open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
(90482) Orcus

Den **(90482) Orcus** (Symbol: ; al Bezeechnung *2004&nbsp;DW*) ass en transneptuneschen Objet an der Kuiperceinture. 

## Entdeckung
Den Asteroid gouf de 17. Februar 2004 vun engem Astronomenteam vum California Institute of Technology zu Pasadena, USA, entdeckt. Den Numm, dee vun den Entdecker virgeschloe gouf, gouf den 22. November 2004 offiziell ugeholl. Orcus ass de Gott vun der Ënnerwelt aus der réimescher Mythologie.

## Eegenschaften
Den Orcus leeft op engem Ofstand tëscht 30,639&nbsp;AE (Perihel) a 48,046&nbsp;AE (Aphel) a ronn 247 Joer ëm eis Sonn. Well seng Bunngréisst am grousse Ganze mat där vum Zwergplanéit Pluto iwwereneestëmmt, gëtt en zu der Grupp vun de Plutinoe gezielt.

Den Duerchmiesser vum Orcus gëtt unhand vu senger visueller Hellegkeet op 1.600 bis 1.800&nbsp;km geschat. Eng exakt Bestëmmung war bis elo nach net méiglech. Bis zu der Publikatioun vun der Entdeckung vum Zwergplanéit Eris am Juli 2005 hat den Orcus als méiglech gréissten, nei entdeckten Himmelskierper am Sonnesystem (zanter der Entdeckung vum Pluto) gegollt.

## Mound
Am Februar 2007 huet en Team ëm de Mike Brown d'Entdeckung vum Mound Vanth mat 262&nbsp;km Duerchmiesser bekannt gemaach, deen op Fotoen entdeckt gouf, déi 2005 gemaach goufen.

## Andeelung
Et ass z'erwaarden, datt den Orcus méiglecherweis, an déi am Joer 2006 nei definéiert Klass vun de Zwergplanéite klasséiert gëtt. Wéinst senger Gréisst ass hien eventuell am hydrostatesche Gläichgewiicht a misst bal kugelfërmeg sinn. Ëmmerhin ass den Orcus méi grouss wéi den Zwergplanéit Ceres mat engem Duerchmiesser vun 975&nbsp;km.

Bal grad sou grouss ass allerdéngs den Asteroid (90377) Sedna, mat engem geschaten Duerchmiesser vun tëscht 1.600 a 1.700&nbsp;km. De Sedna gouf vum selwechten Astronomenteam kuerz virum Orcus fonnt. D'Entdeckung gouf awer eréischt méi spéit publizéiert, well d'extrem Bunnparameter an déi riseg Distanz eng méi laang Observatiounszäit brauchen.

Den Asteroid (50000) Quaoar an den Zwergplanéit (136199) Eris an der Kuiperceinture goufe vum Chad Trujillo an dem Mike Brown entdeckt.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck

* Astro Corner: Orcus... bekannt als 2004 DW
Celsus vu Mailand

Den **Celsus vu Mailand**, gestuerwen 304 zu Mailand, ass e legendäre chrëschtleche Märtyrer. Säi Fest gëtt den 28. Juli gefeiert. Hie war e Schüler vum hellegen Nazarius mat deem hien duerch d'Réimescht Räich gezunn ass fir de chrëschtleche Glawen ze verbreeden.

Wärend de Chrëschteverfollgungen ënner dem Keeser Diokletian goufen déi zwéin eng éischt Kéier agespaart, hunn et awer fäerdegbruecht fir fortzelafen. Déi zweet Kéier hate se manner Gléck a goufen allebéid am Joer 304 zu Mailand gekäppt.

Hie gëtt als Patréiner vun de Kanner an de Päerd veréiert; e gëtt gemenkerhand als Zaldot an zesumme mam Nazarius duergestallt.

## Kuckt och
*Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen
*Hellegen Celsus vun Tréier

## Um Spaweck
California Institute of Technology

De **California Institute of Technology**, besser bekannt als **Caltech**, ass eng Technesch Héichschoul zu Pasadena am Los Angeles County. Si ass op Natur- an Ingenieurswëssenschafte spezialiséiert.

1891 gouf den Institut mat 31 Studente gegrënnt, haut sinn et der ongeféier 2000.

D'Héichschoul ass Member vun der Association of American Universities, e Verband vu féierende fuerschungsintensiven nordamerikaneschen Universitéiten, deen zanter 1900 besteet.

Den Jet Propulsion Laboratory vun der NASA, deen de Betrib vu Weltraumsonden iwwerwaacht, ass en Deel vun der Universitéit. Den Institut ass un d'Fuerschungsnetzwierk BIRN ugeschloss.

Mat 310 Professeren an 2171 Studenten (2004-2005) ass dës wëssenschaftlech héichproduktiv Universitéit extreem kleng, trotzdeem gehéiert si zu den zéng beschten Universitéite vun der Welt. An der Geschicht vun der Universitéit gouf et 31 Nobelpräisser, dovun 13 an der Physik, 9 an der Physiologie oder Medezin, 6 an der Chimie, 2 an der Ekonomie an ee Friddensnobelpräis.

## Presidenten

*Robert A. Millikan (1921–1946)
*Lee A. DuBridge (1946–1969)
*Harold Brown (1969–1977)
*Robert F. Christy (1977–1978)
*Marvin L. Goldberger (1978–1987)
*Thomas E. Everhart (1987–1997)
*David Baltimore (1997–2006)
*Jean-Lou Chameau (2006–2013)
*Edward M. Stolper, Interim (2013–2014)
*Thomas F. Rosenbaum, (2014–)

## Nobelpräisdréier vum California Institute of Technology

* Robert Andrews Millikan - Physik 1923
* Thomas Hunt Morgan - Medezin 1933
* Carl David Anderson - Physik 1936
* Edwin Mattison McMillan - Chimie 1951
* Linus Carl Pauling - Chimie 1954, Fridden 1962
* William Bradford Shockley - Physik 1956
* George Wells Beadle - Medezin 1958
* Donald Arthur Glaser - Physik 1960
* Rudolf Mößbauer - Physik 1961
* Charles Hard Townes - Physik 1964
* Richard Phillips Feynman - Physik 1965
* Murray Gell-Mann - Physik 1969
* Max Delbrück - Medezin 1969
* Leo James Rainwater - Physik 1975
* David Baltimore - Medezin 1975
* Renato Dulbecco - Medezin 1975
* Howard Martin Temin - Medezin 1975
* William Lipscomb - Chimie 1976
* Robert Woodrow Wilson - Physik 1978
* Roger Sperry - Medezin 1981
* Kenneth Geddes Wilson - Physik 1982
* William Alfred Fowler - Physik 1983
* Rudolph A. Marcus - Chimie 1992
* Edward B. Lewis - Medezin 1995
* Douglas Osheroff - Physik 1996
* Robert C. Merton - Ekonomie 1997
* Ahmed H. Zewail - Chimie 1999
* Leland H. Hartwell - Medezin 2001
* Vernon Lomax Smith - Ekonomie 2002
* H. David Politzer - Physik 2004
* Robert H. Grubbs - Chemie 2005
* Martin Karplus- Chemie 2013
* Eric Betzig- Chemie 2014
* Arthur B. McDonald- Physik 2015

## Kuckt och
* Caltech Submillimeter Observatory
## Um Spaweck

*  California Institute of Technology
Tarzan's Fight for Life

**Tarzan's Fight for Life** ass en US-amerikanesche Film vum Filmregisseur H. Bruce Humberstone aus dem Joer 1958 no Romaner vum Edgar Rice Burroughs. 
## Ëm wat geet et am Film?
Den Zauberer Futa vum Stamm vun den Nagusu streit mat dem Dr. Sturdy an deem sengem Meedchen Anne...
Tarzan's Greatest Adventure

**Tarzan's Greatest Adventure** ass en US-amerikanesche Film vum Filmregisseur John Guillermin aus dem Joer 1959 no Romaner vum Edgar Rice Burroughs. 
## Ëm wat geet et am Film?
4 brittesch Gangster klauen Dynamit fir domat an eng Diamanteminn anzebriechen...

