open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Schëld F, 9

D****' ass en Hiwäisschëld aus dem Lëtzebuerger Code de la route dat gebraucht ka gi fir an der Géigend eng Plaz unzeweisen, déi  fir den Depart vun engem Fousstour amenagéiert ass. D'duerchschnëttlech Dauer vum Fousstour kann um Schëld ugi ginn.
 
## Originaltext aus dem Code de la route

Artikel 107 – V. Signaux d'indication 
« 38. Emplacement aménagé comme point de départ d'une excursion à pied – Le signal F, 9 peut être employé pour indiquer la proximité d'un emplacement aménagé comme point de départ d'une excursion à pied. La durée moyenne de l'excursion à pied peut-être inscrite sur le signal. »


## Biller

## Um Spaweck
Wieder

D**'Wieder** ass de spierbare kuerzfristegen Zoustand vun der Äerdatmosphär op enger bestëmmter Plaz op der Äerduewerfläch, dee sech ë.&nbsp;a. als Sonn, Wolleken, Reen, Wand, Hëtzt oder Keelt weist.
NGC 6629

Den **NGC 6629** ass e planetareschen Niwwel am Stärebild Sagittarius. Den Niwwel gouf am Joer 1784 vum Astronom Wilhelm Herschel mat engem 48&nbsp;cm-Teleskop entdeckt.

## Kuckt och
Abell 2199

Den **Abell 2199** ass e Galaxiëkoup am Stärebild Virgo, deen ongeféier 590 Millioune Liichtjoer vun eiser Mëllechstrooss ewech läit.

Den hellste Member am Galaxiëkoup ass déi supermassiv cD-Galaxie NGC 6166.
## Kuckt och
NGC 4889

Den **NGC 4889** ass eng ganz grouss elliptesch Galaxie, déi bal am Zentrum vum Coma-Koup läit an eng Hellegkeet vun 11,5&nbsp;mag huet.

Si ass vum Typ cD-Galaxie an dominéiert – zesumme mat enger zweeter Risegalaxie, déi eppes méi schwaach liicht dem NGC 4874 – d'Schwéierfeld vum Galaxiëkoup. Déi béid Stäresystemer hunn en héijen Alter a si warscheinlech aus der Fusioun vun e puer klenge Spiralniwwelen entstanen. Hir Distanz ass eppes iwwer 300 Millioune Liichtjoer.

Den NGC&nbsp;4889 gouf den 11.&nbsp;Abrëll 1785 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt. 1973 hunn den Jack Sulentic an den William Tifft am RNGC déi vum Heinrich Ludwig d'Arrest de 6.&nbsp;Abrëll 1864 beschriwwe Galaxie **NGC 4884** als identesch mam NGC 4889 erkläert.

Am Zentrum vun NGC&nbsp;4889 ass dat bis elo gréisst (Stand Dezember 2011) direkt gemoosse schwaarzt Lach, mat enger Mass vu geschaten 21 Milliarde Sonnemassen (‚best fit‘ aus dem Beräich 6 bis 37 Milliarde Sonnemassen).

## Kuckt och

## Um Spaweck
* De Coma-Koup (mat Bild vum Palomar Sky Survey), Univ.München
* Abell 1656 - The Coma Galaxy Cluster
* Spitzer-Weltraumteleskop
* NOAO
* SEDS
Nekrophag

En **Aasfrësser** oder **Nekrophag** (vum Griicheschen νεκρός, nekrós „dout“ an φα[γ]ί, fa[g]í „Iessen“) ass en Déier, dat Aas frësst.

## Aas als Ernierungsquell
D'Liewe vun de meeschte Wierbeldéiere gëtt net vu Predatore geholl. An den afrikanesche Savanne gouf z.&nbsp;B. ofgeschat, datt ongeféier zwee Drëttel vun den Houfdéiere keng Affer vu Predatore ginn, mä duerch Ernierungsmanktem, Parasitten a Krankheeten oder Accidenter stierwen. Och kleng Déiere wéi Mais mat hire ville Friessfeinde stierwen zu ëmmerhin zirka 40 % aus natierleche Grënn. Obwuel d'Offer vun ugefaultem Fleesch tëscht verschiddene Liewensraim an zu verschiddenen Zäite staark variéiert, ass se vill méi grouss wéi dacks ugeholl gëtt. Bei konventionellen Etüden iwwer d'Ernierung vu Wierbeldéierenaarte gëtt dëst heefeg iwwersinn, well z.&nbsp;B. aus Analyse vum Daarmcontenu kaum ofgeleet ka ginn, ob d'Ernierung vu frësch gefaangenen Affer oder vu souer déi scho méi laang dout sinn opgeholl gouf, oder well d'Ernierung nëmmen no benotzten Déieraarte spezifizéiert gëtt. Vill Studien hu bewisen datt ausgeluecht Déierekadavaren a kuerzer Zäit vun Aasfrësser eliminéiert goufen. Dat gëllt och fir déi meescht Läichen, z.&nbsp;B. a Bëscher oder ënner enger Schnéidecken, déi net déif genuch oder guer net begruewe goufen.

## Um Spaweck
NGC 514

Den **NGC 514** ass eng Balkespiralgalaxie vum Typ SAB(rs)c a läit am Stärebild Pisces.

D'Galaxie ass ronn 100 Millioune Liichtjoer vun der Äerd ewech an huet eng Wénkelgréisst vun 2,6'&nbsp;×&nbsp;1,7' an eng visuell Magnitude vu ronn 11,7&nbsp;mag.

Si gouf de 16. Oktober 1784 vum däitsch-britteschen Astronom Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* SEDS
Bilma

**Bilma** ass eng Stad a Gemeng mat 6.178 Awunner (2010) am Departement Bilma am Niger.

## Geographie
Bilma läit an enger Oas am Kaouar-Dall an der Ténéré-Wüst. D'Nopeschgemeng am Norden an am Osten ass Dirkou, N'Gourti am Süden a Fachi am Westen. D'Gemeng ass a 4 Sektiounen ënnerdeelt: Djoulari, Jularie, Jularie et Boula e Quartier administratif, déi zwee administrativ Dierfer Aquer an Zoo Baba an déi zwéi Lieu-dite Kourmossour an N’Gini Boulla.

## Geschicht
Am August 2006 goufen zu Bilma duerch e schroe Reen eng 1.200 Wunnengen zerstéiert sou datt 4.369 Leit hiert doheem verluer hunn.

## Ekonomie
Haaptakommes vun der Oasestiedche sinn de Verkaf vun Dattelen, a vu Salz dat zanter dem 15. Joerhonnert an der Saline vu Kalala gewonne gëtt. D'Salz gëtt mat Dromedare vu Bilma aus iwwer d'Bornustrooss an de Süde bruecht. Déi verbënnt Tripolis mam Tschad-Séi. Eng aner Handelsroute fir d'Karawanne geet an Ost-West-Richtung vun Agadez an d Aïr-Bierger.

## Um Spaweck
Schëld E, 21c

D****' ass en Hiwäisschëld aus dem Lëtzebuerger Code de la route dat gebraucht ka gi fir unzeginn, datt d'Stroossebeliichtung am Laf vun der Nuecht ausgeet. D'Auerzäit wéini d'Beliichtung ausgeet, kann a wäisser Schrëft um Schëld ugi ginn.

## Originaltext aus dem Code de la route

Artikel 107 – V. Signaux d'indication
« 22. Éclairage public – Le signal E,21c peut être employé pour indiquer que l'éclairage public s'éteint au cours de la nuit. L'heure à laquelle l'éclairage public s'éteint peut être inscrite en couleur blanche dans le symbole. »


## Bemierkungen

## Biller

## Um Spaweck
Schëld E, 25a

D**'Schëlter E, 25a** an **E, 25b** sinn Hiwäisschëlter aus dem Lëtzebuerger Code de la route déi den Ufank oder d'Enn vun enger Wunnzon uweisen. D'Schëld E, 25a weist déi Plaz u vu wou aus déi speziell Reegele vun der Wunnzon gëllen an d'Schëld E, 25b weist u vu wou aus se net méi gëllen; et kann op der Récksäit vum Schëld E, 25a ubruecht ginn.

