open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Traité vun Tordesillas

Den **Traité vun Tordesillas**, ënnerschriwwe 1494 tëscht den deemolege Séimuechte Portugal a Spuenien zu Tordesillas, sollt op Bedreiwe vum Poopst Alexander VI. eng bewaffent Konfrontatioun tëscht deenen zwou kathoulesche Muechte verhënneren, andeems en d'Welt an eng portugisesch an an eng spuenesch Hallschent opgedeelt huet.

Portugal wollt domat d'Kontroll vum Séiwee an Indien laanscht d'afrikanesch Küst behalen, speziell goung et dorëms, de profitabelen Handel mat de Gewierzer am pazifesche Raum ze sécheren an d'Afrika-Route fräi vu spueneschen Aflëss ze halen. Spuenien dogéint wollt sech d'Kontroll an d'Rechter iwwer déi viru Kuerzem vum Christoph Kolumbus enteckte Länner am Weste sécheren.

Scho 1481 waren an der peepstlecher Bulle *[[Aeterni regis]]* all Gebidder südlech vun de Kanaresch Inselen de Portugisen zougeséchert ginn. Am Mee 1493 huet de Poopst Alexander VI. (Rodrigo Borgia) an der Bulle *[[Inter caetera]]* eng Trennlinn festgeluecht, déi bei 100 Leguas (zirka 480&nbsp;km) westlech vun de Kapverdeschen Inselen an Nord-Süd Richtung vu Pol zu Pol durch den Atlanteschen Ozean verlaf ass. Alle Territoiren, déi westlech vun där Linn (bei zirka 38°W) louchen (Amerika), goungen un d'spuenesch Kroun, all Gebidder ëstlech dovun (Afrika an Asien) goungen un d'Portugisen.
Dogéint hat de portugisesche Kinnek João II. Asproch erhuewen. No zéie Verhandlungen ass et de Portugisen ënner hirem Verhandlungsféierer, dem Geograph, Astronom a Séifuerer Duarte Pacheco Pereira, gelongen, dës Linn op 370 spuenesch Leguas (zirka 1770&nbsp;km) westlech vun de Kapverdeschen Inselen ze verréckelen.
Dës nei Grenzlinn huet enger Längt vu 46° 37' West entsprach, an huet de Portugisen et spéider erlaabt, d'Gebidder vu Brasilien, déi ëstlech vun dëser Linn louchen, ze koloniséieren. Den Traité vun Tordesillas gouf de 7. Juni 1494 ofgeschloss, an den 2. Juli vu Spuenien, an de 5. September vu Portugal ratifizéiert.

Méiglecherweis waren de Portugise schonn Deeler vum Verlaf vun der brasilianescher Küst bekannt, an hunn dowéinst d'Réckele vun der Trennungslinn gefuerdert.

De Wuertlaut vum Traité gouf no de jeeweilegen Interessen ënnerschiddlech interpretéiert. E wichtege Sträitpunkt war, ob de Miesspunkt op der ëstlechster oder der westlechster vun de Kapverdeschen Insele louch (zirka 60 Leguas respektiv 290&nbsp;km Ënnerscheed). Doriwwer eraus hat d'spuenesch Legua eng aner Längt wéi déi portugisech, déi een en plus nach an eng al an an eng nei Legua ënnerdele konnt.

Déi zwee Länner hunn zum Beispill d'Molukken (wichteg Gewierzinselen) beusprocht. No neie Verhandlunge gouf am Traité vu Saragossa 1529 festgeluecht, datt d'Trennlinn 297,5 Leguas westlech vun de Molukke verlafe géif.

Doriwwer eraus versteet et sech scho bal vum selwen, datt aner grouss Séimuechte wéi England, Frankräich oder Holland dësen Traité net unerkannt hunn.

## Um Spaweck

* Den Text vum Traité (engl.)
Sandsteen

**Sandsteen** ass e Sedimentgestengs, dat aus Quaarzkäre besteet déi mat Kallek zementéiert sinn. Seng Faarf variéiert jee nodeem wéi eng aner Mineralien nach a Spueren dra virkommen. En ass porös an also waasserduerchlässeg.

## Kuckt och
* Lëtzebuerger Sandsteen

## Um Spaweck
Quaarz (Mineral)

E **Quaarz**, oder **Quarz**, ass e Mineral mat der Formel SiO4. Et kënnt an der Natur dacks a renger Form vir, awer och a Gestengs wéi z.&nbsp;B. am Sandsteen.

## Um Spaweck
Quaarzit

**Quaarzit** ass e metamorpht Gestengs, dat aus Sandsteen entstanen ass. Seng Faarf ass meeschtens wäiss bis gro. Et ass en haart Gestengs.

## Um Spaweck
Gestengs

**Gestengs** ass eng fest Verbindung vu Mineraler déi an der Natur virkënnt.
## Sedimentgestengs
Ofgelagert Sedimenter gi mat der Zäit zu festem Gestengs, dëse Prozess heescht Diagenes. Et kann een ënnerscheeden tëscht 
* Haardem a waasserduerchlässegem Sedimentgestengs, z.&nbsp;B. Sandsteen
* Mëllem a waasseronduerchlässegem Sedimentgestengs, z.&nbsp;B. Leem, Mergel

## [[Magmatescht Gestengs]]
***Magmatescht Gestengs*** (Magmatitten) entsteet duerch Erstarre vu Magma, jee nodeem wéi dat geschitt ënnerscheet een tëscht 
* plutoneschem Gestengs (Plutonitten): de Magma erstarrt lues (net am Waasser an net un der Loft), et entsti grouss Kristaller. Beispill: Granit.
* a vulkaneschem Gestengs: de Magma trëtt als Lava un d'Äerduerwerfläch an erstarrt séier an der Loft oder am Waasser, sou entsti just kleng Kristaller. Beispill: Basalt.

## Metamorpht Gestengs
Souwuel Sedimenter wéi och magmatescht Gestengs kënnen duerch héijen Drock an Temperatur ëmgewandelt ginn, z.&nbsp;B. bei der Verschiibung vu Kontinentalplacken. Jee no Ausgangsgestengs, Drock an Temperaturkonditiounen entsti verschidden Zorte metamorpht Gestengs. Beispiller vu Metamorphosen:
* Sandsteen → Quarzit
* Leem → Schifer
* Granit → Gneis

## Um Spaweck
Burg-Reuland

** Buerg-Reiland ** (de a fr: *Burg-Reuland*) ass eng Gemeng an der Belsch.

Si läit am Südoste vun der Provënz Léck un der däitscher a lëtzebuergescher Grenz a gehéiert zur däitschsproocheger Communautéit an der Belsch.

D'Gemeng Buerg-Reiland ass 1977 bei der belscher Gemengereform duerch Fusioun vun de fréiere Gemenge Reuland an Thommen entstanen. Déi fréier Gemenge waren der Belsch opgrond vum Traité vu Versailles den 28. Juni 1919 zougesprach ginn. D'Gemengenhaus ass zu Thommen op der Nummer 64.

Den Numm krut d'Gemeng vun der Buerg Reiland, déi d'Uertschaft Burg dominéiert.

## Uertschaften an der Gemeng
An der Sektioun Reuland

An der Sektioun Thommen

## Kuckt och
* d'Buerg Reiland;
*Emil Gennen, den Heemechtsschrëftsteller vu Burg-Reuland;
*Kierch vu Grüfflingen;
*Haupeschkapell vu Weweler;
*D'Gemeng ass Member vun Islek ohne Grenzen EWIV.

