open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Édouard d'Huart

De Baron **Édouard-Dominique-Marie-Joseph d'Huart**, gebuer de 15. August 1800 um Schlass zu Boufer, a gestuerwen de 4. November 1884 um Schlass vun Onthaine, an der deemoleger Gemeng Achêne an der Provënz Namouer, war e belsche liberale Politiker.

Hie war ufanks Member vun de Generalstänn vum Kinnekräich vun den Nidderlanden. Vum 10. November 1830 bis den 21. Juli 1831 war hie Member vum *[[Congrès national (Belsch)|Congrès national]]* zu Bréissel, wou hien den Distrikt Virton vertrueden huet. Vun 1831 bis 1848 war en Deputéierte vum Arrondissement Virton an der *Chambre des Représentants*, dem belsche Parlament, a vun 1830 bis 1834 Bezierkscommissaire. Den Édouard d'Huart war vum 4. August 1834 bis de 4. Februar 1839 Finanzminister an der Regierung de Theux I. Vum 21. Juni 1840 bis den 2. November 1847 war hie Gouverneur vun der Provënz Namouer a vun 1875 bis 1880 war hie Senateur vum Arrondissement Dinant.

## Famill
Den Édouard war de Bouf vum Barong an Offizéier Henri d'Huart (1761-1823) an deem senger Fra Catherine Philippine de Patoul (1761-1838).

Den 10. Juni 1835 gouf hien zu Annevoie mat der Anne de Montpellier (1807-1906) bestuet an d'Koppel krut dräi Bouwen, vun deenen den Alfred gradewéi säi Papp eng politesch Carrière an der Belsch gemaach huet.

Den éischte Member aus der Famill d'Huart, vun deem bekannt ass, datt en zu Lëtzebuerg gewunnt huet ass de Remacle d'Huart, gebuer zu Wanne de 24. Juni 1547, a gestuerwen zu Lëtzebourg de 26. Juli 1613.
## Éierungen
* Croix de fer vun 1830.
* 
* 
* Ministre d'État den 30. Juli 1845.
Alfred d'Huart

De Baron **Alfred Julien Charles Marie Ghislain d'Huart** och bekannt als **Alfred d'Huart Malou** gebuer den 30. Abrëll 1839 zu Achêne, a gestuerwen den 10. Abrëll 1927 zu Bréissel, war e belsche Politiker.

Hie war Conseiller provincial fir d'Provënz Namouer, Senateur am Parlament, a Buergermeeschter vu Sovet.

## Famill
Den Alfred war de Bouf vum Baron Édouard d'Huart an deem senger Fra der Anne de Montpellier.

Den 11. August 1863 gouf hien zu Woluwe-Saint-Lambert, mat der Mathilde Malou (1843-1912) bestuet, an d'Koppel krut 6 Kanner: 
*Berthe 1864-1937
*Fernand 1866-1960
*Albert 1867-1937
*Marie 1871-1963
*Mathilde 1874-1961
*Frédéric 1877-1948
Tour de Montfat

D**'Tour de Monfat** ass en Tuerm zu Dinant.

Den Tuerm gouf 1909 vun der Ernestine Lion (1843-1926), der Fra vum vum Eugène Henry, Banquier a Buergermeeschter vu Lisogne als Aussiichtstuerm opgeriicht. Beim Bau vum Tuerm deen net wäit vun de Reschter vun enger vun enger mëttelalterlecher Festung opgeriicht gouf, gouf eng militäresch Galerie entdeckt déi och am Mëttelalter opgeriicht gouf.

Den Tuerm ass 20 Meter héich, an 82 Träppleker féieren op d'Plattform. Den Tuerm gouf vum Entreprener Edouard Culot vu Lisogne gebaut, an d'Plattform ass 120 Meter iwwer dem Niveau vun der Meuse.

Bei Kämpf op der Meuse de 15. August 1914 gouf den Tuerm beschiedegt. No dem däitschen Iwwerfall am Mee 1940 gouf den Tuerm vun der Wehrmacht als Observatiounstuerm benotzt. De 4. September 1944 gouf e bei der Liberatioun vun Dinant vun enger amerikanescher Granat getraff.

1947 gouf den Tuerm restauréiert.
Scheedsbaach

D**'Scheedsbaach** ass eng kleng Baach um Territoire vun der Gemeng Tandel am Norde vu Branebuerg.

Si huet hir Quell op enger Héicht vu 430 Meter am Norde vu Branebuerg, eng 300 Meter westlech vum Houschterhaff um Flouer *Roupersbur*.

Vun do aus leeft se an enger Griecht no Süden, am Oste laanscht de *Laaschenterbësch* fir no ronn 2.400 m um Ausleefer vum *Hirzheckebierg* op enger Héicht vun 320 m mat der Wurmeschterbaach zesummenzelafen an d'Millebaach en Niewefloss vun der Blees ze bilden.

## Kuckt och
Vic Fischbach

* Vic Fischbach (*1923), e lëtzebuergeschen Agronom a Resistenzler.
* Vic Fischbach, e lëtzebuergesche Fotograf.
Nicolas Koob

*Nicolas Koob, fréieren Autospilot a Geschäfstmann (Voyages Koob).
*Nicolas Koob, Politiker a fréiere Buergermeeschter vun Nidderaanven
Marc Wilwert

De **Marc Wilwert**, gebuer den 11. September 1976 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Fotograf.

No sengem Graduat an der Fotografie op der *[[École supérieure des arts Saint-Luc]]* zu Léck, ass hien um *London College of Printing* a Course fir professionell Fotografie gaangen.

2000 huet hien, zesumme mam Tom Lucas, *[[photon.lu]]*, e Kollektiv vu jonke Fotokënschtler, gegrënnt.

De Marc Wilwert war vun 2002 bis 2014 Pressefotograf bei der Dageszeitung Luxemburger Wort a schafft zanter 2014 bei der Fotothéik vun der Stad Lëtzebuerg.

## Publikatiounen

* Wilwert, Marc. (2018). Sonnenschatten. Luxembourg: Marc Wilwert.
*Wilwert, Marc & Galerie Clairefontaine. Luxemburger Porträts 2018. 
* Wilwert, Marc. (2018). De groe Star. Lëtzebuerg: Kremart.
* Wilwert, Marc. (2017). C13H16N202. S.l.: M. Wilwert.
* Wilwert, Marc. (2017). 8 min 20 s. S.l.: M. Wilwert.
* Wilwert, Marc. (2016). Binary Sun : A contemporary novel. S.l.: M. Wilwert.
* Wilwert, Marc. (2016). L'ombre de Vincent. Milton Keynes: Lightning Source.
* Wilwert, Marc. (2016). L'ombre du soleil. S.l.: M. Wilwert.
* Wilwert, Marc, & Galerie Clairefontaine. (2013). Lichtblicke. S.l.: M. Wilwert.
* Sibenaler, L., Wilwert, Marc, & Galerie Clairefontaine. (2013). Memento. Luxembourg: Galerie Clairefontaine.
* Wilwert, Marc. (2012). Restlicht. S.l.: Blurb.
* Wilwert, Marc. (2011). Momentaufnahmen. S.l.: Blurb.
* Wilwert, Marc. (2011). Exposed. S.l.: Blurb.
* Wilwert, Marc, & Centre national de l'audiovisuel. (2005). Car wars. Dudelange: CNA.

## Bibliographie
* Wilwert, Marc, 2005. *Car wars*. Serie "Découverte jeunes talents" vum Centre national de l'audiovisuel, Diddeleng. ISBN 2-919873-13-X.

## Um Spaweck
* shoot.lu 
*ArtBox: De Marc Wilwert - En Abléck an säin Alldag op rtl.lu de 24. November 2018
Millebaach (Blees)

D**'Millebaach** ass eng Baach um Territoire vun der Gemeng Tandel.

Si entsteet aus dem Zesummelaf vun der Wurmeschterbaach an der Scheedsbaach op enger Héicht vun 320&nbsp;m um Ausleefer vum *Hirzheckbësch* nërdlech vu Branebuerg. Vun do aus leeft se no Süden, fir no engem Laf vu ronn 1.600 Meter zu Branebuerg op enger Héicht vun 260&nbsp;m an d'Blees ze lafen.

