open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marcel-Pierre Faure

De **Marcel-Pierre Faure**, gebuer den 22. Oktober 1904 zu Vichy am Allier, a gestuerwen den 13. September 1965 an Indochina, war e franséische Generol (Général de division aérienne) a Politiker, deen als Fligerkapitän an d'Lëtzebuerger Geschicht agaangen ass. Den 2. Abrëll 1940 ass hie wärend der Drôle de guerre (Zweete Weltkrich) bei enger militärescher Loftopklärung iwwer Däitschland vun der Flak getraff ginn. An den Hecken tëscht dem Heinenhaff an Uewerfeelen ass hien du mat sengem Fliger, engem *[[Amiot 143]]* a senger Mannschaft noutgelant. Vum Dr. Charles Marx a Leit déi him gehollef hunn, ass hien dunn heemlech - Lëtzebuerg war nach en neutraalt Land - zesumme mat sengem Chef-Adjutant Charles Lherbiet a Frankräich zeréckbruecht ginn. Dat huet duerno a besonnesch wärend der spéiderer däitscher Okkupatioun nach en Nospill kritt.

## Militäresch Karriär
* Capitaine genannt am Dezember 1935.
* Lieutenant-Colonel am État-Major Général *Air* 1946
* Colonel 1952 
* 1952 - 1955 detachéiert a Kanada
* Brigadegenerol 1955

## Noutlandung zu Feelen, Evasioun a spéider Follgen

Et war an der Nuecht vum 1. op den 2. Abrëll 1940, wéi de franséische Fliger Amiot 143 mat der Besatzung:
* Capt. Marcel-Pierre Faure
* Adj.-Chef. Charles Lherbiet
* Leutnant Kastler
* Sergent-Chef Clavaud
* Serjant Kirsch

zu Nidderfeelen bei Ettelbréck ofgestierzt ass. Déi éischt zwéi Membere vum Equipage (Capitaine Faure an Adj.-Chef Lherbiet () koumen dunn an d'Ettelbrécker Klinick vum Dokter Charles Marx, well se verwonnt waren. Déi lescht 3 sinn an der Kasär zu Lëtzebuerg wéinst der deemoleger Neutralitéit vu Lëtzebuerg internéiert ginn. Et war virun der däitscher Okkupatioun an de Fliger, dee vu Chaumont a Frankräich aus fortgeflu war, war duerch Flakbeschoss iwwer Däitschland beschiedegt ginn an huet dofir eng Noutlandung misse versichen, déi leider net geklappt huet. (Deeler vum Fliger sinn haut am Patton-Musée zu Ettelbréck ausgestallt).

Den Dokter Marx huet sech dem Capitaine Faure an dem Adj.-Chef Lherbiet ugeholl an et fäerdegbruecht fir se, zesumme mam Dokter Nicolas Huberty, trotz Bewaachung duerch d'Gendarmerie, - wéinst der geplangter spéiderer Internéierung - heemlech iwwer d'franséisch Grenz ze bréngen.

## Literatur
* Derneden, John: *Crash: Abstürze und Notlandungen von alliierten und deutschen Flugzeugen in Luxemburg - 1940-1945*, GREG, Reeditioun 2005. Op de Säiten 120-121 beschreift den Auteur dee Fligercrash den 2. Abrëll 1940 bei Feelen 
* Flies, Joseph: *Ettelbrück, Geschichte einer Landschaft*, 1970, Imprimerie Saint-Paul, An deem Buch referéiert sech den Auteur op der Säit 1866 un de Bréif, deen de Generol Pierre Faure 1962 un den Dokter Nicolas Huberty vun Ettelbréck soll geriicht hunn, fir him fir säi Bäistand zur Evasioun 1940 Merci ze soen:
**
Forstnerbuer

**Forstnerbuer** ass e Buer, deen am Holzbau gebraucht gëtt.

Forstnerbuerer hunn eng kuerz Ubuerspëtz a kee Buergewënn. Haaptsächlech gi Forstnerbuerer gebraucht fir Ubuerlächer, an déi Dëppejarnéieren agesat ginn.
Lëschtebicher

Dat éischt vun de **Lëschtebicher** koum 1977 eraus a gouf direkt a Bestseller.

Et war **The Book of Lists** vum US-amerikaneschen Erfollegsauteur Irving Wallace, sengem Jong David Wallechinsky a sengem Meedchen, der Amy Wallace. Honnerte vu Lëschten, déi eng méi seriös, anerer méi trivial, waren an deem Buch zesummegeraaft. 
E puer Beispiller:
*4007 Saachen, déi ronderëm d'Äerd fléien
*Hondsrassen, déi am meeschte bäissen
*Dräi berüümt Leit, déi bei sexuellen Aktivitéite gestuerwe sinn (dorënner e franséische Staatpresident an e Poopst)
*Aacht Fäll, an deene Leit vu sech aus ugefaangen hu mat brennen.

Den Erfolleg vun deem Buch huet et mat sech bruecht, datt 1980 en zweet, *The Book of Lists 2* an 1983 en drëtt erauskoumen.

An Däitschland huet de Rowohlt Verlag d'Iddi iwwerholl, an am Oktober 1980 *Rowohlts Bunte Liste* erausginn, e Buch dat keng Iwwersetzung war, obwuel et d'Copyright vum amerikaneschen ugëtt. Vill däitschsproocheg "Prominenter" hunn hire Pefferkär mat dobäi ginn. Dem Loriot seng Lëscht vun deene Leit, mat deenen hie gär beim Kaffiskränzche séitz, ass eng vun de Pärelen aus dem Buch, eng Rei vun ironesche Lussegkeeten. De Golo Mann, dee gefrot gi war, déi zéng schlëmmst Leit an der Weltgeschicht opzezielen, huet fonnt dat wier him "gar zu saudumm".

Zanterhier ass e ganze Rateschwanz vu Lëschtebicher publizéiert ginn.

## Eng Auswiel
### Op Englesch
*David Wallechinsky, Amy Wallace, Irving Wallace: *The Peoples's Almanach Presents The Book of Predictions*, 1981, Morrow.
*R.I.B. Francki, C.M. Fauquet, D.L. Knudson, F. Brown (Erausg.): *Classification and Nomenclature of Viruses. Fifth Report of the International Committee on Taxinomy of Viruses*, Archives of Virology, Supplementum 2, 1991, Springer-Verlag, Wien, New York.

### Op Däitsch
*David Wallechinsky, Inring & Amy Wallace; iwwerschafft vun der Christine Brinck: *Rowohlts Bunte Liste*, Rowohlt, 1980
*Walter Krämer, Michael Schmidt: *Das Buch der Listen*, 1997, Vito von Eichborn-Verlag

## Dem Loriot seng Lëscht
# Richard Wagner
# Cosima Wagner
# Minna Wagner
# Otto Wesendonk
# Mathilde Wesendonk
# Hans von Bülow
# Marie von Bülow
# Friedrich Nietzsche
# Elisabeth Nietzsche
# Eduard Hanslick
# Robert Schumann
# Clara Schumann
Lëscht vun den Asteroiden – Haaptceinture 1001 - 1500

Follgend Tabell ass eng Deellëscht vun enger Asteroideniwwersiicht. D'Zifferen an der éischter Kolonn ginn déi definitiv Katalogiséierung un, an déngen als Identifikatiounsnumero (Bestanddeel vum Numm).

## Haaptceinture vun Nr. 1001 bis 1500
**[[#001|1001-1100]] &nbsp; [[#002|1101-1200]] &nbsp; [[#003|1201-1300]] &nbsp; [[#004|1301-1400]] &nbsp; [[#005|1401-1500]]**
Kar (Planz)

D**'Kar** (*Secale cereale*, dt. *Roggen*, fr. *seigle*), och alt *Kuer*, *Kuarren*, *Kuärren*, eng vun de Kar-Aarten (*Secale*), ass eng Kärenzort, déi an den temperéierten Zone wiisst. Et gëtt Summer- a Wanterkar, woubäi a Mëtteleuropa bal nëmme Wanterkar ugebaut gëtt.