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vu Burg-Reuland
* Landkaart vun der Géigend
* Tourismus zu Burg-Reuland

## Fotoalbum

Fichier:Burg-Reuland 050710 (3).jpg|D'Buerg
Fichier:Burg-Reuland 050710 (1).jpg|D'Uertschaft
Fichier:Burg-Reuland - Église St-Etienne.JPG|St. Etienne Kierch
Fichier:Burg-Reuland JPG08.jpg|Aalt Bauerenhaus
Fichier:Buerg Reuland Strooss.jpg|Strooss zu Buerg-Reiland
Eupen

**Eupen** (fr: *Néau* (al),  wa: *Nèyåw*) ass eng belsch Stad a Gemeng, an der Provënz Léck, 15&nbsp;km vun Oochen (dt. *Aachen*, fr. *Aix-la-Chapelle*) ewech. Eupen ass de Regierungssëtz vun der däitschsproocheger Communautéit an der Belsch.
## Geschicht
Nodeem et 800 Joer laang zum Herzogtum Limburg gehéiert hat, gouf Eupen 1815, nom Wiener Kongress, u Preisen rattachéiert an duerno, 1920, nom Traité vu Versailles, mat den anere Gemenge rondrëm, der Belsch zougeschloen.

Déi haiteg Gemeng ass bei der belscher Gemengereform vun 1977 entstanen, duerch Fusioun vun de fréiere Gemengen Eupen a Kettenis.

## Sektiounen an Uertschaften
* **Sektioun Eupen**: Alt-Hattlich, Druggeborn, Frambach, Hill, Hochstrasse, Langesthal, Lommerich, Mospert, Néau, Nöreth, Oberste-Heide, Roll, Sainte-Marie, Schönefeld, Stockem, Ternell, Voulfeld.
* **Sektioun Kettenis**:Bovendriesch, Buschberg, Feldchen, Gemehret, Gross-Weims, Gut Bourlée, Gut Gross-Stachels, Hagbenden, Helenhof, Klein-Weims, Klosei, Libermé, Merols, Nispert, Philippenhaus, Rowert, Schnellwind, Thal, Waldenburghaus, Wesselbend.

## Sprooch
* 90% vun der Bevëlkerung schwätzt Däitsch, 10% Franséisch an aner Sproochen als Mammesprooch. D'Majoritéit ass zwee- oder dräisprocheg.

## Ekonomie
* Cheemesch Industrie (Plastik)
* Kabelfabréck Câblerie d'Eupen S.A.
* Schockelasfabréck Barry Callebaut Belgium - Jacques Division, déi fréier "Chocolaterie Jacques"
* Transport

## Kuckeswäertes
* Wesertalspär
* Sankt Lambertus-Kapell
* De barocken Nikloszentrum
* Historesche Stadkär
* IKOB, de Musée fir zäitgenëssesch Konscht
* Schockelasmusée
* Héicht Venn

## Kuckt och

* Lëscht vun de Stied an der Provënz Léck

## Um Spaweck

* Säit vun der Stad
* INFO Tourist
Blues Explosion

**Blues Explosion** ass eng Rockband, déi aus dem Jon Spencer (Gesank, Gittar), Judah Bauer (Gittar) a Russell Simins (Perkussioun) besteet. Si gouf 1990 als **The Jon Spencer Blues Explosion** zu New York gegrënnt.

Hir Musek verbënnt Elementer aus Rock'n'Roll, Blues, Soul, Rockabilly an Hip Hop mat geleeëntlechen Theremin-Soli.

Zanter 2004 nenne si sech nëmmen nach *Blues Explosion*.

## Discographie
* *Jon Spencer Blues Explosion* (1992)
* *Crypt style* (1992)
* *Extra Width* (1993)
* *Orange* (1994)
* *Now I Got Worry* (1996)
* *ACME* (1998)
* *Xtra ACME* (1999)
* *Plastic Fang* (2002)
* *Damage* (2004)

## Um Spaweck
Malmedy

**Malmedy** (wa.: *Måmdey*) ass eng Stad a Gemeng, déi am Oste vun der Belsch, an der Provënz Léck, läit, do wou d'Warche an d'Warchenne zesummefléissen.

Bellevaux-Ligneuville a Bevercé sinn aner Uertschaften, déi zu dëser Gemeng gehéieren.

## Geschicht an aner Informatiounen
* 648: Den Hellege Remakel, Abt vun der Abtei vu Solignac, huet e Klouschter an de Bëscher vun den Ardennen gegrënnt. D'Stad, déi no an no entstanen ass, huet sech spéider mat hirer Nopeschuertschaft Stavelot zu enger Prënzabtei (*principauté abbatiale*) zesummegeschloss.
 

* Vun 1815 bis 1920 huet d'Stad zu Preisen gehéiert. 
* Duerch den Traité vu Versailles ass Malmedy 1919 mat Eupen a Sankt Vith, der Belsch zougesprach ginn.
* Nom 1. Weltkrich gouf vum Hellege Stull eng Diözees Malmedy fir d'Gebidder geschaf, déi bis ewell zum Bistum Köln gehéiert haten. Sou gouf d'Parkierch vu Malmedy zur Kathedral erhuewen. Déi nei Diözees ënnerstoung dem Bëschof vu Léck. 1925 ass dës nei Diözees allerdéngs ofgeschaf ginn; d'Gebitt dovun ass bei de Bistum Léck geschloe ginn. Zu Malmedy nennen awer vill Leit hir Kierch nach ëmmer "Kathedral". 
* De Memorial vum Massaker vu Baugnez: de 17. Dezember 1944, duerch d'SS, déi 84 amerikanesch Krichsprisonnéier ëmbruecht hunn, sollt ee besichen.
* Net wäit ewech läit de Circuit vu Francorchamps, wou an der Formel 1 de *Grand Prix vun der Belsch* ausgedro gëtt. 
* D'Naturreserv Héicht Venn (*Hautes Fagnes*) ass touristesch interessant.
* De Karneval vu Malmedy ass ganz bekannt.

## Spezialitéiten
* *[[Baisers de Malmedy]]*: Zwou Meringuen, déi mat Schlagsan garnéiert sinn;
* Eisekuche mat Schlagsan;
* Molbierstaart

## Biller

## Kuckt och
* Kathedral vu Malmedy

## Um Spaweck
* D'Säit vun der Gemeng
* Mâm'dî.net, op Wallounesch
* Robert Christophe, Historeschen Aperçu iwwer Malmedy 
* Malmedy, Konscht a Geschicht
Dr.gonZo

Den **dr.gonZo**, gebuer als *Christophe Cherel*, ass e Lëtzebuerger DJ.

Säi Museksstil ass Groovy Minimal House Techno.

Hien huet am Joer 1990 ugefaange mat Placken opzeleeën, an dëst virun allem op private Soiréen.

Haut ass den dr.gonZo aus der Lëtzebuerger Techno-Zeen guer net méi ewech ze denken a begeeschtert d'Partygänger.

Als DJ vun der lëtzebuergescher Organisatioun ODD-Evenz, trëtt hien haut ënner anerem a bekannte Clibb an Discoen, wéi z.&nbsp;B. dem *Flying Dutchman* zu Beefort, dem Pulp Club an der Stad, dem Laidnight zu Feelen an op grousse Lëtzebuerger Festivalle wéi z.&nbsp;B. um *[[e-Lake festival]]* zu Iechternach an ëmmer méi am Ausland op.

## Um Spaweck
* ODD-Evenz
Stavelot

**Stavelot** (wa.: Ståvleu) ass eng belsch Stad an der Provënz Léck am Oste vum Land. Vu Stavelot aus sinn et 50&nbsp;km bis op Léck an 150&nbsp;km bis op Bréissel.

## Geschicht
Stavelot ass eng vun den eelste Stied an der Belsch. Si gouf am Joer 648 vum hellege Remakel gegrënnt, deen op d'Ureegung vum Sigebert III. d'Evangelium an der Géigend verkënnegt huet.
D'Abteie vu Stavelot a Malmedy hunn eng kierchlech Regentschaft gebilt, déi dem Hellege Réimesche Räich vun Däitscher Natioun(lat.*Sacrum Romanorum Imperium Nationis Germanicæ*) ënnerstallt war. Den ieweschte Chef war de Prënz-Abt (Prince-Abbé), deen all Pouvoiren hat, politesch a reliéis. Déi Situatioun ass 1794, wärend der Franséischer Revolutioun zu Enn gaangen.

