open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Claudine Schaul

D**'Claudine Schaul**, gebuer den 20. August 1983 zu Lëtzebuerg, ass eng fréier lëtzebuergesch professionell Tennisspillerin an Olympionickin.

## Karriär
D'Claudine Schaul huet mat véier Joer ugefaangen Tennis ze spillen; si spillt am léifsten op haardem Belag.

A hirer berufflecher Karriär huet si um WTA Tour jee een Titel am Eenzel an am Dubbel gewonnen. Si huet och véier ITF Turnéieren am Eenzel an der dräi am Dubbel gewonnen.

Op den Olympesche Spiller 2004 zu Athen huet si am Eenzel an am Dubbel matgemaach. Si huet hiren éischten Tour am Eenzel géint d'Daniela Hantuchová 1:6 an 1:6 verluer. Och am Dubbel war et nom éischte Match eriwwer. Nieft der Anne Kremer huet si géint d'Catalina Castaño an d'Fabiola Zuluaga aus Kolumbie mat 6:77, 6:2 a 7:9 verluer.

Si huet de leschte professionelle Match vun hirer Karriär am August 2013 op engem ITF-Turnéier zu Hechingen a Baden-Württemberg gespillt.

Si spillt awer nach fir d'lëtzebuergesch Tennisnationalekipp (Luxembourg Billie Jean King Cup team), an hat am Februar 2019 jee eng Victoire an eng Néierlag am Dubbel. 

Am Billie Jean King Cup (fréier *Federation Cup* a *Fed Cup*) huet d'Claudine Schaul 42 Victoiren an 43 Néierlagen opweises.

2003 war si Lëtzebuerger Sportlerin vum Joer.

## Palmarès
### Eenzel

### Duebel

## Parcours an den Turnéiere vum Grand Chelem

### Eenzel

Erklärung vun de Symboler: 1, 2, 3 = Eliminatioun an der 1. / 2. / 3. Haaptronn; Q1, Q2, Q3 = Eliminatioun an der 1. / 2. / 3. Ronn vun der Qualifikatioun

### Duebel

## Literatur
* Gricius, Pierre. *Luxemburger Sportlerinnen bei den olympischen Spielen 1924 - 2012*. Luxembourg: Conseil national des femmes, 2013. Print. S. 88-89. ISBN 978-2-9599734-5-1

## Kuckt och

## Um Spaweck
Zoufftgen

**Zoufftgen** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng an der Regioun Grand Est am Departement Moselle.

An der Uertschaft, déi zum Arrondissement Thionville, am Kanton Yutz gehéiert, an déi eng Fläch vu 16,7 km² huet, liewe 684 Awunner (Stand 2007).

D'Uertschaft gehéiert zanter dem Grenzvertrag vum 16. Mee ​1769 tëscht dem Kinnek vu Frankräich an der Maria Theresia vun Éisträich, mat Ënnerbriechung vun 1871 bis 1918 (Reichsland Elsass-Loutrengen), zu Frankräich.

Zoufftgen ass un d'Stroossennetz ugeschloss iwwer d'Departementstrooss D56, an ee Wee deen op d'lëtzebuergesch Grenz féiert, wou en iwwer den CR160 Uschloss un dat lëtzebuergescht Stroossennetz huet.

## Awunner
D'Awunner ginn op Franséisch "Zoufftgenois" genannt.

## Geographie
Zoufftgen grenzt am Norden un Diddeleng. Nërdlech an ëstlech vum Gemengenterritoire leie Bëscher.

## Nopeschuertschaften
* Dodenom (*Duedenuewen*) am Osten
* Roussy-le-Village (*Rëttgen*) am Osten
* Boust am Südosten
* Kanfen am Süden
* Diddeleng (Lëtzebuerg) am Nordwesten

## Ongléck
Den 11. Oktober 2006 sinn zu Zoufftgen, genee op der Grenz mat Lëtzebuerg, e Voyageurs- an e Marchandisenzuch frontal aneneegerannt. Sechs Leit sinn dobäi gestuerwen.

## Bekannt Leit

* De Generol Monhoven

## Um Spaweck

* Plang vu Zoufftgen op Mapquest
Manom

**Manom** (*Munnowen* oder *Munnhuewen* bei der eelerer Bevëlkerung), ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle a Loutrengen.

An der Uertschaft, déi zum Arrondissement Thionville gehéiert an am Kanton Yutz läit, liewen 2.757 Awunner (Stand 2016). D'Awunner ginn "Manomois" genannt.

## Geographie
Manom läit op der Musel déi d'Südgrenz vun der Gemeng mat den Nopeschuertschafte Jäiz a Basse-Ham mécht.

## Nopeschuertschaften

## Geschicht
Zanter der Steenzäit ass d'Géigend vu Manom bewunnt. Keltegriewer, déi 1946 um Flouer *Keltestreeschen* fonnt goufen, weisen op eng Besiddlung zu där Zäit hin. Den Numm *Manom* huet sech aus dem germaneschen *Munn-owen* entwéckelt, wat op e gewësse Munno, deen hei eppes ze soen hat, zeréckgeet. 1050 ass et fir d'éischt schrëftlech ernimmt ginn. Deemools war et nach keen Duerf, just e puer eenzel Häff, déi zu der Herrschaft Meilburg. 1160 ass et deelweis un d'Herschft Lagrange (oder Scura/Scheure) iwwergaangen, och d'Abtei St. Maximin vun Tréier hat do Lännereien. 1467 ass et Lehe vum Herzogtum Lëtzebuerg ginn. Zanter dem Traité vun de Pyrenäen gehéiert et zu Frankräich. Tëscht 1870 an 1919 wou et zum Däitsche Räich gehéiert huet, gouf et *Monhofen* genannt.

Manom ass mat Diddeleng jumeléiert.

## Kuckeswäertes
* D'Schlass La Grange

## Persounen an der Gemeng
* Réné-Auguste-Anatole de Bertier
* Jean de Bertier
* Sylvie de Bertier

* Lëscht vun den Uertschafte bei der Musel

## Um Spaweck
* Websäit vun der Gemeng
Schlass La Grange

D**'Schlass La Grange** steet zu Manom am Departement Moselle.
 
## Geschicht
Vum Mëttelalter bis zum Enn vum 17. Joerhonnert stoung do schonn e Schlass, dat ursprénglech den Hären De Lagrange (Scheuren/Scura) hire Sëtz war. 1700 gouf et verkaaft. Den neie Proprietär huet 1731 en neit Gebai opriichte gelooss, dat haut nach do steet. D'Pläng ware vum Robert de Cotte. 1750 huet de Marquis de Fouquet  et opkaaft, et ass bis haut am Besëtz vu senger Famill.

D'Schlass La Grange zielt zu deene schéinste loutrengesche Schlässer aus dem 18. Joerhonnert.

D'Famill de Selancy, déi haut am Besëtz vum Schlass ass, war och ganz staark mat der lëtzebuergescher Sidérurgie verbonnen. Si hat Propriétéiten zu Diddeleng, ënner anerem huet hir een Haff do gehéiert dee si der Gemeng verkaaft huet, fir datt op där Plaz dat haitegt Gemengenhaus konnt opgeriicht ginn. Eng Parti vum Gehaansbierg gehéiert och der Famill de Selancy - de Bertier. De Réné-Auguste-Anatole de Bertier war och Aktionär an de Leekolle vun Aasselbuer.

Besonnesch kuckeswäert ass de Jardin des prairiales deen zu de Jardins sans limites gehéiert.

## Um Spaweck

* Site vum Schlass
Sabine Appelmans

D**'Sabine Appelmans**, gebuer den 22. Abrëll 1972 zu Alost, ass eng belsch Tennisspillerin.

Hiren éischte professionellen Optrëtt war 1989 op der WTA Tour a si huet 2001 opgehale mat spillen.

Si huet an der belscher Ekipp fir de Fed Cup vun 1989 bis 1998 gespillt a si war 1992 an 1996 op den Olympesche Spiller dobäi.

1990 an 1991 war si belsch Sportlerin vum Joer.

