open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean-Bernard Knepper

De **Jean-Bernard Knepper**, gebuer 1638, a gestuerwen de 14. November 1698, war e Lëtzebuerger Affekot an Nottär a vun 1693 bis 1698 Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.

Hie war de Jong vum Dominique Knepper, dee sech den 9. Januar 1646 an d'Biergerregëster androe gelooss hat. Aus wat fir enger Par d'Famill Knepper komm ass, gouf net notéiert. 
De Jean-Bernard Knepper gouf vu sengem Papp op d'Universitéit vun Dôle geschéckt, fir Droit ze studéieren a krut seng Patente den 23. Mee 1660 virum Conseil vu Lëtzebuerg.

1661 huet hie sech mat der Anna-Marguerite Trippel, Duechter vun engem Schäffe vun Diddenuewen, bestuet. D'A.-M. Trippel hat sech zu Tréier néiergelooss.

1687 huet hie vu sech schwätze gedoen, wéi hien de Louis XIV., bei deem sengem Openthalt zu Lëtzebuerg gefrot huet, Pätter vu sengem Jong ze ginn. De Louis war d'accord an de klenge Bouf gouf och op den Numm Louis gedeeft.

Wärend der spuenescher Restauratioun am Joer 1698 krut hie seng Charge als Buergermeeschter nees oferkannt.
## Kuckt och
* Lëscht vun de Buergermeeschtere vun der Stad Lëtzebuerg
Achaea

**Achaea** (gr. **Achaia**) war eng Provënz vum Réimesche Räich. Si huet d'Hallefinsel Peloponnes a Griicheland ëmfaasst. Am Norde louch Achaea op der Grenz mat de Provënzen Epirus a Macedonia. Dës Regioun gouf 146 v. Chr. vun de Réimer eruewert an huet als éischt zu der Provënz Macedonia gezielt. Zanter 27 v. Chr. war Achaea eng senatoresch Provënz mat der Haaptstad Korinth.

An Achaea goufe Koffer, Bläi an Eisen ofgebaut, mä laang net souvill wéi an anere Provënze wéi zum Beispill Noricum, Britannia oder d'hispanesch Provënzen. Griichesche Marmer war zimmlech beléift. Vill Geléiert an Doktere vu Roum koumen och aus Griicheland. An Achaea goufen och Luxusobjete wéi Miwwel, Kosmetika a Léngent produzéiert. Griichesch Oliven a griicheschen Olivenueleg goufen an all Provënze vum Räich exportéiert.
Charles Krier

De **Charles Krier**, gebuer de 16. September 1902 zu Atert-Post an der Belsch, a gestuerwen de 14. Dezember 1942 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergesche Vëlossportler.

## Palmarès
### [[1923]]
* 1. bei den Nationale Meeschterschaften op der Strooss an der Course en Ligne (Kategorie Indépendantën)
* 1. a Luxembourg-Nancy

### [[1925]]
* 40. am Tour de France

### [[1926]]
* 1. bei den Nationale Meeschterschaften op der Strooss an der Course en Ligne (Kategorie Indépendantën)

### [[1927]]
* 27. am Tour de France

### [[1928]]
* 1. bei den Nationale Meeschterschaften op der Strooss op Basis vun engem Punkteklassement (Kategorie Indépendantën)

### [[1929]]
* 1. bei den Nationale Meeschterschaften op der Strooss op Basis vun engem Punkteklassement (Kategorie Indépendantën)

### [[1931]]
* 21. an der Internationalen Opel-Deutschland-Rundfahrt

## Um Spaweck
* Dem Charles Krier säi Palmarès bei ''Mémoire du cyclisme''
Aegyptus

**Aegyptus**, laténgesch fir Egypten, war vun 30 v. Chr. bis zu der Deelung vum Räich 395 n. Chr. eng Provënz vum Réimesche Räich.

Wéinst dem grousse Räichtum vun Egypten hat des Provënz eng Sonnerstellung am Räich: Egypte war d'Karkummer vum Imperium.

Spéitstens wéi matzem am zweete punesche Krich, am Joer 210 v. Chr., eng Hongersnout an Italien ausgebrach ass, déi eenzeg duerch eng Karliwwerung vum Kinnek Ptolemaios IV. vun Egypte konnt ofgeschwächt ginn, war de Réimer d'Bedeitung vum Kinnekräich um Nil bewosst. Den Néiergang vum Ptolemäerräich huet säin Héichpunkt ëm 80 v. Chr. fonnt, wéi de Ptolemaios XI. an Erwägung gezunn huet, no sengem Doud d'egyptesch Herrschaft u Roum ze verierwen. Schonn zur Zäit vum Caesar hat d'Imperium versicht, an Egypte politesch Muecht ze kréien. Zanter 55 v. Chr. war eng réimesch Legioun um Nil stationéiert, an déi grouss Romanz tëscht dem Caesar an der Kleopatra hat ouni Zweiwel e staarke politeschen Hannergrond. An der praktescher Politik war d'Roll vun Egypten nun emol net z'ënnerschätzen: Wien d'Karliwwerunge kontrolléiert huet, huet iwwer d'Karspenden d'Stëmmung vum réimesche Vollek kontrolléiert. Dat hat och den Oktavian (de spéidere Keeser Augustus) am Sënn, wéi hien am Joer 30 v. Chr. Egypten entgülteg fir Roum eruewert huet. D'Provënz *Aegyptus* ënnerstoung direkt dem Keeser, dee si duerch de *Praefectus Aegypti* administréiert huet.

## Um Spaweck
Vallehermoso

**Vallehermoso** ass déi gréisst Gemeng vun der Insel La Gomera an der Provënz Santa Cruz de Tenerife.

Déi 3.142 Awunner (INE Januar 2007) verdeele sech iwwer dat ganzt Gebitt mat enger Fläch vun 109,32 km² mat den Uertschaften: Chipude, El Cercado, Tamagarda, Alojera, La Dama, Macayo, El Ingenio an Epina.

Een Drëttel vum Nationalpark La Laguna Grande läit an der Gemeng. Aner Zonen déi ënner Naturschutz stinn sinn d*'Monumentos naturales*: Los Organos, roque Cano, La Fortaleza an El Lomo del Carretón.
Märjendaller Haff

De **Märjendaller Haff** (deels och **Mariendallerhaff** oder **Märjendallerhaff**) ass e Bauerenhaff a Lieu-dit an der Gemeng Helperknapp.

## Geographie
De Märjendaller Haff läit op enger Héicht vun 356 m op der Gemengestrooss (*rue de Keispelt*) déi vum CR102 aus d'Verbindung mam CR105 am Mariendall mécht.

## Biller

Helperknapp, Märjendaller Haff (102).jpg
Helperknapp, Märjendaller Haff (103).jpg


## Kuckt och
* Kapell um Märjendaller Haff
Victor Weiss

De **Victor Weiss**, gebuer 1879 zu Esch-Uelzecht a gestuerwen den 3. Januar 1951 um Lampertsbierg, war e lëtzebuergesche Geeschtlechen an Dichter.

De Victor Weiss war vun 1916-1923 Paschtouer zu Koplescht. An deene Joren huet hien d'Kopleschter Lidd geschriwwen.
Schwéiermammszongen

D**'Schwéiermammszong** (*Sansevieria trifasciata*) ass eng Planz aus der Famill vun de Mausdarplanzen (Ruscaceae).

D'Aart kënnt wëll am tropesche Westafrika vir.

An der Gattung Sansevieria gëtt et ongeféier 60 Aarten, déi alleguer an tropesche Géigenden, vun Afrika bis Asien verbreet sinn.

D'Blieder vun de kultivéierte Varietéite sinn dacks panaschéiert, mat méi donkele Flecken um grénge Fong, an hunn och dacks hell Sträifen um Bord.