## Um Spaweck
Rima Carmen

D**'Rima Carmen** ass eng kleng Moundrill, déi duerch een Ausleefer vum Mare Serenitatis op hirem ëstleche Rand, ëstlech vum Mons Argaeus verleeft. Si streckt sech an nordsüdlecher Richtung iwwer ronn 15 Kilometer.
Ëstlech vun hir läit d'Rima Rudolf.

D'Nummbezeechnung geet op eng fréier inoffiziell Bezeechnung op d'Blat 42C3/S3 vun der Topophotomap-Kaarteserie vun der NASA zeréck, déi vun der IAU am Joer 1976 iwwerholl gouf.

## Um Spaweck
* Rima Carmen op The-Moon Wiki
Tarzan the Magnificent

**Tarzan the Magnificent** ass en brittesche Film vum Filmregisseur Robert Day aus dem Joer 1960 no Romaner vum Edgar Rice Burroughs. 
## Ëm wat geet et am Film?
Den Tarzan muss e Verbriecher an de Prisong iwwerféieren...

## Um Spaweck
* IMDb
Rima Ariadaeus

D**'Rima Ariadaeus** ass en riicht Rill um Äerdmound mat méi wéi 300 Kilometer Längt op de selenographesche Koordinate 6,4° N, 14,0° O. Et gëtt ugeholl, datt si entstanen ass, wéi e Beräich vun der Moundkuuscht tëscht zwou parallele Brochlinnen ofgesackt ass a sou e Gruefbroch geformt huet. Déi moundgeschichtlech relativ jonk Struktur gëtt nëmme vu wéinege Krateren iwwerdeckt.

Den Numm kéint vum Krater Ariadaeus, dee gläichzäiteg dat ëstlecht Enn markéiert.

## Um Spaweck
* Rima Ariadaeus op The-Moon Wiki
Tour of Qatar 2002

Déi **1. Editioun vum [[Tour of Qatar]]** gouf vum 21. Januar bis de 25. Januar 2002 a fënnef Etappe gefuer. D'Course ass vun Amaury Sport Organisation (A.S.O.) organiséiert ginn. Den Däitschen Thorsten Wilhelms gouf Éischten am Generalklassement.

## Etappen

## Generalklassement

## Um Spaweck
*  Detail vum Tour of Qatar 2002
Lunar Prospector

De **Lunar Prospector** war eng US-amerikanesch Raumsond, déi vun 1998 bis 1999 den Äerdmound erfuerscht hat.

## Missioun
No de Resultater vun der Missioun Clementine war d'Zil vum *Lunar Prospector* kloer: Nowäis vu Waasseräis op de Pole vum Äerdmound.

D'Gewiicht vu *Lunar Prospector* war ronn 300 Kilogramm. D'Sond gouf mat enger Athena-II-Rakéit gestart. D'Missioun hat nëmme 62,8 Millioune US-Dollar kascht; dovun waren 34 Milliounen Dollar fir d'Sond a 25 Milliounen Dollar fir d'Dréierrakéit. Den Orbiter war mat sechs wëssenschaftlechen Experimente bestéckt. Als besonnescht „Laascht“ hat hien eng lëppestéftgrouss Kapsel mat e puer Gramm Äsche vum 1997 verongléckten Astronom Eugene Shoemaker. No Enn vun der Missioun war fir d'Sond e kontolléierten Opschlag um Mound virgesinn, bei deem si zerstéiert soll ginn. Dobäi soll méiglechst Waasseräis fräigesat ginn.

## Verlaf
*  1998 Start vum *Lunar Prospector*.
* 11. Januar 1998 D'Sond erreecht eng polar Ëmlafbunn ëm de Mound.
* 31. Juli 1999 D'Missioun ass mam Opschlag vun der Sond um Mound eriwwer.

## Resultater
Dem *Lunar Prospector* war et gelongen, de relativ sécheren Nowäis vu Waasseräis um Mound duerch Neutronespektroskopie ze bréngen. Et handelt sech dobäi ëm zirka véier Milliarden Tonnen um Moundnordpol an zirka zwou Milliarden Tonnen um Moundsüdpol. D'Äis läit net fräi, mä ass mat dem Gestengs vermëscht. Allerdéngs konnt beim Aschlag vum *Lunar Prospector* kee fräigesat Äis observéiert ginn. Den Opschlag war an engem onbenannte Krater an der Géigend vum lunare Südpol. Fir dësen Zilkrater gouf den Numm vum Shoemaker virgeschloen.

D'Sond hat och Date fir d'Opstelle vun enger globaler Äerdmoundkaart mat dem lunare Gravitatiounsfeld geliwwert, déi et erlaabt, nei Missioune méi sécher a mat manner Dreifstoff ze plangen (*kuckt och:* Mascon).

## Kuckt och

*Lëscht vun de kënschtlechen Objeten um Äerdmound
*Lëscht vun onbemannte Raumfaartmissiounen

## Um Spaweck
*  NASA: Lunar prospector
* AstroLink.de: Lunar Prospector
* Bernd Leitenberger: Lunar Prospector
Rima Reiko

D**'Rima Reiko** ass eng ganz kleng Moundrill um Äerdmound, um Plateau vum Mare Serenitatis, nordëstlech vum Krater Dawes.

D'Bezeechnung geet op eng fréier inoffiziell Bezeechnung um Blat 42C3/S2 vun der Topophotomap-Kaarteserie vun der NASA zeréck, déi vun der IAU am Joer 1976 iwwerholl gouf.

## Um Spaweck
* Rima Reiko auf The-Moon Wiki
Dawes (Moundkrater)

Den **Dawes** ass en Aschlagkrater, deen nordëstlech vum Kraters Plinius an der breeder Mieresstrooss tëscht dem Mare Serenitatis an dem Mare Tranquillitatis läit.

Nordëstlech erhiewe sech d'Häng vum Mons Argaeus. De kreesronne Krater weist e liicht ofgeplattenen Ëmrëss an e schaarfe Kraterrand. Am Zentrum ass eng kleng Knupp. Säin eppes donkel gefierfte Buedem ass bal ganz mat iwwerlappende strudelaartegen Oflagerunge bedeckt. De Groussdeel vun dësen Oflagerunge besteet aus zeréckgefallenem oder ofgerutschtem Material.
Déi bannenzeg Kraterwänn si géi an hu keng Erosiounsspueren.

Méi no Ënnersich hu visuell Nischen a Rillen um Kraterbannerand festgestallt.

Nordwestlech vun Dawes verleeft d'Moundrill **Rima Dawes**.

## Um Spaweck
* Krater Dawes im "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon"
* Moundkaart Nr 42: De Krater Dawes läit ënne riets
Hazy Osterwald

Den **Hazy Osterwald**, fir richteg **Rolf Erich Osterwalder**, gebuer den 18. Februar 1922 zu Bern, a gestuerwen de 26. Februar 2012, war e Schwäizer Museker (haaptsächlech Trompett a Vibraphon), Sänger a Band-Leader.

Hien ass virun allem bekannt fir säin Jazz-Ensembel *Hazy Osterwald Sextett*, dat en 1949 gegrënnt huet an dat iwwer 25 Joer laang existéiert huet. Säi bekanntst Stéck ass *Kriminaltango* vun 1959, eng Coverversioun vun engem italieenesche Lidd.

