open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
DeLux - Zeitung für Mosel, Sauer und Our

***DeLux - Zeitung für Mosel, Sauer und Our*** ass eng däitsch-lëtzebuergesch Gratiszeitung am Berliner Format, déi eemol de Mount erauskënnt. Si gëtt op deenen zwou Säite vun de Flëss Musel, Sauer an Our am däitsch-lëtzebuergesche Grenzgebitt, op all Säit a jee 35.000 Stéit gratis verdeelt.

Déi éischt Nummer vun der Zeitung gëtt de 26. Januar 2012 publizéiert. *DeLux* gëtt vum Medienhaus Trierischer Volksfreund a vun Editpress Groupe erausginn.

## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg
Mario Castegnaro

De **Mario Nicolas Castegnaro**, gebuer den 29. August 1939 zu Déifferdeng, a gestuerwen de 4. Januar 2022, war e lëtzebuergesche Gewerkschaftler an LSAP-Politiker.

Hie war Direkter vun der *[[Chambre de travail]]*.

Vun 1991 bis 1993 war hie President vum *[[Conseil économique et social (Lëtzebuerg)|Conseil économique et social]]*.

Den 20. Abrëll 1999, nom Doud vum Alphonse Grimler, gouf de Mario Nicolas Castegnaro als Deputéierten an der Chamber vereedegt. Hien huet säi Mandat bis zum Enn vun der Legislaturperiod behalen. Bei de Chamberwale vum 13. Juni 1999 gouf hien net méi erëmgewielt.

De Mario Nicolas Castegnaro war Member vum Gemengerot vun der Gemeng Déifferdeng.

Vun 1985 bis 2009 war hie Comitésmember vun der *[[Union luxembourgeoise des consommateurs|ULC]]*, dem lëtzebuergesche Konsumenteschutz. Hie war do Generalsekretär (-2003) an duerno President (2003-2009).

Hie war de Brudder vum Gewerkschaftler John Castegnaro.
Delux

**Delux**, respektiv **DeLux** ass Bestanddeel vum Numm vun:
* enger lëtzebuergescher Filmproduktiounsfirma, kuckt: Delux Productions;
* enger däitsch-lëtzebuergescher Gratiszeitung; kuckt: DeLux - Zeitung für Mosel, Sauer und Our.
Emilia Plater

D'Gräfin **Emilia Plater** (Litauesch: *Emilija Pliaterytė*), gebuer den 13. November 1806 zu Vilnius, a gestuerwen den 23. Dezember 1831 zu Justinavas, war eng Fra aus dem polnesch-litaueschen Adel, déi wärend dem Novemberopstand vun 1830-1831, fir d'Fräihet vun hirer Heemecht géint Russland gekämpft huet. Si gëllt a Polen wéi och a Litauen als Nationalheldin.

D'Emilia Plater ass zu Daugavpils am haitege Lettland groussginn. Si war héich gebilt a faszinéiert vum Goethe a vum Schiller hire Wierker. D'Geschichte vun der litauescher Heldin Grażina, déi géint den däitsche Ritteruerde gekämpft hat, vun der Jeanne d'Arc, déi den Ustouss ginn hat, fir d'Englänner aus Frankräich ze verdreiwen, a vun der griichescher Heldin Bouboulina, déi d'Tierke bekämpft huet, huet si gutt kannt, an dës Heldinne waren dann och hir Virbiller. D'Emilia Plater huet sech ganz fréi schonn um Opstand bedeelegt, andeems si eng Trupp vun e puer honnert fräiwëllege Partisanen ekipéiert an ugeféiert huet. Si huet haaptsächlech am Norde vum haitege Litaue gewierkt, a gouf séier zum Kapitän ernannt, wat den héchste militäresche Grad war, deen eng Fra deemools jee erreecht huet. Si läit zu Kapčiamiestis (Kopciowo) a Litaue begruewen.

Den Adam Mickiewicz huet déi litauesch-polnesch Jeanne d'Arc, wéi si och nach genannt gëtt, a sengem Gedicht *Śmierć pułkownika* (Doud vun engem Colonel) veréiwegt.

## Literatur
* Saulius Sužiedelis, *Historical Dictionary of Lithuania* ; Lanham/Md.-London, 1997 (= *European Historical Dictionaries* 21).
* Suzanne Champonnois & François de Labriolle, *Dictionnaire historique de la Lituanie* ; Crozon (Éditions Armeline), 2001; ISBN 2-910878-17-1
* Ralph Tuchtenhagen, *Geschichte der baltischen Länder* ; München (C.H. Beck, Wissen), 2005; 127 Säiten; ISBN 3-406-50855-3
* Suzanne Champonnois & François de Labriolle, *Estoniens, Lettons, Lituaniens - Histoire et destins* ; Crozon (Éd. Armeline), 2004; ISBN 2-910878-26-0

## Um Spaweck
Florian Mengel

De **Florian Mengel**, gebuer den 11. Oktober 1905, a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 25. Februar am 10. Mee 1934 huet de Florian Mengel 3-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Hien ass de grousse Brudder vum Ernest Mengel.
Nansen (Moundkrater)

Den **Nansen** ass en Aschlagkrater um Äerdmound an der Géigend vum Moundnordpol. D'Ramplie si staark erodéiert. Um nërdleche Rand gëtt de Rampli vum Krater Houssay iwwerlagert.

1964 krut de Krater den Numm vum norwegesche Polarfuerscher Fridtjof Nansen.
## [[Niewekrater]]en
Fernand Remakel

De **Fernand Remakel**, gebuer den 2. Dezember 1947, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 29. Januar 1967 am 8. Dezember 1968 huet de Fernand Remakel 3-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Joseph Witry (Foussballspiller)

De **Joseph Witry**, gebuer den 29. Januar 1913, a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 28. November 1937 am 7. Abrëll 1940 huet de Joseph Witry 3-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Frédéric Eyschen

De **Frédéric  Eyschen**, gebuer den 18. Dezember 1902 zu Biebereg, a gestuerwen den 30. Mee 1960 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Leefer, Foussballspiller an Olympionik.

Tëscht dem 15. Januar 1922 am 15. Abrëll 1928 huet de Frédéric Eyschen dräimol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1928 zu Amsterdam vertrueden.
## Kuckt och
Hünsches

**Hünsches** respektiv **Hünsch** ass eng Riefzort, déi bis am 18. Joerhonnert eng wichteg a geleefeg Zort a ganz Mëtteleuropa war. Och zu Lëtzebuerg, wou se no an no duerch méi eedel Zorte wéi de *[[Elbling|Rhäifrensch]]* oder *Frensch* verdrängt gouf. An der Mëtt vum 19. Joerhonnert ass d'Zort just nach ganz seelen ze fannen, wat un hire schlechte Qualitéite louch.

Den Hünsches ass eng robust Zort déi et an enger wäisser an an enger rouder Variant gouf. Hiren Ertrag ass grouss, mä vu schlechter Qualitéit: wéineg Alkohol, sauer a kee Bouquet. D'Zort eegent sech fir gréisser Undeeler a Wäinassemblagen duerzestellen. Mat **Hünscher** gouf am 19. Joerhonnert e schlechte Wäi bezeechent, deen e grousse Rendement hat.

Zesumme mat Traminer a Burgunder zielt den Hünsches als Stamzort vun de moderne mëtteleuropäesche Riefzorten.

An anere Géigende ware follgend Bezeechnunge geleefeg: Heunisch an Däitschland, Gouais blanc a Frankräich, Gwäss an der däitschsproocheger Schwäiz.

Hautdesdaags gëtt et just nach Reschtbestänn vum Hünsch um Balkan (Kroatien, Rumänien, Slowenien) an an Osteuropa (Ukrain).

