open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Foussball am No Mans Land

De **Foussballmatch am No Mans Land** am Joer 1914 ass an d'Geschicht vum Foussball als ee vun de korjéiste Matcher agaangen, deen et wuel ginn ass.

Et war e *Frëndschaftsmatch* tëscht engleschen an däitschen Truppen déi sech an den Tranchéen op der Front a Frankräich wärend dem Éischte Weltkrich bekricht hunn.

Et war Chrëschtdag 1914, wéi d'Englänner gesinn hunn, datt déi däitsch Truppen op hirer Linn Chrëschtbeem opgestallt hunn. Gläich drop sinn déi Däitsch mat Lanteren aus hire Lächer koum an hu gewénkt. D'Englänner hu sech net laang fléiwe gelooss a sinn och aus den Tranchéeën erauskomm, a si hu sech an der Mëtt tëscht de Linne getraff.

Et gouf ausgemaach den Dag duerno e Foussballmatch ze maachen, wat och geschitt ass.

Déi däitsch Ekipp hat mat 3-2 gewonnen.

## Quellen
*La Guerre de 1914-1918, L'album de la grande Guerre, Jean-Pierre Verney, Jérome Pecnard, Éditions France Loisirs. ISBN 2-7441-7568-4. Säit 110.
Royal Dragoons

D**'Royal Dragoons** oder och **1st Dragoons** war e Kavalerie-Regiment vun der brittescher Arméi.

D'Regiment gouf 1661 gegrënnt a war am Déngscht bis 1969. Duerno gouf et mat de Royal Horse Guards zesummegeklappt fir The Blues and Royals-Regiment ze ginn.

D'Royal Dragoons war dat eelst Linne-Kavalleriesregiment vun der brittescher Arméi.

Den Titel *Royal* krut d'Regiment awer eréischt no 22 Joer Déngscht. Säin éischten Numm war *Tangier Horse* well d'Regiment zu Tanger stationéiert war fir d'Stad ze bewaachen. Tanger war an de Besëtz vun der englescher Kroun komm duerch d'Bestietnes vum Charel II. mat der Catherine vu Bragança (Catalina de Portugal).

No 22 Joer Krich géint d'Mouere koume si zeréck an England an de Kinnek gouf hinnen den Titel *Royals* mat der Erlabnes, den englesche Wope mam Léiw ze droen.
Apollo (Raumschëff)

D**'Apollo-Raumschëff** gouf am Kader vum Apollo-Programm vun North American Aviation entwéckelt. Et besteet aus zwou Komponenten: dem Kommandomodul (CM) an dem Servicemodul (SM). D'Kombinatioun (CSM) gouf eréischt kuerz virum erneiten Antrieden an d'Äerdatmosphär getrennt. Nëmmen de Kommandomodul mat den dräi Astronauten ass fir eng Waasserlandung am Mier ekipéiert.

## Kommandomodul (CM)
De Kommandomodul huet eng Mass vu 5.900&nbsp;kg bei enger Héicht vun 3,23 m an engem Duerchmiesser vun 3,91 m.

### Viischten Deel

Am viischten Deel si Stabiliséierungsfallschiermer an déi dräi grouss Haaptfallschiermer ënnerbruecht. Déi ginn eréischt nom Antrëtt beim Retour an d'Äerdatmosphär an enger Héicht vun 2,5&nbsp;km op. Zwéi Schiermer gi fir eng sécher Landung um Mier duer. Beim Apollo 15 hat ee vun deenen dräi Schiermer versot, ouni datt et zu Schied oder Verletzunge koum. Weider sinn am ieweschte Beräich zwou Steierdüse vum Lagekontrollsystem fir den erneiten Antrëtt an d'Atmosphär, d'Kopplungssystem an d'Luk fir d'Moundlandefär ugemaach. Hei sinn och d'Antennen an d'Signalluuchte fir d'Biergung am Mier méi liicht ze maachen, a Ballongen, déi sech opblosen, fir am Fall, bei deem d'Kapsel mat der Spëtzt no ënne géif schwammen, déi nees opzeriichten.