D'Schwéiermammszong ass eng Zëmmerplanz déi net kriddeleg ass.

Den Numm *Schwéiermammszong* kënnt duerhir datt hir laang Blieder haart a spatz sinn.
Apple iMac

Den **iMac** ass en Desktopcomputer vun der US-amerikanescher Firma Apple. Den éischte Modell gouf 1998 op de Maart bruecht.

E gehéiert zur Rei vun de Macintoshcomputeren.

Deemools wéi haut war de Bildschierm an de Computer an engem Stéck.

Ursprénglech hat den iMac G3 (1998–2003), eent no hanne eefërmegt Gehais mat faarwegen, duerchsichtegem Boîtier, engem 15-Zoll-Bildschierm. E gouf mat enger ronner Maus an enger Tastatur geliwwert. Déi éischt haten nach Mac OS 8.1 an 233&nbsp;-Prozesseren, mä si goufen ëmmer weiderentwéckelt a krute spéider e G3 Prozesser. Zënter 2001 lafen d'iMac-Modelle mat engem macOS-Betribssystem (fréier och "Mac OS X" genannt).

2002 koum dunn den iMac G4 eraus, e Computer, deen duerch säin eleganten Design opgefall ass. 2004 koum de G5 Prozessor derbäi an en neien Design fir den iMac. 2006 huet Apple de Wiessel vum IBM PowerPC-Prozessor op Intel Core Duo Prozessere gemaach. Déi Generatioun huet "Polycarbonate iMac" geheescht. Duerno ass den "Aluminum iMac" komm (6. Generatioun), den "Unibody iMac" (7. Generatioun), de "Slim Unibody iMac" (8. Generatioun) an 2015 de "Retina iMac" (9. Generatioun). Déi 10. Generatioun ass 2021 erauskomm: den "iMac (Apple silicon)".

Fréier Modeller vum iMac koume mat der Software iLife eraus.

## Iwwersiicht

## Um Spaweck
Jempy Schmitz

De **Jean-Pierre** (**Jempy**) **Schmitz**, gebuer de 15. Februar 1932 zu Huldang, a gestuerwen de 14. November 2017, war e lëtzebuergesche Vëlossportler.

De Jempy Schmitz ass fënnefmol den Tour de France matgefuer. 1956 huet hie sech als 36. an 1958 als 37. klasséiert, déi aner dräimol huet hien opginn.

Zënter 1993 gëtt all Joer eng Randonnée Jempy Schmitz gefuer; si ass vum André Schmit an d'Liewe geruff ginn.

## Palmarès
### [[1950]]
* 3. am Grand Prix Général Patton
### [[1952]]
* 1. bei den Nationale Meeschterschaften op der Strooss (Kategorie Amateur)
* 1. am Tour de Luxembourg fir Amateuren
### [[1953]]
* 2. an der Österreich-Rundfahrt
* 1. a Saarbrécken-Lëtzebuerg-Saarbrécken

### [[1954]]
* 1. am Tour de Luxembourg
* 2. am Critérium du Dauphiné libéré
* 2. am Tour de la Manche
* 13. am Grand Prix du Midi Libre
* 13. am Tour de l'Oise
* 25. an der Ronde van Nederland

### [[1955]]
* 2. op der Weltmeeschterschaft zu Frascati

### [[1956]]
* 3. am Tour des Provinces du Sud-Est
** 2. an der 5. Etapp vu Gap op Aix-les-Bains (182&nbsp;km)
* 12. am Tour de Luxembourg
* 16. an de Quatre jours de Dunkerque
* 20. am Grand Prix des Nations
* 36. am Tour de France
** 2. an der 2. Etapp vu Léck op Lille (217&nbsp;km)
** 5. an det 4. Etapp (a) um Circuit des Essarts, Eenzelzäitfueren (15,1&nbsp;km)
** 1. an der 12. Etapp vu Pau op Luchon (130&nbsp;km)
* 73. a Paris-Bruxelles

### [[1957]]
* 1. am Grand Prix du Midi Libre
* 3. am Critérium du Dauphiné libéré
* 9. am Tour de Luxembourg
* 15. an der Flèche wallonne
* 27. an de Quatre jours de Dunkerque
* 45. a Paris-Bruxelles
* 87. a Paris-Tours

### [[1958]]
* 1. bei den Nationale Meeschterschaften op der Strooss a Form vun engem Zäitfueren (Kategorie Professionel)
* 1. am Tour de Luxembourg
* 3. am Critérium du Dauphiné libéré
* 37. am Tour de France

### [[1959]]
* 4. am Tour de Luxembourg
* 18. am Grand Prix des Nations

### [[1960]]
* 12. am Tour de Luxembourg
** 10. an der 2. Etapp vun Esch-Uelzecht op Beetebuerg (165&nbsp;km)

### [[1961]]
* 29. am Grand Prix de Fourmies
* 32. am Tour de l'Oise
* 34. am Critérium du Dauphiné libéré
* 38. a Liège-Bastogne-Liège

## Kuckt och
* Tour de France
* Lëscht vu lëtzebuergesche Sportler

## Um Spaweck
* Dem Jempy Schmitz säi Palmarès bei ''Mémoire du cyclisme''
*Randonnée Jempy Schmitz
Ethan

**Ethan** (oder **Äthan**) ass e gesiedegte Kuelewaasserstoff aus der Famill vun den Alkanen. E kënnt am Sumpfgas, Äerdgas an an de Raffinerie- a Kokereigaser vir. Ethan ass e Bestanddeel vun de Brenngaser.

## Physikalesch Eegenschaften
Ethan ass bei 25&nbsp;°C an 1013 hPa am gasfërmegen Zoustand an en huet kee Geroch a keng Faarf. En ass méi schwéier wéi Loft, seng Dicht läit bei 1,36 g/l. Ethan léist sech schlecht am Waasser, dofir awer ass en am Benzol gutt léislech. Wéi de Methan, ass och den Ethan schwéier ze verflëssegen, wéinst sengem nidderege Kachpunkt.

## Cheemesch Eegenschaften
Ethan ass liicht brennbar a kann, mat Sauerstoff gemëscht, explodéieren. E brennt mat enger schwacher Flam. Bei der Verbrennung vum Ethan entsteet, wéi bei all Alkan, Waasser a Kuelendioxid.

: \mathrm{ 2\,C_2H_6 + 7\,O_2 \rightarrow 4\,CO_2 + 6\,H_2O}

Ethan bilt mat Chlor a mat Brom duerch Substitutioun nei Produkter. Déi wichtegst sinn déi chloréiert Substitutiounsprodukter wéi de Monochlorethan, den Dichlorethan, den Trichlorethan, den Tetrachlorethan, de Pentachlorethan a den Hexachlorethan.

: \mathrm{ C_2H_6 + X_2 \rightarrow C_2H_5X + HX}
* X = Cl, Br

## Produktioun vum Ethan
**Am Laboratoire:**

Ethan kann een duerch Elektrolys vun enger konzentréierter Natriumacetat-Léisung hierstellen. Dobäi entsteet un der Kathod Waasserstoff an un der Anod Ethan a Kuelendioxid.

Eng aner Méiglechkeet ass d'Wurtz-Reaktioun. Mat Monochloromethan a Natrium léisst sech Ethan gutt hierstellen.

: \mathrm{ 2\,CH_3Cl + Na \rightarrow C_2H_6 + HCl}

Eng drëtt Method besteet doran, Natriumpropanoat mat Natriumhydroxid ze hëtzen.

**An der Industrie:**
Aus Äerdgas kann een Ethan industriell hierstellen. Aner Methode sinn d'Pëtrolhydréierung an d'Kuelenhydréierung.