Wann um Enn vun der Wunnzon eng aner Zon ufänkt, muss d'Schëld E, 25b net opgestallt ginn, fir datt d'Reegele vun der Wunnzon eriwwer sinn.


Luxembourg road sign E,25a (2015).svg|Ufank…
Luxembourg road sign E,25b (2015).svg|an Enn vun der Wunnzon



Luxembourg road sign E,25a.svg|Symbol vum ale Schëld „Ufank Wunnzon“
Luxembourg road sign E,25b.svg|an „Enn Wunnzon“


## Originaltext aus dem Code de la route

Artikel 107 – V. Signaux d'indication 
« 25. Zone résidentielle – Le signal E, 25a indique l'endroit à partir duquel s'appliquent les règles de circulation particulières de zone résidentielle.Le signal E, 25b indique l'endroit à partir duquel les règles de circulation particulières de zone résidentielle cessent d'être applicables. Il peut être placé au revers du signal E, 25a. Lorsqu'à un endroit de fin de zone résidentielle débute une autre zone, le signal E, 25b n'est pas requis pour que les règles de circulation particulières de zone résidentielle cessent d'être applicables.»


## Bemierkungen
Déi nei Symboler goufen duerch de *Règlement grand-ducal du 25 juillet 2015* agefouert

## Kuckt och
* Schëlter E, 26a an E, 26a: Zon fir sech ze begéinen, mat änlechem Design
 
## Biller

Fichier:Luxembourg road sign E,25a (2015).jpg|Verkéiersschëld E, 25a an der Versioun vun 2015
Fichier:Luxembourg road sign E,25b.jpg|Verkéiersschëld E, 25b "Enn Wunnzon" (Versioun virun 2015)

 
## Um Spaweck
Schëld E, 26a

D**'Schëlter E, 26a** an **E, 26b** sinn Hiwäisschëlter aus dem Lëtzebuerger Code de la route déi den Ufank oder d'Enn vun enger Zon fir sech ze begéinen uweisen. D'Schëld E, 26a weist déi Plaz u vu wou aus déi speziell Reegele vun der Zon gëllen an d'Schëld E,26b weist u vu wou aus se net méi gëllen; et kann op der Récksäit vum Schëld E, 26a ubruecht ginn.

Wann um Enn vun der Zon fir sech ze begéinen eng aner Zon ufänkt, muss d'Schëld E, 26b net opgestallt ginn, fir ze weisen datt d'Reegele vun der Zon fir sech ze begéinen eriwwer sinn.


Luxembourg road sign E,26a (2015).svg|Ufank…
Luxembourg road sign E,26b (2015).svg|an Enn vun der Zon fir sech ze begéinen



Luxembourg road sign E,26a.svg|Symbol vum ale Schëld „Ufank vun der Zon fir sech ze begéinen“
Luxembourg road sign E,26b.svg|an „Enn vun der Zon fir sech ze begéinen“


## Originaltext aus dem Code de la route

Artikel 107 – V. Signaux d'indication 
« 25. Zone de rencontre – Le signal E,26a indique l'endroit à partir duquel s'appliquent les règles de circulation particulières de zone de rencontre.Le signal E,26b indique l'endroit à partir duquel les règles de circulation particulières de zone de rencontre cessent d'être applicables. Il peut être placé au revers du signal E,26a. Lorsqu'à un endroit de fin de zone de rencontre débute une autre zone, le signal E,26b n'est pas requis pour que les règles de circulation particulières de zone de rencontre cessent d'être applicables»


## Bemierkungen
Déi nei Symboler goufe mam *[[Groussherzoglecht Reglement|Règlement grand-ducal]] du 25 juillet 2015* agefouert.

## Kuckt och
* Schëlter E, 25a an E, 25b: Wunnzon, mat änlechem Design

## Biller

Fichier:Luxembourg road sign E,26a (101).jpg|Ufank vun der Zon: aktuell Versioun vum Verkéiersschëld E, 26a…
Fichier:Luxembourg road sign E,26a.jpg|an déi al Versioun (virun 2015).
Fichier:Luxembourg road sign E,26b (101).jpg|D'Schëld E, 26b um Enn vun der Zon.

 
## Um Spaweck
Schëld F, 17

D****' ass en Hiwäisschëld aus dem Lëtzebuerger Code de la route dat an enger géier Descente en Noutwee uweist. Op engem Zousazschëld muss d'Distanz bis bei den Noutwee drop stoen.

Wann d'Längt vun der Descente et néideg mécht, kann d'Schëld widderholl ginn, mat der Angab op engem Zousazschëld vun der Distanz bis bei den Noutwee. D'Schëld kann nëmme gebraucht gi, wann am Ufank vun der Descente e Schëld A, 2 opgestallt ass.

D'Konfiguratioun vum Symbol kann ännere jee nodeem wou den Noutwee ugeluecht ass.
 
## Originaltext aus dem Code de la route

Artikel 107 – V. Signaux d'indication 
« 46. Voie de détresse – Le signal F, 17 indique une voie de détresse dans une descente raide. Il doit être complété par un panneau additionnel indiquant la distance le séparant de la voie de détresse. Il peut être répété au besoin si la longueur de la descente l'exige avec l'indication sur un panneau additionnel de la distance séparant le signal de la voie de détresse. Il ne doit être utilisé qu'ensemble avec le signal A,2a posé en amont de la descente.

La configuration du symbole peut varier selon l'emplacement de la voie de détresse par rapport à la voie publique où le signal est posé. »


## Bemierkungen
* Noutweeër si relativ seelen zu Lëtzebuerg an do wou ee besteet, gëtt amplaz vum  e Schëld gebraucht, dat dem éisträichesche Schëld gläicht an net am Lëtzebuerger Code de la route virgesinn ass.


Fichier:Voie de détresse Bäreldéngerbierg.jpg|Noutwee-Schëld am Bäreldenger Bierg
Schönberg, Europabrücke, Notwege, 1.jpeg|an änlecht Schëld op der éisträichescher Brenner-Autobunn


## Biller
 
## Um Spaweck
Mart

**Mart**, ee Familljennumm vun ë.&nbsp;a. dëse Persounen:
* Caroline Mart (1960), lëtzebuergesch Journalistin.
* Colette Mart (1955), lëtzebuergesch Journalistin, DP-Politikerin a Schrëftstellerin.
* Léon Mart (1914-1984), lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.
* Marcel Mart (1927–2019), lëtzebuergeschen Affekot, Journalist a Politiker
* René Mart (1925-1990), lëtzebuergesche Geschäftsmann a Politiker.
IC 2448

Den **IC 2448** ass e planetareschen Niwwel am Stärebild Carina. Den Niwwel gouf am Joer 1898 vun der Astronomin Williamina Paton Stevens Fleming entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* https://web.archive.org/web/20121112024520/http://www.blackskies.org/nsp08.htm
* https://web.archive.org/web/20160304002147/http://www.skyfactory.org/deepskycatalogue/IC2448.html
Spack-O-Mat

**Spack-O-Mat** war eng lëtzebuergesch Grupp, déi Musek mat humoristesche lëtzebuergeschen Texter gemaach huet.

## Iwwer d'Grupp
D'Grupp gouf 2009 ëm de Lidderschreiwer Joël Baschera (an der Grupp "Mulles Dëppekapp" genannt) gegrënnt.