D'Kar ass besser un e killt an dréchent Klima ugepasst wéi Weess. Kar ass keng klassesch Fruuchtaart, déi et schonn an der Antiquitéit gouf. Et gëtt villméi ugeholl, datt et virun 2000 bis 3000 Joer als "Onkraut" an de Weessfelder vu Klengasien opkoum a mat recoltéiert gouf.

Kar gëtt a Mëttel- an Osteuropa geholl, fir mat sengem Miel Brout ze maachen. Soss doruechter gëtt et och als Fudder fir d'Béischte geholl. Kar kann och zu Alkohol verschafft ("gebrannt") ginn (Kardrëpp), vereenzelt gëtt et geholl, fir Bio-Ethanol ze produzéieren.

Am 19. Joerhonnert gouf d'Kar nëmmen op liichte (sandege) Biedem a Rengkultur geséit. Wou de Buedem fir reng Weesskultur net gutt genuch war, ass bewosst eng Mëschung vu Kar a Weess geséit ginn. Dës Mëschung gëtt op Lëtzebuergesch *Mëscheler* genannt.

## Zesummesetzung
Waasser 9 %
Protein 12 %
Fett 2,5 %
Kuelenhydrater 65 %
Ballaststoffer 9,5 %
Mineralstoffer 2 %

Donnéeë fir 100 g

Brennwäert 1400 kJ

### [[Mineralstoffer]]
Calcium 33&nbsp;mg
Eisen 2,67&nbsp;mg
Magnesium 121&nbsp;mg
Phosphor 374&nbsp;mg
Kalium 264&nbsp;mg
Natrium 6&nbsp;mg
Zénk 3,73&nbsp;mg
Koffer 0,450&nbsp;mg
Mangan 2,680&nbsp;mg
Selen 0,035&nbsp;mg

### [[Vitaminn]]en
Thiamin 0,316&nbsp;mg
Riboflavin 0,251&nbsp;mg
Niacin 4,270&nbsp;mg
Pantothensaier 1,456&nbsp;mg
Vitaminn B6 0,294&nbsp;mg
Folsaier 0,060&nbsp;mg
Vitaminn E 1,870&nbsp;mg
Alpha-Tocopherol 1,280&nbsp;mg

### [[Aminosaier]]en
Tryptophan 0,154 g
Threonin 0,532 g
Isoleucin 0,549 g 
Leucin 0,980 g
Lysin 0,605 g
Methionin 0,248 g
Cystin 0,329 g
Phenylalanin 0,674 g
Tyrosin 0,339 g
Valin 0,747 g
Arginin 0,813 g
Histidin 0,367 g
Alanin 0,711 g
Asparagin 1,177 g
Glutamin 3,661 g
Glycin 0,701 g
Prolin 1,491 g
Serin 0,681 g

Et gëtt eng modern Kräizung tëscht Kar a Weess, Triticale, déi d'Proprietéite vun deenen zwou Aarte vereenegt.

## Déi gréisst Karproduzenten op der Welt

No der FAO goufen 2005 weltwäit 15,5 Mio. t Kar recoltéiert. Der Rei no sinn dat, no Land:

Quell: FAO, Faostat, 2006

Zu Lëtzebuerg louch d'Produktioun 1990 bei 2.366 Tonnen. Dës goung bis 2006 op 8.727 Tonnen erop, fir dann nees, bis 2011 op 4.189 Tonnen erofzegoen.

## Literatur

* Miedaner, Thomas, 2007. *Roggen - Getreide mit Zukunft!* 190 S. Roggenforum e.&nbsp;V. (Hrsg.). DLG-Verlag. ISBN 978-3-7690-0687-2.
* Reiner, L., 1979. *Winterroggen aktuell.* DLG Verlag.
* Schiemann, Elisabeth, 1948. *Weizen, Roggen, Gerste. Systematik, Geschichte und Verwendung*. Fischer-Verlag Jena.

## Kuckt och
* Mëschler

## Um Spaweck
Geescht (Homonymie)

**Geescht** huet e puer Bedeitungen:

* De Geescht als Ensembel vun de mentalen Eegenschaften oder Fäegkeete vu Liewewiesen, am méi wäitem Sënn och net-kierperlech Eegenschafte vu Virgäng oder Saachen
* an der chrëschtlecher Relioun, den Hellege Geescht
* a Reliounen a Mythologien eegestänneg, zum Deel onkierperlech Wiesen, kuckt Naturgeescht 
* e Gespenst
* eng Fruuchtzort: Geescht (Fruucht)
Duerchmiesser

Den **Duerchmiesser** (griich. *Diameter*) ass d'Distanz tëscht de Schnëttpunkte vun engem Krees mat enger riichter Linn, déi den Zentrum schneit. Den Duerchmiesser vun enger Kugel ergëtt sech, wann dës vun enger riichter Linn duerch de Kugelzentrum geschnidde gëtt.
D'Hallschent vum Duerchmiesser gëtt Radius genannt. Mam Duerchmiesser ass net de Querschnëtt gemengt. D'Verhältnes Ëmfang (U) vun engem Krees zum Duerchmiesser ass d'Kreeszuel \pi.

Aus der Formel fir den Ëmfang vun engem Krees:

:  U = 2 \cdot \pi \cdot r = d \cdot \pi 

léisst sech d'Formel fir den Duerchmiesser (d) vun engem Krees ofleeden:

:  d = \frac{U}{\pi} = 2 \cdot r 

An der Metallveraarbechtung kann zum Beispiel den Duerchmiesser vun enger Buerung oder vun engem Bolze mat deem gëeegente Moossapparat, wéi Pied à coulisse oder Mikrometerschrauf gemooss ginn. Den Duerchmiesser entsprécht dobäi der gréisster Mooss, déi rechtwénkleg zur Buerungsachs gemooss gëtt.

Bei techneschen Zeechnunge gëtt d'Symbol fir den Duerchmiesser **ø** nëmmen da gebraucht, wann d'Kreesform net direkt erkennbar ass, z.&nbsp;B. bei Schnëttduerstellungen oder Duerchgankslächer. An der Mathematik bedeit dëst Symbol Duerchschnëtt, an net Duerchmiesser.

Kugelduerchmiesser ginn och bei Sonnen, Planéiten oder Mounden ugewannt, déi eng Kugel duerstellen.
Ubuerspëtz

Eng **Ubuerspëtz** ass bei Holzbuerer dacks ze fannen.

Se déngt dozou, d'Buerspëtz ze stabiliséieren, datt en net "ausrutscht".
München

**München** ass d'Landeshaaptstad a gläichzäiteg déi gréisst Stad am Fräistaat Bayern. Et ass ausserdeem déi drëttgréisst Stad an Däitschland.

## Geographie

Image:Stadtbezirke Lage in München.png|Stadbezierker
Image:Schnellbahnplan_München.png|Schnellbahnplang, 2008
Image:Linienband_U-Bahn_München.png|Metro-Linnen, 2008
Image:Bavaria2.jpg|Bavaria-Detail
Image:München Bavaria.jpg|Bavaria mat Ruhmeshalle
Image:Munich_Olympiapark.jpg|Olympiapark
Image:Muenchen_olympia_axb01.jpg|Olympia-Zelt
Image:Stachus Karlstor Muenchen.jpg|Stachus a Karlstor 
Image:Isar_Munich.jpg|Isar
Image:Muenchen.Allianz-Arena.JPG|Allianz Arena


## Geschicht

## Kuckt och
* Lëscht vun de kreesfräie Stied an Däitschland

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vun der Stad München
Courseulles-sur-Mer

**Courseulles-sur-Mer** ass eng franséisch Gemeng am Departement Calvados an der Normandie.

## Communautéit
Courseulles-sur-Mer gehéiert zu der *Communauté de communes "Bessin Seules et Mer" * an där 12 Gemengen aus der Géigend vu Courseulles an Arromanches zesummegeschloss sinn.

## Geschichtleches

Bis 1957 huet d'Uertschaft Courseulles geheescht an duerno gouf se a Courseulles-sur-Mer ëmgedeeft.

## Plazen a Monumenter
* Centre Juno Beach, e kulturelle Centre iwwer de Kanada, deen eenzege Kanadesche Musée op de Plagë vum Debarquement mat dem Juno Park an de *Jardins de la Mer*
* Den Aquarium *Maison de la Mer*
* De Musée vu Courseulles
* D'Gare vu Courseulles
* D'Pied vun der Fräiheet (*Sentiers de la Liberté*), Trëppelpied iwwer d'Sitë vum alliéierten Debarquement.