## Literatur
* Fischer, Eugène, 1860. Notices historiques sur la situation agricole du Grand-Duché de Luxembourg. Luxembourg: V. Bück. 254 p. ; 20&nbsp;cm.
Riesling

De **Riesling** ass eng wäiss Riefzort, déi zu de wichtegsten a beschten Zorte vu wäissen Drauwe gehéiert; de Riesling gëtt och nach gär „Kinnek vun de Wäiner“ genannt.

Ursprénglech kënnt de Riesling aus Däitschland, wou en haut ronn e Véirel vun der Ubaufläch ausmécht; et gëtt do haaptsächlech am Rheingau a laanscht der däitscher Musel ugebaut. A Frankräich däerf de Riesling nëmmen am Elsass ugebaut ginn.

## Eegenschaften
Aus dem Riesling gi gemenkerhand extra gutt Wäiner gemaach mat engem charakteristesche Bouquet; typesch Arome sinn Zitrusfriichten, Äppel an Akazien. Well dem Riesling seng Frëschheet a Saier konstant bleift, ass e gutt gëeegent fir Äiswäin oder eng Spéitlies ze maachen.

## Lëtzebuerg
Op der Lëtzebuerger Musel sinn déi bescht Parzelle fir de Riesling reservéiert. D'Häng, déi no Süden augeriicht sinn, wou d'Sonn vill drop schéngt, erméiglechen et fir elegant an équilibréiert Wäiner ze maachen. De Riesling gëtt relativ spéit zeideg.

Zu Lëtzebuerg gouf de Riesling 2013 op enger Fläch vun 158,89&nbsp;ha ugebaut, wat 12,27&nbsp;% vun der Ubaufläch ausmécht.

## Kuckt och
* Wäibau

## Literatur
* Rudi & Laurens Mauquoi, *Luxemburger Wein - Vin luxembourgeois*, Éditions Schortgen, Luxembourg 2012, ISBN 978-2-87953-158-8

## Um Spaweck

* De Riesling (Weisser Riesling) op der Websäit vun der ''Forschungsanstalt Geisenheim''
Pinot blanc

**Pinot blanc** ass eng wäiss Riefzort, déi op der Lëtzebuerger Musel an haaptsächlech am Elsass ugebaut gëtt. Et fënnt een en awer och an Däitschland ënner dem Numm *Weißburgunder* an an Norditalien als *Pinot bianco*. A Kalifornien gëtt e mëttlerweil als Alternativ fir d'Chardonnay-Wäiner geholl.

De Pinot blanc entwéckelt sech am beschten an engem Buedem wou vill Kallek dran ass a wou d'Waasserversuergunng gutt ass.

Eng vun den Haapteegeschafte vum Pinot blanc ass, datt et eng relativ flexibel Riefzort ass an datt en zu ganz verschiddene Wäiner ka gekeltert ginn. Am Inox-Tank gekeltert erënnert e staark un e Riesling an deem een éischter Arome wéi Bieren oder giel Friichten schmaacht, an der Barrique entwéckelt e sech zu engem ganz anere Wäin, an deem éischter Vanill-Aromen dominéieren. Well e liicht a frësch ass, ass e gutt fir d'Produktioun vum Crémant gëeegent.

## Lëtzebuerg
Den Ubau vum Pinot blanc war op der Lëtzebuerger Musel laang Zäit éischter onbedeitend. Eréischt mam ëmmer méi groussem Succès vun der Produktioun vu Crémant a Qualitéitswäiner huet de Pinot blanc en Opschwong erlieft; haut (2013) mécht e mat 158,11 ha 12,21% vun der Ubaufläch aus.

## Kuckt och
* Wäibau
## Literatur
* Rudi & Laurens Mauquoi, *Luxemburger Wein - Vin luxembourgeois*, Éditions Schortgen, Luxembourg 2012, ISBN 978-2-87953-158-8
## Um Spaweck

* De Pinot blanc (Weißer Spätburgunder) op der Websäit vun der ''Forschungsanstalt Geisenheim''
Elbling

Den **Elbling** ass eng Riefzort, déi op der Lëtzebuerger an däitscher Musel an a klenge Quantitéiten an anere Wéngerten ugebaut gëtt. Fréier lëtzebuergesch Bezeechnunge ware **Rhäin-Fränsch** oder **grénge Fränsch**.

De Wäin ass saierbetount, huet wéineg Fruuchtzocker, a schmaacht sprëtzeg a fruuchteg.

## Urspronk

Den Elbling kënnt ursprénglech aus dem Rhäin- an Neckardall, wou en als spontan Kräizung vu Weißer Heunisch an enger Traminer-Rief entstanen ass. Op der däitscher Musel gëtt en och alt *Kleinberger* genannt.

Wa fréier eng Importatioun aus der Réimerzäit ugeholl gouf, sou geet dat wuel op eng einfach Verwiesselung zeréck, wéinst der sproochlecher Noperschaft vun *Alben*/*Elben* mat de laténgesche Wierder *Albuelis*, *Albuelos* a *Vitis alba*.

Elbling gouf viraals wéinst senger Saier net nëmme fir d'Wäiproduktioun, mä och fir d'Desinfektioun vun Drénkwaasser geholl.

## Lëtzebuerg

D'Riefzort war nach bis zum Éischte Weltkrich bal déi eenzeg déi zu Lëtzebuerg ugebaut gouf, net nëmmen op der Musel, mä och soss uechter d'Land, an de Gros gouf an Däitschland exportéiert fir zu Sekt verschafft ze ginn. Wéi de Pättchen Elbling awer an de Caféen ëmmer méi Konkurrenz krut, ass seng Popularitéit rapid gefall, a seng fréier Wéngerte sinn ë.&nbsp;a. fir Rivaner an Auxerrois geaffert ginn.

Op der Lëtzebuerger Musel gouf 2013 den Elbling op enger Fläch vun 93,11 ha ugebaut, wat nach 7,19 % vun der totaler Wäinubaufläch entsprécht. Et gëtt dobäi net méi wéi fréier op reng Quantitéit, mä virun allem op Qualitéit gesat.

## Kuckt och
* Wäibau
* Rhäifränsch asbl
Sekundärkrater

Als **Sekundärkratere** ginn an der Astronomie an an Planetologie kleng Aschlagkrateren op engem Planéit oder Mound bezeechent, déi bei engem groussen Impakt als Nieweprodukt entstinn.

Si kënnen zwou Ursaachen hunn:
# erausgeschleidert Impakt- oder Gestengsbléck *wärend* dem Aschlag
# d'Zerplatze vum groussen Aschlagkierper an en ettlech Deeler kuerz *virum* Opschlag.

Op Mounden an Himmelskierperen ouni Gasmantel kënnt bal nëmmen déi éischt Ursaach a Fro. Beim Duerchdrénge vun enger Atmosphär sinn dogéint d'Virgäng méi villsäiteg:
* Kleng Meteoritten, déi z.&nbsp;B. d'Äerd treffen, vergléien oder zerplatzen a groussen Héichten
* Mëttelgrouss Objeten erhëtze sech eréischt méi spéit an zerplatzen doduerch an niddregen Héichten. Duerch déi kleng Brochstécker entsti Sekundärkrateren a verdeele sech ganz zoufälleg am Ëmkrees
* Méi grouss Objete vun 100 Tonnen un, gi vum Loftwidderstand eréischt spéit ofgebremst an erreechen d'Äerduewerfläch - jee no ursprénglecher Bunn am Sonnesystem - mat 10 bis 70&nbsp;km/s. Beim Opprall drénge s'an d'Gestengs a verdämpen direkt. D'Material ronderëm gëtt ewechgesprengt a formt e kreesronnen Explosiounskrater, onofhängeg vum Aschlagwénkel. Dat erausgeworfend Material formt ëm den neie Krater déi sougenannt Ejektafläch. Wa méi grous Bätz dobäi sinn, da forme sech och Sekundärkrateren. Dës Situatioun ass am Bild an der Mëtt riets ze gesinn.

