open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grousskrees

E **Grouskrees** ass ee gréisstméiglechte Krees op enger Kugeluewerfläch. Säi Mëttelpunkt fält ëmmer mat dem Mëttelpunkt vun der Kugel zesummen an e Schnëtt um Grousskrees deelt d'Kugel a jiddwer Fall an zwou („gläichgrouss“) Hallschenten.

Am geographeschen Koordinatesystem vun der Äerd ass den Equator (blo) souwéi all Puer vu sech „géigeniwwerleienden“ Längegraden besonnesch gelagerte Grousskreesser (Längegraden = Meridiane, hei giel), wéi z.&nbsp;B. Nullmeridian (0°) an 180°-Meridian. Dogéint sinn d'Breetekreesser (gestréchelt Linnen) mat Ausnam vum Equator keng Grousskreesser, mä méi kleng wéi de maximale Kugelëmfang. Se heeschen dofir Niewen- oder Klengkreesser.

Op Grousskreesser vun der Äerd entsprécht eng Bouminutt enger Séimeil, ofgekierzt *sm* (engl. *nautical mile*, *nm* oder *NM*). Si gëtt (also als „Längteminutt“ resp. als „Breeteminutt um Equator“) mat 1.852&nbsp;Meter bestëmmt wann eee en Äerdëmfang vu 40.000&nbsp;km unhëlt. De mëttleren Äerdradius ass 6.371&nbsp;km.

Déi kierzt Verbindung tëscht zwéi Punkten op enger Kugeluewerfläch –&nbsp;déi sougenannt Orthodrome&nbsp;– ass ëmmer en Deel vun engem Grousskrees (de sougenannten Haaptbou). Dofir féiere Schëffs- a virun allem Fluchroute meeschtens laanscht d'Grousskreesser. D'Befuere vun der Äerdkugel op Orthodrome gëtt Grousskreessegele genannt; d'„Grousskreeskursen“ hu méi grouss Breete wéi dee jeeweilege Start- an Zilpunkt (z.&nbsp;B. München–Peking iwwer Sibirien).

Well vill Landkaarte (z.&nbsp;B. bei der Mercatorkaart) sou duergestallt ginn, datt d'Breedegraden als riicht, horizontal Linnen erschéngen, wierken d'Fluchrouten trotz hirer Kierzt gekrëmmt an verlafen weider polwäerts. Fir d'Zeechne méi einfach ze maachen, gëtt et speziell Grousskreeskaarten (kuckt Gnomonesch Projektioun), op deenen all Grousskreesser als riicht Linn erschéngen, d'Ëmgéigend awer eppes verzerrt ass.

Op dem Äerdellipsoid an op anere Fläche gëtt d'Orthodrom Geodetesch Linn genannt. Si ass e *Bou vun héijer Uerdnung* (Ofwäiche vum Grousskrees vun enger Kugel vun e puer Promille) an entsprécht dem Verlaf vun engem fest gespaante reiwungsfräie Fuedem.

Op Séikaarten ass um rietsen an um lénkse Rand déi geographesch Breet opgedroen, d.&nbsp;h. dee jeeweilegen Ausschnëtt vum betraffene Längtegrousskrees. Hei kann de Nautiker mam Stiechzierkel eng Distanz ofgräifen (1 Bouminutt = 1 Séimeil) a fir d'Anzeechne vum Kurs an d'Kaarten iwwerdroen.

De Wénkel tëscht de Punkten A a B mat de Breetekoordinaten \varphi an de Längtekoordinate \lambda um Grousskrees berechent sech sou:

\, \zeta =\arccos\Big(\sin(\varphi_A) \cdot \sin(\varphi_B) + \cos(\varphi_A) \cdot \cos(\varphi_B) \cdot \cos(\lambda_B - \lambda_A) \Big) 

## Um Spaweck
*  Formelsammlung zu der Grousskreesnavigatioun
*  Great Circle Mapper - Great Circle mapper including ETOPS ranges
*  Grousskreesberechner
Stot

E **Stot**, och nach **Haushalt** genannt, besteet, am ekonomesche Sënn, aus enger oder méi Persounen (z.&nbsp;B. eng Famill), déi zesumme wunnen, an déi wirtschaftlech vuneneen ofhänken.

Zu Lëtzebuerg gouf et 2021 250.325 Stéit, dorënner der 72.289, déi aus just enger Persoun bestoungen; 2011 208.565 Stéit, dorënner 69.529 aus enger Persoun. 2001 171.953 Stéit, dorënner der 50.384, déi aus just enger Persoun bestoungen.

Am Sproochgebrauch ginn och déi zesumme benotzte Saachen a Miwwelen zum Stot gezielt. *De Stot maachen*, resp. *Sech ëm de Stot këmmeren*, bezeechent d'Ausféiere vun deenen Aarbechten, déi an engem Stot ufalen, wéi Kachen, Botzen, d'Wäsch maachen, asw.

D'Wuert "Bestietnes", respektiv "bestueden", huet déi selwecht Wuerzel.
Wäschklamer

Eng **Wäschklamer** oder einfach **Klamer** oder **Klam** ass e klengt Geschier fir Wäsch op enger Wäschléngt festzepëtzen.

Klamere bestinn hautdesdaags gewéinlech aus zwéi gläichgrousse längelzegen Deeler, aus Plastik oder Holz, déi an der Mëtt duerch eng Fieder zesummegehale ginn. D'Fieder ass gläichzäiteg d'Gelenk. Wann een déi zwee iewescht Enner zesummendréckt, ginn déi ënnescht auserneen. Léisst ee se lass, pëtzt d'Fieder se nees zesummen.

Fréier waren d'Klameren aus engem Stéckelchen Holz mat enger Spléck dran, dat een op d'Lénkt mat der Wäsch gestach huet.

## Um Spaweck
Fieder (Homonymie)

**Fieder** huet méi wéi eng Bedeitung:
* en eenzelen Deel vum Plommekleed vu Vullen; (syn.: *Plomm*): Fieder;
* e Schreif- oder Zeechegeschier, kuckt wgl. Schreiffieder
* e Schreifgeschier dat mat Tënt gefëllt ass: Fëllfieder;
* en elastescht Element an enger Konstruktioun, z.&nbsp;B. fir Ki ofzefiederen: Ressort.
* eent vun den zwee Verbindungselementer bei enger Nut-a Fiederverbindung
* eng Lo Fett an engem Déierekierper: Fieder (Fett)

## Kuckt och
* Fiederwäissen
Fieder

**Fiederen** (lat. *Pennae*, Singular *Penna*) sinn eenzel Deeler vum Plommekleed vun de Vullen. Si bestinn aus Keratin, wuessen op der Baussenhaut, a sinn, wa s'ausgewuess sinn, ouni Liewen. D'Fiedere schützen d'Vulle viru Waasser a Keelt a ginn hinnen och eng bestëmmt Faarf, déi souwuel dozou dénge kann, fir sech ze tarnen wéi och als Mëttel vun der visueller Kommunikatioun. Ausserdeem gi se de Vullen eng fest Kontur, an zur gudder Lescht d'Méiglechkeet, ze Fléien.

Obwuel eng eenzel Fieder extreem liicht ass, weien all d'Fiedere vun engem Vull zesumme méi wéi duebel sou vill wéi säi Skelett. D'Branche vun der Wëssenschaft, déi sech mat de Fiedere befaast, heescht **Plumologie**.

Et gëtt grondsätzlech tëscht zwou Zorte Fiederen ënnerscheet: de Konturfiederen, déi dem Vull d'Form ginn, an d'Ënnerfiederen (**Plommen**; lat.: *Plumae*), déi do si fir waarm ze halen.
 
## Um Spaweck
Fieder (Fett)

Eng **Fieder** ass eng Lo Kierperfett bei Déieren.