## Evenementer
Debarquement vun den alliéierten Truppen de 6. Juni 1944 op Juno Beach. De Generol De Gaulle ass och mat de franséischen Truppen 1944 do gelant.

## Um Spaweck

* Courseulles-sur-Mer op der Säit vum Institut géographique national
* Courseulles-sur-Mer op der Säit vum Insee
* Courseulles-sur-Mer op der Säit vum Quid
* Courseulles-sur-Mer op der Kaart vu Frankräich
* Plang vu Courseulles-sur-Mer op Mapquest
Sword Beach

**Sword Beach** gouf wärend der Normandie-Landung vun den Alliéierten am Kader vun der Operatioun Overlord am Zweete Weltkrich eng Parti vun der franséischer Küst an der Normandie genannt.

Deen Deel vun der Küst läit tëscht Ouistreham an der Ornemëndung a Saint Aubin-sur-Mer. D'Landezon war zirka 8 Kilometer laang a war a 4 Ofschnëtter opgedeelt mat den Nimm *Oboe*, *Peter*, *Queen* a *Roger*. Et war déi ëstlechst vun de Landezonen.

Truppe vun der 3. Brittescher Infanteriedivisioun mat ongeféier 30.000 Zaldote sinn um D-Day, de 6. Juni 1944, ëm 07:25 Auer am Kader vun der Operatioun Overlord op deem Strand am Oste vun der Orne a vum Kanal vu Caen gelant. Si haten als Verstäerkung och nach brittesch Kommandotruppen.

Fir datt d'Fransousen och konnte bei där Landung dobäi sinn hat de Generol de Gaulle sech fir eng Bedeelegung staark gemaach a sou koum et datt och franséisch Truppen do mat gelant sinn.

D'Lëtzebuerger Antoine Neven, Jean Neven, Félix Peters a Jean Reiffers waren als Membere vum franséische 'Commando Kieffer', deen aus 177 Mann bestan huet, op Sword Beach am Asaz.

D*South Lancashire Regiment* ass am Secteur *Peter* gelant, d*Suffolk Regiment* am Secteur *Queen* an d*'East Yorkshire Regiment* am Secteur *Roger*.

De Lëtzebuerger Pierre Laux war Member vum 'Commando N°4' ënner dem Kommando vum Lord Lovat am Devonshire Regiment déi de 6. Juni 1944 op Sword Bweach zum Asaz koumen.

## Kuckt och
*Pegasus-Bréck

## Um Spaweck
Horsa

Den **Horsa** ass no der Iwwerliwwerung en angelsächsesche Kriger aus dem 5. Joerhonnert an de Brudder vum Hengest (och: Hengist). Hie soll bei der Invasioun vu Britannien an der Ënnerwerfung vun de fréiere Romano-Britten an de Kelten dobäi gewiescht sinn. Et gëtt gesot hie wier an enger Schluecht an der Grofschaft Kent gefall, an et wier e Monument zu senger Erënnerung opgeriicht ginn.

Déi éischt Informatioun iwwer den Horsa staamt vum Beda Venerabilis.
 
De brittesche Laaschtesegler Horsa gouf 1940 no him benannt.

Déi ostwestfälesch Stad Bünde huet an hirem Wopen zwéi Ritter déi sech d'Hänn reechen. Der So no handelt et sech ëm den Horsa an den Hengis déi sollen op der Plaz wou haut d'Stad steet, e Bëndnes geschloss hu wéinst der Eruewerung vun England. Zu Bünde gëtt et haut nach eng Horsastrooss an eng Hengisstrooss.
Lëscht vun den Asteroiden – Haaptceinture 4501 - 5000

Déi nofollgend Tabell enthält eng Deellëscht vun enger Asteroideniwwersiicht. D'Zifferen an der éischter Kolonn ginn déi definitiv Katalogiséierung un, an déngen als Identifikatiounsnumero (Bestanddeel vum Numm).

## Haaptceinture vun Nr. 4501 bis 5000
**[[#001|4501-4600]] &nbsp; [[#002|4601-4700]] &nbsp; [[#003|4701-4800]] &nbsp; [[#004|4801-4900]] &nbsp; [[#005|4901-5000]]**
Airspeed AS.51 Horsa

D**'Airspeed AS 51 Horsa** war en englesche Laaschteseegler fir den Truppentransport am Zweete Weltkrich, dee vun der Firma Airspeed Ltd gebaut gouf.

De Fliger gouf nom legendäre brittesche Kriger Horsa genannt.

## Geschicht

D'Benotzung vu Laaschteseegleren duerch d'Englänner war eng Suite vum erfollegräichen Asaz vum däitschen DFS 230-Laaschteseegler deen e groussen Deel bei der Erruewerung vum belsche Fort Eben-Emael am Mee 1940 bäigedroen huet.

De Virdeel vu sou Laaschteseegler vis-à-vis vun de Fallschiermer war, datt d'Truppe kënnen nobäienee landen, wougéint se bei Fallschiermlandunge wäit verspreet sinn.

Mat 28 Sëtzplaze war den Horsa e gutt Stéck méi grouss wéi d'amerikanesch Waco CG-4A (mat maximal 13 Mann Besatzung) an déi englesch General Aircraft Hotspur (mat nëmmen 8 Mann Besatzung), an déi och nëmme fir Trainingasätz geduecht war.

Amplaz vun Zaldote konnt eng Jeep oder eng 6-Pënner Panzerofwierkanoun transportéiert ginn.

Den Horsa koum fir d'éischt bei der Operatioun Deadstick engem Deel vun der Operatioun Tonga, am Kader vun der Operatioun Overlord an der Operatioun Neptun) bei der Ërruewerung vun der Pegasus-Bréck a vun der Horsa-Bréck um D-Day de 6. Juni 1944 an den Asaz.

## Um Spaweck
Ordre de la Résistance 1940–1944

Den **Ordre de la Résistance 1940–1944** ass mam Arrêté grand-ducal vum 30. Mäerz 1946 agefouert ginn; den Arrêté ass duerno mat de groussherzogleche Reglementer vum 27. Mee 1967 a 24. Dezember 2003 modifizéiert ginn. E gëtt u lëtzebuergesch – an och exzeptionell un auslännesch – Zivilpersoune verginn, opgrond vun hire Verdéngschter an hirem bewisene Courage wärend der däitscher Occupatioun 1940-1944.

Dësen Uerde besteet aus zwéi Graden: dem Kräiz an der Medail.
* d'Kräiz ass aus Bronze mam Monogramm vun der groussherzoglecher Kroun drop. Op der viischter Säit ass de Kapp vum heraldesche Léiw mat der Opschrëft « Je maintiendrai » an de Joreszuelen « 1940-1944 ». Hannen drop ass e Lorberkranz mam Buschtaf R (Resistenz);
* d'Medail ass och aus Bronze. Vir drop ass den heraldesche Léiw vu Lëtzebuerg deen eng Ketten duerchbrécht. Op der anerer Säit ass de Monogramm mat zwee Lorberblieder an der Opschrëft « Je maintiendrai » mat de Joreszuelen « 1940-1944 ».

Zanter dem Règlement grand-ducal vum 24. Dezember 2003, gëtt d'Kräiz nëmme méi *à titre posthume* accordéiert an d'Iwwerreeche vu Medailen an deem Uerden ass ofgeschaaft ginn.

## Titel an Insigne als Resistenzler
Opgrond vun engem Gesetz vum 14. Mäerz 1968 konnt d'Regierung och den Éierentitel *Resistenzler* accordéieren. Dësen Éierentitel gouf ëmgesat duerch en Insigne an en Auswäis.

Mam Gesetz vum 21. Juni 2016 gouf den Éierentitel nees ofgeschaaft.