Bei ville Brochstécker kënnen och kleng Kraterreien entstoen.

## Literatur a Quellen
* Univ. Florenz: *Das große Buch der Astronomie*, Kaiser-Verlag, Klagenfurt 2004
* Eugene Shoemaker, Margit Röser: *Kollision fester Körper*, Kapitel 4 in K.Beatty et al, *Die Sonne und ihre Planeten*. Physik-Verlag, Weinheim 1983
* J.Pohl, H.Gall: *Bau und Entstehung des [[Nördlinger Ries|Ries-Kraters]]*. Geologica Bavarica, Vol. 76, Munich, 1977
* Zur Skizze: User Vesta (2005) und R.Hüttner, H.Schmidt-Kaler, *Die Geologische Karte des Rieses 1:50 000, mit Erläuterungen zur Entstehung des Kraters.* Geologica Bavarica, Vol. 104, Munich, 1999.
Barrow (Moundkrater)

De **Barrow** ass en Aschlagkrater um Äerdmound am Norde vun der äerdzougedréiter Säit vum Mound. Hie läit tëscht dem Krater Goldschmidt am Nordwesten an der grousser Kraterfläch vum Moundkrater Meton am Nordosten. Am Südweste läit de Krater W. Bond. De Krater ass staark erodéiert. De südwestlechen Deel vum Rampli gëtt vun deem jonke Krater *Barrow A* iwwerdeckt.

De Krater gouf 1935 vun der IAU nom englesche Geeschtlechen a Mathematiker Isaac Barrow genannt.

## [[Niewekrater]]en

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 3: De Krater Barrow läit riets an der Mëtt
Chenin blanc

De **Chenin blanc** ass eng wäiss Riefzort, déi Wäiner vun enger mëttelméisseger awer garantéierter Qualitéit bréngt. Et ass eng Rief, déi spéit zéideg gëtt a bis an de November era gelies ka ginn. D'Wäiner hunn dann en héijen Zockergehalt, deen nach duerch d'Pourriture noble verstäerkt gëtt.

A Frankräich sinn d'Haaptubaugebidder an der Loire an am Dall vum Layon am Anjou, wou se meeschtens spéit gelies ginn. An der Loire fënnt een dovu Wäiner, déi sech laang versuerge loossen. Grouss Loire-Wäiner op Basis vum Chenin blanc sinn de Vouvray an de Bonnezeaux. D'Chenin-Wäiner sinn ëmmer eng Erausfuerderung fir de Konsument. Wann een net gutt an de Joergäng bewandert ass, weess een ni, ob een op e mëllen oder bal dréchene Wäi fält. Net vill wäiss Wäiner hale sech sou gutt, wéi déi vum Chenin aus de grousse Joergäng.

Ausser a Frankräich gëtt de Chenin blanc nach a Südafrika an a Kalifornien ugebaut, wou een hallef-dréche Wäiner ouni besonnesch Qualitéiten dovu kritt.
Robert Ries

De **Robert Ries**, gebuer den 8. Mäerz 1902, a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 25. Februar 1923 am 11. Abrëll 1926 huet de Robert Ries 3-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 2 Goler geschoss.
Arthur Ginter

Den **Arthur Ginter**, gebuer den 20. Mee 1898, a gestuerwen..., war e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 13. Januar am 11. Mee 1924 huet den Arthur Ginter dräimol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Charles Lambert (Foussballspiller)

De **Charles Lambert**, gebuer den 12. Oktober 1907 zu Péiteng, an do gestuerwen den 12. November 1983, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 5. Dezember 1926 am 17. Abrëll 1927 huet de Charles Lambert dräimol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Ernest Arend

Den **Ernest Arend**, gebuer de 6. August 1898 zu Gréiwemaacher, a gestuerwen de 25. Dezember 1968 zu Nidderkuer, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 9. Februar am 1. Juni 1930 huet den Ernest Arend dräimol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
## Kuckt och
Goldschmidt (Moundkrater)

De **Goldschmidt** ass en Aschlagkrater um Äerdmound am Norde vun der äerdzougedréiter Moundsäit. De Kraterrand ass relativ staark erodéiert an de westlechen Deel gëtt vum jonke Krater Anaxagoras iwwerdeckt.

De Krater gouf 1935 vun der IAU no dem däitsch-franséischen Astronom Hermann Goldschmidt genannt.

## [[Niewekrater]]en

## Um Spaweck

* Moundkaart Nr 3: De Krater Goldschmidt läit riets an der Mëtt
Chardonnay (Riefzort)

De **Chardonnay** ass eng wäiss Riefzort. Et ass déi Rief, déi an der klenger Grupp vun de klassesche Riefzorten déi beléiftst ass.

D'Riefzort Chardonnay huet hiren Numm vun der Uertschaft Chardonnay, net wäit vu Mâcon am Südoste vum Departement Saône-et-Loire

De Chardonnay, dee sou gutt a waarme wéi a frësche Lage wiisst, kann ofhängeg vum Klima a vum Buedem verschidden an heiansdo ganz staark Aromen hunn.

Wäiner aus Chardonnayriewen, déi aus gudde Lagen an der Bourgogne kommen, hale sech ganz gutt iwwer Joren ewech. Déi bekanntst Lagen a Frankräich sinn d'Côte-d'Or, de Wéngert vu Chablis, dee vu Mâcon an d'Champagne. An der Bourgogne gëtt de Chardonnay net verschnidden an an der Champagne gëtt e mat Pinot noir a mat Pinot meunier gemëscht. Champes, deen nëmmen aus Chardonnay hiergestallt gëtt, heescht *Blanc de Blancs*. Am Jura z.&nbsp;B. fënnt een en am *Crémant du Jura* erëm.

Chardonnay fënnt een, ausser a Frankräich, nach an Australien an a Kalifornien.

## Lëtzebuerg
Op der Lëtzebuerger Musel gouf 2011 de Chardonnay op enger Fläch vun 18,89 ha ugebaut.

## Um Spaweck
* De Chardonnay op der Websäit vun der ''Forschungsanstalt Geisenheim''
Crémant de Luxembourg

**Crémant de Luxembourg** ass eng Appellatioun fir e Schaumwäin vun der Lëtzebuerger Musel dee verschidde Konditounen erfëlle muss.

D'Appellatioun *Crémant de Luxembourg* gouf duerch e Reglement vum Regierungsrot vum 4. Januar 1991 agefouert.

Fir de *Crémant de Luxembourg* kann eng Riefzort eleng oder en Assemblage vu Riefzorte vun der Lëtzebuerger Musel benotzt ginn.

Déi éischt Produktioun koum de 15. November 1991 ënner dem Markennumm *Poll-Fabaire* op de Maart. Bis Enn dës Joers goufen iwwer 100.000 Fläsche verkaaft - en onerwaarte Succès. An de Joren dono goung d'Produktioun weider an d'Luucht; 2021 waren et der 1,8 Millioune vun där Marque. Am Ganze waren et der dat Joer 3 Millioune Fläschen, déi zu Lëtzebuerg produzéiert goufen. Dee gréissten Deel dovu gëtt am Land selwer verkaaft a gedronk, fir d'Deeg ëm Neijooschdag eleng ee Véierel vun der ganzer Produktioun.