Am Allgemenge gëtt den Ausdrock gebraucht bei de Säitendeeler vum Maschtschwäin, dem sougenannte Nierefett vum Schwäin. Fir Schmalz ze produzéiere gëtt d'Fieder ausgelooss.
Ressort

E **Ressort** oder **Fieder** ass en elastescht Element dat méi oder manner grouss Deformatiounen aushält, an dozou geduecht ass, datt e, wann d'Kraaft déi op e wierkt noléisst, en erëm a seng Ufankspositioun zeréckgeet.

Ressorte funktionéieren andeems se Energie absorbéieren, wéi z.&nbsp;B. op der Achs vun engem Auto, oder andeems se Energie späicheren, an duerno erëm fräiginn, wéi z.&nbsp;B. bei enger Auer oder bei Spillgezei.

## Um Spaweck
Fabienne Biever

D**'Fabienne Biever**, gebuer de 15. Januar 1975 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Schauspillerin.

Vun 1996 bis 2000 war d'Fabienne Biever op der ''Hochschule des Saarlandes für Musik und Theater'' zu Saarbrécken.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Schauspiller a Schauspillerinnen
## Um Spaweck
* Websäit vun der Fabienne Biever 
* Websäit vun der ''werkstatt14a''
John Updike

Den **John Hoyer Updike**, gebuer den 18. Mäerz 1932 zu Reading (Pennsylvania), a gestuerwen de 27. Januar 2009 zu Beverly (Massachusetts), war en US-amerikanesche Schrëftsteller, dee virun allem Romaner a Kuerzgeschichte geschriwwen huet.

Säi bekanntst Wierk ass seng Rabbit-Serie: *Rabbit, Run,* *Rabbit Redux,* *Rabbit is Rich,* *Rabbit at Rest,* a *Rabbit, Remembered*. Säin éischte kommerzielle Succès war *Couples*.

Mat engem realistesche Stil huet den Updike virun allem d'Liewe vun Duerschnëttsmënschen aus New England beschriwwen, wou en och gewunnt huet. Theemen, déi ëmmer nees erëmkommen, si Sexualitéit an Doud, an d'Zesummespill vun deenen zwee. Den Updike war e villsäitegen Auteur, deen a senger Fiktioun ëmmer nees autobiographesch Elementer verschafft huet, z.&nbsp;B. a senge literareschen Alter egoen Harry Angstrom ("Rabbit", den Duerchschnëttsamerikaner), Henry Bech (de schwieregen Auteur) a Richard Maple (de Biergerlechen an enger *[[Midlife crisis]]*).

Den John Updike huet och vill Rezensioune geschriwwen (dorënner iwwer d'Wierker vum Saul Bellow, Kurt Vonnegut, Iris Murdoch, Milan Kundera an Isabel Allende) an huet literaresch Debatte gefouert, z.&nbsp;B. mam Gore Vidal oder dem Tom Wolfe.

Hien ass u Longekriibs gestuerwen.

## Bibliographie

**Quell**
* Iwwersat vun :nl:John Updike

## Um Spaweck
Xavier Giannoli

De **Xavier Giannoli**, gebuer de 7. Mäerz 1972, ass e franséische Filmregisseur a Filmproduzent.

## Filmographie
* 1993: *Le condamné* - Haaptacteuren: Philippe Léotard, Christine Boisson (Kuerzfilm)
* 1994: *Terre sainte* - Haaptacteuren: Jacques Bonnot, Howard Vernon (Kuerzfilm)
* 1995: *J'aime beaucoup ce que vous faites* - Haaptacteuren: Sam Karmann, Mathilde Seigner (Kuerzfilm)
* 1996: *Dialogue au sommet* - Haaptacteuren: François Cluzet, Marc Citti (Kuerzfilm)
* 1998: *L'interview* - Haaptacteuren: Mathieu Amalric (Kuerzfilm)
* 2003: *[[Les corps impatients]]* - Haaptacteuren: Laura Smet, Nicolas Duvauchelle, Marie Denarnaud
* 2005: *[[Une aventure]]* - Haaptacteuren: Ludivine Sagnier, Nicolas Duvauchelle, Bruno Todeschini
* 2006: *[[Quand j'étais chanteur]]* - Haaptacteuren: Gérard Depardieu, Cécile de France, Mathieu Amalric
* 2008: *[[A l'origine]]* - Haaptacteuren: François Cluzet, Emmanuelle Devos, Gérard Depardieu
* 2012: *[[Superstar]]* - Haaptacteuren: Kad Merad, Cécile de France, Louis-Do de Lencquesaing
* 2015: *[[Marguerite]]* - Haaptacteuren: Catherine Frot, André Marcon, Christa Théret
* 2018: *[[L'apparition]]* - Haaptacteuren: Vincent Lindon, Galatéa Bellugi, Anatole Taubman

## Um Spaweck
Bernard Arnault

De **Bernard Arnault**, gebuer de 5. Mäerz 1949 zu Roubaix an Nordfrankräich, ass e franséischen Industriellen. Säi Papp Jean Arnault war Besëtzer vun der Baufirma "Ferret-Savinel".

De Bernard Arnault huet en Ingenieurstudium op der École Polytechnique zu Paräis absolvéiert. Nodeem hien 1971 an dem Papp seng Firma erageklomme war, iwwerriet hien deen, déi ëffentlech Bauaktivitéiten ze verkafen. De Rescht vun der Firma hu se an eng Immobiliegesellschaft ëmgewandelt. Ënner dem Numm "Férinel", huet dës a Vakanzimmobilien op der Côte d'Azur investéiert. 1978 gouf de Bernard Arnault Chef vun der Entreprise.

1981 ass hien op New York City geplënnert, fir "Férinel" an Amerika opzebauen. Duerno, vun 1984 un, entwéckelt hie sech zu engem aggressiven Investisseur a Frankräich. Sou huet hien, nom Kaf vum maroden Textilgrupp "Boussac", deen no kuerzer Zäit zerschloen, an nëmmen d'Luxusmark Christian Dior an d'Traditiounsgeschäft Le Bon Marché gehalen. No enger haarder Ëmstrukturéierung verkeeft hien déi zwéi Betriber, mat engem kräftege Profit, un de Grupp "Prouvost".

1988 keeft hie sech an d'Luxusholding Moët Hennessy Louis Vuitton an, fir schliisslech 1989 PDG vum Grupp ze ginn.

2006 grënnt hie mam belschen Industriellen Albert Frère eng Joint Venture, déi an europäesch Entreprisen investéiert.

Hien zielt zu de räichste Leit vun der Welt.
Antoine Luja

Den **Antoine Luja**, gebuer den 23. Juni 1845 an der Stad Lëtzebuerg, an och do gestuerwen den 22. Oktober 1916, war e lëtzebuergeschen Architekt.
__TOC__
Vun 1869 bis 1909 war hien Architekt vun der Stad Lëtzebuerg an huet mam franséische Landschaftsarchitekt a Botaniker Edouard André zesummegeschafft, deen de Park vun der Stad Lëtzebuerg tëscht 1871 a 1878 ugeluecht huet.

Hie war de Papp vum Biolog, Fuerscher an Entdeckungsreesenden Edouard Luja (1875-1953) a vum Landschaftsarchitekt Henri Luja (1899-1977).

Den 31. Mäerz 2017 huet de Stater Gemengerot decidéiert, eng nei Strooss zu Bouneweeg no him ze nennen.