## Kuckt och
* Lëtzebuergesch Auszeechnungen an Éierenzeechen
* Médaille de la reconnaissance nationale
* Dokter Nicolas Huberty

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Regierung iwwer d'Lëtzebuerger Auszeechnungen an Éierenzeechen
* Lëscht vun de Persounen déi posthum d'Éierekräiz kruten
Juno Beach

Als **Juno Beach** gouf wärend der Normandie-Landung vun den Alliéierten am Zweete Weltkrich eng Partie vun der Côte an der Normandie, Frankräich, genannt déi tëscht Saint Aubin-sur-Mer am Osten an tëscht de Stied La Rivière-Saint-Sauveur a Courseulles-sur-Mer am Weste läit. D'Landezon war an zwéin Ofschnëtter agedeelt mat den Nimm *Mike* an *Nan*.

Juno Beach läit tëscht den Ofschnëtter Sword a Gold. Kanadesch Truppen ënner dem Kommando vum *Major General* Rodney Frederick Leopold Keller sinn do um D-Day (6. Juni 1944) am Kader vun der Operatioun Overlord gelant. Dofir gëtt dës Partie vum Strand och nach *Kanadesche Strand* genannt.

## Um Spaweck
Orden del Merito Civil

Den **Orden del Merito Civil** ass eng spuenesch Auszeechnung. Den Uerde gouf opgrond vun engem Dekreet vum 25. Juni 1926 duerch de Kinnek Alfonso XIII. geschaf, fir den Asaz vu Beamten am Déngscht vum Staat, an och fir aussergewéinlech Leeschtunge vu Spuenier an Auslänner am Hibléck op Spuenien ze belounen.

De spuenesche Kinnek ass Groussmeeschter vum Uerden.

## Ausgezeechent Persounen
* Ernest Mühlen, *Grand Croix*

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vum Uerden op Spuenesch
Reginald Joseph Mitchell

De **Reginald Joseph Mitchell** alias **Reginald Mitchell** oder R. J. Mitchell gebuer den 20. Mee  1895 zu Talke England, a gestuerwen den 11. Juni 1937 zu Southampton, war en engleschen Ingenieur an industriellen Designer.

No sengem Studium geet hien 1916 an d'aeronautesch Wierker vun der Firma Supermarine Aviation Works zu Southampton schaffen. Hie war do bis zu sengem Doud am Joer 1937.

Hien huet fir déi Zäit ganz séier Fligere gebaut, ënner anerem de Supermarine Spitfire am Joer 1936, deen zwee Joer méi spéit a Betrib geholl gouf. De Fliger ass am Déngscht vun der RAF bis 1954 bliwwen.
Ordre d'Orange-Nassau

Den **Ordre d'Orange-Nassau** (op hollännesch: *Orde van Oranje-Nassau*) ass eng zivil a militäresch hollännesch Auszeechnung, déi de 4. Abrëll 1892 vun der Regentin Emma vu Waldeck-Pyrmont, am Numm vun hirer deemools mannerjäreger Duechter, der spéiderer Kinnigin Wilhelmina vun Holland, geschaf gouf.

## Geschicht

1841 huet de Wëllem II. vun Holland als Groussherzog vu Lëtzebuerg den Ordre de la couronne de chêne geschaf. Obschonn et keen offiziellen hollänneschen Uerde war, hunn eng Partie hollännesch Personnalitéiten deen Uerde bis zum Doud vum Wëllem II kritt, bis zum Zäitpunkt also wou Lëtzebuerg net méi a Personalunioun mat Holland war.

D'Noutwennegkeet ass also empfonnt ginn, fir en drëtten hollänneschen Uerden (no dem Ordre militaire de Guillaume an dem Ordre du Lion néerlandais) ze schafen.

Am Zweete Weltkrich, gouf dësen Uerde souwuel un hollännesch Zaldote wéi och u Membere vu Geheimdéngschter, déi zur Liberatioun vun Holland vum däitsche Jach bäigedroen hunn, verginn. Haut ass dësen Uerden d'Haaptauszeechnung an Holland. Mat dem Uerde ginn och Prënzen, Ministeren, Diplomaten an aner Dignitairen aus dem Ausland geéiert.

## D'Graden haut

Ausser dem Kinnek, dee *Grand-Maître* vum Uerden ass gëtt et 6 Graden:
* Grand-Croix
* Grand-Officier
* Commandeur
* Officier
* Chevalier
* Membre

## Insignen
D'Medail vum Uerden ass e Malteeserkräiz am Email, mat an der Mëtt dem gëllene Léiw aus dem hollännesche Wopen. Am wäisse Krees ronderëm steet déi hollännesch Devise: *Je Maintiendrai*. D'Medail gëtt un engem orangëfaarwege Band, dat wäiss a blo agebäert ass, gedroen.

## Kuckt och
* Lëtzebuergesch Auszeechnungen an Éierenzeechen
* Europäesch Auszeechnungen
* National Auszeechnungen an Éierenzeechen ausser Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vum Ordre d'Orange-Nassau op Hollännesch.
* Gesetztext op Hollännesch
Heinkel He 70

Den **Heinkel He 70 Blitz** ass e Schnellverkéiersfliger, dee vum Siegfried Günter entworf gouf an zanter 1932 vun den Ernst Heinkel Fligerfabriken zu Rostock am Optrag vun der Lufthansa gebaut gouf. E war eng zäitlang de séierste Verkéiersfliger op der Welt (Spëtzevitesse 362&nbsp;km/h), wat him den Numm *Blitz* abruecht huet. En ass fir d'éischt den 1. Dezember 1932 geflunn, knapps 5 Méint nodeem en entworf gouf.

## Geschicht

D'He 70 ass aus aus der Fuerderung vun der Lufthansa no méi engem séiere Fligertyp entstanen, dee méi séier sollt si wéi den US-amerikanesche Lockheed Vega, dee bei der Swissair fir kuerz Strecken a Betrib war.

Dës Maschinn war e Meilesteen an der Aviatioun, si war duerch hir aerodynamesch Konstruktioun hirer Zäit e Stéck viraus. Et war och den éischten europäesche Fliger respektiv den éischte Verkéiersfliger op der Welt dee säi Fuerwierk konnt eranzéien. D'He 70 huet aacht Rekorder opgestallt.

Am Fliger konnte 5 Passagéier matfléien, an de Fliger hat just ee Pilot.

Mat dëser Maschinn huet d'Lufthansa de *Flug-Blitzdienst* agefouert, dee Berlin mat Frankfurt um Main, Hamburg a Köln verbonnen huet, an och d'Route Köln/Hamburg.

E puer Exemplare goufen exportiert (Ungarn-18 Maschinnen, Spuenien, England). Eng Maschinn gouf vun der englescher Firma Rolls Royce kaaft fir hir staark Motoren ze testen.

Nieft der ziviller Ausféierung goufen och militäresch Versiounen entwéckelt.

## Um Spaweck

* Biller
Ana Carolina Reston Macan

D**'Ana Carolina Reston Macan**, gebuer 1984 zu Jundiai, engem Faubourg vu São Paulo a Brasilien, a gestuerwen de 15. November 2006 zu São Paulo, war e brasilianescht Model.

De 25. Oktober 2006 gouf si mat enger Urinvergëftung an akuter Niereninsuffizienz an e Spidol ageliwwert. Den Hannergrond war eng Anorexie. Bei hirem Doud huet si 36 Kilo gewien, bei enger Gréisst vun 1,72 m.
Chronologie vun der Astronomie (1. Joerhonnert bis 5. Joerhonnert)

