open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Richard Fleischer

De **Richard Fleischer**, gebuer den 8. Dezember 1916 zu Brooklyn, a gestuerwen de 25. Mäerz 2006 zu Woodland Hills, war en US-amerikanesche Filmregisseur.

## Filmer (Auswiel)
* *Bodyguard* (1948), mam Lawrence Tierney 
* *Trapped * (1949), mam Lloyd Bridges 
* *Follow Me Quietly* (1949), mam Jeff Corey 
* *[[Armored Car Robbery]]* (1950), mam Charles McGraw 
* *[[The Narrow Margin]]* (1952), mam Charles McGraw a Marie Windsor
* *[[The Happy Time]]* (1952), mam Charles Boyer a Louis Jourdan
* *Arena* (1953), mam Gig Young a Jean Hagen
* *[[20,000 Leagues Under the Sea (Film 1954)|20,000 Leagues Under the Sea]]* (1954), mam Kirk Douglas, James Mason a Peter Lorre
* *Violent Saturday* (1955), mam Victor Mature a Richard Egan
* *The Girl in the Red Velvet Swing* (1955), mam Ray Milland an Joan Collins
* *[[Bandido (Film 1956)|Bandido]]* (1956), mam Robert Mitchum an Ursula Thiess
* *[[Between Heaven and Hell]]* (1956), mam Robert Wagner a Broderick Crawford
* *[[The Vikings]]* (1958), mam Kirk Douglas, Tony Curtis, Ernest Borgnine an Janet Leigh
* *These Thousand Hills* (1959), mam Don Murray a Lee Remick
* *[[Compulsion]]* (1959), mam Orson Welles an Diane Varsi
* *[[Crack in the Mirror]]* (1960), mam Orson Welles a Juliette Gréco
* *[[Barabbas (Film 1961)|Barabbas]]* (1961), mam Anthony Quinn a Silvana Mangano
* *[[Fantastic Voyage]]* (1966), mam Stephen Boyd a Raquel Welch
* *Doctor Dolittle* (1967), mam Rex Harrison a Samantha Eggar
* *[[The Boston Strangler]]* (1968), mam 	Tony Curtis an Henry Fonda
* *Che!* (1969), mam Omar Sharif an Jack Palance
* *[[Tora! Tora! Tora!]]* (1970), mam Martin Balsam a Sô Yamamura
* *The Last Run* (1971), mam George C. Scott an Tony Musante
* *[[10 Rillington Place]]* (1971), mam Richard Attenborough an Judy Geeson
* *[[The New Centurions]]* (1972), mam George C. Scott a Stacy Keach
* *[[Soylent Green]]* (1973), mam Charlton Heston an Joseph Cotten
* *The Don Is Dead* (1973), mam Anthony Quinn 
* *Mr. Majestyk* (1974), mam Charles Bronson a Linda Cristal
* *The Spikes Gang* (1974), mam Lee Marvin 
* *Mandingo* (1975), mam James Mason a Susan George
* *The Incredible Sarah* (1976), mam Glenda Jackson an Yvonne Mitchell
* *Ashanti * (1979), mam Michael Caine a Peter Ustinov
* *The Jazz Singer* (1980), mam Neil Diamond a Laurence Olivier
* *[[Conan the Destroyer]]* (1984), mam Arnold Schwarzenegger a Grace Jones
* *Red Sonja* (1985), mam Arnold Schwarzenegger a Brigitte Nielsen
* *Million Dollar Mystery* (1987), mam Jamie Alcroft

## Kuckt och
*Lëscht vu Filmregisseuren

## Um Spaweck
Nuechtegailchen

D**'Nuechtegailchen** (*Luscinia megarhynchos*) ass eng Aart aus der Famill vun de Muscicapidae aus der Uerdnung vun de Spatzevigel (Passeriformes), Ënneruerdnung vun de Sangvigel (Passeres).

De Gesank vun der Nuechtegailchen ass räich a komplex, a gëtt als iwweraus schéin empfonnt.
 
Gesank vun engem Männchen:

## Beschreiwung

## Liewensraum
Nuechtegailchercher sinn an Asien, Europa an an Nordafrika doheem. Déi mëtteleuropäesch sinn Zuchvigel déi an Afrika iwwerwanteren.

## Systematik

## Den Numm
Nieft Nuechtegailche gëtt de Vull och nach Nuechtegall, Nuechtegällchen, Nuechtegëllchen (Suessem) oder Bliedermännche genannt.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Vullen zu Lëtzebuerg
Paul Funck

De **Paul Michel Funck**, gebuer de 5. September 1875 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 14. Mee 1939 zu Péiteng, war e lëtzebuergeschen Architekt.

Hie war de Jong vum Architekt Pierre Funck. Hien huet op der École des beaux-arts zu Paräis Architektur studéiert an do en Diplom gemaach.

Seng Cousine, d'Adolphine Funck war mam Ernest Vander Linden bestuet. Seng Kosenge waren de Karl an de Paul Bonatz, och bekannt Architekten.

## Wierker
* *[[Cercle Municipal]]* op der Plëss d'Arem zu Lëtzebuerg-Uewerstad (zesumme mat dem Pierre Funck)
* Geschäft *Sternberg* (1935) zu Lëtzebuerg-Uewerstad
* *Banque générale* zu Esch-Uelzecht
* den Neibau vun der Kierch zu Heeschdref (1906-1908)

## Biller

Fichier:Cercle municipal in Luxembourg City 02.jpg|Cercle municipal
File:Luxembourg mai 2011 14 (8345301071).jpg|Sternberg-Gebai
Fichier:30 rue de l'Alzette coin Avenue de la Gare Esch-sur-Alzette 2014-12.jpg|Banque générale Esch/Uelz.
Fichier:Kierch Heeschdref-001.jpg|Kierch Heeschdref


## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, S. 177
* Philippart, R., 2007. *Luxembourg. Historicisme et identité visuelle d'une capitale.* 207 S. éditions saint-paul. ISBN 978-2-87963-694-8, S. 115
* Lorang, Antoinette, 1988, *Plateau Bourbon und Avenue de la Liberté: Späthistoristische Architektur in Luxemburg.* Vol. CIII, PSH, S. 300
Nicolas Schmit-Noesen

Den **Nicolas Schmit-Noesen**, gebuer als **Nicolas Schmit** den 10. Oktober 1899 zu Rëmeleng, a gestuerwen den 1. Juni 1964 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Architekt.

Hie war Member vum *[[Institut grand-ducal]]*, *[[Section des arts et lettres (Institut grand-ducal)|Section des arts et lettres]]*.

Den Nicolas Schmit war mat der Marguerite Noesen bestuet; hire Bouf, de Laurent Schmit, war och Architekt.