De Wiener Kongress huet Stavelot, dat deemools, wéi de Rescht vun der zukënfteger Belsch, mat Holland ee grousst, vereenegt Kinnekräich gebilt huet, vu Malmedy getrennt, dat dunn zu Preisen geschloe gouf. Wéi d'Belsch 1830 onofhängeg gouf, ass d'Grenz déi selwecht bliwwen, a gouf 1839 um Terrain mat Maarke gezeechent. D'Grenzmaarke vun deemools, déi meeschtens sechseckeg, a ronn annerhallwe Meter héich sinn, an an déi op der belscher Säit e B an op der deemools preisescher Säit e P gemeesselt ass, sinn haut nach laanscht d'Uertschafte Francorchamps, Hockai a Ster ze gesinn. D'Grenz gouf do vun de Baachen Eau Rouge a Ruisseau de Targnon gebilt.

## Geographie
D'Gemeng, déi am Häerz vun den héijen Ardenne läit, ass de Mëttelpunkt vun enger Landschaft, déi duerch d'Nieweflëss vun der Amblève (de: *Amel*) bewässert gëtt.
## Kuckeswäertes
* An de Gebaier vun der Abtei, déi 2002 renovéiert goufen, sinn 3 Muséeën:
** een iwwer den Auto-Circuit,
** een iwwer d'Herrschaft vun der Abtei,
** een iwwer de Guillaume Apollinaire.
* De Circuit vu Francorchamps
* D'Naturreserve vum Héije Venn.
* Half-track vu Stavelot Monument mat Chenillette aus den Zweete Weltkrich

## Bekannt Perséinlechkeete vu Stavelot
* De Guillaume Apollinaire huet 1899 do mat sengem Brudder wärend enger Saison gelieft. Hien huet d'Géigend an engem Gedicht: *Fagnes de Wallonie* beschriwwen.

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng
* Abtei Stavelot
Provënz Léck

D**'Provënz Léck** ass eng Provënz am Nordoste vun der belscher Wallounescher Regioun. Chef-lieu ass Léck.

## Gemengen
D'Provënz Léck huet 84 Gemengen.

# Amay
# Amel1
# Ans
# Anthisnes
# Aubel
# Awans
# Aywaille
# Baelen
# Bassenge
# Berloz
# Beyne-Heusay
# Blegny
# Braives
# Büllingen1
# Burdinne
# Burg-Reuland1
# Bütgenbach1
# Chaudfontaine
# Clavier
# Comblain-au-Pont
# Crisnée
# Dalhem
# Dison
# Donceel
# Engis
# Esneux
# Eupen1
# Faimes
# Ferrières
# Fexhe-le-Haut-Clocher
# Flémalle
# Fléron
# Geer
# Grâce-Hollogne
# Hamoir
# Hannut 
# Héron
# Herstal 
# Herve 
# Huy 
# Jalhay
# Juprelle
# Kelmis1
# Léck 
# Lierneux
# Limbourg 
# Lincent
# Lontzen1
# Malmedy2
# Marchin
# Modave
# Nandrin
# Neupré
# Olne
# Oreye
# Ouffet
# Oupeye
# Pepinster
# Plombières
# Raeren1
# Remicourt
# Saint-Georges-sur-Meuse
# Saint-Nicolas
# Sankt Väit1
# Seraing 
# Soumagne
# Spa 
# Sprimont
# Stavelot 
# Stoumont
# Theux
# Thimister-Clermont
# Tinlot
# Trois-Ponts
# Trooz
# Verlaine
# Verviers 
# Villers-le-Bouillet
# Visé 
# Waimes2
# Wanze
# Waremme 
# Wasseiges
# Welkenraedt

*Foussnotten:*
<sup>1</sup> Däitschsproocheg Communautéit vun der Belsch
<sup>2</sup> Cantons de l'Est

## Um Spaweck
Fréidynastesch Zäit (Egypten)

D**'Fréidynastesch Zäit** vun Egypten (ëm 3000–2740 v. Chr.), och **Thinitenzäit** genannt, schléisst sech un d'Virdynastesch Zäit un. Zu där Zäit zielen déi éischt an déi zweet Pharaonendynastie. Déi drëtt Dynastie gehéiert zum Ale Räich.

D'Fréidynastesch Zäit geet u mat der Vereenegung vun Uewer- an Ënneregypten ënner dem Menes, deem säi Liewe mat ville mythologeschen Elementer iwwerliwwert gouf. Dat ass och den Ursprong vun der Pharaoneregierung, déi bal 3000 Joer de Pharao als en Nokomme vun de Gëtter ugesinn huet.

Ënner der vum Menes gegrënnter 1. Dynastie vergréissert Egypten bis op de Sinai. D'Stad Memphis entsteet, an d'Kultur erbléit, wat een un der Weiderentwécklung vun der Hieroglypheschrëft an un den imposante Grafbauten zu Saqqara an Abydos feststelle kann.

Déi 2. Dynastie, déi ëm 2850–2740 v. Chr. un der Muecht war, huet Ausernanersetzungen tëscht Uewer- an Ënneregypten erlieft, déi wuel och e reliéisen Hannergrond haten (Horus am Süden, Seth am Norden). De Pharao Nebre konnt den Néiergang zäitweis ophalen. De leschte Pharao vun der 2. Dynastie, de Chasechemui, konnt en Ausgläich tëscht de Konfliktparteien erreechen.

Dem Manetho no stamen d'Pharaonen aus den éischten zwou Dynastie vun This an Ueweregypten. Dohier kënnt och den Numm *Thinitekinneken* an *Thinitenzäit*.

## Um Spaweck
Green Day

**Green Day** ass eng US-amerikanesch Rock-Band vun Oakland a Kalifornien, déi um Ufank vun den 1990er Joren de Punk-Revival agelaut huet.

## D'Band
*Gesang, Rhythmusgittar, Leadgittar, Piano: Billie Joe Armstrong
*E- Bass, Background-Gesang: Michael Ryan Pritchard alias Mike Dirnt
*Drums: Frank Edwin Wright III alias Tré Cool
*zweet Gittar: Jason White

Ausgetrueden: John Kiffmeyer alias *Al Sobrante* (Drums) (bis 1990)

## Discographie
### Albumen
* 1990: *39/smooth*
* 1990: *1,039/Smoothed Out Slappy Hours*
* 1991: *Kerplunk*
* 1992: *[[On The Radio]]* (Live Album)
* 1994: *[[Dookie]]*
* 1995: *Insomniac*
* 1996: *Bowling bowling bowling parking parking* (Live)
* 1997: *Foot In Mouth* (Live)
* 1997: *Nimrod*
* 2000: *Warning*
* 2001: *International Superhits* (Best Of)
* 2002: *Shenanigans* (B-Seiten/Raritäten)
* 2004: *[[American Idiot]]*
* 2005: *[[Bullet In A Bible]] (CD an DVD live am [[National Bowl]] zu [[Milton Keynes]])*
* 2009: *[[21st Century Breakdown]]*
* 2011: *[[Awesome As F**k]]*
* 2012: *[[Uno]]*
* 2012: *[[Dos]]*
* 2012: *[[Tré]]*
* 2014: *[[Demolicious]]* (¡Uno! ¡Dos! ¡Tré! Demos)
* 2016: *Revolution Radio*
* 2020: *Father of All Motherfuckers*
* 2024: *Saviors*