* 10: De griicheschen Astronom Kleomedes mierkt d'astronomesch Stralebriechung bei de Stären.
* 41 - 54: De Pomponius Mela gëtt säi Wierk "*De Chorographia*" eraus. Et ass déi fréiste Beschreiwung vun der aler Welt.
* 46: De Sosigenes vun Alexandria entwërft e Kalenner, deen um renge Sonnejoer opgebaut ass an dee vum Julius Caesar agefouert gouf a bis zur Gregorianesche Kalennerreform bestoe blouf (Julianesche Kalenner).
* 50: De Marino aus Tyros zeechent fir d'éischt, bei Uertsbestëmmungen, d'Längt an d'Breet an erfënnt déi flaach Kaart (Gradnetzkaart).
* 50: De Lucius Annaeus Seneca erkläert datt d'Koméiten eng Usammlung vu klenge Kierpercher (stellae erraticae) wieren a schreift hinnen eng Beweegung a laanggestreckte Bunnen zou.
* 54: De Seneca erkennt datt net eleng de Mound, mä och d'Sonn verantwortlech ass fir d'Gezäiten op eiser Äerd.
* 70: De Plinius den Ale gëtt a senger "Historia naturalis" vill Tatsaachen aus alle Gebidder vun den exakte Wëssenschafte bekannt.
* 78: De Plutarch beméit sech, Analogien tëscht der Uewerflächeformatioun vu Mound an Äerd ze fannen.
* Ëm 100: De Marinus vu Tyrus féiert rechteckeg Flaachkaarten als éischt Gradnetzkaarten an.
* 100: De Menelaos vun Alexandria behandelt a senger Spherik déi wichtegst Sätz vun der sphärescher Trigonometrie.
* 105: Nodeem d'Chineese schonn am 3. Joerhonnert v.&nbsp;Chr. Pabeier aus Hanf produzéiert hunn, erfënnt den Tsai-Lun d'Hierstellung vu Pabeier aus Seid a Léngelompen.
* 140: De Claudius Ptolemaeus gëtt e Stärekatalog mat 1028 Nimm eraus a mécht säi berüümt Wierk "Almagest". D'astronomesch Theorien aus dem Almagest gëlle bis an dat spéit Mëttelalter.
* 359: De Hillel Hanassi vun Tiberias grënnt déi jiddesch Zäitrechnung.
* 500: Den Astronom Arya-Bhatta huet der indescher Algeber därmoosse gehollef, datt hien allgemeng als Papp vun der indescher Algeber bezeechent gëtt.
Chronologie vun der Astronomie (14. Joerhonnert)

* 1302: De Flavio Gioja vun Amalfi huet warscheinlech fir d'éischt de Schëffskompass an där Form erfonnt, déi bis an d'20. Joerhonnert bäigehale gouf.
* 1310: De Mënch Theodoricus Teutonicus huet, ouni déi eigentlech Refraktiounsgesetzer ze kennen, déi éischt richteg Erklärung vum Haapt- an Niewereebou publizéiert. D'Deitung vun der Farwefolleg mëssléngt.
* 1311: Aus deem Joer staamt déi eelst italieenesch Séikaart.
* 1318: De Pietro Vesconte entwërft déi eelst datéiert Séikaart.
* 1321: De Levi Ben Gerson beschreift a sengem hebräesche Buch, dat 1342 vum Petrus de Alexandria ënner dem Titel „*de sinibus, chordis et arcubus*“ iwwersat gouf, fir d'éischt d'Camera obscura. Eréischt 200 Joer méi spéit gëtt dës Erfindung dem Leonardo da Vinci zougeschriwwen.
* 1325: De Levi Ben Gerson erfënnt de Jakobsstaf, deen am Mëttelalter bei geographeschen Uertsbestëmmunge gedéngt huet.
*  1348: D'Universitéit Prag gëtt als éischt Universitéit nërdlech vun den Alpen vum Kinnek Karl IV. gegrënnt.
* 1360: De Mathematiker Nicolas Oresme gëtt déi éischt kuerveméisseg Duerstellung vun Naturerscheinungen a féiert d'Potenze mat gebrachenen Exponenten an.
* 12. Mäerz 1365: Grënnung vun der Universitéit Wien.
* 1375: Katalounesch "Mapa Mondi"
Chronologie vun der Astronomie (15. Joerhonnert)

* 1440: De Kardinol Nicolaus Cusanus (Nikolaus vu Kues) vertrëtt d'Meenung datt d'Äerd en Himmelskierper ass an, wéi alles an der Welt, a Beweegung ass.
* 1446: Erfindung vum Kofferstéch.
* 1447: De Réimer Leone Battista Alberti erfënnt de Proportionalzierkel fir d'Iwwerdroe vun alle Moossen op verschidde Gréissten.
* 1450: De Johannes Gutenberg, dee sech schonn zanter 1430 mat dem Gedanke geplot huet, Copie vu Buschtawen op mechaneschem Wee ze maachen, trëtt mat senger Buchdréckerkonscht un d'Ëffentlechkeet.
*  1460: D'kapverdesch Insel Maio gëtt entdeckt.
* 1466: Éischt Uwennung vun der trapezfërmeger Projektioun.
* 1474: Éischt Séikaarte mat Gradnetz. (Original net erhalen)
* 1475: De Johannes Regiomontanus gëtt nei astronomesch Tafelen eraus, déi d'alfonsinesch Tafelen, déi zanter 1248 am Gebrauch waren, deelweis verdrängen an ersetzen. Wichteg sinn déi nei Tafelen och fir Entdeckungsreesen.
* 1476: De William Caxton féiert an England d'Buchdréckerkonscht an.
* 1480: De Leonardo da Vinci beschreift fir d'éischt de Fallschierm, deen 1783 vum Lenormand eng zweet Kéier erfonnt an och praktesch getest gouf.
* 1483: Dem Domenico Maria Novarra da Ferrara fält op, datt zanter dem Ptolemäus de Pol vun der Äerdachs dem Zenit ëm 1 Grad méi no komm ass.
* 1483: De Bartolomeo Diaz fiert ëm de Kap vun der gudder Hoffnung.
* 28. Oktober 1492: De Christoph Kolumbus entdeckt op senger éischter Rees d'Insel Kuba.
* 16. November 1492: Deen als Ensisheim-Meteorit bekannte Meteorit stierzt an e Feld tëscht Ensisheim a Battenheim am Elsass.
Chronologie vun der Astronomie (16. Joerhonnert)

* 1500: De Juan de la Cosa, spuenesche Séifuerer presentéiert eng Weltkaart mat den Entdeckunge vun der neier Welt.
* 1507: De Martin Waldseemüller stellt déi éischt gedréckt Weltkaart vir mat dem Numm Amerika fir déi nei Welt (genannt nom Amerigo Vespucci).
* 1516: De Martin Waldseemüller stellt déi éischt gedréckt Séikaart (Carta Marina Navigatoria") vir. Quadratesch Plattkaarte.
* 1524: Peter Apian: Kosmographie. Éischt Uwendung vun der Pollinn op zwou Äerdkaarten.
* 1554: De Gerhard Mercator publizéiert seng "Kaart vun Europa" a Keegelprojektioun, 15 Blieder. (40 Joer laang fabrizéiert hie Weltkaarten)
* 20. Mee 1570: Den Abraham Ortelius stellt zu Antwerpen eng grouss Weltkaart mat 8 Blieder vir d*'[[Theatrum Orbis Terrarum]],* deen éischte modernen Atlas.
* 11. November 1572: Den däneschen Astronom Tycho Brahe observéiert am Stärebild Cassiopeia eng Supernova.
* 26. September 1580: De Sir Francis Drake kënnt vu senger Weltëmsegelung (1577 – 1580) zeréck an England.
*  1582: *Duerch den Ufank vun der [[Gregorianesche Kalenner|gregorianescher Zäitrechnung]] gëtt et dësen Dag an de kathoulesche Länner vun Europa net.*
*  1596: Dem David Fabricius falen als Éischten d'verännerlech Stären op. Den Omikron Ceti am Stärebild *[[Cetus (Stärebild)|Cetus]]*, huet seng Hellegkeet an der Zäit vun 331 u sou verännert, datt een hie mol net méi mat bloussem A konnt gesinn. Opgrond vun dësem Verhale gouf de Stär Mira, genannt.
Chronologie vun der Astronomie (17. Joerhonnert)