## Bauwierker (Stad Lëtzebuerg)
* Ëmbau vun der Kierch vum Kapuzinerklouschter an en Theater (de Kapuzinertheater)
* D'Octroishaischen (1874) um Lampertsbierg um Rond-point Robert-Schuman (gouf 1986 ofgerappt)
* Aldringerschoul an der Aldringerstrooss (1879) (gouf 1974 ofgerappt)
* Waassertuerm um Lampertsbierg (1888)
* Primärschoul um Lampertsbierg
* Paschtoueschhaus vun der Méchelskierch (1888)
* Eng Waasserleitung tëschent der Stad Lëtzebuerg a Koplescht
* Infrastrukture fir dat deemolegt Waaserwierk am Pafendall

## Gielercher
* 
* 

## Literatur
* Beck, Simone, 2020. *Was bedeuten die Straßennamen der Stadt? Rue Antoine Luja, Bonneweg.* Ons Stad 122, November 2020, S.65.
* Gilbert, P., 1986. *Luxembourg. La capitale et ses architectes.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. Ouni ISBN. Cote BNL LB 1061, S. 152
* Kunnert, Jemp, 1987. *Les architectes de la ville de 1817 à 1987*. ons stad 24, S. 6-10. PDF
* Philippart, Robert, 2007. *Luxembourg. Historicisme et identité visuelle d'une capitale.* 207 S. éditions saint-paul. ISBN 978-2-87963-694-8, S. 96
Schwalm-Eder-Krees

De **Schwalm-Eder-Krees** ass e Landkrees am Norde vun Hessen an Däitschland. Nopeschkreesser si Kassel, Werra-Meißner, Hersfeld-Rotenburg, Vogelsberg, Marburg-Biedenkopf a Waldeck-Frankenberg.

## Gemengen a Stied
(Awunner den 31. Dezember 2007)

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum Landkrees
Darwin-Gedenkjoer 2009

2009 gi weltwäit zwéin Anniversairë vum Charles Darwin (1809-1882) gefeiert: 
* säin 200. Gebuertsjoer den 12. Februar 1809. Deen Dag gëtt och all Joer vun de Wëessenschaftler als Darwin-Dag gefeiert.
* den 150. Anniversaire vun der Verëffentlechung de 24. November 1859 vu sengem Haaptwierk *On the Origin of Species*, an deem hie seng Evolutiounstheorie beschreift.

## D'Darwin-Gedenkjoer zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg goufen am Darwinjoer 2009 déi heiten Evenementer organiséiert:

* 5. Februar 2009: Konferenz am Naturmusée***Darwin oder Moses. Funktion und Bedeutung von Charles Darwins Portrait im 19. Jahrhundert***.Dr. Julia Voss, Konschthistorikerin, Konschtkritikerin bei der Frankfurter Allgemeinen Zeitung, Auteur ë.&nbsp;a. vum Buch mam Titel: *Darwins Bilder*.Organisatioun: natur musée mat der finanzieller Hëllef vum Fonds national de la recherche.
* 12. Februar 2009: **Darwin Birthday** am Naturmusée.Liesungen aus Publikatiounen a Bréiwer vum Charles Darwin op sengem 200. Gebuertsdag. D'Texter goufe gelies vum Nickel Bösenberg, Claude Mangen an der Barbara Ullmann. Dobäi gouf e Gebuertsdagskuch a Gedrénks zerwéiert. Organisatioun: Naturmusée a Radio 100,7.
* Februar-Mäerz 2009: Theaterstéck **Darwin** vum Thierry Debroux (a franséischer Sprooch) am Kapuzinertheater an der Stad Lëtzebuerg. Produktioun: Kapuzinertheater. Mise e scène: Valérie Bodson. Ëm wat et geet: D'Sally, Biologiesprofessorin, gëtt vu senger Schouldirektioun ënner Drock gesat fir de Kreationismus als Alternativ zur Evolutiounstheorie vum Charles Darwin a senge Coursen z'enseignéieren. Als Drockmëttel ginn och Hiweiser op Problemer a sengem Privatliewe gebraucht. De Verstand behält awer d'Iwwerhand an d'Sally brauch schlussendlech net nozeginn.
*14. Mee 2009 (Uni Lëtzebuerg, Campus Kierchbierg), Konferenz:
:*La naissance d'Homo sapiens*, vum Philippe Vidal, Universitéit Nanzeg.

*18. Mee 2009 (Uni Lëtzebuerg, Campus Kierchbierg), Konferenz:
:*Aus dem Kampf der Natur, aus Hunger und Tod… Was Charles Darwin wirklich (nicht) sagte)*, vum Franz Wuketits, Konrad Lorenz Institut für Evolutions- und Kognitionsforschung, Altenberg, Éisträich.

*28. Mee 2009 (Uni Lëtzebuerg, Campus Lampertsbierg), Konferenz:
:*Der vielfältige Humboldt und seine Beziehungen zu Darwin*, vum Prof. Dr. Nicolaas Rupke, Direkter vum Institut für Wissenschaftsgeschichte, Universitéit Göttingen (bei Geleeënheet vum 150. Doudesdag vum Alexander von Humboldt).
*30. Oktober - 11. Abrëll 2010, Ausstellung am natur musée: Evolution UP TO DATE
*24.11.2009 (Lycée classique de Diekirch), Konferenz:
:*Charles Darwin, le darwinisme et la théorie moderne de l'évolution*, vum Biolog Claude Meisch.
*26.11.2009 (Athénée de Luxembourg), Konferenz:
:*Charles Darwin, le darwinisme et la théorie moderne de l'évolution*, vum Biolog Claude Meisch.

*27.11.2009 (Ancien Cinéma zu Veianen), Kuerzfilmowend:
:*Evolution on strips*, presentéiert vum Christian Ries (Naturmusée).

## Darwin-Gedenkjoer uechter d'Welt
* Darwin 2009 commemorations 
* Darwin 2009 @ University of Cambridge 
* Darwin 2009 @ The Open University 
* Darwin 2009 @ BBC 

## Um Spaweck
* Programm vum Darwin-Gedenkjoer zu Lëtzebuerg
Maria-Theresia-Bréck zu Stengefort

D**'Maria-Theresia-Bréck zu [[Stengefort]]** ass eng Stroossebréck iwwer d'Äisch am Zentrum vu Stengefort. Iwwer d'Bréck féiert d'N6.

D'Maria-Theresia-Bréck gouf ëm 1800 gebaut. Et war eng Boubréck mat zwéi Béi a si gouf ëm 1927/28 renovéiert. Am Zweete Weltkrich gouf d'Bréck am September vun den däitschen Truppe gesprengt, a kuerz duerno gouf vun den amerikanesche Pionéier eng hëlze Bréck opgeriicht, déi 1950 duerch eng stole Konstruktioun ersat gouf.
Julien Lefèvre

De **Julien Lefèvre**, gebuer den 1. Juli 1907 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen de 4. Januar 1984 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Sculpteur a Medailleur.

Säi Papp war den Entreprener Alfred Lefèvre, deen ënner anerem den Hotel Alfa an der Stad Lëtzebuerg am Garer Quartier opgeriicht huet.

De Julien Lefèvre huet vill vu senge Wierker zesumme mat senger Fra Nina-Victorine Kestler (1904-1981) erschaaft. Dës Wierker koumen ënner dem gemeinsamen Numm *"Julien et Nina Lefèvre"* eraus, wéi z.&nbsp;B. d'Éiereplack Dicks-Rodange-Lentz.

Hie war 1935 Grënnungsmember an éischte President vum *Groupement des Escrimeurs*, aus deem 1937 d*'[[Fédération luxembourgeoise d'escrime]]* ginn ass.

1936 war hie bei den Olympesche Wanterspiller zu Garmisch-Partenkirchen, wou hien Ersatzmann am Bobfuere war.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1936 zu Berlin als Sculpteur vertrueden.

## Wierker
* Wandmolerei am Hotel Alfa an der Stad Lëtzebuerg am Garer Quartier
* Medaillon aus Bronze vum Michel Rodange op der Fassad vum Reenert-Haus zu Wolz
* Medaillon a Plack vum Edward Steichen op der Edward-Steichen-Plaz zu Béiweng ("Julien et Nina Lefèvre")

## Gielercher

* Commandeur vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Promotion 1979)

## No him genannt
Um Lampertsbierg ass eng Strooss (Rue Nina et Julien Lefèvre, L-1952) no him a senger Fra genannt ginn.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
* Lëscht vu lëtzebuergeschen Olympionicken
Nina Lefèvre

**Nina-Victorine Lefèvre** (geb.: **Kestler**), gebuer den 21. Dezember 1904 zu Taschkent, a gestuerwen de 7. Oktober 1981 an der Stad Lëtzebuerg, war eng Sculptrice a Medailleuse. Als Fra vum Julien Lefèvre (1907-1984), huet si d'Lëtzebuerger Nationalitéit duerch Optioun kritt.