## Wierker
* Postgebai zu Esch-Uelzecht, 1930 (zesumme mat dem Paul Flesch)
* Nationale Resistenzmusée zu Esch-Uelzecht (zesumme mat dem Laurent Schmit)
* Meedercherslycéee zu Esch-Uelzecht
* Kino Empire zu Esch-Uelzecht
* Kino Rex zu Esch-Uelzecht
* Duebelhaus op Nr. 55 an Haus op Nr. 120 an der Uelzechtstrooss zu Esch-Uelzecht
* Kierch zu Baastenduerf
*Ëm- an Ausbau vun der Villa Louvigny (1953; zesumme mam Pierre Reuter, Hubert Schumacher a Pierre Schaack)

## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, Ss. 197-199
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Käerjeng

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Käerjeng** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Käerjeng ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter no Uertschaft
### [[Féngeg]]

|}

### [[Kënzeg]]

|}

### [[Lénger]]

|}

### [[Nidderkäerjeng]]

|}

### [[Uewerkäerjeng]]

|}

### Quell
*

## Um Spaweck
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Stauséigemeng

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Stauséigemeng** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Stauséigemeng ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter no Uertschaft
### [[Béiwen (Stauséigemeng)|Béiwen]]

|}

### [[Eeschpelt]]

|}

### [[Harel]]
 

|}

### [[Kauneref]]
 

|}

### [[Léifreg]]
 

|}

### [[Meecher]]
 

|}

### [[Noutem (Stauséigemeng)|Noutem]]
 

|}

### Quell

## Um Spaweck
René Mailliet

De **René Mailliet**, gebuer den 3. Juni 1915 zu Houdeng-Aimeries (zanter 1977 en Deel vun der Gemeng La Louvière) an der belscher Provënz Hainaut, a gestuerwen de 4. November 1999, war e lëtzebuergeschen Architekt.

## Wierker
* Synagog (1951-1953) an der Stad Lëtzebuerg (zesumme mam Victor Engels)
* Lëtzebuergesche Pavillon op der Weltausstellung 1958 zu Bréissel (zesumme mam Pierre Reuter)
* "Aquarium" (1958) vum *[[Casino Luxembourg]]* (no enger Iddi vum Jean Prouvé)
* Sëtz vun der *[[Croix-Rouge luxembourgeoise]]* an der Stad Lëtzebuerg (zesumme mam Tony Biwer)
* Monument vun der nationaler Solidaritéit, 1971
Marie-Louise Tidick-Ulveling

D**'Marie-Louise** ("**Mimy**") **Tidick-Ulveling**, gebuer de 14. Februar 1892 zu Dikrech, a gestuerwen de 17. September 1989 zu Lëtzebuerg, war eng lëtzebuergesch Autorin.

Hire Papp war de Paul Ulveling, Riichter zu Dikrech, a méi spéit President vum Ieweschte Geriichtshaff an der Stad. Hire Grousspapp war de Politiker a Jurist Georges Ulveling. De Jean Ulveling war hiren Urgrousspapp.

## Hiert Liewen
Well et zu hirer Zäit nach kee richtege Meedercheslycée gouf, an hire Gesondheetszoustand net de beschte war, krut d'Mimy Privatcourse vun de Professeren Nicolas Braunshausen, Nicolas Schlottert a Pierre Weinachter. Duerno goung se op d'Universitéit Bonn Geschicht a Germanistik studéieren. Si war mol net zwee Joer bestuet, wéi hire Mann, den Affekot Charles Tidick, 1922 gestuerwen ass.

Bis den Ufank vum Zweete Weltkrich huet si bei enger Bank geschafft. Nodeem si do gekënnegt krut, hat si eng Plaz um Aarbechtsamt. Well si sech géint all Form vu Germaniséierung gewiert huet, gouf si och do no enger kuerzer Zäit entlooss. Hir Duechter d'Adeline Tidick gouf, wéi si als Lycéesschülerin refuséiert huet, Member vun der Hitlerjugend ze ginn, verhaft, a koum spéider an d'KZ Ravensbrück. Bis zum Enn vum Krich a bis hir Duechter befreit war, huet d'Marie-Luise Tidick-Ulveling aktiv an der Resistenz matgeschafft.

Hiert ganzt Liewen an hir literaresch Wierker stinn am Zeeche vum Kampf géint all Zort vun Ongerechtegkeet, Fanatismus an Intoleranz. Si huet sech scho fréi fir d'Rechter vun de Fraen agesat.

Fir u si z'erënneren, gouf an der Stad Lëtzebuerg egn Strooss, d'Rue Marie-Louise Tidick-Ulveling, no hir genannt.

= Publikatiounen=
* *Der Hirtenknabe*. Eng Erzielung 1911 erauskomm an der *Westpfälzische Zeitung*
* *Utopische Träume*. 1920 an der lëtzebuergescher Zeitung *Soziale Republik*

Nom Krich huet si eng ganz Rei vun Erzielungen, Gedichter an aner Artikelen an Zeitungen an Zäitschrëfte wéi *Die Luxemburgerin, [[Les Cahiers luxembourgeois]], [[Tageblatt]], [[Rappel]], [[D'Lëtzebuerger Land]], [[Revue (Zäitschrëft)|Revue]]* an *[[Ons stad]]* publizéiert.

* 1957: *Funken der Hoffnung*: Drei Novellen, Éditions du Centre, 62 S.
* 1961: *Im Zeichen der Flamme*, Luxemburger Verl. Dr; Robert Hausemer, 165 S.
:Neioplag 2010, virgestallt a kommentéiert vun der Sandra Schmit, Nouvelle bibliothèque du Luxembourg, 292 S. ISBN 978-2-919903-18-41963: *Erlebt und beobachtet.* ??? 
* 1965: *Verworrene Wege,* Imprimerie Centrale, 127 S.
* 1968: *Traum und Wirklichkeit* ???
* 1978: *Abglanz*, Imprimerie Centrale, 96 S.
* 1982: *Von Gestern für heute: Gedichte, Skizzen und Erzählungen,* Abteilung für Kunst und Literatur des Grossherzoglichen Institutes von Luxemburg, 147 S.

=Literatur=
* Conter, Claude D., 2007. *Tidick-Ulveling, Marie-Louise(Mimy)*. S. 613-614 in: 
* Jean Jaans Revue vum 28. Januar 1967 *Zum 75. Geburtstag von Madame Tidick-Ulveling* S. 44
* e.f. (= Evy Friedrich) Revue vum 12. Februar 1972 *Marie-Louise Tidick-Ulveling* 80 S. 38

## Um Spaweck
Pierre Reuter (Architekt)

De **Pierre Reuter**, gebuer de 5. Juni 1911 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 23. Januar 1992, war e lëtzebuergeschen Architekt.

## Wierker
* Ëm- an Ausbau vun der Villa Louvigny (1953; zesumme mam Nicolas Schmit-Noesen, Hubert Schumacher a Pierre Schaack)
*Lëtzebuergesche Pavillon op der Weltausstellung 1958 zu Bréissel (zesumme mat dem René Mailliet)
* Kierch zu Capellen
* Kierch zu Konstem (zesumme mat dem Léon Loschetter)
* Kierch zu Lëtzebuerg-Bouneweg (zesumme mat dem Léon Loschetter)
* Postgebai zu Lëtzebuerg-Gare (zesumme mat dem René Welter)
* Bëschofspalais an der Stater Uewerstad (zesumme mat dem René Mailliet)
Tony Biwer

Den **Tony Biwer**, gebuer de 4. August 1902 zu Dikrech, a gestuerwen den 1. August 1971 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Architekt.

## Wierker
* Haiserensembel an der "rue de Nassau" an der Stad Lëtzebuerg
* Sëtz vun der *[[Croix-Rouge luxembourgeoise]]* an der Stad Lëtzebuerg (zesumme mat dem René Mailliet)

## Gielercher
* 
* 

## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, S. 204
Michael Bay

De **Michael Bay**, gebuer als *Michael Benjamin Bay* de 17. Februar 1965 zu Los Angeles a Kalifornien, ass en US-amerikanesche Filmregisseur a Filmproduzent.