## Literatur
* Brey, M., 2021 (Interview). *Der Vater des Crémant de Luxembourg. Ohne ihn gäbe es wohl keinen Lëtzebuerger Schampes – [[Constant Infalt]] über den Beginn einer Trinkkultur.* – Luxemburger Wort vum 28. Dezember 2021, S. 8.

## Um Spaweck
* De ''Crémant de Luxembourg'' bei ''Luxembourg Vins&Crémants''    
* D'Reglement fir d'Appellatioun ''Crémant de Luxembourg'' am Mémorial
Victor Braas

De **Victor Braas**, gebuer den 30. Oktober 1921 zu Nidderkuer, ass e lëtzebuergeschen Zwangsrekrutéierten, Resistenzler, Nazi-Affer an e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Den 12. Mee 1946 an den 18. Abrëll 1948 huet de Victor Braas fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
W. Bond (Moundkrater)

De **W. Bond** ass en Aschlagkrater um Äerdmound am Norde vun der äerdzougedréiter Mounsäit. Hie läit tëscht dem Epigenes am Nordwesten an dem Timaeus um südwestleche Rand. De Rand vun der wäiter Kraterfläch ass zimmlech flaach an dacks duerchbrach.

De Krater gouf 1935 vun der IAU nom US-amerikaneschen Astronom William Cranch Bond genannt.

## [[Niewekrater]]en
Wonder Girls

**Wonder Girls** (koreanesch: 원더걸스) war eng K-Pop-Band aus Südkorea, déi 2007 gegrënnt gouf. D'Band huet sech offiziell de 26. Januar 2017 opgeléist.

Wonder Girls waren déi éischt K-pop-Band, déi an d'Billboard Hot 100 komm ass, dëst am Joer 2009 mat hirer Single "Nobody".

## Besetzung
* Min Sunye (민선예)
* Park Yeeun (박예은)
* Kim Yubin (김유빈)
* Woo Hyelim (우혜림)

### Fréier Besetzung
* Kim Hyuna (김현아)
* Lee Sunmi (이선미)
* Ahn Sohee (안소희)

#### Ännerungen an der Besetzung

## Discographie
### Albumen
* 2007: *The Wonder Years*
* 2011: *Wonder World*
### [[Extended Play|EPen]]
* 2007: *The Wonder Begins*
* 2008: *So Hot*
* 2008: *The Wonder Years: Trilogy*
* 2010: *2 Different Tears*
* 2012: *Wonder Party*
* 2012: *Nobody For Everybody* (op Japanesch)

## Um Spaweck

* Websäit vu "Wonder Girls"
* Wonder Girls bei YouTube
Meton (Moundkrater)

De **Meton** representéiert eng Terrainsformatioun um Äerdmound, déi aus ville Kratere besteet déi zesummenhänken a déi mat Lava gefëllt goufen. Déi iwwreggebliwwe Fläch, déi vun enger *Mauer* begrenzt gëtt huet d'Form vun engem Kléiblat. Si steet nërdlech vum Mare Frigoris. De Krater Barrow schléisst sech um südwestleche Rand un. Am Nordwesten ass de Scoresby an am Osten de Baillaud an den Euctemon.

## [[Niewekrater]]en

## Um Spaweck
* De Krater Meton am "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon"
Boyden Observatoire

De **Boyden Observatoire** ass en astronomeschen Observatoire an e wëssenschaftlecht Institut mat ugeschlossener Léier.

E gouf ufanks vun der Harvard Universitéit an der Géigend vu Lima am Peru am Joer 1889 gegrënnt. Am Joer 1927 ass en op déi haiteg Standplaz, südlech vun der klenger Uertschaft Maselspoort, nordëstlech vun der Stad Bloemfontein a Südafrika geplënnert. E gëtt vun der University of the Free State geréiert. Den Observatoire gouf nom Uriah A. Boyden (1804–1879) genannt, deen a sengem Testament dem Harvard College Observatoire 238.000 US-Dollar fir astronomesch Zwecker gestëft hat. Säin éischten a laangjäregen Direkter war den John S. Paraskevopoulos.

Den Observatoire huet den drëttgréissten opteschen Teleskop a Südafrika. Et ass den 1,5&nbsp;m UFS-Boyden Rockefeller-Reflekter. Aner Teleskope sinn den 33&nbsp;cm Alvan Clark-Refrakter, dee méi wéi honnert Joer al ass, den historesche 25&nbsp;cm Metcalf Triplet-Teleskop, de 40&nbsp;cm Nishimura Reflekter, de 40&nbsp;cm Watcher-Roboterteleskop, en 20&nbsp;cm Coelostat-Sonnenteleskop a vill kleng a mobil Teleskopen.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Boyden Observatory
* Friends of Boyden
* University of the Free State
Chablis (Wäin)

De **Chablis** ass e wäisse Wäin an ee vun de bekanntste franséische Wäiner, besonnesch baussent Frankräich.

De Chablis kënnt aus dem Norde vun der Bourgogne aus der Géigend vun der klenger Stad Chablis an aus 19 anere Gemengen am Departement Yonne. Wéi all grouss wäiss Burgunder gëtt de Chablis vu Chardonnaysdrauwe gemaach. E wiisst do op leemege Biedem an op Kallekbiedem aus dem Kimmeridgium. D'Wéngerte vum Chablis bilden eng Spëtzt un den Ausleefer vum Paräisser Baseng, an de Buedem ass staark mat de fossiliséierte Schuele vun der klenger Auster Exogyra virgula duerchsat, deen doduerch, trotz dem héije Leemgehalt, gutt drainéiert ass.

Am Chablis ass de Klima kontinental dominéiert, d'Wänter sinn haart, an d'Summere ganz waarm. Grouss Variatioune vun de Sonnendeeg a vun de Reenperiode bréngen et mat sech datt Quantitéit an d'Qualitéit jee no Joer ganz verschidde ka sinn. Besonnesch gefaart si Spéitfräscht déi grousse Schued un de jonke Schëtz maache kënnen.

De Chablis huet véier Apellatiounen: Grand cru, Premier cru, Chablis a Petit Chablis. De Grand cru ass a siwe sougenannt *climats* agedeelt. Et ass geroden e Premier cru 5 Joer al ginn ze loossen, a Grand crusen tëscht siwen an zéng Joer.

Et ass dacks schwéier d'Crusen auserneenzehalen. Et gëtt vill Ënnerscheeder déi haaptsächlech aus der Behandlung vun der Rief, aus der Fassong wéi de Wäi verschafft gëtt, souwéi vum Standuert hierkommen.

Déi siwe Grand cruse sinn op ronn 100 Hektar verdeelt.

***Blanchots**: De Blanchots-Wéngert huet 11,5 ha, an et ass de Wéngert mat de liichtste Wäiner. De Wäi gëtt och éischter an der Fläsch zeideg wéi déi aner. Den Numm Blanchots kënnt vum Buedem hier, deen do wéinst engem groussen Undeel vu Kräid, zimmlech wäiss ass.
***Les Clos** ass mat 26 ha de gréisste Wéngert. Dëse Grand cru ass generell als de beschte Lagerwäin unerkannt.
***Valmur** ass en 13 ha grousse Wéngert. D'Wäiner gläichen deene vum *Vaudésir*, a sinn net sou staark, an hale sech och net sou gutt wéi de *Les Clos*.
***Grenouilles** ass en 9,5 Hektar grousse Wéngert, deen um Uwänner vun der Baach Serein läit, an där et vill Fräsche gëtt. Dohier den Numm. 
***Vaudésir** huet siechzéng Hektar. Den Haaptproduzent ass *Long-Depaquit* deen e renge rassege Wäi mécht.
***Preuses** ass e Wéngert vun eelef Hektar. En deelt sech déi sougenannt *Moutonne* mam *Vaudésir*. D'Wäiner si méi elegant wéi déi vum *Les Clos*.
***Bougros** ass e Wéngert vu siechzéng Hektar. D'Wäiner gläichen de *Blanchots* sinn awer méi rustique.
Lucien Scheibel

De **Lucien Scheibel**, gebuer den 19. Mee 1926, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 13. Mäerz 1949 am 16. Abrëll 1950 huet de Lucien Scheibel 3-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Dakapo

**Dakapo** ass eng rout Riefzort, déi 1972 an der *[[Forschungsanstalt Geisenheim]]* vum Oenolog Helmut Becker geziicht gouf. Et ass eng Kräizung aus Deckrot a Blauer Portugieser.