## Kuckt och
Wurmeschterbaach

D**'Wurmeschterbaach** ass eng kleng Baach um Territoire vun der Gemeng Tandel am Norde vu Branebuerg.

Si entsteet aus dem Zesummelaf vun zwéi Grief op enger Héicht vu 430 Meter am Norde vu Laaschent, an enger Griecht tëscht den Häng vun de Bëscher mat den Nimm *Schlaken* a *Wurmeschbierg*.

Vun do aus leeft se no Süden, fir no ronn 1.700 um Ausleefer vum *Hirzheckebierg* mat der Scheedsbaach zesummenzelafen an d'Millebaach en Niewefloss vun der Blees ze bilden.

## Kuckt och
Albaach

*Albaach, en Niewefloss vun der Musel zu Stadbriedemes;
*Albaach, en Niewefloss vun der Musel zu Wuermer;
*Albaach, en Niewefloss vun der Musel op der Hëttermillen
*Albaach, eng Baach an der Gemeng Fréiseng déi zesumme mat der Briedemsbaach zu Uespelt d'Gander bilt;
*Albaach, eng Baach an der Gemeng Nidderaanwen an Niewefloss vun der Sir;
*Albaach, eng Baach an der Gemeng Wëntger an Niewefloss vun der Weilerbaach;
*Albaach, eng Baach zu Bartreng an Niewefloss vun der Péitruss;
* Albaach, en Niewefloss vun der Tirelbaach;
* Albaach, eng Niewebaach vun der Feel.
Kuesselterbaach

D**'Kuesselterbaach** ass eng kleng Baach an der Gemeng Bous-Waldbriedemes.

Si huet hir Quell nordëstlech vun Ierseng an der *Fraegriecht* op enger Héicht vun 265 Meter. Vun do aus leeft se déi ganzen Zäit no Süde fir zu Réid op enger Héicht vun 185&nbsp;m an d'Houlbech ze lafen.

Si ass 2.400 Meter laang.

## Kuckt och
Wand (Maschinn)

E **Wand** ass eng einfach landwirtschaftlech Maschinn déi fréier op de Bauerenhäff benotzt gouf fir d'Kären ze botzen.

E Wand besteet aus dräi Haapdeeler, an zwar aus engem Rad mat Schauten, fir eng Loftbeweegung de **Wand** ze produzéieren, aus engem Loftkanal, an aus engem trapez- oder pyramidefërmegen Triichter deen iwwer dem Loftkanal ubruecht ass.

D'Loftrad besteet aus enger Achs op där kleng hëlze Schaute festgemaach sinn, an ass an enger ronner horizontaler Këscht festgemaach. Et ka mat enger Handkuerbel oder vun engem klengen elektresche Motor ugedriwwe ginn. Am Loftkanal deen no hanne méi schmuel gëtt, entsteet duerch d'Dréine vum Rad eng séier Loftbeweegung déi ausgenëtzt gëtt fir de Stëbs an d'Schéken déi nach mat de Käre vermëscht sinn, erauszeblosen. Dat geschitt doduerch datt d'Kären déi an den Triichter geschott ginn, an dee Kanal falen, an dat méi liicht Material, wéi de Stëbs an d'Schéken erausfléien, an d'Kären déi méi schwéier sinn, no ënnen op eng Rëtsch falen, vun där se weider an e Kuerf oder e Sak weiderrutschen.

Fir datt d'Maschinn liicht ka geréckelt ginn, huet se zwee, normalerweis einfach stole Rieder, an zwéin Handgrëffer, sou datt een domat wéi mat enger Schubbkar ka fueren.

## Um Spaweck
Albaach (Musel/Wuermer)

D**'Albaach** ass eng lëtzebuergesch Baach am Oste vum Land an der Gemeng Wuermer. Et ass eng vun de Baachen, déi op hirem Laf den Numm wiesselen.

Si huet hir Quell op enger Héicht vun 285 Meter an enger Zoch tëscht de Bëscher *Weimeschschleedchen* a *Kräizbësch* am Nordoste vu Kapenaker. Op den éischten 1.200 Meter heescht se *Wäissbaach*. Vun der Quell leeft se praktesch de ganzen Zäit no Süden, an nodeem se ënner dem CR143 erduerch ass, mécht se op ronn 300 Meter d'Grenz mat der Gemeng Fluessweiler. Kuerz duerno leeft vu riets eng kleng Baach, d**'Hongerbaach,** dran.

Vun deem Zesummefloss un heescht se Albaach, a leeft da lénks nieft dem CR122 bis op Dräibuer, wou se ënner dem CR146 erduerch leeft bis an d*'Schleef*, wou se, nodeem se ënner dem CR122 erduerch ass an enger Griecht bis op Wuermer leeft, fir do op enger Héicht vun 136,7&nbsp;m an d'Musel ze lafen.

## Kuckt och
Nationalstrooss 16

D**'Nationalstrooss 16** oder kuerz **N16** ass eng Nationalstrooss zu Lëtzebuerg am Kanton Esch-Uelzecht an am Kanton Réimech.

Se huet hiren Ufank zu Uespelt op der  an heescht do *Rue de Mondorf*. Vun do féiert se ënner der A13 erduerch iwwer Altwis op Munneref.

Se geet nach eng Kéier ënner der A13 erduerch an dann iwwer d'Ellenger Gare an de Scheierbierg op Réimech, wou se dann Uschloss un d' huet.

Si ass 13,1&nbsp;km laang.

## Um Spaweck

* Iwwersiichtskaart vum nationale Stroossereseau op der Internetsäit vun der Bauverwaltung
René Welter

De **René Welter**, gebuer den 30. Mee 1952 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergesche Literaturwëssenschaftler, Schrëftsteller a Schoulbuchauteur. Hien enséignéiert am *[[Lycée Nic-Biever|Lycée technique Nic-Biever]]* an op der Universitéit vu Lëtzebuerg.

Hien ass zu Diddeleng opgewuess. No sengem Secondaire am Escher Jongelycée huet hie Romanistik am *[[Centre universitaire de Luxembourg]]* an op der *Université de Nancy* studéiert.

Zesumme mam Emile Hemmen an Nic Klecker, war hien 1986 Grënnungsmember vun der Literaturzäitschrëft Estuaires.

De René Welter war Member vum Lëtzebuerger Schrëftstellerverband.

## Bibliographie
* *Le bonheur barbelé*, Éditions Pierre Jean Oswald, Paräis, 1976
* *Onze poèmes d'amour à contre-joug*, Éditions des Prouvaires, Paräis, 1979
* *Le glacier*, Éditions La Porte, Laon, 2000
* *La violente volonté de survivre*, Collection MOL, Déifferdeng, 1981
* *A la recherche des racines*, mat Zeechnunge vum Marc H. Reckinger, Éditions Guy Binsfeld, Lëtzebuerg, 1982
* *Ce qui d'eux en nous crie encore*, Rougerie, Mortemart, 1991 
* *Silence sarcophage*, mat enger Illustratioun vum Marc Frising, Le Tétras Lyre, Soumagne, 1991
* *Levée à la main*, mat engem Virwuert vum Gaspard Hons, Collection Franche Lippée, Éditions associatives Clapàs, 1995
* *Un mot à la limite. A word on the edge. Ein Wort an der Grenze*, Iwwersetzung op Englesch vun der Janine Goedert, Éditions En Forêt, Rimbach, 2005, ISBN 3-929208-68-7.
* *Minette, à ciel ouvert*, zesumme mam Lucien Blau (historesche Volet) a Guy Conrady (Fotoen), Éditions Schortgen, 2005

## Literatur
* Goetzinger, Germaine, 2007. *Welter, René*. S. 661-662 in: 
* Laurent Fels, Marcel Migozzi et Gaspard Hons, *René Welter*, Éditions Encres Vives, coll. Encres Blanches, n°380, mars 2010.
* Laurent Fels, « La correspondance croisée inédite entre René Welter, Gaspard Hons et Marcel Migozzi: vers une poétique de l'ouverture », in *Galerie. Revue culturelle et pédagogique*, 2011, n°4, p.&nbsp;572-582.
* Laurent Fels, « René Welter », in *Dictionnaire des écrivains francophones classiques*, Paris, Honoré Champion, p.&nbsp;513-515.