## Filmer
### als Regisseur
* 1995: *Bad Boys*, mam Will Smith a Martin Lawrence
* 1996: * [[The Rock]] *, mam Sean Connery an Nicolas Cage
* 1998: *Armageddon*, mam Bruce Willis a Billy Bob Thornton
* 2001: *[[Pearl Harbor (Film 2001)|Pearl Harbor]] *, mam Ben Affleck a Jon Voight
* 2003: *Bad Boys II*, mam Martin Lawrence a Will Smith
* 2005: *The Island*, mam Ewan McGregor a Scarlett Johansson
* 2007: *Transformers*, mam Shia LaBeouf a Megan Fox
* 2009: * Transformers: Revenge of the Fallen*, mam Shia LaBeouf an John Turturro

### Museksvideoen
1990: *Up All Night*, Slaughter
* 1991: *I Touch Myself*, Divinyls
* 1992: *Love Thing*, Tina Turner
* 1992: *Do It to Me*, Lionel Richie
* 1992: *You Won’t See Me Cry*, Wilson Phillips
* 1993: *[[I’d Do Anything for Love (But I Won’t Do That)]]*, Meat Loaf
* 1994: *Rock ’n’ Roll Dreams Come Through*, Meat Loaf
* 1994: *[[Objects in the Rear View Mirror May Appear Closer Than They Are]]*, Meat Loaf
* 1997: *Falling in Love (Is Hard on the Knees)*, Aerosmith
* 2001: *There You’ll Be*, Faith Hill

## Um Spaweck
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Schëtter

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Schëtter** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Schëtter ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter no Uertschaft
### [[Iwwersiren]]

|}

### [[Mënsbech]]

|}

### [[Schëtter]]

|}

### [[Schraasseg]]

|}

## Quell

## Um Spaweck
Joseph Keup

De **Joseph Keup**, gebuer den 21. Mäerz 1891 zu Verviers, a gestuerwen de 5. Abrëll 1981 zu Iechternach, war e lëtzebuergesche Paschtouer an Dichter.

Hie gouf 1917 geweit a war Kaploun zu Diddeleng an zu Déifferdeng, tëscht 1928 an 1931 Paschtouer zu Wolwen, bis 1948 zu Bäerdref a bis 1952 zu Bech-Maacher. 1942 gouf hien am KZ Hinzert, duerno am KZ Dachau inhaftéiert.

Hie war vun 1975 bis zu sengem Doud Member vun der Section des arts et lettres vum Institut grand-ducal.

De Joseph Keup huet, z.&nbsp;D. ënner dem Pseudonym **Monni Joss**, Stëmmungs- an Naturlyrik op Lëtzebuergesch geschriwwen, déi en ë.&nbsp;a. an der *Nouvelle revue luxembourgeoisse (Academia), Luxemburger Wort, Die Ware, Arts et Lettres, An der Ucht* an am *Luxemburger Marienkalender* publizéiert huet.

Zu Bäerdref an an der Stad Lëtzebuerg gouf eng Strooss no him genannt. Zu Bäerdref beim Maartbësch an zu Boufer bei der Kierch steet e Monument fir un hien z'erënneren.

## Wierk
Gesamt-Lyrësch-Wierk. I Rousen an Haartnol. II Sittidee - Sittidee. III Vom Karschnatz gesimmelt nei Gedichter. [préf.: Pierre Grégoire, Fernand Hoffmann]

## Um Spaweck
La loi, c'est la loi

** La loi, c'est la loi ** (it.: *La legge è legge*) ass e franséisch-italieenesche Film vum Christian-Jaque aus dem Joer 1957.

## Ëm wat geet et am Film?
De franséischen Douanier (Fernandel) ass ëmmer hanner dem italieenesche Schmuggler (Totò)...
Avant l'aube

***Avant l'aube*** ass e franséisch-lëtzebuergesche Film aus dem Joer 2011 mam Jean-Pierre Bacri, deen deelweis zu Lëtzebuerg gedréint gouf.

## Ëm wat geet et am Film?
De Frédéric schafft an engem Hotel an de Bierger. Do ass viru Kuerzem e Client verschwonnen, an hien huet de Veracht, datt d'Hoteliersfamill méi weess, wéi se der Police gesot huet...

## Um Spaweck
Site officiel
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Kiischpelt

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Kiischpelt** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Kiischpelt ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter no Uertschaft
### [[Äischer]]
 

|}

### [[Kautebaach]]
 

|}

### [[Lellgen]]
 

|}

### [[Mäerkels]]

|}

### [[Pënsch]]

|}

### [[Wëlwerwolz]]

|}

### Quell
*

## Um Spaweck
Pierre Grach

De **Pierre Grach**, gebuer den 10. August 1903 zu Veianen, a gestuerwen den 28. Dezember 1971 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Architekt.

No sengem Secondaire huet de Pierre Graach op der Académie royale des beaux-arts zu Bréissel studéiert wou hien 1927 säin Diplom als Architekt krut. Hien huet dunn nach Stagen zu Stroossbuerg gemaach ier hien 1932 hannescht op Lëtzebuerg koum.

Hie war Comitésmember vun der Vereenegung *[[Les amis de la maison de Victor Hugo à Vianden]]*.

Hie war mat der Molerin a Sculptrice Nina Grach-Jascinsky bestuet.

## Wierker

* Neesopbau vum Kräizgank an der Trinitarierkierch vu Veianen
* Primärschoul zu Veianen
* Kino „The Yank“ an der Stad, an Zesummenaarbecht mam Léon Leclerc
* *[[Athénée de Luxembourg]]* zu Lëtzebuerg-Hollerech (zesumme mam Nicolas Schmit-Noesen a mam Laurent Schmit)

## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, S. 206
Ruelzbech

D**'Ruelzbech** (och alt als *Ruetzbech* oder ënner dem ale Kadasternumm *Roitzbach* ze fannen) ass eng kleng Baach um Territoire vun der Gemeng Bäerdref. Si huet hir Quell op enger Héicht vun 352 Meter nordwestlech vu Bäerdref net wäit ewech vum Kierfecht.

Se leeft vun do aus de ganzen Zäit duerch eng Griecht no Westen, südlech laanscht de Ruelzbech-Plateau mam Camping an Erhuerlungszentrum *Maartbësch*, fir um hallwe Wee tëscht dem Grondhaff an der Vugelsmillen op enger Héicht vun 176 Meter an d'Schwaarz Iernz ze lafen.

Um Bord vun dësem Plateau féiere schmuel Pied, deelweis iwwer Leederen, duerch e Labyrinth vu Schlëff (Diaklasen) tëscht de Sandsteefielsen. Ee vun deene Schlëff (deen net zougänglech ass) ass d'Habitat vun enger seelener Far-Aart (*[[Hymenophyllum tunbrigense]]*), där gréisster Populatioun vun där Aart um europäesche Kontinent.

D'Baach ass ronn 1.200 Meter laang.
Michel Mousel (Architekt)

De **Michel Mousel**, gebuer de 17. Februar 1926 zu Heeschdref, ass e pensionéierte lëtzebuergeschen Architekt.