*Kriminaltango: die Geschichte meines Lebens*, heescht och seng Autobiographie, déi 1999 erauskoum.

## Discographie
* *Hazy in Dixie*, Hollywood, Calif.: Dot, 1950.
* *Swiss jazz*, Chicago, Ill.: Bally, 1956.
* *Das waren Schlager - 1957*, Germany: Polydor, 1957.
* *Hazy's nightclub*, Germany: Polydor, 1959.
* *Die Hazy Osterwald story*, Germany: Polydor, 1962.
* *With love from Mexico*, Germany: Polydor, 1970.
* *Swingin' round Switzerland: jazz, swing, blues & boogie made in Switzerland.* Berne: Swiss Radio International, 1995.
## Filmographie
* *[[Musik ist Trumpf (Film)|Musik ist Trumpf]]* - Regie:Franz Josef Gottlieb
## Bicher
* *Die Hazy-Osterwald-Show 2. 1968. - 19 S.*, Rimsting/Chiemsee Ed. Hazyland 1968.
* *Kriminaltango: die Geschichte meines Lebens*, Bern: Scherz, 1999.

## Literatur
* Walter Grieder, *Hazy Osterwald Story Musik ist Trumpf*, Zürich: Schweizer Druck- und Verlagshaus, 1961.

## Um Spaweck
* Hazy Osterwald en 1979, lors de ses adieux à la scène, une archive de la Télévision suisse romande
Adolphe Reckinger

Den **Adolphe "Ady" Reckinger**, gebuer den 8. Juni 1893, a gestuerwen ?..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 29. Abrëll 1913 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt, am zweeten offizielle Match vun der Nationalekipp zu Saint-Ouen bei Paräis.
Auguste Rizzi

Den **Auguste Rizzi**, gebuer den 8. Mee 1892 zu Calais, a gestuerwen den 30. September 1963, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 8. Februar 1914 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Am Februar 1950 krut den Auguste Rizzi déi lëtzebuergesch Nationalitéit duerch Optioun
Marcel Scheer

De **Marcel Scheer**, gebuer den 11. September 1933, a gestuerwen den 11. Dezember 2012, war e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 17. Juni 1959 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp géint Norwegen (1:0 Victoire fir Lëtzebuerg) gespillt.

Säi gréisste Succès war de Championstitel 1961 mat der Spora Lëtzebuerg.
John Guillermin

De **John Guillermin**, gebuer den 11. November 1925 zu London, a gestuerwen de 27. September 2015 zu Topanga a Kalifornien, war en englesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.

## Filmer
### Kino
* 1949: *High Jinks in Society*, mam Ben Wrigley 
* 1950: *Torment*, mam Dermot Walsh 
* 1951: *The Smart Aleck*, mam Peter Reynolds 
* 1951: *Two on the Tiles*, mam Herbert Lom 
* 1951: *Four Days*, mam Hugh McDermott a Peter Reynolds
* 1952: *Song of Paris*, mam Dennis Price an Anne Vernon
* 1952: *Miss Robin Hood*, mam Margaret Rutherford an James Robertson Justice
* 1953: *Strange Stories*, mam Peter Bull 
* 1953: *Operation Diplomat*, mam Guy Rolfe 
* 1954: *Adventure in the Hopfields*, mam Mandy Miller a Mona Washbourne
* 1954: *The Crowded Day*, mam John Gregson 
* 1955: *Tormenta*, mam Linda Christian a Carlos Thompson
* 1956: *Town on Trial*, mam Charles Coburn an John Mills
* 1958: *The Whole Truth*, mam Stewart Granger an Donna Reed
* 1958: *I Was Monty's Double*, mam John Mills an Cecil Parker
* 1959: *[[Tarzan's Greatest Adventure]]*, mam Gordon Scott a Sean Connery
* 1959: *The Day They Robbed the Bank of England*, mam Aldo Ray a Peter O'Toole
* 1960: *Never Let Go*, mam Richard Todd an Elizabeth Sellars
* 1961: *Waltz of the Torreadors*, mam Peter Sellers an Dany Robin 
* 1962: *[[Tarzan Goes to India]]*, mam Jock Mahoney a Leo Gordon
* 1964: *[[Guns at Batasi]]*, mam Richard Attenborough an Jack Hawkins
* 1965: *Rapture*, mam Melvyn Douglas an Dean Stockwell
* 1966: *[[The Blue Max]]*, mam George Peppard an Ursula Andress
* 1967: *P.J.*, mam George Peppard a Raymond Burr
* 1967: *House of Cards*, mam George Peppard an Inger Stevens
* 1968: *[[The Bridge at Remagen]]*, mam George Segal a Peter van Eyck
* 1970: *El Condor*, mam Jim Brown a Lee Van Cleef
* 1972: *Shaft in Africa*, mam Richard Roundtree 
* 1972: *Skyjacked*, mam Charlton Heston a Yvette Mimieux
* 1974: *[[The Towering Inferno]]*, mam Steve McQueen, Paul Newman, Faye Dunaway a William Holden
* 1976: *[[King Kong (Film 1976)|King Kong]] *, mam Jeff Bridges an Jessica Lange
* 1978: *[[Death on the Nile (Film 1978)|Death on the Nile]]*, mam Peter Ustinov, Bette Davis an Jane Birkin
* 1980: *Mr. Patman*, mam James Coburn a Kate Nelligan
* 1984: *Sheena*, mam Tanya Roberts 
* 1986: *[[King Kong Lives]]*, mam Peter Elliott a Linda Hamilton

## Um Spaweck
Tour of Oman

Den **Tour of Oman** ass eng Etappecourse mam Vëlo, déi zanter 2010 am Oman gefuer gëtt.

D'Course gëtt vun ''Amaury Sport Organisation'' (A.S.O.) organiséiert. D'Course gehéiert zum UCI Asia Tour a rangéiert an der Klass 2.HC.

Den Tour of Oman gëtt a sechs, haaptsächlech flaachen Etappe gefuer.

## Trikoten an der Course
* Rouden Trikot: 1. am Generalklassement
* Gréngen Trikot: 1. am Punkteklassement (Sprint)
* Wäissen Trikot: 1. am Klassement vun de Jonken
* Wäissen, mat gréngen a roude Punkten, Trikot fir den aggressivste Fuerer

## D'Gewënner

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vum ''Tour of Oman''
Plinius (Moundkrater)

De **Plinius** ass en Aschlagkrater op der nordëstlecher viischter Moundsäit, tëscht dem Mare Serenitatis an dem Mare Tranquillitatis am Süden. Nordwestlech vum Plinius enden d'Montes Haemus am Ausleefer vum Promontorium Archerusia. E System vu Moundrillen, d**'Rimae Plinius**, verlafe vun do an nordëstlecher Richtung.

De Krater weist eng extreem Terrasséierung an en Zentralbierg am Kär vum Krater op.
De Krater gouf am Joer 1935 vun der IAU no dem réimeschen Naturfuerscher Plinius offiziell genannt.

## [[Niewekrater]]en

## Um Spaweck
* Plinius op The-Moon Wiki
Festival luxembourgeois du cyclisme féminin Elsy-Jacobs

De **Festival luxembourgeois du cyclisme féminin Elsy-Jacobs** ass eng international Etappecourse am Vëlo fir Dammen, déi zu Lëtzebuerg gefuer gëtt. Si ass bei der UCI an der Klass 2.1 agestuuft. D'Course gëtt zu Éiere vun der Vëlossportlerin Elsy Jacobs (1933-1998) organiséiert, déi 1958 Weltmeeschterin an der Course en Ligne zu Reims gouf, an dat selwecht Joer en neie Stonneweltrekord zu Mailand opgestallt huet.