## Um Spaweck
* De René Welter op lapoesiequejaime.net
* Giulio-Enrico Pisani: ''René Welter: « Feuillets de plomb », suivi de « À main courante »'', Zeitung vum Lëtzebuerger Vollek, 28. Mäerz 2009
Airbus A400M

Den **Airbus A400M** ass e militäreschen Transportfliger vun Airbus. E soll de Bestand vun den europäesche Loftwaffe moderniséieren, ënner anerem soll déi franséisch an déi däitsch Transall ersat gi.

## Bestellungen

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vum A400M
* Airbus Military
* Produktiounsfortschrëtt
Constant Bilocq

De **Constant Bilocq**, gebuer den 10. August 1912 zu Châtillon an der Provënz Lëtzebuerg, a gestuerwen am Februar 1945 bei engem Gefaangenentransport war e belsche Paschtouer a Resistenzler.

Nodeem hie säi Studium zu Baaschtnech an Namouer gemaach hat, gouf hien 1942 zum Geeschtleche geweit a koum als Kaploun op Longlier.

Do gouf hien de 7. September 1942 wärend der Mass verhaft, well hie Parachutiste verstoppt hat, an hie koum an d'Aarbechtslager op Esterwegen. Vun do aus koum en den 13. Mee 1943 an eent vun den Aarbechtlager an der Géigend vun Hameln. De 27. Abrëll 1944 koum en dunn op Gross-Strelitz, an den 30. Oktober dat Joer op Gross-Rosen, wou hien ënner der N° 81.809 agedroe war.

Wéi den 8. Februar 1945 dat Lager evakuéiert gouf, fir d'Prisonéier op Dora ze bréngen, huet hien den Transport net iwwerlieft.
Châtillon (Belsch)

**Châtillon** (am Gaumais: *Tchekion*, am Areler Platt: *Schättljong*/*Schasteljong*) ass eng Sektioun vun der belscher Gemeng Saint-Léger an der Provënz Lëtzebuerg.

Bis zur belscher Gemengereform vun 1977 war Châtillon eng eegestänneg Gemeng.

## Kuckeswäertes
* De Wäschbuer
* D'Gebuertshaus vum Édouard Ned
* D'Millen a Seeërei vu Châtillon
* De Buer *Fontaine de la Pougenette*.
* Haiser aus der Mëtt vum 18. Joerhonnert
*Den Dall vum *Ruisseau de Lahage*, mat dem *Trou du Pérou* an de Kallektuffformatiounen.

## Persounen déi mat Châtillon ze dinn hunn

*Constant Bilocq, Paschtouer a Resistenzler, do gebuer.
Arrodets

**Arrodets** ass eng franséisch Gemeng am Departement Hautes-Pyrénées, an der Regioun Occitanie, am Landstreech dee Bigorre genannt gëtt, a gehéiert zu de Baronnies des Pyrénées.
Departement Sambre-et-Meuse

D**'Departement Sambre-et-Meuse**, war e fréiert franséischt Departement deem säin Haaptuert Namouer war.

D'Departement gouf den 1. Oktober 1796 gegrënnt, wéi déi Territoiren, déi haut der Belsch a Lëtzebuerg entspriechen, un dat revolutionäert Frankräich ugeschloss gi waren (1794/95). D'Departement huet 1814/15 der Provënz Namur Plaz gemaach. Dobäi sinn al-lëtzebuergesch Gebidder wéi La Roche-en-Ardenne, Durbuy, asw., déi dem Departement zougeschloe gi waren, dem neigeschaafte Groussherzogtum Lëtzebuerg zougesprach ginn.
## Kuckt och
*Vereenegt Departementer
Departement Bouches-de-l'Yssel

D**'Departement Bouches-de-l'Yssel** war e fréiert franséischt Departement deem säin Haaptuert Zwolle war.

D'Departement gouf den 1. Januar 1811 gegrënnt, als Folleg vum Uschloss vum Kinnekräich Holland u Frankräich, den 9. Juli 1810. Et gouf 1814 opgeléist.

D'Bouches-de-l'Yssel hunn dat fréiert **Departement Overijssel** ersat.
Gérard Lopez

De **Gérard Lopez**, gebuer de 27. Dezember 1971 an der Stad Lëtzebuerg, ass e spuenesche Manager. Hien ass zu Esch-Uelzecht opgewuess.

Hien huet op der Miami University zu Oxford am US-amerikanesche Bundesstaat Ohio Entrepreneriat studéiert.

Ufanks huet hie bei Icon Solutions geschafft, duerno, vun 1995 bis 1998 fir eng e-Finanz-Gesellschaft.

2000 war hie Matgrënner an ass zanterhier geschäftsféiernden Associé vun der Investment-Gesellschaft Mangrove Capital Partners mat Sëtz an der Stad Lëtzebuerg. Mangrove ass bekannt dofir, ë.&nbsp;a. zu de fréien Investisseure bei der Gesellschaft Skype ze zielen. Am Oktober 2014 huet hien d'Direktioun vun där Gesellschaft opginn.

Zanter 2008 ass hie President vum Verwaltungsrot vun der Investment-Gesellschaft Genii Capital mat Sëtz an der Gemeng Hesper. Am Dezember 2009 huet Genii Capital 75 % vun de Parte vum Formel 1 Team vu Renault ofkaf.
## De Lopez am Foussball

Hie war vun 2007 bis 2017 President vum Foussballclub CS Fola Esch, wou hien och an de Jugendekippe gepillt huet.

## Literatur
Sorlut, P., 2022. *Année noire pour Gerard Lopez. L'entrepreneur hispano-luxembourgeois est inculpé pour faux et usage de faux au Luxembourg au côté de son partenaire Éric Lux.* - d'Lëtzebuerger Land vum 3. Juni 2022, S. 9.
Departement Ourthe

D**'Departement Ourthe**, ass e fréiert franséischt Departement deem säin Haaptuert Léck war.

Et krut säin Numm vum Floss Ourthe.

D'Departement, dat den 1. Oktober 1795 gegrënnt gouf, huet sech iwwer den Territoire vun der spéiderer Provënz Léck erstreckt, mat am Osten, am haitegen Däitschland, de Landstreech bis op Schleiden a Kronenburg, an e puer Enklaven am Departement Sarre, mat Schüller, Steffeln an Dhom. Et huet 1814/15 der Provënz Léck Plaz gemaach. Dobäi sinn déi ëstlech Gebidder (Sankt-Väit, Malmedy, Eupen/Néau, Krounebuerg, Schleiden, asw.) vum Kinnekräich Preisen annektéiert ginn.

D'Departement hat dräi Arrondissementer mat den Haaptuerter Léck, Huy, a Malmedy.

Kantonalhaaptuerter waren:

*Am Arrondissement Léck: Dalhem, Fléron, Glons, Herve, Hollogne, Léck, Louveigné, Seraing a Waremme.
*Am Arrondissement Huy: Avennes, Bodegnée, Ferrières, Héron, Huy, Landen an Nandrin.
*Am Arrondissement Malmedy: Aubel, Eupen, Kronenburg (haut an Däitschland), Limbourg, Malmedy, Sankt Vith, Schleiden (haut an Däitschland), Spa, Stavelot, Verviers a Vielsalm.

## Kuckt och
*Vereenegt Departementer
Departement Bouches-du-Rhin

D**'Departement Bouches-du-Rhin** war e fréiert franséischt Departement deem säin Haaptuert 's-Hertogenbosch war. Ënnerprefecturë waren zu Nijmegen an Eindhoven.

D'Departement gouf de 24. Abrëll 1811 gegrënnt an 1814 opgeléist.
Henri de Lambert

Den **Henri de Lambert**, Marquis vu Saint Bris, Barong vu Chitry an Angy, gebuer den 3. November 1631, a gestuerwen am Juli 1686, war e franséische Militär.