### Mëttelsten Deel
Hei ass d'drockfest Kabinn fir d'Astronauten. Dora sinn d'Haaptinstrumententafele fir d'Kontroll an d'Steierung vum Raumschëff, d'Liewenserhalungssystemer an e puer Materialschief ënnerbruecht. Et gëtt fënnef kleng Fënsteren a säitlech d'Luk fir eran- an erauszeklammen. D'Liewenserhalungssystemer kontroléieren d'Kabinnenatmosphär an halen d'Temperatur bei 22 Grad. Wärend dem Fluch besteet si aus rengem Sauerstoff bei engem Drëttel vum Drock op der Äerd. Nëmmen an der Startphas gëtt, no de leedvollen Erkenntnesser aus der Katastroph mam Apollo 1, 40&nbsp;% Stéckstoff bäigemëscht. U Bord si weiderhi Landkaarte vum Mound a vun der Äerd, Stärekaarte fir d'Navigatioun an Orbitkaarten fir all eenzel Missiounsphas.

Am CM war Plaz fir ungeféier 2&nbsp;m³ pro Astronaut.

### Heck

Um Heck vum CM sinn 10 weider Steierdüse vum Lagekontrollsystem fir den neien Antrëtt an d'Äerdatmosphär, den Dreifstoff dofir an och Helium- a Waassertanken ënnerbruecht.

## Déi eenzel Apollo-Raumschëffer

## Um Spaweck
Boston Tea Party

**The Boston Tea Party** oder och ***The Rebel's Tea Party*** ass an der Amerikanescher Geschicht den Numm vun engem Protestakt am Hafe vu Boston an der Nuecht vum 16. op de 17. Dezember 1773.

An där Nuecht haten d'Géigner vum Téimonopol vun der British East India Company, dräi Schëffer vun där Kompanie, déi am Hafe vu Boston louchen, an déi Téi gelueden haten, gekapert, an déi ganz Ladung an d'Mier gehäit.

### Geschichtlech Hannergrënn
Dës Aktioun war eng vun den Ufanksrevolten déi den Amerikaneschen Onofhängegkeetskrich agelaut hunn.

Déi englesch Kolonië waren onzefridden iwwer de Steiersystem, an d'Taxen déi d'Heemechtsland dat méi wéi 3.000 Meilen ewech war, opgehuewen huet, ouni datt si selwer d'Walrecht haten a matbestëmme konnten, wat bei hinnen an der Kolonie sollt geschéien.

D'Protester dodergéint ware sou grouss ginn, datt den deemolege Premierminister vu Groussbritannien de Lord North am Joer 1770 trotz dem Kinnek George III. sengem Widderstand d'Douanestaxen op den Importer ofgeschaaft huet. Dommerweis hat hien eng Ausnam gemaach an zwar bei den Taxe fir den Téiimport, ee vun de gréissten Importe vun Amerika.

Dat hat als Konsequenz, datt du ferrëm Téi geschmuggelt ginn ass. D'Reaktioun vun de Britten dodrop ware méi streng Kontrollen an den Häfen, an do derbäi hu se der Brittescher Ost-Indien-Gesellschaft de Monopol vum Téi-Import fir Nordamerika ginn.

Well den Ostindeschen Téi méi bëlleg gewiescht wier wéi d'Schmuggelprodukten, waren d'Schwaarzhändler och net frou dodriwwer an hu sech deenen ugeschloss, déi schonn ëmmer géint d'Taxen an d'Handelsaschränkunge protestéiert haten.

Am Dezember 1773 louchen dunn dräi Schëffer vun der Ost-Indien-Gesellschaft am Hafe vu Boston, an et gouf séier bekannt, datt se en décke Batz Téi an de Calen hätten.

Op Dirängele vum Samuel Adams, engem vun de militantste vun hinnen, gouf eng vigouréis Aktioun gestart. Als Indianer verkleet, mat Krichsmolerei an de Gesiichter, hu se déi dräi Schëffer iwwerfall, an den Téi deen déi gelueden haten, an d'Mier gehäit.

D'Britten hunn dodropshinn den Hafe vu Boston gespaart. Dës Strofmoossnam an anerer, déi nach no an no derbäikoumen, hunn den Onofhängegkeetskrich du ganz séier erbäigefouert.

## Um Spaweck
Kosmesch Vitess

Als **kosmesch Vitess** bezeechent een d'Mindestvitess, déi ee ballistescht Geschoss – ouni Beuechtung vum Loftwiderstand – bräicht, fir no dem Ofschoss ouni weider Beschleunigungsmanöveren aus dem Gravitatiounsfeld vun engem kosmesche Kierper ewechzekommen.