Spack-O-Mat sinn op hir ganz eege Manéier opgetrueden: d'Bandmemberen hunn d'Rolle vun de Protagonisten Mulles, Pir, Tun an Dan iwwerhuelen. D'Bün gouf dobäi wéi bei engem Theaterstéck opgebaut. Jee no Programm mat Miwwele vun enger aler klengbiergerlecher Stuff oder vun engem uregen ale Bistro.

Am Dezember 2012 huet si den Album "*Décken Nougat"* erausbruecht, aus deem d'Single *Iwwer Buppfilmer* ausgekoppelt gouf.

Den Album "Kale Kaffi" koum am August 2015 op de Maart. Do ass och den Titel *Muselfränkesch* ze héieren, en Duett mat der däitscher Sängerin Sylvia Nels aus der Eifel, déi an hirem Dialekt séngt.

Béid Albume gehéiere fir d'Grupp zesummen a ginn zesumme mam Titel "Déi Gesabbelt Wierker vu Spack-O-Mat" verkaaft, benannt nom Buch "Gesabbelt Wierker" vu Sepp Thill a Max Duchscher.

Den 8. Mäerz 2018 huet Grupp bekannt ginn, datt si sech opgeléist huet.

## Diskografie

### Albumen
* 2012: *Décken Nougat*
* 2015: *Kale Kaffi*

### Singelen
* 2012: *Iwwer Buppfilmer*
* 2013: *Fréier wor alles besser*
* 2015: *Muselfränkesch*

## Um Spaweck
* Spack-O-Mat op Rate Your Music
* Spack-O-Mat op YouTube
M 1-12

Den **M 1-12** ass e planetareschen Niwwel am Stärebild Canis Major. Hie gouf am Joer 1946 vum Rudolph Minkowski entdeckt.

## Kuckt och
NGC 3448

Den **NGC 3448** ass eng Galaxie am Stärebild Ursa Major. D'Galaxie huet eng Wénkelgréisst vu 5,6'&nbsp;×&nbsp;1,8' an eng visuell Magnitude vun 11,6&nbsp;mag.  Si gouf de 17. Abrëll 1789 vum Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* SEDS
Boris Alexandrowitsch Woronzow-Weljaminow

De **Boris Alexandrowitsch Woronzow-Weljaminow** (Борис Александрович Воронцов-Вельяминов, englesch Schreifweis *Vorontsov-Velyaminov*), gebuer de 14. Februar 1904 zu Jekaterinoslaw, a gestuerwen de 27. Januar 1994 zu Moskau, war e sowjeteschen Astronom an Astrophysiker.

## Liewen a Wierk
Onofhängeg vum Robert Julius Trumpler entdeckt de Woronzow-Weljaminow d'Liichtabsorptioun duerch den interstellare Stëbs.

Hien hat en Atlas *(Atlas of interacting galaxies)* mat iwwer 800 ongewéinlechen, haaptsächlech Interaktiv Galaxien zesummegestallt, déi als Vorontsov-Velyaminov-Galaxië bekannt sinn a mat VV an enger Katalognummer bezeechent ginn.

Zesumme mat der Wera Petrowna Archipowa hat hien en ëmfangräiche morphologesche Galaxiëkatalog *([[Morphological Catalogue of Galaxies]])* mat ongeféier 30.000 Objeten opgestallt. Hien hat och Planetaresch Niwwelen ënnersicht a klassifizéiert.

Den Woronzow-Weljaminow ass och Auteur vun engem russeschen Astronomieléierbuch fir Héichschoulen.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Publikatioun vum B.A. Vorontsov-Velyaminov am Astrophysics Data System
Léon Berens

De **Léon Berens**, gebuer den 8. Mee 1895 zu Rëmeleng, a gestuerwen den 10. November 1975 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergeschen Industrielle vu Rëmeleng.

Scho säin Ur-Grousspapp Jean Berens-Breyer huet 1807 ugefaang op der Heed Kalleksteng ze briechen an ugefaang Minett an Däitschland a Frankräich z'exportéieren. Säi Grousspapp Jacques Berens (1826-1902) huet d*'[[Minières Berens, Rumelange]]* gegrënnt. Nieft verschiddene Minièren hat de Léon Berens och d'Kalleksiewen um Kierchbierg.

En ass 1915 an den industrielle Betrib vu sengem Papp Jean Berens-Jost (1859-1923) agetratt, a leedender Positioun.

1928 ass e fir déi liberal Radikal Partei mat an d'Chamberwale gaangen. Seng Partei krut am Bezierk Süd awer just zwéi Sëtz an hie war den zwieleften.

Am November 1941 war en zu Hinzert inhaftéiert wéinst dem Verdacht der Resistenz Suen iwwerwisen ze hunn, mä no net allzelaanger Zäit koum en nees fräi a gouf vun der Kreesleedung als Verwaltungsbäirot vun der Gewerkschaft Lützelburg agesat (déi ausser den Hüttegrouwen all aner Grouwen zesummegefaasst huet).

Hee war jorelaang President vum Syndicat d'Initiative vu Rëmeleng. Vun 1916 bis 1946 war en och President vum Rëmelenger Tennisclub.

De Betrib huet laang floréiert, 1949 hat de Léon Berens 146 Mann beschäftegt. 

De 16. Abrëll 1960 gouf seng Faillite gesprach. 1961 gouf d'Minière Berens zougemaach.

Seng Villa mat engem klenge Park stoung an der Brunnestrooss hanner dem Bricheschhaff.

Hie war mat der Emilie Lecuit bestuet. Si ass den 10. Oktober 1956 zu Rëmeleng verscheet.

## Literatur
* Minières Berens Rumelange. Revue N° 46 vum 15. November 1952 S. 12-17 mat 28 Fotoen
* Minières Berens zeigt neue Kalköfen. Revue N° 21 vum 21. Mee 1955 S. 31

## Um Spaweck
* Minières Berens (Fotoen op industrie.lu)
* Kalleksiewe Berens (Fotoen op industrie.lu)
Robert Julius Trumpler

De **Robert Julius Trumpler** (bis 1915 **Robert Trümpler**, gebuer den 2. Oktober 1886 zu Zürich an der Schwäiz, a gestuerwen den 10. September 1956 zu Berkeley a Kalifornien, war en aus der Schwäizer-amerikaneschen Astronom.

Am Joer 1915 goung den Trumpler an d'USA, fir eng Plaz am Allegheny Observatoire unzehuelen. Spéider koum hien an de Lick-Observatoire. Am Joer 1921 gouf e Staatsbierger vun der USA. 1938 huet hien als Professer op d'University of California, Berkeley gewiesselt, wou e bis zu senger Emeritéierung 1951 blouf. Duerno huet hien zu Rio del Mar gelieft.

Den Trumpler ass virun allem wéinst senger Klassifizéierung vun oppene Stärekéip bekannt a fir d'Entdeckung vum Phenomeen vun der Liichtabsorptioun duerch interstellare Stëbs. E Marskrater an e Moundkrater goufen no him genannt.

## Kuckt och

* Trumpler-Katalog

## Um Spaweck
* Publikatioun vum R.J. Trumpler am Astrophysics Data System
* Noruff fir den R.J. Trumpler am Astrophysics Data System
*  Biographie
*  National Academy of Sciences biography
Nicolas Gonner-Nau

Den **Nicolas Gonner-Nau**, gebuer de 17. Oktober 1824 zu Rëmeleng, an do gestuerwen den 21. August 1908, war de Grënner vun der Rëmelenger Schmelz, Minnenhär, Buergermeeschter vun der Gemeng Keel (1855-1860, 1867, 1868, 1873-1876, 1878-1884) a Bauhär vum Rëmelenger Spidol.