Wierker, déi si zesumme mat hirem Mann kreéiert huet, koumen ënner dem gemeinsamen Numm "Julien et Nina Lefèvre" eraus, wéi z.&nbsp;B. d'Éiereplack Dicks-Rodange-Lentz.

## Gielercher

* Commandeur vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Promotion 1979)

## No hir genannt
Um Lampertsbierg ass eng Strooss (Rue Nina et Julien Lefèvre, L-1952) no hir a hirem Mann genannt ginn.

## Um Spaweck

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Leetzëns

De **Leetzëns** gëtt periodesch vun de respektiven Zentralbanke fixéiert, fir d'Eurozon ass et d'EZB. Et ass den Zënssaz zu deem d'Geschäftsbanken, géint Hannerleeë vu Garantien, bei der Zentralbank Geld kënne léinen.

D'Variatioune vum Leetzëns beaflossen och fréier oder spéider den Zënssaz zu deem d'Privatleit an d'Entreprisë Kreditter bei hire respektive Banken ophuelen.

## Kuckt och

*Inflatioun
*Desinflatioun
*Deflatioun
Desinflatioun

D'Desinflatioun ass déi progressiv Diminutioun vun der Inflatioun.

D'Präisser ginn net méi sou séier an d'Luucht mä et besteet nach ëmmer Inflatioun.

## Kuckt och
*Inflatioun
*Deflatioun
*Leetzëns

## Um Spaweck
*... Desinflationdata.
Stengeforter Poststatioun

D**'Poststatioun zu [[Stengefort]]** gouf ëm 1680 opgemaach, wéi Thurn & Taxis d'Postlinn Bréissel - Atert - Lëtzebuerg - Tréier a Betrib geholl huet.

Net wäit ewech vun der Bréck iwwer d'Äisch gouf riets a lénks vun der Areler Strooss e Postrelais mat Niewegebaier a Ställ opgeriicht. Voll funktiounsfäeg war dat Ganzt vu 1743 un, wéi d'Haaptpostgebai un deem 55 Joer gebaut gouf fäerdeg war. D'Statioun huet bis 1828 funktionéiert.

Wéi 1967 d'Areler Strooss méi breet gemaach gouf, sinn d'Gebaier ofgerappt ginn.
Deflatioun

D**'Deflatioun** zeechent sech duerch eng allgemeng an dauerhaft Baisse vun de Präisser aus. Et ass eng negativ Inflatioun an eng Hausse vun der Kafkraaft, mä trotzdeem ass et en extreem geféierleche Phenomeen, dee riskéiert sech selwer um Liewen ze halen. Tatsächlech gesinn d'Produzenten an d'Verkeefer vu Gidder eng Baisse vun de Präisser viraus. De Verbraucher sengersäits, den och unhëlt, datt d'Präisser nach weider falen, riskéiert ze waarde bis hien eppes gréisseres uschaaft. Sou gëtt d'Offer vun de Wueren a Servicer ëmmer méi grouss géintiwwer der Nofro. D'Präisser fale weider.

D'Produzenten an d'Händler passe sech der Lag un a reduzéieren hir Produktioun an och d'Personal.

## Auswierkungen
D'Aarbechtslosegkeet geet erop an d'Paie ginn erof, wat nees en Drock op d'Nofro huet. E richtegen Däiwelskrees entsteet. D'Wirtschaft ass am Fall vun enger Rezessioun.

Den eenzelen de sech eppes duerch e Kredit zougeluecht huet, wéi beispillsweis en Haus, ass benodelegt. Säin Haus ass manner wäert ginn, hie muss awer nach ëmmer d'Schold op dee Präis bezuelen, deen zur Zäit wéi hien de Prêt opgeholl huet, méi héich war.

Dofir ass der Zentralbank hiert Zil net d'Inflatioun op null ze bréngen. D'Zil vun der EZB ass éischter, si mëttelfristeg op en Niveau vun eppes ënner 2 % ze halen.

## Kuckt och
*Inflatioun
*Desinflatioun
*Leetzëns

## Um Spaweck
*Deflationdata
Fabrice Guy

De **Fabrice Guy**, gebuer den 30. Dezember 1968 zu Pontarlier am Departement Doubs, ass e fréiere franséische Spezialist an der Nordescher Kombinatioun.

Hien huet 1992 op den Olympesche Spiller zu Albertville d'Golmedail am Eenzel viru sengem Kompatriot Sylvain Guillaume kritt. Hie war och de Fändelsdréier vun der franséischer Delegatioun. Sechs Joer duerno krut hien op den Olympesche Wanterspiller zu Nagano eng bronze Medail mat der Ekipp.

De Fabrice Guy ass den eenzege Fransous, deen d'Weltcoupe an der nordescher Kombinatioun fir sech konnt entscheeden.

2015 gouf hien an d'Lëscht vun de Gloires du sport opgeholl.

## Palmarès
### [[Olympesch Spiller]]

***[[Olympesch Wanterspiller 1992]]** zu Albertville 
**  Goldmedail an der Nordescher Kombinatioun (Eenzel)
***[[Olympesch Wanterspiller 1998]]** zu Nagano 
**  Bronze Medail an der Nordescher Kombinatioun (Ekipp)
### [[Weltmeeschterschaften am Nordesch Schi]]

***[[Weltmeeschterschaft am Nordesch Schi 1991]]** zu Val di Fiemme 
**  Sëlwermedail an der Nordescher Kombinatioun (Ekipp)
***[[Weltmeeschterschaft am Nordesch Schi 1997]]** zu Trondheim 
**  Bronze Medail an der Nordescher Kombinatioun (Eenzel)
Arrondissementer am Departement Guyane française

D'Departement Guyane française setzt sech zesummen aus zwéin Arrondissementer mat follgenden Haaptuertschaften: **[[Cayenne]]** a Saint-Laurent-du-Maroni.

Déi zwéin Arrondissementer sinn:

* Arrondissement Cayenne
* Arrondissement Saint-Laurent-du-Maroni

## Geschicht
* 1946: d'Guyane gëtt en Iwwerséigebitt vu Frankräich mat engem Arrondissement: Cayenne.
* 1951: den Territoire Inini gëtt en Arrondissement, mat engem sonnere Statut an enger Spezialverwaltung.
* 1969: Den Territoire Inini, gëtt duerch d'Arrondissement Saint-Laurent-du-Maroni ersat.
Arrondissement Cayenne

Den **Arrondissement Cayenne** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Guyane an der Regioun mat dem selwechten Numm.

Den Haaptuert ass Cayenne.

Den Arrondissement setzt sech aus 16 Kantonen zesummen:

*Canton d'Approuague-Kaw 
*Canton de Cayenne-Nord-Ouest
*Canton de Cayenne-Nord-Est
*Canton de Cayenne-Sud-Ouest
*Canton de Cayenne-Centre
*Canton de Cayenne-Sud
*Canton de Cayenne-Sud-Est
*Canton d'Iracoubo
*Canton de Kourou 
*Canton de Macouria
*Canton de Matoury 
*Canton de Montsinéry-Tonnegrande 
*Canton de Rémire-Montjoly 
*Canton de Roura 
*Canton de Saint-Georges-de-l'Oyapock 
*Canton de Sinnamary
Canton de Saint-Laurent-du-Maroni

De **Canton de Saint-Laurent-du-Maroni** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Saint-Laurent-du-Maroni, am Departement Guyane an der Regioun Guyane.

