open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Christine Pascal

D**'Christine Pascal**. gebuer den 29. November 1953 zu Lyon, am Rhône, a gestuerwen den 30. August 1996 zu Garches, an den Hauts-de-Seine, war eng Schwäizer Schauspillerin. Si huet och Dréibicher geschriwwen an a fënnef Filmer Regie gefouert.

## Filmer als Schauspillerin
* *[[Regarde les hommes tomber]]* (1994) vum Jacques Audiard 
* *[[Le sourire]]* (1994) vum Claude Miller 
* *[[Les patriotes]]* (1994) vum Eric Rochant 
* *[[Rien que des mensonges]]* (1991) vum Paule Muret 
* *[[La couleur du vent]]*(1988) vum Pierre Granier-Deferre 
* *[[La travestie]]*(1988) vum Yves Boisset 
* *[[Promis... juré!]]* (1987) vum Jacques Monnet 
* *[[Le grand chemin]]* (1987) vum Jean-Loup Hubert 
* *[[Round Midnight]]* (1986) vum Bertrand Tavernier 
* *[[Elsa, Elsa]]* (1985) vum Didier Haudepin 
* *[[Signé Charlotte]]* (1985) vum Caroline Huppert 
* *[[Train d'enfer]]* (1984) vum Roger Hanin 
* *[[Faux fuyants]]* (1983) vum Alain Bergala 
* *[[Coup de foudre]]* (1983) vum Diane Kurys 
* *[[Le chemin perdu]]* (1980) vum Patricia Moraz
* *[[Paco el seguro]]* (1979) vum Didier Haudepin
* *[[Panny z Wilka]]* (1979) vum Andrzej Wajda
* *[[Félicité]]* (1979) vum Christine Pascal
* *[[On efface tout]]* (1979) vum Pascal Vidal
* *[[Chaussette surprise]]* (1978) vum Jean-François Davy
* *[[Les indiens sont encore loin]]* vum Patricia Moraz
* *[[Des enfants gâtés]]* (1977) vum Bertrand Tavernier
* *[[L'imprécateur]]* (1977) vum Jean-Louis Bertucelli
* *[[Le juge et l'assassin]]* (1976) vum Bertrand Tavernier
* *[[La meilleure façon de marcher]]* (1976) vum Claude Miller
* *[[Les guichets du Louvre]]* (1974) vum Michel Mitrani 
* *[[L'horloger de Saint-Paul]]* (1974) vum Bertrand Tavernier
* *[[Que la fête commence...]]* (1974) vum Bertrand Tavernier

## Regie
* *[[Adultère, mode d'emploi]]* (1995) mam Richard Berry a Karin Viard 
* *[[Le petit prince a dit]]* (1992) mam Richard Berry an Anémone
* *[[Zanzibar]]* (1989) mam Fabienne Babe
* *[[La garce]]* (1984) mam Isabelle Huppert a Richard Berry
* *[[Félicité]]* (1979 mam Christine Pascal

## Um Spaweck
Shampoing

**Shampoing**, aus dem Hindi *chhampo* ("masséieren, knieden") ass e kosmetescht Rengegungsmëttel besonnesch fir d'Kapphaut an d'Kapphoer.

Shampoingen sollen d'Kapphaut an d'Hoer propper maache vu Fett, Stëbs, Schweessréckstänn a Schubber.

## Geschichtleches
1903 entwéckelt den Hans Schwarzkopf zu Berlin a senger Drogerie deen éischte Puddershampoing, de *Schwarzkopf Schaumpon Extra mit Haarglanz Pulver*. 1927 bréngt de Schwarzkopf säin éischte flëssege Shampoing op de Maart.

## Wat ass dran?
### Tensiden
#### Anion-Tensiden
#### Amphoter Tensiden

### Réckfetter

### Konservéierungsmaterialen

### Verdéckungsmëttelen

### Konditionéierungsmëttelen

### Faarfmëttel

### Parfumsueleger

### Léisungsmëttel

### Mëttelen, déi dréif maachen

## Drécheshampoingen

## Um Spaweck
Maria Farantouri

D**'Maria Farantouri**, gebuer den 28. November 1947 zu Athen ass eng griichesch Sängerin.

Si ass besonnesch bekannt wéinst hiren Interpretatioune vun de Wierker vum Mikis Theodorakis.

## Um Spaweck
* Déi "offiziell" Websäit vun der Maria Farantouri
Fëlschdref

**Fëlschdref** ass eng Uertschaft an der Gemeng Duelem.

## Kuckeswäertes
* Kierch Fëlschdref
* Zanter 1994 gëtt et zu Fëlschdref déi eenzeg Straussefarm am Land. Ëm déi 300 Strausse liewen op der Farm, déi och verschidde Produkter (z.&nbsp;B. "Straussinger", Bifdeck asw.) a souguer Visite-guidéeën ubitt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Welfreng

**Welfreng** ass eng Uertschaft an der Gemeng Duelem.

Se läit op zirka 600 m Loftlinn südëstlech vun Duelem aus gesinn an engem Dall.

## Kuckt och
* Kierch Welfreng

## Um Spaweck
Wiener Kongress

De **Wiener Kongress** (18. September 1814 bis 9. Juni 1815) war eng Konferenz vun alle politesche Muechte vun Europa, déi sech no der Néierlag vum napoleonesche Frankräich zesummefonnt hunn, fir d'politesch Landkaart vum Kontinent nei ze zeechnen. De Kongress gouf vum Fürst vu Metternich geleet.

D'Verhandlunge sinn och virugaangen, wéi den Exkeeser Napoleon I. aus sengem Exil op Elba a Frankräich hannescht goung, fir do am Mäerz 1815 seng Muecht erëm hierzestellen. De Schlussakt vum Kongress gouf néng Deeg virum Napoleon senger definitiver Néierlag bei Waterloo ënnerschriwwen.

Ënner de Participanten vum Kongress waren de Fürst vu Metternich fir Éisträich, de preisesche Fürst vun Hardenberg an den Zar Alexander I. vu Russland, déi sech zu der sougenannter Helleger Allianz zesummegedoen haten, an och de Viscount Castlereagh fir England an de Talleyrand fir Frankräich.

## Haaptkonsequenze vum Kongress

* Frankräich gëtt seng tëscht 1795-1810 annektéiert Territoiren hannescht, bleift awer eng Groussmuecht an de Grenzen vu 1792.
* Russland vergréissert säin Territoire op Käschte vu Polen. Galizien geet un Éisträich, mat Ausnam vun der Republik Krakau.
* Preisen verzicht op Polen, kritt dofir awer d'Géigend ronderëm Poznań a vergréissert sech no Westen, wou et Westfalen an dat nërdlecht Rheinland bäikritt.
* D'Zuel vun den Eenzelstaaten an Däitschland gëtt verklengert. Den Däitsche Bond vu souveräne Staaten entsteet.
* Éisträich kritt déi fréier Republik Venedeg, déi Frankräich 1797 eruewert hat.
* Déi fréier éisträichesch südlech Nidderlanden (plus ou moins déi haiteg Belsch a Lëtzebuerg) gi mat den Nordnidderlanden zesummegeschloss a bilden domat dat Vereenegt Kinnekräich vun den Nidderlanden. Fir kënnen eng preisesch Garnisoun an der Festung Lëtzebuerg ze stationéieren, gëtt dat fréiert Herzogtum Lëtzebuerg formell als Staat geschaf, zum Groussherzogtum ernannt, mam hollännesche Kinnek als Groussherzog. Déi Territoiren ëstlech vun Our, Sauer a Musel ginn u Preisen.
* Déi däitsch Staate Bayern an Hannover gi vergréissert, d'Sachsen als Strof dofir, datt et sech mat Frankräich alliéiert hat, gëtt verklengert.
* Dänemark muss Norwegen u Schweden ofginn.
* D'Schwäiz verléiert Veltlin un Éisträich a Konstanz un Däitschland, kritt dofir awer vu Frankräich en Deel vun der Savoie a vun Éisträich d'Grofschaft Rhäzüns a Graubünden. Bannent der Schwäiz koum et zu Streidereie wéinst de Grenze vun de Kantonen.