Hie gouf noenee Kapitän am *[[Régiment royal]]*, Maître de camp vun engem Kavaleriregiment, Brigadier (1674), Feldmarschall (de 25. Februar 1677), Kommandant vu Freiburg-im-Breisgau (am November 1677), Generolleutnant vun de Kinneklechen Arméien am Juli 1682, 
Kommandant vun der Festung Lonkech a vu 1684-1688 1. Gouverneur a Generolleutnant vun der Stad a vum Herzogtum Lëtzebuerg.

Den 22. Februar 1666, huet hien d'Anne-Thérèse de Marguenat de Courcelles (1647-1733) bestuet, déi sech ënner dem Numm Marquise de Lambert als Schrëftstellerin en Numm gemaach huet. 
Ausser zwee a jonkem Alter gestuerwene Kanner hate si der nach 2:
* Henri François de Lambert (1677-1754), Marquis de Saint-Bris, Gouverneur vun Auxerre.
* Marie-Thérèse de Lambert (†1731), déi 1703 de Louis de Beaupoil, comte de Sainte-Aulaire bestuet huet.

De Fort Lambert vun der Festung Lëtzebuerg gouf no him genannt.
Ourthe (Uertschaft)

**Ourthe** ass eng Uertschaft an der belscher Provënz Lëtzebuerg a gehéiert zur Gemeng Gouvy.

Tëscht Ourthe an Deiffelt entsteet d'Ourthe orientale aus dem Zesummelaf vun zwou Baachen. D*'Brühl* oder och *Breule* e lénksen Niewefloss vun der Ourthe huet hir Quell ëstlech vun der Uertschaft. Eng Baach mat dem Numm, *Ruisseau 343* en aneren Niewefloss vun der Ourthe, huet och hir Quell am Osten um Territoire vun der Uertschaft Deiffelt.

Ourthe hat, wéi déi meescht Uertschaften an der Géigend, eng Käremillen vun där d'Gebai nach do steet.

Bis zur belscher Gemengereform vun 1977 huet Ourthe zu der fréierer Gemeng Beho gehéiert.
Limerlé

**Limerlé** (lëtzebuergesch *Lam(m)erscher*) ass eng Uertschaft a Sektioun vun der belscher Gemeng Gouvy an der Provënz Lëtzebuerg.

Bis zur belscher Gemengereform vun 1977 war Limerlé eng eegestänneg Gemeng mat den Uertschafte Cherapont, Gouvy, Limerlé a Steinbach.

Limerlé läit op enger Héicht vu ronn 500 m, e puer Plaze ronderëm d'Uertschaft hunn Héichte bis zu 520 m. Am Norde vun der Uertschaft fléisst d'Ourthe orientale a südlech dovun huet d'Woltz  hir Quellen. Domat läit d'Uertschaft op der Wasserscheed tëscht de Rhäin- a Meusebasengen.

## Kuckeswäert
An der Kierch vu Limerlé gëtt mat zwou faarwege Fënsteren un déi Gefalen aus dem Duerf erënnert.
Bovigny

**Bovigny** (lëtzebuergesch *Bowis*) ass eng Uertschaft a Sektioun vun der belscher Gemeng Gouvy an der Provënz Lëtzebuerg.

Bis zur belscher Gemengereform vun 1977 war Bovigny eng eegestänneg Gemeng mat den Uertschafte Bovigny, Cierreux, Courtil, Halconreux, Honvelez a Rogery.

D'Gemengenhaus vun der Gemeng Gouvy ass zu Bovigny.

D'Uertschaft gehéiert zu de *Plus beaux villages fleuris* an der Provënz Lëtzebuerg. Vum Fréijoer bis an den Hierscht, fënnt een do an all Eck iergendeng apaart Blummendekoratioun. Op verschiddene Plaze si landwirtschaftlech Maschinne vu fréier ausgestallt, déi all mat Blumme garnéiert sinn.
Cherain

**Cherain** ass eng Uertschaft a Sektioun vun der belscher Gemeng Gouvy an der Provënz Lëtzebuerg.

Bis zur belscher Gemengereform vun 1977 war Cherain eng eegestänneg Gemeng a war an zwou Sektiounen opgedeelt mat follgenden Uertschaften a Lieu-diten:

* Sektioun **Cherain** mat: Bouchon, Brieumont, Brisy, Chamont, Cherain, Chession, Devant le Beuleux, Faches, Fonteny, Gevray, Gaudrimont, Laide Fagne, Lihérain, Horlot, Manewé, Moussy, Niédrain, Sessoul, Sipèche, Sterpigny a Vaux.
* Sektioun **[[Rettigny]]** mat: Bistain, Renglez a Rettigny.

## Um Spaweck
Montleban

**Montleban** ass eng Uertschaft a Sektioun vun der belscher Gemeng Gouvy an der Provënz Lëtzebuerg.

Bis zur belscher Gemengereform vun 1977 war Montleban eng eegestänneg Gemeng mat follgenden Uertschaften a Lieu-diten: Baclain, Érues, Faliche, Haie, Hallonrue, Langlire-Grande, Langlire-Petite, Lassain, Lomré, Perreux, Solhez, Tiermay, Tilleul, Tournée del Combe, Voie des Hesses a Wazale.
Baclain

**Baclain** ass eng Uertschaft an der belscher Provënz Lëtzebuerg a gehéiert zur Gemeng Gouvy.

Bis zur belscher Gemengereform vun 1977 huet Baclain zu der fréierer Gemeng Montleban gehéiert.
## Zweete Weltkrich
An der Zäit vum Zweete Weltrich war Baclain eng Héichbuerg vun der belscher Resistenz, wou ënner anerem 16 russesch Krichsgefaangen déi aus der Zwangsaarbecht an de Minnen ëm Charleroi an aus der Campine fortgelaf waren, eng Stopp fonnt haten. Baussent der Uertschaft war e Feld iwwer deem mat Nuetsparachutagë vun den Aliiéierten, Krichmaterial ogeworf gouf. Mam Stéchwuert *Le Peuplier est l'Arbre du Canada* goufen d'Resistenzler iwwer Radio avertéiert fir datt se d'Plaz nuets konnte markéieren. E Monument mat didaktesche Schëlter baussent der Uertschaft ërënnert un déi Zäiten.

Zu Baclain war d'Zentral vun de Commandos wallons déi do am Juni 1941 vum Albert Thill, engem Lëtzebuerger deen zu Trois-Ponts op engem Bauerenhaff geschafft huet a vu sengem Frënd Emile Wollwert (och ënner Emile Wolwaerts oder Émil Walwertze fannen), gegrënnt gouf. De *Caveau d'Honneur* um Kierfecht vu Stavelot, d'Graf vun den *Anciens combattants* um Kierfecht vu Grand-Halleux an de Martyrolog an der Kierch *Saint-Laurent* vu Grand-Halleux souwéi d'Monument vun der Armée sécrète zu Vielsalm erënneren un déi Evenementer an un d'Affer vun der Resistenz an deem Secteur.

## Um Spaweck
*Websäit iwwer d'Resistenz zu Baclain
Apple Magic Mouse

D**'Apple Magic Mouse** ass eng optesch Computermaus vun Apple déi ouni Kabel funktionéiert. Se gouf den 20. Oktober 2009 virgestallt a fir d'éischt verkaf. Ausserdeem ass se den Nofollger vun der Apple Mighty Mouse an ass déi éischt Maus déi Multi-Touch beherrscht, wat et méiglech mécht fir Gesten ze benotzen.

## Funktioun

D'Magic Mouse huet eng Multi-Touch-Uewerfläch, die mam iPhone-Screen oder mam Macbook Trackpad ka verglach ginn. Et scrollt een doduerch, datt een e Fanger op der Maus op-, of- a säitlech beweegt, wat et och méiglech mécht fir 360-Grad-Beweegungen ze maachen.

## Virdeeler

Well d'Magic Mouse keng mechanesch Deeler huet, kann et net méi virkommen datt et duerch Verschmotzung zu enger Disfunktion von der Scrollfunktioun kënnt, wéi et beim Virgängermodell de Fall war.