### Singles
* 1989: *1,000 Hours*
* 1990: *Slappy EP*
* 1990: *Sweet Children*
* 1994: *Longview*
* 1994: *Basket Case*
* 1994: *Welcome To Paradise*
* 1994: *When I come around*
* 1995: *She*
* 1995: *J.A.R.*
* 1995: *Geek Stink Breath*
* 1995: *Stuck With Me Pt.1*
* 1995: *Stuck With Me Pt.2 (Live)*
* 1995: *Brain Stew /Jaded*
* 1996: *Walking Contradiction*
* 1997: *Hitchin' A Ride*
* 1997: *Good Riddance (Time of your life)*
* 1998: *Redundant*
* 1998: *Nice Guys Finish Last*
* 2000: *Minority*
* 2001: *Warning*
* 2001: *Waiting*
* 2001: *Macy's Day Parade*
* 2002: *Poprocks & Coke*
* 2004: *American Idiot*
* 2004: *Boulevard Of Broken Dreams*
* 2004: *Holiday*
* 2005: *Wake Me Up When September Ends*
* 2005: *Jesus of Suburbia*
* 2009: *Know Your Enemy*
* 2009: *21 Guns*
* 2009: *21st Century Breakdown*
* 2009: *East Jesus Nowhere*
* 2010: *Last Of The American Girls*
* 2010: *When It's Time* (American Idiot – Original Broadway Cast Recording)
* 2012: *Oh Love*
* 2012: *Kill The DJ*
* 2012: *Let Yourself Go*
* 2012: *Stray Heart*
* 2013: *X-Kid*
* 2016: *Bang Bang*
* 2016: *Still Breathing*
* 2017: *Revolution Radio*
* 2017: *Back in the USA*
* 2019: *Father of All…*
* 2020: *Oh Yeah!*

### DVDen
* 2001: *International Supervideos*
* 2002: *Pogo Paradise*
* 2005: *[[Bullet In A Bible]]* (Live)
* 2005: *Suburbia Bomb*
* 2005: *American Idiot:The Ultimate Critical Review*
* 2013: *¡Cuatro!*

## Um Spaweck
* Offiziell Homepage (engl.)
* Offiziell Homepage (deutsch)
* Label
* Green Day Songtexter/Lyrics
* Songtexter, Videos, Biographien u.&nbsp;v.&nbsp;m.
* Green Day Lyrics.net
* Videoen, Biller u.&nbsp;v.&nbsp;m.
* Infoen, Messages Board, Gallery ect.
* Sicilsuburbia - Italian Fan Site
Aalt Räich (Egypten)

D**'Aalt Räich** an Egypten ëmfaasst an der Reegel déi drëtt bis déi sechst Pharaonendynastie (ëm 2740–2168 v. Chr.).

Déi schonn an der zweeter Dynastie entstane Grafbauwierker goufe wärend der drëtter Dynastie weiderentwéckelt. De Pharao Djoser war den éischten, dee sech an enger Pyramid begruewe gelooss huet. D'Trapepyramid vu Saqqara gëllt als éischt egyptesch Pyramid iwwerhaapt. An der drëtter Dynastie gouf de Sonnegott Ra déi wichtegst Gottheet vun Egypten.

Déi véiert Dynastie war eng gloräich Zäit fir Egypten. De Pharao Snofru huet d'Räich no Westen a Süden erweidert. D'Rout Pyramid zu Dahschur bei Saqqara gëtt him zougeschriwwen. D'Pharaone Cheops, Chephren a Mykerinos loossen d'Pyramide vu Gizeh bauen. Déi eelst Talspär, Sadd-el-Kafara, gouf opgeriicht an dat eelst Dokument vun Illusiounskënschtler dat nach erhalen ass, de Westcar-Papyrus, gouf geschriwwen.

D'Pharaone vun der fënnefter Dynastie (ëm 2500–2350 v. Chr.) sinn engersäits duerch d'Archeologie an anerersäits duerch iwwerliwwert Texter besser bekannt wéi déi vireg Dynastien. Déi Zäit ass duerch méi kleng Pyramiden, zum Beispill bei Abusir, an Tempele fir de Sonnegott Ra gekennzeechent. D'Pharaonen hunn hir absolut Muecht misse mam opstriewenden Adel an enger Bürokratie déi ëmmer méi gewuess ass, deelen.
Ënner dem Pharao Unas ass de Brauch ugaangen, bei de Griewer reliéis Texter derbäizeginn, déi spéider am *[[Egyptescht Doudebuch|Doudebuch]]* zesummegestallt goufen.

Op kulturellem Plan ass déi sechst Dynastie d'Nofollgerin vun der fënnefter. Mat enger Dezentraliséierung vun de Verwaltungsstrukture si regional Zentren entstanen, déi ëmmer méi u Bedeitung gewonnen hunn. D'Zentralregierung huet no Kricher géint Libyien, Nubien a Palestina ëmmer méi un Afloss agebéisst.

Neier Fuerschungen deiten och drophin, datt Klimaverännerungen, wéi d'Feele vum Nil-Héichwaasser, zum Néiergang vum Ale Räich bäigedroen hunn. Och de bal zäitgläichen Ëmbroch an der Sumer- an an der Indus-Kultur schwätzen dofir.

Mam Verfall vun der Zentralregierung fänkt déi Éischt Tëschenzäit un.

## Um Spaweck
Inborn

**Inborn**, dacks als *INBORN!* stiliséiert, ass eng lëtzebuergesch Rockgrupp.

Si gouf 2002 vu fënnef relativ jonke Museker gegrënnt an huet sech op e puer Concerte bewisen ier se sech 2003 beim Newcomerfestival Emergenza ageschriwwen an deen och gewonnen huet. Am selwechte Joer si se och beim Rock um Knuedler opgetrueden.

Eng zwee Joer huet et du gedauert ier hiren Debütalbum *The Headtrance Session* erauskoum, zéng Lidder geprägt vun däischterer Atmosphär, haardem Gittare-Rock'n'Roll an dacks onerwaarten Elektro- oder Folk-Kontrasten.

Am Joer 2010 ware si um Festival Rock-A-Field zu Réiser dobäi a sinn och nach eng Kéier beim Rock um Knuedler opgetrueden.

## Discographie
* 2005: *The Headtrance Session*
* 2007: *Chef d'oeuvre*
* 2010: *En Vogue*
* 2011: *Persona*

## Um Spaweck
* Inborn op Bandcamp
Spa

**Spa** (wa.: Spå) ass eng belsch Stad a Gemeng an der Provënz Léck. Si huet 10 000 Awunner an ass als Thermalbad säit laanger Zäit bekannt, warscheinlech schonn zur Zäit vun de Réimer. Spa ass zu engem Begrëff ginn, wat d'Thermalbierder ugeet. Den Thermalbegrëff *Spa* gëtt meeschtens op d'Stad Spa zeréckgeféiert, munnechmol och op d'Formel: *Sanitas per Aqua* (Gesondheet duerch d'Waasser).

Zu Spa hu sech an der Zäit d'Elitten aus der ganzer Welt Rendez-vous ginn, ënner anerem den Dichter Victor Hugo, den Tsar Péiter de Groussen vu Russland (fir sech do vum Wodka ze désintoxiquéieren), déi ganz belsch Kinneksfamill, besonnesch awer d'Kinnigin Marie-Henriette, den Alexandre Dumas (Papp) an de Casanova. D'mondaint Liewen zu Spa am 18. Joerhonnert ass gutt am Film *[[Barry Lyndon]]* vum Stanley Kubrick duergestallt. Et ass iwweregens zu Spa, wou den éischte moderne Casino gebaut gouf.

Nodeems et eng Zäit méi roueg zu Spa gi war, huet den Thermalissem zanter den 1950er Joren en neien Héichpunkt erreecht.

Op der Héicht, déi Spa dominéiert, goufen d'Installatiounen *Annette* a *Lubin* gebaut, bei déi haut eng Seelbunn féiert.
 
Zu Spa gëtt et och vill Geleeënheete fir spadséieren ze goen.
## Uertschaften an der Gemeng

* Spa
* Balmoral
* Bérinzenne
* Creppe
* Géronstère
* Hoctaisart
* Le Neubois
* Malchamps
* Nivezé
* Marteau
* Préfayhai
* Spaloumont

## Automobilsport

Ausser sengem gudde Ruff als Thermalstatioun ass Spa besonnesch bekannt wéinst den Autoscourssen déi do um Circuit Spa-Francorchamps all Joer ausgedroe ginn. Et gëtt och allgemeng als d'Wéi vum belschen Autossport betruecht.