## Palmarès
### Titelen am Eenzel

### Verluere Finallen am Eenzel

### Titelen am Dubbel

### Verluere Finall am Dubbel
Marlene Weingartner

D**'Marlene Weingartner**, gebuer den 30. Januar 1980 zu Heidelberg, ass eng däitsch professionell Tennisspillerin.

## Palmarès

### Titelen am Eenzel (0)

*Bis elo keen*

### Verluere Finallen am Eenzel

### Titelen am Double

### Verluere Finallen am Dubbel

## Parcours an den Turnéiere vum Grand Chelem
Serse Coppi

De **Serse Coppi**, gebuer den 19. Mäerz 1923 zu Castellania an der Provënz Alexandrien, a gestuerwen den 29. Juni 1951 zu Turin, war een italieenesche Vëlossportler a Brudder vum Fausto Coppi.

Als Profi huet hien tëscht 1946 a 1951 siwe Coursse gewonnen. Hien ass gestuerwen nodeem hien am Giro del Piemonte gefall war a sech schwéier um Kapp blesséiert hat.

## Palmarès
### [[1949]]
* 1. a Paris-Roubaix (*[[ex aequo]]* mam André Mahé)
Paul Dangla

De **Léopold-Marie Dangla**, genannt Paul Dangla, gebuer de 16. Januar 1878 zu Laroque-Timbaut, a gestuerwen zu Magdeburg den 18. Juni 1904, war ee vun de beschte franséische Pistecoureuren.

## Jugend
Dem Paul säi Papp war Gendaarm mä huet déi Beschäftegung a puer Joer nom Paul senger Gebuert opginn an ass mat der Famill a seng Heemecht op Le Passage am Lot-et-Garonne zeréckgeplënnert, wou hie Bannpréiter gouf. Si hunn do op N° 7 Impasse de la Garonne gewunnt.

## Karriär
De Paul Dangla fiert seng éischt Course 1899 zu Paräis am Parc des Princes. Hien intresséiert sech fir den ***Demi-fond*** a ass direkt vun Ufank un ee vun deene ganz Gudden an där Spezialitéit.

De 16. August 1903 klappt hien am Parc des Princes all d'Rekorden ugefaange mat:

*30. km an 22’14’’1/5,
*40. km an 29’23’’4/5,
*50. km an 36’40’’4/5 (an der hallwer Stonn 40 km 800)
*60. km an 43’56‘’4/5 
*70. km an 51’17’’1/5
*80. km an 58’42’’3/5 (an der Stonn 81&nbsp;km 108)

Hien huet domat dem Däischte Thaddäus Robl säin ale Stonnerkord gebrach, mä säi sollt och net laang halen. Den Englänner Tommy Hall huet him säi Rekord kuerz duerno op *84 km 140* eropgeschrauft (allerdéngs hanner engem Hues).

Den Dangla gëtt sech awer net geschloen an den 18. Oktober 1903 fiert hie bei ganz niddregen Temperaturen erëm um Parc des Princes en neie Rekord vun *84 km 577*. (och hanner engem Hues).

Den 18. Juni 1904 zu Magdeburg, hat hien de grousse Pech. Nodeem hie bal all Titelen am Demi-fond gesammelt hat, ass hie sou schlëmm gefall, datt en u senge schwéiere Blessen um Kapp an un de Been mat knapps 26 Joer verscheet ass.

Hie läit um Kierfecht vun Dolmayrac begruewen.
Taille

De Begrëff **Taille** bezeechent:
* beim netadipöse Mënsch déi schmuelst Plaz vum Romp, tëscht Broscht an Hëft: Taille (Anatomie),
* eng direkt Steier am historesche Frankräich: Taille (Steier),
* an der Konscht d'Kuerzform vun *Taille en cuivre*: Kofferstéch,
* am Wäibau beim Presse vun de Riéwen den zweeten Drëttel dee gepresst gëtt: Première taille.
Alexandre Marius Dées de Sterio

Den **Alexandre Marius Dées de Sterio**, gebuer den 21. Abrëll 1944, a gestuerwen den 11. Oktober 2006, war e lëtzebuergeschen Universitéitsprofesser *en Sciences de l'Information et de la Communication*, op der Paul Verlaine-Universitéit zu Metz a Journalist. D'Lëtzebuergesch Nationalitéit krut hien den 12. Abrëll 1975 duerch Naturalisatioun. Hie war mat der Marie-Anne Mersch, Duechter vum Liichtathleet an Editeur François Mersch, bestuet.

Den Alexandre Marius Dées de Sterio ass zu Königsberg (zanter 1946 Kaliningrad), als Fils vun engem ungaresche Papp, dem Alexandre Leonidas Simon Reinhardt Edler de Dées, Baron de Sterio, an enger lëtzebuergescher Mamm op d'Welt komm. Duerch säi Papp hat hien d'Recht op den Titel "Baron", op deen hie verzicht huet.

Zu Lëtzebuerg huet hie seng Primärschoul gemaach, ass duerno an de Kolléisch an an de Jongelycée um Lampertsbierg gaangen. Säi Studium huet hien zu Paräis a Stroossbuerg gemaach. Hien ass diploméiert vun der *[[École supérieure de journalisme de Paris]]* a vun der *[[École pratique des hautes études]]* fir seng historesch Aarbecht iwwer d'Judden an der UdSSR. A senger Studentenzäit zu Paräis war den Dées de Sterio niewelaanscht Korrespondent vum Lëtzebuerger Journal. Hie war Dokter a Soziologie an Humanwëssenschaften a war fir d'éischt Professer op der Uni Stroossbuerg II, duerno zu Düsseldorf a schliisslech zu Metz.

Seng Virléift fir den däitsche Schrëftsteller Wolfgang Borchert huet munnech Publikatioune mat sech bruecht.

Den Dées de Sterio war jorelaang am Kommitee vun der *[[Liberté de conscience]]* a.s.b.l. a war Freelance-Mataarbechter beim Radio 100,7.

Um Wee op d'Uni Metz ass de Marius Dées de Sterio am Alter vun 62 Joer, den 11. Oktober 2006 am Zuchaccident bei Zoufftgen ëmkomm.

## Publikatiounen
**La franc-maçonnerie au Luxembourg*, Encyclopédie maçonnique, Edimaf, 1999, ISBN 2903846448, ISBN 978-2903846442
**Les juifs en U.R.S.S.* (1969)
**Les œuvres de jeunesse de Wolfgang Borchert* (1972)
**Littérature et société en Allemagne* (1981)

## Um Spaweck
* Beschass, den Alexandre Marius Dées de Sterio hëlt sech dem Theema un.
Liberté de conscience

**Liberté de conscience** ass eng lëtzebuergesch ASBL déi sech fir d'Gewëssensfräiheet an alle Beräicher asetzt.

D'Vereenegung gouf 1989 gegrënnt an huet hire Sëtz an der Stad Lëtzebuerg. D'Grënnungsmembere waren: Théodore Henri Antoine Pescatore, Ronald Pierre, Roger Schumacher, Henri Wehenkel an André Wengler.

Am Februar 2009 stellt de Veräin d'Internetsäit *fraiheet.lu* online, déi de Leit virunhëlleft, déi aus der kathoulescher Kierch austriede wëllen.

De Veräin ass am Handelsregëster mat « en procédure de dissolution administrative sans liquidation » gekennzeechent(Stand: Oktober 2025).

## Kuckt och
* Prix Libertés

## Um Spaweck
* Websäit vun der ''Liberté de conscience a.s.b.l.''
* fräiheet.lu - aus der kathoulescher Kierch austrieden
Our-Stauséi

Den **Our-Stauséi** ass e Stauséi am enke mat Bësch bewuessenem Éisleker Ourdall tëscht Stolzebuerg a Veianen. E gëtt vum Barrage op der Loumille bei Veianen gestaut. De Stauséi ass den ënneschte Baseng vum Pompelspäicherwierk Veianen, dat zu de gréisste vun där Zort an Europa zielt.

Ufanks vun den 1960er Jore beim Uleeë vum Stauséi huet en Deel vun der Uertschaft Biwels missen op e kënschtleche Plateau verluecht ginn. Den 8&nbsp;km laange Stauséi bedeckt eng Fläch vu ronn 100 ha an huet e Fassungsverméige vun zirka 10 Millioune Kubikmeter. Flossopwäerts vun der Staumauer steet op der Héicht vu Stolzebuerg-Keppeshausen e Virwier mat Bréck.