De Stammbam vun der Rëmelenger Famill Gonner léisst sech bis an d'17. Joerhonnert zeréckverfollegen. Deemools huet d'Stackhaus nach Lauxen geheescht, erréischt am Joerhonnert duerno gëtt den Numm Gonner nieft deem vu Lauxen gefouert fir dee schlussendlech ganz ofzeléisen.

Dem Nicolas Gonner-Nau säi Familljenhaus war an der Kierfechtsstrooss, 1838 gebaut op der Hueschtert iwwer dem Kihne-Stach (haut steet et net méi). Säi Papp war de Michel Gonner (1776-1852) a seng Mamm d'Maria Orianne vu Miersch (1789-1853). Et däerf ugeholl ginn, datt scho säi Papp mat Wakeminett (op Däitsch: Bohnerz) gehandelt huet, well schonn 1843 huet de Stot een Drëttel vun alle Steiere vun der Sektioun Rëmeleng bezuelt. Sengem 4 Joer eelere Brudder, dee bossegerweis och Nicolas geheescht huet, gouf nogesot e liichtliewege verwinnte Playboy ze sinn an him gouf no sengem Doud 1868 op Bedreiwe vum Bëschof e kierchlecht Begriefnes refuséiert.

A jonke Joren huet den Nicolas Gonner eng Plaz als Schreiwer bei engem Nottär ugeholl. Wéi säi Papp 1852 gestuerwen ass, do ass en zeréckkomm an huet de wuelsituéierte Familljenhaff iwwerholl. Gläichzäiteg hat en awer och erkannt, datt mat Minett grouss Geschäfter ze maache waren, an en huet en ettlech Parzellen am Keeldall kaaft. 1872 war hie Matgrënner vun der Rëmelenger Schmelz, ënner dem Hutt vun der Aktiegesellschaft *Gonner, Munier, Helson & Cie*.

Den Nicolas Gonner gouf den 10. Mee 1853 mat der Maria Nau bestuet, der Schwëster vum Téitenger Schmadd Jean-Baptiste Nau. Hiren eenzege Bouf, Gonnesch Batty, ass schonn am Alter vu 27 Joer gestuerwen, ouni bestuet gewiescht ze sinn. Hie gouf de 7. Juni 1844 als Naux Jean-Baptiste zu Rëmeleng als Meedercheskand vum Maria Naux (sic) gebuer an ass den 13. Juni 1871 zu Rolleng als Jean-Baptiste Gonner, Fils vum Nicolas Gonner an der Maria Nau (sic) gestuerwen. 1893 ass och seng Fra Maria verscheet.

Wéi den Nicolas Gonner 1908 am Alter vun 83 Joer gestuerwen ass, war keen direkten Ierwe méi do a säi gewaltegen Immobiliëbesëtz ass an de Joren 1911-1915 versteet gi fir iwwer 50 wäitleefeg Ierwen ze zerwéieren.

## Um Spaweck
* Biographie vum Nicolas Gonner-Nau (Fernand Lorang fir d'''Hémecht'')
Laurent Witz

De **Laurent Witz**, gebuer den 21. November 1975 zu Haguenau, ass e franséischen Animateur a Filmproduzent.

Hien huet op der École supérieure d'art de Lorraine zu Metz studéiert a scho wärend sengem Studium tëscht 1997 an 1998 4 Animatiounsfilmer realiséiert. Wéi een 3D-Animatioun mécht, huet hie sech selwer bäibruecht. Zanter 2002 lieft hien zu Lëtzebuerg wou en als Animateur vun ë.&nbsp;a. dem éischte Lëtzebuerger Animatiouns-Laangfilm *[[Roman de Renart]]* matgeschafft huet.

2007 huet hien d'Produktiounsfirma ZEILT Productions gegrënnt, an 2010 d'Firma WATT Frame. Nieft Animatiouns-Reklammsfilmer hunn déi zwou Produktionsfirmen och 2012-2013 de Kuerzanimatiounsfilm *[[Mr Hublot]]* ausgeschafft, fir deen de Witz zesumme mam Co-Regisseur Alexandre Espigares 2014 den Oscar an der Kategorie *Beschten animéierte Kuerzfilm* krut.

## Filmographie (Auswiel)
* 2007: *[[Roman de Renart]]*
* 2013: *[[Mr Hublot]]*

## Gielercher
* 

## Um Spaweck
* IMDb
* Biographie vum Laurent Witz am Presseheft fir Mr Hublot, S. 7.
* Kuerzbiographie vum Laurent Witz op arte.tv
* Websäit vun ZEILT Productions
Alexandre Espigares

Den **Alexandre Espigares**, gebuer zu Lëtzebuerg, ass e spuenesch-lëtzebuergeschen Animateur a Filmregisseur.

Hien huet am Lycée technique des arts et métiers de BTS Animatioun studéiert an dësen 2000 ofgeschloss. Zanter 2002 huet hien am Beräich Computeranimatioun un enger ganzer Rëtsch Filmer matgeschafft, dorënner *[[Happy Feet 2]]*, *[[Iron Man 3]]* an *Tarzan 3D*. Fir de Kuerzanimatiounsfilm *[[Mr Hublot]]*, dee en 2012 bis 2013 zesumme mam Laurent Witz realiséiert huet, kruten déi zwéin 2014 den Oscar an der Kategorie *Beschten animéierte Kuerzfilm*.

2018 koum säin Animatiounsfilm *Crocs-Blanc* eraus; en hat seng Première den 21. Januar 2018 um Sundance Film Festival.

Den Alex Espigares lieft als fräischafenden Animateur zu München.

## Filmographie
* 2003: *Bob's Beach*
* 2005: *The Magic Roundabout*
* 2005: *Le roman de Renart*
* 2006: *Galactik Football*(Tëleesserie)
* 2008: *Fly Me to the Moon*
* 2009: *#9*
* 2009-2010: *Star Wars: The Clone Wars* (Tëleesserie, 6 Episoden)
* 2011: *Happy Feet 2*
* 2012: *Iron Man 3*
* 2013: *Tarzan 3D*
* 2013: *Riddick: Dead Man Stalking*
* 2013: *[[Mr Hublot]]*
* 2018: *[[Croc-Blanc]]* (en:*White Fang*, lb: *Wollefszant*)

## Gielercher
* 
## Um Spaweck
* Biographie am Presseheft vu *Mr Hublot*, S. 9.
Charles Fehrenbach

De **Charles Fehrenbach**, gebuer den 29. Abrëll 1914 zu Stroossbuerg, a gestuerwen den 9. Januar 2008 zu Nîmes, war e franséischen Astronom a Member vun der Académie des sciences.

Hie war Professer op der Université de Haute-Provence zu Marseille an Éierendirekter vum Observatoire de Haute-Provence (OHP), wou hien och Direkter bis 1983 war.

## Auszeechnungen a Gielercher
* 1959 Jules-Janssen-Präis
* 1963 Karl-Schwarzschild-Medail vun der Astronomescher Gesellschaft fir seng Aarbecht *D'Bestëmmung vun der Radialvitess mam Objektivprisma*.
*
## Kuckt och

## Um Spaweck

* Publikatioun vum C. Fehrenbach am Astrophysics Data System
Autorité luxembourgeoise indépendante de l'audiovisuel

D**'Autorité luxembourgeoise indépendante de l'audiovisuel** (**ALIA**) ass e lëtzebuergescht ëffentlecht Etablissement dat mam Gesetz vum 27. August 2013 an d'Liewe geruff gouf. Et ass den **Nationalen onofhängege Medieregulater** dee vun enger EU-Direktiv gefuerdert gëtt.

D'ALIA ersetzt déi fréier *Commission nationale des programmes* a *Commission indépendante de la radiodiffusion* an huet deenen hir Kompetenzen iwwerholl.