* 17. Oktober 1604: Den Astronom Johannes Kepler gesäit am Stärebild Ophiuchus fir d'éischt d'Supernova 1604 („dem Kepler säi Stär“), déi zanterhier lescht entdeckt Supernova an eiser Mëllechstrooss.
*  1608: An der Republik vun de siwe vereenegten Nidderlanden presentéiert de Brëllemécher Hans Lipperhey dem Rot vun Séiland dat éischt Teleskop.
* 30. November 1609: De Galileo Galilei observéiert fir d'éischt de Mound mat sengem Teleskop a mécht Zeechnunge vun de Bierger, Krateren an „Ozeanen“.
* 15. Mee 1618: De Johannes Kepler entdeckt dat drëtt no him benannt Gesetz iwwer d'Planéitebeweegung.
* 22. Juni 1633: Wéinst der Verdeedegung vum Kopernikus sengem Heliozentresche Weltbild kënnt et zu Roum zum Schauprozess géint de Galileo Galilei.
* 28. Oktober 1636: Zu Cambridge gëtt d'Harvard Universitéit gegrënnt. Hiren Numm verdankt si hirem éischte Sponsor, John Harvard.
* 1640: De Matthäus Merian stellt seng "Topographia Europaea" vir.
* 1644: Den hollännesche Séifuerer Abel Tasman stellt eng grouss Séikaart vir.
* 15. Dezember 1654: Zu Florenz gëtt mat de reegelméissege Miessungen an Opzeechnunge vun der Lofttemperatur ugefaangen.
* 25. Mäerz 1655: De Christiaan Huygens entdeckt mat sengem selwer gebauten Teleskop den Saturnmound Titan.
* 25. Oktober 1671: Den Giovanni Domenico Cassini entdeckt de Saturnmound Iapetus.
* 1672 De Christiaan Huygens entdeckt d'Südpolarkap vum Mars.
* 22. Juni 1675: De Charles II von England grënnt de kinneklechen Observatoire zu Greenwich, deen zanter 1884 den Nullmeridian markéiert.
*  1687: Dem Isaac Newton seng *[[Philosophiae Naturalis Principia Mathematica]]* gëtt verëffentlecht.
Chronologie vun der Astronomie (2. Joerdausend v. Chr. bis 6 Joerdausend v. Chr.)

* 3800 v.&nbsp;Chr.: Karthographesch Duerstellung vum nërdleche Mesopotamien op enger Tountafel. Déi eelst Kart vun der Welt ass zu Nuzi fonnt ginn.
* 3500 v.&nbsp;Chr.: Déi sumeresch Käilschrëft gëllt allgemeng als déi eelst bekannt Schrëftform. Si entsteet géint 3500 v. Chr. am Räich vun de Sumerer a Mesopotamien. D'Käilschrëft konnt sech bis zirka 1800 v. Chr. behaapten.
* 3114 v.&nbsp;Chr.: No der Thompson-Korrelatioun vum Sir J. Eric S. Thompson fänkt déi laang Zielung vum Maya-Kalenner mat dem Datum 0.0.0.0.0. un. 
* 1300 v.&nbsp;Chr.: Nubesch Goldminne-Kaarte mat schematesche Biergkonturen.
Chronologie vun der Astronomie (6. Joerhonnert bis 10. Joerhonnert)

* 525: Den Abt Dionysius Exiguus verleet den Ufank vum Joer vum Karfreideg op den éischte Januar.
* Ëm 550: De Kosmas Indicopleustes stellt seng Äerdkaart vir.
* 593: Ufank vum indesche Sonnejoer Bengali-San.
* 638: Den indesche Mathematiker Brahmagupta kennt schonn d'Positiounsarithmetik, déi de méi héije Wäert vun eenzelen Zifferen duerch hir Stellung undeit a sech dozou der Null bedéngt.
* 745: De Virgilius vu Salzburg stellt eng richteg Usiicht iwwer d'Gestalt vun der Äerd op.
* 820: Den Abu Dschafar Mogamed schreift säi System vun der Äerd (Rasm-al-Ardh) wouran hien all Uert no Längt a Breet bestëmmt.
* 865: Den Naddod entdeckt Island.
* 900: Den Albategnius (Mohammed Al Batani) Statthalter a Syrien erkennt d'Exzentrizitéit vun der Äerdbunn an d'Präzessioun vun der „Equinoxe“. An der Trigonometrie soll hien de Sinus amplaz vun der Seen agefouert hunn.
* 980: Den Abu Wefa soll déi drëtt grouss Ongläichheet vun der Moundbunn, d'Variatioun fonnt hunn.
* 980: De Gerbert vu Reims (Poopst Silvester II.) soll d'Gewiichtsauer erfonnt hunn.
* 983: Den Erik de Rouden endeckt Grönland, vun Island aus.
FC Syra Menster

Den **F.C. Syra Menster** (offiziell: **F.C. Syra Mensdorf**) ass e lëtzebuergesche Foussballsclub, deen den 1. Mee 1938 gegrënnt gouf.

D'Veräinsfaarwe si giel a blo, an den Terrain heescht *Stade op Biirk* (220 iwwerdeckte Sëtz- a Stéiplazen)

## Geschicht
### Titel
Bis elo konnt den F.C. Syra Menster nach keen nationalen Titel huelen, an huet och nach ni d'Coupe de Luxembourg gewonnen.

### Gréisst Erfolleger
*Championnat:* Saison **2001/2002**: **Opstieg** vun der 3. an déi 2. Divisioun (3. mat 40 Punkten aus 18 Matcher) Saison **2003/2004**: **Opstieg** vun der 3. an déi 2. Divisioun (2. mat 32 Punkten aus 16 Matcher) 
Saison **2006/2007**: **bescht Klassement** an der Geschicht vum Menster Foussball (4. an der 2. Divisioun mat 49 Punkten aus 26 Matcher)

Saison **2007/2008**: Opstieg aus der 2.Divisioun an déi 1.Divisioun.

*Coupe de Luxembourg*:
Erreeche vum 3. Tour:
*Saison **2001/2002**
**1. Tour: **Menster**-Buerschent 4:2
**2. Tour: Miersch-**Menster** 0:3
**3. Tour: **Menster**-Wuermer(*) 0:5
(*) Wuermer ass dat Joer Champion an der 1. Divisioun ginn a sou an d'Éirepromotioun opgestiegen a bis an d'Aachtelsfinall vun der Coupe de Luxembourg komm.
*Saison **2009/2010**
**1.Tour: Näerzeng-**Menster** 1:5
**2.Tour: Biwer-**Menster** 0:1
**3.Tour: **Menster**-Bissen 5:6

## Ekippen

Den F.C. Syra Menster huet souwuel Jugend- a Seniorsekippe wéi och eng Veteranemannschaft.

### Seniors 1

Déi 1. Ekipp vum F.C. Syra Menster spillt an der Saison 2009/10 an der 2.Divisioun 2.Bezierk, nodeem se d'lescht Saison aus der 1.Divisioun erausgefall ass,
* All d'Resultater an déi komplett Tabell aus der 2. Divisioun, 2. Bezierk (FLF.lu)
oder: All d'Resultater an déi komplett Tabell aus der 2. Divisioun, 2. Bezierk (RTL.lu)

### Seniors 2
* All d'Resultater an déi komplett Tabell aus der 4. Klass, 3. Bezierk (FLF.lu)

## Kuckt och
* Menster
* Betzder
* Lëtzebuergesch Foussballnationalekipp
* **[http://www.fcsyramensdorf.lu Offiziell Websäit vum F.C. Syra Menster]**
* FLF - '''F'''édération '''L'''uxembourgeoise de '''F'''ootball
Jean Chalop

De Jean **Chalop**, oder **Schalop**(**p**), gestuerwen den 22. November 1443, war ee vun de siwe Schäffe vun der Stad Lëtzebuerg.

De Jean Chalop, war vu 1423 u Schäffe vun der Stad Lëtzebuerg. Wéi d'Stad den 22. November 1443 vun de Burgunder ageholl gouf, huet hie sech hinne, mat engem Poul arméiert, um Neimaart (oder Almaart) entgéintstellt. Hie gouf dobäi doutgeschloen.

Déi eenzeg Beschreiwung vun der daperer Dot an dem Doud, "un espieu à la main" vum "prévôt de la ville" ass déi vum Olivier de la Marche. Dobäi nennt de burgundeschen Offizéier keen Numm.

An dem de la Marche senger Beschreiwung ass awer Munneches a Fro ze stellen. D'Stad Lëtzebuerg hat an hirer laanger Geschicht ni eng Plaz vun engem "prévôt".

## No him benannt
Als Undenken un de Chalop ass eng Strooss zu Bouneweg no him benannt; se verbënnt d'rue de l'Égalité mat der rue Pierre Krier.