## Wierker
* ''Bâtiment Tour - "Héichhaus"'' (1960-1965) um Kierchbierg an der Stad Lëtzebuerg (zesumme mat dem Gaston Witry)
* Kierch um Zens an der Stad Lëtzebuerg (zesumme mat dem Edouard Stein)
* Kierch um Houwald (zesumme mat dem Christian Bauer)
* Gemengenhaus zu Steesel
* Gemengenhaus zu Walfer
* Postgebai zu Hesper

## Literatur
* *Espace d'une vie. Les architectes - les inconnus. M - comme Michel Mousel*, OAI Info 2008 n °62, August 2008, Ordre des architectes et des ingénieurs-conseils Luxembourg, Ss. 46-47 (PDF-Dokument)
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Schengen

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Schengen** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Schengen ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter no Uertschaft

### [[Bech-Maacher]]

|}

### [[Biermereng]]

|}

### [[Elveng]]

|}

### [[Rëmerschen]]

|}

### [[Schengen]]

|}

### [[Schwéidsbeng]]
 

|}

### [[Welleschten]]

|}

### [[Wëntreng]]

|}

### Nees vun der Lëscht erofgeholl
### [[Schengen]]

|}

### Quell

## Um Spaweck
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Kielen

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Kielen** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Kielen ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter no Uertschaft
### [[Dondel]]

|}

### [[Keespelt]]

|}
#### Ofgerappt
Ofgerappt, obwuel s'um Zousazinventaire stoungen, goufen:

|}

### [[Kielen]]

|}

#### Ofgerappt

|}

### [[Meespelt]]

|}

### [[Nouspelt]]

 

 

 

 

|}

### [[Ollem]]

|}

### [[Weidendall]]

|}

### Quell
*

## Literatur
* ''Inventar der Baukultur im Großherzogtum Luxemburg, Gemeinde Kehlen'' (PDF, 27 MB). Luxemburg: Ministère de la Culture, INPA, 2023. ISBN 978-2-919883-55-4.

## Um Spaweck
Gaston Witry

De **Gaston Witry**, gebuer de 24. Abrëll 1929 an der Stad Lëtzebuerg, och do gestuerwen den 18. Juni 1974, war e lëtzebuergeschen Architekt.

## Wierker
* ''Bâtiment Tour - "Héichhaus"'' (1960-1965) um Kierchbierg an der Stad Lëtzebuerg (zesumme mam Michel Mousel)

## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, S. 220
Kierch Houwald

D**'Kierch vum [[Houwald]]** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Hesper–Réiser–Weiler Disciples d'Emmaüs, zum Dekanat Süden-Ost an zu der Gemeng Hesper gehéiert.

Si ass e Bauwierk vun den Architekte Christian Bauer a Michel Mousel.

* De Kräizwee gouf vum Fränz (oder Emile?) Hulten geschaf.
* Den Tabernakel ass e Wierk vum Pitt Brandenburger.

## Klacken
Am Kierchtuerm vum Houwald hänken 3 Klacken déi am Toun Si, Sol a Fa lauden (h', gis' a fis')

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* Websäit vum Parverband Hesper
* D'Uergel vun der Kierch op der Websäit ''Orgues.lu''
* D'Kierch Houwald an der ëffentlecher Facebookgrupp ''Patrimoine religieux Luxembourg - Reliéisen Ierwen Lëtzebuerg''
Christian Stock

De **Christian Stock**, gebuer de 15. Abrëll 1894 zu Ehrenbreitstein, war en Däitschen, deen am Zweete Weltkrich Buergermeeschter vun Iechternach war.

Hien ass samschdegs, den 23. August 1941, an enger vum däitschen Okkupant inzenéierter Feier als "Amtsbürgermeister" vun der “Amtsverwaltung Echternach” an als Buergermeeschter vun der Stad Iechternach vum Landrat Fielitz (Kreis Grevenmacher) am Iechternacher Veräinshaus virgestallt ginn. Zu der "Amtsbürgermeisterei Echternach" hunn d'Gemenge Beefort, Bäerdref, Iechternach, Mompech a Rouspert gehéiert. Säin Amt huet de Stock vum 25. August 1941 bis den 31. August 1944 ausgeübt. Den 1. September 1944 huet hie sech aus dem Stëbs gemaach. Am Volleksmond hat hien de Spottnumm "de Bengel".

Ier de Christian Stock op Iechternach koum war hien an Däitschland Buergermeeschter vun der Stad Oberwesel an dem Amt Wiebelsheim a "Kreisverwaltungs-Direktor" zu Euskirchen.

Hie war mat der Maria Lückerath bestuet. Ee vun hire Jongen, den "Oberfähnrich" Hermann Josef Stock, dee Pilot war, ass am Mee 1944 am Osten am Alter vun 21 Joer ëm d'Liewe komm.
Le Vésinet

**Le Vésinet** ass eng franséisch Gemeng am Departement Yvelines an der Regioun Île-de-France.
## Um Spaweck
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Rouspert-Mompech

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Rouspert-Mompech** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Rouspert-Mompech ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter no Uertschaft
### [[Bur (Rouspert-Mompech)|Bur]]

|}

### [[Dickweiler]]

|}

### [[Giischt]]

|}

### [[Giischterklaus]]

|}

### [[Giwenech]]

|}

### [[Hierber]]

|}

### [[Méischdref]]

|}

### [[Mompech]]

|}

### [[Rouspert]]

|}

### [[Steenem]]

|}

### [[Uesweller]]

|}

### Quell

## Um Spaweck
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Colmer-Bierg

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Colmer-Bierg** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Colmer-Bierg ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter

<

|}

### Quell
* 

## Literatur
* Institut national pour le patrimoine architectural: *[https://inpa.public.lu/content/dam/ssmn/fr/publications/1-inventaire-du-patrimoine-architectural-de-la-commune-de-colmar-berg.pdf Inventar der Baukultur im Grossherzogtum Luxemburg: Gemeinde Colmar-Berg.]* Lëtzebuerg 2025. ISBN 978-2-919883-57-8.

## Um Spaweck
Joseph Kill

Den **Henri Joseph Kill**, gebuer de 25. Januar 1879 zu Miesdref bei Miersch, a gestuerwen den 22. Dezember 1963 zu Iechternach, war en Iechternacher Gemengepolitiker.

Bei de Gemengerotswale vum 12. Oktober 1924 ass de Jos Kill, deen op der Lëscht vun der "Ordnungspartei" kandidéiert huet, als fënnefte gewielt ginn. Éischt Gewielte war de Mathias Schaffner; no deem koum de Gust. Gretsch, allebéid och "Ordnungspartei". Am Mäerz 1935 gouf de Jos Kill éischte Schäffe vun der Stad Iechternach ënner dem Buergermeeschter Mathias Schaffner. Zweete Schäffe war de Geschäftsmann Jos. Speck. Nom Doud vum Mathias Schaffner war de Jos Kill Buergermeeschter ff., bis en am August 1941 duerch de Christian Stock ersat gouf.

No der Liberatioun vu Lëtzebuerg am September 1944 ass de Jos Kill nees Buergermeeschter ff. ginn; "richtege" Buergermeeschter gouf hien den 13. Juni 1945. Bei de Gemengewale vum Oktober 1945 gouf hien net méi an de Conseil gewielt. Hie blouf awer bis den 30. Dezember 1945 als Buergermeeschter am Amt. Säin Nofollger war de Robert Schaffner, deen den 31. Dezember 1945 seng Nominatioun als Buergermeeschter vun Iechternach krut.

Vu Beruff war de Jos Kill Eisebunnsbeamten. Seng Eltere waren den Théodore Kill an d'Catherine Wagener. De 26. Oktober 1904 hat hie sech mat dem Angèle Weis bestuet.
Philippe Arnold (Kënschtler)

De **Philippe-Valentin Arnold**, gebuer den 30. Januar 1913 zu Iechternach, gestuerwen den 8. Juli 1983, war e lëtzebuergesche Kënschtler.

No sengem Konschtstudium am Ausland huet hien als Sculpteur an Zeechner geschafft. Hien huet zu Rouspert gelieft.

## Wierker
* Portrait vum Franz Seimetz, Relief op der Fassade vun der *Pharmacie du Lion* zu Iechternach (op Basis vun enger Skizz vum Professer Henri Demuth).