## Kuckt och
* Naturpark Our
Yves Kemp

Den **Yves Kemp**, gebuer den 18. Juni 1961 zu Péiteng, ass e lëtzebuergeschen diploméierte Physiker (Atomphysik). Hien ass bestuet, huet e Meedchen a wunnt zu Péiteng.

Zanter 1996 ass den Yves Kemp am Verwaltungsrot vun der lëtzebuergescher Tennisfederatioun.

Vun 2001 bis 2003 war en am COSL Member vun der Elitesport-Kommissioun.

Hie war vun 2003 bis 2012 President vun der F.L.T..

Vun 2004 un ass hie vereedegten Expert beim Geriicht.

Op T.TV huet hien d'Moderatioun vu *Retro Lëtzebuerg* (2005-2006) an der Sendung *Momenter* (2006-2007) gemaach.
Sender Feldberg

De Feldberg gëtt zanter den 1950er Joren als Plaz fir ee Sender fir Radio an Televisioun benotzt. Dofir huet den deemolege Südwestfunk beim Seebuck e 75 m héije Fernseetuerm mat enger Aussichtsplattform op 36 m, opgeriicht.

Dësen Tuerm war awer an der Lescht den Ufuerderunge vun der neier Technik net méi gewuess soudatt den SWR, 2003 een neien 82 Meter héijen Tuerm aus arméiertem Bëtong op der Spëtz vum Feldberg opgeriicht huet. Dat konnt nëmme geschéie well d'NATO d'Plaz wou s'eng Richtfunkanlag bedriwwen huet, geraumt huet.

D'Gemeng Feldberg huet sech gewiert wéi deen alen Tuerm sollt ofgerappt ginn, an dofir kann en elo nach ëmmer als Aussiichtstuerm benotzt ginn.

Vum neien Tuerm send den SWR seng Hörfunkprogrammer op UKW mat all Kéier 5 KW:
SWR1 Baden-Württemberg (89,8&nbsp;), SWR2 (97,9&nbsp;MHz), SWR3 (93,8&nbsp;MHz), SWR4 Baden-Württemberg (104,0&nbsp;MHz) an um Kanal 12B mat 500 Watt d'DAB-Programmer vun Digital Radio Südwest. An da gëtt och nach Das Erste um Kanal 8 mat 100&nbsp;kW gesent.

De Sender send a grouss Deeler vu Südbaden an e kann a ville Gebidder an der Nordschwäiz empfaange ginn.

Feldberg alter Turm.jpg|Ale Fernseetuerm
Feldberg neien Tuerm.jpg|Neie Fernseetuerm
Uergelmanufaktur Karl Schuke

D**'Uergelmanufaktur Karl Schuke**, oder **Karl Schuke Berliner Orgelbau Werkstatt GmbH** wéi se offiziell heescht, steet zu Berlin am Bezierk Zehlendorf. Se ass 1894 vum Alexander Schuke zu Potsdam gegrënnt ginn.

## Uergelen
### Lëtzebuerg
*Schuke Uergel an der Philharmonie um Kierchbierg.

## Um Spaweck
*Websäit vun der "Karl Schuke Berliner Orgelbau Werkstatt GmbH"
Feldberg am Schwarzwald

De **Feldberg am Schwarzwald** ass mat 1493 Meter den héchste Bierg am Schwarzwald an domat och vu Baden-Württemberg. Et ass och déi héchst Kopp vu den däitsche Mëttelgebierger. Virun 1945 war dat d'Schneekoppe déi awer zanter dem Enn vum Zweete Weltkrich net méi zu Däitschland gehéiert.

De Feldberg huet och der Gemeng Feldberg, an där hie läit, den Numm ginn.

## Um Spaweck
Feldberg

**Feldberg** ass den Numm vun

* Bierger:
** Feldberg am Schwarzwald - héchste Bierg a Baden-Württemberg
** Grousse Feldberg - héchste Bierg am Taunus 
** Klenge Feldberg - Bierg am Taunus
** Feldberg - Bierg an der Rhön
** Feldberg (1813 m), am Kaisergebirge

* Uertschaften: 
** Feldberg (Schwarzwald) - Gemeng am Landkrees Breisgau-Hochschwarzwald a Baden-Württemberg
** Feldberg (Markgräflerland) - Quartier vun der Stadt Müllheim am Landkrees Breisgau-Hochschwarzwald a Baden-Württemberg
** Feldberg (Mecklenburg) - fréier eng kleng Stad, haut ee Quartier vun der Gemeng Feldberger Seenlandschaft am Landkrees Mecklenburg-Strelitz a Mecklenburg-Vorpommern
Otto Unverdorben

Den **Otto Unverdorben**, gebuer den 13. Oktober 1806 zu Dahme-Mark, am Süde vu Brandenburg; an do gestuerwen den 28. November 1873, war Geschäftsmann an Apdikter zu Dahme-Mark an hien huet 1826 den Anilin entdeckt.

Den Otto Unverdorben huet zu Dresden, Halle a Leipzig eng Cheemikerausbildung gemaach. Säi Spezialgebitt war d'dréchen Distillatioun vun organesche Stoffer. 1826 - am Alter vun zwanzeg Joer - huet hien et ronn kritt, fir dee fir d'Faarwen- a Konschtstoffindustrie wichtege Grondstoff Anilin ze fabrizéieren andeems en den natierlechen Indigo mat enger Kallek-Distillatioun behandelt huet. Den Indigo huet sech bei där Distillatioun zersat.

Den Otto Unverdorben huet säin neit Produkt Anilin genannt. (*anil* = portugisesch fir *indigo*)

Hie stoung domat um Ufank vun enger neier Industriebranche. E puer grouss Chimiskonzerner hunn haut nach den Numm vu senger Entdeckung an hirem Numm BASF = *Badische Anilin- und Sodafabrik*, Agfa = *Aktiengesellschaft für Anilinfarben*.

1829 huet den Otto Unverdorben a senger Heemechtsstad Dahme d'Epicerie vu sengen Eltere geierft a vun do un huet hien net méi an der Fuerschung geschafft.

Hien huet sech beméit, fir d'Zigarenindustrie zu Dahme ze lancéieren, déi iwwer 100 Joer engem groussen Deel vun de Awunner vun Dahme d'Akommes garantéiert huet. Den Otto selwer huet net gefëmmt.

1833 huet en d'Rittergut Glienig (zirka 12&nbsp;km vun Dahme) kaaft a gouf och do de Schiermhär vun der Duerfschoul, déi haut als Erënnerung un hie säin Numm dréit.
## Um Spaweck
André Viger

Den **André Viger**, gebuer de 27. September 1952 zu Windsor, Ontario, a gestuerwen den 1. Oktober 2006, war e kanadesche Rennrullstullfuerer.

Den André Viger gouf bei engem Verkéiersaccident den 3. Juni 1973 querschnëttsgelähmt. No ville Reeducatioune war hien 1979 fir d'éischt am Rullstull bei engem Marathon derbäi. Hien huet duerno ee ganze Koup vu Gielercher an Titele krut. Hie war op Olympiaden a bei de paralympesche Spiller derbäi. 1992 huet hien d'Goldmedail iwwer 10.000 Meter gewonnen. Am Ganzen huet hien 3 Gold-, 4 Sëlwer- an 3 Bronzemedaile gewonnen.

#### Gielercher
* 1987: Knight of the National Order of Quebec
* 1989: Officer of the Order of Canada
* 2005: Paralympic Hall of Fame
Buerg Beefort

__NOTOC__

D**'Buerg Beefort**, an engem Dall südlech vun der Uertschaft Beefort geleeën, ass tëscht dem 11. an dem 17. Joerhonnert gebaut ginn.