## Uwendung
An der cheemescher Industrie gëtt Ethan bei der Ethenproduktioun benotzt. Eng Method dofir ass de Cracking. Bei 500&nbsp;°C bis 1000&nbsp;°C gëtt den Ethan an Ethen an a Waasserstoff ëmgewandelt.

## Literatur
* Éditions A. De Boeck, Bruxelles, 1979, Chimie organique, A. Dessart - J. Jodogne - J. Paul

## Um Spaweck

* http://www.seilnacht.com/Chemie/ch_ethan.htm
* http://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?Name=ethane&Units=SI [28.02.2012]
Propan

**Propan** ass e gesiedegten, gasfërmege Kuelewaasserstoff aus der Famill vun den Alkanen, deen an de Pëtrolsraffinerien aus Äerdgas hiergestallt gëtt.

## Physikalesch Eegenschaften
Propan ass e Gas ouni Faarf a Geroch. Am Waasser ass e schlecht léislech, dogéint léist e sech gutt am Ether an am Benzol op. En ass méi schwéier wéi Loft, seng Dicht läit bei 2,01 g/l. Propan ass liicht ze verflëssegen a kann ënner Drock a Gasfläschen transportéiert ginn.

## Cheemesch Eegenschaften
Propan brennt un der Loft ouni vill Réckstänn. Mat Sauerstoff gemëscht kann en explodéieren. Bei der Verbrennung entsteet Kuelendioxid a Waasser.

: \mathrm{C_3H_8 + 5\,O_2 \rightarrow 3\,CO_2 + 4\,H_2O}

Duerch Substitutioun mat Chlor a mam Brom forméiert en nei Produiten.

## Auswierkungen op d'Gesondheet
Flëssege Propan kann op der Haut zu Erfréierunge féieren. Doriwwer eraus wierkt Propan narkotiséierend a kann duerch Anotmen e plëtzlechen Doud verursaachen.

## Uwendung
Bei engem Drock vun 30 bar kënnt en a Gasfläschen a gëtt an de Stéit, an de Laboratoiren an an der Industrie als Brennstoff benotzt. E gëtt a Form vu Flësseggas benotzt. Dëst Gasgemësch besteet aus 95 % Propan a klengen Undeeler u Butan, Ethan, Ethylen an Isobutan. Gasfläsche mat Propan sollen op kille Plaze lageren a vu liicht brennbare Materialien ewech bleiwen.

Doriwwer eraus gëtt en als Killmëttel an de Frigoe geholl an ass en Dreifmëttel an de Spraydousen.

An der cheemescher Industrie gouf Propan fréier geholl fir Propylen an Ethylen hierzestellen.

## Literatur
* Éditions A. De Boeck, Bruxelles, 1979, Chimie organique, A. Dessart - J. Jodogne - J. Paul
* Martindale, The Extra Pharmacopoeia, Thirtieth Edition

## Um Spaweck

* http://www.seilnacht.com/Chemie/ch_propa.htm
ILife

**iLife** war e Softwarepak vun Apple.

En huet sech aus follgende Multimediaprogrammer zesummegesat:
* GarageBand (Musek)
* iMovie (Videoschnëtt)
* iDVD (DVD-Kreatioun)
* iWeb (Web-Entwécklung)
* iPhoto (Bildverwaltung)

De Softwarepak mam Numm iLife gëtt et net méi, mee d'Programmer GarageBand an iMovie sinn haut fräi am Mac App Store verfügbar.  Si lafen op de Betribssystemer macOS, iPadOS an iOS.

D'Programmer iDVD, iWeb an iPhoto ginn antëschent net méi produzéiert. Si sinn och op Mac OS 9 gelaf. 

## Kuckt och
* iTunes
Butan

**n-Butan** ass e kettefërmege Kuelewaasserstoff, deen zu den Alkane gehéiert. D'Famill vun de **Butanen** besteet aus zwéin Isomeren, dem **n-Butan** an dem Isobutan.

## Physikalesch Eegenschaften
n-Butan huet keng Faarf a kee Geroch. En ass ganz liicht ze verflëssege wéinst sengem héije Kachpunkt. E gëtt dofir mat wéineg Drock ënner flësseger Form a Gasfläschen transportéiert.

n-Butan léist sech schlecht am Waasser op. Dogéint ass en am Alkohol, Ether an am Chloroform gutt léislech.

## Cheemesch Eegenschaften
n-Butan brennt un der Loft ouni vill Réckstänn. Mat Sauerstoff gemëscht ass en explosiv. Bei der Verbrennung entsteet Kuelendioxid a Waasser.

: \mathrm{ 2\,C_4H_{10} + 13\,O_2 \rightarrow 8\,CO_2 + 10\,H_2O}

Mat den Halogenen Chlor a Brom forméiert de Butan Substitutiounsproduiten.

## Virkommen
Butanen oder n-Butan kënnt am Äerdgas an am Äerdueleg vir. Donieft entsteet en an de Pëtrolsraffinerien a beim Cracking.

## Uwendung

n-Butan ass den Haaptbestanddeel vum Flësseggas. E gëtt an Drockfläsche gelagert a mam Isobutan gemëscht als Brennes benotzt. D'Campingsfläschen enthale 70-80 % Butan an 20-30 % Propan. Si gi nach mat Buten, Propen a Mercaptanen als Gerochsstoffer vermëscht. Gasfläsche mat Butan sollen op kille Plaze lageren a vu liichtentzündleche Materialien ewegbleiwen.

De kettefërmege Butan gëtt an der Chimie geholl fir Butadien a Buten hierzestellen. Ausserdeem gëtt en an der Alkylatioun benotzt fir d'Oktanzuel vum Sprit z'erhéijen. Doriwwer eraus ass Butan och Killmëttel fir Frigoen. Am Géigesaz zu den FCKW ass e net ozonschiedlech. An en ass en Dreiwmëttel fir Spraydousen.

## Auswierkungen op d'Gesondheet
A groussen Dose wierkt Butan narkotesch. Duerch Anotme vum Butan kann een erstécken oder un engem plëtzlechen Doud stierwen.

## Literatur
* Martindale, The Extra Pharmacopoeia, Thirtieth Edition
* Éditions A. De Boeck, Bruxelles, 1979, Chimie organique, A. Dessart - J. Jodogne - J. Paul

## Um Spaweck

* http://www.seilnacht.com/Chemie/ch_butan.htm
Saudi-Arabien

D'Kinnekräich **Saudi-Arabien** () ass eng absolut Monarchie am Noen Osten. Saudi-Arabien läit op der arabescher Hallefinsel a grenzt un den Irak, Jordanien, Kuwait, Oman, Katar, Bahrain, d'Vereenegt Arabesch Emirater, de Jemen, d'Rout Mier an de Persesche Golf. Bekannt ass d'Land fir seng restriktiv Gesetzer, säi wirtschaftleche Wuelstand, de Räichtum vum Staat an déi enorm Buedemschätz. Militäresch zielt d'Land zu de modernsten a stäerksten an der Regioun, obwuel d'Arméi eigentlech relativ kleng ass. Freideg ass e komplette Roudag a samschdes ass deelweis Roudag. Déi islamesch Zäitrechnung gëtt ugewannt. (Moundkalenner)

## Geographie
D'Arabesch Hallefinsel besteet gréisstendeels aus engem groussen Héichland. Am Westen huet de Plateau e géie Randofbroch, dee parallel zur Küst vum Roude Mier verleeft. Am Nordweste gëtt et praktesch keng Küst. Déi héchst Bierger leien am Südwesten am Asir, wou och den héchste Punkt, de Bierg Dschabal Saura mat 3.133 m Héicht läit.