## Dem Norbert Weber säi Stéck
Fir d'Dausendjoer-Feier vun der Stad Lëtzebuerg hat den Norbert Weber vun der Gemengeverwaltung en Optrag kritt fir en historescht Stéck ze schreiwen. Hien huet d'Figur Jean Chalop benotzt an den 20. Juni 1963 huet de Lëtzebuerger Theater ënner der Regie vum Eugène Heinen d'Stéck fir d'éischt Kéier op der Bün vum Stater Theater opgefouert.

D'Musek hat den Edmond Cigrang geschriwwen. Den Orchester gouf vum Fernand Eiffes dirigéiert an de Josy Greisen hat d'Dekore gemaach. Op der Bün stoung alles, wat déi Zäit en Numm hat.

D'Rollen:
*De Jean Chalop gouf gespillt vum Marcel Alliaume
*Den Tun Deutsch war "e Mann" an "e Pater", d'Alice Kinnen e Meedchen, an den Nik Bintz e Jong.
*De Fernand Fox hat gläich dräi Rollen, déi vun engem "Dénger vum Schlass", vum "Riffer" a vun engem Spioun
*De Pol Greisch hat der zwou: de "Firnenburg" an e Spioun
*"Schäffe" waren den Hary Haagen, den Nico Hames an de Ger Schlechter
*an d'Elisabeth vu Görlitz gouf vum Arpa Junker op d'Bün bruecht.
Walter Colling

De **Walter Colling**, eigentlech Pierre Colling, gebuer den 22. Dezember 1864 zu Hamm, an do gestuerwen de 15. Januar 1927, war eng Zäit Schauspiller zu Essen an duerno Hëllefsbibliothekar an der Stater Nationalbibliothéik.

Vun him ass ee Buch bekannt, *Lieder des Harfenknaben*, e Buch a Versen.

Fir un de Colling z'erënneren ass zu Hamm eng Strooss no him benannt.

## Gielchen
*
Jean-Marie Triffaux

De **Jean-Marie Triffaux**, gebuer den 13. Oktober 1962 zu Arel, ass den Auteur vun e puer Bicher iwwer d'Geschicht vun Arel, vun der Gaume a vun der Provënz Lëtzebuerg.

De Jean-Marie Triffaux ass Titulaire vun enger (zweeter) *licence en histoire* vun der Université libre de Bruxelles. Hien ass Administrateur-délégué vum Institut archéologique du Luxembourg a Professer am *Institut Technique de la Communauté française Etienne Lenoir* zu Arel.
## Seng Wierker
* *Combats pour la langue dans le pays d'Arlon aux XIXe et XXe siècle. Une minorité oubliée?*, 2002, Éditions La vie arlonnaise
* *La minorité germanophone de la province de Luxembourg aux XIX et XXe siècles*. 1985. ULB (Mémoire de licence).
* *Arlon 1939-45: de la mobilisation à la répression*, 3ème tirage. - Arlon: Ed. la Vie arlonaise, 2003. - 507 p.

## Um Spaweck
* "Histoire du palais provincial", in: Bulletin du Crédit communal - Trimestriel - 49e Année N° 192 - 1995/2 (als pdf-Datei)
David Fabricius

Den **David Fabricius**, gebuer den 9. Mäerz 1564 zu Esens (Ostfriesland), a gestuerwen de 7. Mee 1617 zu Osteel, war en däitschen Theolog, e bedeitenden Amateurastronom a Kartograph. Hien huet d'Verännerlechkeet vum Stär Mira entdeckt a war de Papp vum Johann Fabricius, den am Joer 1611 als Éischten eng wëssenschaftlech Ofhandlung iwwer d'Sonneflecke verëffentlecht huet.

## Säi Liewen
Den David Fabricius gouf als Bouf vun engem Schmadd zu Esens gebuer. No kuerzem Studium huet hie mat 20 Joer en Déngscht als evangeelesche Paschtouer zu Resterhafe bei Dornum ugeholl.

Vun dëser Zäit un, beschäftegt hie sech intensiv mat der Astronomie. De Fabricius beobacht d'Sonn, de Mound, d'Stären, d'Planéiten, d'Koméiten an d'Nordliichter a fänkt e Bréifwiessel mat grousse Geléierte vu senger Zäit un,&nbsp; dorënner den Tycho Brahe, de Simon Marius an de Johannes Kepler. Mam Kepler huet hien tëscht 1601 a 1609 véierzeg Bréiwer getosch, an deenen et haaptsächlech ëm de Planéit Mars goung. De Fabricius huet och vill Reesen ënnerholl.

Den 3. August 1596 mierkt de Fabricius als Éischten d'Verännerlechkeet vum Stär Mira (Omikron Ceti) am Stärebild Cetus (Walfësch). Dëse Stär verännert iwwer en Zäitraum vun 331 Deeg seng siichtbar Magnitude.

Nieft der Astronomie setzt sech de Fabricius och mat der Meteorologie auserneen, woubäi hien déi Observatioune vu Stären, déi en ëmmer erëm widderhëlt an e „Calendarium“ andréit, dat bis haut erhalen ass. Hien huet och e méiglechen Afloss vun de Stären op d'Beweegung vun den Äerdloftbeweegungen ënnersicht.

1611 koum säi Jong Johann (den eelste vu siwe Jongen) vum Studium aus der Stad Leiden zeréck an huet en Teleskop matbruecht. Bei Observatioune vun der Sonn am Februar 1611 bemierke si donkel Flecken. Papp a Jong féieren zesumme Beobachtungen duerch a konnten d'Existenz vu Sonneflecken zweiwelsfräi festhalen. Aus der Beweegung vun de Flecken ermëttelt den David Fabricius d'Rotatiounsdauer vun der Sonn. Obwuel schonn de Galileo Galilei zu Pisa, den Thomas Harriot zu London an de Christoph Scheiner zu Ingolstadt am Joer 1610 Flecken op der Sonne gesinn haten, war de Johann Fabricius den Éischten, den doriwwer eng wëssenschaftlech Ofhandlung publizéiert huet.

D'Enn vum David Fabricius ass kuriéis. Sou soll e kuerz viru sengem Doud eng Priedegt gehalen hunn, an där hie behaapt huet, hie géif e Gänsen- an Hingerdéif kennen, wëllt awer den Numm net nennen. En eegent erstalltent Horoskop huet Ongléck fir de 7. Mee 1617 virgesinn. De Fabricius huet de ganzen Dag am Haus verbruecht. Owes huet hie gemengt d'Gefor wier eriwwer an hin ass spadséiere gaangen. Op dem Wee ass hi vun engem Mann, dem Frerick Hoyer mat engem Torfspuet erschloe ginn. Den Hoyer hat sech als Déif bloussgestallt gefillt. Den Hoyer gouf wéinst senger Dot zum Doud geriedert.

Haut erënnert e Monument um Kierfecht zu Osteel an eng Sandsteenplackett un der Kierch vu Resterhafe un den David Fabricius.

## Literatur
* Diedrich Wattenberg: *David Fabricius. Der Astronom Ostfrieslands*. Arndt, Berlin 1964

## Um Spaweck

* Biographesche Lexikon fir Ostfriesland
Wolfgang Geiselhart

De **Wolfgang Geiselhart**, gebuer de 26. Juni 1962 zu Dentingen a Baden-Würtemberg, ass en däitschen Auteur.

Nodeem de Wolfgang Geiselhart eng Ausbildung fir Maschinneschlässer hanneru sech hat, huet hien op der Universitéit Karlsruhe (TH) fir Wirtschaftsingenieur studéiert fir zu St. Gallen säin Dokter a *quantitativer Betriebswirtschaftslehre* ze maachen.

Hie lieft haut zu Lëtzebuerg mat senger Fra Sylke an hie schafft op enger Bank.

De Wolfgang Geiselhart war Member vum Lëtzebuerger Schrëftstellerverband.

## Säi literarescht Wierk
Säin éischte Roman *Die Unternehmungen des Karl Odermatt* koum 2005 am Karin-Fischer-Verlag zu Oochen eraus. Um Cover ass d'Bild *Mystic Group* vum Steffi Grübler vu Chrëschtnech.
Amerika

D'Bezeechnung **Amerika** ka si fir:

*Amerika (Kontinent), den duebele Kontinent mat Nord- a Südamerika inklusiv Mëttelamerika
*Amerika (Sachsen), e Quartier vun der Stad Penig a Sachsen, Däitschland
*Amerika (Rammstein), e Lidd vun der Grupp Rammstein
*Amerika (Roman), d'Romanfragment vum Franz Kafka
*Vereenegt Staate vun Amerika

See also America
Komponist

E **Komponist**, vum laténgesche *componere* „zesummestellen“, ass e Kënschtler, dee musikalesch Wierker, Kompositioune, schaaft.