## Viraussetzungen

* E Mac mat Bluetooth;
* Mac OS X 10.5.8 (oder méi nei) mam *Wireless Mouse Software Update 1.0* (ab Mac OS X 10.6.2 gëtt d'Magic Mouse OTB ënnerstëtzt).

## Kuckt och

* Apple Macintosh
* Apple Keyboard

## Um Spaweck

Offiziell Sait
Comblain-Fairon

**Comblain-Fairon**, ass eng Sektioun an der belscher Gemeng Hamoir an der Provënz Léck.

Comblain-Fairon war bis zur belscher Gemengereform am Joer 1977 eng eegestänneg Gemeng, déi aus de Sektiounen Comblain-la-Tour a Fairon bestanen huet.

Aner Uertschaften an der fréierer Gemeng waren: Bloquay, Comblinay, Cretalles, Delà-les-Monts, Lawé, Moulinchamps a Sparmont.
Beho

**Beho** (lëtzebuergesch *Bukels*, däitsch *Boch[h]olz*) ass eng Uertschaft a Sektioun vun der belscher Gemeng Gouvy an der Provënz Lëtzebuerg.

Bis zur belscher Gemengereform vun 1977 war Beho eng eegestänneg Gemeng mat den Uertschafte Beho, Commanster (*Gommels* op Lëtzebuergesch), Deiffelt, Ourthe a Wathermal. Dee ganze Streech, wou Lëtzebuergesch geschwat gouf/gëtt, gouf fréier zum sougenannten *[[Altbelgien]]* gezielt, d.&nbsp;h. zu de Gebidder, déi schonn ëmmer belsch waren, awer wou eng germanesch Ëmgangssprooch, eventuell nieft dem Däitschen, am Gebrauch war. 
Dës Gebidder sinn haut bal komplett franciséiert.

Bei de Gemengefusioune vun 1977 koum d'Uertschaft Commanster bei d'Gemeng Vielsalm.

## Um Spaweck

## Referenzen
Comblain-la-Tour

**Comblain-la-Tour**, op Wallounesch *Comblin-al-Tour* ass eng Uertschaft an der belscher Gemeng Hamoir an der Provënz Léck.

Comblain-la-Tour war bis zur belscher Gemengereform am Joer 1977 eng Sektioun vun der fréierer Gemeng Comblain-Fairon.

## Kuckt och

* Bréck vu Comblain-la-Tour
Sparmont

**Sparmont**, ass eng Uertschaft an der belscher Gemeng Hamoir an der Provënz Léck.

Sparmont war bis zur belscher Gemengereform am Joer 1977 eng Uertschaft an der fréierer Gemeng Comblain-Fairon.

D'Uertschaft déi nërdlech vu Fairon läit, besteet aus ronn enger hallwer Dose Gebaier, dovun d'Schlass vu Sparmont, e grousse Bauerenhaff, an eng herrschaftlech Villa déi verstoppt hanner dem Haff läit.
Ensemble vocal du CMNord

Den **Ensemble vocal du CMNord** ass e Gesanksensembel, deen 1981 vum deemolegen Direkter vum CMNord, dem Marc Jacoby, gegrënnt gouf. E besteet aus enger fester Grupp vu ronn 24 Sänger (SATB). Jee no Produktioun trëtt den Ensembel awer och an anere Besetzungen op, vu ronn 12 bis 40 Sänger.

Den Ensembel huet zanter senger Grënnung vill Concerten zu Lëtzebuerg ginn a genéisst en exzellente Ruff wéinst senge vokale Qualitéiten an de stilgerechten Interpretatiounen. Vun der Saison 2009-10 un iwwerhëlt den Dirigent a Komponist Martin Folz d'kënschtleresch Leedung vum Chouer. Dem Marc Jacoby seng Ofschlossproduktioun am Dezember 2009 war dem J. S. Bach säi Weihnachtsoratorium.

Den Ensembel gouf bis elo haaptsächlech vum Marc Jacoby, dem Martin Folz an dem Marion Michels dirigéiert. Säi Korrepetitor ass vun 2003 un de Pascal Zeihen.

Zanter 2019 steet den Ensembel ënnert der Leedung vum Matthias Raczyk.

De Repertoire vum *Ensemble vocal* weist eng Virléift fir barock Wierker vum Gabrieli, Monteverdi, Schütz, Purcell, J. S. Bach, Händel, a fir a-cappella-Wierker vum 19. an der éischter Hallschent vum 20. Joerhonnert vum Felix a Fanny Mendelssohn, Brahms, Debussy, Ravel, Poulenc, Hindemith a Rautavaara. De Chouer huet awer och scho modern Wierker opgefouert, z.&nbsp;B. *Messa Breve in Re* vum Marion Michels am Joer 1998, *Abrahams Kinder* vum David Ianni am Joer 2004, a *Le roi David* vum Arthur Honegger am Joer 2010.

Um Programm 2022 stoung d'Misa Tango vum Martín Palmeri an 2023 eng Koproduktioun vum Cape an dem CMNord mam Requiem vum W.A. Mozart.
Apple Mac Pro

De **Mac Pro** ass e Workstationcomputer vun der US-amerikanescher Firma Apple. En ass en Deel vun der Entreprise hirer Macintoshcomputerrei. 

De Mac Pro gouf de 7. August 2006 op der Worldwide Developers Conference (WWDC) virgestallt.

## Kuckt och
* Apple Magic Mouse
* Apple-Tastatur

## Um Spaweck
Étienne de Gerlache

De Baron **Étienne Constantin de Gerlache**, gebuer de 26. Dezember 1785 um Schlass vu Biourge an der deemoleger Gemeng Orgeo, (haut an der Provënz Lëtzebuerg), a gestuerwen zu Ixelles den 10. Februar 1871, war e belsche Staatsmann a Magistrat.

Hie war de Monni vum Alexandre de Gerlache.
Auby-sur-Semois

**Auby-sur-Semois** op Wallounesch *Åbî*, ass eng Sektioun vun der belscher Gemeng Bertrix an der Provënz Lëtzebuerg.

Bis zur Belscher Gemengereform vun 1977 war Auby-sur-Semois eng eegestänneg Gemeng.

Zur fréierer Gemeng hu follgend Uertschaften a Lieu-dite gehéiert: Biarde a La Géripont.

D'Uertschaft gëtt 893 fir d'éischt ënner dem Numm Albieg, an Albiegas ernimmt.

Nodeem se am Ufank zu der Grofschaft Chiny gehéiert huet, koum se 1226 an de Besëtz vun der *Dame de Florenville*. Duerno huet den Evrard II. de La Marck sech do Meeschter gemaach, an um Enn vum 15. Joerhonnert koum se gradewéi Cugnon a Mortehan an d'Vogtei vu Chassepierre, an huet domat de Prënze vu Löwenstein-Stolberg gehéiert. Den 30. Juli 1899 huet se sech vun der Gemeng Cugnon lassgesot, a gouf eegestänneg.
Cugnon

**Cugnon** ass eng Sektioun vun der belscher Gemeng Bertrix an der Provënz Lëtzebuerg.

Bis zur Belscher Gemengereform vun 1977 war Cugnon eng eegestänneg Gemeng, zu där bis 1899 Auby-sur-Semois gehéiert huet.

Zur fréierer Gemeng hu follgend Uertschaften a Lieu-dite gehéiert: Champs Lorrain, Château des Fées, Ilions, Linglé, Mergyre, Mortehan, Thibeauroche an Tônhaye.

## Um Spaweck
Jehonville

**Jehonville** ass eng Sektioun vun der belscher Gemeng Bertrix an der Provënz Lëtzebuerg.

Bis zur Belscher Gemengereform vun 1977 war Jehonville eng eegestänneg Gemeng.

Zur fréierer Gemeng hu follgend Uertschaften a Lieu-dite gehéiert: Acremont, Assenois, Blancheoreille, Bois Bolle, Champai, Clappes, Derrière les Cortils, Falizules, Géronde, La Girgaine, Glaumont, Gribomont, Gurhaumont, Luchy, Milleumont, Pérauwé, Raspail, Sart a Sto.
Cam Gigandet

De **Cameron Joslin „Cam“ Gigandet**, gebuer de 16. August 1982 zu Tacoma am Bundesstaat Washington, ass en US-amerikanesche Schauspiller.