D'Course gëtt vum Vëlosclub SaF Zéisseng organiséiert an ass ënner dem Patronage vun der Stad Lëtzebuerg an de Gemenge Mamer a Garnech.

De Festival luxembourgeois du cyclisme féminin Elsy-Jacobs ersetzt déi zwou fréier Eendagescoursse Grand Prix Elsy-Jacobs a Grand Prix Nicolas-Frantz.

## Historique
Déi éischt Oplo vun der Etappecourse gouf vum 27. bis den 29. Abrëll 2012 gefuer. Si bestoung aus engem Prolog an der Stad Lëtzebuerg, enger éischter Etapp vu Garnech op Garnech, an enger zweeter Etapp vu Mamer op Mamer.

## Palmarès

## Um Spaweck
* Festival luxembourgeois du cyclisme féminin Elsy-Jacobs
Greystoke: The Legend of Tarzan, Lord of the Apes

**Tarzan the Magnificent** ass e brittesche Film vum Filmregisseur Hugh Hudson aus dem Joer 1984 nom Roman *Tarzan of the Apes* vum Edgar Rice Burroughs. 
## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt firwat de Jong vum Lord Jack Clayton an der Lady Greystoke den Tarzan ginn ass...

## Um Spaweck
* De Film op DVDsavant
Lucio Dalla

De **Lucio Dalla**, gebuer de 4. Mäerz 1943 zu Bologna, a gestuerwen den 1. Mäerz 2012 zu Montreux, war en italieenesche Museker, dee seng eege Lidder gesongen huet *([[Cantautore]])*.

Hien huet mat 14 Joer ugefaangen, Klarinett ze léieren an huet seng Karriär bei der Reno Dixieland Band zu Bologna ugefaangen. Zanter 1964 séngt hien och, am Ufank virun allem Soulmusek.

Ee vu senge bekanntste Lidder, *Caruso* (1986), en Hommage un den Operesänger Enrico Caruso, gouf vun enger Rëtsch anere Sänger gecovered, wouvun d'Versioune vum Luciano Pavarotti a vum Andrea Bocelli a Milliounenoplo verkaaft goufen.

En anert Stéck mat groussem Succès war *Attenti al Lupo* um Album *Cambio* (1990), vun deem der eleng an Italien 1.400.000 verkaaft goufen.

Den Dalla ass op enger Tournee, moies no engem Concert den Dag virdrun, un engem Häerzinfarkt gestuerwen.

## Discographie
* 1966: 1999

* 1970: Terra Di Gaibola
* 1971: Storie Di Casa Mia
* 1973: Il Giorno Aveva Cinque Teste
* 1974: Dalla/De Gregori/Monti/Venditti live
* 1975: Anidride Solforosa
* 1976: Automobili
* 1977: Com'è Profondo Il Mare
* 1979: Lucio Dalla
* 1979: Banana Republic Con Francesco De Gregori
* 1981: Q Disc
* 1983: 1983
* 1984: Viaggi Organizzati
* 1986: Bugie
* 1986: Dallamericaruso
* 1988: Dalla-Morandi
* 1990: Cambio
* 1991: Amen
* 1993: Henna
* 1995: The Best Of Lucio Dalla
* 1996: Dalla
* 1996: Canzoni
* 1997: 2 Dance
* 1998: Gli Anni 70
* 1998: Enzo Re
* 1998: TheE Collection
* 1999: Ciao
* 2001: Luna Matana
* 2002: Gli Anni 60
* 2002: Caro Amico Ti Scrivo
* 2003: Lucio
* 2006: 12000 Lune
* 2007: Il Contrario Di Me
* 2008: LucioDallaLive - La neve con la luna
* 2009: Angoli nel cielo
* 2010: Work in Progress (mit Francesco De Gregori)
* 2011: Questo è Amore

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Bintz

**Bintz** ass ee Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Aly Bintz, e lëtzebuergesche Schauspiller.
* Daniel Bintz, e lëtzebuergesche Vëlossportler.
* Jacques Bintz, e lëtzebuergesche Geolog.
* Micky Bintz(-Erpelding), eng lëtzebuergesch Speakerin, Schauspillerin a Politikerin.
* Robert Bintz, e fréiere lëtzebuergesche Vëlossportler.
* Sylvie Bintz, eng lëtzebuergesch Schrëftstellerin.
Promontorium Archerusia

De **Promontorium Archerusia** (laténgesch fir *Kap Archerusia*) ass um Äerdmound den Ausleefer vun de Montes Haemus op der Grenz tëscht dem Mare Serenitatis am Mare Tranquillitatis, nordwestlech vum Krater Plinius.

Dee vum Johannes Hevelius agefouerten Numm ass eng Feelschreiwung vun *Acherusia*, an der anticker Geographie e Kap an Paphlagonien um Schwaarze Mier, haut *Baba Burun* („Kap Baba“) bei Karadeniz Ereğli an der Tierkei.

## Um Spaweck
* Promontorium Archerusia op The-Moon Wiki

## Kuckt och
* Lëscht vu Bierger um Äerdmound
Davy Jones

Den **David Thomas** ("**Davy**") **Jones**, gebuer den 30. Dezember 1945 zu Manchester, a gestuerwen den 29. Februar 2012 zu Indiantown (Florida), war een englesche Sänger a Schauspiller, dee virun allem dofir bekannt ass, Member vun der Band *[[The Monkees]]* gewiescht ze sinn.

Hien huet als Theaterschauspiller seng Karriär ugefaangen. Wéi e fir seng Roll am Musical *Oliver!* an der Ed Sullivan Show op der amerikanescher Televisioun interviewt gouf, gesouch en, wéi do d'Beatles hiren éischten Optëtt haten, bei deem d'Meedercher am Publikum total ausgeflippt sinn. "Dat ass et, dat wëll ech och!" sot en an engem Interview, wier seng Reaktioun gewiescht.

Vun 1965 bis 1971 war den Jones Member vun der Pop/Rock-Band *[[The Monkees]]*, déi speziell fir eng Televisiounsserie kreéiert gi war. D*'Monkees* goungen auserneen, wéi d'Serie opgehalen huet, an den Jones huet eng Solo-Karriär gemaach. Duerno huet hie sech mat aneren zu der Grupp *Dolenz, Jones, Boyce & Hart* zesummegedoen.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
Schlechter

**Schlechter** ass e Familljennumm, deen op d'Beruffsbezeechnung fir deen, dee schluecht, zeréckgeet.

Zu Lëtzebuerg hunn am Joer 1930 61 Leit sou geheescht.

Leit mat deem Numm sinn ënner anerem:
* Annette Schlechter
* Christiane Schlechter-Wirtz
* Demy Schlechter
* François Schlechter
* Ger Schlechter
* Lambert Schlechter
* Marcel Schlechter
* Péil Schlechter
* Pit Schlechter (Auteur)
* Pit Schlechter (Vëlossportler)
* Raoul Schlechter
Tarzan and the Trappers

** Tarzan and the Trappers** ass en US-amerikanesche TV-Film aus dem Joer 1958 no Romaner vum Edgar Rice Burroughs.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Tarzan huet erëm Problemer mat Grousswëldjeeër...

## Um Spaweck
Jeff Feller

De **Jeff Feller**, gebuer den 8. Januar 1991 zu Ettelbréck, ass e Lëtzebuerger Politiker an zanter de Gemengewale vum 9. Oktober 2011 Schäffe vun der Ärenzdallgemeng.

Vun 2011 bis 2015 war hie Generalsekretär vun de Jonken Demokraten (JDL).

## Politesch Karriär
De Jeff Feller ass zanter 2009 Member an der DP a bei de Jonken Demokraten (JDL) aktiv.

Am Dezember 2011 ass hie Generalsekretär vun der JDL ginn, nodeem säi Virgänger demissionéiert huet. De 5. Mee 2012 ass hien eestëmmeg vum Nationalkongress zu Steesel a senger Funktioun bestätegt ginn a blouf bis 2015 op deem Posten.