Am 11. Joerhonnert gouf op engem Fielsvirsprong e Wunngebai mat enger Befestegungsmauer ronderëm säin Haff gebaut. D'Plaz louch um Verkéierswee tëscht Waasserbëlleg an Dikrech. Eng honnert Joer méi spéit gouf e romanesche Wunntuerm gebaut an e weideren Haff mat enger Mauer ugeluecht. 1192 gouf eng éischt Kéier an engem Dokument vun der *Herrschaft Belfurt* rieds; aus där Famill gouf et puer Mönchen am Klouschter Iechternach. 
1386 (oder 1388) stierft mam Walter V. dee leschte Member vun där Famill an d'Buerg (an d'Herrschaft) geet un d'Tréierer Famill von Orley iwwer. An där Zäit gouf d'Buerg och vergréissert, an d'Festunge verstäerkt. Déi Zäit duerno hunn 2 Famillen an der Anlag, an zwee veschiddene Wunntrakten, gewunnt. 1526 gouf d'Famill von Velbrück neie Meeschter, mä an de ronn honnert Joer duerno huet d'Buerg e puermol hire Proprietär gewiesselt.

1639 huet de Jean de Beck d'Anlag kaf. Hien huet d'Buerg ausbaue gelooss, mä gläichzäiteg och niewendrun en neit Schlass, d'Schlass Beefort, baue gelooss.

Zanter datt d'Schlass gebaut war, gouf d'Buerg ëmmer manner bewunnt. Am 19. Joerhonnert war se just nach eng Ruin a gouf als Steebroch benotzt.

D'Famill Even, déi d'Areal 1892 kaf huet, an déi schonn zanter 1811 eng Zort Verwalter do waren, hunn d'Ruin 1928 fräigeluecht a se zanter 1932 dem Public zougänglech gemaach. Vun 1875-1921 war eng Konservefabréck am Haff, vun där haut näischt méi ze gesinn ass.

1981 sinn d'Buerg an d'Schlass un de Lëtzebuerger Staat verkaf ginn. Zanter 1988 si béid Gebailechkeeten op der Lëscht vun de klasséierte Monumenter als *Nationalmonument* klasséiert.

Enn Juli 2021 ass no enger Period mat villem Reen en Deel vun der baussenzegster Mauer am ënneschten Haff an e Koup gefall. De Schued gouf op 200.000 bis 250.000 Euro geschat.

## Vuen

Fichier:Beaufort castle - Luxembourg.JPG|D'Buerg Beefort
Fichier:F-Clement N-Liez ruines-du-chateau-de-beaufort.png|D'Ruine vun der Buerg Befort. Zeechnung vum Frantz Clément an Nicolas Liez, 1834.
Fichier:Beaufort Castle.jpg|Hierscht op der Buerg


## Literatur
*John Zimmer: *Die Burgen des Landes*. Band 1, Luxemburg: Saint-Paul, 1996.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Beefort

## Um Spaweck

* D'Buerg vu Beefort op der Websäit vum ''Service des sites et monuments nationaux'' 
* Beschreiwung vun der Buerg
Buerg Buerschent

Der **Buerg vu [[Buerschent]]** (och alt **Schlass vu Buerschent** oder **Buerschter Schlass**) läit e gudde Kilometer südëstlech vum Zentrum vu Buerschent, um CR308 dee vun der Buerschter Millen erop féiert. D'Originne vun der Buerg ginn iwwer d'Joer 1000 eraus an ass deemools op engem 150 m héije Fielsstupp, deen nëmme vun Nordwesten Zougank huet, opgeriicht gouf.

D'Buerg gouf aachtmol vergréissert a restauréiert, wat och déi verschidde Baustiler vun der Buerg erkläert. Déi baussenzeg Rankmauer ass tëscht 1350 an 1384 gebaut ginn. Am Joer 1384 ass d**Stolzebuerger Haus'' an ëm 1477 d'Virbuerg gebaut ginn.

1512 ass dee leschten Här vu Buerschent gestuerwen, ouni Kanner ze hunn. Seng Ierwen hu sech d'Buerg ënnerenee opgedeelt: d'vu Metternichs hu sech am ale [[Buergfrid (Buerg)|Buergfrid]] an am Palas vun der Buerg ageriicht, d'Zant vu Merl am ënneschten Deel vun der ieweschter Buerg an déi vun Ahr am ''Stolzebuerger Haus''. 1650 gouf d'Kapell vergréissert, a 1785 d**Stolzebuerger Haus* komplett ëmgebaut. Zu där Zäit waren d'Kapell an de Palas schonn zum Deel an e Koup gefall.

1812 gouf d'Buerg mat de Lännereie versteet an ass an de Joerzéngten duerno lues a lues verfall. 1936 gouf d'[[Ruin]] op d'[[Lëscht vun de klasséierte Monumenter]] opgeholl an als *Nationalmonument* klasséiert.

Den 12. Abrëll 1972 huet de Lëtzebuerger Staat se kaaft. Zanterhier goufe vill Ausgruewungen a Renovatiounsaarbechte finanzéiert.

D'Ausgruewunge bei der Buerg hu [[Réimescht Räich|réimesch]], [[Merowenger|merowengesch]], [[Karolenger|karoléngesch]] an [[Otto I. Keeser vu Sachsen|ottonesch]] Spueren un der Dag bruecht.

== Historesch Biller ==
<gallery perrow="4" widths="160">
Fichier:F-Clement_N-Liez_ruines-du-chateau-de-bourscheid.png|Zeechnung vum [[Frantz Clément (Moler)|Frantz Clément]] an [[Nicolas Liez (Moler)|Nicolas Liez]], 1834.
Fichier:N-Liez_interieur-du-chateau-de-bourscheid.png|Zeechnung vum Nicolas Liez, 1834.
Fichier:N-Liez_ruines-du-chateau-de-bourscheid.png|Zeechnung vum [[Nicolas Liez (Moler)|Nicolas Liez]].
Fichier:Ch Bernhoeft 1891 GD Luxembourg 06 Pl 1.3 Ch Bourscheid.jpg|Foto vum [[Charles Bernhoeft]], 1891.
</gallery>

== Um Spaweck ==

* D'Buerg op der Websäit vun der Gemeng ([https://web.archive.org/web/20180714220716/http://chateau.bourscheid.lu/fr/histoire.html al Versioun]) ([https://bourscheid.lu/la-commune/presentation/bourscheid-histoire-courte/ nei Versioun]) 
* [http://www.darkplaces.org/Luxemburg/Festungen/Chateau_de_Bourscheid/Chateau_de_Bourscheid_DE.html Informatiounen, Fotoen a Pläng vun der Buerg Buerschent] 
* [https://web.archive.org/web/20171223172308/http://www.ssmn.public.lu/fr/patrimoine/feodal_fortifie/conservation_restauration_reconstruction/bourscheid.html D'Buerg vu Buerschent op der Websäit vum *Institut national pour le patrimoine architectural''] 
* Buergen a Schlässer am Land (3): Buerschter Schlass, play.rtl.lu
Windsor (Ontario)

**Windsor** ass eng Stad am Südweste vun Ontario a Kanada.

Et ass déi südlechst Stad vu Kanada a si läit am Essex County an huet ronn 200.000 Awunner.

Si läit direkt op der Grenz mat den USA. Op Detroit kënnt een iwwer eng Bréck oder duerch een Tunnel ënner dem Detroit River.

## Um Spaweck
Swimming Club ERA Esch/Alzette

De **Swimming Club ERA** vun Esch-Uelzecht gouf 1925 gegrënnt an am selwechte Joer an der F.L.N.S. affiliéiert.

Den Numm setzt sech aus den Initiale vun den Uertschaften **E**sch, **R**ussange (Réisseng) an **A**udun-le-Tiche (Däitsch-Oth) zesummen, well de Veräin an der oppener Schwämm mam selwechten Numm entstanen ass.

## Kuckt och
*Fédération luxembourgeoise de natation et de sauvetage
Harmonie municipale Esch-sur-Alzette

D**'Harmonie municipale Esch-sur-Alzette**, ofgekierzt HME, och *Escher Stadmusek* genannt, gouf 1871 gegrënnt. 
## Dirigenten
Hir Dirigente waren:
* 1871 - 1882 Félix Krein
* 1882 - 1883 Jean Goldschmidt
* 1883 - 1887 Jean-Pierre Prim
* 1887 - 1893 Michel Klein
* 1894 - 1895 Max Pohl
* 1895 - 1906 Joseph Spogen
* 1906 - 1940 Charles Günter
* 1944 - 1971 Arnold Tanson
* 1971 - 2010 Georges Wagner
* 2011 - 2013 David Reiland

Am September 2013 huet de Jean Thill d'Leedung vun der HME iwwerholl.