An deene meeschten anere Punkten huet de Kongress versicht, zu de Grenze vun 1792 zeréckzekommen an déi konservativ Monarchien an Europa nees anzesetzen – och a Frankräich wou d'Bourbonendynastie nees un d'Muecht kënnt, mam Louis XVIII. als Kinnek.

## Literatur
* Haider, Hans: *Ordnung und Frieden in Europa*, Die Warte vum 2. Abrëll 2015, S. 6-8

## Um Spaweck

* Text vun der ''Wiener Congreß-Acte''
Domaines Vinsmoselle

D'Wënzergenossenschaft **Domaines Vinsmoselle**, am allgemenge Sproochgebrauch just **Vinsmoselle** genannt, ass de 16. Abrëll 1966 gegrënnt ginn. Si ass aus dem Zesummeschloss vun de *Caves coopératives* vu Gréiwemaacher, Wuermer, Greiweldeng, Stadbriedemes, Welleschten a Rëmerschen entstanen. D'Genossenschaft huet hire Sëtz am Schlass Stadbriedemes.

D'Membere bewirtschafte mat ongeféier 800 ha dee gréissten Undeel Wéngerte vun der Musel.

## Numm
D'Genossenschaft gouf ursprénglech ënnert dem Numm *Vinsmoselle* gegrënnt, woubäi den Zousaz *Organisation des vins de la Moselle Lux.* derbäigesat konnt ginn. Se gouf … an *Les Domaines de Vinsmoselle* ëmgedeeft, fir 2012 den aktuellen Numm *Domaines Vinsmoselle* ze kréien.

## Direktioun

## Kuckt och
* Wäibau zu Lëtzebuerg
* Lëtzebuerger Wäibauinstitut
* Terroir Moselle

## Um Spaweck
* D'Websäit vun der Vismoselle
Dräilännereck

En **Dräilännereck** ass dee geographesche Punkt, wou dräi Grenze vum selwechte Rang an domat och dräi gläichaarteg Territoiren (Staaten, Regiounen,...) openee stoussen.

D'Zuel vun den Dräilännerecken hänkt vun der Zuel vun den Noperen of, ma och dovun, wéi vill Miergrenzen do sinn.

Sou huet zum Beispill Éisträich 9 Dräilännerecken, Däitschland der 7, d'Schwäiz der 6 a Frankräich der 4. Lëtzebuerg huet der 3, Dänemark a Portugal dogéint keen eenzegen.

## Lëtzebuerger Dräilännerecken haut (no 1919)

## Lëtzebuerger Dräilännerecke fréier (virun 1919)

Déi zwéin Dräilännerecken, déi Lëtzebuerg mat Däitschland huet, gëtt et sou, wéi mer se haut kennen, eréischt zanter 1919:

* Als Folleg vum Éischte Weltkrich goung Elsass-Loutrengen vun Däitschland hannescht u Frankräich. Virdru war den Dräilännereck mat Frankräich südlech vun Uewerkuer (do, wou haut d'Limite vun den Departementer Moselle a Meurthe-et-Moselle u Lëtzebuerg stéisst).
* Och op der Nordgrenz gouf et Ännerungen, wéi Territoirë vu Preisen un d'Belsch goungen. Virdru war den Dräilännereck op der Schmëdd (Koordinaten: ).

## Kuckt och
*Traité vu Versailles
*Dräilännereck bei Léiler
*Dräilännereck bei Schengen 
*Dräilännereck bei Rodange
* Däitsch-Hollännesch-Belschen Dräilännereck um Vaalserberg tëscht Gemmenich (B), Vaals (NL), a *Reinartzkehl*, Oochen (D)

## Um Spaweck
Lysosom

**Lysosome** si kleng, ronn Organellen am Zytosol vun den Zellen (0,2 bis 2&nbsp;µm Duerchmiesser) déi vun enger einfacher Membran ëmgi sinn. Si enthalen ongeféier 40 verschidden Hydrolasen déi bei niddregem pH aktiv sinn. An de Lysosmen ass de pH méi déif wéi am Zytosol, fir dat z'erreeche gi Protonen aus dem Zytosol importéiert. Dëst schützt d'Zell am Fall vun enger Fuite well dann d'Hydrolasen net méi am Zytosol aktiv si wéinst dem méi héije pH. E Lysosom hëlt Material op fir et ze "verdauen", z.&nbsp;B. al Organellen oder Substanzen déi iwwer Phagocytos opgeholl goufen.
Plast

Als **Plast** bezeechent een eng Grupp vun Organellen, déi nëmmen am Zytosol vu planzlechen Zelle virkommen. Et kann een ënnerscheeden tëscht:

* Chloroplasten (kuckt do)
* Chromoplasten: faarweg Plasten déi de Friichten a verschiddene Bléieblieder hir Faarf ginn.
* Amyloplasten: Reserveplaste fir Stäerk, z.&nbsp;B. an de Gromperen.
* Protoplasten: net-differenzéiert Plasten aus deenen déi aner Zorten entstoe kënnen.
* Etioplasten: Virstuf vun de Chloroplasten déi an der Däischtert entstinn.

Déi verschidde Plastentyppe kënne sech een an den anere verwandelen entweeder duerch Faktore vu baussen (sou ginn z.&nbsp;B. un der Luucht d'Etioplasten zu Chloroplasten) oder duerch geneeteschen Determinismus (beim Entstoe vun den Organer vun enger Planz differenzéiere sech d'Protoplasten an deen Typ dee fir dat Organ néideg ass).

Plaste sinn, wéi och d'Mitochondrien, semi-autonom Organellen déi sech nëmmen aus Plaste kënne bilden déi et scho gëtt an eng eegen DNS-Moleküll enthalen. Fir si gëllt als warscheinlechst Originn d'Endosymbios.
Tabernakel

En **Tabernakel** (vum Lat. *tabernaculum* - Zelt) ass e klenge Schaf a kathoulesche Kierchen, an dem déi konsekréiert Hostië versuergt ginn.

E steet entweeder am Chouer oder op engem Säitenaltor. Z'erkënnen ass den Tabernakel och dodrun datt net wäit dovun ewech permanent eng Käerz brennt, dat Éiwegt Liicht.