## Lëtzebuerg
Op der Lëtzebuerger Musel gouf den Dakapo 2013 op enger Fläch vun 0,88 ha ugebaut. Zu Lëtzebuerg kann d'Riefzort Dakapo nëmmen a Cuvéeën zesumme mat Gamay, Pinot noir, Pinot noir précoce a Saint Laurent gebraucht ginn, an dat mat engem Undeel vu maximal 10%. Den Dakapo huet nëmme wéineg Geschmaachsqualitéiten a gëtt haaptsächlech als neutral Riefzort gebraucht fir dem roude Wäi seng Faarf ze ginn.

## Literatur
* Schmid, J.; Manty, F; B. Lindner, 2009: *Geisenheimer Rebsorten und Klone*, Bd 67, ISBN 9783934742567

## Um Spaweck
* Den Dakapo op der Websäit vun der ''Forschungsanstalt Geisenheim'' 
* Den Dakapo op der Websäit vum Institut viti-vinicole (pdf-Dokument)
Jean Lieners

De **Jean Lieners** oder **Johny Lieners**, gebuer den 29. Februar 1932, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 19. Mäerz 1950 am 8. Juni 1955 huet de Johny Lieners dräimol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Mathias Krecke

De **Mathias Jean Krecké**, gebuer den 11. Abrëll 1923, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 21. Mee am 22. August 1950 huet de Mathias Krecké dräimol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

De Mathias Jean Krecké war bei der Spora Lëtzebuerg ënner Vertrag. Hien ass de Papp vum Jeannot Krecké.
Nico Stocklausen

Den **Nico Stocklausen**, gebuer den 31. Mäerz 1943, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 10. November 1965 am 17. Abrëll 1966 huet den Nico Stocklausen 3-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekippgespillt.
Steinmetzer

**Steinmetz**(**er**), vun der däitscher Beruffsbezeechnug fir Steemetzer, ass e Familljennumm.

Leit, déi sou heeschen, sinn ë.&nbsp;a.:
### Steinmetz
* Aloyse Steinmetz (* 1920, Pëtschent)
* Charles Nicolas Steinmetz (* ~1723 - 1795)

### Steinmetzer
* Alfred Steinmetzer (1918, Rouspert – 2007, Stad Lëtzebuerg), e lëtzebuergesche Kënschtler a Geodet an eng bedeitend Perséinlechkeet vum Denkmalschutz zu Lëtzebuerg;
* Carolin Steinmetzer-Mann (* 1980, Finsterwalde)
* Christiane Steinmetzer (* 1948, Stad Lëtzebuerg), eng lëtzebuergesch Konschthistorikerin;
* Robert Steinmetzer (* 1948, Stad Lëtzebuerg), e lëtzebuergeschen Dokter, deen elo zu Paräis praktizéiert;
Jean Hemmerling

De **Jean Hemmerling**, gebuer de 16. August 1941, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 11. November 1962 am 27. Oktober 1963 huet de Jean Hemmerling dräimol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 2 Goler geschoss.
Muscat ottonel

De **Muscat ottonel** ass eng Riefzort déi 1852 vum franséischen Ziichter Robert Moreau zu Angers geziicht gouf. Et ass eng Kräizung aus Chasselas a Muscat d'Eisenstadt.

## Lëtzebuerg
Op der Lëtzebuerger Musel war 2010 de Muscat ottonel op enger Fläch vun 0,13 ha ugebaut.

## Um Spaweck
* De Muscat ottonel op der Websäit vun der ''Forschungsanstalt Geisenheim''
Streik

E **Streik** (vum engl. *strike*: Schlag, Streech) ass e kollektive Refus, déi Aarbecht ze maachen, déi ee (meeschtens engem Aarbechtskontrakt no) soll maachen. Zil vum Streik ass et, duerch den (politeschen, ekonomeschen,...) Drock, deen op den Adressat vum Streik entsteet, bestëmmt Fuerderungen duerchgesat ze kréien. Dës kënnen no Adressat ënnerschiddlech sinn: besser Aarbechtskonditiounen, méi Pai, Reegelen oder Gesetzer anzeféieren oder z'änneren, asw. E Streik ka sech géint ee bestëmmte Patron riichten, géint e bestëmmte Secteur, oder géint d'Regierung. Wann all méiglech Beruffssecteure matmaachen, schwätzt ee vun engem *Generalstreik*.

Deen éischte Streik, deen historesch iwwerliwwert ass, ass dee vun egyptesche Bauaarbechter vun Deir el-Medineh am Joer 1159 viru Chr., déi hiren a Fruucht ausbezuelte Loun net kritt haten.

## Streik zu Lëtzebuerg

### De gesetzleche Kader
...
### Historesch wichteg Streiken

* 26. Januar 1912: 4 Doudeger beim Streik op der Déifferdenger Schmelz
* 31. Mee bis Ufank Juni 1917 op de Schmelzen zu Déifferdeng, Diddeleng, Esch a Rëmeleng, Rodange.
* Mäerz 1921
* 30. August 1942: Generalstreik géint d'Zwangsrekrutéierung
* 9. Oktober 1973: Generalstreik
...

## Literatur
* Gérard Adam: *Histoire des grèves.* Bordas, 1981. ISBN 2-04-011481-5, 9782040114817
* Torsten Bewernitz (Hrsg.): *Die neuen Streiks*, Münster 2008.
* Aaron Brenner / Benjamin Day / Immanuel Ness (Hrsg.): *The Encyclopedia of Strikes in American History*. Sharpe, Armonk, NY 2009. ISBN 978-0-7656-1330-1
* Deutsches Historisches Museum / Agnete von Specht (Hrsg.): *Streik. Realität und Mythos*, Ausstellungskatalog, Berlin 1992. ISBN 3-87024-219-1
* Helge Döhring (Hrsg.): Abwehrstreik...Proteststreik...Massenstreik? Generalstreik! Streiktheorien und -diskussionen innerhalb der deutschen Sozialdemokratie vor 1914. Grundlagen zum Generalstreik mit Ausblick, Edition AV, Lich 2009, ISBN 978-3-86841-019-8
* Heiner Dribbusch: *Arbeitskampf im Wandel – Zur Streikentwicklung seit 1990*, in: WSI-Mitteilungen (59. Jg./2006), Heft 7, S.&nbsp;382–388.
* Michael Kittner: *Arbeitskampf. Geschichte - Recht - Gegenwart*, Beck, München 2005. ISBN 3-406-53580-1
* Holger Marcks & Matthias Seiffert (Hrsg.): *Die großen Streiks. Episoden aus dem Klassenkampf*, Münster 2008.
* Walther Müller-Jentsch: *Streiks und Streikbewegungen in der Bundesrepublik 1950–1978*, in: Joachim Bergmann (Hrsg.): *Beiträge zur Soziologie der Gewerkschaften*, Suhrkamp, Frankfurt am Main 1979, S.&nbsp;21–71.
* Dieter Schneider (Hrsg.): *Zur Theorie und Praxis des Streiks*, Suhrkamp, Frankfurt am Main 1971.
* Denis Scuto: *Sous le signe de la grande grève de mars 1921. Les années sans pareilles du mouvement ouvrier luxembourgeois (1918-1923)*, Luxembourg, éditpress, 1990.
* Klaus Tenfelde/Heinrich Volkmann (Hrsg.): *Streik. Zur Geschichte des Arbeitskampfs in Deutschland wärend der Industrialisierung*. Beck, München, 1981. ISBN 3-406-08130-4

## Um Spaweck
Epigenes (Moundkrater)

Den **Epigenes** ass en Aschlagkrater op dem Äerdmound am nërdlechsten Deel vun der viischter **Moundsäit**. Hie läit südldch vum Krater Anaxagoras an nordwestlech vun der Kraterfläch W. Bond.