Nom Studium op der Auburn Senior High School ass hien a Kalifornie geplënnert. Am Joer 2003 krut hien eng Roll an der TV-Serie *CSI: Crime Scene Investigation*. Duerno ass hien als Surfer Kevin Volchok an der TV-Serie *The O.C.* (2005-2006) opgefall. Am Kino war hien a Filmer wéi *Twilight* (2008) vun der Catherine Hardwicke, *The Unborn* (2009) vum David S. Goyer an *[[Trespass]]* (2011) vum Joel Schumacher ze gesinn.

## Filmographie
#### Kino
* 2004: *[[Mistaken]]* - Regie: Eric Colley (Kuerzfilm)
* 2007: *[[Who's Your Caddy?]]* - Regie: Don Michael Paul
* 2007: *[[On the Doll]]* - Regie: Thomas Mignone
* 2008: *[[Never Back Down]]* - Regie: Jeff Wadlow
* 2008: *[[American Crude]]* - Regie: Craig Sheffer
* 2008: *[[Twilight]]* - Regie: Catherine Hardwicke 
* 2009: *[[The Unborn]]* - Regie: David S. Goyer
* 2009: *[[Pandorum]]* - Regie: Christian Alvart
* 2009: *[[Five Star Day]]* - Regie: Danny Buday
* 2010: *[[Burlesque (Film)|Burlesque]]* - Regie: Steve Antin
* 2010: *[[Easy A]]* - Regie: Will Gluck
* 2010: *[[The Experiment]]* - Regie: Paul Scheuring
* 2011: *[[The Roommate]]* - Regie: Christian E. Christiansen
* 2011: *[[Priest]]* - Regie: Scott Stewart
* 2011: *[[Trespass]]* - Regie: Joel Schumacher
* 2012: *[[Making Change]]* - Regie: Wesley Wittkamper
* 2013: *[[Free Ride]]* - Regie: Shana Betz
* 2013: *[[Plush]]* - Regie: Catherine Hardwicke 
* 2014: *[[Red Sky]]* - Regie: Mario Van Peebles
* 2014: *[[Bad Johnson]]* - Regie: Huck Botko
* 2014: *[[In the Blood]]* - Regie: John Stockwell
* 2014: *[[One Square Mile]]* - Regie: Charles-Olivier Michaud
* 2014: *[[Sitter Cam]]* - Regie: Nancy Leopardi
#### TV
* 2003: *CSI: Crime Scene Investigation* - (TV-Serie) - (1 Episod)
* 2004: *The Young and the Restless* - (TV-Serie) - (7 Episoden)
* 2005: *Jack & Bobby* - (TV-Serie) - (5 Episoden)
* 2005-2006: *The O.C.* - (TV-Serie) - (15 Episoden)
* 2012: *The Tin Star* 
* 2014: *Seal Team Six: The Raid on Osama Bin Laden* - Regie: John Stockwell
* 2014: *Reckless*- (TV-Serie) - (13 Episoden)
* 2014: *Day One*- (TV-Mini-Serie)

## Um Spaweck
Schlass vu Biourge

D**'Schlass vu Biourge** och nach **Gerlache-Schlass** genannt, gouf an der klenger Uertschaft Biourge an der Provënz Lëtzebuerg eng ronn 6 Kilometer ëstlech vu Bertrix, an der Mëtt vum 18. Joerhonnert op där Plaz opgeriicht, wou fréier den Tuerm, *Tour de Biourge* stoung. Vum Tuerm ass haut näischt méi ze gesinn, just eng Strooss mat dem Numm *rue derrière de la Tour* erënnert nach drun.

D'Schlass sou wéi et haut ausgesäit, gouf 1919 vum Pierre de Gerlache ëmgebaut. Den Architekt war de Paul Fraikin.

Den Domaine war ëm 1746 vun der Famill de Gerlache kaaft ginn. Do koum op Stiefesdag 1785 den E.C. de Gerlache op Welt, dee méi spéit President vum belsche Nationalkongress gouf.

D'Schlass läit laanscht d*'rue de Rossart*, hanner enger héijer Mauer verstoppt. Beim Ëmbau 1919 goufen dräi Ecktierm bäigebaut. De ronnen Dauwentuerm mat engem Helmdaach ass den eenzegen alen Tuerm am Schlass.

Am Schlass selwer ass eng Kapell ze gesinn, eng barock Trap, an e puer original Dieren, och aus dem Barock.

Hanner dem Schlass ass e Park, mat enger grousser Wiss, déi 1914 entstanen ass, wéi en Hobichebësch deen do stoung, ofgeholzt gouf.

D'Schlass kann net besicht ginn.

## Um Spaweck
De falschen Hond

***De falschen Hond*** ass e Lëtzebuerger Film vum Menn Bodson, Marc Olinger a Gast Rollinger aus dem Joer 1989. Et ass eng Adaptatioun vum Nikolaus Hein sengem Roman *Der Verräter*.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film spillt op der Musel, kuerz no der Belscher Revolutioun. Vill Leit zu Lëtzebuerg sinn es der hollännescher Herrschaft sat a wëlle Belsch ginn. De Gemengesekretär awer wiert sech dergéint: Hie wëll Lëtzebuerger bleiwen, oder villméi: ginn. D'Leit am Duerf verstinn en net, si gesinn hien als Verréider...

## Soss
De Film gouf am Ganze vun 8.042 Leit am Kino gesinn.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* De Film op der Websäit vum CNA
Brittany Murphy

D**'Brittany Anne Murphy**, gebuer den 10. November 1977 zu Atlanta an Georgia als *Brittany Bertolotti*, a gestuerwen den 20. Dezember 2009 zu Los Angeles a Kalifornien, war eng US-amerikanesch Schauspillerin.

## Filmer a Serien
* 1991: Murphy Brown (Fernseeserie)
* 1991-92: Drexell's Class (Fernseeserie)
* 1992: Kids Incorporated (Fernseeserie)
* 1992: Parker Lewis Can't Lose (Fernseeserie)
* 1993: Family Prayers
* 1993: Almost Home (Fernseeserie)
* 1993: Blossom (Fernseeserie)
* 1994: Frasier (Fernseeserie) 
* 1994-95: Sister, Sister (Fernseeserie)
* 1994: Party of Five (Fernseeserie)
* 1995: Clueless
* 1995: Boy Meets World (Fernseeserie)
* 1995: The Marshal (Fernseeserie)
* 1995: seaQuest DSV (Fernseeserie)
* 1995: Murder One (Fernseeserie)
* 1996: Freeway
* 1996: Double Jeopardy
* 1996: Nash Bridges (Fernseeserie)
* 1996: Clueless (Fernseeserie)
* 1997: Bongwater
* 1997: Drive
* 1998: Falling Sky
* 1998: The Prophecy II
* 1998: Phoenix
* 1998: Zack & Reba
* 1998: David and Lisa
* 1999: The Devil's Arithmetic
* 1999: Drop Dead Gorgeous
* 1999: Girl, Interrupted
* 2000: Common Ground
* 2000: Trixie
* 2000: Angels!
* 2000: Cherry Falls
* 2000: The Audition (Kuerzfilm)
* 2001: Sidewalks of New York
* 2001: Summer Catch
* 2001: Don't Say a Word
* 2001: Riding in Cars with Boys
* 2002: Spun
* 2002: Something in Between (Kuerzfilm)
* 2002: 8 Mile
* 2003: Just Married
* 2003: Uptown Girls
* 2004: Little Black Book
* 2005: Sin City
* 2005: Neverwas
* 2006: The Groomsmen
* 2006: Love and Other Disasters
* 2006: The Dead Girl
* 2008: The Ramen Girl
* 2009: Deadline
* 2009: Tribute
* 2009: Across the Hall
* 2009: Megafault
* 2010: Abandoned

## Gielercher
* 2002: Young Hollywood Award
* 2004: Annie Award fir déi bescht Synchronstëmm an enger Zeechentrickserie fir *King of the Hill* (Episod 164)

## Um Spaweck
Placidus Eringer

De **Placidus (Karl Franz) Eringer**, gebuer den 3. Dezember 1664 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 11. Juli 1733 zu Iechternach, war e lëtzebuergesche Benediktinerpater, Dokter an Apdikter.