## Concoursen
### National
* 1893 Iechternach Classe supérieure 
* 1901 Diddeleng Classe supérieure 2 
* 1920 Lëtzebuerg Classe supérieure 1
* 1947 Rëmeleng Division d'Honneur 
* 1968 Dikrech Division Nationale 
### International
* 1935 Béziers 
* 1947 Bourges
* 1951 Les Sables d'Olonne
* 1952 Vichy
* 1965 Lorient
* 1972 Vichy 
* 1990 Lëtzebuerg

## Jugendorchester
Zanter den 1970er Joren huet d'Escher Stadmusek e Jugendorchester fir jonke Leit d'Méiglechkeet ze ginn, en Instrument ze léieren.
## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Harmonien a Fanfaren

## Um Spaweck
* Internetpresentatioun
Angelika Machinek

D**'Angelika Machinek**, gebuer de 17. November 1956, a gestuerwen den 12. Oktober 2006 an der Géigend vun Echzell, war eng däitsch Seegelfligerpilotin.

D'Angelika Machinek hat Soziologie a Germanistik studéiert an huet als Dramaturgin a Verlagslektorin geschafft. An der Lescht war se selbstänneg Immobiliemaklerin zu Frankfurt um Main.

Si ass mat 14 Joer fir d'éischt geseegelt an huet 1973 de Piloteschäi gemaach. Si war Instrukter fir Seegelfléien, Motorfléien, ULM a Ballonfueren. Si war och an der däitscher Seegelfluchnationalequipe a gouf fënnefmol däitsch Landesmeeschterin an huet och en ettlech Gielercher bei Welt- an Europameeschterschafte kritt. Och am Ballonfueren huet si e puer Rekorder. Hire Veräi war den Aero Club Bad Nauheim.

Den 12. Oktober 2006 huet si en Ofstuerz mat engem ULM net iwwerlieft.
Dison

**Dison** (op Wallounesch: *Dizon*) ass eng Gemeng an der Provënz Léck an der Belsch. Dison läit um rietsen Uwänner vun der Weser a stéisst u Verviers.

## Uertschaften an der Gemeng
*Andrimont
* **Dison**
## Um Spaweck
*Säit vum Centre culturel vun Dison
*Säit vun der Gemeng
Kathedral vu Malmedy

D**'Kathedral vu Malmedy** gouf als Abteikierch gebaut. De 5. September 1784 gouf se de hellege Péitrus a Pol an dem hl. Quirinus geweit. Tëscht 1920 an 1925 an der Zäit vum Gouverneur Baltia an der verschwonnener Diözees Eupen-Malmedy, ass aus der Kierch eng Kathedral ginn.

De Priedegtstull an d'Beichtstill stame vun 1770, de "Muttergottes"-Altor ass aus Marmer a staamt aus dem Joer 1773.

An der Kathedral steet de Reliquar vum hellege Quirinus. D'Klackespill ass aus dem Joer 1786 an huet 35 Klacken, déi alleguer vum Martin Legros, engem Awunner vun do, gegoss goufen.

## Kuckt och
*Malmedy
## Um Spaweck
Pachycephalosaurus

De **Pachycephalosaurus** ass eng Dinosaurieraart aus der Uerdnung vun den Vullebeckesaurier (*Ornithischia*).

En huet am Zäitalter vun der Ieweschter Kräid, virun 71 - 65 Millioune Joer, gelieft.

En hat e Gewiicht vun 2 Tonnen a war 2,5 m héich a 4,6 m laang. En hat eng déck
Hirschuel an ass op zwee Bee gaangen, un deenen allen zwee dräi grouss Zéiwe waren a fënnef kleng viischt Extremitéiten.

En huet Friichten, Blieder a kleng Déiere gefriess an a Bëscher gelieft.

Fondplaze vu Fossilien sinn zu Alberta a Kanada.

## Um Spaweck
Cercle de Natation Dudelange

De **Cercle de Natation Dudelange** (CNDu) ass den Diddelenger Schwammclub, deen de 4. Mäerz 1945 ënner dem Numm *Cercle des Sport Union Dudelange* gegrënnt gouf. De Club ass un d'Lëtzebuerger Schwammfederatioun F.L.N.S. affiliéiert.

Nieft dem Competiounsschwammen a senger Schwammschoul offréiert den CNDu nach als ee vun de wéinege Schwammclibb zu Lëtzebuerg Waasserball a Synchronschwammen.

All Joer organiséiert den CNDu verschidde Manifestatiounen. Am Competiounsschwamme sinn dat den *"Challenge international de la Ville de Dudelange"* an den *"CNDu Open"*. D*'"Coupe de natation synchronisée"* ass eng international Synchronschwammcompetitioun.

## Um Spaweck
*Websäit vum Diddelenger Schwammclub
Bjarte Engen Vik

De **Bjarte Engen Vik**, gebuer den 3. Mäerz 1971 zu Tromsø, ass een norwegesche Spezialist an der nordescher Kombinatioun.

## Palmarès

### [[Olympesch Spiller]]

***[[Olympesch Wanterspiller 1994]]** zu Lillehammer 
**  Sëlwermedail an der Ekipp
**  Bronze Médail am Eenzel
***[[Olympesch Wanterspiller 1998]]** zu Nagano 
**  Goldmedail am Eenzel
**  Goldmedail an der Ekipp

### [[Weltmeeschterschaften am Nordesch Schi]]

***[[Weltmeschterschaft am Nordesch Schi 1995|Weltmeeschterschaft 1955]]** zu Thunder Bay 
**  Goldmedail an der Ekipp
***[[Weltmeschterschaft am Nordesch Schi 1997]]** zu Trondheim 
**  Goldmedail an der Ekipp
**  Sëlwermedail am Eenzel
***[[Weltmeschterschaft am Nordesch Schi 1999]]** zu Ramsau 
**  Goldmedail am Eenzel
**  Goldmedail am Sprint
**  Sëlwermedail an der Ekipp
***[[Weltmeschterschaft am Nordesch Schi 2001]]** zu Lahti 
**  Goldmedail an der Ekipp

### [[Welt-Coupe an der Nordescher Kombinatioun]]

*Gewënner vun der Welt-Courpe 1998 et 1999.
*26-mol den Éischte bei de Kompetitioune fir d'Welt-Coupe
Louis-Gustave Binger

De **Louis-Gustave Binger**, gebuer de 14. Oktober 1856 zu Stroossbuerg, a gestuerwen den 10. November 1856 zu L'Isle-Adam, war e franséischen Offizéier, a gouf bekannt duerch seng Exploratiounsreesen an Afrika.

Hien huet bei deene Reesen erausfonnt datt et de Gebiergszuch *Kong*, deen op Kaarten agezeechent war, guer net. 
 
Hie war deen éischte Gouverneur vun der Côte d'Ivoire. 
 
Déi zweetgréisst Stad an der Côte d'Ivoire, no Grand-Bassam a virun Abidjan, dréit säin Numm: Bingerville.
 
## Um Spaweck
* D'Geschicht vum Binger
* D'Geschicht vun der Côte d'Ivoire vun 1838 bis 1891
Tom Boonen

Den **Tom Boonen**, gebuer de 15. Oktober 1980 zu Mol an der Belsch, ass e belsche Vëlosprofi. Hie fiert fir déi belsch Vëlosekipp .

2005 huet hien d'Stroosseweltmeeschterschaft gewonnen.