De Krater gouf 1935 vun der IAU no dem griicheschen Astronom Epigenes vu Byzanz genannt.

## Um Spaweck
* Moundkaart Nr 3: De Krater Epigenes läit ënne riets
Saint Laurent

De **Saint Laurent** ass eng Riefzort, déi een haut nach just an e puer Wéngerten an Däitschland op der Nahe, an Éisträich, an Tschechien an op der Musel zu Lëtzebuerg fënnt.

## Lëtzebuerg
Am 19. Joerhonnert war de Saint Laurent zu Lëtzebuerg am Wäibau beléift, ass awer ufanks vum 20. Joerhonnert aus de Wéngerte verschwonnen. Zu Lëtzebuerg gouf et 1911 de Saint Laurent nëmmen nach zu Wëntreng an engem Wéngert.
 
Op der Lëtzebuerger Musel gëtt de Saint-Laurent an der Tëschenzäit erëm vun e puer Privatwënzer ugebaut; am Joer 2013 war dat op enger Fläch vun 3,60&nbsp;ha.
## Synonymmer
Jee no Land a Sprooch ass de Saint Laurent nach bekannt als Sankt Laurent, Blauer Sankt Laurent, Laurenzitraube, Lorenztraube, lovrenac crni, lovrijenac, Pinot Saint Laurent (duerch en Iertem), Saint laurent noir, sentlovrenka, Svatovavřinecké a szent lörine.

## Literatur
* Neyen, J. Aug., 1915: *Grundriss der Weinbaulehre mit besonderer Berücksichtigung der Weinbauverhältnisse des Großherzogtums Luxemburg*

## Um Spaweck
* De Saint Laurent op der Websäit vun der Forschungsanstalt Geisenheim
Ptolemaeus (Moundkrater)

De Moundkrater **Ptolemaeus** - en ausgedeenten, 150&nbsp;km grousse Rankbierg - läit bal an der Mëtt vun der äerdzougedréiter Säit vum Äerdmound. Hie läit an enger schwaach verkraterter Regioun tëscht de Fläche Sinus Medii an Mare Nubium.

Zesumme mat de Moundkratere Alphonsus an Arzachel bilt hien eng Aart Dräipunkt an der Mëtt vun der „Moundscheif“. Den opfälleg glate Kraterbuedem vum Ptolemaeus ass genee un d'Moundkrëmmung ugepasst an ass ganz mat Lava opgefëllt, en huet awer keen Zentralbierg. De Kraterrampli ass ëm déi 2400 m héich. Bannendran hu spéider Aschléi nach kleng Kratere gebilt, vun deenen een déiwe mat 9&nbsp;km Duerchmiesser, den Ammonius am beschten ze gesinn ass. Direkt nërdlech vun him ass bei déiwem Sonnestand (kuckt Terminator) e staark erodéierte "Geeschterkrater" ze gesinn.
 
De Ptolemaeus ass den eelste Krater an där Regioun. Säi Fong gëtt deelweis och mat Ausworf vum Krater Alphonsus bedeckt. D'Ränner vum Ptolemaeus an Alphonsus ginn duerch en opfällege System vu parallele Kanten a Grief geschnidden, déi „Imbrium Skulptur“ genannt gëtt, well si vum Mare Imbrium aus fortgeet.
## [[Niewekrater]]en
Jean-Auguste Neyen

De **Jean-Auguste Neyen**, gebuer den 13. September 1838 zu Peppeng, a gestuerwen den 8. Abrëll 1928 zu Réimech, war e Veterinär.

Vun 1888 bis 1890 war hie Buergermeeschter vun der Gemeng Réimech.

Als Besëtzer vu Wéngerte war hie bis Enn 1921 Member vum *Comité permanent de la commission de viticulture*.

## Publikatiounen (Auswiel)
* Neyen, Jean-Auguste, 1870: *Landwirtschaftliches Lesebuch*, J. Joris
* Neyen, Jean-Auguste, 1886: *Grundriss der Landwirtschaftslehre*, V. Buck
* Neyen, Jean-Auguste, 1887: *Der rationnelle Futterbau*
* Neyen, Jean-Auguste, 1893: *Der Obstwein*
* Neyen, Jean-Auguste, 1915: *Grundriss der Weinbaulehre mit besonderer Berücksichtigung der Weinbauverhältnisse des Grossh. Luxbg*, Charles Beffort
Fabra Observatoire

De **Fabra Observatoire** ass en astronomeschen Observatoire um Biergréck vun der Serra de Collserola bei Barcelona, Katalounien.

E gouf am Joer 1904 gegrënnt a gehéiert zu der Reial Acadèmia de Ciències i Arts de Barcelona. Seng Haaptaktivitéite sinn d'Studien iwwer Asteroiden an Koméiten. Et ass de véierteelsten Observatoire op der Welt, deen nach a Betrib ass.

De Koméit 32P/Comas Solá gouf do am Joer 1926 vum Josep Comas i Solà entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Offiziell Websäit vum Observatoire
*  Obsfabra Asteroid
Rohan (Middle-earth)

**Rohan** ass e fiktiivt Kinnekräich vun de Mënschen dat an der fiktiver Welt vu Middle-earth an de Romaner vum J. R. R. Tolkien läit. Seng Awunner, d'Rohirrim, si Mënschen, déi als exzellent Reider bekannt sinn.

D'Räich Rohan ass en Alliéierte vu Gondor, dat op senger Südgrenz läit.

= Geographie =

## Stied a Festungen
### Edoras
Edoras ass d'Haaptstad vu Rohan. Dem Kinnek säi Palais, d'Gëllen Hal genannt, läit do, genee wéi och d'Griewer vun den ale Kinneken.

### Helm's Deep
Helm's Deep ass eng Festung, genannt nom Kinnek Helm, déi vun de Rohirrim an Zäite vu Krich als Refuge déngt.

### Dunharrow
Dunharrow ass eng Sammelplaz fir d'Arméi vun de Rohirrim, déi sech do treffen ier s'an de Krich zéien. Et läit no bei der Grenz mat Gondor.

= Geschicht =
## Drëtt Zäitalter
D'Geschicht vu Rohan fänkt an der Mëtt vum Drëtten Zäitalter un. Wou Gondor am Krich war géint Feinden aus dem Osten hunn d'Reider aus Rhovanion, enger Géigend am Norde vu Middle-Earth, op der Säit vu Gondor gekämpft an e wichtege Bäitrag geleescht. Fir si ze belounen an sech op hirer Nordgrenz ze schützen huet den Steward vu Gondor hinnen d'Land Calenhardon geschenkt, wat si als Kinnekräich Rohan geholl an opgebaut hunn. Rohan huet ëmmer eng enk Bezéiung mat Gondor gefleegt, an déi zwéi Länner sinn dacks zesummen an de Krich gezunn.