Am Oste fält d'Héichland bis bei d'Waasser vum Persesche Golf of, deem seng Küst mat lauter Dëmpelen a Salzfläche bedeckt ass. D'Héichland ass gréisstendeels mat Sandwüst a mat e puer Gebidder vun natierlechem vulkanesche Gestengs bedeckt. E breet Wüsteband, "dat eidelt Véirel" Rub al-Chali, erstreckt sech iwwer de ganze Süde vum Land.

## Um Spaweck
Asparagales

D**'Asparagales** sinn zesumme mat de Liliales an der Flora vu Mëtteleuropa déi wichtegst Uerdnung bannent der Ënnerklass vun de Liliidae.

## Systematik
Zur Uerdnung vun den Asparagales gehéiere 16 bis 24 Famillje mat 1.122 Gattungen, an iwwer 26.000 Aarten:

* Agapanthaceae
* Agavplanzen (Agavaceae)
* Ënneplanzen (Alliaceae)
* Amaryllisplanzen (Amaryllidaceae)
* Binsenlilieplanzen (Aphyllanthaceae)
* Spargelplanzen (Asparagaceae)
* Affodillplanzen (Asphodelaceae)
* Asteliaceae
* Blandfordiaceae
* Boryaceae
* Doryanthaceae
* Daglilieplanzen (Hemerocallidaceae)
* Hyazinthplanzen (Hyacinthaceae)
* Hypoxidaceae
* Schwäertliljeplanzen (Iridaceae)
* Ixioliriaceae
* Lanariaceae
* Laxmanniaceae
* Orchideeën (Orchidaceae)
* Ruscaceae 
* Tecophilaeaceae
* Themidaceae
* Grasbamplanzen (Xanthorrhoeaceae)
* Xeronemataceae

## Um Spaweck

* https://web.archive.org/web/20060501182514/http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/d53/53b.htm
Ethanol

**Ethanol** ass en einfachen Alkohol. Den Hydroxylgrupp (OH-Grupp) ass de funktionelle Grupp vum Ethanol a vun allen Alkoholen. 
Am Alldeegleche gëtt déi cheemesch Verbindung einfach als Alkohol bezeechent, obwuel den Ethanol just dee bekanntste Vertrieder vun den Alkoholen ass.

Duerch d'Gärung vu Biomass gëtt Ethanol hiergestallt. Ethanol kann och duerch d'Synthees aus Waasser an Ethen mat Schwiewelsaier als Katalysateur hiergestallt ginn.

## Um Spaweck
Methanol

**Methanol** ass deen einfachste primären Alkohol. D'Hydroxylgrupp (OH-Grupp) ass d'funktionell Grupp vum Methanol a vun allen Alkoholen. An der Natur kënnt en zum Beispill a Kottengplanzen fir.

## Um Spaweck
Jack Nicholson

Den **John Joseph "Jack" Nicholson**, gebuer den 22. Abrëll 1937 zu New York City am Budesstaat New York, ass en US-amerikanesche Schauspiller.

## Säi Liewen
## Filmographie

## Oscar
Hie krut zwéin Oscare fir de beschte Schauspiller an enger Haaptroll, ee fir déi bescht Nieweroll an am Ganzen 12 Nominéierungen.

* 1969 - Nominatioun - Nieweroll - *[[Easy Rider]]*
* 1970 - Nominatioun - Haaptroll - *[[Five Easy Pieces]]*
* 1973 - Nominatioun - Haaptroll - *[[The Last Detail]]*
* 1974 - Nominatioun - Haaptroll - *[[Chinatown]]*
* 1975 - Gewonnen - Haaptroll- *[[One Flew Over the Cuckoo's Nest]]*
* 1981 - Nominatioun - Nieweroll - *[[Reds]]*
* 1983 - Gewonnen - Nieweroll - *[[Terms of Endearment]]*
* 1985 - Nominatioun - Haaptroll - *[[Prizzi's Honor]]*
* 1987 - Nominatioun - Haaptroll - *[[Ironweed]]*
* 1992 - Nominatioun - Nieweroll - *[[A Few Good Men]]*
* 1997 - Gewonnen - Haaptroll - *[[As Good As It Gets]]*
* 2002 - Nominatioun - Haaptroll - *[[About Schmidt]]*

## Um Spaweck

* Jack Nicholson Online
Darwin

D'Wuert **Darwin** bedeit:
* Charles Darwin (1809–1882): Grënner vun der moderner Evolutiounstheorie
* ee Betribssystemkär vun Apple: Darwin (Betribssystem)
* eng Stad am Norde vun Australien: Darwin (Australien)
* eng Stad op de Falklandinselen: Darwin (Falklandinseln)
* e Vulkan op de Galápagos-Inselen: Darwin (Vulkan)
* e Projet vun der ESA: Darwin (ESA)
Georges Cuvier

De **Georges Léopold Chrétien Frédéric Dagobert, Baron de Cuvier**, gebuer den 23. August 1769 zu Montbéliard, a gestuerwen den 13. Mee 1832 zu Paräis, war e franséischen Naturfuerscher an Anatom. Hie war de Brudder vum Frédéric Cuvier, engem bekannten Zoolog, an de Grënner vun der wëssenschaftlecher Paleontologie.

Hien huet d'Déieren no hirem Kierperbau klassifizéiert.

## Um Spaweck
Olympesch Spiller

D**'Olympesch Spiller** sinn e grousst Sportsevenement, vun deem prinzipiell all zwee Joer eng Editioun ausgedroe gëtt. D'Summer- a Wanterspiller si jeeweils versat all véier Joer, sou datt all zwee Joer eng Editioun vun den Olympesch Spiller organiséiert gëtt.

Déi eenzel **Olympesch Summerspiller** kréien d'laténgesch Zuel vun der Olympiad (Olympiad = Period vu véier Joer). D'Spiller vun der VI. Olympiad goufen 1916 wéinst dem Éischte Weltkrich net ausgedroen. Bedéngt duerch den Zweete Weltkrich goufen 1940 d'Spiller vun der XII. Olympiad an 1944 déi vun der XIII. Olympiad och net ausgedroen. D'Spiller vun der XXXII. Olympiad, déi fir 2020 virgesi waren, goufen wéinst der weltwäiter COVID-19-Pandemie an d'Joer 2021 verluecht.

Bei den eenzelen **Olympesche Wanterspiller** gëtt déi laténgesch Zuel vun der Oplo geholl. Olympesch Wanterspiller déi net ausgedroe ginn - wéi et 1940 an 1944 de Fall war - kréien och keng Zuel. No de IV. Olympesche Wanterspiller am Joer 1936 koumen deemno 1948 déi V. Olympesch Wanterspiller.

## Olympesch Summerspiller

## Olympesch Wanterspiller

## Kuckt och
* Paralympics
* Lëscht vu lëtzebuergeschen Olympionicken
* Lëtzebuerg bei den Olympesche Spiller
* Olympesch Symboler

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vum ''Comité International Olympique''
* Offiziell Rapporte vun den Oympesche Spiller am pdf-Format op der Websäit vun der *Amateur Athletic Foundation Los Angeles*
Naturschutzgebitt Hierden

**Hierden** ass en Naturschutzgebitt an de Gemenge Betzder a Fluessweiler. Zu Banzelt um Fouss vum Widdebierg läit e villsäitegt Gebitt mat Dréchewisen, wouvu 68,96 ha zanter dem 29. August 2003 ënner Naturschutz stinn.

Virun der Ausweisung ass am geplangten Naturschutzgebitt beim Bau vun engem neie Weestéck eng gréisser Fläch vun enger Dréchewiss mat hire geschützten a seelene Pfanzenaarten zerstéiert ginn. Nieft Orchideeën ass och eng Populatioun vun 3.000 Planze vun der rarer *Gentianella germanica* bal komplett ausgeläscht ginn.