No sengem Studium zu Lëtzebuerg an zu Tréier huet den Eringer 1682 säin Noviziat an der Benediktiner-Abtei zu Iechternach ënner dem Abt Philippe de la Neuveforge ugefaangen. Wéi en an d'Klouschter agetrueden ass, huet hien, wéi dat Usus war, en neie Virnumm ugeholl an huet sech vun elo Placidus genannt. De 24. Februar 1688 ass hien zu Tréier an der Kierch vum hl. Germanus zum Priister geweit ginn. Bis zu sengem Doud huet den Eringer an der Abtei Iechternach gelieft. 1691 gouf hien "granarius" (Speichermeeschter), a kuerz duerno "cellerarius" (Kellner), d.&nbsp;h. den Ökonom vun der Abtei. Nom Abt an dem Prior war hien domat den drëtte Mann an der Hierarchie vum Klouschter. Enn 1714/ufanks 1715 huet hien dës Charge un de spéideren Abt Grégoire Schouppe ofginn.

Den Eringer huet sech awer och als Dokter an Apdikter betätegt an hat an deem Beräich eng Renommee, déi weit iwwer d'Mauere vun der Abtei ewech goung. A senger Bibliothéik stoung eng ganz Rei vu medezineschen, naturwëssenschaftlechen an alchemistesche Wierker. Hie selwer war den Auteur vun enger Kompilatioun a sechs Foliobänn mam Titel *"Encyclopaedia nosologico-botanica"*, déi anscheinend net iwwerlieft, dat am Géigesaz zu sengem Rentebuch vun der Abtei mat der Iwwerschrëft *"Protocollum reddituum Monasterii Epternacensis"*.

De Placidus Eringer huet eng Aart Chronik hannerlooss, déi vu 1682 u bis 1728 geet. Dat entspriechend Manuskript läit am Nationalarchiv an ass 2009 ënner dem Titel "Ephemeriden des Placidus Eringer" vum Pol Schiltz an dem Pierre Kauthen publizéiert ginn.

## Seng Chronik

*Placidus Eringer: *Ephemeriden des Placidus Eringer. Übersetzung und Kommentar von Pol Schiltz und Pierre Kauthen.* Luxembourg, Archives nationales (éd.), Howald, Graphic Press, 2009, 240 S.

## Literatur

*Brimmeyr, Johann Peter, 1923. *Geschichte der Stadt und der Abtei Echternach.* Bd. 2. Als Manuscript herausgegeben von Dr. Rudolph Brimmeyr und Dr. Heinrich Schintgen, Luxemburg, 259 S.
*Kauthen, P. & P. Schiltz, 2005. *Deux chroniqueurs d'Echternach: Eringer et Keess.* In: récré 21, S. 214-246. [Corrigendum: date de décès correcte de Kees = 31.08.1745, cf. Schiltz & Kauthen 2009: 19.]
*Kugener, H., 2005. *Die zivilen und militärischen Ärzte und Apotheker im Großherzogtum Luxemburg.* Band 1/3 (A-G). Luxemburg, Eigenverlag, S. 1-652 (P. Eringer: S. 444-446).
*Massard, J.A., 1999. *Wissenschaft und Medizin im 18. Jahrhundert in Luxemburg.* Bulletin de la Société des Sciences médicales du Grand-Duché de Luxembourg, numéro spécial 1, S. 107-126.
*Massard, J.A., G. Geimer, P. Kauthen & P. Schiltz, 2008. *Vom Blaufuß und dem Echternacher Mönch Placidus Eringer.* Heimatkalender 2009 Eifelkreis Bitburg-Prüm: 107-113. http://massard.info/pdf/blaufusheimatkal.pdf
*Schiltz, P., 2009. *Gab es in Echternach ein Alchimistenlaboratorium?* In: Récré 24, S. 169-185.

## Referenzen a Foussnotten
Biourge

**Biourge** ass eng Uertschaft an der belscher Gemeng Bertrix an der Provënz Lëtzebuerg.

Bis zur Belscher Gemengereform vun 1977 huet Biourge zur fréierer Gemeng Orgeo gehéiert.

Biourge läit am Dall vum Ruisseau de Rossart, eng Niewebaach vun der Vierre

## Kuckeswäertes
* D'Gerlache-Schlass
## Gebuer zu Biourge
* Étienne de Gerlache, belsche Staatsmann a Magistrat.

## Um Spaweck
Orgeo

**Orgeo** ass eng Sektioun vun der belscher Gemeng Bertrix an der Provënz Lëtzebuerg.

Bis zur Belscher Gemengereform vun 1977 war Orgeo eng eegestänneg Gemeng.

Zur fréierer Gemeng hu follgend Uertschaften a Lieu-dite gehéiert: Biolette, Biourge, Bosémont, Ferrues, Fond de Lavau, Fontenelle, Haute-Flèche, Huilerie, Jausset, Justice, Larfai, Maison Alexandre, Miaumont, Maye, Nevraumont, Pré Grand-Mère, Rossart, Saupont, Sous la Rochette, Sur la Chapelle, Voiries, Waillimont a Willechauve.

## Um Spaweck
Benelux-Mathematik-Olympiad

D**'Benelux-Mathematik-Olympiad** (ofgekierzt **BxMO**) ass eng interregional Kompetitioun, déi sech un déi bescht Mathematik-Schüler aus dem Enseignement secondaire vun den dräi Benelux-Länner riicht.

## Geschicht
D**'Benelux-Mathematik-Olympiad** war fir d'éischt vum 8. bis den 10. Mee 2009 an Holland, zu Bergen op Zoom. Haaptinitiateur war de lëtzebuergesche Mathematiks-Professer Charles Leytem aus dem Lycée classique de Diekirch.

D'Kompetitioun huet d'Zil, iwwer den Niveau vun der Olympiade mathématique belge erauszegoen an d'Schüler op eng eventuell Participatioun bei der Internationaler Mathematik-Olympiad virzebereeden.

An de Joren 2011, 2015 an 2018 gouf d'Kompetitioun vum Charles Leytem an dem Pascal Zeihen am Lycée classique de Diekirch zu Miersch organiséiert.

## Oflaf
Jiddwer Benelux-Land kann eng Ekipp vu maximal 10 Schüler an d'Kompetitioun schécken. D'Epreuve besteet dran, bannent 4,5 Stonne véier schwéier Mathematiksproblemer, dorënner dräi Problemer vun IMO-Niveau ze léisen. Pro Léisung kann ee bis zu 7 Punkte kréien; den Total läit also tëscht 0 an 28 Punkten.

Déi bescht Schüler kréie Gold-, Sëlwer- oder Bronze-Medailen iwwerreecht, wéi op der Internationaler Mathematik-Olympiad.

## Resultater
Lëscht vun alle BxMO-Kompetitiounen, déi bis elo waren, a vun alle Lëtzebuerger, déi eng Medail kruten:

## Um Spaweck
* Websäit vun der BxMO
Stanley Milgram

De **Stanley Milgram**, gebuer de 5. August 1933 zu New York an do gestuerwen den 20. Dezember 1984, war en US-amerikanesche Psycholog. Hien ass virun allem duerch zwee Experimenter bekannt ginn: Dat sougenannt Small World-Experiment an dat no him benannte Milgram-Experiment, bei deem et ëm d'Sech-enger-Autoritéit-Ënnerwerfe geet.