## Aufgaben
Der ALIA hir Haaptaufgab ass et sécherzestellen, datt déi audiovisuell Medien, déi ënner d'Lëtzebuerger Kompetenz falen, iwwerwaacht a kontrolléiert ginn, an esou sécherzestellen, datt se d'Gesetzer, d'Reglementer an d'Cahier-de-chargen anhalen. D'ALIA iwwerwaacht deemno de Contenu vun den Televisiouns- a Radiossendungen, deenen hir Publicitéitsaktivitéiten a bewäert d'Alterslimitte vun de Kinosfilmer. Si ass och verantwortlech fir d'Iwwerwaache vum Walkampf, se muss de Public iwwer politesch Meenungsëmfroen informéieren an huet Kompetenzen am Kader vum „Whistleblowergesetz“ an an der Mediebildung.

## Gouvernance

### Verwaltungsrot an Direkter
De Verwaltungsrot vun der ALIA besteet aus fënnef Memberen.

Wann eng Plainte bei der ALIA agereecht gëtt, ass et um Verwaltungsrot fir ze kucken, ob se zougelooss gëtt oder net. De Verwaltungsrot decidéiert ob eng Enquête an d'Weeër geleet gëtt, en enregistréiert d'Verstéiss géint d'Mediegesetz an d'Reglementer gradewéi déi géint kontraktuell Verflichtungen.

Wann d'ALIA e Verstouss vun engem Tëlees- oder Radiosender feststellt, kann de Verwaltungsrot eng vun de Sanktiounen déi am Gesetz virgesi si verhänken, nodeems dat mam Direkter ofgeschwat gouf.

D'Sanktioun kann entweeder sinn:

* e Verweis ( *blâme*),
* e Verweis mat der Verflichtung e Communiqué iwwer d'Antenn virzeliesen, oder
* eng Geldstrof tëscht 250 a 25.000 Euro.

### Consultativ Assemblée
D'consultativ Assemblée ass eng Kommissioun déi aus maximal fënnefanzwanzeg Membere besteet, an déi vun deenen Organisatiounen, déi am meeschten am sozialen a kulturelle Liewen zu Lëtzebuerg present sinn, delegéiert ginn. Se gi fir eng Period vu fënnef Joer ernannt.

D'Assemblée muss ë.&nbsp;a. am Kader vun enger Instruktioun iwwer verschidde Sujeten déi am Gesetz opgezielt sinn, ëm en Avis gefrot ginn; et handelt sech dobäi z.&nbsp;B. ëm d'Verbuet fir zur Gewalt, zum Haass an zum Terrorismus opzeruffen, ëm Protektioun vun de Mannerjäregen, asw.

Am Joer 2023 koum d'consultativ Assemblée sechsmol beieneen an huet zwéin Avisen ofginn.

## Personal
Am Ufank hat d'ALIA 6 Mataarbechter; Enn 2024 waren et der 14 (inklusiv der Direktesch).

## Programmiwwerwaachung
Bei hirer Grënnung huet d'ALIA 80 Servicer iwwerwaacht, 2023 ass d'Zuel op knapp 450 Servicer eropgaangen. 

## Um Spaweck
* Der ALIA hir Websäit.
* Organisatiounen, déi an der consultativer Assemblée vertruede sinn (Arrêté grand-ducal vum 11. Februar 2020)
* Thierry Hoscheit gibt ALIA-Vorsitz ab, wort.lu, 04.07.2024
Observatoire de Haute-Provence

Den **Observatoire de Haute-Provence** (**OHP**) ass en Observatoire bei Saint-Michel-l'Observatoire an den Alpes-de-Haute-Provence, am Südoste vu Frankräich, ronn 90&nbsp;km ëstlech vun Avignon an 100&nbsp;km nërdlech vu Marseille, op engem Plateau an enger Héicht vu 650&nbsp;m. D'Observatiounsbedéngunge si mat ronn 60 % ausnotzbaren Nuechten an engem Seeing ëm 2" zefriddestellend fir eng kontinentaleuropäesch Standplaz. Bei Mistral verschlechtert sech de Seeing signifikativ.

Den OHP gouf 1937 als national Ariichtung fir déi franséisch Astronomie gegrënnt an hat 1943 mam 1,20-m-Teleskop de Betrib opgeholl.  

Den Observatoire schafft am optesche Beräich an huet dräi grouss Spigelteleskope mat 1,2 bis 2&nbsp;m Ëffnung.

## Teleskopen

Déi véier Haaptinstrumenter vum OHP si Spigelteleskopen:
* Den 1,93-m-Teleskop gouf vum Grubb-Parsons gebaut an am Joer 1958 installéiert. Seng bedeitendst Entdeckung ass déi vum éischten Exoplanéit déi de Michel Mayor an den Didier Queloz mat Hëllef vum ELODIE-Spektrograph 1995 gemaach hunn.
* Den 1,52-m-Teleskop ass bal identesch zum fréieren 1,52-m-Teleskop vum ESO op La Silla. En ass zanter 1967 a Betrib an déngt haaptsächlech fir spektroskopesch Ënnersich.
* Den 1,20-m-Teleskop gouf als éischten op der Standplaz installéiert an ass zanter 1943 a Betrib. Virdru gouf e vun 1872 un am Paräisser Observatoire bedriwwen.
* Den 0,80-m-Teleskop gouf vun 1932 un am noe Forcalquier fir Tester vun Observatiounsbedingungen an der Regioun benotzt an 1945 an den Observatoire verluecht.

Weider Teleskopen op der Standplaz vum OHP gi vum Genfer Observatoire a vum CNES bedriwwen.

## Geophysik
Um Terrain vum Observatoire sinn och zwou Statioune fir geophysikalesch Fuerschung. Eng Grupp ënnersicht d'Mesosphär an d'Thermosphär, eng weider benotzt de LIDAR fir de Studium vun zum Beispill Aerosol- an Ozongehalt an der Troposphär an an der Stratosphär.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Websäit vum OHP
Stéphane Halleux

De **Stéphane Halleux**, gebuer de 6. Juli 1972 zu Chênée an der belscher Provënz Léck, ass e belschen Illustrateur a Sculpteur.

No sengem Studium an der Illustratioun op der École supérieure des arts Saint-Luc zu Léck huet hien als Coloriste a Filmstudioen zu Lëtzebuerg geschafft.

## Um Spaweck
* Websäit vum Stéphane Halleux
Mr Hublot

***Mr Hublot*** ass e lëtzebuergesch-franséischen, animéierte Kuerzfilm vum Laurent Witz an Alexandre Espigares aus dem Joer 2013. E krut 2014 den Oscar fir de beschten animéierte Kuerzfilm.

## Ëm wat geet et am Film?
De Monsieur Hublot ass e scheie Männche mat engem décke Brëll an enger sëllegen Zwangsstéierungen, deen zeréckgezunn an enger klenger Wunneng lieft, a seele virun d'Dier geet. Vis-à-vis op der Strooss fält him e klenge Mupp op, deen e schliisslech bei sech ophëlt. De Mupp fillt sech ufanks wuel a senger Wunneng, ma e gëtt lues a lues ëmmer méi grouss...

## Soss
D'Figur *Mr Hublot* baséiert op enger Skulptur vum belschen Artist Stéphane Halleux.

De Film gouf als 2D- an och 3D-Animatioun opgeholl.

De Budget vum Film läit bei 215.000 Euro. E gouf zu 73% vun der lëtzebuergescher Firma Zeilt Productions an zu 27% vun der franséischer Watt Frame produzéiert (déi alle béid an der Haaptsaach dem Laurent Witz gehéieren). Zeilt Productions krut mat 112.496 Euro vum Lëtzebuerger Filmfong bei der Entwécklung vum Dréibuch, bei der graphescher Ausaarbechtung, der Realisatioun, der Distributioun an der Promotioun ënner d'Äerm gegraff. Op franséischer Säit gouf de Film vun der Regioun Loutréngen, dem Centre National du cinéma et de l'image animée an der Televisiounschaîne arte ënnerstëtzt.