## Referenzen
* Artikel: ''Naturschutz à la luxembourgeoise''. Lëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga.
Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen

D**'Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen** besteet aus enger alphabetescher Opstellung vu Persounen, déi vun der chrëschtlecher Konfessioun als séileg oder helleg veréiert ginn.

Well dës Lëscht relativ grouss ass, ass se den Ufanksbustawe vun de Séilegen an Hellegen no opgespléckt ginn.

-- A -- B -- C -- D -- E -- F -- G -- H -- I -- J -- K -- L -- M -- N -- O -- P -- Q -- R -- S -- T -- U -- V -- W -- X -- Y -- Z --

## Kuckt och
* Chrëschtentum

## Um Spaweck
*Ökumenisches Heiligenlexikon
Robert Alesch

De **Robert Alesch**, de 6. Mäerz 1906 zu Uespelt gebuer, an higeriicht de 25. Januar 1949 am Fort de Montrouge a Frankräich war e lëtzebuergesche kathoulesche Paschtouer. 1941 huet hien déi däitsch Nationalitéit ugeholl.

De Paschtouer Robert Alesch huet am Zweete Weltkrich a Frankräich vill Resistenzler bei der Nazidäitscher Militärspionage verroden, an dofir Suen agestach. Eng Rei Resistenzler, déi bei den Alesch beichte waren, kruten et op déi Manéier mat der Gestapo ze dinn.

Ënner deene waren d'Germaine Tillion, déi an d'Lager Ravensbrück verschleeft gouf. D'Resistenzgrupp Gloria SMH, an där de Samuel Beckett a seng Frënn Alfred Péron an de Fotograf Lazaro waren, gouf vum Paschtouer Alesch infiltréiert an un d'Nazi-Okkupante verroden, gradewéi déi amerikanesch Spiounin Virginia Hall, déi wéi de Beckett nach just mat Zäite flüchte konnt. 80 Membere vun dësem Resistenzgrupp goufen a Konzentratiounslager deportéiert, wou déi meescht ëmkomm sinn.  

Den Alesch gouf nom Krich zu Bréissel, wouhin hie sech ofgesat hat, verhaft. E gouf u Frankräich ausgeliwwert, zum Doud verurteelt, an de 25. Januar 1949 am Fort de Montrouge erschoss.

## Literatur

* *[[Guy Wagner|Wagner, Guy]]: Doppelleben - Robert Alesch, Geistlicher und Denunziant, Samuel Beckett, Schriftsteller und Résistant. Mit einem Anhang der Erinnerung und 24 Bildern*, 2015, ISBN 978-99959-37-16-4
* Wagner, Guy: *[https://patton.lu/wp-content/uploads/sites/4/2022/08/GREG_bulletin_2-2020_HD.pdf Ein anderer Verräter],* op patton.lu, Bulletin GREG, 2020, S. 50-51

## Um Spaweck
*Beckett trahi par un abbé d'origine luxembourgeoise vum Guy Wagner a ''kulturissimo''
*E puer Sätz iwwer dem Abbé Alesch seng Zesummenaarbecht mat der Nazi-Militärspionage
*E puer Bemierkungen iwwer den Alesch an der Claire Berlinski hirem Spy vs. Spy
*Dem Alesch säi Verrot un der Germaine Tillion
1-Propanol

**1-Propanol** (och n-Propanol, oder n-Propylalkohol, no der IUPAC **Propan-1-ol**) ass eng organesch Verbindung aus der Stoffklass vun den Alkoholen. Et ass e primären, eewäertegen Alkohol mat der Formel CH3CH2CH2OH. D'Hydroxylgrupp (OH-Grupp) ass déi funktionell Grupp vum Propan-1-ol a vun allen Alkoholen. En Isomer ass den 2-Propanol.

An der Industrie ass et e vill gebraucht Léisungsmëttel. En ass och e gutt Desinfektionsmëttel. Fir verschidden Applikatiounen ersetzt en de gëftege Methanol.

Den CAS-Numero ass
Propanol

**Propanol** ass déi onspezifesch Bezeechnung fir déi zwéin isomer Alkoholer vum Propan:
* 1-Propanol
* 2-Propanol
Olympesch Wanterspiller 2010

D**'Olympesch Wanterspiller 2010**, offiziell **XXI. Olympesch Wanterspiller**, goufe vum 12. bis den 28. Februar 2010 zu Vancouver a Kanada ofgehalen.

## Participanten
Et hunn 2.566 Athleeten aus 82 Natiounen um Tournoi deelgeholl.

Lëtzebuerg war net op de Wanterspiller 2010 vertrueden; d'Lëtzebuergerin Monique Scheier-Schneider war an hirer Roll als Member vum Verwaltungsrot vum Internationalen Äishockeyverband (IIHF) awer fir d'Supervisoun vum Fraen-Äishockeyturnéier verantwortlech.

## Kuckt och

* Lëtzebuerg bei den Olympesche Spiller
* Lëscht vu lëtzebuergeschen Olympionicken

## Um Spaweck
* Websäit vun de Wanterspiller 2010 beim C.I.O.
* Offiziell Websäit vun de Wanterspiller 2010
Stroumstäerkt

Als **Stroumstäerkt** versteet een d'Stäerkt vun engem elektresche Floss. D'Eenheet vun der Stroumstäerkt ass Ampère.

## Definitioun
:*<math>I = {dQ \over dt}</math>*
:*[[Internationalen Eenheetesystem|SI Eenheet]]: [[Ampère (Eenheet)|Ampère]] (A) = [[Coulomb]] (C) pro [[Sekonn]] (s)*
Stroumstäerkt definéiert d'Zuel vun Elementarluedungen dQ déi pro Zäiteenheet dt duerch en elektresche Leeder lafen. D'Eenheet vun der Stroumstäerkt, den Ampère (A), ass nom franséische Physiker André-Marie Ampère (1775-1836) genannt ginn an ass einfach definéiert als ee Coulomb an enger Sekonn:
:1 A=1 {C \over s}
Fir d'SI-Definitioun vum Ampère kuckt den Artikel Ampère.

## Wierkung
### Aarbecht
An der Gläichstroumtechnik: Stroumstäerkt, multiplizéiert mat der Spannung, entsprécht der Leeschtung (*Watt*).
Gëtt d'Leeschtung iwwer eng gewëssen Zäit gekuckt, schwätzt ee vun de elektrescher Aarbecht (*Wattsekonnen*).

### Elektromagnéitismus
Gëtt e Leeder vun engem elektresche Stroum duerchfloss, entsteet duerch Induktioun e Magnéitfeld ronderëm dee Leeder. Dowéinst musse Kabelen, déi iwwer eng gewëssen Zäit parallel zouenee lafen, ofgeschiermt ginn (bei der Telekommunikatioun fir Feeler ze verhënneren) oder an engem respektabelen Ofstand zouenee sinn. Besonnesch bei Héichspannungsleitung muss de Magnéitismus mat agerechent ginn, well d'Magnéitfeld staark genuch ass fir d'Kabelen aus der Verankerung ze rappen a méiglecherweis Leit ze blesséieren.

Dësen Effet ass och de Prinzip vun engem Elektromagnéit, wéi en z.&nbsp;B. an Elektromotoren, a Generatoren oder a Relaisen zum Asaz kënnt.
Zwinger

Den **Zwinger** ass e Komplex vu Gebaier zu Dresden vun engem raren historesche Wäert, an deene wäertvoll Konschtsammlungen ënnerbruecht sinn.
Meeréischen

D**'Meeréischen** oder **Kläckelchersblumm**, la: *Convallaria majalis*, ass eng Blumm, déi am Mee bléit. Si ass eng weitverbreeten Aart aus der Gattung Convallaria.