## Um Spaweck
Kanal

D'Wuert **Kanal** (italieenesch: *canale*, gläichbedeitend mat Rouer) ass e Begrëff mat enger ganzer Rei vu Bedeitungen:
* eng kënschtlech Waasserstrooss fir d'Banneschëfffaart, Kanal fir Banneschëfffaart:
** Meuse-Musel-Kanal oder och Ourthekanal genannt
** Kanaliséiert Meuse an hire säitliche Kanal
** Albertkanal 
** Keeserkanal 
** Magische Kanal 
* eng natierlech oder kënschtlech Waasserstrooss fir de Verkéier vu Mieresschëffer, zum Beispill:
**Äermelkanal
**Beringstrooss
**Mieresstrooss vu Bonifacio 
**Bosporus
**Dardanellen 
** Firth of Forth, Mierengt a Schottland 
**Mierestrooss vu Gibraltar 
** Kanal vu Korinth,
** Kanal vu Kiel oder Nord-Ostseekanal,
** Mieresstrooss vu Malakka
** Mieresstrooss vu Messina,
** Panamakanal,
** Suezkanal.
* e Rouer oder en Deel vun engem ënnerierdeschen Netzwierk fir d'Evakuatioun vun den Ofwässer an engem Siidlungsgebitt. Kuck: Kanalisatioun;
* eng Anlag fir d'Bewässerung oder d'Entwässerung vu Grondstecker: Kuck Drainage;
* eng Verbindung a Rouerform an der Anatomie: Anatomesche Kanal;
* e festgeluechte Frequenzberäich fir Radiosendungen: Radiokanal;
* e festgeluechte Frequenzberäich fir Fersehsendungen: TV-Kanal;
* de Wee fir d'Zirkulatioun vun Informatiounen an der Informatiounstheorie;
* e Schacht fir d'Ënnerbrenge vu Kabelen: Kabelkanal.
* eng sloweenesch Gemeng: Kanal (Sloweenien);
* e polnesche Film vum Andrzej Wajda aus dem Joer 1957 mat der Teresa Izewska: Kanal (Film)
* bei Stereophonie, Quadraphonie, dts oder aneren Tounreproduktiounen: Tounkanal

## Kuckt och
* Gracht
Friedrich Schütter

De **Friedrich Schütter**, gebuer de 4. Januar 1921 zu Düsseldorf, a gestuerwen de 17. September 1995 zu Hamburg, war en däitsche Schauspiller a Synchronspriecher.

1951 huet de Friedrich Schütter mam Wolfgang Borchert d*'Junges Theater* zu Hamburg gegrënnt. Et sollt haaptsächlech drëm goen, eng Bün ze schafen, déi de jonke Kënschtler sollt op d'Been hëllefen an an Engems e Forum sollt si fir den dramateschen Theater vun där Zäit. Bis zu sengem Doud war de Schütter Direkter vun deem Theater, dat 1973, um véierten Doudesdag vum Ernst Deutsch ëmgedeeft gouf an Ernst Deutsch Theater.

De Schütter huet an enger Onmass vu Tëleesfilmer matgespillt. Mä am bekanntste war seng Stëmm. Hie war den däitsche Synchronspriecher vum Lorne Greene an der Bonanza- an an der Battlestar Galactica-Tëleesserie.

De Friedrich Schütter war vun 1979 bis 1987 mat der Schauspillerin Angélique Duvier bestuet, mat där hien a ville Rollen op de Bün stoung. 1987 ass d'Koppel auserneegaangen.

Nodeem de Schütter 1995 u Kriibs gestuerwe war, huet seng Fra Isabella Vértes-Schütter, eng Medezinnerin an Intendantin, den Theater weidergefouert.

## CD
*Friedrich Schütter: *Ein Mensch*, mat dem Titel *[[Desiderata]]*, dem däitschen Text vun engem Gedicht vum Max Ehrmann an der däitschsproocheger Fassong vum Pete Seeger sengem Lidd *[[Where Have All the Flowers Gone?]]*, dem *Sag mir, wo die Blumen sind*.

## Filmer (Auswiel)
### Kino
* 1958: *[[Dr. Crippen lebt]]*
* 1960: *[[Der rote Kreis]]*
* 1967: *[[Wenn es Nacht wird auf der Reeperbahn]]*
* 1968: *[[Der Tod im roten Jaguar]]*
* 1968: *[[Der Arzt von St. Pauli]]*
* 1969: *[[Klein Erna auf dem Jungernfernstieg]]*
* 1969: *[[Auf der Reeperbahn nachts um halb eins (Film 1969)|Auf der Reeperbahn nachts um halb eins]]* 
* 1977: *[[Das Gesetz des Clans]]*
### Televisioun
* 1954: *[[Der Klax]]*
* 1958: *[[Stahlnetz]]*
* 1961: *[[Gestatten, mein Name ist Cox]]*
* 1966: *[[Die hundertste Nacht]]*
* 1967: *[[Dreizehn Briefe]]*
* 1969: *[[Die Unverbesserlichen]]*
* 1970: *[[Das Millionenspiel]]*
* 1972: *[[Motiv Liebe]]*
* 1977: *[[Tatort - Reifezeugnis]]*
* 1980: *[[Aller guten Dinge sind drei]]*
* 1985: *[[Cortuga]]*
* 1986: *[[Engels und Konsorten]]*
* 1986: *[[Die Wicherts von nebenan]]*
* 1987: *[[Der Landarzt]]*
* 1987: *[[Das Erbe der Guldenburgs]]*
* 1993: *[[Briefgeheimnis]]*
* 1994: *[[Molls Reisen]]*

## Um Spaweck
*De Friedrich Schütter op der IMDb
Lëscht vun de lëtzebuergeschen Eisebunnsstrecken

Dës **Lëscht vun de lëtzebuergeschen Eisebunnsstrecken** ass en Deel vun de Referenztabellen.

## Strecken, déi a Betrib sinn
### CFL Strecken

D'Trasse fir d'Eisebunnsstrecke gi vun der Administration des chemins de fer verdeelt. Den CFL bedreift a geréiert d'Infrastruktur vun der Strecken, déi am Besëtz vum Lëtzebuerger Staat sinn. D'Haaptstrecke si mat Zuelen nummeréiert an d'Antenne vun deene Strecke mat engem zousätzleche Buschtaf.

Am Joer 2024 war de Reseau vun den Haapt-Eisebunnsstrecken (*Voies ferrées principales*) 630&nbsp;km laang.

### Aner Strecken

* Klengbetten - Hoen (en Deel vun der fréierer Streck Péiteng-Ettelbréck)
*Péiteng - Fond-de-Gras - Doihl („Train 1900“)
*Belval - Déifferdeng
* Käerjeng/Suessem - Suessem (WSA)

## Fréier Strecken

### Normalspuer
* Ettelbréck-Waasserbëlleg
* Kënzeg-belsch Grenz (Nidderelter)
* Péiteng-Ettelbréck och Atertlinn genannt
* Esch-Uelzecht - *Hiel*
* Esch-Uelzecht - *Neiduerf*
* Rëmeleng/Ëtteng - *Laangenaker*
* Diddeleng/Schmelz - *Räiteschkopp*
* Wolz-Schëmpech
* Ëlwen-Wilwerdang-belsch Grenz
* Waasserbëlleg - Gréiwemaacher
* *[[Laangegronn]]* - Kierchbierg (Rëmeleng)

### Schmuelspuer

## Kuckt och
* CFL-Zuchreseau
* Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg
* Schmuelspuerbunnen zu Lëtzebuerg

## Referenzen an Notten
Département des transports: ''Réseau Ferré Luxembourgeois - Document de Référence du Réseau 2020, Version 2.0, Annexe 2A''
F. K. Waechter

De **Friedrich Karl Waechter**, bekannt als **F. K. Waechter**, gebuer den 3. November 1937 zu Danzeg, a gestuerwen de 15. September 2005 zu Frankfurt am Main, war en däitsche satiresche Schrëftsteller a Graphiker.

Den F. K. Waechter ass als Jong vun engem Schoulmeeschter zu Danzeg (haut: Gdansk) gebuer. 1945 ass e mat senger Famill a Schleswig-Holstein fortgelaf. Hien huet zu Hamburg Konscht studéiert an duerno zu Freiburg im Breisgau an enger Publicitéitsagence geschafft. 1962 ass en op Frankfurt geplënnert an huet huet do de Robert Gernhardt, de Clodwig Poth an de Fritz Weigle (alias F. W. Bernstein) kenne geléiert a mat hinnen déi sougenannt *Neue Frankfurter Schule* gegrënnt, déi an de spéiden 1960er an uganks 1970er Joren an Däitschland nei Moossstief fir Satir an hannersënnege Nonsense gesat hunn.