## Palmarès
### [[2002]]
* 3. a Paris-Roubaix
* 7. a Gent-Wevelgem
* 7. a Kuurne - Brussel - Kuurne
* 7. an den Driedaagse van De Panne

### [[2003]]
* 3. a Gent-Wevelgem
* 8. am Tour de la Région Wallonne
* 11. an der Ronde van Nederland
* 12. am E3 Prijs Vlaanderen
* 92. an der Vuelta a España

### [[2004]]
* 1. a Gent-Wevelgem
* 1. am Scheldeprijs
* 1. am Tour de Picardie
* 1. am E3 Prijs Vlaanderen
* 1. am Memorial Rik Van Steenbergen
* 3. am Tour of Qatar
* 6. am Ster Elektrotoer
* 9. a Paris-Roubaix
* 9. a Kuurne - Brussel - Kuurne
* 20. am Tour de Belgique
* 120. am Tour de France

### [[2005]]
* 1. bei der Weltmeeschterschaft op der Strooss
* 1. a Paris-Roubaix
* 1. an der Ronde van Vlaanderen
* 1. am Ronde van België / Tour de Belgique
* 1. am E3 Prijs Vlaanderen
* 2. am Omloop Het Volk
* 4. am Tour of Qatar
* 8. a Milano-Sanremo
* 10. am Tour de Picardie
* 10. am Grand Prix de Wallonie

### [[2006]]
* 1. am Tour of Qatar
* 1. an der Ronde van Vlaanderen
* 1. am Scheldeprijs
* 1. am E3 Prijs Vlaanderen
* 1. a Veenendaal-Veenendaal
* 2. a Paris-Roubaix
* 2. a Paris-Bruxelles
* 3. a Kuurne - Brussel - Kuurne
* 4. a Milano-Sanremo
* 4. am Tour de Belgique
* 5. am Dwars door Vlaanderen
* 10. am Grand Prix de Wallonie
* 13. am Omloop Het Volk
* 13. am Eneco Tour

### [[2007]]
* 1. a Kuurne - Brussel - Kuurne (193&nbsp;km)
* 1. am E3 Prijs Vlaanderen
* 1. am Dwars door Vlaanderen
* 2. am Tour of Qatar
* 3. am Omloop Het Volk
* 3. a Milano-Sanremo
* 6. a Paris-Roubaix
* 12. an der Ronde van Vlaanderen
* Tour de France
** 1. an der 6. Etapp vu Semur-en-Auxois op Bourg-en-Bresse (199,5&nbsp;km)
** 1. an der 12. Etapp vu Montpellier op Castres (178,5&nbsp;km)

### [[2008]]
* 1. am Tour of Qatar 2008
* 1. a Paris-Roubaix (259,5&nbsp;km)
* 1. an der éischter Etapp vum Tour de Wallonie
* 2. am Scheldeprijs (207&nbsp;km)
* 4. a Kuurne - Brussel - Kuurne (193&nbsp;km)

### [[2009]]
* 1. am Tour of Qatar 2009
* 1. a Kuurne - Brussel - Kuurne (193&nbsp;km)
* 1. am Paris-Roubaix

### [[2010]]
* 3. am Tour of Qatar 2010

### [[2011]]
* 1. a Gent-Wevelgem (204,5&nbsp;km)

### [[2012]]

* 1. am Tour of Qatar
* 1. an der Ronde van Vlaanderen (256&nbsp;km)
* 2. am Omloop Het Nieuwsblad

## Um Spaweck
Gaalgebierg bei Aedelen

De **Gaalgebierg bei Aedelen** steet op nordwestlecher Säit vu Keel tëscht dem Bromeschbierg am Norden an der Kopp "Jouschtepanz" am Süden. Déi héchst Plaz ass op 393 Meter. De ganzen Eck war fréier Ofbaugebitt vun der Minett.

De Sentier du Sud féiert och iwwer dës Koppen a "Bierger".

Op der Foto gesäit een de Flouer "Aedelen" mat dem Gaalgebierg am Hannergrond.
## Kuckt och
*Gaalgebierg

## Um Spaweck
Shenzhou 5

D**'Shenzhou 5** ass eng Raumkapsel aus dem chineesesche Shenzou-Raumfaartprogramm. Et ass déi éischt chineesesch Kapsel mat där e Mënsch (och e Chinees) geflunn ass.

De Weltraumfluch deen ouni Problemer ofgelaf ass war de 15. Oktober 2003. De Colonel Yang Liwei war eleng u Bord.

## Oflaf vun der Missioun

D'Shenzhou 5 ass de 15. Oktober 2003 um 17h00 UTC-Zäit vum Weltraumfluchhafe Jiuquan mat enger Rakéit vum Typ Longue Marche 2F, an der Gobi-Wüst an d'Luucht geschoss ginn.

Si ass um 17h10 bei enger Héicht vun 343&nbsp;km op Orbite gesat ginn an ass duerno wärend 21 Stonne 14 Mol ronderëm d'Äerd geflunn, fir de 16. Oktober um 22h04 an der Mongolei, 4.800 Meter ewech vun der Plaz déi virgesi war, ze landen.

Den zweeten Deel vum Modul ass nach bis de 16. Mäerz 2004 operationell ronderëm d'Äerd geflunn fir automatiséiert Experimentez ze maachen. Den 30. Mee ass en aus senger Ëmlafbunn gehäit ginn, an en ass beim Antrëtt an d'Atmosphär vergloust an d'Reschter sinn an de Pazifeschen Ozean getrollt.
## Kuckt och

* China National Space Administration
## Um Spaweck
*  De Fluch vun Shenzhou 5 op der Säit vu Spacenews.be
Kalebierg

De **Kalebierg** läit op der ëstlecher Säit vu Keel. Méiglecherweis gëtt de Bierg sou genannt, well d'Sonn net richteg an all Eck vun dësem Bierg erakënnt. De Bierg läit tëscht dem Gehaansbierg an dem Hérenterbierg. Säin héchste Punkt läit op 398 Meter (NG-L).

De Kalebierg läit deelweis am Naturpark Haard.

All Joer ass um *Wutz* vum Kalebierg (beim Waasserreservoir) dat traditionellt Buergbrennen.
Edmond Gutenkauf

Den **Edmond Gutenkauf**, genannt *Eddi*, gebuer de 6. Februar 1928 zu Ettelbréck, ass e fréiere lëtzebuergesche Fechtmeeschter an Olympionik.

Den Eddi huet eng Partie vu senger Jugend bei sengem Monni zu Biekerech verbruecht an hat op der Nidderpallener Millen eng Frellenzichterei ugefaangen déi spéider an de Besetz vun der Famill Kieffer gaangen ass. Duerno hat hien d'VW-Vertriedung zu Angelduerf.

De Gutenkauf war dräimol lëtzebuergesche Landesmeeschter am Deegefechten (1958, 1961 an 1963) a war 1960 bei den Olympesche Spiller zu Roum mat derbäi.

## Kuckt och
The Battle Hymn of the Republic

**The Battle Hymn of the Republic** ass eent vun de bekanntste patriotesche Lidder aus den USA.

Den Text gouf wärend dem Amerikanesche Biergerkrich vun der Abolitionistin Julia Ward Howe geschriwwen. Et sinn nei Verse fir de populären abolitionistesche Marsch *"[[John Brown]]'s Body"*. Am Feburuar 1862 goufe se fir d'éischt am *"The Atlantic Monthly"* gedréckt.

Den Numm vum bekannte Roman vum John Steinbeck, *"The Grapes of Wrath*" , ass een Zitat aus dem zweete Vers vun dëser Schluechthymne, dee selwer op d'Offenbarung (14,19) hiweist.

1960 huet de mormoneschen Tabernakelchouer ee Grammy fir eng Opnam vun der Hymne, an där d'Wierder *"let us die to make free men"* duerch *"let us *'live*' to make free men"* ersat goufen. 
## Text

## Fir ze lauschteren
Luxemburger Lexikon

De **Luxemburger Lexikon - Das Großherzogtum von A - Z** ass deen éischten a bis ewell  eenzegen Lexikon mat allgemengem Bezuch op Lëtzebuerg. E besteet aus engem Band, ass op Däitsch, huet 480 Säiten, an ass de 14. Oktober 2006 an enger 1. Oplo vun 20.000 bei den Éditions Guy Binsfeld erauskomm.