No der Äerd, der Sonn oder der Mëllechstrooss (Galaxis) berechent ee véier Vitessen. Si si keng Naturkonstanten, a gi fir all Gravitatiounsfeld sonner berechent. Am Wesentlechen hu si theoreetesch Bedeitung; an der Raumfaart sinn dacks däitlech méi kleng Vitessen néideg, well Raumgefierer a Raumsonden en eegenen Undriff hunn oder duerch Swing-by-Manövere bei grousse Planéiten zousätzlech méi Vitess kréien.

Vill observéiert kosmesch Kierpere wéi Asteroiden an aner Stären a Bezuch zum Mëllechstroossekär asw. hu Vitessen, déi enger vun deene véier kosmesche Vitessen zimmlech no kommen. Dat si statistesch Wäerter. Kierpere mat anere Vitessen entzéie sech den erhoffte Bunnen a sou der Observatioun. Eng Gesetzméissegkeet, no där kosmesch Kierperen dozou tendéieren, bevirzucht bestëmmt Vitessstufen anzehuelen, gëtt ausgeschloss.
Pont-à-Mousson

**Pont-à-Mousson** ass eng franséisch Stad an der Regioun Grand Est, Chef-lieu vum Kanton Pont-à-Mousson am Departement Meurthe-et-Moselle. Se läit op der Musel, am Süde vu Metz. Hir Awunner ginn op Franséisch *Mussipontains* genannt.

## Geschicht
Am 10. Joerhonnert hunn d'Häre vu Mousson, déi och Grof vu Bar waren, eng Bréck iwwer d'Musel baue gelooss. Hei ass geschwënn eng Stad entstanen.
1353 huet de Karel IV. d'Stad zu enger Maarkgrofschaft gemaach, mam Robert I. vu Bar als Markkgrof. Duerno goung Pont-à-Mousson un d'Grofe vun Anjou, méi spéit un d'Herzogtum Loutrengen (1480).

1572 huet de Kardinol Charles vu Loutrengen do eng Universitéit gegrënnt, déi vu Jesuitte geleet gouf. Am 17. Joerhonnert waren eng 2.000 Studenten ageschriwwen. 1768 gouf d'Universitéit op Nanzeg verluecht.

Wéinst senger strategescher Lag am Grenzland huet Pont-à-Mousson a Kricher schwéier ze leide gehat: Am Drëssegjärege Krich gouf et komplett zerstéiert, 1870 emkämft, am Éischte Weltkrich war d'Stad an hir Ëmgéigend Theater vu schroe Schluechten, an och am Zweete Weltkrich gouf hei, ir se 1944 vum Generol George S. Patton senger 3. Arméi befreit gouf, nach eng Kéier emkämft.

## Kuckeswäertes
* Premonstratenserabtei

## Um Spaweck
Mustafa Kemal Atatürk

De **Mustafa Kemal Atatürk**, gebuer den 19. Mee 1881 zu Saloniki, a gestuerwen den 10. November 1938 zu Istanbul, war en tierkesche Generol a Grënner vun der moderner Tierkei.

De Mustafa Kemal war bei der Gruppéierung vun de *Jong Tierken* aktiv, deenen et 1908/1909 gelonge war eng biergerlech Verfassung géint den deemolege Sultan duerchzesetzen.

An de Joren 1911 an 1912 huet hien am italieenesch-tierkesche Krich deelgeholl an hien huet als Kommandant am Éischte Weltkrich op der Säit vun Däitschland d'Landung vun den Alliéierten op den Dardanelle verhënnert.

Nom Enn vum 1. Weltkrich huet de Mustafa Kemal sech un d'Spëtzt vun enger Beweegung géint déi alliéiert a griichesch Besatzung vun der Tierkei gesat. 1920 huet hien eng Nationalversammlung zu Ankara aberuff an 1921/22 huet de Mustafa Kemal d'Griichen aus Klengasien verdriwwen.

1923 huet hien d'Republik ausgeruff.

Als éischte President vun der Tierkei huet hie mat diktatoresche Mëttelen d'Land déifgräifend no westlechem Virbild reforméiert. Sou huet hien ënner anerem déi laténgesch Schrëft an e biergerlecht Gesetzbuch ageféiert. Hien huet sech och fir d'Emanzipatioun vun de Fraen agesat an huet de Verbuet vum Fez a vum Schleier an den ëffentleche Schoulen duerchgesat.

Dem Mustafa Kemal huet sou d'Tierkei aus dem Mëttelalter an d'Neizäit gefouert an 1934 krut hien den Éierentitel *Atatürk* (Papp vun den Tierken).