Den F.K. Waechter huet bei den Zäitschrëften "Pardon" a "Konkret" matgeschafft an d'Satirzäitschrëft "Titanic" mat gegrënnt. Grousse Succès hat e mat antiautoritäre Kannerbicher (z.&nbsp;B. *Der Anti-Struwwelpeter*) an Theaterstécker.

De F.W. ass 2005 zu Frankfurt, *no laanger schwéierer Krankheet* verscheed.

Säi lescht Wierk, *Prinz Hamlet* koum am Abrëll 2005 eraus, et ass eng Shakespeare-Kommentéierung aus der Siicht vum *Kasperle* a vum Bier.

## Noriff
*"Wann wird es sich bei unseren Nachbarn herumsprechen, daß, wer über deutsche Komik mitreden will, nicht von Waechter schweigen kann?", freet de Robert Gernhardt am Noruff an der *Welt am Sonntag* vum 18. September.
*"... und wer seine Federzeichnungen sieht, kann nicht daran zweifeln, daß hier ein graphisches Genie am Werk war." - Aus dem Noruff vun der FAZ.

## Säi Wierk

* *Ich bin der Größte*, 1966 (Frankfurt am Main: Bärmeier & Nikel)
* *Die Wahrheit über Arnold Hau*, 1966 (mam F.W. Bernstein a Robert Gernhardt).
* *Der kleine Zweckermann*, 1969 (Frankfurt am Main: Bärmeier & Nikel)
* *Der Anti-Struwwelpeter*, 1970
* *Die Kronenklauer*, 1972 (Text zesumme mam Bernd Eilert)
* *Tischlein deck dich und Knüppel aus dem Sack*, 1972 (Untertitel: Ein neues Märchen)
* *Brülle ich zum Fenster raus*, 1973 (Kannerollespiller mat Lidder)
* *Wir können noch viel zusammen machen*, 1973 (Billerbuch)
* *So dumm waren die Hebräer*, 1973
* *Das Ungeheuer-Spiel*, 1975
* *Opa Huckes Mitmach-Kabinett*, 1976
* *Die Bauern im Brunnen*, 1978
* *Wahrscheinlich guckt wieder kein Schwein*, 1978
* *Kiebich und Dutz*, 1979
* *Die Reise*, 1980 (Untertitel: Eine schrecklich schöne Bildergeschichte)
* *Es lebe die Freihei*, 1981
* *Fühlmäuse*, 1981 (Spiele und Bilder zum Mitmachen)
* *Wer kommt mit auf die Lofoten?*, 1982
* *Das Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland*, 1982
* *Männer auf verlorenem Posten*, 1983
* *Nur den Kopf nicht hängen lassen*, 1983
* *Der rote Wolf*, 1998
* *Die Schöpfung*, 2002
* *Der Teufel mit den drei goldenen Haaren*, Lauschterspill no de Mäerercher vun de Bridder Grimm

## Literatur
* Oliver Maria Schmitt: *Die schärfsten Kritiker der Elche. Die Neue Frankfurter Schule in Wort und Strich und Bild.* Berlin: Alexander Fest Verlag 2001. ISBN 3-8286-0109-X

## Um Spaweck
Kanal vu Korinth

De **Kanal vu Korinth** ass e 6,3&nbsp;km laangen an 8 m déiwe Kanal fir d'Séischëfffahrt a Griicheland. En trennt dat griichescht Festland vun der griichescher Hallefinsel Peloponnes. Doduerch gouf de *Peloponnes* eng richteg Insel. De Kanal vu Korinth ass ee vun de schmuelste Kanäl fir Héichséisschëffer op der Welt. En ass nëmme 25&nbsp; m breet a verengt sech souguer op Plaze bis op 21&nbsp;m. Dowéinst kënne just Schëffer mat engem limitéierten Tonnage an enger begrenzter Breet duerchfueren

D'Duerchfaart mat engem Schëff tëscht de Fielsen, déi zu zwou Säite bis zu 84&nbsp;m héich sinn, ass ganz beandrockend.

## Bedeitung vum Kanal vu Korinth
De Kanal vu Korint verbënnt zanter 1893 de Saroneschen mat dem Korinthesche Golf. Duerch de Bau vum *Kanal vu Korinth* gëtt de Wee vun de Schëffer op hirer Route vum Ionesche Mier an d'Ägäis an ëmgedréint ëm 320&nbsp;km (ronn 200 Séimeilen) verkierzt, wat et erlaabt, an engem grousse Mooss Käschten an Zäit ze spueren.

## Bau vum Kanal
D'Iddi vun engem Duerchbroch duerch de Peloponnes ass ural. Schonn an der anticker Zäit huet den Tyrann Penandros (7. Joerhonnert v. Chr.) dovu gedreemt. An de Keeser Nero huet schonn am Joer 67 viru Christus säi gëlle Spuet als Optakt zu sengem Bau ëmgedréint. De Rescht vun der Aarbecht sollte 6.000 Sklaven aus Judäa maachen. Aus dësem fir déi Zäit ambitiéise Projet gouf awer aus enger Rei vun Ursaachen näischt.

De Kinnek Georg I. vu Griicheland huet dunn den 23. Abrëll 1882 den éischte Spuetestéch gemaach an 2.100 Aarbechter hu mam Bau ugefaangen. Trotz grousse Finanzschwieregkeete gouf de Projet 1893 zu Enn gefouert.

Ronn 9.000 Schëffer passéieren haut Joer fir Joer de Kanal vu Korinth.


20090731 korinthos canal22.jpg
20090731 korinthos canal17.jpg
Le canal de Corinthe en juillet 2009.jpg


## Literatur
* Gerster, Béla: *L'isthme de Corinthe et son percement*, Budapest, 1896

## Kuckt och
* Panamakanal
* Suezkanal

## Um Spaweck

*  D'Finanzgeschicht vum Kanal vu Korinth (archivéiert)
Theo Angelopoulos

Den **Theodoros Angelopoulos**, gebuer de 17. Abrëll 1935 zu Athen, a gestuerwen de 24. Januar 2012, war e griichesche Filmregisseur.
## Filmer (Auswiel)
* *[[Eleni]]* (2004) (Trilogia I: To Livadi pou dakryzei) 
* *[[L'éternité et un jour]]* (1998) (Mia aioniotita kai mia mera) 
* *[[Lumière et compagnie]]* (1996) 
* *[[Le regard d'Ulysse]]* (1995) (To vlemma tou Odyssea) 
* *[[Le pas suspendu de la cigogne]]* (1991) (To meteoro vima tou pelargou) 
* *[[Paysage dans le brouillard]]* (1988) (Topio stin omichli) 
* *[[L'apiculteur]]* (1986) (O melissokomos) 
* *[[Voyage à Cythère]]* (1984) (Taxidi sta Kithira) 
* *[[Alexandre le Grand]]* (1980) (Great Megaleksandros)
* *[[Les chasseurs]]* (1977) (Oi kynighoi)
* *[[Reconstruction]]* (1970) (Anaparastassi)
* *[[Broadcast]]* (1968) (Ekpombi)
## Kuckt och
*Lëscht vu Filmregisseuren

## Um Spaweck

* Iwwer den Theo Angelopoulos
* Iwwer seng Filmer
Minnie Pearl

D**'Minnie Pearl**, gebuer als *Sarah Ophelia Colley* de 25. Oktober 1912 zu Centerville am Tennessee, a gestuerwen de 4. Mäerz 1996 zu Nashville am Tennessee, war eng US-amerikanesch Countrymusek-Sängerin.