Si gëtt betruecht als eng Blumm, déi Gléck bréngt (*fr: fleur porte-bonheur*). Dofir besteet de Brauch, datt Persounen, déi gutt zesumme sinn, sech den Éischte Mee eng Meeréische schenken.

## Kuckt och
Lëscht vu lëtzebuergesche Planzennimm

## Um Spaweck
Schnéikläckelchen

D**'Schnéikläckelchen**, *Galanthus*, ass eng Fréijoersblumm aus der Famill vun den Amaryllisplanzen, déi an Europa an a Westasien doheem ass. Et gëtt 
nonzéng Zorte vu Schnéikläckelcher. Et si Planzen déi net kriddleg sinn, a si ginn am beschten am Hallefschied, op frësche gutt drainéierte Biedem, déi am Summer net ze dréche ginn.

Déi bekanntst Zort a Mëttel- a Westeuropa ass déi Kleng Schnéikläckelchen, *Galanthus nivalis* déi ee vun de Pyrenäë bis an d'Ukrain fënnt, mat hirem Ofleeër *Galantus nivalis flore pleno* mat duebele Bléien.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Planzennimm

## Um Spaweck
Pilatus

**Pilatus** ass den Numm vun:

* engem réimesche Statthalter vun der Provënz Judäa, Pontius Pilatus;
* engem Bierg an der Schwäiz, kuckt Pilatus (Bierg);
* engem Schwäizer Fligerbauer, kuckt Pilatus Aircraft;
* engem Schwäizer Radiosender, kuckt Radio Pilatus;
* engem Sänger, kuckt Rob Pilatus.
Edward den Eeleren

Den **Edward den Eeleren**, gebuer ëm 875, a gestuerwen 924, war Kinnek vun England vun 899 bis 924.

## Um Spaweck
Ethelweard

Den **Ethelweard** (*Æðelweard*), gebuer 904, a gestuerwen 924, war de Jong vum Edward dem Eeleren an no enger Versioun vun der *[[Angelsächsesch Chronik|Angelsächsescher Chronik]]* gouf hien am Joer 924 zum Kinnek vun England ernannt.

Hie soll sech als Eremit op Bridgnorth zeréckgezunn hunn, an nom Doud vu sengem Papp soll hie vum Witenagemot zum Kinnek gewielt gi sinn. Hien ass zu Oxford gestuerwen, nodeem hien nëmme 16 Deeg um Troun souz. Et gouf erzielt datt säin Hallefbrudder an Nofollger Æðelstan hien ëmbrénge gelooss huet. Hien ass zu Winchester begruewen.
Ampère

De Begrëff **Ampère** huet e puer Bedeitungen:
* eng SI Eenheet: Ampère
* e franséische Physiker: André-Marie Ampère (20. Januar 1775 – 10 Juni 1836)
Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen/W

D**'Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen** besteet aus enger alphabetescher Opstellung vu Persounen, déi vun der chrëschtlecher Konfessioun als séileg oder helleg veréiert ginn.

Well dës Lëscht relativ grouss ass, ass se den Ufanksbuschtawe vun de Séilegen an Hellegen no opgespléckt ginn.

A -- B -- C -- D -- E -- F -- G -- H -- I -- J -- K -- L -- M -- N -- O -- P -- Q -- R -- S -- T -- U -- V -- **W** -- X -- Y -- Z

* Waccar
* Wala
* Walaricus
* Walbert
* Walburg
* Walburga
* Waldalenus
* Waldebert
* Waldebert (Abbot)
* Waldetrudis
* Waldrada
* Walericus
* Walfrid
* Walfrid
* Walhere
* Walram
* Walstan
* Walter vu Bierbeek
* Walter vum Mondsee
* Walter vu Rebais
* Walter Pierson
* Walter vu Pontoise
* Waltheof
* Waltfrid
* Waltger
* Walto
* Waltraud, (och: *Waudru*)
* Waltrud
* Wando
* Wandregisil
* Wandrille
* Waningus
* Warinus
* Wastrada
* Warin
* Wendelin
* Wenceslaus
* Wenceslaus
* Wendolinus
* Wenog
* Wenzel vu Béimen
* Werburg
* Werburga
* Werenfrid
* Werner vun Ellerbach
* Werner vun Oberwesel
* Werner vu Wilten
* Wiborada
* Wichmann
* Wicterp
* Wido
* Widokind
* Widradus
* Wigand
* Wigbert
* Wigbert
* Wigfrid
* Wigger vu Brandenburg
* Wigger vu St. Maximin
* Wiho
* Wikterp
* Wilfretrudis
* Wilfrid
* Wilfrida
* Wilgefortis
* Wilhelm vun Aebelholt
* Wilhelm vun Aquitanien
* Wilhelm Arnaud
* Wilhelm vun Dijon
* Wilhelm vun Donjeon
* Wilhelm Eberschweiler
* Wilhelm vu Gellone
* Wilhelm vun Hirsau
* Wilhelm Janauschek
* Wilhelm vu Malavalle
* Wilhelm vu Paräis
* Wilhelm vu Rinchnach
* Wilhelm vu Saint-Brieuc
* Wilhelm vu Vercelli
* Wilhelm vu Windberg
* Willehad
* Willehad vun Dänemark
* Willeic
* Willa
* Willeich
* William Andleby
* William Browne
* William Dean
* William Exmew
* William Filby
* William Freeman
* William Greenwood
* William Guntei
* William Harcourt
* William Harrington
* William Hart
* William Hartley
* William Horne
* William Howard
* William Ireland
* William Lacey
* William Marsden
* William vun Norwich
* William Patenson
* William vu Pontoise
* William Richardson
* William vu Rochester
* William vun Thwayt
* William Ward
* William Way
* William Fitzherbert vu York
* Willibald
* Willigis
* Willigod
* Wilmo
* Wiltrudis
* Wiltrudis
* Wilhelm Grof vun der Sann
* Willibald
* Willibert
* Willibold
* Willibrord
* Willigis
* Wiltrud vun Ardei
* Wiltrud vu Bergen
* Wiltrud vun Hohenwart
* Winaman
* Winand
* Winebald
* Winebald
* Winewald
* Winfrid
* Winifred
* Winifred
* Winoc
* Winwaloc
* Wiomad
* Wiro
* Wiro
* Wisdom
* Wisinto
* Wistan
* Withburga
* Witta
* Wivina
* Wladimir
* Wojciech
* Wolfgang
* Wolfhard
* Wolfhelm
* Wolfhild
* Wolfhold vun Admont
* Wolfhold vun Hohenwart
* Wolfram vu Sens
* Wolfram vu Wadgassen
* Wolfried
* Wolsind
* Wulftrud
* Wulmar
* Wunibald
Edred vun England

Den **Edred** oder och **Eadred**, gebuer 923, a gestuerwen 955, war Kinnek vun England vun 946 bis 955.

## Um Spaweck
Kapell Ierpeldeng (Wolz)

D**'Kapell zu Ierpeldeng bei Wolz** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Wooltz Saints-Pierre-et-Paul, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Wolz gehéiert.

De Patréiner vun der Kapell ass den hellegen Eligius, deem säi Fest den 1. Dezember gefeiert gëtt.

Se steet zentral an der Uertschaft op der Strooss *Um Knupp*, dem CR325.

## Geschicht
Bis de 7. Mee 2017 war et eng Kapell vun der Par Nidderwolz, déi zum Parverband Wooltz, Kiischpelt, zu der Pastoralregioun Norden an zum Dekanat Wolz gehéiert huet.

Zur Par Nidderwolz huet ausser der Kapell vun Ierpeldeng och nach d'Parkierch vun Nidderwolz an d'Filialkierch vu Wanseler gehéiert.