## Evenementer um Schluss vum Drëtten Zäitalter
An de Bicher *[[The Two Towers]]* an *[[The Return of the King]]* spillt Rohan eng wichteg Roll. D'Land gëtt vum Saruman, dem Wäissen Zauberer deen am Tuerm vun Isengart lieft an deen sech op dem Sauron seng Säit gestallt huet, bedreet. Hien huet de Kinnek Theoden vu Rohan verhext a plangt dat ganzt Land z'erueweren. Zum Gléck sinn den Aragorn, de Legolas, de Gimli an de Gandalf an der Géigend, a kënnen dem geschwächte Kinnekräich hëllefen. Et kënnt zu enger grousser Schluecht zu Helm's Deep, déi duerch den heroeschen Asaz vum Eomer (dem Theoden säin Neveu) a vum Gandalf gewonne gëtt.

Rohan bedeelegt sech herno och un de Krich géint Mordor, an den Theoden stierft an der Schluecht vun de Pelennorfelder

= Sprooch a Kultur =
A Rohan sinn d'Päerd sou wichteg datt si als Membere vun der Famill gëllen. Hire Feinden déi hinnen d'Päerd klauen erweisen d'Rohirrim keen Erbaarmen.

= Bedeitung am J. R. R. Tolkien sengem Wierk = 
D'Kinnekräich Rohan an d'Rohirrim spillen am Tolkien sengem Wierk eng wichteg Roll. Den Tolkien wollt un hirem Beispill weise wat hätt kënne geschéien, wann d'Englänner sech méi mat Päerd auskannt hätten zur Zäit vum William the Conqueror senger Eruewerung. Den Tolkien huet säi Liewe laang de franséischen Afloss op déi englesch Sprooch, deen zu där Zäit ufänkt, regrettéiert.
(1102) Pepita

Den **(1102) Pepita** ass en Asteroid vun der Asteroidenceinture, deen de 5. November 1928 vum katalaneschen Astronom Josep Comas i Solà zu Barcelona entdeckt gouf.

Den Numm vum Asteroid ass vum Entdecker sengem Spëtznumm *Pepito*, ofgeleet.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
*  Orbitsimulation (Java Applet)
Josep Comas i Solà

De **Josep Comas i Solà** (Katalounesch), gebuer den 19. Dezember 1868 zu Barcelona, Katalounien, a gestuerwen den 2. Dezember 1937 och do, war e katalouneschen Astronom. Hie war den éischte President vun der 1911 gegrënnter Sociedad Astrónomica de España y América.

De Comas y Solá hat sech intensiv dem Studium vun de Planéite Mars a Saturn zougedréit an hat och d'Rotatiounsdauer vun hinne bestëmmt. Schonn 1908 hat hien aus Observatioune vum Saturnmound Titan mam Teleskop erausfonnt, datt dee vun enger Atmosphär ëmgi muss sinn.

Hie verfaasst a senger Karriär eng Rei vu populäre Bicher. Wärend senger Aarbecht entdeckt hie weider 11 Asteroiden an de periodesche Koméit 32P/Comas Solá a war Matentdecker vum netperiodesche Koméit C/1925&nbsp;F1 (Shajn-Comas Solá).

Him zu Éiere sinn d'Asteroiden (1102) Pepita (no sengem Spëtznumm Pepito) an (1655) Comas Solá genannt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Liewen a Wierken vum José Comas y Solá
François Villiers

De **François Villiers**, gebuer als *Francois Salomons* den 2. Mäerz 1920 zu Paräis, a gestuerwen den 29. Januar 2009 zu Boulogne-Billancourt, war e franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.

## Filmer
### Kino
### als Regisseur
* 1949: * Hans le marin *, mam Maria Montez a Jean-Pierre Aumont
* 1958: * Le foulard de Smyrne *, (Kuerzfilm)
* 1958: *[[L'eau vive]]*, mam Pascale Audret an Andrée Debar
* 1959: * La duchesse *, (Kuerzfilm)
* 1959: * La verte moisson *, mam Dany Saval a Jacques Perrin
* 1960: * Pierrot la tendresse *, mam Michel Simon a Claude Brasseur
* 1961: *[[Le puits aux trois vérités]]*, mam Michèle Morgan a Jean-Claude Brialy
* 1962: * Fumée, histoire et fantaisie *, (Kuerzfilm)
* 1963: *[[Constance aux enfers]]*, mam Michèle Morgan an Dany Saval
* 1963: *Jusqu'au bout du monde *, mam Pierre Mondy a Marie Dubois
* 1964: * L'autre femme *, mam Annie Girardot an Alida Valli
* 1966: * L'affaire du camion *, (Kuerzfilm)
* 1989: * Manika, une vie plus tard*, mam Julian Sands a Stéphane Audran
### als Dréibuchauteur
* 1949: * Hans le marin*
* 1959: * La duchesse*
* 1961: * Le puits aux trois vérités*
* 1963: * Jusqu'au bout du monde*
* 1964: * L'autre femme*
* 1989: * Manika, une vie plus tard*

## Um Spaweck
Streik op der Déifferdenger Schmelz 1912

De **Streik op der Déifferdenger Schmelz** vum 26. Januar 1912 ass dee bis ewell eenzege Streik zu Lëtzebuerg, bei deem et Doudesaffer gouf: 4 Leit sinn vun der Gendarmerie erschoss ginn.

Haaptgrond vum Streik op der Déifferdenger Schmelz, déi dunn der Deutsch-Luxemburgische Bergwerks- und Hütten-AG gehéiert huet, war d'Aféiere vun enger obligatorescher Cotisatioun vu 70 Pfenneg an d'Renten- an Invalidekeess, déi vum Loun ofgehale gouf. Dëst gouf virun allem vun den Italieener déi do déi penibelst Aarbechten hu misse maachen (virun allem an der Mëllerei), net akzeptéiert - ë.&nbsp;a. och well si gefaart hunn, do näischt dovun ze hunn, wa se am Alter nees an Italie wieren. Fir si war et soss näischt wéi eng Kierzung vun hirer schonn niddreger Paie.

340 italieenesch Aarbechter hunn dofir hir Aarbecht niddergeluecht an hu mat roude Fändelen zu Déifferdeng an zu Uewerkuer e Cortège duerch d'Stroosse gemaach. Géint Mëtteg waren se virun der Entréespaart fir an d'Schmelz ukomm, wou net nëmme Familljemembere versammelt waren, fir de Mëtteskascht ze bréngen, mä och 18 Gendaarmen. D'Demonstranten hunn hinnen d'Iessen ofgeholl an an de Kulang gehäit. Fir d'Leit virun der Paart ewechzekréien, huet d'Direktioun d'Wierkspompjeeë geruff an de Buergermeeschter Emile Mark gouf erbäitelefonéiert. D'Stëmmung ass eskaléiert; Steng goufen op d'Pompjeeë geheit, d'Paart vun der Schmelz gouf opgebrach an d'Grevisten hu sech an den Haff eragedréckt. D'Police huet sech bis bei d'Héichiewen zeréckgezunn, eenzel Gendaarme hu sech an d'Trape gestallt. Wéi d'Grevistë méi no koumen huet de Mark den Uerder ginn, ze schéissen.

3 bis 4 Minutte laang gouf geschoss ier d'Italieener gewach sinn. Um Terrain vun der Schmelz hu se sämtlech Fënstere futti geschloen. Owes si se nach eng Kéier virun d'Portal komm. Nees si Schëss gefall, et gouf een Doudegen a Verwonnter

Am Ganze goufe 4 Leit erschoss (dorënner en 13 Joer ale Bouf, dee sengem Papp d'Iesse wollt bréngen) a 6 schwéier blesséiert.