D'Minnie Pearl war fir iwwer fofzeg Joer d'Komödiantin vun der Countrymusek mat hirem Stréihut mat de Plastiksblummen an dem Präisschëld vun 1,98 US $.

## CDen
* *Queen of the Grand Ole Opry*, op *Legacy*, 1994.
* *Lookin' for a Feller *, op *King*, 1998.
Minnie Marx

D**'Minnie Marx**, mam Meederchersnumm **Minnie Schönberg**, gebuer den 9. November 1865 zu Dornum an Ostfriesland a gestuerwen de 15. September 1929 zu New York City, war d'Mamm vun de Marx Brothers. Si war mam Simon Marx bestuet. Hir Originne waren an Däitschland an hir Eltere ware Wanderkënschtler.

Si gouf um *Mount Carmel Cementery* zu Glendale am Staat New York begruewen.
Minnie Vautrin

D**'Minnie Vautrin**, gebuer de 27. September 1886 als **Wilhelmina Vautrin** zu Secor an Illinois a gestuerwen de 16. Mee 1941 zu Indianapolis an Indiana, war eng US-amerikanesch Missionnairin vun der *United Christian Missionary Association*, déi an der Zäit vum Nanking-Massaker, am Dezember 1937, Dausende vu chineesesche Fraen d'Liewe gerett huet.

Am Mee 1940 huet si no enger Nervekris missen an d'USA zeréckgoen. No enger Elektroschockbehandlung konnt si mat de gräissleche japanesche Krichsverbriechen net fäerdeg ginn, an huet sech 1941 an hirem Appartement zu Indianapolis d'Liewe geholl.

## Literatur
* Hu, Hua-Ling: *American Goddess at the Rape of Nanking: The Courage of Minnie Vautrin*, Southern Illinois Universitiy Press, 2000.
Minnie the Moocher

**Minnie the Moocher** ass en Jazzlidd vum Cab Calloway dat hien 1930 fir e Cartoon mat der Betty Boop an dem Bimbo vun de Fleischer Studios mat sengem Orchester agespillt huet.

::Now, she messed around with a bloke named Smoky
::She loved him though he was cokie,
::He took her down to Chinatown,
::He showed her how to kick the gong around.

Et ass verwonnerlech, datt e Lidd, dat sech haaptsächlech ëm Drogen dréint 1930 an engem Carton opdaucht.

1980 huet dee selwechte Calloway d'Lidd am Film *[[The Blues Brothers]]* gesongen.

## Um Spaweck
 Verschidde Versioune vum Text
Science Festival

De **Science Festival** ass e lëtzebuergesche Wëssenschaftsfestival deen am Kulturjoer 1995 entstanen ass an am Prinzip all zwee Joer ogehale gëtt. De Science Festival déngt derzou fir Wëssenschaftskultur a wëssenschaftlech Fuerschung zu Lëtzebuerg virzestellen, z'ënnerstëtzen a weiderzedreiwen. Zanter dem Joer 2005 gëtt de Festival am Gronn organiséiert, an de Raim vum Naturmusée a vun der Abtei Neimënster. De Science Festival gëtt vum Kulturministère, vum Ministère fir Héichschoul a Fuerschung a vum nationale Fuerschungsfong ënnerstëtzt.

## Virstellung
De Science Festival soll op eng einfach, verständlech a spilleresch Manéier d'Technik, d'Mathematik an Naturwëssenschaften de Kanner, de Jugendlechen an natierlech och den Erwuessene méi no bréngen. Aus dem Staunen eraus an dem Virwëtz sollen de Visiteuren d'Geheimnisser vun der Wëssenschaft an Technik interaktiv an nom Motto *Hands-on Science* virgestallt ginn.

An den eenzelen Ateliere kann d'ganz Famill wärend de Weekender, souwéi Schoulklassen a Gruppen op Umellung an der Woch spannend a faszinant Phenomeener mat hire fënnef Sënner entdecken oder bei verschiddenen Experimenter selwer assistéieren a mat fuerschen. An den eenzele Virféierungen an Ausstellunge kann de Visiteur sech vum neiste Stand vun der Technik iwwerzeegen a sech informéieren oder sech bei Konferenzen un Debatte bedeelegen.

Déi eenzel Aktivitéite gi vu Lycéeën, Universitéiten, Muséeën, Entreprisen a vun soss nationalen an internationale Fuerschungsinstutitiounen organiséiert an duerchgefouert a sti sou an enkem Kontakt mam Bierger.

## Editiounen

## Um Spaweck

* Websäit vum Science Festival   
* Websäit vum Fonds national de la recherche
* Websäit vum Naturmusée

#### Aner Wëssenschaftsfestivalen
* Däitschland
* Éisträich
* Groussbritannien
* Edinburgh International Science Festival
* Websäit vun der EUSCEA
Piz Buin

De **Piz Buin** ass den héchste Bierg vu Vorarlberg. E läit an der Silvrettagrupp op der Grenz vu Graubünden (Schwäiz) a Vorarlberg (Éisträich).

De Piz Buin ass 3.312 Meter héich. Den Numm kënnt aus dem Rätoromaneschen a bedeit "Ochesspëtz". E gëtt an der Sivretta nëmme vun der riseger Pyramid vum Piz Linard mat 3.410 Meter a vum Fluchthorn mat 3.399 Meter iwwertraff. D'Grenz tëscht Éisträich an der Schwäiz verleeft genee iwwer d'Spëtz an ost-westlecher Richtung.

De vollen Numm op Rätoromanesch ass "Piz Buin Grond" (grousse Piz Buin), am Géigesaz zur Zwillingspëtz "Piz Buin Pitschen" (Klenge Piz Buin) mat 3.255 Meter, deen direkt widder dem Piz Buin ass.
Weltpostveräin

De **Weltpostveräin**, offiziell **Union postale universelle** (Ofkierzung: **UPU**) gouf 1874 op Virschlag vum Heinrich von Staphan vun 22 Memberlänner am *Gemengenhaus zum Üsseren Stand* zu Bern gegrënnt an ass op déi Manéier no der ITU déi zweeteelst international Organisatioun.

Hautdesdaags huet dës Spezialorganisatioun vun der UNO 190 Memberlänner an ass den internationale Forum fir d'Zesummenaarbecht tëscht de Postadministratiounen an der Welt. Den Haaptsëtz ass zu Bern an der Schwäiz. Vun do gëtt all véier Joer de *Weltpostkongress* organiséiert. Zanter dem 14. Januar 2005 ass de Fransous Édouard Dayan Generaldirekter vum Weltpostveräin.

De Weltpostvertrag vun 1874 reegelt déi international Zusammenaarbechtt vun de Postadministratiounen an d'Kaderkonditioune vum internationale Postverkéier. Bis haut ass d'Haaptaufgab vum Weltpostveräin d'Garantéiere vun der Liwwerung vu Bréiwer a Päck iwwer Länner- a Sproochgrenzen ewech.

Als Weltpostsprooch gouf vun der UPU Franséisch gewielt.

## Weltpostkongresser

* 1874 Bern
* 1947 Paräis
* 1952 Bréissel
* 1957 Ottawa
* 1964 Wien
* 1969 Tokio
* 1974 Lausanne
* 1979 Rio de Janeiro
* 1984 Hamburg
* 1989 Washington D.C.