## Gemengen am Kanton
*Saint-Laurent-du-Maroni
Les rapides Limpertsberg

**Les rapides Limpertsberg,** eege Bezeechnung och nach **Club de marche populaire « Les Rapides Limpertsberg »**, ofgekierzt **LRL**, ass en IVV-Wanderveräin, mat Sëtz um Lampertsbierg, an der Stad Lëtzebuerg. De Veräi gouf 1935 gegrënnt, an huet deemools Vëloscourssen organiséiert.

1972 war de Veräi bei der Grënnungsversammlung vum Lëtzebuerger Vollekssportverband der haiteger FLMP dobäi.

Vun do un organiséiert de Veräin all Joer zwou Wanderungen duerch d'Stad Lëtzebuerg, bei deenen all Kéier tëscht 1.200 a 1.500 Leit matmaachen.

Den 1. Januar 2009 hat de Veräin iwwer 100 Memberen, déi all Weekend an Däitschland, Frankräich, der Belsch an zu Lëtzebuerg bei de verschiddenen IVV-Organisatioune matmaachen.

De Veräin ass am Handelsregëster mat « en procédure de dissolution administrative sans liquidation » gekennzeechent(Stand: Oktober 2025).

## Um Spaweck
*Websäit vum Veräin
József Mindszenty

De **Kardinol József Mindszenty**, gebuer als **József Pehm** den 29. Mäerz 1892 zu Csehimindszent am Komitat Vas, a gestuerwen de 6. Mee 1975 zu Wien, war en ungareschen Äerzbëschof vum Äerzbistum Esztergom.

Wéinst sengem Optriede géint Ongerechtegkeeten, gouf hien e puermol verhaft an agespaart, a war no 1945 an Ungarn eng Symbolfigur vun der Resistenz géint de Kommunismus.

## Um Spaweck
Kokosinselen

Den Territoire vun de **Kokosinselen** ( Cocos Islands oder Keeling Islands) ass en australeschen Territoire.

D'Kokosinsele leien am Indeschen Ozean ongeféier um hallwe Wee tëscht Australien a Sri Lanka.

Se bestinn aus zwéin Atollen a siwenanzwanzeg Koralleninselen.

D'Kokosinselen hu vun 1857 un zum brittesche Räich gehéiert, a goufen 1955 en Territoire vun Australien.

## Um Spaweck
Ascension (Skulptur)

***Ascension*** ass den Numm vun enger monumentaler Skulptur am Marmer an am Bronze vum Lucien Wercollier (1908-2002). Si steet virum Gemengenhaus zu Stroossen.

D'Skulptur besteet aus der selwechter, awer liicht verännerter Form, déi dräimol openee gestallt ass.

*Ascension* gëtt et an zwou Versiounen:

* eng Versioun am Marmer, déi 1978, op d'Commande hi vun der Lëtzebuerger Regierung, fir den J.-F. Kennedy Center for Forming Arts zu Washington sculptéiert gouf. Bis haut (2009) gehéiert dem Wercollier seng Skulptur zu engem vun den Highlights an dësem Musée.
* eng Versioun a Bronze déi 1986 gegoss gouf, fir virum Gemengenhaus zu Stroossen opgestallt ze ginn. D'Skulptur steet op engem Sockel aus Granit, op deem den Numm vun der Skulptur gravéiert ass, an och: *Lucien Wercollier sculpteur*. D'Skulptur selwer ass vum Kënschtler mat LW 1986 signéiert.

## Quell
*Joseph-Émile Muller, 1983. *Lucien Wercollier*. Publication de la Section des arts et lettres de l'Institut grand-ducal. Imprimerie Saint-Paul, Lëtzebuerg. 132 S. Ouni ISBN. (*Ascension*: S. 117).

## Kuckt och
*Les sacrifiés, eng aner bronze Skulptur vum Lucien Wercollier zu Stroossen, bei der Kierch.
* Fir Biller vun weidere Skulpture vun dësem Kënschtler, kuckt Lucien Wercollier.

## Um Spaweck
*Ascension op der Websäit vum J.-F. Kennedy Center for Forming Arts zu Washington (mat Foto).
*De Lucien Wercollier op der Websäit vu mediArt: mat ë.&nbsp;a. enger Auswiel vu senge Skulpturen an Ausstellungen

## Fotoalbum
Queensberry (Band)

**Queensberry** war eng däitsch Popgrupp, déi 2006 an der siwenter Staffel vun der Castingshow *[[Popstars]]* als Quartett zesummegestallt gouf. No dräi Albumen an e puer Changementer vu Memberen huet d'Grupp sech 2013 opgeléist.

## Discographie
### Studiosalbumen

### Singelen

## Um Spaweck
Ascension

* Ascension: eng Skulptur vum Lucien Wercollier
* D'Insel Ascension am Atlantik.
* Ascension e Film vun der Larisa Shepitko (1977).
* Ascension e Museksalbum vum John Coltrane.
* Ascension e Comics dee vun Image Comics publizéiert gouf.
* Ascension eng Bande dessinée vun den Éditions Dargaud.
* Ascensión de Guarayos, eng Stad a Bolivien
Jean-Luc Lehners

De **Jean-Luc Lehners**, gebuer 1978, ass e lëtzebuergeschen Astrophysiker.

Hien huet Physik a Mathematik um *Imperial College* zu London an op der Universitéit vu Cambridge studéiert wou hien 2005 promouvéiert huet. Vun 2005 bis 2007 war hie wëssenschaftleche Mataarbechter am *[[Department of Applied Mathematics and Theoretical Physics]]* vun der *University of Cambridge*.

Hien huet vun 2007 bis 2010 als Postdoktorand am *[[Princeton Center for Theoretical Science]]* vun der *[[Princeton Universitéit]]* geschafft.

2010 war hien als Postdoktorand um *[[Perimeter Institute for Theoretical Physics]]* zu Waterloo, Ontario.

Zanter 2010 leet hien eng Aarbechtsgrupp um *[[Max-Planck-Institut für Gravitationsphysik]]* (*Albert-Einstein-Institut*) zu Potsdam-Golm déi am Beräich vun der Stringkosmologie fuerscht.

## Publikatiounen (Auswiel)
Am November 2018 huet de Jean-Luc Lehners säi Kanner- a Jugendbuch Buch *Die Erde ist mein Raumschiff: Eine kurze Einführung in das Weltall für Kinder und Jugendliche* presentéiert. D'Buch gëtt un d'Schüler vum Cycle 4 aus der Grondschoul verdeelt fir hinnen op eng einfach Aart a Weis eist aktuellt Wëssen iwwer d'Universum z'erklären.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* De Jean-Luc Lehners op der Websäit vum ''Albert-Einstein-Institut'' 
* De Jean-Luc Lehners op der Websäit vum ''Princeton Center for Theoretical Science'' 
*Reportage iwwer de Jean-Luc Lehners a säi Buch ''Die Erde ist mein Raumschiff'' den 22. November 2018 am Journal op RTL, gekuckt op rtl.lu den 22. November 2018
Index vun de Konsumpräisser

Den nationalen **Index vun de Konsumpräisser** ass eng Zuel, déi probéiert eng Schätzung vum aktuellen Präissniveau am Verglach mat deem zu engem gewëssenen Zäitpunkt an der Vergangenheet auszedrécken. Dës Schätzung gëtt erstallt mat Hëllef vun engem Kuerf, deen zesummegestallt ass mat de Wueren an de Servicer, déi den typische Stot zu Lëtzebuerg brauch. En ass ponderéiert no engem Konsumschema, deen am Ufank vum Joer vum STATEC nei opgestallt an, no Konsultatioun vum *[[Conseil économique et social (Lëtzebuerg)|Conseil économique et social (CES)]]* an enger spezialer Indexkommissioun, am Mémorial A publizéiert gëtt. Seng Kompositioun spigelt erëm, woufir e Stot zu Lëtzebuerg, wéi vill ausgëtt.

