASTE
* SELENE
* VSOP, VSOP-2
* Hinode (Solar-B)
* SPICA (Satellit)
* JASMINE
* Hubble Origins Probe

## Kuckt och

* Nobeyama Radio Observatory

## Um Spaweck

*  Mitaka Campus
M, le magazine du Monde

***M, le magazine du Monde*** (virdru ***Le Monde 2***, duerno ***Le Monde Magazine***) ass eng wéchentlech Zäitschrëft déi als Bäilag vun der franséischer Zeitung *[[Le Monde]]* all Samschdeg erauskënnt.

*M, le magazine du Monde* publizéiert Reportagen iwwer déi gesellschaftlech a kulturell Aktualitéit, awer virun allem och Artikelen iwwer den *Art de vivre*, den Design, d'Moud an d'Schéinheet an d'Produite vun der Luxusindustrie an dem *Haut de gamme* am Allgemengen.

## Geschicht
D'Zäitschrëft koum fir d'éischt 2000 mam Titel *Le Monde 2* eemol am Mount eraus. Zënter 2004 kënnt s'all Woch eraus. Hiren aktuellen Titel krut se 2011.

## Um Spaweck
* Websäit vun ''M, le magazine du Monde''
* Interview mat der Rédactrice en chef vun ''M, le magazine du Monde''
Garry Shandling

De **Garry Emmanuel Shandling**, gebuer den 29. November 1949, ass en US-amerikanesche Stand-Up-Komiker, Filmschauspiller a Produzent.

## Um Spaweck
Jacobus Henricus van 't Hoff

De **Jacobus Henricus van 't Hoff**, gebuer den 30. August 1852 zu Rotterdam, a gestuerwen den 1. Mäerz 1911 zu Steglitz b. Berlin, war en hollännesche Cheemiker an éischten Nobelpräisdréier fir Chimie.

Den Van&nbsp;'t Hoff huet d'Chiralitéit vum Kuelestoffatom, d'Verännerung vun de physikalesche Eegenschaften an Ofhängegkeet vun der Zuel vun de Particulen an enger Léisung, d'Kinetik vu cheemesche Reaktiounen an hir Temperaturofhängegkeet erfuerscht.

Zesumme mam Wilhelm Ostwald huet de van&nbsp;'t Hoff 1887 d*[[Zeitschrift für physikalische Chemie]]* gegrënnt.

1901 krut en den Nobelpräis fir Chimie fir seng Entdeckung vum Gesetz vun der cheemescher Thermodynamik a vum osmoteschen Drock a Léisungen.

## Publikatiounen
* *La chimie dans l'espace*. 1875; 
* *Ansichten über die organische Chemie*. 3 Teile, Braunschweig 1878–1881
* *Études de dynamique chimique*. 1884; de.: *Studien zur chemischen Dynamik*. 1898
* *Lois de l'équilibre chimique dans l'état dilué, gazeux ou dissous*. 1885
* *Vorlesungen über Bildung und Spaltung von Doppelsalzen*. Leipzig 1897
* *Untersuchungen über die Bildungsverhältnisse der oceanischen Salzablagerungen, insbesondere des [[Staßfurt]]er Salzlagers*. Berlin 1897
* *Vorlesungen über theoretische und physikalische Chemie*. Braunschweig 1898–1900
**Une propriété générale de la matière diluée*, in Kongl. Svenska vetenskapsakademiens Handlingar, Band 21, Nr. 17, 1886 an Archives Néerlandaises 1885 (de.: *Die Gesetze des chemischen Gleichgewichtes für den verdünnten, gasförmigen oder gelösten Zustand*, Engelmann, Leipzig 1900, 2. Auflage 1915 (Gesetz vum Van-’t-Hoff')

## Literatur
* Hans-Georg Bartel und Horst Remane: *Van&nbsp;’t Hoff*, Nachrichten aus der Chemie, *59* (April **2011**), 411–415.
* Viktor A. Kritsman: ''Ludwig Wilhelmy, Jacobus H. van&nbsp;’t Hoff, Svante Arrhenius und die Geschichte der chemischen Kinetik'', Chemie in unserer Zeit, 6/97, S. 291–300

## Kuckt och

* Lëscht vu Cheemiker

## Um Spwaeck