## Presidente vun de Weltpostkongresser

* 1947 Joseph Jean Le Mouel (Frankräich)

## Direkteren a Generaldirektere vum Internationale Büro

* bis 1949 Alois Muri
* 1950 - 1960 Dr. Fritz Hess (Schwäiz)
* 1961 - 1966 Dr. Edouard Weber (Schwäiz)
* 1966 - 1973 Dr. Michael Rahi
* 1973 - 1974 Anthony Ridge
* 1975 - 1984 Mohamed Ibrahim Sobhi
* 1984 - 1989 Dr. Fitz Koller
* 1989 - 2005 Thomas E. Leavy (USA)
* 2005 - 2012 Edouard Dayan (Frankräich)
* 2013 - 2021 Bishar Hussein (Kenia)
* Zanter 2021 Masahiko Meteko

## Um Spaweck
Offiziell Websäit vun der UPU Franséisch oder Englesch
Robert Wise

De **Robert Wise**, gebuer den 10. September 1914 zu Winchester am Indiana, a gestuerwen de 14. September 2005 zu Los Angeles, war en US-amerikanesche Filmregisseur.

## Filmer
### Kino
* *Mademoiselle Fifi* (1944), mam Simone Simon an John Emery
* *The Curse of the Cat People* (1944), mam Simone Simon a Kent Smith
* *[[The Body Snatcher]]* (1945), mam Boris Karloff a Bela Lugosi
* *Game of Death* (1945), mam John Loder
* *Criminal Court* (1946), mam Tom Conway
* *Born to Kill* (1947), mam Claire Trevor a Walter Slezak
* *Blood on the Moon* (1948), mam Robert Mitchum a Barbara Bel Geddes
* *Mystery in Mexico* (1948), mam William Lundigan a Jacqueline White
* *The Set-Up* (1949), mam Robert Ryan an Audrey Totter
* *Three Secrets* (1950), mam Eleanor Parker a Patricia Neal
* *Two Flags West* (1950), mam Joseph Cotten, Linda Darnell a Jeff Chandler
* *[[The Day the Earth Stood Still (Film 1951)|The Day the Earth Stood Still]]* (1951), mam Michael Rennie a Patricia Neal
* *The House on Telegraph Hill* (1951), mam Richard Basehart a Valentina Cortese
* *Something for the Birds* (1952), mam Victor Mature a Patricia Neal
* *The Captive City* (1952), mam John Forsythe
* *So Big* (1953), mam Jane Wyman a Sterling Hayden
* *Destination Gobi* (1953), mam Richard Widmark an Don Taylor
* *The Desert Rats* (1953), mam Richard Burton an James Mason
* *[[Executive Suite]]* (1954), mam William Holden, June Allyson a Barbara Stanwyck
* *[[Somebody Up There Likes Me]]* (1956), mam Paul Newman a Pier Angeli
* *Tribute to a Bad Man* (1956), mam James Cagney an Irene Papas
* *[[Helen of Troy (Film 1956)|Helen of Troy]]* (1956), mam Rossana Podestà a Jacques Sernas
* *Until They Sail* (1957), mam Jean Simmons a Paul Newman
* *This Could Be the Night* (1957), mam Jean Simmons an Anthony Franciosa
* *Run Silent Run Deep* (1958), mam Clark Gable a Burt Lancaster
* *[[I Want to Live!]]* (1958), mam Susan Hayward a Simon Oakland
* *Odds Against Tomorrow* (1959), mam Harry Belafonte a Robert Ryan
* *[[West Side Story]]* (1961) zesumme mam Jerome Robbins mam Natalie Wood, Russ Tamblyn a Rita Moreno
* *Two for the Seesaw* (1962), mam Robert Mitchum a Shirley MacLaine
* *[[The Haunting]]* (1963), mam Julie Harris a Claire Bloom
* *[[The Sound of Music (Film)|Th Sound of Music]]* (1965), mam Julie Andrews a Christopher Plummer
* *[[The Sand Pebbles]]* (1966), mam Steve McQueen a Candice Bergen
* *Star!* (1968), mam Julie Andrews a Richard Crenna
* *[[The Andromeda Strain]]* (1971), mam Arthur Hill an James Olson
* *Two People* (1973), mam Peter Fonda a Lindsay Wagner
* *The Hindenburg* (1975), mam George C. Scott an Anne Bancroft
* *Audrey Rose* (1977), mam Marsha Mason an Anthony Hopkins
* *Star Trek: The Motion Picture* (1979), mam William Shatner a Leonard Nimoy
* *Rooftops* (1989), mam Jason Gedrick

### TV
* *A Storm in Summer* (2000), mam Peter Falk a Nastassja Kinski

## Um Spaweck
* Robert Wise
Dräisproochespëtz

D**'Dräisproochespëtz**, geleeëntlech "Dräilännerspëtz", (ital: *Cima Garibaldi*) ass eng Biergspëtz an de Münsterdaller Alpen.

D'Biergspëtz mat 2.843 Meter läit direkt iwwer dem zweethéchsten Alpepass, dem Stilfser Joch. Vun der Passhéicht ass d'Spëtz dowéinst an 10 Minutten z'erreechen.
Heinrich I. vu Lëtzebuerg

Den **Heinrich I. vu Lëtzebuerg**, genannt "den Eeleren", war Grof vu Lëtzebuerg (998-1026) an Herzog vu Bayern (als Heinrich V.).
Ribonukleinsaier

**Ribonukleinsaieren** (RNS oder RNA, op Franséisch ARN) sinn organesch Makromolekülen déi aus Ribonukleotiden zesummegesat sinn. Si erfëllen, jee no Typ, verschidden Aufgaben an den Zellen. Verschidden Typpe vun RNS:
* mRNS: iwwerdréit d'Informatioun vun der DNS op d'Proteinnen.
* tRNS: liest de geneetesche Code a bréngt d'Aminosaieren fir d'Translatioun erbäi.
* rRNS: gehéieren zum Opbau vun de Ribosomen.
* hnRNS
* snRNS
* snoRNS

## Um Spaweck
Nukleotid

En **Nukleotid** ass e Moleküll dat aus engem Zockermoleküll déi mat enger Nukleinbas an engem oder méi Phosphatgrupp verbonnen ass, besteet. Eng *Nukleinbas* ass eng steckstoffhalteg aromatesch mono- oder polyzyklesch Moleküll. Nukleotide sinn d'Grondbausteng vun den Nukleinsaiere, verschiddener kënnen awer och als Koenzym funktionéieren.

Als ***Nukleosid*** bezeechent een en Nukleotid ouni Phosphatgrupp(en), also just en Zockermoleküll an eng Nukleinbas.

Wichteg Nukleotiden:
* Nukleotiden déi d'RNS opbauen, den Zocker ass Ribos (a Klameren den Numm vun der Nukleinbas):
** Adenosinmonophosphat (Adenin)
** Guanosinmonophosphat (Guanidin)
** Cytidinmonophosphat (Cytosin)
** Uridinmonophosphat (Uracil)
* Nukleotiden déi d'DNS opbauen, den Zocker ass Desoxyribos (a Klameren den Numm vun der Nukleinbas):
** Desoxyadenosinmonophosphat (Adenin)
** Desoxyguanosinmonophosphat (Guanidin)
** Desoxycytidinmonophosphat (Cytosin)
** Desoxythymidinmonophosphat (Thymidin)
* koenzymatesch Nukleotiden:
** ATP (Adenosintriphosphat)
** NAD<sup>+</sup>
** FAD

## Um Spaweck
Péitrus a Paulus-Kierch Iechternach

D**'Péitrus a Paulus-Kierch vun Iechternach** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Regioun Iechternach Saint-Willibrord, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Iechternach gehéiert.

Se steet am nordëstlechen Deel vun Iechternach an der *rue de la Montagne*.

D'Péitrus-a-Paulus-Kierch gouf den 28. Dezember 1961 op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter als *nationaalt Monument* agedroen.