Zu Lëtzebuerg gëtt et zwéin där Indexen, déi sech duerch hire Ponderatiounskoeffizient ënnerscheeden: den IPCN an den IPCH. Allebéid drécken d'Inflatioun zu Lëtzebuerg aus.

## IPCN – ''Indice des prix à la consommation national''
Den IPCN déngt fir d'automatesch Upassung vun alle Paien a Gehälter am Land. Hie consideréiert nëmmen d'Konsumverhale vun den Awunner zu Lëtzebuerg. Domat soll d'Kafkraft vun de Stéit am Land erhale bleiwen. Lëtzebuerg an d'Belsch sinn déi eenzeg Länner déi eng automatesch Upassung hunn.

Fir d'järlech Berechnung gëllt als Basis 100 den Index op den 1. Januar 1996, deen duerch e variable Koeffizient un d'Basis 100 vum Index op den 1. Januar 1948 gebonnen ass. Den Ajustement vum Koeffizient muss duerch en Arrêté Ministeriel bestätegt ginn.

## IPCH – ''Indice des prix à la consommation harmonisé''
Den IPCH ass e Präisindex, deen no europäesche Virschrëfte gerechent gëtt. Fir vergläichbar Resultater ze hunn, ass all Land aus der EU verflicht den IPCH op déi selwecht Manéier ze rechnen. Säi Kuerf ëmfaasst all d'Ausgaben, déi am Land wärend enger gewësser Period gemaach gi sinn. Am Ënnerscheed zum IPCN sinn do all d'Konsumdépensen am Land konsidéréiert, och vun deene Leit, déi net am Land wunnen.

Den Haaptzweck ass fir d'Stabilitéit vun de Präisser, an domat d'Inflatioun an der Eurozon ze kontroléieren. Hien déngt och fir d'Konvergenzkrittäre vun de Länner, déi der EU wëlle beitrieden, anzeschätzen. D'Resultater interesséieren d'EZB fir de Leetzëns vum Euro ze steieren.
Canton de Cayenne-Sud

De **Canton de Cayenne-Sud** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Cayenne, am Departement Guyane an der Regioun Guyane.

## Gemengen am Kanton
* Cayenne
Index

En **Index** ass allgemeng eng Lëscht, déi no enger bestëmmter Uerdnung zesummegestallt ass. Meeschtens sinn dat Verweiser op aner Plazen, z.&nbsp;B. an enger Publikatioun.

Am Spezielle gëtt et ë.&nbsp;a. nach déi heite Bedeitunge vun "Index":
* Den **[[Index librorum prohibitorum]]**, eng Lëscht vu Bicher, déi vun der Kathoulescher Kierch verbuede gi sinn;
* den **[[Index vun de Konsumpräisser]]**, e Koeffizient, deen op der Entwécklung vun de Präisser vun engem Wueren- an Déngschleeschtungskuerf berout;
* de **[[Bourse-Index]]**, e Koeffizient, deen d'Entwécklung vum Wäert vun de gehandelte Pabeieren erëmgëtt;
* den **[[Index-Katalog]]** vu galakteschen Niwwelen, Stärekéip a Galaxien;
* den zweete Fanger, mat deem ee weist.
Gran Premio dell'Insubria

**Gran Premio dell'Insubria** ass eng Vëloscourse vun engem Dag, déi an der historesch-geographescher Regioun Insubria gefuer gouf.

Déi éischt Oplo vun der Course gouf den 28. Februar 2009 disputéiert. Den Depart ass zu Como an der italieenescher Regioun Lombardei an d'Arrivée zu Lugano am Schwäizer Kanton Tessin.

D'Course gehéiert zum UCI Europe Tour an ass an der Klass 1.1 agestuuft.

2011 gouf d'Course fir d'lescht organiséiert.

## Palmarès

## Um Spaweck
* Websäit vum ''Gran Premio dell'Insubria''
Gut Aiderbichl

D**Gut Aiderbichl** ass e Bauerenhaff, op deem al a schlecht behandelt Déieren hiert Gnodebrout kréien, e sougenannte *Gnadenhof*. D'Gut Aiderbichl gouf am Joer 2000 vum Michael Aufhauser an d'Liewe geruff.

Den Haff läit an der Gemeng Henndorf um Wallerséi am Salzburger Flachgau, eng 20&nbsp;km vu Salzburg ewech. Wuertwiertlech iwwersat bedeit Gut Aiderbichl *Gut um Feierhiwwel* (Ayd bedeit Feier, Bichl bedeit Hiwwel).

Gut Aiderbichl ass e Refuge fir Déieren déi zum gréissten Deel aus Noutsituatiounen erausgeholl a gerett goufen. Gut Aiderbichl gesäit sech als Plaz wou Mënsch an Déier sech begéinen, wat zum Deel doduerch ënnerstraach gëtt datt se sech och fir Kanner, behënnert an al Mënschen asetzen.

Zanter der Grënnung vu Gut Aiderbichl ass d'Zuel vun den Déiere permanent an d'Luucht gaangen. Haut beschäftegt Gut Aiderbichl iwwer 50 Mataarbechter. Zum Gut gehéiert och e landwirtschaftleche Betrib mat iwwer 60 ha Weed. Zanter 2006 gëtt et en zweet Gut Aiderbichl zu Eichberg bei Deggendorf a Bayern.

Zanter dem 19. September 2009 gëtt et zu Lëtzebuerg d'Aiderbichlerfrenn Letzebuerg a.s.b.l. déi sech fir d'Gut Aiderbichl asetzt.

## Déieren
Aiderbichl bitt mëttlerweil iwwer 1000 Déiere Schutz, dorënner eng 440 Päerd, iwwer 60 Ranner, méi wéi 50 Geessen, iwwer 80 Schwäin, souwéi och Huesen, Schnuddelhénger, Gänsen, Ieselen, Dauwen, Fiiss a Lamaen. Ënner anerem gëtt et op Gut Aiderbichl och schonn Déiere vu Lëtzebuerg.

## Finanzéierung
Gut Aiderbichl finanzéiert sech gréisstendeels selwer duerch Entréeën, Merchandising a Parrainagen a kritt keng ëffentlech Subsiden. Prominent Pättere vum Gut Aiderbichl sinn z.&nbsp;B. d'Stefanie Hertel, d'Uschi Glas, de Ralf Schumacher, de Patrick Lindner, den DJ Ötzi, d'Francine Jordi asw. Doraus ergëtt sech eng gewollt staark Medienpresenz. Bis den August 2006 gouf et um ARD-Televisiounsprogramm "*[[Das Erste]]*" eng Serie mam Titel *Die Tierretter von Aiderbichl*. All Joer op Hellegowend gëtt et op deem Programm eng Sendung déi *Weihnachten auf Gut Aiderbichl* heescht.

Vun 2007 un gëtt et eemol am Joer eng Sendung *Gut Aiderbichl - Das goldene Herz für Tiere*.

## Ziler
Nom Michael Aufhauser ass d'Zil vum Gut Aiderbichl eng Verstännegung tëscht Mënsch an Déier an engem geschützten Ëmfeld z'erreechen. De perséinleche Bezuch zum Déier an déi eethesch Grondsätz solle reflekteiert ginn.

## Um Spaweck
*Websäi vum Gut
*Fernsee Doku Die Tierretter von Gut Aiderbichl
*Aiderbichlerfrenn Letzeburg a.s.b.l.
Tetraeder

En **Tetraeder** (vum Griicheschen *tetráedron* „véier Flächen“), ass e geometresche Kierper mat véier dräieckege Säiteflächen.

## Kuckt och
* Tetraeder vu Bottrop
* Pyramid

## Um Spaweck
Arrondissementer am Departement Lozère

D'Departement Lozère besteet aus zwéin Arrondissementer mat follgenden Haaptuertschaften: Mende a Florac.