D'Geschicht vum belschen Automobilssport huet do den 11. Juli 1896 ugefaangen. De belschen Automobilclub hat do e puer Autosdeeg organiéiert fir de gutt situéierten Thermalgäscht eng Attraktioun ze bidden. Et gouf e *Concours d'élégance* an e Gymkana, a wat dat wichtest war, och eng Course vun 12&nbsp;km. oganiséiert, déi vun zwéi Fransouse gewonne gouf.

## Geschicht

### Éischte Weltktich
Am Mäerz 1918, hat déi däitsch Arméi hiren Haaptquartéier zu Spa ageriicht an huet vun do aus déi lescht gréisser däitsch Offensiv am Éischte Weltkrich ausgeléist. Den État-major hat seng Wunnengen a Villaen a Schlässer ronderëm Spa. De Keeser Wëllem II. huet deemools an der Villa Neubois zu Nivezé an am Schlass La Fraineuse gewunnt. De Feldmarschall Hindenburg huet an der Villa *Sous-bois* an de Generol Ludendorff am *Hill Cottage* gewunnt wärend de Rescht vum État-major am Hôtel Britannique logéiert huet. An all deene Residenze waren och Loftschutzbunkere gebaut ginn déi an der Tëschekrichszäit eng Touristenattraktioun waren.

Am Schlass La Fraineuse gouf dunn och 1920 d'Konferenz vu Spa ofgehalen.

## Jumelagen
*  La Garde
*  Cabourg
*  Eguisheim

## Um Spaweck

* Säit vun der Stad Spa
* Circuit vu Spa-Francorchamps
* D'Spa-Waasser
* Geschicht vu Spa an Hiweiser op déi al Famille vu Spa
Type O Negative

**Type O Negative** ass eng US-amerikanesch Gothic-/Doom-Metalband, déi 1989 vu véier Museker aus Brooklyn bei New York, dem Sal Abruscato, dem Peter Steele, dem Kenny Hickey an dem Josh Silver gegrënnt gouf.

## Type O Negative zu Lëtzebuerg
De 15. Juli 1997 haten Type O Negative e Concert am Atelier.
 
## Albumen
* Slow, Deep and Hard (1991)
* The Origin of the Feces (1992)
* Bloody Kisses (1993)
* October Rust (1996)
* World Coming Down (1999)
* Life Is Killing Me (2003)
* Dead Again (2007)

## Um Spaweck

* Offiziell Band-Biographie (op Englesch)
Trois-Ponts

**Trois-Ponts** (wa.: Troes-Ponts) ass eng belsch Uertschaft a Gemeng déi am Süde vun der Provënz Léck läit. D'Gemeng Trois-Ponts ass 1970 bei der Fusioun vun de fréiere Gemenge Wanne a Fosse entstanen. Bei der Gemengereform vun 1977 koum dunn nach d'Gemeng Basse-Bodeux derbäi.

D'Uertschaft läit do, wou d'Salm an d'Amblève zesummefléissen. Nobäi läit d'Duerf Coo a säi bekannte Waasserfall, d*'[[Cascade de Coo]]*.

D'Uertschaft huet hiren Numm wéinst den dräi Brécken, déi et do gëtt: déi éischt iwwer d'Amblève, déi zweet iwwer d'Salm an déi drëtt iwwer de *[[Ruisseau du Baleur]]*.

## Nopeschgemengen

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng
* Fräizäitpark Télécoo
Skorpioun I.

De **Skorpioun I.** war en alegyptesche Kinnek aus der virdynastescher Zäit, ëm 3200 v. Chr.

Am Joer 1998 hunn d'Archeologe Werner Kaiser a Günter Dreyer vum däitschen archeologeschen Institut op engem Deel vun der Begriewnisplaz vun Abydos (Umm el-Qaab), deen d'Bezeechnung *Kierfecht U* dréit, d'Graf vum Kinnek (U-j), wat an d'Naqada-Kultur IIIa2 datéiert gouf an domat net identesch mat dem Kinnek mam selwechten Numm aus der 0. Dynastie ass, entdeckt.

D'Graf, mat 12 Kummeren, war mat de Moossen 9,10 m × 7,3 m relativ grouss. Am Graf goufe Gefäässer fir Bäigaben, Elfebeenstief an -tafelen fonnt, souwéi Kinnekszepter, Wäikréi déi deelweis aus Palestina importéiert gi waren, a Spuere vun engem Schräin aus Holz.

D'Kréi ware beschrëft a sinn den eelste Beweis vu phoneeteschen Zeeche vun enger egyptescher Schrëft, déi ee liese kann. Domat war och d'Identifizéierung méiglech, op de Kréi war ze liesen "aus de Plantatioune vum Skorpioun".

## Um Spaweck

*  Däitscht Archeologescht Institut - Abydos
Couchgrass

**Couchgrass** war eng Indie/Alternative Rockgrupp vu Lëtzebuerg. Membere waren d'Sängerin Amy, den Drummer Dirk Kellen, d'Gittaristinne Vicky a Claire and de Bassist Claude.

Hire bis well gréissten Erfolleg war déi drëtt Plaz beim nationalen Newcomerfestival Emergenza am Joer 2003.

Si haten Optrëtter op sëllege Festivallen, ënner anerem um *[[Rock-A-Field]]* (2006), um *Ward'in Rock* (2005) zu Wardin an um *[[Rock um Knuedler]]* (2004).

## Discographie
* 2004: *Motel Love*
* 2006: *King Camden Took A Brush And Drowned His Hair In Gasoline*

## Um Spaweck
* Websäit vu Couchgrass

Kategorie:Lëtzebuergesch Rockgruppen]]
Krupbéiwen

D**'Krupbéiwen** ass eng Baach am Éislek.

Si entsteet op 371 m (NG-L) aus dem Zesummefloss vun der Soller Baach mat der Donkelsser Baach.

Si ass ~ 2,280 Km laang.

Op der Héicht vun 348 M i. NN ännert si hiren Numm a leeft als Béiwener Baach weider.

## Kuckt och
Bras

*Bras: eng Uertschaft an der belscher Gemeng Baaschtnech
*Bras: eng Uertschaft an der belscher Gemeng Libramont-Chevigny
*Bras: eng franséisch Uertschaft am Departement Calvados 
*Bras: eng franséisch Gemeng am Departement Var

## Kuckt och
* Bras-sur-Meuse
Ardennen

D**'Ardennen**, keltesch *Arduenna*, fir *Héichland*, sinn en Deel vum Rheinische Schiefergebirge, dat Ausleefer iwwer d'Grenze vun Däitschland ewech huet.

D'Ardenne leien am Südweste vun deene Bierger, a se sinn en dissymetresche Biergmassiv deem seng Kräit gréisstendeels no Süde weist. Se zeie sech duerch de südlechen Deel vun der Belsch, den Norde vu Lëtzebuerg, an den Nordoste vu Frankräich.

Se schléissen am Oste mat dem Héije Venn un d'Äifel un.

No Westen zéie se sech dann duerch d'Provënz Léck mat dem Condroz an der Calestienne, d'Provënz Namouer an d'Provënz Hainaut mat der Fagne, an no Südwesten duerch d'Provënz Lëtzebuerg mat der Famenne, an duerch Lëtzebuerg mat dem Éislek.

D'Ausleefer no Weste sinn a Frankräich an den Departementer vun der Meuse an Ardennes. Do grenze si op hirem Fouss un d'Champagne.

An hirer Entwécklung hunn d'Ardennen dräi Phasen duerchgemaach. Am Äerdaltertum goufe se gediebelt, am Äerdmëttelalter goufe se ofgedroen, a ware vu verschiddene Miere bedeckt, an am Paleogen goufe se deelweis an d'Luucht gehuewen, wat déi déif Däller als Folleg hat.