## Literatur
* Anonyme, 1999. *Personnagen: Philippe Arnold.* Lëtzebuerger Journal 1999, Nr. 21 (30/31. Januar), S. 21.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Philippe Arnold

* Philippe Arnold, lëtzebuergesche Sculpteur an Zeechner.
* Philippe Arnold, franséische Generol.

*Kuckt och: Philip Arnold, en amerikanesche Bankschwindler.
Fabrizio Cocchia

De **Fabrizio Cocchia**, gebuer de 14. Oktober 1931 zu Neapel, ass en italieeneschen Architekt an Designer.

## Wierker
*Sprangbuer am Granit mat Dauweskulptur am Bronze um Helleg-Geescht Plateau an der Stad Lëtzebuerg.
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Konsdref

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Konsdref** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Konsdref ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter no Uertschaft

### [[Kolwent]]

|}

### [[Konsdref]]

|}

### [[Präiteler]]

|}

### [[Scheedgen]]

|}

### Quell
*

## Um Spaweck
Paul Mungenast

De **Paul Mungenast**, gebuer den 21. Abrëll 1735 zu Iechternach, och do gestuerwen den 11. Juni 1797, war en Architekt.

## Wierker
* Kierch (1764-1766) zu Munneref;
* Rokoko-Pavillon (ëm 1765) am Park zu Iechternach (Bedeelegung);
* Schlass Weilerbach (1777-1780) (Gemeng Bollendorf);
* D'Paschtoueschhaus (1785-1787) zu Izeg.

### Biller

Fichier:Kierch Munneref.jpg|d'Kierch Munneref
Fichier:Rokoko Pavillon Echternach 2013-08 -- 4.JPG|Pavillon zu Iechternach
Fichier:Castle Weilerbach (Eifel) 2011-08.jpg|Schlass Weilerbaach
Fichier:Paschtoueschhaus Izeg.jpg|Paschtoueschhaus Izeg


## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, S. 150
Michel Hubert

De **Michel Hubert**, gebuer den 20. Juni 1942 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Auteur, Enseignant a Meditatioun a fréiere Bankdirekter.

A sengem Buch mam Titel *Der Freudenweg* beriicht hien iwwer seng Wanderung vu ronn 2000&nbsp;km zu Fouss der Via Francigena no vu Lëtzebuerg iwwer Assisi op Roum.

De Michel Hubert ass bestuet a Papp vun zwee Kanner.

## Publikatiounen
* Hubert, Michel, 2003. Goldfinger mit Herz - Jaroslav Zaviacic - Trainer und Fachmann des Schnellschreibens. *Deutsche Stenografen-Zeitung* 111: 101-104.
* Hubert, Michel, 2010. Der Freudenweg. Auf dem Frankenweg nach Assisi und Rom. 254 S. Projekte-Verlag. 1. Oplo. ISBN 978-3866349155.
* Hubert, Michel, 2010. Der Frankenweg - Neuentdeckung eines alten Kulturguts. *Die Warte* Nr. 27/2305: 8-9. *Luxemburger Wort* vum 7. Oktober 2010.
* Hubert, Michel, 2010. Empfindungen zu Monika Rüttens Kirchenfenster im Aachener Dom: "Der Sieg des Lichts über die Dunkelheit". In: Scheins, K. & R. Wentzler, 2010. Himmlisches Licht in Wänden aus Glas - Die Fenster des Aachener Domes. *Schriftenreihe Karlsverein - Dombauverein* H. 12: 72-74. Thouet Verlag, Aachen.
* Hubert, Michel, 2010. Alter - Leere oder Fülle. *Aktiv am Liewen* Nr. 37: 24-25. RBS - Center fir Altersfroen, Izeg.
* Hubert, Michel, 2012. Angelas Vision. S. 95-106 in: *2062 / Eine Anthologie*. 2012. 1. Auflage. Projekte-Verlag Cornelius GmbH, Halle. ISBN 978-3-95486-277-1.

## Um Spaweck
* Internetsäit vum Michel Hubert
Constant Gillardin

De **Georges Henri Constant Gillardin**, gebuer de 24. Mee 1924 zu Péiteng, a gestuerwen den 18. Juni 2012, war e lëtzebuergeschen Architekt.

## Wierker
* Gebai vun der CFL-Direktion (1957-1959) zu Lëtzebuerg-Gare (zesumme mat dem Camille Frieden an dem Gerhard Dietrich)
* Gebai vum Staatsrot (1957-1959) zu Lëtzebuerg-Uewerstad (zesumme mat dem Hubert Schumacher)
* Kierch (1952-1954) op der Bollenduerfer Bréck
* Wunnhaiser vun der Gendarmerie um Verluerakscht (zesumme mam Hubert Schumacher)
* Musekskiosk zu Ettelbréck
* Gemengenhaus zu Hesper
* (fréiert) Gemengenhaus zu Hiefenech
* Gemengenhaus zu Munneref
* Pavillon fir d'Kind-Quell (1963) am Park vum Thermalbad zu Munneref
* Léiwe-Sprangbur um Parvis vun der Nationalbibliothéik an der Stad (1965/1966)


CFL_Direktiounsgebai.jpg|D'Direktiounsgebai vum CFL
Staatsrot2008.JPG|D'Gebai vum Staatsrot
Church_Bollendorf-Pont,_Luxembourg_2011-08.jpg|D'Kierch op der Bollenduerfer Bréck
Luxembourg, Gendarmerie Verlorenkost (8).JPG|Wunnblock vun der Gendarmerie um Verluerekascht
Fréier Gemeng Hiefenech.jpg|D'fréiert Gemengenhaus vun Hiefenech
GemengMunneref.JPG|D'Gemengenhaus vu Munneref


## Literatur
* *Espace d'une vie. Les architectes - les inconnus. G - comme Georges, Henri, Constant Gillardin*, OAI Info 2007 n° 60, Oktober 2007, Ordre des architectes et des ingénieurs-conseils Luxembourg, Ss. 30-31 (Link op d'pdf-Dokument)
Léon Loschetter

De **Léon Loschetter**, gebuer den 11. November 1917 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Architekt.

## Wierker
* Kierch zu Huldang
* Kierch zu Konstem (zesumme mat dem Pierre Reuter)
* Kierch zu Lëtzebuerg-Bouneweg (zesumme mat dem Pierre Reuter)
* Kapell um Wuermer Bierg
* Molatelier fir de Joseph Probst zu Jonglënster
* Hangar fir d'Luxair um Fluchhafe Lëtzebuerg (zesumme mat dem Ingenieur Emile Nennig)

## Gielercher
* Commandeur vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (promotion 1988)

## Literatur
* *Espace d'une vie. Les architectes - les inconnus. L - comme Léon Loschetter*, OAI Info 2007 n° 58, Juli 2006, Ordre des architectes et des ingénieurs-conseils Luxembourg, Ss. 30-31 (Link op d'pdf-Dokument)
Roland Baldauff

De **Roland Baldauff**, gebuer den 20. Mäerz 1936 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 31. Januar 2014, war e lëtzebuergeschen Architekt.
__TOC__
Hie war vun 1963 bis 1994 am Verwaltungsrot vun der *[[Fédération luxembourgeoise de natation et de sauvetage]]*, vun deem hie vun 1963 bis 1969 Generalsekretär, vun 1969 bis 1972 Member, a vun 1972 bis 1994 President war.

Vun 1988 bis zu senger Pensioun am Mäerz 2001 war hien den Direkter vun der Administration des bâtiments publics.