Zur fréierer Par Iechternach gehéieren ausser der Péitrus a Paulus-Kierch vun Iechternach och nach d'Basilika vun Iechternach, d'Muttergotteskapell vun Iechternach an d'Kräizkapell vun Iechternach.

## Geschicht
Op dem Hiwwel wou déi haiteg Péitrus a Paulus-Kierch steet, stoung an der Zäit vun de Réimer e Grafmonument a méi spéit, an der spéitgotescher Zäit eng Befestegungsanlag.

D'Péitrus a Paulus-Kierch war ursprénglech d'Parkierch vun Iechternach. Se staamt ongeféier aus dem Joer 1000 an ass dofir am romanesche Stil gebaut. No engem Feier am 15. Joerhonnert ass se am spéitgotesche Stil ëmgebaut ginn. Am 18. Joerhonnert huet e polygonale Chouer de romaneschen ersat. Am Chouer sinn nach Fresken ze gesinn. D'Fënstere si vum François Gillen. Am Kiercheschëff ass en Ofgoss vun enger Kräizegungsgrupp déi 1503 am lëtzebuergeschen Atelier Clais hiergestallt gouf (den Original ass momentan zu Réiser). Am Nordtuerm steet e Sarkophag aus dem 17. Joerhonnert mat enger Figur vum hl. Willibrord, dee läit; an dësem Sarkophag goufe bis 1906 d'Reliquie vum Willibrord versuergt, déi elo an der Basilika ënnerbruecht sinn.

## Literatur
* *Wegführer zu luxemburgischen Kirchen und Kapellen*, Office national du tourisme, 1995
* Matthias Paulke, Jean Krier, und Raymond Waringo. *Archäologischer Rundgang durch Luxemburg*. Luxembourg: Centre national de recherches archéologiques, 2019. Print. ISBN 978-2-87985-535-6, S. 62-63
## Kuckt och
* Bemierkenswäert Beem bei der Péitrus a Paulus-Kierch:
**Käschtebam zu Iechternach
** Lann zu Iechternach
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Iechternach

* Lëscht vun den Ausgruewungen an archeologesche Plazen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Video op Youtube aus der Serie: Kierchen a Kapellen zu Lëtzebuerg iwwer d'Péitrus a Paulus-Kierch zu Iechternach 
* D'Péitrus a Paulus-Kierch vun Iechternach op der Websäit vum Parverband Iechternach
* D'Péitrus a Paulus-Kierch vun Iechternach op der Websäit vum ''Service des sites et monuments nationaux'' 
*D'Fënstere vun der Péitrus a Pauluskierch vun Iechternach op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 

## Biller

Saints Pierre et Paul Echternach 2011-11.JPG|D'Kierch vu baussen
FeKiPau.JPG|Fënster vum François Gillen
FreKiNei.JPG|Al Fresk
KräPauKi.JPG|Kräizegungsgrupp
Sarkophag_Willibrord.jpg|De Willibrord-Sarkophag
Echternach St. Peter.jpg|De Péitrus
Muttergotteskapell Iechternach

D**'Muttergotteskapell zu Iechternach** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Regioun Iechternach Saint-Willibrord, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Iechternach gehéiert.

Se steet am südwestlechen Deel vun Iechternach an der *rue de la Chapelle*, enger Säitestrooss vun der N11.

Zur Par Iechternach gehéieren ausser der Muttergotteskapell och nach d'Basilika vun Iechternach, d'Péitrus a Pauluskierch vun Iechternach an d'Kräizkapell vun Iechternach.

## Geschicht
1654 gouf op Wonsch vum Abt Petrus Fisch vun der Iechternacher Abtei eng Kapell zu Éiere vun der Schmäerzensmuttergottes gebaut an de 14. August 1658 geweit. Et ass dovun auszegoen, datt d'Ureegung fir de Bau vum Jesuittepater Jacques Brocquart ausgaangen ass, dee 1625-1627 virun de Mauere vun der Festungsstad Lëtzebuerg - um Glacis - eng Mariekapell gebaut an domat der Muttergottesveréierung zu Lëtzebuerg en neien Opdriff ginn huet.

Widder der Fassad steet eng monumental Muttergottesstatu. Am Banneraum (spéitgotesche Stil) gesäit een e barocken Héichaltor mat enger Pietà. D'Relieffer op de Säite weisen eng Kräizegungszeen a Schutzengelen.

## Uergel
D'Uergel an der Muttergotteskapell gouf 1845 vum Kinnek-Groussherzog Wëllem II. gestëft a gëtt och "Oranier-Uergel" genannt. Vun deem Typ gëtt et der nëmme 5 op der ganzer Welt.

## Literatur
* Michel Schmitt, 1996: *Wegführer zu luxemburgischen Kirchen und Kapellen.* Impr. St-Paul, Luxembourg, 144 S. ISBN 2-87963-258-7
* Kauthen, P., 2013. *Die Muttergotteskapelle in Echternach.* Willibrordus-Bauverein, Echternach, 31 S.
* Staud, R.M. & J. Reuter, 1952. *Die kirchlichen Kunstdenkmäler der Stadt Echternach.* St. Paulus Druckerei, Luxemburg, 224 S. (Muttergotteskapelle, S. 191-195).

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Iechternach, Ënnersauer, Jonglënster, Konsdrëf
* D'Muttergotteskapell op der Websäit vum Parverband Iechternach
* Video op Youtube aus der Serie: Kierchen a Kapellen zu Lëtzebuerg iwwer d'Iechternacher Muttergotteskapell
* D'Uergel vun der Kapell op ''Orgues.lu''


Fichier:Chapelle Notre Dame Echternach interior 2012-08.jpg|Bannenan
Fichier:Chapelle Notre-Dame des Douleurs Echternach pipe organ 02.jpg|D'"Oranier-Uergel"
Fichier:Notre-Dame des Douleurs Echternach portal 2011-04.JPG|d'Entréesportal
Pietà

Eng **Pietà** (ital. *Frëmmegkeet*) och nach *Vesperbild* genannt, ass eng kënschtleresch (gemoolt oder dacks als Statu) Duerstellung déi d'Maria (Muttergottes) mam doudege Jesus dee vum Kräiz erofgeholl gouf, um Schouss weist. Et handelt sech ëm eng Zeen, déi net an der Bibel beschriwwen ass, déi awer schonn am Kräizwee ze fannen ass an zanter dem 14. Joerhonnert och eenzel duergestallt gëtt.

## Um Spaweck
West Side Story

## De Musical
De Musical **West Side Story** gouf vum Arthur Laurents (Geschicht) a Stephen Sondheim (Dialogen) nom Theaterstéck Romeo a Julia vum William Shakespeare, geschriwwen. D'Musek huet de Leonard Bernstein komponéiert an d'Choreographie ass vum Jerome Robbins.

De Musical ass fir d'éischt am Winter Garden Theater um Broadway zu New York de 26. September 1957 opgefouert ginn. De Succès vum Stéck war grouss, an et huet et op 732 Opféierunge bruecht.

## De Film
Duerch de grousse Succès um Broadway gouf de Musical vum Robert Wise a Jerome Robbins verfilmt.

D'Geschicht vu Romeo a Julia spillt am Musical an den 1950er Joren zu New York. D'Rivale sinn am Musical keng Adleg, mä zwou Gruppe vu Jugendlechen. Déi eng Säit déi amerikanesch Jets an déi aner Säit déi puerto-ricanesch Sharks. 
Déi zwou Clique leie stänneg am Sträit, bis den Amerikaner Tony (Richard Beymer) sech an d'Puerto-Ricanerin Maria (Natalie Wood) verléift……

## Iwwer de Film
D'Titele vum Film, déi als Strécher um Ecran ufänken an zum Schluss de Quartier an deem de Film sech ofspillt, aus der Luucht weisen, si vum Saul Bass gemaach ginn.