Se hunn e raue Klima mat kale Wanteren, a vill Reen. Am Summer ass et dacks niwweleg. D'Biedem sinn aarm, an an der Landwirtschaft huet ëmmer misse gedüngt ginn. Den natierlechen Dünger wéi Mëscht a Piff hunn net vill do derbäi gehollef. Eréischt wéi um Enn vum 18. Joerhonnert de Phosphat als Düngemëttel erkannt gouf huet déi Situatioun sech verbessert. Grousse Liwwerant vun Dünger waren dunn d'Kallekgrouwe vu Ciply, an duerno d'Stolindustrie mam Thomasmiel. 
## Héchst Plaze vun den Ardennen

* De Signal de Botrange 694 m, Provënz Léck
* De Weißer Stein 689 m, Büllingen, Provënz Léck, Cantons de l'Est).
* D'Baraque Michel 674 m, Provënz Léck
* D'Baraque de Fraiture 652 m, Provënz Lëtzebuerg
* D'Croix-Scaille 504 m, op der belsch-franséischer Grenz

## Um Spaweck

* www.ardennes-lux.lu d'Lëtzebuerger Ardennen
Äifel

D**'Äifel** ass eng hiwweleg Regioun a Westdäitschland, an Nordrhein-Westfalen an a Rheinland-Pfalz, südëstlech an ëstlech vun de belschen Ostkantonen, an nordëstlech vu Lëtzebuerg. Si stéisst also un d'Belsch an un de Grand-Duché. Uertschafte wéi Bitburg, Neierbuerg, Manderscheid, Krounebuerg a Schleiden hu bis 1794/95 zum 
Lëtzebuerger Land gehéiert, duerno zu den Departementer Forêts respektiv Ourthe, an 1815 si s'u Preisen annektéiert ginn.

D'Äifel gëtt am Süde vun der Musel begrenzt, an am Oste vum Rhäin. Se huet Ausleefer: am Nordwesten, d'Héicht Venn (fr. "Hautes Fagnes" an der Belsch), an am Westen d'Éislek an d'Ardennë bis a Frankräich eran. D'Äifel, d'Éislek an d'Ardennë gehéieren zur selwechter geologescher Formatioun. Wat d'Äifel vum Éislek a vun den Ardennen ënnerscheet ass hire vulkaneschen Ursprong (*kuckt: [[Vulkanäifel]]*). Dat ass an Däitschland nach däitlech un de Maaren a Kraterséien z'erkennen.

## Stied an der Äifel

* An der Äifel: Adenau, Bad Münstereifel, Bad Neuenahr-Ahrweiler, Béiberech, Daun, Eupen (Belsch), Eschweiler, Gerolstein, Hillesheim, Kaisersesch, Malmedy (Belsch), Manderscheid, Mayen, Mechernich, Monschau, Neierbuerg, Nideggen, Prüm, Schleiden, Schweich (D), Sankt-Väit (Belsch), Wittlech
* Gréisser Stied an der Noperschaft: Oochen, Bonn, Düren, Euskirchen, Koblenz, Köln, Léck (Belsch), Lëtzebuerg, Maastricht (Holland), Tréier.

## Héich Plazen
 

## Um Spaweck
* Äifel Tourismus-Portal
* Iwwer d'Äifel
* Nationalpark Äifel
* Naturpark Héicht Venn-Äifel
* Eifel - Search and Find
Sankt Väit

**Sankt Väit** (de:*Sankt Vith*, fr.: *Saint-Vith*, wa.: *Sint-Vi*) ass eng Stad an der Belsch, am Oste vun der Provënz Léck. Si läit am Süde vun der Däitschsprocheger Communautéit, zu där se gehéiert. Mëtt 2005 hat d'Groussgemeng Sankt Väit 9.144 Awunner, déi sech op eng Fläch vun 146,93&nbsp;km² verdeelen. 
## Geschicht
Vum 12. Joerhonnert un hat d'Stad duerch säi Maart eng grouss Bedeitung fir d'ganz Géigend.

Bis zur Franséischer Revolutioun huet Sankt Väit zum Herzogtum Lëtzebuerg gehéiert.

Vu 1795 bis zum Wiener Kongress am Joer 1815 war d'Uertschaft am franséischen Département de l'Ourthe.

1815 huet de Wiener Kongress d'Stad, souwéi och, ë.&nbsp;a., Schleiden, Manderscheid, Béibreg, Neierbuerg an Nëttel, dem Kinnekräich Preisen iwwerlooss, dat sech staark no Westen ausgebreet hat; vun 1871 un, wéi Däitschland ënner preisescher Leedung vereenegt gi war, war se dann am Däitsche Keeserräich.

Nom Éischte Weltkrich gouf Sankt Väit beim Versailler Vertrag un d'Belsch geschloen an an d'Provënz Léck integréiert.

1940 huet den Adolf Hitler Sankt Väit mam Rescht vun de belschen Ostkantonen un Nazidäitschland *zeréckannektéiert*. Am Kontext vun der däitscher Géigenoffensiv vum Generalfeldmarschall von Rundstedt gouf d'Stad mat hiren Eisebunnsinfrastrukture praktesch komplett zerstéiert.

1945 ass d'Stad, wéi de Rescht vun den Ostkantonen, nees bei d'Belsch komm a gehéiert haut zur däitschsproocheger Communautéit

D'Stad a Gemeng Sankt Väit sou wéi se haut besteet ass bei der belscher Gemengereform vun 1977 entstanen, wéi déi fréier Gemenge Crombach, Lommersweiler, Recht a Schönberg mat Sankt Väit fusionéiert hunn. Bei der selwechter Geleeënheet krut Sankt Väit d'Recht den Titel *Stad* ze droen.

## Ekonomie

Bis zum Zweete Weltkrich gouf et zu Sankt Väit e groussen Atelier vun der däitscher a spéider, vun 1920 un, wéi d'Stad der Belsch zougesprach ginn ass, vun der belscher Eisebunn op der Vennbunn.

Den Handel, den Tourismus an d'Holz- a Miwwelindustrie si wichteg Wirtschaftsbranchen.

## Perséinlechkeete vu Sankt-Väit
* Silvio Gesell (*  1862; † 11. Mäerz 1930), Commerçant an Ekonomist, huet d'Theorie vun enger natierlecher Wirtschaftsuerdnung ausgeschafft.

0 Saint-Vith - église Saint-Guy (1).jpg|D'Kierch St. Guy


## Um Spaweck
* Websäit vun der Stad
* Kaart mat den Dierfer vun der Gemeng
Neierbuerg

D'Stad **Neuerburg** (lb: *Neierbuerg*) ass eng Stad a Gemeng mat 1.600 Awunner, déi am Äifelkrees Béibreg-Prüm a Rheinland-Pfalz (Däitschland) läit. Si ass 30&nbsp;km vun der "Béierstad" Béibreg ewech a läit 60&nbsp;km nërdlech vun Tréier. D'Stad ass Member vun Islek ohne Grenzen EWIV

## Stadbild

Eng Uertschaft an der Äifel, ofgeleeën a kaum bekannt. Do, wou d'Enzbaach duerch de Schiferfiels fléisst, läit Neierbuerg. Verwénkelt Haiser ginn der Stad e besonnesche Cachet. Iwwer engem géie Fiels trount déi 500 Joer al spéit gotesch Niklos-Parkierch. Méi héich steet de Buergfrid, déi fréier Vogtei, an deem haut d'Parhaus ass. Op engem méi héije Fielsbockel steet iwwer dem Dall d'Buerg vun Neierbuerg. Et ass interessant ze wëssen, datt de Friedrech, Här vu Branebuerg, (Lëtzebuerg), der Stad a sengen Awunner 1332 d'Fräiheetsrechter ginn huet. D'Awunner waren domat fräi Stadbierger, am Géigesaz zu de Baueren an aneren Uertschaften, déi vun him ofhoungen.