An der DP ass hien am Comité vum Bezierk Norden, wou hien zanter Mee 2012 Sekretär ass, an am *Comité Directeur* vertrueden.

## Gemengewalen 2011
Bei de Gemengewale vum 9. Oktober 2011 gouf hien an de Gemengerot vun der Ärenzdallgemeng gewielt.

Hie gouf dobäi mat 551 Stëmmen Éischtgewielten an der Walsektioun Miedernach an zweetgewielten an der ganzer Gemeng.
William Henry Finlay

De **William Henry Finlay**, gebuer de 17. Juni 1849 zu Liverpool, England, a gestuerwen de 7. Dezember 1924 zu Kapstad, Südafrika, war e südafrikaneschen Astronom.

Hie war éischten Assistent am Royal Observatoire zu Kapstad an de Joren 1873 bis 1898.

De 7. September 1882 war hien och deen éischten Astronom, deen de grousse Septemberkoméit (C/1882 R1) gesinn hat. Véier Joer méi spéit, de 26. September 1886 entdeckt hien dann nach de kuerzperiodesche Koméit 15P/Finlay, dee no him genannt gouf.

## Um Spaweck
* *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society*, Vol. 85, S. 309f, Februar 1925 (ADS-Link)
* https://web.archive.org/web/20041108023044/http://www.saao.ac.za/assa/2003MNSSA..62..170C.pdf
* http://www.saao.ac.za/~wpk/tov1882/2004MNSSA..63...34K.pdf
Maciste alla corte del Gran Khan

**Maciste alla corte del Gran Khan** ass en italieenesch-franséische Film vum Filmregisseur Riccardo Freda aus dem Joer 1961. 
## Ëm wat geet et am Film?
De Maciste hëlleft dem rechtméissegen Trounfolger op den Troun vu sengem Land...

## Um Spaweck
André Schmit (Foussballspiller)

Den **André Schmit**, gebuer de 24. November 1911, a gestuerwen ?..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 9. Mee 1936 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Mihai Răzvan Ungureanu

De **Mihai Răzvan Ungureanu**, gebuer den 22. September 1968 zu Iași, ass e rumänesche Politiker an Historiker. Hie war vum 29. Dezember 2004 bis den 12. Mäerz 2007 rumäneschen Ausseminister. Den 9. Februar 2012 huet d'rumänescht Parlament hien zum Ministerpresident vu Rumänie gewielt. Mä schonn knapps dräi Méint drop, de 27. Abrëll 2012, gouf seng Regierung duerch e Mësstrauensvote no Kontroversen iwwer Spuermoossname gestierzt.

## Liewen
Den Ungureanu huet op der Fakultéit fir Geschichtswëssenschaft a Philosophie op der Universitéit Alexandru Ioan Cuza Iași studéiert (Spezialisatioun: Geschicht vum Juddentum). Duerno war en tëscht 1998 an 2001 Staatssekretär am Ausseministère a vun 2003 bis 2004 delegéierte Coordinateur vun der *South East European Cooperation Initiative* (SECI) zu Wien.

Als Member vun der National-Liberaler Partei (*Partidul Național Liberal*), gouf en den 29. Dezember 2004 Ausseminister. De 4. Februar 2007 ass en zeréckgetrueden wéinst enger Affär vun zwéi Rumänen, déi am Irak festegeholl gi waren, an déi vun den Amerikaner virgeworf kritt haten, si wiere Spioune gewiescht. Doropshin gouf den Ungureanu Direkter vum rumänesche Geheimdéngscht *Serviciul de Informații Externe*. Dat selwecht Joer krut hien eng Professur fir modern rumänesch Geschicht op der Universitéit Bukarest.

Nom Récktrëtt vun der rumänescher Regierung, ufanks 2012, gouf hie vum rumänesche President Traian Băsescu domat chargéiert, eng Regierung ze forméieren. Den 9. Februar 2012 gouf den Ungureanu vum rumänesche Parlament mat 237 zu 2 Stëmmen zum Ministerpresident gewielt. Mä schonn knapps dräi Méint drop, de 27. Abrëll 2012, gouf seng Regierung duerch e Mësstrauensvote no Kontroversen iwwer Spuermesurë gestierzt.

De Mihai Răzvan Ungureanu ass bestuet an huet ee Jong.

## Um Spaweck
Chillán

**Chillán** ass d'Haaptstad vun der Provënz Ñuble am Chile. Et huet 161.953 Awunner (2002).

* Fläch: 511&nbsp;km2
* Koordinaten: 36°36′21″S 72°06′13″W

## Kuckt och

## Um Spaweck
* www.municipalidadchillan.cl
Jean-Pierre Voelker

De **Jean-Pierre Voelker**, gebuer den ?... a gestuerwen ?..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 8. Februar 1914 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Lucien Welscher

De **Lucien Welscher**, gebuer de 26. September 1947, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 22. Oktober 1972 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Thomas Schmitt

Den **Thomas Schmitt**, gebuer den 21. Januar 1911, a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 18. August 1935 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Maciste contro il vampiro

**Maciste alla corte del Gran Khan** ass en italieenesche Sandalefilm vun de Filmregisseuren Sergio Corbucci an Giacomo Gentilomo aus dem Joer 1961. 
## Ëm wat geet et am Film?
De Maciste hëlleft dem Sultan Omar säi Land vum Vampir Kobrak ze befreien...
## Um Spaweck
* De Film op der IMDb
Joseph Thorn

Et gëtt verschidde Persounen déi **Joseph Thorn** heeschen:
* Joseph Thorn (1883-1953), lëtzebuergesche Jurist a Politiker
* Joseph Thorn (1895-1979), lëtzebuergesche Foussballspiller
Joseph Thorn (Foussballspiller)

De **Jean-Joseph (Josy) Thorn**, gebuer de 17. Mäerz 1895 zu Hollerech a gestuerwen de 16. Juli 1979 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hie gouf och nach *Guckuck* genannt, a war bekannt fir seng Qualitéiten als Dribbler.

Hien huet de 15. Januar 1922 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
René Wendling

De **René-Charles Wendling**, gebuer den 30. Mee 1920 zu Haguenau, ass e fréiere franséisch-lëtzebuergeschen Zwangsrekrutéierten a Foussballspiller.

Hien huet den 28. Juli 1946 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Hie krut déi lëtzebuergesch Nationalitéit de 27. Februar 1963 duerch Naturalisatioun.
Yvonne Furneaux

D**'Yvonne Furneaux**, gebuer als *Elisabeth Yvonne Scatcherd* den 11. Mee 1926 zu Roubaix, a gestuerwen de 5. Juli 2024 zu North Hampton, war eng franséisch Schauspillerin.

Si huet a Filmer vu bedéitende Filmregisseure wéi Michelangelo Antonioni, Federico Fellini, Claude Autant-Lara, Roman Polanski a Claude Chabrol matgespillt.