## D'Fënsteren
D'Fënstere si vum lëtzebuergesche Glaskënschtler Robert Emeringer.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vun der Par Wooltz Saints-Pierre-et-Paul
* D'Fënstere vun der Kapell vun Ierpeldeng op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 


Kapelle Erpeldange (Eschweiler) 02.jpg|D'Kapell vu Südweste gesinn
KierIerpEsc22.JPG|D'Kapell vun Nordweste gesinn
KIE Erpeldeng Eschweiler Altor.JPG|Massiven Holzglobus-Altor
Ouschterhues

Den **Ouschterhues** ass een Hues, deen zur Symbolfigur an eise Bräich gouf.

Der Traditioun no bréngt en op Ouschteren de Kanner Eeër ("Ouschtereeër"), déi en doruechter verstoppt. Souwuel den Hues wéi och d'Ee sinn ural Fruchtbarkeetssymboler, déi gutt zu der Fréijoerszäit passen.

Eréischt am 17. Joerhonnert ass d'Iddi vum Ouschterhues fir d'éischt opkomm. Well den Hues am Fréijoer wann e Fudder sicht a sech sou dacks a Gäert verleeft, ass en Zesummenhang tëscht dem Opdauche vum Hues an de verstoppten Eeër gemaach ginn. Den Hues huet sech géint d'Hong duerchgesat kritt, well en e séiert Déier ass a sou d'Eeër méi séier verdeele kann.

D'Ouschteree ass wuel dat bekanntst Symbol vum Ouschterfest. Normalerweis gëtt et faarweg bemoolt oder vum Ouschterhues verstoppt.

Dacks ginn nieft den haartgekachten Héngereeër oder Schockelaseeër) och Schockelasouschterhuesen op Ouschtere verschenkt.

## Um Spaweck
Prabbeli

E **Prabbeli** ass e Gebrauchsgéigestand, bei deem e Stéck Stoft oder Plastik op engem Still a Speechen opgespaant ass, an dee sech op- an zoumaache léisst. En déngt dozou, viru Sonn oder Reen ze schützen.

Den Hans Haupt vu Solingen huet 1928 den éischte Prabbeli erfonnt, deen en zesummefale konnt. Seng Erfindung gouf den 23. November 1934 patentéiert. Den Haupt huet dee Prabbeli *[[Knirps (Prabbeli)|Knirps]]* genannt.

D'Wuert Prabbeli kënnt vum Franséische *parapluie*.

## Um Spaweck
Athelstan

Den **Athelstan** (*Æðelstan*), gebuer ëm 895, a gestuerwen 939, war Kinnek vu Wessex (924-927) a Kinnek vun England (927-939).

## Um Spaweck
Edmund I. vun England

Den **Edmund I.**, gebuer ëm 921, a gestuerwen de 26. Mee 946 zu Pucklechurch, war Kinnek vun England vun 939 bis 946.

## Um Spaweck
Franz Ludwig Schenk von Stauffenberg

De Grof **Franz Ludwig Schenk von Stauffenberg**, gebuer de 4. Mee 1938 zu Bamberg, ass en däitschen Affekot a Politiker. Hie war vun 1976-1987 Member vum Däitsche Bundestag a vun 1984-1989 Deputéierten am Europaparlament.

Hien ass de Fils vum Grof Claus Schenk von Stauffenberg an der Freiin Nina von Lerchenfeld. De 25. Mee 1965 huet hie sech zu Guttenberg mat der Elisabeth Freiin von und zu Guttenberg bestuet. Si hu 4 Kanner: Caspar, Sophie, Karl an Nina.

No dem net gegléckten Attentat vu sengem Papp op den Adolf Hitler, den 20. Juli 1944 ass hien a e Kannerheem bei Bad Sachsa gestach ginn an huet den Numm "Meister" kritt. Seng Mamm, seng zwéin eeler Bridder a seng Schwëster Valerie, déi méi jonk war, an aner Familljemembere sinn an e Konzentratiounslager gestach ginn a koumen an déi sougenannt *Sippenhaft*. Säi Papp ass nach de selwechten Dag zu Berlin higeriicht ginn.

Am Zesummenhang mat dem 50. Joresdag vum 20. Juli am Joer 1994 huet de Franz Ludwig Schenk von Stauffenberg gefuerdert, datt d'Kommunisten, déi ë.&nbsp;a. als Member vum Nationalkomitee Freies Deutschland géint den Nationalsozialismus gekämpft haten, net zesumme mat sengem Papp geéiert sollte ginn, well si, wéi den Hitler, een totalitäre Regime ugestrieft hätten. Hien ass deemools vu prominenter Säit a sengem Uleies ënnerstëtzt ginn.
Am Europaparlament, wou hien als oprecht an diskreet Perséinlechkeet geschat war, huet e sech besonnesch fir d'Rechter vun de Bierger, fir institutionell Froen an och fir d'Erhale vun de Bëscher agesat.

## Kuckt och
* Europaparlament

## Um Spaweck
* Säit vum Europaparlament iwwer de Franz Ludwig Schenk von Stauffenberg
* Text mat engem Interview mam Franz Ludwig iwwer säi Papp aus der ''Süddetsche Zeitung'', op Däitsch.
* Däitsch Wikipedia iwwer den Doud vum Nina Schenk von Stauffenberg, Fra vum Grof Claus Schenk von Stauffenberg, seng Mamm, op Däitsch
Saint-Barthélemy (Insel)

**Saint-Barthélemy** (och *St. Barts* genannt) ass eng Insel vun de Klengen Antillen, déi, als Collectivité d'outre-mer (COM) zu Frankräich gehéiert. Bis Februar 2007 war s'en Deel vum Iwwerséidepartement Gouadeloupe, an duerno, bis den 31. Dezember 2011, eng *Commune d'Outre-mer*.

## Geschicht
D'Insel, op där Karaibe gelieft hunn, gouf 1493 vum Christoph Kolumbus entdeckt an nom Patréiner vu sengem Brudder Bartolomeo genannt.

1648 hunn d'Fransousen ugefaangen, d'Insel ze koloniséieren. 1651 huet d'franséisch Kroun d'Insel un de Malteeseruerde verkaaft. 5 Joer drop sinn d'Siidler vun den Urawunner verdriwwe ginn, an eréischt 1763 hu sech op en Neits franséisch Siidler do néiergelooss. Si koume virun allem aus der Normandie an aus der Bretagne, wat och nach haut am *patois* vun den Awunner ze héieren ass.

Well d'Insel net vill hierginn huet - d'Drénkwaasser z.&nbsp;B. huet misse mat Schëffer erbäitransportéiert ginn -, huet de franséische Kinnek Louis XVI. se 1785 dem schweedesche Kinnek Gustav III., am Tosch géint en Handelsrecht mat Göteborg, iwwerlooss. Nom Gustav genannt ass déi haiteg Haaptstad Gustavia. Deen Hafen hat de Status vun engem Fräihandelshafen an ass wirtschaftlech opgeblitt, bis 1852 e Feier bal déi ganz Uertschaft zerstéiert huet. Den 10. August 1877 hunn d'Fransousen d'Insel nees fir 80.000 Francs zeréckkaaft.

Bis an d'Hallschent vum 20. Joerhonnert huet d'Insel vu Fëschfank, e bësse Landwirtschaft a Kottengsplantage gelieft. Dunn huet e Grappvoll Milliardären, dorënner den David Rockefeller an den Edmond de Rothschild Gefalen un der ofgeleeëner Insel fonnt, a sech do Villae baue gelooss. Och e Luxushotel, wou d'Stare vun deemools sech d'Klensch an d'Hand ginn hunn, huet mat dozou bäigedroen, datt St. Barthélemy haut eng Zort Monaco an der Karibik ass. Luxustourismus ass dann och d'Haaptwirtschaftsquell vun der Insel.