D'Buch huet am Ganzen eppes 2.500 Illustratiounen, woubäi déi meescht um Bord vun de Säite sinn, an eng Gréisst hu vun 20 x 26 Millimeter. De Verlag schreift vun *ongeféier* 10.000 Lemmata. Déi meescht dovu si Kuerzbiographië vu Persounen, et sinn der awer och en ettlech iwwer Toponymen, Gesellschaften, Vereenegungen, historeschen Evenementer, asw. mat engem Bezuch op Lëtzebuerg.

Nieft kuerzen Artikele sinn am Lexikon 30 Tableauen ze fannen déi Theeme behandele wéi *Kollaboration im Zweiten Weltkrieg* (2 Säiten), *Luxemburger Basketball* mat enger Lëscht vun de Landesmeeschteren op dräi Säiten oder *Das luxemburgische Theater* (dräi illustréiert Säiten). De lëtzebuergesche Film huet zwou Säiten, eng mat Text an eng mat Fotoen.

De Lexikon gouf vum Georges Hausemer zesummestallt. Eng *frëndlech Ënnerstëtzung* vu P&T Luxembourg, dem Fonds culturel national, dem Kulturministère, dem Cactus, der Revue an RTL huet d'Editioun erméiglecht.

## Literatur
* Hausemer, Georges, 2006. Luxemburger Lexikon: das Grossherzogtum von A - Z. Luxemburg. Éditions Guy Binsfeld. 478 S. ISBN 978-2-87954-156-3.

## Kuckt och
* Lëtzebuerger Konschtlexikon
* Luxemburger Autorenlexikon
Lemma

E **Lemma** (griichesch *λήμμα*, an neigriichescher Aussprooch *límma* oder algriichescher *lēmma*: "de Revenue", "dat wat erakënnt", vu *lambáno*, "ech faassen, ech huelen" (trans.), "ech ginn/kommen eran" (intrans.), "ech hale fest" (medial); Pluriel **Lemmata**) ass:

* an der Literatur den Haaptinhalt vun engem Wierk, deen am Titel oder an engem Motto ausgedréckt gëtt; kuckt: Motto.
* an der Lexikographie an an der Linguistik d'Stéchwuert an der Grondform vun engem Wuert; kuckt: Lemma (Lexikographie).
* an der Mathematik meeschtens e Saz, deen hëlleft, en aneren, méi wichtege Saz, ze beweisen.
* an der Biologie ass Plasmalemma en anert Wuert fir Zellmembran
Arno Strobel

Den **Arno Strobel**, gebuer den 18. August 1962 zu Saarlouis ass en däitsche Schrëftsteller.

No der Schoul an enger Handwierksausbildung huet de Strobel Informatiounstechnologie studéiert, a schafft an deem Beräich fir eng Bank zu Lëtzebuerg.

Mam Schreiwen huet de Strobel spéit ugefaangen, fir d'éischt huet hien ënner d'Pseudonymen um Internet Kuerzgeschichte publizéiert. Du koum säin éischte Roman *[[Magus - Die Bruderschaft]]* Enn 2005 am Verlag Addita eraus, an am November 2007 am dtv am Täschebuchformat.

Den Arno Strobel huet op de Walfer Bicherdeeg den 18. an den 19. November 2006 eng Liesung aus sengem Wierk gehalen.

## Säi Wierk
### Romaner
* *Magus - Die Bruderschaft*. dtv, München, 2007, 384 S. ISBN 978-3-423-21035-5, E Thriller an deem et ëm en Attentat géint de Poopst an e ganz béise Bëschof geet.
* *Castello Cristo*. dtv, München 2009, 352 S. ISBN 978-3-423-21136-9.
* *Der Trakt*. S. Fischer, Frankfurt, 2010, 368 S. ISBN 978-3-596-18631-0.
* *Das Wesen*. S. Fischer, Frankfurt, 2010, 368 S. ISBN 978-3-596-18632-7.
### Kuerzgeschichten
**Mach's gut, Edda*
**Der Nachtmaler*
**Hochzeitstag*
**Manu*
**Der Tanz*
**Die Versuchung*
**Die Feuerbestattung*
**Der dunkle Turm*
**Was man nicht alles tut*
**Die Gefährlichkeit der Dinge*
**Am Morgen danach*
**Feuerland*
**Da habe ich es einfach getan*
**Die Fliege*
**Die Straße da oben*
**Ein Aufzug neuerer Bauart*
**Rund ist die Welt*

## Um Spaweck
* Dem Arno Strobel seng Websäit
Albert Hoefler

Den **Albert Hoefler**, gebuer zu Iechternach den 2. Januar 1899, a gestuerwen tëscht Réimech a Stadbriedemes de 24. September 1950, war e lëtzebuergesche Schrëftsteller, Journalist a Literaturkritiker.

Den Albert Hoefler huet seng berufflech Karriär als Comptabel op der Arbed ugefaangen. Duerno gouf hien 1945 Journalist a Chefredakter bei der *[[Obermosel-Zeitung]]* a vun 1948 bis 1950 am *[[Lëtzebuerger Journal]].*

Hie war 1923 ee vun de Matgrënner vun der Kulturzäitschrëft *[[Les Cahiers luxembourgeois]]*.

Hie war vun August 1946 bis Juni 1947 Observateur bei den Nürnberger Prozesser an huet vun do Reportagë gemaach.

De Fernand Hoffmann schreift vun him a senger *Geschichte der luxemburgischen Mundartdichtung*: *"Albert Hoeffler, von dem uns einige wenige Mundartgedichte überliefert sind, kann auch im Luxemburgischen den Dichter von "Dom" und "Nächte" nicht verleugnen. Sein Atem geht weit, seine Inspiration ist hoch, so hoch, dass ihm unsere derbe, aber schöne Bauernsprache ihm nicht immer zu folgen vermag"*.

## Gedichter, erausgegraff aus sengem Wierk
* *Ech ruffen zou Dir...*
* *Heem aus der Keelt*
* *Evaquéiert*

## Gielchen
* 
## Um Spaweck
Lemma (Lexikographie)

E **Lemma** (Méizuel: "Lemmata") ass an der Lexikographie an an der Linguistik d'Grondform vun engem Wuert, also déi Form, ënner där een e Wuert an engem Lexikon nosicht.

D'Lemma ass bei Substantiven d'Wuert an der Eenzuel, am Nominativ; bei Verben d'Wuert am Infinitiv, asw. 
"Haiser" gëtt deemno ënner dem Lemma "Haus" gefouert, "gesäis", "gesäit", "gesouch" ënner "gesinn", asw. Dat Zouuerdnen nennt een dacks Lemmatisiéierung.

## Kuckt och
* Spellchecker
* Lemma fir aner Bedeitunge vum Wuert
Perchesbierg

De **Perchesbierg** läit tëscht Rëmeleng an Téiteng.

Wann ee vu Rëmeleng kënnt, läit de Bierg riets hanner dem Dömptgesgronn op Téitenger Terrain. Hei gesäit een och den ale rustike Waassertuerm.

Déi héchst Plaz um Bierg huet 340 Meter iwwer NN.
Wilhelm Weis

De **Guillaume Gustav** (Wilhelm, Wëllem) **Weis**, gebuer de 15. Mäerz 1894 a Clausen, a gestuerwen den 23. Mäerz 1964 zu Lëtzebuerg, war e Lëtzebuerger Geeschtlechen a Schrëftsteller. Hien ass den eelere Brudder vum Adolf Weis. Seng Wierker sinn an däitscher an och a Lëtzebuerger Sprooch verfaasst.

## Säi Liewen
No der Primaireschoul am Pafendall a senge Secondairestudien an der Industrieschoul um Lampertsbierg goung hien an de Seminaire. 1920 gouf de Wilhelm Weis zum Priister geweit a gouf dat selwecht Joer Koadjutor am Konvikt an der Stad. Vun 1925 bis 1932 war hie Kaploun zu Bouneweg. 1932 krut hien d'Plaz als Paschtouer zu Koplescht. Hei huet hien tëscht 1934 a 1936 d*'Briefe eines Hinterwäldlers* geschriwwen. Am Joer 1936 ass hien zum Aumonier am Prisong am Gronn ernannt ginn. Op dëser Plaz war hie bis 1959 aktiv. No senger Pensionéierung huet hien um Lampertsbierg gelieft.
Säi ganzt Liewen huet hien a verschidde kathoulesch Publikatiounen, mä haaptsächlech am Lëtzebuerger Sonndesblad ënner dem Pseudonym *Messager* geschriwwen. Hie war och bekannt als Auteur vun den Texter op den Oktavbiller *Unserer Lieben Frau*.