## Gielercher
* * Short Grand Prix* um Internationale Filmfestival Warschau 2013 
* *Festivalpräis* um Kerry Film Festival 2013
* *Beschte Kuerzfilm* um Animago Festival 2013 zu Potsdam
* *[[Lëtzebuerger Filmpräis]]* 2014 fir dee beschten animéierte Kuerzfilm.

an eng zéng aner Präisser, an zu gudder Lescht:
* Oscar 2014 fir de beschten Animatiouns-Kuerzfilm

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vum Film
* "Oscars 2014: Lëtzebuerger Film 'Mr Hublot' gouf ausgezeechent." op rtl.lu, 04.03.2014, 11:03:11.
Marianna Madia

D**'Marianna Madia**, gebuer de 5. September 1980 zu Roum, ass eng italieenesch Politikerin (Partito Democratico). Si ass zanter dem 21. Februar 2014 Ministesch vun der Fonction publique vun Italien.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Marianna Madia
Sir Howard Grubb, Parsons and Co.

De **Sir Howard Grubb, Parsons and Co. Ltd.**, och bekannt ënner dem Numm *Grubb Parsons* war e Fabrikant vun Teleskope zu Newcastle upon Tyne.

D'Firma gouf 1833 zu Dublin vum Thomas Grubb ënner dem Numm *Grubb Telescope Company* gegrënnt. Säi Jong Howard Grubb hat sech 1864 ugeschloss. D'Entreprise war 1925 a finanziell Schwieregkeete geroden, a gouf vum Sir Charles Parsons opkaf an ëmgenannt.

## Bedeitend Teleskopen

D'Firma hat eng Rei vun Teleskope gebaut, vun deenen der en ettlech zu de gréisste vun hirer Zäit gehéiert hunn. Déi gréisst Spigelteleskope sinn
* 170 inch William Herschel Telescop, 1985
* 154 inch Optik an Tubus vum Anglo-Australian Telescope, 1974 
* 150 inch UKIRT, 1976
* 100 inch Haaptspigel vum Isaac Newton Telescope am Roque de los Muchachos Observatoire
* 98 inch Haaptspigel, Royal Greenwich Observatoire, 1967 
* Mechanik vum 1,93&nbsp;m Teleskop am Observatoire de Haute-Provence
* 74 inch David Dunlap Observatoire, 1935 
* 74 inch Radcliffe Telescope vum Radcliffe Observatoire, 1948, zanter 1977 am South African Astronomical Observatory
* 74 inch Mount-Stromlo-Observatoire, 1955 
* 74 inch Okayama Astrophysical Observatory, 1960 
* 74 inch Spigelteleskop vum Kottamia Astronomical Observatory, 1963
* 1,8&nbsp;m Haaptspigel vum Copernico-Teleskop, 1969
* 48 inch Achromatesch Schmidtplack vum Oschin-Schmidt-Teleskop, ëm 1980 
* 48/72 inch Schmidtkamera, 1973
woubäi et sech bei den zwéi leschtgenannten ëm Schmidtkameraen handelt. Och am 19. Joerhonnert hat d'Entreprise bedeitend Teleskope gebaut. Den 
* 48 inch Teleskop vum Melbourne Observatoire, 1869, war dat zweetgréisst Teleskop zu senger Zäit, nom Leviathan, dat vum Papp vum Charles Parsons konstruéiert war an him a Bezuch op de Metallspigel geglach huet. Doriwwer eraus goufen och eng Rei vu Refraktere gebaut, sou war de 27 inch vum Universitéitsobservatoire Wien, 1878 dat gréisst Lënsenteleskop vu senger Zäit, nëmmen iwwertraff vun den zwéi virdru genannten Teleskopen.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Photos von Teleskopen von Grubb Parsons
* Durham University Grubb Parson Lectures
* Former Grubb Parsons Poliermaschine für große Spiegel
* Das 36-inch Teleskop der Cambridge University
Haaptsäit/Op engem/Abrëll

All Dag gëtt op der Haaptsäit eng kleng Lëscht vun deene wichtegsten Evenementer gewisen, déi op deem Dag geschitt sinn. Op dëser Säit sinn d'Schabloune vum Mount **[[Abrëll]]**.

----
__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
NGC 6814

Den **NGC 6814** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Aquila. D'Galaxie gouf am Joer 1788 vum Astronom Wilhelm Herschel mat engem 48&nbsp;cm-Teleskop entdeckt.

## Kuckt och
Anthony Moris

Den **Anthony Moris**, gebuer den 29. Abrëll 1990 zu Arel, ass e lëtzebuergesch-belsche  Foussballspiller.

Hien huet ë.&nbsp;a. vun 2009 bis 2014 fir de Standard de Liège an zanter 2020 fir d'Union Saint-Gilloise als Golkipp gespillt.

Hien huet tëscht 2014 an 2017 siwemol fir d'lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Kuelestoffplanéit

E **Kuelestoffplanéit**, och als **Diamantplanéit** oder **Karbitplanéit** bezeechent, ass eng hypothetesch Planéiteform, déi vum Marc Kuchner virgeschloe gouf. Sou ee Planéit sollt sech aus protoplanetare Stëbscheiwen, déi vill Kuelestoff a wéineg Sauerstoff hunn, bilde kënnen. D'Éntwécklung vu sou engem Planéit sollt no Erkenntnesser vun der Planéitefuerschung vu siliziumräiche Planéiten (wéi d'Äerd, d'Venus asw.) ofwäichen.

## Definitioun
Wéi déi bekannt terrestresch Planéite soll och e Kuelestoffplanéit en Eisekär hunn. Ëm dee Kär sollte sech Schuele vun Siliciumcarbid an Titancarbid bilden op där nees eng déck Schicht Kuelestoff roue sollt. Déi Kuelestoffschicht däerft aus Graphit bestoen, ausserdeem, wa genuch Drock zu senger Hierstellung do ass, kéinten Diamante bei Vulkanausbréch ausgeworf ginn a reegelrecht Bierger op der Uewerfläch formen. Op der Uewerfläch sollten doriwwer eraus verschidde Kuelewaasserstoffer (z.&nbsp;B. Methan) a Gase wéi Kuelemonoxid sinn. Sollt Waasser op deene Planéite sinn, kéint et entwéckelt Liewen mat Stoffwiessel do ginn.

## Charakteristiken
Kuelestoffplanéite sollten eng änlech Dicht hu wéi Planéite mat haaptsächlech siliziumhaltegem Mantel. Dofir däerft et schwéier ginn, si vun änlechen z'ënnerscheeden. Geologesch Strukture wéi Flëss a Bierger kënnen och do sinn, allerdéngs mat aneren Elementer (z.&nbsp;B. Mierer déi net aus Waasser, mä aus Uelege bestinn). Sollt d'Temperatur bestëmmt Wäerter net iwwerschreiden (z.&nbsp;B. 350&nbsp;K), kéinte sech laangketteg Moleküller formen, déi sech an der Atmosphär usammelen a schliisslech op d'Uewerfläch erofreenen.

Dee vun der NASA geplangten Terrestrial Planet Finder-Projet soll an der Lag sinn, Kuelestoffplanéiten, wa s'existéieren, z'entdecken.