## Filmographie
* 1952: *Meet Me Tonight* vum Anthony Pelissier mam Valerie Hobson an Nigel Patrick
* 1952: *24 Hours of a Woman's Life* vum Victor Saville mam Merle Oberon a Richard Todd
* 1953: *The Beggar's Opera* vum Peter Brook mam Laurence Olivier an Hugh Griffith
* 1953: *The Genie* vum Lawrence Huntington a Lance Comfort mam Douglas Fairbanks Jr. an Tommy Duggan
* 1953: *The Master of Ballantrae* vum William Keighley mam Errol Flynn an Anthony Steel
* 1953: *The House of the Arrow * vum Michael Anderson mam Oskar Homolka a Robert Urquhart
* 1955: *[[The Dark Avenger]]* vum Henry Levin mam Errol Flynn an Joanne Dru
* 1955: *Cross Channel* vum R. G. Springsteen mam Wayne Morris a Patrick Allen
* 1955: *Il principe dalla maschera rossa* vum Leopoldo Savona mam Frank Latimore a Livio Lorenzon
* 1956: *[[Le amiche]]* vum Michelangelo Antonioni mam Eleonora Rossi Drago a Gabriele Ferzetti
* 1956: *Lisbon* vum Ray Milland mam Ray Milland a Maureen O'Hara
* 1959: *Carta al cielo* vum Arturo Ruiz Castillo mam Rafael Bardem 
* 1959: *Lui, lei e il nonno* vum Anton Giulio Majano mam Walter Chiari a Roldano Lupi
* 1959: *The Mummy* vum Terence Fisher mam Peter Cushing a Christopher Lee
* 1960: *A noi piace freddo...!* vum Steno mam Ugo Tognazzi a Peppino De Filippo
* 1960: *Via Margutta* vum Mario Camerini mam Antonella Lualdi a Gérard Blain
* 1960: *[[La dolce vita]]* vum Federico Fellini mam Marcello Mastroianni, Anita Ekberg an Anouk Aimée
* 1960: *Il carro armato dell'8 settembre* vum Gianni Puccini mam Gabriele Ferzetti an Elsa Martinelli
* 1961: *[[Le comte de Monte-Cristo (Film 1961)|Le comte de Monte-Cristo]]* vum Claude Autant-Lara mam Louis Jourdan a Pierre Mondy
* 1961: *[[Caccia all'uomo]]* vum Riccardo Freda mam Eleonora Rossi Drago an Giorgia Moll
* 1962: *I lancieri neri* vum Giacomo Gentilomo mam Mel Ferrer a Lorella De Luca
* 1965: *Il criminale* vum Marcello Baldi mam Jack Palance an Andrea Checchi
* 1963: *[[Le meurtrier]]* vum Claude Autant-Lara mam Maurice Ronet a Marina Vlady
* 1963: *Io Semiramide* vum Primo Zeglio mam John Ericson a Germano Longo
* 1964: *[[Il leone di Tebe]]* vum Giorgio Ferroni mam Mark Forest a Massimo Serato
* 1964: *[[Die Todesstrahlen des Dr. Mabuse]]* vum Hugo Fregonese mam Peter van Eyck an O.E. Hasse
* 1965: *[[Repulsion]]* vum Roman Polanski mam Catherine Deneuve a Ian Hendry
* 1967: *Le scandale* vum Claude Chabrol mam Anthony Perkins a Stéphane Audran
* 1967: *I quattro tassisti* vum Giorgio Bianchi 
* 1971: *In nome del popolo italiano* vum Dino Risi mam Ugo Tognazzi a Vittorio Gassman
* 1972: *Versuchung im Sommerwind* vum Rolf Thiele mam Helmut Käutner a Paul Hubschmid
* 1984: *Frankenstein's great aunt Tillie* vum Myron J. Gold mam Donald Pleasence an Aldo Ray

## Um Spaweck
Henri Siedler

Den **Henri Siedler**, gebuer den 8. Dezember 1895, a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 15. Januar 1922 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Romolo e Remo

**Romolo e Remo** ass en italieenesch-franséische Film vum Filmregisseur Sergio Corbucci aus dem Joer 1961. 
## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt d'So vun der Grënnung vu Roum duerch de Romulus an de Remus.
Les Misérables

**Les Misérables** ass e Roman vum Victor Hugo, deen 1862 erauskomm ass. Dëse Roman zielt zu deene populäersten an der franséischer Literatur a koum och eng ettlechmol als Film, Musical, Theaterstéck a souguer als Comic eraus.

De Victor Hugo setzt d'Leit, déi am 19. Joerhonnert zu Paräis an am provënzielle Frankräich am Misär liewen, an de Mëttelpunkt vu sengem Meeschterwierk, dat Ganzt ronderëm d'Schicksal vum Jean Valjean, dee fir d'Klaue vun engem Brout zu 5 Joer Strofkolonie verurteelt gouf an deem seng Strofzäit wéinst reegelméissegen Ausbréchversich ëmmer nees verlängert gouf. No 19 Joer gëtt hien aus dem Prisong entlooss an hien zitt iwwer Land. Zu Digne fënnt hie beim Bëschof Myriel en Ënnerdaach fir eng Nuecht. Mueres fréi mécht hie sech aus dem Stepps mat geklautem Sëlwergeschier an den Täschen. Hie gëtt vun de Gendaarme verhaft a bei de Bëschof bruecht, deen en nees op fräie Fouss setze léisst, well d'Sëlwergeschier e Geschenk gewiescht wier. Vun där Mëtschgiewegkeet déif beandrockt decidéiert de Jean Valjean, vun elo un nëmmen nach Guddes ze maachen. Säi Wonsch kann hien ëmsetzen, nodeem hie sech dem Weesekand Cosette unhëlt.

Et handelt sech ëm en historescht, soziaalt a philosophescht Wierk, an deem d'Idealer vun der Romantik mat deene vum Victor Hugo iwwer déi mënschlech Natur erëmzefanne sinn.

## Kuckt och
* Les Misérables (Film 2012)
* Les Misérables (Film 1995)
* Les Misérables (Film 1982)
* Les Misérables (Film 1958)

## Um Spaweck
Hevelius (Moundkrater)

Den **Hevelius** ass en Aschlagkrater um westleche Rand vun der viischter Moundsäit, um westleche Rand vum Oceanus Procellarum, südlech vum Krater Cavalerius.
De Kraterrand vum Hevelius ass ganz staark erodéiert an am Norden a Süden deelweis platt, bannen ass e vun engem System vu Brochrillen, de *Rimae Hevelius*, duerchzunn.
De Krater krut 1935 vun der IAU offiziell den Numm vum Astronom Johannes Hevelius zougesprach.

Hie mécht mat de bal gläichgrousse Kratere Riccioli a Grimaldi e gläichsäitegen Dräieck.

## [[Niewekrater]]en

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 56: De Krater Hevelius läit ënnen
Franco Pacini

De **Franco Pacini**, gebuer den 10. Mee 1939 zu Florenz, a gestuerwen de 26. Januar 2012 och do, war en italieeneschen Astrophysiker.
__TOC__
De Pacini hat d'Schoul zu Urbino gemaach an zu Pisa a Roum Physik studéiert, wou hien 1964 graduéiert hat. Vun 1967 bis 1973 war hien op der Cornell University a vun 1975 bis 1978 war hie Mataarbechter vum ESO, duerno Professer fir Astrophysik op der Universitéit vu Florenz a Leeder vum Observatoire vun Arcetri.

1967 postuléiert de Pacini, datt staark magnetiséiert Neutronestären hir Rotatiounsenergie ofgi kéinten an e staarke Floss u relativisteschen Deelercher produzéieren. D'Entdeckung vun de Pulsaren e puer Méint méi spéit, huet seng Theorie bestätegt.

De Pacini war Member vun der Accademia Nazionale dei Lincei, Associate Member of the Royal Astronomical Society a Member vun der American Astronomical Society. 1997 krut hien de Präis vun der italieenescher Regierung fir Wëssenschaften (*Premio della Presidenza del Consiglio per la Scienza*). Vun 2001 bis 2003 war hie President vun der Internationaler Astronomescher Unioun (IAU).

Den Asteroid (25601) Francopacini gouf no him genannt.