Déi zwéin Arrondissementer sinn:
*Arrondissement Mende
*Arrondissement Florac

## Geschicht
* 1790 gëtt d'Departement gegrënnt mat siwen Distrikter an zwar: Florac, Langogne, Marvejols, Mende, Meyrueis, Saint-Chély a Villefort.
* 1800 ginn d'Distrikter duerch d'Arrondissementer Florac, Marvejols a Mende ersat.
* 1926 gëtt d'Arrondissement Marvejols suppriméiert.

## Kuckt ocht
*Departement Lozère
*Kantonen am Departement Lozère
*Lëscht vun de Gemengen am Departement Lozère
Departement Lozère

D**'Lozère** (**48**) ass e franséischt Departement, an der Regioun Occitanie. Den Numm huet d'Departement vum Biergmassiv Mont Lozère.
## Geschicht
D'Lozère ass eent vun den 83 Departementer déi an der Zäit vun der franséischer Revolutioun de 4. Mäerz 1790, an Ausféierung vum Gesetz vum 22. Dezember 1789, gegrënnt goufen. Et besteet zum gréissten Deel, mat Ausnam vum Canton de Saugues, aus dem Territoire vum fréiere Bistum Gévaudan.

Well Mende déi Zäit de Sëtz vum Bistum war, an och d'Haaptstad vun der Provënz, gouf do d'Prefecture ageriicht.

## D'Lozère am Zweete Weltkrich
Am Zweete Weltkrich gouf et an der Lozère véier Maquisorganisatiounen déi sech géint d'Wehrmacht gestäipt hunn.

Dräi franséisch Gruppen, déi eng aus dem Aubrac déi aner aus den Cevennen an aus der Géigend vum Mont Mouchet hunn der däitscher Besatzung d'Liewe schwéier gemaach.

Déi véiert stoung ënner dem Kommando vum ''Monsieur Schumann'' engem däitsche Kommunist an Antifaschist dee mat aneren däitschen antifaschistesche Resistenzler vun 1943 bis 1944 do géint déi däitsch Arméi gekämpft huet.

## Wopen
Beschreiwung:

*Parti au premier de France ancien (d'azur semé de fleurs de lis d'or) et au second d'or à quatre pals de gueules.*

## Geographie
D'Lozère ass dat nërdlechst Departement an der Regioun Occitanie. Et grenzt un d'Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Nopeschdepartementer sinn de Cantal, d'Haute-Loire, d'Ardèche, de Gard an den Aveyron.

Déi gréisst Stied si Mende a Florac

D'Departement Lozère besteet gréisstendeels aus Bierger a Koppen. Am Departement gëtt et véier grouss Biergmassiver.

### De Plateau vum Aubrac

De Plateau vum Aubrac am Norwesten, läit op enger Héicht tëscht 1.000 a 1.450 Meter, an ass eng Basaltformatioun. De Klima ass kal a fiicht, a huet atlantesch Caracteristiken. Et gëtt do vill gutt Weede fir Ranner.

### Monts de la Margeride

D'Monts de la Margeride am Norden an Nordweste leien op enger Héicht tëscht 1.000 a 1.550 Meter a si Granitformatiounen. Et ass eng kal Géigend déi méi dréchen ass wéi den Aubrac. An der Margeride wuessen haaptsächlech Dännebëscher. 

### De Plateau des Causses

De Plateau des Causses am Südwesten deelt sech op an d'Causse de Sauveterre an d'Causse Méjean. Déi zwee Gebidder gi vunenee gespléckt duerch d'Griechte vum Tarn. Et ass eng Géigend op Kallekfielsen déi dréchen ass. Et gëtt vill karsteg Formatioune mat Hielen, Triichteren am Buedem déi do Aven genannt ginn, ënnerierdesch Waasserleef a Resurgenzen. 

### D'Cevennen

D'Cevennen am Südweste bestinn haaptsächlech aus Schifer- a Granitformatioune mat géien Häng. De Mont Lozère huet mat dem Pic de Finiels op 1.699 Meter déi héchst Plaz am Departement. Am Süde läit de Mont Aigoual mat 1.567 m, op deem eng Wiederstatioun steet, huet vill Reen a Schnéi, an et bléist dacks a staarke Wand.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Gemengen am Departement Lozère
* Arrondissementer am Departement Lozère
* Kantonen am Departement Lozère

## Um Spaweck
Mont Lozère

De **Mont Lozère** ass e Biergmassiv dat haaptsächlech aus Granit besteet. Et gehéiert zu den Cevennen, déi de südëstlechen Deel vum Massif central bilden. Seng héchst Plaz an domat och déi vun den Cevennen ass de Pic de Finiels mat enger Héicht vu 1.699 Meter.

De Mont Lozère zitt sech a Form vun engem längelzege Plateau op 30 Kilometer, vun Osten no Westen, tëscht der Causse de Sauveterre a Villefort, an an der Nord-Süddirektioun grenzt en u Pont-de-Montvert a Le Bleymard.

Den Tarn huet seng Quell um Südhank vum Bierg. 

## Um Spaweck
Mega Express Two

D**'Mega Express Two** ass eng Pont vun de Corsica Ferries.

Si gouf 2001 op der Werft *Cantiere Navale Fratelli Orlando* vu Livorno an Italie gebaut.

D'Schëff ass am Mëttelmier stationéiert. Den Heemechtshafen ass Genua, an et fiert ënner italieeneschem Fändel.

## Technesch Donnéeën

D'Fär fiert op follgende Linnen:
* Nice - Bastia
* Toulon - Ajaccio
* Toulon - Bastia
* Toulon - L'Île-Rousse
Indexkommissioun

Duerch de Règlement grand-ducal vum 20. Dezember 1999, iwwer d'Opstelle vum Index vun de Konsumpräisser, gouf eng **Indexkommissioun** geschaf.
Si ass chargéiert fir de STATEC ze beroden an him ze hëllefen den Index vun de Konsumpräisser all Mount opzestellen. Ausserdeem huet si och d'Missioun, fir beim Berechne vum Index, d'Konformitéit mat den nationalen an europäesche Virschrëften z'iwwerwaachen.

## Hir Kompositioun
*4 Vertrieder vun de representativste Salariatsgewerkschaften.
*4 Vertrieder vum Patronat, dovun ginn der 2 vun der Chambre de commerce, 1 vun der Chambre des métiers an 1 vun der Chambre d'agriculture proposéiert.
*1 Vertrieder vum Wirtschaftsministère.
*2 Membere mat enger spezieller Kompetenz wat d'Konsumpräisser oder d'Wirtschaft ugeet.
*1 Vertrieder vun der Zentralbank.
*2 Vertrieder vum STATEC, wouvun een de Poste vum President an den aneren dee vum Sekretär huet.

## Um Spaweck
* Réglement grand-ducal vum 20.Dezember 1999
Convention nationale

A Frankräich ass d**'Convention nationale** déi Versammlung déi offiziell d'Nofollegerin vun der Assemblée législative war, an déi vum 21. September 1792 bis de 26. Oktober 1795 gedauert huet.

D'Convention nationale hat d'Exekutivgewalt an der Zäit vun der éischter Republik.

Si gouf 1795 duerch den Directoire ersat.

## Um Spaweck
Institut européen de chant choral

**Institut européen de chant choral**, ofgekierzt **INECC**, ass eng op de Gesank spezialiséiert Musekschoul. Et gëtt zwou där Musekschoulen an der Groussregioun:
* den INECC Luxembourg mat Sëtz an der Stad Lëtzebuerg
* den INECC Mission voix lorraine a Loutrengen.
Institut européen de chant choral - Mission voix lorraine

Den **Institut européen de chant choral - Mission voix lorraine**, ofgekierzt **INECC Mission voix lorraine**, ass eng op de Gesank spezialiséiert Musekschoul mat Sëtz zu Metz a Loutrengen. Den *INECC Mission voix lorraine* huet eng Schwësterorganisatioun a Lëtzebuerg ënner dem Numm INECC Luxembourg.