## Méiglech Kuelestoffplanéiten

De Pulsar PSR 1257+12 kéint vun engem Kuelestoffplanéit (PSR 1257+12 b) ëmkreest ginn. Ausserdeem erwaart ee Kuelestoffplanéiten an der Géigend vum galakteschen Zentrum, well Stären do vill méi Kuelestoff hu wéi zum Beispill d'Sonn. Duerch d'Akkumulatioun vun Elementer mat enger héijer Uerdnungszuel am Zäitverlaf (duerch Kärfusioun bannen an de Stäre mat uschléissendem Fräisetzen duerch Supernovaen) kéint d'Konzentratioun vu Kuelestoff do déi néideg Héicht schonn erreecht hunn.

Et gëtt ugeholl, datt et sech bei deem am August 2011 entdeckten Exoplanéit PSR J1719-1438b ëm e Kuelestoffplanéit handelt.

## Kuckt och

* Kuelestoff
* Exoplanéit
* Eiseplanéit
* Organesch Chimie

## Um Spaweck
*  ''Extrasolar Carbon Planets'', Marc J. Kuchner, S. Seager
Éimeschbaach

**Éimeschbaach** ass souwuel e Lieu-dit wéi eng Baach zu Lëtzebuerg:
* Éimeschbaach (Lieu-dit), wou ënner anerem den *Haff Éimeschbaach* läit, deen der *[[Natur&ëmwelt]]/[[Stëftung Hëllef fir d'Natur]]* gehéiert.
* Éimeschbaach (Baach)
Eiseplanéit

Als **Eiseplanéit** bezeechent ee Planéiten, déi haaptsächlech aus engem héichverdichten Eisekär bestinn an entweeder keen oder bal kee Mantel hunn. An eisem Sonnesystem ass de Planéit Merkur de gréisste Vertrieder vun där Aart, et gëtt awer ugeholl, datt et Exoplanéite gëtt, déi däitlech méi grouss sinn a komplett aus Eise bestinn.

## Genesis
Eiseplanéite kënnen entstoen, wann e gewéinlechen Eisesilikatplanéit (wéi z.&nbsp;B. d'Äerd) duerch Aschléi vu giganteschen Ausmoosse verännert gëtt. Duerch den Aschlag vun engem ganz grousse Kierper kann de Mantel vum Planéit opgeléist an an de Weltraum geschleidert ginn. Iwwreg bléift dann den héichdichten a relativ stabilen Eisekär. Aktuell Planéitesimulatioune soe viraus, datt Eiseplanéite virun allem a Systemer entstoe kënnen, bei deenen d'Planéiten an engem ganz enken Orbit ëm hiren Zentralstär kreesen. Och a Systemer, déi vun engem besonnesch grousse Stär dominéiert ginn, kann déi protoplanetaresch Scheif räich un Eise sinn an Eiseplanéite bilden.

## Eegenschaften
Eiseplanéite kënne, well hinnen e Mantel feelt a si wéinst hirer héijer Dicht en entspriechend Uewerfläche-Volumen-Verhältnes hunn, ganz séier ofkillen. Dofir ass net z'erwaarden, datt sou Planéiten e Magnéitfeld entwéckelen oder tektonesch Prozesser op hirer Uewerfläch weisen.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* ''Extrasolar Carbon Planets'', Marc J. Kuchner, S. Seager
Antoine Émile Henry Labeyrie

Den **Antoine Émile Henry Labeyrie**, gebuer 12. Mee 1943 zu Paräis, ass e franséischen Astronom.

De Labeyrie hat 1966 säin Ingenieurstudium an der École supérieure d'optique, ofgeschloss, a krut 1970 den Doktorgrad. Hien ass Professer am Collège de France. Säi Laboratoire fir Interferometrie vu Stären an Exoplanéiten (Laboratoire d'Interférométrie Stellaire et Exo-planétaire, LISE) ass am Observatoire de Haute-Provence integréiert.

D'Fuerschungsgebitt vum Labeyrie ass d'Optik, besonnesch um Gebitt vun den Interferometrietechniken. Hien huet d'Speckle-Interferometrie entwéckelt. Am Ament schafft hien um Konzept vun engem „Hyperteleskop“ (och Exo Earth Imager), en Interferometer deen eng Flott vu Weltraumteleskope kombinéiert a grouss genuch ass fir prinzipiell Strukturen op Exoplanéiten opléisen ze kënnen.

## Auszeechnungen
* 1990 Beatrice-M.-Tinsley-Präis
* Den Asteroid Labeyrie ass no him genannt

## Um Spaweck
* Artikel iwwer den Hyperteleskop (Telepolis)
*  Publikatioun iwwer Hyperteleskopen (Interferometer "using densified pupil beam combiners")
*  Artikel iwwer den Hyperteleskop
Maka Mc

De **Maka Mc**, mat richtegem Numm *Helder Ferreira*, gebuer den 29. November 1991 zu Nidderkuer, ass e portugisesche Rapper, dee Musek mat lëtzebuergeschen Texter mécht.

## Karriär
De Maka Mc ass zwar zu Lëtzebuerg gebuer, mä no senger Gebuert si seng Elteren nees mat him a Portugal gaange wou hien och d'Primärschoul ugefaangen huet. Am Alter vun néng Joer ass hien nees op Lëtzebuerg zeréckkomm ouni Lëtzebuergesch ze schwätzen. Säi Pseudonym ass en Akronym fir "Maachen alles krass anescht". Hien huet scho mat 12 ugefaangen op Lëtzebuergesch ze rapen.

Mam Rapper C.M.P huet hien ëm 2011 Musek ënnert dem Numm *Beatbombs* gemaach. Si hunn ënner anerem Videoe fir d'Titelen *Summerlidd*, *I'm Ill* a *Glas as ze voll* op Youtube gesat.

2012 huet hien e Mixtape mam selwechten Titel opgeholl, an duerno ugefaange mam Rapper David Fluit vun De Läb zesummenzeschaffen. 2013 ass hien um Eat Your Feet Festival zu Diddeleng an um Food for Your Senses opgetrueden.

D'Releaseparty vum Maka Mc senger éischter EP *Maachen kengem Onrecht* , deen um Musekslabel *De Läbbel* erauskomm ass, war de 6. Dezember 2013 am Exit07.

2016 ass du säin éischten Album *Dialog* verëffentlecht ginn, dee vum Ken Nnganyadi a Rico Querin opgeholl a gemëscht gouf. Ënner de Beatmécher waren de Corbi, den David Fluit an den MKO vun De Läb, de Crux Cutz an den DJ Headmasta. Den Alphonse Hatz huet e Video fir d'Single *Ëch* gedréint.

Dem Maka MC säin zweeten Album *Chantier* ass de 5. Oktober 2018 an der Rockhal virgestallt ginn. Den Titel kënnt dohier datt d'Liewen e Schantje wier an ass gläichzäiteg en Hommage un all déi Leit, déi op de Schantecher schaffen. En ass och eng ironesch Referenz op dem Maka MC seng portugisesch Originnen an de Fait datt et zu Lëtzebuerg vill Schantecher gëtt. Um Titeltrack rappt hien och op Portugisesch. Den Eric Slunecko huet den Album opgeholl, gemëscht a gemastert. Den David Galassi war exekutive Produzent a Gaaschtmuseker waren ënner anerem den Drummer Benoît Martiny an de Bassist René Macri. Den éischten Extrait war d'Lidd *Balkonien* mam David Fluit. Am Februar 2019 ass d'Single *Wat ass lass?* mam Jacky Under erauskomm.

2021 huet de Maka MC mam franséischsproochege Rapper CDS13 um Track *Entweder oder* zesummegeschafft. Am selwechte Jore war hien och op de Lidder *Am Réckbléck* an *Nougat & Zalot* um Album *Bic Up* vum V.I.C ze héieren.