## Kuckeswäertes
* D'Buerg Neierbuerg, zanter 1926 eng Jugendherberg;
* D'Nikloskierch;
* D'Eligiuskapell aus dem Joer 1437 an den Elegiusbur;
* Den *Zinnenplatz* wou als Erënnerung un de Jean-Antoine Zinnen e Gedenkstee steet;
* D'Schwaarzbildchen, eng 46&nbsp;cm grouss Holzfigur, gestëft vum Kuno vu Falkesteen;
* D'Peschtkräiz erënnert un déi lescht Seuch am Joer 1636;
* De Maartbur, eng Bronze-Skulptur vum Oochener Kënschtler Bonifacius Stirnberg.

## Literatur
* Palzkill, Leonhard, 2006. *Wanderungen im deutsch-luxemburgischen Grenzraum*. Neuerburg, 2006.
* Stadt Neuerburg (Hrsg.), 1983. *Neuerburg, 650 Jahre Stadt*.
* Theis, Hans, 1955. *Stadtbefestigung des mittelalterlichen Neuerburg*.

## Fotoalbum

Image:Burg_Neuerburg.jpg|Loftbild
Image:Burg Neuerburg illuminiert.jpg|D'Buerg nuets
Image:Burg_Neuerburg2.png|Grondrëss vun der Buerg
Image:Neuerburg axb01.jpg|D'Kierch mat dem Klacketuerm
Image:Neuerburg_064.jpg|D'Parhaus
Image:Neuerburg 058.jpg|De Maartbur
Image:Neuerburg-GedenksteinZinnen1-Bubo.JPG|Monument fir den Zinnen


## Um Spaweck
* Websäit vun der Gemeng Neierbuerg
Paradise Lost

**Paradise Lost** ass:
* e Gedicht vu 1667 vum John Milton: Pardise Lost (Gedicht)
* den Numm vun enger Rockband: Paradise Lost (Rockband)
Skelett

De **Skelett** ass et staarkt awer liicht Gestell, dat de Kierper vun de Liewewiesen dréit, déi bannenzeg Organer schützt a Beweegungen erméiglecht.
E späichert ausserdeem nach Kalzium an aner Mineraler, d'Schankemuerch a bilt d'Bluttzellen.

Beim erwuessene Mënsch besteet de Skelett aus 206 Schanken a mécht 20% vun der Kierpermass aus.

## Um Spaweck
Gletscher

E **Gletscher** ass eng Äismass op der Äerduewerfläch, déi sech, der Gravitatioun no, wéi e Floss beweegt.

## Déi fënnef längst Gletscher

## Um Spaweck
Floss

E **Floss** ass e groussen natierleche Waasserlaf, an deem sech d'Waasser duerch d'Gravitatioun weiderbeweegt, bis datt et an en anere Floss, an e Séi oder an e Stroum leeft.

E gëtt duerch Quellen an Nidderschléi gefiddert an entsteet aus dem Zesummefloss vu Baachen oder anere Flëss. Am Allgemenge gëtt eng Baach zum Floss, wa Schëffer kënnen drop fueren, och wann et nëmme klenger sinn. A Länner, déi Flossuerdnungszuele benotzen, gëtt eng Baach zum Floss wa se d'Uerdnungszuel 4 kritt.

Flëss hu meeschtens Séisswaasser, a sinn doduerch e Liewensraum fir bestëmmt Planzen an Déieren, déi dovun ofhängeg sinn.

Vill Flëss ginn als Transportwee, also als Waasserstrooss benotzt, oder fir Drénkwaasser ze gewannen.

Wa Flëss vill Waasser féieren oder vill Gefäll hunn, kënne se benotzt gi fir Stroum ze maachen.

Well d'Fësch e wichtegt natierlecht Produkt sinn, hunn d'Fëscher d'Flëss a Regiounen, sougenannt Floss- oder Fëschregiounen agedeelt.

Zu Lëtzebuerg gëtt et keng offiziell Andeelung vu Baachen a Flëss. Just am Fëschereigesetz gëtt en Ënnerscheed gemaach tëscht schëff- a flossbare Gewässer, de Grenzgewässer an dem Rescht. 
.

Ënner schëff- a flossbar Gewässer falen d'Musel, an d'Sauer vun der Musel bis op Ettelbréck do wou d'Uelzecht draleeft.

## Stroum
E Waasserlaf, deen an e Mier oder an en Ozean leeft, ass e Stroum. Wann en nëmme wéineg oder keng Nieweflëss huet, ass et e Küstefloss oder Küstestroum.

## Fënnef längst Stréim

## Um Spaweck
Wüst

Eng **Wüst**, oder eng **Wüüst**, oder en **Desert**, ass e Gebitt op deem duerch seng Dréchent oder Keelt keng oder ganz wéineg héichspezialiséiert Vegetatioun existéiere kann. Wüste bedecken ongeféier e Véirel vum Festland op der Äerd. Et ënnerscheet een tëscht Dréchewüsten, wéi d'Namib-Wüst a Südwestafrika, an Hallefdréchewüsten, wéi d'Sonora-Wüst am Arizona an a Mexiko.

## Déi fënnef gréisst Wüsten

## Um Spaweck
Mier

D**'Mier** ass e salzegt Gewässer dat ronderëm d'Kontinenter fléisst. 70&nbsp;% vun der Äerd si vu Mierer bedeckt.

Déi gréisst Mierer ginn och **Ozean** genannt.

## Salzgehalt vum Mierwaasser
D'Mierwaasser ass salzeg, well Mineraler dra sinn, déi am Laf vu Joermillioune vun de Flëss an d'Mier transportéiert goufen. Dat heefegst Salz am Mier ass den Natriumchlorid. Mä et fënnt een och aner léislech Mineraler, wéi z.&nbsp;B. Sulfat, Calcium a Magnesium. 
Den normale Salzgehalt vum Mier läit bei 3,5 &nbsp;%.

## De Buedem vum Mier
De Buedem vun de Mierer besteet aus Bierger, déi bei wäitem méi grouss si wéi déi op der Landuewerfläch. Si gi mëttelozeanesche Réck genannt. Hei quëllt Magma aus der Äerd eraus a gëtt fest. Sou entsteet neie Mieresbuedem. Duerch déi Vergréisserung vum Mieresbuedem ginn d'Vulkaner, déi iwwer den Hot Spots entstane sinn, ëmmer méi wäit ewech vun hire Magmaquellen an erläschen. Mat der Zäit gi si ofgedroen a verschwannen zeréck am Mier. Déi bis ënner de Mieresspigel ofgedroe Vulkaner bilden Ënnerwaasserbierger.

## Déi verschidde Mierer
Et ënnerscheet ee follgend Ozeaner:

* den Arkteschen Ozean (*Nordpolarmier*)
* den Atlanteschen Ozean (*Atlantik*)
* den Indeschen Ozean (*Indik*)
* de Pazifeschen Ozean (*Pazifik*)
* de Antarkteschen Ozean (*Südpolarmier*)

an hir Niewemierer. Zu hinne gehéieren ënner anerem:
* d'Chineesescht Mier
* d'Japanescht Mier
* d'Karibescht Mier
* d'Nordmier (oder -séi)
* d'Baltescht Mier (Ostséi)
* d'Mëttelmier
* d'Schwaarzt Mier
* d'Rout Mier
* d'Gielt Mier

### Déi fënnef gréisst Mierer

## Um Spaweck
Antisemitismus

De Begrëff **Antisemitismus** gouf vum Wilhelm Marr an d'Welt gesat a beschreift zanter dem Enn vum 19. Joerhonnert eng politesch Ideologie, eng Manéier ze Denken an e Behuelen, déi virun allem duerch eng Feindschaft vis-à-vis vum Juddentum an de Judden an der ganzer Welt charakteriséiert ass an déi eng Diskriminéierung aus politeschen, rassisteschen, reléisen a soziale Grënn mat sech bréngt.