## Politik
Als *Collectivité d'outre-mer* gëtt Saint-Barthélemy vun engem *Conseil territorial* verwalt, deen aus 19 Membere besteet, an engem *Conseil exécutif* vu 7 Memberen mat engem President.

D'Collectivitéit huet d'Kompetenze vun enger Gemeng, engem Departement an enger Regioun. De Sëtz ass den *Hôtel de la Collectivité*, am Gebai vum fréiere Gemengenhaus, zu Gustavia.

## Um Spaweck

* Online Guide to St. Barths
Golf

D'Wuert **Golf** bezeechent:
* eng Mieresbucht, kuckt: Golf (Mier)
* eng Sportaart, kuckt: Golf (Sport)
* e Modell vun der Autosmark Volkswagen (VW): VW Golf
Golf (Sport)

**Golf** ass e Ballsport, deen am Fräie gespillt gëtt, a wou et drëms geet e Ball mat Hëllef vun engem Golfschléier mat sou mann wéi méiglech Schléi an e Lach ze bréngen. Dobäi setzt sech eng Partie aus enger Rei vu verschiddene Spillbunnen zesummen, déi absolvéiert musse ginn. Genauegkeet, Ausdauer, Mentalstäerkt an Technik sinn onverzichtbar fir dee Sport.

## Prinzip a Reegelen
De Prinzip vum Golf ass et, e Ball (op d'mannst 42,67&nbsp;mm Duerchmiesser, héchst Gewiicht 45,93 g) mat engem Golfschléier (*Club*) mat sou mann wéi méiglech Schléi vun enger als Ofschlag (*Tee*) bezeechenter Fläch an Aklang mat de Reegelen an e kreesfërmegt Lach mat 10,8&nbsp;cm Duerchmiesser ze spillen, dat meeschtens e puer honnert Meter wäit ewech ass. D'Spillfeld, de sougenannte Golfterrain, ëmfaasst an der Reegel 18 Spillbunnen, déi am Ganze bis zu 7.000 Meter laang kënne sinn. Golf ass eng vun den eenzege Ballsportaarten, bei där kee fixt Standardspillfeld benotzt gëtt.

## Golfterrain

Golf gëtt op engem Terrain gespillt, deen als Parcours (*Course*) bezeechent gëtt. De Parcours besteet aus enger Serie vu Spillbunnen oder Lächer. An der Reegel sinn et der 9 oder 18. Den éischte Schlag pro Lach gëtt vum *Tee*, enger spezieller, meeschtens riichter Fläch aus gemaach. Nom Ofschlag schléit de Spiller de Ball vum Fairway, aus dem Rough oder vum Green bis datt de Ball am Lach läit. De *Green* ass eng speziell Fläch wou dat kreesfërmegt Lach mat engem Duerchmiesser vun 108&nbsp;mm a mat engem Fändel an der Mëtt steet. De Wues ass do extreem kuerz geschnidden, sou datt de Ball gutt rullen (ouni ze sprangen) kann. Déi kuerz geschnidde Fläch tëscht dem Tee an dem Green gëtt als *Fairway* bezeechent. Am Géigendeel ass d'Grass am *Rough*, meeschtens säitlech vum Fairway, héich oder guer net geschnidden.

Op ville Lächer sinn Obstakele mat agebaut, déi aus Waasser- a Sandobstakele bestinn. Et ënnerscheet een tëscht säitlechen (markéiert duerch rout Piqueten) a frontalen (markéiert duerch giel Piqueten) Waasserobstakelen, déi sech aus Weieren a Baachen zesummesetzen. Sandobstakele gi Bunker genannt a bestinn aus enger Kaul, déi mat Sand gefëllt ass.

## Golfclibb zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg gëtt et 6 Golfclibb, dovu 5 mat 18 Lächer an 1 mat 9 Lächer.

* De Golf and Country Club zu Chrëschtnech huet en 18 Lach Terrain an e 9 Lach Übungsparcours
* De Golfclub Beelenhaff zu Jonglënster huet en 18 Lach Terrain an en 3 Lach Übungsparcours
* De Golfclub vu Klierf huet en 18 Lach Terrain an en 3 Lach Übungsparcours
* De Kikuoka Country Club zu Kanech huet en 18 Lach Terrain an e 6 Lach Übungsparcours
* De Golfclub an der Gäichel huet en 9 Lach Terrain
* De Golfclub Grand-Ducal um Findel huet en 18 Lach Terrain an e 6 Lach Übungsparcours

De Verband vun de Lëtzebuerger Golfclibb ass d'FLG.

## Berüümt Golfspiller
* Tiger Woods

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Informatiounen iwwer Golf op der Internetsäit vun den Olympesche Spiller 2024 zu Paräis
Noen Osten

Den **Noen Osten** (Arabesch **الشرق الأوسط** *asch-scharq al-ausat* ëmfaasst am geographesche Sënn d'Länner vun der Arabescher Hallefinsel an déi Staaten, déi dorun ugrenzen. Fréier gouf d'Gebitt vum Osmanesche Räich baussent Europa sou bezeechent.

An dëser Bezeechnung äussert sech eng kontinental-europäesch Visioun op e Gebitt, bei deem et sech am wesentlechen ëm Westasien souwéi ëm kleng Deeler vu Nordafrika handelt.

Den Noen Osten ëmfaasst (meeschtens) follgend Staaten an autonom Gebidder:

*Bahrain
*Egypten (am méi enken, ongebräichleche Sënn nëmmen den asiateschen Deel, also de Sinai)
*Irak
*Iran (net ëmmer, well e weeder arabesch nach fréier osmanesch war)
*Israel
*Jemen
*Jordanien
*Katar
*Kuwait
*Libanon
*Autonom Republik Nachitschewan
*Oman
*Palestinensesch Autonomiegebidder
*Kurdesch Autonom Regioun
*Saudi-Arabien
*Syrien
*Tierkei
*Vereenegt Arabesch Emirater

De Begrëff *Mëttleren Osten*, deen een ëmmer méi an de Medie fënnt, gëtt meeschtens als wiertlech Iwwersetzung vum engleschen Ausdrock *Middle East* benotzt, deen dat selwecht geographescht Gebitt bezeechent an och an den uewe genannten arabeschen an hebräesche Bezeechnungen erschéngt (*ausat* ass den arabeschen, *tichon* den hebräesche Begrëff fir "mëttleren"). Am lëtzebuergesche Sproochgebrauch ass de Gebrauch vum Begrëff dogéint mëssverständlech, well hei de Mëttleren Osten am Fong en anert geographescht Gebitt bezeechent. Zur Zäit vum Osmanesche Räich hunn d'Brite vun *Near East* (Gebitt ouni den Iran) geschwat. *Middle East* huet deemools d'Gebitt *Iran, Afghanistan, Kaukasus, Zentralasien* bezeechent.

## Literatur
* Pawelka/Richter: *Religion, Kultur und Politik im Vorderen Orient*. VS Verlag, 2004, ISBN 3-531-14098-1
* V. Perthes: *Geheime Gärten - Die neue arabische Welt*. Goldmann, 2003, ISBN 3-442-15274-7
* V. Perthes: *Vom Krieg zur Konkurrenz - Regionale Politik und die Suche nach einer neuen arabisch-nahöstlichen Ordnung*. Nomos Verlag, 2000, ISBN 3-789-06712-1
*Margret Boveri: *Wüsten, Minarette und Moscheen - Im Auto durch den alten Orient*. Mat engem Préface vum Peter Scholl-Latour. Berlin 2004, wjs-Verlag, ISBN 3-937989-06-4
* Alfred Schlicht: *Die Araber und Europa. 2000 Jahre gemeinsame Geschichte*, Stuttgart 2008, Kohlhammer, ISBN 978-3170199064
## Um Spaweck