## Experiment iwwer d'Sech-enger-Autoritéit-Ënnerwerfen ("Milgram-Experiment")
Beim sougenannte Milgram-Experiment goung et drëms fir erauszefannen, bis wuer en Individuum bereet ass, enger Autoritéit ze follegen. Dofir goufen, am Kader vun der Yale-Universitéit, iwwer Annoncë Fräiwëlleger gesicht, déi dann, zu 2 an 2, an en "Instrukter" an e "Schüler" agedeelt goufen. Se kruten dann explizéiert, et géing drëms, eng nei pedagogesch Method ze testen. Den Instrukter krut gesot, hie misst dem Schüler eng Rëtsch Wuert-Koppele virliesen, an en dann opfroen. All Kéier, wou en eng falsch (oder keng) Äntwert kréich, sollt en dem Schüler en ëmmer méi héijen elektresche Schlag ginn. Dofir hat den Instrukter e Schaltpult viru sech, op deem eng Rëtsch Knäppercher a Schibere waren, iwwer deenen eng ëmmer méi héich Voltzuel ugi war (bis 450 Volt). Jee nodeem souz de Schüler am Niewenzëmmer - den Instrukter huet e just héieren - oder am selwechten Zëmmer, soudatt en d'Kabele gesinn huet, déi vum Pult bis bei de Schüler goungen. De "Schüler" war natierlech e Schauspiller, an d'elektresch Schléi net echt, mä d'Reaktioune vun den Instruktere schonn:

Am Duerchschnëtt hu bis zu zwéin Drëttel vun de Probanden hirem Affer bis zu 450 Volt staark "Stroumschléi" verpasst, an dat, obwuel se héieren hunn, datt hiert Affer Péng hätt am um Enn souguer kee Mucks méi vu sech ginn huet. D'Erklärung, beim Interview duerno, war, datt d'Uni/d'Professere scho wësse missten, wat se fir en Experiment do géife maachen, datt si dofir responsabel wieren, an de Probant just dat gemaach hätt, woufir en ugestallt gi wier.

## Small World-Experiment
D'Small-World Experiment soll determinéieren, iwwer wéi vill Statiounen zwou Persounen a Relatioun matenee stéingen (direkt oder iwwer gemeinsam Bekanntschaften). E koum zur Conclusioun, datt et an der Moyenne manner wéi 6 'Statioune' bräicht, bis datt en Zesummenhang do wier (*Six Degrees of Separation*).
## Um Spaweck
Philippe de la Neuveforge

De **Philippe de la Neuveforge (de la Neuforge)**, gebuer den 8. Mee 1621 an der Stad Lëtzebuerg, gestuerwen den 10. September 1684 zu Iechternach, war e lëtzebuergesche Benediktinerpater an Abt.

Hien ass 1641 an d'Iechternacher Benediktinerklouschter agetrueden an dat Joer drop zur Profess zougelooss ginn. 1649 gouf hien zum Priister geweit. Vu 1658 u war hie Prior a 1667 gouf hien Abt.

De 4. Mee 1676 huet den Abt de la Neuveforge de Bierger vun Iechternach e suppegen Terrain an der "Lütschen" genannter Gewan ofkaaft an do de Grondsteen zu engem Gebai geluecht, dat als "Lëschenhaus" sollt bekannt ginn. Op dem Ernzerbierg, déi Säit der Sauer, huet hien eng Liborius-Kapell erbaue gelooss, déi 1680 konsekréiert gouf.

De Philipe de la Neuveforge, deen 1672 "haut justicier" vun der Stad Iechternach gi war, huet 1680 fënnef Fraen als Hexe verbrenne gelooss.

## Literatur
*Bourguignon, M., 1971. *Une famille luxembourgeoise: Les Neuveforge.* In: Cahiers de l'Académie luxembourgeoise. Nouvelle série. Arlon. N° 5, S. 52-58.
*Brimmeyr, J.P., 1923. *Geschichte der Stadt und der Abtei Echternach. Bd. 2. Zweite Hälfte des zweiten Teiles, begreifend den Zeitraum 1298-1797.* Als Manuscript herausgegeben von Dr. Rudolph Brimmeyr und Dr. Heinrich Schintgen, Luxemburg, Impr. Centrale, G. Soupert, 1923, 259 S. (Philippe de la Neuforge, S. 85-88).
*Neyen, A., 1861. *Biographie Luxembourgeoise. Histoire des hommes distingués originaires de ce pays considéré à l'époque de sa plus grande étendue ou qui se sont rendus remarquables pendant le séjour qu'ils y ont fait.* Tome 2. Luxembourg, P. Bruck, 340+152+ 24 p. (Philippe de Neuforge, S. 13-14).
*Sprunck, A., 1954. *Philippe de la Neuveforge: Abbé d'Echternach, 1621-1684, d'après le chroniqueur Philippe Becker.* Biographie Nationale du Pays de Luxembourg, fasc. VI, S. 300-316. http://www.luxemburgensia.bnl.lu/cgi/luxonline1_2.pl?action=fv&sid=luxbio&vol=06&page=300&zoom=3
Uelbech

D**'Uelbech** ass eng lëtzebuergesch Baach am Éislek an der Gemeng Buerschent.

Si huet hir Quell op enger Héicht vun 320 Meter am Norde vu Méchela, um Flouer *Rëmertsbierg*. Vun do leeft se ganzen Zäit no Süde bis op Méchela. Am Agank vum Duerf verschwënnt se ënner dem Buedem fir a Réier weiderzelafen, an dann no ronn 300 Meter op enger Héicht vun 213 m vu lénks an d'Sauer ze lafen. Am Ganzen ass se ongeféier 1.350 Meter laang.
Weierbaach

D**'Weierbaach** déi an der Belsch **Woltz** heescht ass eng kleng Baach am Éislek am Kanton Klierf, an an der Provënz Lëtzebuerg an der Gemeng Gouvy.

Si entsteet südlech vu Limerlé aus e puer Grief déi do aus Suppen erauslafen, a vu verschiddene Fléier kommen, wéi *Al Boûse*, *Sol Bise*, an *Aux Nutons*. De leschten Zesummefloss vun deene Grief ass eng ronn 300 M virun der belsch-lëtzebuergescher Grenz, déi se bei der Gossemaark LB 275 passéiert.

Eng ronn 250 Meter duerno kritt se Gesellschaft vun enger Baach déi vun Norde kënnt a vu lénks draleeft, an déi hir Quell och an der Belsch huet a bei der Gossemaark LB 276 an d'Land leeft.

Se leeft da weider an Direktioun Kierchermillen fir do de Weier ze fëllen, fir dann eng ronn 100 m duerno, soubal wéi se ënner der Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Gouvy erduerch ass, an d'Wolz ze lafen.

Et ass eng Baach déi nach an engem gudden natierlechen Zoustand ass, wat mat sech bréngt datt sech do erëm Biberen ugesidelt hunn. De Bau vun de Biberen hat als Folleg datt d'Baach gestaut gouf, de Milleweier doduerch ze vill Waasser krut an iwwergelaf ass, an eng Partie vu sengem Damm ewechgeschwämmt gouf.
Charles-Jean Simons

De **Charles-Jean Simons**, gebuer den 28. Juli 1841 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 24. Juni 1912 zu Burbach, war e lëtzebuergesche Jurist a Politiker.

Den 12. September 1866 gouf hie mat der Justine Funck (1845-1924) bestuet.

Vun 1869 bis 1905 war hien Deputéierten an der Chamber, woubäi hie vun 1896 bis 1905 och Chamberspresident war.

Hie war eng Zäit laang President vun der *[[Banque internationale à Luxembourg]]*.
Q-Féiwer

D**'Q-Féiwer**,** Queenslandféiwer** oder och nach **Geessegripp** ass eng ustiechend Béischtekränkt, déi och vum Déier op de Mënsch kann iwwerdroe ginn.

Verursaacht gëtt et duerch d'Bakteerienaart *Coxiella burnetii*, déi och als biologesch Waff benotzt ginn ass.

## Um Spaweck
* Parlamentaresch Ufro vum 17. Dezember 2009
* RKI
* Informationen des Bundesministeriums für Bildung und Forschung zu dem Forschungsprojekt Q-Fieber
* Workshop on Q Fever (englesch, PDF, 474&nbsp;KiB)
* Die Spaziergänger-Seuche auf FAZ.NET
* op Franséisch
* ''Q fever'' ; NR Parker, JH Barralet, AM Bell, Lancet, 2006 ; 367: 679–88