## Wierker
* Pavillone vum *Centre pénitentiaire* (ëm 1988) zu Giwenech (zesumme mat dem Jean Leyder)

## Gielercher
* 

## Um Spaweck
* Fotoe vun de Pavillone vum ''Centre pénitentiaire'' zu Giwenech
Via Francigena

Als **Via Francigena**, och nach **Frankestrooss** oder **Frankewee** genannt, ginn allgemeng déi al Weeër bezeechent, déi Pilger aus dem Frankeräich op hirem Wee op Roum gaange sinn. Dacks begéint een och der Bezeechnung *Via Romea*.

Haut versteet een ënner der *Via Francigena* e Wäitwanderwee vu Canterbury op Roum, deen am Joer 2004 vum Institut européen des itinéraires culturels als Europäesch Kulturstrooss unerkannt gouf. Den internationale Vëloswee *EuroVëlo 5* gëtt och nach *Via Romea Francigena* genannt.

A sengem Buch mam Titel *Der Freudenweg* beschreift de lëtzebuergeschen Auteur Michel Hubert seng Wanderung iwwer d*'Via Francigena*, vu Lëtzebuerg iwwer Assisi bis op Roum.

## Literatur
* Burkhardt, B., 2008. Via Jakobi & Via Francigena, Auf Pilgerwegen nach Rom. Jakobsweg-Team, Winnenden. ISBN 978-3-9812350-0-5.
* Dürr, B., 2000. Himmlische Reisen. Auf Spuren von Pilgern und Mönchen durch das alte Italien. Bastei, Bergisch Gladbach. ISBN 3-404-14356-6.
* Gattinger, R. & G. Kerschbaum, 2005. Via Francigena - Zu Fuß nach Rom. EUROVIA, Wien 2005, ISBN 3-200-00500-9.(DVD-Dokumentatioun).
* Hubert, Michel, 2010. Der Freudenweg. Auf dem Frankenweg nach Assisi und Rom. 254 S. Projekte-Verlag. 1. Oplo. ISBN 978-3866349155.
* Jostmann, C., 2007. Nach Rom zu Fuß. Geschichte einer Pilgerreise. Beck, München. ISBN 3-406-55739-2.
* Kromer, G., 2009. Via Francigena. Auf dem Frankenweg von Canterbury nach Rom. Der Pilger-Reiseführer. Tyrolia-Verlag, Innsbruck-Wien. ISBN 978-3-7022-2984-9.
* Zweidler, R., 2003. Der Frankenweg - Via Francigena. Der mittelalterliche Pilgerweg von Canterbury nach Rom. Theiss, Stuttgart. ISBN 3-8062-1755-6.

## Um Spaweck
* European Institute of Cultural Routes - Via Francigena
* Veräin EUROVIA - Detailer iwwer d'Via Francigena
* International Association Via Francigena
* Camminando sulla Via Francigena. The italian Community of pilgrim 3.0. The official path of Via Francigena (choose your language)
Ténéré

D**'Ténéré** ass eng Sandwüüst an der südlecher Sahara am Norde vum Niger a gëtt och d*'Wüüst vun de Wüüste* genannt.

## Beschreiwung
Den Numm *Ténéré* kënnt aus der Sprooch vun den Tuareg an heescht *Land do baussen* (einfach iwwersat och: *Wüüst*). An der Wüüsteregioun, net wäit ewech vun der Uertschaft Tiguidit, läit eng besonnesch grouss Plaz wou Dinosaurierfossilie fonnt goufen.

Den nërdlechen Deel vun der Ténéré-Wüüst ass eng flaach Kiselstengwüüst. De südlechen Deel dergéint besteet haaptsächlech aus méi oder manner héije Sanddünenzich, déi deelweis iwwer honnert Kilometer laang sinn. Am ëstlechen Deel vun der Ténéré läit de Kaouar-Dall mat den Oase Séguédine, Aney, Dirkou a Bilma. An Nord-Süd-Richtung huet deen Ofschnëtt eng Ausdeenung vun ongeféier 160&nbsp;km. Am Weste gëtt d'Ténéré duerch den Aïr begrenzt. Den Aïr an de Kaouar-Dall leien ongeféier 500&nbsp;km auserneen.

Nërdlech vun der Strooss Agadez-Fachi erstreckt sech zanter 1988 d'Aïr an Ténéré Naturreservat, dat zanter 1991 zesumme mat den nërdlechen Deeler vun den Aïr-Bierger zum Weltnaturierwe vun der UNESCO gehéiert. An deem Deel vun der Wüüst gëtt et 300 bis 400&nbsp;m héich Sanddünen. Et ass mat 7,7 Milliounen Hektar dat gréisst Schutzgebitt vun Afrika. Zanter den Opstänn vun den Tuareg am Joer 1992 steet d'Gebitt op der Rouder Lëscht vun de Weltierwen a Gefor.

## De Bam vun der Ténéré

An der Mëtt vun der Wüüst stoung als eenzege Bam am Ëmkrees vun e puer honnert Kilometer den *[[Arbre du Ténéré]]*. Hie gëllt als eenzegt Bamexemplar, dat ausdrécklech op enger Kaart am Moossstaf 1:4.000.000 agezeechent ass respektiv war.

## Um Spaweck
Airedale Terrier

Den **Airedale Terrier** ass eng vun der FCI (Nr.7, Gr.3, Sek.1) unerkannte brittesch Hondsrass.

## Beschreiwung
Den Airedale Terrier ass e robusten, muskuléisen Hond mat haardem, dichtem an drotegem Pelz mat vill Ënnerwoll. De Pelz däerf bei den Zuuchtstandarden net méi struppeg wierken. Hien ass loufaarweg mat schwaarz oder gro (ganz seele brong) um Suedel, am Genéck an uewen op dem Schwanz. De Ridd weist eng Gréisst vun zirka 58–61&nbsp;cm op an d'Mudder eng vun zirka 56–59&nbsp;cm. Domat ass déi Rass déi gréisst Terriersrass, woubäi d'Gewiicht ëm déi 22–30&nbsp;kg läit.

Bei reegelméissegem Trimme verléiert déi Rass keng Hoer an ass sou bei richteger Erzéiung och an enger Wunneng gutt ze halen.

## Kuckt och
* Lëscht vun den Hondsrassen

## Um Spaweck
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Péiteng

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Péiteng** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Péiteng ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter no Uertschaft
### [[Péiteng]]

|}

### [[Rodange]]

|}

### [[Rolleng (Péiteng)|Rolleng]]

.

|}

### Quell

## Um Spaweck
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Rammerech

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Rammerech** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Rammerech ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter no Uertschaft
### [[Bungeref]]
 

|}

### [[Éischt]]

|}

### [[Holz (Rammerech)|Holz]]

|}

### [[Hueschtert (Rammerech)|Hueschtert]]

|}

### [[Pärel (Uertschaft)|Pärel]]

|}

### [[Pärel (Uertschaft)|Pärel]] a [[Wolwen]]

|}

### [[Rammerech]]

|}

### [[Roumecht]]-Maartel

|}

### [[Schwiddelbruch]]

|}

### [[Ueschdref]]

|}

### [[Uewermaartel]]

|}

### [[Wolwen]]

|}

### Quell
*

## Um Spaweck
Felgen

**Felgen** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Camille Felgen
* Nic Felgen (1920 - 1972), lëtzebuergesche Ringer an Olympionik
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Noumer