1961 krut en de lëtzebuergesche *Prix de littérature*. 

Fir unn hien z'erënneren, huet de Kopleschter Gemengerot 1971 decidéiert, eng Strooss um Briddel no him ze nennen.

## Säi Wierk
De Wëllem Weis huet ënner e puer Pseudonyme geschriwwen: Hermann Berg, Sylvester, Bruder Klaus a Messager.
### als Wilhelm Weis
* Gedichter
** *Léif Mamm, ech weess et nët ze son* (E Muttergottesgebiet, dat och vertount ginn ass)
** *Meng Mamm*
** *Vum Kurschnatz*
** *Mëtteg*
** *Theisherrschen*
* Seechen
** *Bib*
** *De Klautje vun Itzeg*
** *Die goldene Grube*
* Erzielungen
** *Kaspar Dennewalds Himlinger Jahr* (eng Erzielung iwwer Dugenden a Ondugende vu lëtzebuergesche Geeschtlechen). Gouf vum Karl Düngler op Franséisch iwwersat ënner dem Titel *Le Vicaire et son curé*.
** *Wölm Winz* (e Roman iwwer e klatzkäppege Bauer, dee verhënnere wëll, datt d'Eisebunn duerch seng Stécker soll fueren)
** *Knecht der Liebe* (e Roman iwwer d'Liewe vum Schetzel)

### als Hermann Berg
** *Briefe eines Hinterwäldlers*, 1934
** *Der Gang zum Licht* (Gedichtsbändchen)

## Bibliographie
* W. Weis 1946 *De Klautje vun Itzeg, eng Séchen vum Wöllem Weis. Biller vum Nico Schneider* Sankt Paulus-Dréckerei 55 S.
* W. Weis 1957 *Le Vicaire et son curé.* Éditions Alsatia 222 S.

## Um Spaweck
* De Wilhelm Weis am Autorenlexikon
* Kuerzkritik iwwer ''Der Gang zum Licht'' aus de ''Cahiers Luxembourgeois''
Fernand Weides

De **Fernand Weides**, gebuer den 29. Dezember 1947 an der Stad Lëtzebuerg ass e lëtzebuergesche Journalist.

No sengem Secondaire am LGL war de Fernand Weides vun 1974 bis 1976 Journalist am *[[Républicain Lorrain]]* an tëscht 1976 an 1985 am *[[Tageblatt]]*. 1993/4 war en Direkter beim Eldoradio. Hie war vum Juli 1994 bis de 15. August 2013, wou e pensionéiert gouf, Direkter vum Radio 100,7.

Vun 1977 bis 1982 war hie President vun der Association luxembourgeoise des journalistes.

Hie war vun 2000 bis 2002 President vum *[[Conseil de presse]]*, dem lëtzebuergesche Presserot, a war dat nees vun 2012 bis Abrëll 2014. Den 18. Abrëll 2014 gouf de Roger Infalt als säin Nofollger gewielt. Den Infalt war scho mol vun 2006 bis 2008 President vun deem Conseil.

De Fernand Weides ass de Brudder vum Robert Weides, dem fréieren Direkter vun der STATEC.
## Gielercher
* 
* *Goldenes Ehrenzeichen für Verdienste um die Republik Österreich*

## Um Spaweck
Revolutionär Sozialistesch Partei (Lëtzebuerg)

D**'Revolutionär Sozialistesch Partei** (**RSP**) war eng lëtzebuergesch politesch Partei, déi sech als trotzkistesch verstanen huet.

Aus verschiddenen, net u politesch Parteie gebonne Gruppen, huet sech Enn der 1960er Joren eng Grupp vu Leit erausgeschielt, déi 1970 d*'Ligue communiste révolutionnaire* (LCR) gegrënnt hunn, de Virleefer vun der RSP. De "Virsëtzende" war de Marc Henri Reckinger, deen déi Zäit Zeecheprofesser am Escher Jongelycée war.

Nodeem am Kader vun der Allgemenger Associatioun vun de Lëtzebuerger Studenten d'Stréimung "Sozialistesch Revolutionär Lénk" entstanen ass, hunn d'Aktiviste vun dëser Stréimung am Mee 1970 eng eegen Editioun vun der Zeitung *[[Klassenkampf (Zeitung)|Klassenkampf]]* erausginn, déi herno en zentraalt Organ vun der Liga gouf.

D'Liga gouf déi offiziell lëtzebuergesch Sektioun vun der trotzkistescher internationaler Organisatioun *[[Véiert International]]*.

Um 6. Kongress vun der Liga am Dezember 1984 gouf hir Ëmgestaltung an déi "Revolutionär Sozialistesch Partei" decidéiert. Et ass och e jonke Fligel vun där neier Partei entstanen, déi "Revolutionär sozialistesch Jugend".

Am Januar 1999 huet d'RSP sech mat der Kommunistescher Partei an der Neier Lénk zum Parteiblock Déi Lénk vereenegt. Bei de Walen am selwechte Joer krute se 3,3 % vun de Stëmmen an ee Sëtz an der Chamber.
Jacques I. (Haiti)

De **Jacques I.** (biergerlech: *Jean-Jacques Dessalines*), gebuer ëm 1760 am haitege Ghana, a gestuerwen de 17. Oktober 1806, war vun 1804 bis 1806 Keeser vun Haiti.

De Jean-Jacques Dessalines war e fréiere Sklav an hie war op der Côte-de l'Or am haitege Ghana a Westafrika op d'Welt komm. Wéi et géint Enn vum 18. Joerhonnert ëmmer erëm zu Opstänn géint d'Kolonialmuecht Frankräich koum, huet den Dessalines 1804 d'Onofhängegkeet proklaméiert a sech selwer zum Keeser ernannt.

Hien ass dat awer net laang bliwwen. De 17. Oktober 1806 gouf de Keeser am Optrag vum Henri Christophe ermuert, an deen huet sech duerno selwer zum President an 1811 zum Kinnek ausruffe gelooss.

Déi Ermuerdung huet awer ee Biergerkrich mat sech gezunn tëscht der kreolescher an der afrikanescher Bevëlkerung, soudatt Haiti an ee südlechen an ee nërdlechen Deel zerfall ass.

Déi haitianesch Nationalhymne *[[La Dessalinienne]]* ass no him benannt an och d'Stad an den Arrondissement *Dessalines*.

## Um Spaweck
* The Louverture Project: Jean-Jacques Dessalines (Englesch)
Henri Motté

Den **Henri Motté**, gebuer den 2. Juli 1801 zu Monnerech, a gestuerwen den 12. Februar 1865 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergesche Politiker.

De Motté war vu Beruff Affekot. Hie war Buergermeeschter vun Esch-Uelzecht vun 1828 bis 1830 an Deputéierten an der Chamber vun 1841 bis 1848.

1848 war hie Member vun der *[[Assemblée constituante vun 1848 (Lëtzebuerg)|Assemblée constituante]].*

## Kuckt och
* Lëscht vun de Buergermeeschtere vun Esch-Uelzecht
Trebisonda Valla

D**'Trebisonda Valla**, gebuer den 20. Mee 1916 zu Bologna an Italien, a gestuerwen de 16. Oktober 2006 zu L'Aquila, war eng italieenesch Liichathletin an Olympiagewënnerin am 80-Meter-Hürdelaf.

Si huet scho mat 13 Joer zu deene beschten Athleetinne vun Italie gezielt. Mat 14 Joer gouf si Landesmeeschterin a koum an d'Nationalekipp.Si huet an de Joren duerno e puer nei Weltrekorder opgestallt an och Italieenesch Landesmeeschterschaften nach e puermol gewonnen.

Hire gréisste Succès war wéi si op den XI. Olympesche Summerspiller 1936 zu Berlin den 80 m Hürdelaf virun der Däitscher Anni Steuer (Sëlwer), an der Kanadierin Elizabeth Taylor-Campbell (Bronze) gewonnen huet.