De Film ass op enger duebeler DVD an op Bluray erauskomm.

## De Film an de Medien
*So the dancing is remarkable, and several of the songs have proven themselves by becoming standards, and there are moments of startling power and truth. "West Side Story" remains a landmark of musical history* (Roger Ebert, amerikanesche Filmkritiker)
## Gielercher

* De Film krut am Joer 1962: 10 Oscaren, ënner anerem:
**Beschte Filmregie: Robert Wise a Jerome Robbins
**Beschte weiblech Nieweroll: Rita Moreno
**Beschte männlech Nieweroll: George Chakiris
*Dräi Golden Globen (1962):
**fir de Robert Wise, de George Chakiris an d'Rita Moreno
* New York Film Critics Circle Awards: Beschte Film vun 1961
## Um Spaweck
Jérôme Jaminet

De **Jérôme Jaminet**, gebuer de 27. September 1979 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Philosoph, Auteur a Literaturkritiker.

Hien huet bis ewell haaptsächlech als Auteur vu Lyrik an Aphorismen, awer och vun Essaien iwwer Méisproochegkeet an Educatioun op sech opmierksam gemaach. Donieft huet hien als fräie Literaturkritiker fir d'Wochenzeitung D'Lëtzebuerger Land geschafft a présentéiert zanter 2014 an der nämmlechter Qualitéit d'Emissioun *Book Look* op Eldoradio.

## Säi Wierk
* *Gedankenstille. Essays, Aphorismen und Gedichte*, Nordhausen 2003 [als Auteur]
* *Paul Ricoeur: Intellektuelle Autobiographie.* In: * Vom Text zur Person. Hermeneutische Aufsätze (1790-1999)*, 2007, Felix Meiner Verlag, Hamburg [als Iwwersetzer]
* *Wie es ist. Momentaufnahmen*, Nordhausen 2007 [als Editeur]

## Literatur
* Conter, Claude D., 2007. *Jaminet, Jérôme*. S. 295-296 in:  Online-Versioun. Stand: 28. September 2011. http://www.autorenlexikon.lu/page/author/325/325/DEU/index.html [opgeruff de 4. Januar 2012].

## Um Spaweck
* Eng Hans-Georg Gadamer Bibliographie vum Jérôme Jaminet
Jizchak Katzenelson

De **Jizchak Katzenelson**, gebuer den 1. Juli 1886 zu Karelitz bei Minsk, an ëmbruecht ginn den 1. Mee 1944 am KZ Auschwitz, war e jiddesche Lyriker an Dramatiker.

## Liewen

## Wierk
Kierch Lëtzebuerg-Gaasperech

D**'Kierch zu Lëtzebuerg-Gaasperech** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Lëtzebuerg Notre-Dame, zum Dekanat Lëtzebuerg an zu der Gemeng Lëtzebuerg gehéiert.

D'Patréinesch vun der Kierch ass d'helleg Theresia, där hiert Fest den 1. Oktober gefeiert gëtt.

D'Kierch steet zu Gaasperech an der Gasperecher Strooss (*Rue de Gasperich*).

## D'Gebai
De Grondstee fir d'Gaasperecher Kierch gouf am Mee 1932 geluecht a schonn e Joer drop konnt eng éischt Mass do gehale ginn. D'Pläng ware vum Architekt Jean Mackel; et ass eng vun den éischte Kierchen zu Lëtzebuerg déi net méi historistesch ass, mä déi als modern ka bezeechent ginn. 1966 gouf d'Kierch ënner der Leedung vum Architekt Edouard Reuter den Ufuerderunge vun der Liturgiereform ugepasst an definitiv fäerdeggestallt a sou gouf se dann de 27. November 1966 vum Bëschof Léon Lommel geweit.

## D'Uergel
D'Uergel steet op der Plaz vum rietse Säitenaltor. Se war entworf a gebaut ginn, fir um Duxall opgeriicht ze ginn. Se gouf vun der Uergelmanufaktur Georg Westenfelder vu Lëntgen gebaut an d'Aweiung war de 6. November 1982.

## Literatur
* Ons Stad N°31, 1989, S. 24, Michel Schmitt, *Gasperich: Junge Pfarrei in altem Pfarrbezirk*

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck
* D'Fënstere vun der Kierch zu Lëtzebuerg-Gaasperech op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op der Websäit ''Orgues.lu''
Piräus

**Piräus** ass eng griichesch Stad mat 175.697 Awunner (2001), 8&nbsp;km südëstlech vun der Haaptstad Athen.

De *Piräus* ass och den Hafe vun *Athen*. Et ass den drëttgréissten Hafen am Mëttelmier.

De *Piräus* ass ausserdeem bekannt duerch de Schlager: *Ich bin ein Mädchen aus Piräeus*, deen d'Melina Mercouri am Film: *Sonntags nie* vum Jules Dassin gesongen huet. Kuckt den Text

## Bedeitung
## Geschicht
## Literatur
## Kuckt och
## Um Spaweck
Kräizkapell Iechternach

D**'Kräizkapell zu Iechternach** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Regioun Iechternach Saint-Willibrord, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Iechternach gehéiert.

Se steet am ëstlechen Deel vun Iechternach an der *rue Sainte Croix*, enger Säitestrooss vun der N11A.

De 27. Mee 1963 gouf d'Kapell op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter als *nationaalt Monument* agedroen.

Zur fréierer Par Iechternach gehéieren ausser der Kräizkapell vun Iechternach och nach d'Basilika vun Iechternach, d'Péitrus a Pauluskierch vun Iechternach an d'Muttergotteskapell vun Iechternach.

## Geschicht
D'Kräizkapell gouf 1524 vum Wilhelm vu Lelleg, dee Probst vu Bitbuerg, Iechternach an Dudeldorf war, a senger Fra, dem Katharina vu Wampach, gestëft. D'Kapell louch deemools an der Noperschaft vum Sichenhaus, wou Leit mat ustiechene Kränkte baussent de Stadmaueren hiverfracht goufen. D'Kapell gouf 1560 konsekréiert a gouf dem hellege Kräiz an der helleger Muedeléin geweit. Um Enn vum 17. Joerhonnert huet de Jean Theodor Mohr de Waldt se restauréiere gelooss, an eng Reliquie vum hellege Kräiz do hannerlooss. 1733 gouf nieft der Kapell eng Klaus gebaut, an där bis 1783 noenee verschidde Klausener gewunnt hunn.

1798 gouf d'Kapell versteet, a koum, no verschiddene Proprietairen, 1811 nees an de Besëtz vum Deche vun Iechternach. Dësen huet d'Gebai an d'Rei brénge gelooss, a Grafplacke vun der Famill Mohr de Waldt goufen aus dem fréiere Klarisseklouschter dohi bruecht. 
1853 gouf se grëndlech restauréiert a vergréissert, 1863 goufen d'Schëff an den Tuerm nei opgebaut. No de Schied, déi s'an der Ardennenoffensiv erlidden hat, gouf d'Kapell 1950-52 nees an d'Rei gesat. 1988 gouf de Mobiliar restauréiert.

Den Altor vun der Kräizkapell kënnt aus der Péitrus a Pauluskierch vun Iechternach.

## Literatur
*Bernard-Jacques Thiel: "La chapelle Sainte-Croix chez Echternach et son ermitage". In: *Hémecht* 1949/1, 37-56.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Iechternach

## Um Spaweck

* D'Kapell op der Websäit vum Parverband Iechternach
* Video op Youtube aus der Serie: Kierchen a Kapellen zu Lëtzebuerg iwwer d'Iechternacher Kräizkapell