## Um Spaweck
*  Principales publications de Franco Pacini, op der Basis vun ADS-Donnéeën

## Kuckt och
Antoine Bommertz

Den **Antoine Bommertz**, gebuer den 1. August 1904 zu Déifferdeng, an do gestuerwen den 9. Juni 1989, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 5. Oktober 1924 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Ernest Schneider

Den **Ernest André Schneider**, gebuer den 3. November 1885 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen den 30. Januar 1954 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Zänndokter, Fräimaurer an Hobbyarcheolog.

A sengem Buch iwwer *Archäologische Felskunde* huet hien en Inventaire gemaach vu prehistoresche Fielsritzen an -zeechnungen, virun allem am Lëtzebuerger Sandsteen an der Géigend vum Mëllerdall.

## Wierk
* Schneider, Ernest (1939). *Material zu einer archäologischen Felskunde des Luxemburger Landes*. Edition des Amis des Musées. (Luxemburg: Buck).

## Literatur
* Massard, Jos. A. (2007). ''Der Rothirsch in Luxemburg, einst und jetzt.'' S. 13
* Reichling, Conny (2014) Dokterthees Le Dr. Ernest Schneider et les gravures sur Grès de Luxembourg. Étude du fonds épistolaire inédit
Monument aux morts Jonglënster

D**'Monument aux morts zu Jonglënster** ass d'Haaptmonument, fir un d'Affer vum Zweete Weltkrich aus der Gemeng Jonglënster z'erënneren. Et steet op der *Place des Enrôlés de Force – Victimes du Nazisme*, um Giewel vun der Baltesscheier. 
Bis 1989 stoung et widder der Kierch.

D'Monument besteet aus 3 Tafelen:
* Op där lénkser stinn d'Nimm vun zéng Jongen, déi als Geiselen den 23. a 24. August 1944 erschoss goufen, als 'Revanche' dofir, datt den *Ortsgruppenleiter* den 20. Juli 1944 doutgemaach gi war. Bei den Affer handelt et sech ëm Zwangsrekrutéiert, déi aus der Wehrmacht desertéiert waren, gefaange gi sinn an deemools an zwéi verschiddene Prisonge souzen;
* Op der mëttelster Plack stinn d'Nimm vu véier jiddesche Matbierger, déi am KZ ëmbruecht goufen;
*Déi riets Plack zielt déi 12 jonk Männer aus der Gemeng op, déi als Zwangsrekrutéiert an der Wehrmacht gestuerwe sinn.

Uewendriwwer ass eng Skulptur vum Christus, deen de Seege gëtt.

D'Monument ass e Wierk vum Sculpteur Albert Hames.

Nieft dem Monument ass nach eng méi kleng Plack ubruecht, op där ze liese steet:


PLACE DES ENROLES DE FORCE
VICTIMES DU NAZISME
1940-1945
CLASSES 1920-1927

HONNEUR ET RECONNAISSANCE
A TOUS LES COMPATRIOTES QUI ONT
SECOURU LA JEUNESSE SACRIFIEE


## Kuckt och
* Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg
Vasco da Gama (Moundkrater)

**Vasco da Gama** ass en Aschlagkrater um westlechste Rand vun der viischter Moundsäit, an ass dofir, wann iwwerhaapt, nëmme staark verzerrt vun der Äerd aus ze gesinn.
De Krater läit nordëstlech vum Moundkrater Bohr a südlech vum Krater Dalton.
Hien ass staark erodéiert. Bannen ass de Krater vu Bréch duerchzunn an huet eng konzentresch Rankstruktur mat Zentralbierg.
De Buedem vum Niewekrater *Vasco da Gama R* gëtt vum Moundrillesystem **Rimae Vasco da Gama** duerchzunn.

De Krater gouf 1935 vun der IAU offiziell no dem portugiseschen Entdecker Vasco da Gama genannt.

## Um Spaweck
* Vasco da Gama op The-Moon Wiki
* Moundkaart 55: De Krater Vasco da Gama läit uewen an der Mëtt
Michel Weiler

De **Michel Weiler**, gebuer de 17. Januar 1724 zu Ettelbréck, gestuerwen ëm 1805, war e Sculpteur.

## Wierker
* Skulpturen an der Kräizkapell zu Esch-Sauer
* Rokokorelieffer iwwer de Beichtstill an der Kierch zu Feelen
* Héichalthor an der Trinitarierkierch zu Veianen
Mark Forest

De **Mark Forest**, gebuer als *Lou Degni* de 16. Januar 1933 zu Brooklyn New York City, ass en US-amerikanesche Bodybuilder, Schauspiller a Sänger.

## Filmer
* 1960: *[[La vendetta di Ercole]]* vum Vittorio Cottafavi mam Broderick Crawford a Philippe Hersent
* 1960: *[[Maciste nella valle dei re]]* vum Carlo Campogalliani mam Chelo Alonso a Carlo Tamberlani
* 1961: *[[Maciste, l'uomo più forte del mondo]]* vum Antonio Leonviola mam Moira Orfei a Raffaella Carrà
* 1962: *[[Maciste, il gladiatore più forte del mondo]]* vum Michele Lupo mam Scilla Gabel a José Greci
* 1963: *[[Maciste, l'eroe più grande del mondo]]* vum Michele Lupo mam Giuliano Gemma a Livio Lorenzon
* 1963: *[[Maciste contro i Mongoli]]* vum Domenico Paolella mam José Greci a Ken Clark
* 1964: *[[Maciste, gladiatore di Sparta]]* vum Mario Caiano mam Marilù Tolo 
* 1964: *[[Maciste nell'inferno di Gengis Khan]]* vum Domenico Paolella mam José Greci a Gloria Milland
* 1964: *[[Il leone di Tebe]]* vum Giorgio Ferroni mam Yvonne Furneaux a Massimo Serato
* 1964: *[[Ercole contro i figli del sole]]* vum Osvaldo Civirani mam Giuliano Gemma 
* 1964: *[[Il magnifico gladiatore]]* vum Alfonso Brescia mam Marilù Tolo an Oreste Lionello
* 1965: *[[Kindar l'invulnerabile]]* vum Osvaldo Civirani mam Mimmo Palmara a Rosalba Neri

## Um Spaweck
* De Mark Forest op Brian's Drive-Inn Theatre
Ferdinand Weiler

De **Ferdinand Weiler**, och als **We''y''ler** ernimmt, gebuer... a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

De Weiler huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1924 zu Paräis vertrueden. Hien huet de 14. Februar 1926 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp erëm gespillt.
René Nussbaum

De **René Nussbaum**, gebuer de 7. Oktober 1902, a gestuerwen den 10. November 1970 zu New York, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 13. Februar 1927 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Poldistanz

De Begrëff **Poldistanz** (oder **Polardistanz**) bezeechent an der Astronomie de Wénkelofstand vun engem Stär zum Himmelsnordpol. 
De Wénkelofstand gëtt dobäi vum Himmelsnordpol iwwer den Himmelsequator zum Himmelssüdpol vun 0° bis 180° duerchgezielt.

D'Poldistanz ass de Komplementärwénkel zu der Deklinatioun, 
geneesou wéi d'Kobreet komplementär zu der geographescher Breet ass.
NGC 4845

**NGC 4845** ass eng Spiralgalaxie vum Typ Sab a läit am Stärebild Virgo. D'Galaxie huet eng Wénkelausdeenung vun 2,4'&nbsp;×&nbsp;1,0' an eng visuell Magnitude vun 11,3&nbsp;mag a gouf de 24. Februar 1786 vum Wilhelm Herschel entdeckt.

## Um Spaweck

* SEDS

## Kuckt och
Monument aux morts Gare Lëtzebuerg

D**'Monument aux morts** am Gebai vun der **[[Gare Lëtzebuerg]]** an der Stad Lëtzebuerg erënnert un d'Affer ënner den Eisebunner am Zweete Weltkrich.