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Noumer** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Noumer ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter no Uertschaft
### [[Kruuchten]]

|}

### [[Nidderglabech]]
 

|}

### [[Noumer]]

|}

### [[Schrondweiler]]

|}

### [[Uewerglabech]]

|}

### Quell
*

## Um Spaweck
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Nidderaanwen

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Nidderaanwen** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Nidderaanwen ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter no Uertschaft
### [[Hueschtert (Nidderaanwen)|Hueschtert]]

|}

### [[Iernster]]

|}

### [[Nidderaanwen]]

|}

### [[Senneng]]

|}

### [[Ueweraanwen]]

|}

## Quell
*

## Um Spaweck
Baldwin Street

D**'Baldwin Street** ass laut Guinness-Buch vun de Rekorder déi géiste Strooss vun der Welt. Se läit am North East Valley, 3,5&nbsp;km nërdlech vun Dunedin an Neiséiland. D'maximal Steigung vun der 200 Meter laanger Strooss läit bei 1:2,86 (19,3° oder zirka 35&nbsp;%). Am Laf vun de Joerzéngten ass d'Strooss eng bekannt Attraktioun vun der Stad ginn. An der Wäertung vun de géiste Stroosse vun der Welt kommen duerno d'Filbert Street an d'22nd Street zu San Francisco, déi allebéid eng Steigung vun 31,5&nbsp;% (17,5°) opweisen. D'Situatioun an der ursprénglech änlech géier Lombard Street, déi och zu San Francisco läit, gouf duerch Serpentinen entschäerft. Et gëtt nach aner Stied an den USA an an aneren Deeler vun der Welt, déi fir sech an Usproch huelen, nach méi géi Stroossen ze hunn.

## Um Spaweck
Mill Ends Park

De **Mill Ends Park** zu Portland am Oregon ass dee klengste Park vun der Welt. De *Park* ass e Krees mat engem Duerchmiesser vun 61 Zentimeter, deen 1948 als Plaz fir e Luuchtepotto geduecht war. Wéi deen net opgestallt gouf, huet den Dick Fagan, e Journalist vum *Oregon Journal*, do Blumme geplanzt an huet ugefaangen an enger reegelméisseger Kolumn iwwer d'Virgäng am Park ze schreiwen. Am Joer 1976 gouf Mill Ends Park en offizielle Park vun der Stad Portland.

D'Fläch vum Park bedréit 0,292&nbsp;. Attraktioune vum Park sinn ënner anerem e Swimmingpool fir Päiperleken an e Miniaturriserad (dat mat engem normal grousse Kran ugeliwwert gouf).

## Um Spaweck
*Portlandparks.org: Mill Ends Park
Albert Gricius

Den **Albert Gricius**, gebuer den 10. Mäerz 1910 zu Heeschpelt, a gestuerwen de 26. August 1983 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Paschtouer an Auteur. Hien huet seng Texter och ënner de Pseudonymmen **Albert Heser** a **Pilot** publizéiert.

## Bibliographie
* Gricius, Albert, 1945. Dorf in der Front: Bilder vom Untergang eines Öslinger Dorfes [Vorwort J. Heintz]. Sankt Paulusdruckerei, Luxemburg. *Die kleine Bücherreihe: Luxemburger in Krieg, Exil und Gefangenschaft* Bd. 3. [1. Oplo: 108 S.]
* Gricius, Albert, 1945. Dorf in der Front: Bilder vom Untergang eines Öslinger Dorfes [Vorwort J. Heintz]. Sankt Paulusdruckerei, Luxemburg. *Die kleine Bücherreihe: Luxemburger in Krieg, Exil und Gefangenschaft* Bd. 3. [2. Oplo: 113 S.]
* Gricius, Albert, 1946. Das Geheimnis der Schieferburg: eine abenteuerliche Geschichte. Ill.: Rolf Bauer. Verlag Otto Walter, Olten. 212 S. [2. Oplo: 1947]
* Gricius, Albert, 1953. Heckendorfer Geschichten. Ein Buch vom Öslinger Bauer. Fotos Gusti Muller. Luxemburg: Sankt-Paulus-Dr., 1953. 140 p. Pflichtbücher: *de Frëndëskrees* Bd. 7.
* Gricius, Albert, 1965. Die Kapelle auf Rentert. pp.&nbsp;149–155 in: Livre du centenaire de l'église paroissiale d'Eischen: 1865-1965. Luxembourg.
* Gricius, Albert, 1973. Eischen jetzt und einst. pp.&nbsp;49–54 in: 1898-1973: Festivités du 75e anniversaire. Harmonie Eischen. Esch-sur-Alzette.
* Gricius, Albert, 1979. Dorf in der Front: Bilder vom Untergang eines Öslinger Dorfes. Luxemburg: Sankt-Paulus-Dr. 115 p.&nbsp;3. Aufl.
* Gricius, Albert, 1981. Das seltsame Licht: eine Pfadfinder-Erzählung. Luxemburg: Sankt-Paulus-Druckerei. 158 p.
* Gricius, Albert, 1991. Dorf in der Front. Bilder vom Untergang eines Öslinger Dorfes. É. Borschette, Christnach. Sankt-Paulus-Druckerei, Luxemburg. 115 p. ISBN 2-87982-019-7. [4. Oplo]
* Heser, Albert, 1959. Das Geheimnis der Schieferburg. Fahrtenabenteuer einer Pfadfindergruppe. 143 S. *Arena Taschenbuch* Nr. 11. Arena-Verlag, Würzburg.
* Heser, Albert, 1966. Das Geheimnis der Schieferburg. In: Zack: Lëtzebuerger Kannerzeitung. Lëtzebuerg.
* Heser, Albert, 1969. Erinnerungen. pp.&nbsp;62–64 in: 1919-1969: Cinquantenaire, 20 juillet 1969: Fête cantonale, Sapeurs-pompiers Grevels.
* Tousch, Pol, 1987. Wiltz und Umgegend im Krieg. [mit Beitr. von: Tousch Pol, Albert Paquay, Scheer Jos, Pauline Bisdorff, Jos Schoettert, Jos Heinen, Albert Gricius, Lucien Thiel, Hubert Pütz, Nic Baum]. Luxemburg, Impr. Centrale. 327 p.
 
## Literatur
* Biel, Aloyse, 1983. In memoriam Pfarrdechant A[lbert] Gricius. *Luxemburger Wort* Jg. 136, Nr. 209: 7.
* Hoffmann, Léopold, 1960. Dem Erzähler Albert Gricius zum 50. Geburtstag [avec extraits de l'oeuvre]. *Die Warte* Année 13, Nr. 10. Luxembourg.
* Schmit, Sandra, 2007. Albert Gricius. S. 224 in: 
* Weitz, Paul, 1983. Ehrendechant Albert Gricius. *Luxemburger Wort* Jg. 136, Nr. 196: 6.
* Weitz, Paul, 1983. Dem Priester und Schriftsteller Albert Gricius zum Gedenken. *Letzeburger Sonndesblad* 116, Nr. 35: 1-2.

## Um Spaweck
* Internetsäit iwwer den Albert Gricius op der Websäit vun der Gemeng Wal [mat Fotoen]
Syndicat d'initiative et de tourisme

E **Syndicat d'initiative** ass e Veräin, deen den Tourismus a senger Gemeng oder Regioun den intresséierten Touristen an Awunner ubitt. Ausserdeem vereenegt de Syndicat dacks d'Veräiner aus senger Regioun ënner engem Hutt an ënnerstëtzt si mat Rot an Dot. Ausser a grousse Gemengen ass de Syndicat eng Benevolats-Aarbecht.