De Begrëff Antisemitismus, deen den alen, reliéis bedéngten Antijudaismus ersat huet, widdersprécht sech eigentlech selwer, well e sech net géint Membere vun der semitescher Sproochfamill riicht, mä nëmme géint Membere vun der jiddescher Communautéit. Allerdéngs muss een och wëssen, datt d'Judden déi eenzeg Semiten an Europa waren, wéi den Antisemitismus do opkoum...

Den Antisemitismus kann een als eng Form vu Rassismus betruechten, mä d'Judde si weeder eng Rass nach eng homogeen Ethnie.

## Literatur
* Sand, Shlomo: *Une race imaginaire: Courte histoire de la judéophobie*; Paräis (Seuil), 2020; 173 S.; ISBN 978-2-145336-2
* Poliakov, Léon: *Histoire de l'antisémitisme. Tome 1, L'Age de la foi*, Calmann-Lévy, 1955.
* Poliakov, Léon: *Histoire de l'antisémitisme. Tome 2, L'Age de la science*, Calmann-Lévy, 1955.
* de Fontette, François: *Histoire de l'antisémitisme*, Presses Universitaires de France, Que sais-je?, 1982.
* Katz, Jacob: *Vom Vorurteil bis zur Vernichtung. Der Antisemitismus 1700-1933*, C.H.Beck, 1989
* Blume, Michael: *Warum der Antisemitismus uns alle bedroht - Wie neue Medien alte Verschwöhrungsmythen befeuern*; Patmos-Verlag, 2019; 208 S.

## Um Spaweck

* "Vom religiösen Antijudaismus bis zur Endlösung" op Shoah.de
Muskel

E **Muskel** (lat.: *musculus*, "Maischen") besteet aus Tissu, dee sech als Reaktioun op en Nervenimpuls vum Zentralnervesystem zesummenzéie kann. D**'Muskulatur** bezeechent all d'Muskelen am Kierper vun engem Organismus.

Muskele gëllen als kontraktill Organer.

## Muskeltyppen
Et gëtt ënnerschiddlech Zorte vu Muskelen. D'Skelettmuskele sinn d'Muskelen, déi typescherweis mat gewollte Beweegungen a Verbindung bruecht ginn an déi fir d'Fortbeweegung an d'Manipulatioun vum Kierper verantwortlech sinn. D'Skelettmuskele sinn iwwer Seenen un de Schanke befestegt a gi bewosst vum Liewewiese gesteiert. Si erméiglechen Aktivitéite wéi Goen, Lafen an d'Hiewe vu Géigestänn.

Glat Muskele sinn automatesch (onbewosst) gesteiert Muskelen un de Wänn vun de bannenzegen Organer, de Bluttgefäässer an dem Verdauungstrakt. Si spillen eng decisiv Roll bei verschiddene Kierperfunktiounen, dorënner der Peristaltik (der rhythmescher Kontraktioun vum Verdauungstrakt), der Reguléierung vum Bluttfloss an der Kontroll vum Duerchmiesser vum Otemwee am Ootmungssystem.

Häerzmuskele sinn déi eenzeg Muskelen am Häerz, déi fir déi automatesch, rhythmesch Kontraktioune verantwortlech sinn, déi d'Blutt duerch de komplette Kreeslafsystem pompelen. Am Géigesaz zu de Skelettmuskele hunn d'Häerzmuskelen d'Fäegkeet, sech zesummenzezéien an e reegelméissege Rhythmus bäizebehalen, fir d'Zirkulatioun vum Blutt an de Kierpergeweebe ze garantéieren.

## Funktioun
D'Funktioun vun der Muskulatur ass d'Beweegung, d'Stabilitéit, d'Produktioun vu Wäermt an d'Organfunktioun. D'Skelettmuskelen erméigleche bewosst gesteiert Kierperbeweegunge wéi d'Goen, d'Lafen an d'Sprangen. Si steieren och d'Feinmotorik, zum Beispill d'Schreiwen an d'Spille vu Museksinstrumenter. D'Muskele sinn donieft wichteg fir d'Haltung an d'Stabilitéit vum Kierper. Si droen zur Stabiliséierung vun de Gelenker bäi a verhënneren iwwerméisseg Beweegungen oder Verletzungen. Bei der Kontraktioun produzéiere Muskele Wäermt, déi zur Reguléierung vun der Kierpertemperatur bäidréit. D'Zidderen zum Beispill ass e Mechanismus, deen als Reaktioun op kal Temperature Wäermt produzéiert. Déi glat Muskele spillen eng wichteg Roll fir d'Funktioun vu verschiddene bannenzegen Organer, wéi dem Mo, dem Daarm an de Bluttgefäässer. Si erliichtere Prozesser wéi d'Verdauung an de Bluttkreeslaf.

## Geleefeg Stéierunge vun der Muskulatur
D'Muskulatur ka vun ënnerschiddleche Krankheeten a Stéierunge betraff sinn. Am Fall vun der Muskeldystrophie, enger Grupp vu geneetesche Krankheeten, sinn d'Muskele vun enger progressiver Schwächung an Degeneratioun betraff. D'Myasthenia gravis ass eng chronesch Autoimmunerkrankung, bei där Antikierper d'Kommunikatioun tëscht den Nerven an de Muskelen zerstéieren, wat zu enger Schwächung vun der Skelettmuskulatur féiert. Muskelzerrungen dogéint sinn Iwwerustrengungen oder stënterlech Beweegungen, déi Péng an eng ageschränkt Beweeglechkeet mat sech bréngen. De Muskelkater ass Péng, déi no kierperlecher Ustrengung an héijer Belaaschtung vun de Muskelen optriede kann.

## Um Spaweck
Naturschutzgebitt Telpeschholz

D**'Telpeschholz** ass en Naturschutzgebitt an der Gemeng Kielen. Um Plateau iwwer Dondel läit eng oppe Landschaft mat Heeden, wouvu 5,58&nbsp;ha mat enger 61,74&nbsp;ha grousser Pufferzon zanter dem 18. Februar 1987 ënner Naturschutz stinn. D'Telpeschholz an d'Naturschutzgebitt Fënsterdall waren déi éischt zwee Naturschutzgebidder zu Lëtzebuerg.
Naturschutzgebitt Deiwelskopp

**Deiwelskopp** ass en Naturschutzgebitt an der Gemeng Rouspert-Mompech. Am Hank iwwer der Sauer nord-westlech vun der Uertschaft Méischdref erstreckt sech e variéiert Gebitt mat kallekhaltegen Hallefdréchewisen, wouvu 60,98 ha zanter dem 2. Abrëll 2004 ënner Naturschutz stinn. Kondenséiert Loftfiichtegkeet, déi am Wanter heiansdo aus de Buedemfoue quëllt an am Volleksmond als Damp aus der Häll ugesi ginn ass, huet der Kopp hiren Numm ginn.

## Orchideeëléierpad
Op der Deiwelskopp huet d'Fondation *Hëllef fir d'Natur* mat der Gemeng Mompech an der Ënnerstëtzung vu *Source Rosport* am Joer 1996 en Orchideeëléierpad amenagéiert. De Pad, op deem d'Orchideeën an d'Heckeplanze mat Stiechetikette markéiert sinn, ass op engem Deelstéck vum Méischdrëffer Circuit Auto-pédestre (117) ugeluecht a féiert als Sakgass op eng Orchideeëwiss vun der Fondation *Hëllef fir d'Natur*. De Pad ass am interessantste wärend der Bléi tëscht Mëtt Mee an Enn Juni. Mëtt Juni 2006 ass de Pad erneiert ginn.

## Referenzen
* Broschür: *Naturschutzgebiet Deiwelskopp - Vielfalt von Lebensräumen*. Ëmweltministère - Forstverwaltung, 2006.
* Depliant: *Der Naturlehrpfad in Moersdorf - Naturschutzgebiet für Orchideen*.
* Naturlehrpfad Deiwelskopp
* Deiwelskopp