D'Resultat vum Kompositiounsvirgank besteet duerno an notéierter Form, mat der Hand oder direkt als Noutesaz um Computer. D'Kompositioun kann och op Demotape oder als aner Tounopnam festgehale ginn.

## Um Spaweck
Apollo

D'Wuert **Apollo** bezeechent:

* e Gott an der réimescher an an der griichescher Mythologie: kuckt Apollo (Mythologie)
* e NASA-Raumfaartprogramm: kuckt Apollo-Programm
** eent fir dëse Kader entwéckelt Apollo-Raumschëff
* eng Asteroide-Grupp: kuckt Apollo-Asteroiden
** een Asteroid aus där Grupp: kuckt (1862) Apollo
Charles Reiffers

De **Charles Reiffers**, gebuer den 1. September 1920 zu Breedelt, a gestuerwen de 15. Oktober 1985 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Jurist, Direkter vun der Inspektioun vun der *Sécurité sociale* a Resistenzler.

## De Charles Reiffers als Resistenzler
Am Zweete Weltkrich, genee den 1. Oktober 1941, huet de Charles Reiffers sech no Frankräich ofgesat, fir net brauchen an de Reichsarbeitsdienst ze goen. Hie gouf am netbesate Gebitt vun der Police vun der Vichy-Regierung verhaft, konnt sech awer derduerch maachen an huet den Dokter Charles Marx zu Quillan getraff (Ufank 1942). Hie war dunn als Courrier (Noriichentiwwermëttler) an der sougenannter *Ligne Charlotte*, iwwer déi d'Noriichten un déi Alliéiert zu London gelaf sinn, aktiv. Hien ass e puermol zu Lëtzebuerg opgedaucht, fir Noriichten am Land ze sammelen, Lëtzebuerger bei der Flucht iwwer d'franséisch Grenz ze hëllefen a s'an engem Centre d'accueil a Frankräich ënnerzebréngen.

## Berufflech Karriär
* Vum 23. Dezember 1978 bis zu sengem Doud (1985) war de Charles Reiffers Member vum Staatsrot.

## Literatur
* Flies, Joseph: *Ettelbruck: Geschichte einer Landschaft*, (1970), Imrimerie Saint-Paul, 2274 Säiten, Kuck Säit 1904
* Hoffmann, Serge: *Le mouvement de résistance LVL au Luxembourg*, Archives nationales, 2004, 158 S.
* Hilbert, Roger: *Resistenzbilder* in: De Mierscher Gemengebuet. - Mersch. - Nr. 70(Mäerz 2005), p.&nbsp;39-44, ill.
**Petite histoire de l'activité des résistants luxembourgeois engagés dans les réseaux et les maquis de la France combattante* / [réd.:] Jules Stoffels. - [Luxembourg]: Association des anciens combattants volontaires luxembourgeois de la Résistance française, 2006 (Luxembourg: Impr. Centrale). - 141 Säiten: ill. ; 26&nbsp;cm, ISBN 2-87996-760-0
* Muller, Carlo: Luxemburg im 2. Weltkrieg, Geschichte für die Primärschule, (um Internet: Referenz um Spaweck), Luxemburg, 1997

## Kuckt och
* Resistenz zu Lëtzebuerg
Venus

Den Numm **Venus** ka follgend Begrëffer bezeechnen:

* déi reimesch Gëttin vun der Léift: kuckt Venus (Mythologie).
* den zweete Planéit vun éisem Sonnesystem: kuckt Venus (Planéit).
* eng rumänesch Uertschaft: kuckt Venus (Rumänien).
Kurt Tucholsky

De **Kurt Tucholsky**, gebuer den 9. Januar 1890 zu Berlin, a gestuerwen den 21. Dezember 1935 zu Hindås a Schweden, war een däitsche Journalist a Schrëftsteller.

Schonn 1911, wärend sengem Droit-Studium huet den Tucholsky mat senger journalistescher Aktivitéit mat kultur- an zäitkriteschen Texter ugefaangen. Hie gouf 1912 mat senger Erzielung: *"Rheinsberg - ein Bilderbuch für Verliebte"* bekannt.

Als wichtegste Mataarbechter vum Siegfried Jacobsohn wandelt den Tucholsky deem seng Theaterzeitung *"Weltbühne"* an ee lénksintellektuellt Blat ëm, andeems hien eng Rei vu geeschträichen an ironeschen Texter ënner verschiddene Pseudonymmen (Kaspar Hauser, Peter Panther, Theobald Tiger an Ignaz Wrobel) verëffentlecht.

Seng Zaldotenzäit am Éischte Weltkrich hat hien zu engem resolute Krichsgéigner an humanistesch gepräägte Radikalliberale gemaach.

Aus Enttäuschung doriwwer datt seng Texter nëmme wéineg bewierke konnten an aus finanziellen Ursaachen ass hien 1924 als Korrespondent op Paräis gaangen. Trotzdeem huet hie weider (fir ronn 100 Zeitungen) geschriwwen a géint déi reaktionär Justiz, d'Statusdenken, dat verklemmt Klengbiergertum an de Chauvinismus gekämpft.

1929 ass hien a Schweden ausgewandert wou hien 1931 säin eenzege Roman *"Schloß Gripsholm"* erausginn huet.

1933 gouf den Tucholsky vun den Nationalsozialisten ausgebiergert. Seng schlecht Gesondheet an déi hoffnungslos politesch Entwécklung an Däitschland hunn hien 2 Joer méi spéit an de fräiwëllegen Doud gedriwwen.

Weider Wierker vum Tucholsky waren ënner anerem:
* *"Fromme Gesänge"* (1919)
* *"Träumereien an preußischen Kaminen"* (1920)
* *"Lerne lachen ohne zu weinen"* (1931)

## Editiounen
*Kurt Tucholsky: *Gesamtausgabe. Texte und Briefe*. Erausg. vun Antje Bonitz, Dirk Grathoff, Michael Hepp, Gerhard Kraiker. 22 Bände. Rowohlt, Reinbek 1996ff. (bis elo Bänn 1–14, 17-21, Marginalien) 
*Kurt Tucholsky: *Gesammelte Werke in 10 Bänden*. Erausg.. von Mary Gerold-Tucholsky und Fritz J. Raddatz. Rowohlt, Reinbek 1975. 
*Kurt Tucholsky: *Deutsches Tempo. Gesammelte Werke. Ergänzungsband 1*. Erausg. von Mary Gerold-Tucholsky und J. Raddatz. Rowohlt, Reinbek 1985. 
*Kurt Tucholsky: *Republik wider Willen. Gesammelte Werke. Ergänzungsband 2*. Erausg. von Fritz J. Raddatz. Rowohlt,
*Kurt Tucholsky: *Sudelbuch.* Rowohlt, Reinbek 1993. 
*Kurt Tucholsky: *Die Q-Tagebücher. 1934–1935.* Hrsg. von Mary Gerold-Tucholsky und Gustav Huonker. Rowohlt, Reinbek 1978, 1985. 
*Kurt Tucholsky: *Ausgewählte Briefe 1913–1935.* Erausg. von Mary Gerold-Tucholsky und Fritz J. Raddatz. Rowohlt, Reinbek 1962. 
*Kurt Tucholsky: *Unser ungelebtes Leben. Briefe an Mary.* Erausg. von Fritz J. Raddatz. Rowohlt, Reinbek 1982, 1990. 
*Kurt Tucholsky: *Briefe aus dem Schweigen. 1932–1935. Briefe an Nuuna.* Hrsg. von Mary Gerold-Tucholsky und Gustav Huonker. Rowohlt, Reinbek 1977, 1990. 
*Kurt Tucholsky: *Briefe an eine Katholikin. 1929–1931.* Rowohlt, Reinbek 1969, 1970. 
## Um Spaweck