Den Entworf vum Monument gouf vun den Architekte Léon Loschetter a Pierre Reuter gemaach. D'Skulpturaarbechte goufe vum Albert Hames ausgefouert.

D'Monument gouf den 9. Mee 1948 ageweit.

## Literatur
* Persin, Patrick-Gilles & Andrée Fonck, 2008. Albert Hames, sculpteur. Luxembourg: Patrick-Gilles Persin, 2008. Ss. 26-29

## Kuckt och
* Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg
Affenpinscher

Den **Affenpinscher** ass eng vun der FCI (Nr.186, Gr.2, Sek.1.1) unerkannt däitsch Hondsrass.

## Kuckt och
* Lëscht vun den Hondsrassen
## Um Spaweck
Le père, le fils... et Anna

***Le père, le fils... et Anna*** ass e lëtzebuergesche Kuerzfilm vun der Myriam Muller aus dem Joer 2011.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Anna an den Tom si beim Tom sengem Papp agelueden. Beim Iesse kritt den Tom Sträit mat sengem Papp a verléisst den Dësch...
Flou

**Flou** ass:
* d'Bezeechnung vun enger vun de ronn 2400 Insektenaarten aus der Uerdnung vun de Fléi (Siphonaptera);
* e Film vum Eric Lamhène; kuckt Flou (Film).
Der arme Teufel

***Der arme Teufel*** war eng Zeitung zu Lëtzebuerg, déi tëscht dem 29. November 1903 an dem August 1929 verëffentlech gouf. Bis 1916 ass se gewéinlech all Woch, da bis 1926 all zwou Wochen, a vun do bis zum Enn eemol am Mount erauskoum.

Hiert Motto war: *Der Wahrheit zur Ehr, den Armen zum Schutz, den Mächtigen zum Trutz*.

## Geschicht

D'Zeitung gouf vun där Stréimung an der jonker Sozialdemokratescher Partei gegrënnt, déi éischter de radikalen Handwierker an Aarbechter nostoung. Editeur war de Jean Schaack-Wirth, Matgrënner waren de Georges Droessaert an de Jacques Thilmany, déi allen dräi 1905 Member vun der Sozialdemokratescher Aarbechterpartei goufen.

D'Zeitung huet sech, besonnesch am Ufank, dacks kritesch mam Michel Welter senger Politik auserneegesat. Bei der Polariséierung vum politeschen Debat an dem Erausforme vun engem Riets- an engem Lénksblock an de Joren 1908-1912, an am Sträit ëm d'Schoulgesetz vun 1912 huet den *Armer Teufel* kloer eng antiklerikal Linn gefuer.

An der Zäit vum Éischte Weltkrich koum den *Armer Teufel* onreegelméisseg eraus. An den 1920er Jore stoung si de Radikal-Liberalen no. Um Enn war et eng Zort inoffiziellt Organ vum Fräidenkerbond an huet sech dann och am September 1929 an *[[Das freie Wort]]* ëmgenannt.

## Literatur
* Janine Wehenkel-Frisch: *Der arme Teufel, sozialdemokratische Zeitung: monographie d'un journal socialiste luxembourgeois, 1903-1929.* 2. Oplo 1978.

## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* ''Der arme Teufel'' op *eluxemburgensia.lu*

## Referenzen
Jules Hoffmann

Et gëtt verschidde Persounen déi **Jules Hoffmann** heeschen:
* Jules Hoffmann (1907-1968), lëtzebuergesche Foussballspiller
* Jules Hoffmann (1941), franséische Biolog mat lëtzebuergeschen Originnen
Nicolas Plein

Den **Nicolas Plein**, genannt *Schnuck*, gebuer de 25. Februar 1934 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen de 26. Mäerz 2019 zu Téiteng, war e lëtzebuergesche Lokalpolitiker.

## De Politiker
Hie gouf bei de Gemengewale vun 1975 op der Lëscht vun der LSAP an de Keeler Gemengerot gewielt, an den 1. Januar 1976 huet hie säi Mandat ugetrueden. Den 1. Januar 1982 gouf hie Schäffen ënner dem Buergermeeschter Jules Kauffmann, an no deem senger Demissioun huet hien den 31. Juli 1985 d'Plaz vum Buergermeeschter iwwerholl, wou hie bis den 31. Dezember 1993 bliwwen ass. Vun 1994 bis 1996 war hien nees Conseiller.

Säin Nofollger war de Fred Coullen. Hie war zanter 2012 Éierebuergermeeschter vun der Gemeng Keel.

## De Foussballspiller
A senger Jugend war de Schnuck Plein aktive Foussballspiller, hie war vun 1949 bis 1961 beim SC Téiteng an huet am Ganzen 135 Matcher fir Téiteng gespillt. Mam SC Téiteng hat hien 1951 d'Coupe gewonn. An der Finall géint den CS Gréiwemaacher hat hien den 1-0 geschoss (Endresultat 2-0).

## Literatur
* rsd., 2012. *Anerkennung für Leistungen: zwei Ehrenbürgermeister für die Gemeinde Kayl.* Luxemburger Wort 2012, Nr. 59 (9. Mäerz), S. 35.
* FH, 2012. *Kayl/Tetingen: Zwei Lokalpolitiker gewürdigt: Nic. Plein und Jules Wihelm Ehrenbürgermeister.* Tageblatt 2012, Nr. 59 (9. Mäerz), S. 21.
* na/rsd, 2019. *Nicolas Plein verstorben*. Luxemburger Wort 2019, Nr. 75 (29. Mäerz), S. 29.
Jules Wilhelm (Politiker)

De **Jules Wilhelm**, gebuer den 23. September 1935 zu Keel, a gestuerwen de 27. Mee 2020, war e lëtzebuergesche Lokalpolitiker.

Hie gouf bei de Gemengewale vun 1981 op der Lëscht vun der CSV an de Keeler Gemengerot gewielt, an den 1. Januar 1982 huet hie säi Mandat ugetrueden. Den 1. Januar 1994 gouf hie Schäffen ënner dem Buergermeeschter Fred Coullen an no deem sengem Doud ass hien den 1. Dezember 1997 Buergermeeschter ginn. Hie blouf bis den 1. Dezember 2005 am Amt.

Säin Nofollger war de John Lorent.

Hie war zanter 2012 Éierebuergermeeschter vun der Gemeng Keel.

Zu Keel gouf eng Strooss no him genannt.
## Literatur
* FH, 2012. *Kayl/Tetingen: Zwei Lokalpolitiker gewürdigt: Nic. Plein und Jules Wihelm Ehrenbürgermeister.* Tageblatt 2012, Nr. 59 (9. März), S. 21.
* rsd., 2012. *Anerkennung für Leistungen: zwei Ehrenbürgermeister für die Gemeinde Kayl.* Luxemburger Wort 2012, Nr. 59 (9. März), S. 35.
Jules Wilhelm (Historiker)

De **Jules Wilhelm**, gebuer den 20. Mee 1866 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen de 7. Januar 1942, war e lëtzebuergeschen Historiker.

De Wilhelm huet zu Bonn a Paräis Germanistik a Romanistik studéiert. Vu Beruff war hie Lycéesprofesser am Dikrecher an am Stater Kolléisch.

Vun 1931 bis 1940 war hie President vun der *[[Section historique (Institut grand-ducal)|Section historique]]* vum *[[Institut grand-ducal]].*

A Clausen ass déi Strooss, déi sech vun der Uelzecht bis op de Kierchbierg eropzitt, de fréiere Weimeschhaffer Wee, 1945 no him genannt ginn: d'Rue Jules-Wilhelm.

## Gielercher
* Officier de l'Ordre de la couronne de chêne (Promotioun 1929)