## Um Spaweck
* Websäit vum INECC Loutrengen
* Websäit vum INECC Lëtzebuerg
Steve Biko

De **Stephen Bantu Biko**, gebuer den 18. Dezember 1946 zu King William's Town, a gestuerwen den 12. September 1977 an enger Prisongszell zu Pretoria, war e bekannte Biergerrechtler a Südafrika. Hie gëllt als de Grënner vun der Black-Consciousness-Beweegung.

Hie gouf no enger Verhaftung vun der Police esou gebeetscht a mëssenhandelt, datt en un de Suiten dovu gestuerwen ass. Domat gouf hien zu engem Symbol vun der Resistenz géint den Apartheid-Regime. D'Autoritéiten hu probéiert, de Grond vu sengem Doud ze vertuschen, mä aner Biergerrechtler, dorënner den Donald Woods an d'Helen Zille, hunn d'Affär international bekannt gemaach. Eng Reaktioun dorop war de Waffenembargo géint Südafrika, dee vum UN-Sécherheetsrot gestëmmt gouf.

## Literatur
*Steve Biko: "I write what I like". University of Chicago Press, Chicago 2002, ISBN 0226048977.
## Um Spaweck
King William's Town

**King William's Town** ass eng Stad an der Local municipality Buffalo City, Distrikt Amatole, Provënz Ostkap a Südafrika. D'Stad läit an der Géigend vun East London a grenzt un d'Provënzhaaptstad Bisho.
Donald Woods

Den **Donald Woods**, gebuer de 15. Dezember 1933 zu Hobeni a Südafrika, a gestuerwen den 19. August 2001 zu London, war e wäisse südafrikanesche Journalist an Editeur vum *[[Daily Dispatch]]*. Hien huet de Steve Biko beim Kampf géint d'Apartheid ënnerstëtzt.
Planemo

Als **Planemo** (vum engleschen: **plane**tary **m**ass **o**bject, *Objet vun enger Planéitemass*) am weidere Sënn bezeechent een zanter dem Joer 2005 Objete enger Klass vun Himmelskierper, deenen hir ënnescht Gréisstegrenz doduerch definéiert ass, datt déi eege Gravitatioun grouss genuch ass, fir se an eng bal kugelfërmeg Gestalt ze zwéngen, an hir iewescht Grenz doduerch definéiert ass, datt d'Mass net duergeet, fir am Kär eng stellar Kärfusioun ze zünden (wéi bei deenen doduerch opliichtende Stären). Zu de Planemos gehéiere sou gréisser Mounden, Zwergplanéiten, Planéiten, Exoplanéiten a kleng Brong Zwergen.

Ënner Planemo am engste Sënn versteet een nëmmen Objete mat den uewe genannten Eegenschaften, déi ëm e Stär kreesen. Fir sou vagabundéierend Kierper gouf et virdrun keng Bezeechnung, bis de Begrëff „Planemo“ vum Astronom Ray Jayawardhana virgeschloe gouf.

D'MACHO-Hypothees hëlt un, datt Planemos e nennenswerten Deel vun der donkeler Matière am Universum duerstellen.

Gréisser Planemos sinn als Brong Zwerge wuel nëmmen an hirer Entsteeungsphas opzefannen, well si sech bei hirem Schrumpfprozess duerch Gravitatiounsenergie, déi sech fräi mécht, erhëtzen an doduerch opliichten. Kal Planemos si wéinst hirem Liichtmanktem –schwéier ze fannen. Eenzel Planemoen kënnen zwar Planéiten hunn, awer Liewen kann op der Uewerfläch wéinst Liicht- a Wäermtmangel kaum ofgehale ginn.

Bekannt Beispiller fir vagabundéierend Planemos, also déi, wou kee Stär ëmkreesen, sinn Sigma Orionis 70 an Cha 110913-773444.

## Kuckt och
* Lëscht vu Planéitesystemer
* Exoplanéit

## Um Spaweck

*  Verein Kuffner-Sternwarte: Astronome fanne Planéiten ouni Mammestären
John Key

De **John Phillip Key**, gebuer den 9. August 1961 zu Auckland, ass en neiséilännesche Politiker.

Nodeem e Geschäftsmann war, ass hien 2001 an d'Politik gaangen a gouf 2002 op der Lëscht vun der *New Zealand National Party* an d'Parlament gewielt. Zanter 2006 ass hien de President vun där Partei.

Hie gouf am November 2008 Premierminister vu sengem Land. Am November 2011 an am September 2014 gouf seng Partei allkéiers bei de Wale confirméiert.

De 5. Dezember 2016 huet hie säi Récktrëtt aus perséinleche Grënn ugekënnegt.
## Um Spaweck
* Dem John Key seng Websäit
Chambre de travail

D**'Chambre de travail** (och alt **Aarbechterkummer**) war bis 2008 déi lëtzebuergesch Beruffschamber vun den Aarbechter.

## Historique
De 26. November 1919 huet den Deputéierten Nicolas Jacoby (Rietspartei) e Projet de loi deposéiert iwwer d'Grënnung vun enger gewielter Aarbechterkummer. Obwuel de Projet gréisstendeels op engem Dokument vun der *Commission extraordinaire pour la sauvegarde des intérêts des ouvriers* baséiert huet, war d'Akzeptatioun vum proposéierte Gesetzestext an de Reie vun der sozialistescher Oppositioun net ganz grouss. Den Text gouf schlussendlech awer mat 23 „Jo” géint 8 „Nee”-Stëmmen an 3 Abstentiounen ugeholl an den 10. Juli 1920 gouf d'Gesetz vum 28. Juni 1920 iwwer d'Grënnung vun enger *Chambre de travail* op Walbasis am Mémorial publizéiert.

Dat Gesetz gouf awer aus verschiddene Grënn, absënns well et Problemer gouf fir Wielerlëschten opzestellen, net an där Form ëmgesat an 1924 duerch dat neit Gesetz iwwer d'Beruffschamberen ofgeschaaft an ersat. Mat deem Gesetz vum 4. Abrëll 1924 gouf zu Lëtzebuerg e Beruffschamber-System op eligibeler Basis opgebaut an et si fënnef Beruffschamberen an d'Liewe geruff ginn. Dozou hunn deemools och d'Chambre de travail an d'Chambre des employés privés gehéiert. Op der Säit vum Salariat war déi éischt fir d'Aarbechter an déi zweet fir d'Privatbeamten zoustänneg.

No Tripartite-Gespréicher si sech d'Regierung an d'Sozialpartner am Abrëll 2006 eens gi fir de Statut vun de Privatbeamten ( « employés privés ») mat deem vun den Aarbechter ( « ouvrier ») zesummenzeschloen a fir en Eenheetsstatut ( « statut unique ») fir all Salariéen aus dem Privatsecteur anzeféieren.

Den 1. Januar 2009 koum et op Basis vum Gesetz vum 13. Mee 2008 iwwer d'Aféierung vum Eenheetsstatut fir Salariéeën am Privatsecteur zu enger Fusioun vun der *Chambre de travail* mat der *Chambre des employés privés* aus där d*'[[Chambre des salariés Luxembourg|Chambre des salariés]]* (CSL) ervirgaangen ass.

## Presidenten

## Kuckt och
* Beruffschamber
* Sozialwalen

## Literatur
* *Chambre de travail Luxembourg, Arbeiterkammer: 75e anniversaire: 1924 - 1999*. [réd.:] Denis Scuto, Marc Wagener ; collab.: Ben Fayot, Paul Feltes]. [Luxembourg]: Chambre de travail, 1999.
Premierministere vun Neiséiland

De **Premierminister vun Neiséiland** (**Prime Minister of New Zealand**) ass de Regierungschef vun Neiséiland. Zanter dem 26.&nbsp;Oktober 2017 ass d'Jacinda Ardern vun der New Zealand Labour Party Premierministesch.

## Um Spaweck
* Websäit vum Premierminister vun Neiséiand