## Discographie
* 2012: *Maachen alles krass aanescht* 
* 2013: *Maachen kengem Onrecht* 
* 2016: *Dialog* 
* 2018: *Chantier* 

## Um Spaweck
* Facebook
* Rate Your Music
National Space Development Agency

D**'National Space Development Agency** (kuerz **NASDA**, op Japanesch: 宇宙開発事業団, *Uchū Kaihatsu Jigyōdan*, op Lëtzebuergesch: *National Raumfaartentwécklungsagentur*) war eng japanesch Weltraumagentur, déi den 1. Oktober 1969 gegrënnt gouf. D'NASDA war fir d'Entwécklung, de Start an de Betrib vu Satellitte responsabel. Vun 1969-1977 war den Hideo Shima Chef vun der Agence. Hie war virdru scho fir de Shinkansen-Projet verantwortlech.

Den 1. Oktober 2003 ass d'NASDA mam Institute of Space and Astronautical Science (ISAS) an dem National Aerospace Laboratory of Japan (NAL) an der neier Japan Aerospace Exploration Agency (JAXA) opgaangen.

## Projeten
D'NASDA huet een Deel vun der japanesch-amerikanescher Missioun STS-47 finanzéiert, am Kader vun där 1992 e japaneschen Astronaut mat dem Space Shuttle an de Weltraum gestart ass.

## Quellen
*  Geschicht vun der NASDA
Mizar (Stär)

De **Mizar** ass de Stär Zeta Ursae Maioris (ζ Uma) am Stärebild Ursa Major (Grousse Bier). De Mizar ass de mëttleren Täisselstär vun der Konstellatioun Grousse Won. Hien ass 78 Liichtjoer vun eis ewech. Zanter laanger Zäit ass bekannt, datt hien a Wierklechkeet e System aus véier Stären duerstellt a mat fënnef Nopeschsonnen eng labber Assoziatioun bilt.

## Duebel- respektiv Méifachstär
Besonnesch bekannt ass de Stär 2. Gréisst, well deen e Begleeder huet deen ee mat bloussem A gesäit: den **[[Alkor (Stär)|Alkor]]**, dee bei donkelem Himmel mam A gutt ze gesinn ass. Bei der réimescher Arméi gouf hien als Aepréifer benotzt. (Wénkelofstand 11'50", tatsächlech dräi Liichtjoer).

De Mizar selwer ass e visuellen Duebelstär, dee scho mat Teleskope mat fënnef Zentimeter Objektivëffnung eenzel ze gesinn ass. Seng Komponente si +2,3&nbsp;mag a +4,0&nbsp;mag hell, se sinn allebéid vum Spektraltyp A2 a stinn an engem Wénkelofstand vu 14,4 " am Positiounswénkel vun 153°.

**Koordinaten** (Equinoxe 2000.0)
* Rektaszensioun: 13 h 23 m 55,50 s
* Deklinatioun: +54° 55' 31,0"

## Member vum "Bierestroum"
Mat véier anere vu siwen helle Wonstäre gehéieren de Mizar an den Alkor zum sougenannte Bierestroum, engem labbere Beweegungskoup vu ronn 150 iwwer den hallwen Himmel verdeelt Stären. Eis Sonn läit nach am Beräich vun där Grupp, beweegt sech awer an eng aner Richtung.

## Kuckt och

* ABC vun de Stären
* Zirkumpolarstär

## Um Spaweck

* Stärebild Ursa Major
* A New View Of Mizar
Stadion Op der Grenz

De **Stadion Op der Grenz** (*Stade de la Frontière*) ass e Foussballstadion an der Hiehl, am Quartier Grenz zu Esch-Uelzecht. E läit an der Rue Renaudin an huet ronn 5.400 Plazen, dovun 1.200 Sëtzplazen.

Et ass den Heemstadion vun der Jeunesse Esch, a gëtt dofir och dacks einfach *Jeunesse-Terrain* genannt.

## Baugeschicht

Nodeems d'Jeunesse vun 1907 bis 1920 op verschiddene Plazen zu Esch gespillt huet (um *Kazebierg*, zu Lalleng, …), krut se 1920 hiren eegene feste Stadion op der Grenz.

An den 1930er Jore gouf d'hëlze Palissad mat enger Zillemauer ersat, d'Gradine goufe vergréissert, an an der *Renaudinstroosss* gouf e Portal am Stil vum Modernismusopgeriicht, dat vum Christian Scholl entworf gi war; et gouf 1970 nees ofgerappt.

1937 krut de Stadion Op der Grenz, als éischten am Land, eng „Flutliicht-Anlag“.

1970 gouf de Stadion nei gebaut an den 2. August mat engem Match géint Ipsich Town ageweit. Pläng aus den 1990er fir de Stadion grondleeënd z'erneiere goufen net realiséiert.
NGC 3310

Den **NGC 3310** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Ursa Major. Si läit 59 Millioune Liichtjoer vun der Äerd ewech. Et gëtt ugeholl, datt den NGC&nbsp;3310 viru ronn 100 Millioune Joer mat enger Satellittegalaxie zesummegestouss ass a mat hir verschmolz ass. Déi Kollisioun gëtt als Ursaach ugeholl fir déi staark Stäregenesis am NGC&nbsp;3310.

Den NGC&nbsp;3310 gouf den 12.&nbsp;Abrëll 1789 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Hubble Space Telescope
* Donkel Matière an de Galaxien
* Astronews
Sato Shori

De **Sato Shori** (jap. 佐藤勝利), gebuer den 30. Oktober 1996 zu Tokyo, ass Sänger an der Boygroup Sexy Zone, déi zu der Museksagence Johnny & Associates gehéiert.

## Biographie
Den 30. Oktober 2010 krut hien e Kontrakt bei Johnny & Associates. Obwuel hien nach net laang an der Agence war, huet hie seng Karriär de 16. November 2011 mat Sexy Zone ugefaangen a krut an der Grupp d'Zentralpositioun an de Choreographien.

Hie gouf als Schauspiller bekannt wéi en 2012 am TV-Drama *Hungry* an enger Nieweroll opgetrueden ass. Obwuel hien e bëssen Erfarung an der TV-Comedy *Koisuru Ganbare-bu* gesammelt hat, huet hien eréischt mam TV-Drama *Hungry* richteg debutéiert. Am September 2013 krut hie seng éischt Haaptroll an der TV-Serie *49*, déi vun *NTV* produzéiert gouf.

## Filmographie
* 2012: Summer Nude (als Taniyama Shun - Nieweroll)
* 2012: Hungry! (als Okusu Sasuke - Nieweroll)
* 2013: 49 (als Dan Kagami - Haaptroll)

## Um Spaweck
Schëld E, 24d

**** ass am Lëtzebuerger Code de la route d'Bezeechnung fir e Keegel deen déi viischt oder säitlech Ofgrenzung vun engem Schantjen uweist; et gehéiert zu den Hiwäisschëlter.
 
## Originaltext aus dem Code de la route

Artikel 107 – V. Signaux d'indication 
« 24d. Cône – Le signal E,24d indique les délimitations frontales ou latérales d’un chantier. »

## Bemierkungen

## Biller

 
## Um Spaweck
NGC 3370

Den **NGC 3370** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Leo. Si läit ronn 100 Millioune Liichtjoer vun eis ewech. De 14. November 1994 hat de Schuyler Van Dyk um Leuschner Observatoire eng Supernova am NGC&nbsp;3370 observéiert. Si krut d'Bezeechnung SN 1994ae. Dës Supernova war vum Typ Ia a war eng vun deenen am beschten observéierte Supernovae. Dat Besonnescht un de Supernovae vum Typ Ia ass, datt si als sougenannt Standardkäerzen fir d'Bestëmmung vun der Weltallexpansioun déngen.

Den NGC&nbsp;3370 gouf den 21. Mäerz 1784 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Hubble Space Telescope
* Astronews
* The Leo II Group
* SEDS