Follgend Gemengen hunn ee Syndicat d'initiative mat eegener Websäit:

Lëscht nach net komplett
* Gemeng Bauschelt
* Gemeng Bäerdref
* Gemeng Diddeleng
* Gemeng Dikrech
* Gemeng Esch-Uelzecht
* Gemeng Esch-Sauer
* Stad Iechternach
* Gemeng Keel
* Gemeng Kiischpelt
* Lëtzebuerg-Stad Luxembourg City Tourist Office
* Gemeng Medernach 
* Mëllerdall
* Gemeng Munneref
* Gemeng Péiteng
* Gemeng Rodange
* Gemeng Schëffleng
* Gemeng Schengen
* Gemeng Stadbriedenus
* Gemeng Stengefort
* Gemeng Welleschten
* Gemeng Wolz

## Um Spaweck
* Office National du Tourisme
Ossessione

** Ossessione ** ass en italieenesche Film vum Luchino Visconti aus dem Joer 1943.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Gino schafft an enger Garage. Do verléift hie sech an d'Fra vu sengem Patron…

## Um Spaweck

De Film op DVD Beaver
Bellissima

** Bellissima ** ass en italieenesche Film vum Luchino Visconti aus dem Joer 1951.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Maddalena (Anna Magnani) lieft an engem aarme Quartier vu Roum. Si mellt hiert klengt Meedchen zu Cinecittà fir de Casting fir eng Roll an engem Film un...

## Um Spaweck
La terra trema

** La terra trema ** oder och nach *La terra trema: Episodio del mare* ass en italieenesche Film vum Luchino Visconti dem Joer 1948.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film, deen d'Liewen an engem klenge sizilianesche Fëscherduerf erzielt, gëtt vun de Leit aus der Géigend gespillt.

## Um Spaweck
de Film op DVD Beaver
Robert Pauly

De **Robert** ("**Roby**") **Pauly**, gebuer den 10. August 1942 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Auteur.

## Liewen
No der Primaireschoul zu Gaasperech huet hie seng Première am Jongelycée um Lampertsbierg gemaach.

Berufflech war hien op der Spuerkeess, wou hien zoustänneg fir Publicitéit, Sponsoring a Mäzenat war.

Vun 1964 bis 1994 war hien Organisateur, Regisseur a Schauspiller bei de Schoulspuerfester.

Donieft war hien:
* vun 1960 bis 1987 Schauspiller, Regisseur a President vun der Theatergrupp "GOYSPILL" zu Gaasperech.
* vun 1962 bis 2008 Animateur a Sänger beim Cabaret-Ensembel "FLANTËSSEN".
* vun 1968 bis 1986, Schauspiller an Animateur a verschiddenen Emissioune vum "Hei elei, kuck elei" op RTL Hei Elei.

## Bibliographie
### Bicher
* *Provence, Patrie de Rêve*, Récit, 2003, Éditions St Paul, Luxembourg.
* *Schwaarzt Brout. Weí et nach Grenze gouf*, Roman, 2008, Éditions St Paul, Luxembourg
### Artikelen
* *Esou wéi e Papp* (Erënnerung un de René Weimerskirch) 1985.
* *Den Theatergrupp Goyspill* (50e Anniversaire Les Chantres de Ste Thérèse, Gasperich) 1982.
### Mataarbecht
* D'Passioun op Lëtzebuergesch, Camille Minette, 1981 (Pauly Robert, Peffer Téid, Rinnen Henri)

## Literatur
* Luxemburger Autorenlexikon. Publications nationales du Ministère de la Culture. Centre National de Littérature.
* Bibliothèque Nationale de Luxembourg, Biographie nationale luxembourgeoise.
François Birong

De **François Birong**, gebuer den 2. Februar 1811 zu Gréiwemaacher, a gestuerwen den 11. Februar 1887 zu Stockem bei Arel, war e lëtzebuergesche Moler an Enseignant.

Vun 1839 bis 1854 huet hien Zeechecoursen am *[[Athénée royal d'Arlon|Areler Kolléisch]]* ginn.

## Gallerie

François Birong - Moïse recevant la loi au Sinaï, ca. 1874.jpg|*De [[Moses]] empfänkt d'Gesetzer um Sinai*, ëm 1874


## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Laurent Schmit

De **Laurent Schmit**, gebuer den 19. Mee 1924 zu Esch-Uelzecht a gestuerwen 2002, war e lëtzebuergeschen Architekt.

Hie war de Bouf vum Architekt Nicolas Schmit an der Marguerite Noesen.

## Wierker (Auswiel)
* Athénée de Luxembourg zu Hollerech (zesumme mam Nicolas Schmit-Noesen a mam Pierre Grach)
* Bâtiment Robert-Schuman (1970-1973) um Kierchbierg an der Stad
* *Brasserie Falstaff* zu Esch-Uelzecht (zesumme mam Nicolas Schmit-Noesen)
* Centre hospitalier de Luxembourg an der Stad (1967-1977)
* Gare Esch-Uelzecht (zesumme mam Nicolas Schmit-Noesen; 2016 ofgerappt)
* Gebai vun der *Kredietbank* an der Uewerstad (Ënneschtgaass)
* Geschäftshaiser an der Uewerstad vun der Stad Lëtzebuerg:
** *Centre Brasseur / Capucins* (1976)
** *Centre Grand'rue* (Namur) (1978)
** *Conti* (1981)
* Geschäftshaus *Thoma* zu Esch-Uelzecht (zesumme mam Nicolas Schmit-Noesen)
* Kierch (1954-1957) um Belair
* Lycée Michel-Rodange zu Hollerech
* Nationale Resistenzmusée an d'Monument virdrun zu Esch-Uelzecht (~1955) (zesumme mam Nicolas Schmit-Noesen)
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Lenneng

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Lenneng** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Lenneng ze fanne sinn (Stand: ).

## National Monumenter no Uertschaft
### [[Kanech]]

|}

### [[Lenneng]]

|}

### Quell
*

## Um Spaweck
Biisserbréck

D**'Biisserbréck**, och nach **Viaduc Polvermillen**, ass en Eisebunnsviaduc iwwer den Uelzechtdall um nërdlechen Enn vun der Stater Gare. Den Numm Biisserbréck krut se, well se iwwer de *[[Biisserwee]]* tëscht dem Stadgronn an der Polvermillen féiert.

Iwwer déi 242 Meter laang Konstruktioun lafe parallel d'Nordstreck an d'Waasserbëlleger Streck.

D'Bréck ass vun der brittescher Entreprise *[[Waring Brothers]]* entworf ginn, a se gouf 1859 am Optrag vum Adolphe Favier, deen d'Konzessioun vun der Nordstreck hat, gebaut.

Tëscht 2009 an Abrëll 2019 waren Aarbechten am Gaang, de Viaduc véiergleiseg ze maachen. Gläichzäiteg gouf och de *Perré* hannendru verlängert an den Tunnel ënnert dem Boulevard d'Avranches méi breet gemaach. De Käschtepunkt war 2004 op 110 Milliounen Euro ugesat, louch awer schonn 2014 bei 246 Milliounen Euro. De Gesamtmontant ass nach net bekannt. Den erweiderte Viaduc gouf den 11. Juni 2019, zesumme mat der zweegleiseger Streck tëscht der Gare Lëtzebuerg a Sandweiler/Conter, ageweit.

## Kuckt och
* Dräi aner Eisebunnsbrécken an der Stad Lëtzebuerg
** Viaduc Dräi Eechelen
** Clausener Viaduc
** Pafendaller Viaduc

## Um Spaweck