Eréischt den 30. Januar hunn d'Italieener nees hir Aarbecht opgeholl, nodeem se vun der Direktioun e puer finanziell Zougeständnesser gemaach kritt haten.

## Literatur
* Christian Calmes, 1976: *Déi bluddeg Grève zu Déifferdang vum 26. Januar 1912.* Déifferdanger Volleksbildungsveräin.

## Kuckt och
* Siderurgie zu Lëtzebuerg
L'eau vive

** L'eau vive** ass e franséische Film vum François Villiers aus dem Joer 1958.

## Ëm wat geet et am Film?
Familljegeschicht ëm eng Ierfschaft an de Bau vun engem Barrage op der Durance.

## Auszeechnungen
* USA: 1959 Golden Globe Awards: Beschten auslännesche Film

## Um Spaweck
Durance

D**'Durance** ass e Floss am Süd-Oste vu Frankräich.

D'Durance ass 323,8 Kilometer laang a fléisst bei Avignon an de Rhône.

## Um Spaweck
George Mary Searle

De **George Mary Searle**, gebuer de 27. Juni 1839 zu London, a gestuerwen de 7. Juli 1918 zu New York, war en US-amerikaneschen Astronom a Geeschtlechen.

Am Joer 1858 entdeckt hien den Asteroid (55) Pandora. Ausserdeem entdeckt hien och sechs Galaxië. Am héijen Alter ass hien dem kathouleschen Uerde vun de Paulisten bäigetrueden an huet un der Kathoulescher Universitéit vun Amerika zu Washington D.C. geléiert

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Jaime Nubiola: C. S. Peirce and G. M. Searle: The Hoax of Infallibilism
Robert Thillens

De **Robert Thillens**, gebuer den 30. Mäerz 1957, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller, Foussballtrainer a Commissaire du Gouvernement.

Tëscht dem 12. November 1975 am 21. September 1977 huet de Robert Thillens dräimol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Am Veräinsfussball huet de Robert Thillens tëscht 1973 an 1991 fir den FC Wolz 71 a fir d'Young Boys Dikrech gespillt. Vun 1987 bis 1989 war hie Spillertrainer zu Dikrech, vun 1989 bis 1991 huet hien den FC Wolz 71 trainéiert.

Vun 2012 bis 2018 war de geléierte Sportsprof Robert Thillens "Commissaire du gouvernement à l'Education physique et aux Sports" ënnert dem deemolege Sportminister Romain Schneider.
Patrick Lassine

De **Patrick Lassine**, gebuer den 28. Dezember 1982, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 2. Abrëll 2003 am 28. Abrëll 2004 huet de Patrick Lassine dräimol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Sammy Wagner

De **Sammy Wagner**, gebuer den 31. Mäerz 1987, ass e lëtzebuergesche Physiksprofesser an LSAP-Politiker. Hien ass zanter dem 21. Oktober 2021 Buergermeeschter vun der Gemeng Stengefort.

## Politesch Karriär

Seng éischt politesch Schrëtt huet de Sammy Wagner am Jugendparlament gemaach, wou hien den 21. November 2009 zum éischte President gewielt gouf, eng Plaz déi e bis de 27. Oktober 2012 hat.

Vum 16. Mäerz 2013 bis den 28. Mäerz 2015 war hie President vun de Jonke Sozialisten (Jeunesses socialistes luxembourgeoises).

Bei de Gemengewalen 2017 gouf hien eng éischt Kéier an de Stengeforter Gemengerot gewielt, wou e Schäffe gouf. No der Demissioun vum Guy Pettinger huet hien am Oktober 2021 d'Plaz vum Buergermeeschter an der Gemeng Stengefort iwwerholl.

## Um Spaweck
* Privat Homepage vum Sammy Wagner
* Internetsite vun de Jonke Sozialisten
Eugène Afrika

Den **Eugène Afrika**, gebuer de 14. Abrëll 1971, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller dee vun 1990 bis 1993 fir d'Red Boys Déifferdeng, vun 1993 bis 2001 fir d'Union Lëtzebuerg a vun 2001 bis 2003 fir Jeunesse Esch gespillt.

Den 10. Oktober 1998 an den 10. Mäerz 1999 huet den Eugène Afrika fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

2011 ass den Eugène Afrika wéinst Vergewaltegung zu 3 Joer Prisong verurteelt ginn.
## Kuckt och
Carlo Bamberg

De **Carlo Bamberg**, gebuer de 7. Januar 1947, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

De 5. November 1969 an de 7. Oktober 1972 huet de Carlo Bamberg fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
(55) Pandora

**(55) Pandora** ass en Asteroid vun der Haaptceinture, deen no der Pandora, enger Gestalt aus der griichescher Mythologie, genannt gouf.

Pandora gouf den 10. September 1858 vum G. M. Searle entdeckt.
Si huet e mëttleren Duerchmiesser vu ronn 67&nbsp;km a rotéiert an zirka 4 Stonnen an 48 Minutten ëm hir eegen Achs.
D'Uewerfläch huet eng héich geometresch Albedo vu ronn 0,30 an d'absolut Hellegkeet ass 7,8&nbsp;mag. Pandora ass en Asteroid mat der Spektralklass M.

E Saturn-Mound dréit och den Numm Pandora, kuckt Pandora (Mound).

## Aspekter

## Kuckt och

* Asteroid
* Lëscht vun den Asteroiden
## Um Spaweck
* JPL Asteroiden-Datebank: (55) Pandora
Paul-Pierre Henry

De **Paul-Pierre Henry**, gebuer den 21. August 1848, a gestuerwen de 4. Januar 1905, a säi Brudder Prosper-Mathieu Henry, ware franséisch Optiker an Astronomen.

Nom Doud vum Jean Chacornac waren déi zwéi Bridder mat der Opstellung vu Stärekaarte beopdraagt ginn. Fir d'Aufgab z'erliichteren hu se d'Fotografie benotzt. Déi dozou noutwendeg Instrumenter, inklusiv de groussen Objektiv, hate si selwer hiergestallt. Hinnen ass déi séier Entwécklung vun der Astrofotografie am 19. Joerhonnert wesentlech ze verdanken.

Si hunn ettlech Teleskopen an aner astronomesch Instrumenter hiergestallt. Am Observatoire vu Paräis hat jiddweree vun de Bridder siwen Asteroiden entdeckt (kuckt Lëscht vun den Asteroiden). Am November 1885 hu si fir d'alleréischt fotografesch de Reflexiounsniwwel ëm d'Plejaden entdeckt.

No de Bridder gouf en 42&nbsp;km grousse Moundkrater Henry Freres, de Marskrater Henry, souwéi den Asteroid (1516) Henry genannt.

## Um Spaweck
* Publikatioun vum P. Henry am Astrophysics Data System
* Noruff op de Paul Henry am Astrophysics Data System

## Kuckt och

* Asteroid
Aldo Catani

Den **Aldo Catani**, gebuer den 10. Juni 1951, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Den 21. September 1977 an de 7. Oktober 1978 huet den Aldo Catani fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Germain Dahm

De **Germain Dahm**, gebuer de 16. November 1928, a gestuerwen den 12. August 2018 zu Esch-Uelzecht, war e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

De 25. November 1951 an den 20. Abrëll 1952 huet de Germain Dahm fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Damon Damiani

Den **Damon Damiani**, gebuer den 2. Januar 1960, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Den 19. an 22. Dezember 1984 huet den Damon Damiani fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Jean Hansen (Foussballspiller)

De **Jean Hansen**, gebuer de 15. Februar 1950, a gestuerwen de 17. Mäerz 2014, war e lëtzebuergesche Foussballspiller a President vum FC Avenir Beggen.

Den 8. an 22. Abrëll 1975 huet de Jean Hansen géint Holland fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.