## Um Spaweck

*Ataturk - the ex-jihadist as a new born "secularist" Ianus (Poland), Jan 25, 2013 at 01:42 Middle East Forum
Fameck

**Fameck** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est.

**Uertschaften an der Gemeng**

D'Gemeng Fameck besteet aus 5 Uertschaften: Rémelange - Budange - Edange - Morlange - **Fameck**.

D'Nimm vun dësen Dierfer gi schonn tëscht 855 an 1157 ernimmt. Den Numm Fameck kënnt vu *Falmacres* e gallo-réimeschen Numm. Ëm 1744 gëtt Fameck sou genannt wéi et och elo nach heescht. D'Gemeng gouf no 1789 aus de fënnef Uertschaften zesummegesat a si louch deemools op Grenz tëscht dem Barrois, Lëtzebuerg an der Regioun Grand Est.

D'Géigend ëm Fameck war haaptsächlech duerch Landwirtschaft gezeechent, bis no 1870 d'Eisenindustrie sech am Fenschdall ënner der Impuls vun der Famill De Wendel installéiert huet.

## Um Spaweck

Festival vum arabesche Film zu Fameck
VY Canis Majoris

De **VY Canis Majoris** (*VY CMa*) ass ee rouden Iwwerris.
Dëse Stär ass ee vun der gréisste bekannte Stären.

D'Roberta M. Humphreys (2006) huet de Radius vun VY CMa op dat 1800- bis 2100-fach vum Sonneradius berechent. Wann eis Sonn mat sou engem Stär géif ersat ginn, da géif seng Uewerfläch nach bis iwwer d'Ëmlafbunn vum Saturn reechen.

Et gëtt zwou ënnerschiddlech Meenunge fir d'Zouuerdnung vum VY CMa. Déi eng Fuerscher (souwéi d'Roberta M. Humphreys's an hirer Aarbecht) mengen, datt de Stär e ganz groussen an helle rouden Iwwerris ass. Anerer (sou d'Ënnersich vu Massey, Levesque a Plez) kommen zum Resultat, datt de VY nëmmen en normale roude Ris ass.

D'Distanz zu der Aerd ass ongeféier 3.900 Liichtjoer).

Den Nummdeel „VY“ kënnt vun der Reegel déi bei den Nimm vu verännerleche Stäre gebraucht gëtt, an no där de VY Canis Majoris den 43te verännerleche Stär ass, deen am Stärebild Groussen Hond entdeckt gouf.

## Um Spaweck

*  VY Canis Majoris: The Astrophysical Basis of Its Luminosity
*  Bringing VY Canis Majoris Down to Size: An Improved Determination of Its Effective Temperature
Méifachstär

E physescht System aus méi wéi zwéi Stäre gëtt **Méifachstär** genannt.

Meeschtens gi Méifachstären am Ufank als Duebelstär entdeckt. Déi dacks onsiichtbar Begleeder maache sech dann als Stéierunge bemierkbar.

Méifachstäre bestinn aus Ënnersystemer, déi ëmmer a Koppele virkommen. D'Ënnersystemer bestinn hirersäits aus Eenzel- oder Duebelstären.

Beispiller fir Méifachstäre sinn:
* 3 Komponenten
**η Orionis: e spektroskopeschen Duebelstär mat engem Begleeder, deen zimmlech wäit ewech ass, mat enger Ëmlafzäit vum Duebelstär vun 8 Deeg, de Begleeder ëm den Duebelstär brauch dofir 3470 Deeg.
* 4 Komponenten
**ξ Ursae Majoris: erschéngt als Duebelstär mat enger Ëmlafzäit vun 59,6 Joer, all Komponent huet awer nach en Duebelstäresystem (mat Ëmlafzäite vu 4 a 699 Deeg).
* 5 Komponenten
**ε Hydrae
* 6 Komponenten
**α Geminorum (Castor): dräi spektroskopesch Duebelstäre mat engem Bedeckungsverännerlechen.

## Kuckt och

* Duebelstär
Fensch (Floss)

D**'Fensch** oder och nach **Fentsch** ass e franséische Floss, dee seng Quelle bei Fensch am Weste vum Museldepartement huet.
 
Si leeft duerno duerch Knutange, Nilvange, Hayange, Serémange-Erzange a Florange fir tëscht Metz an Diddenuewen an d'Musel ze lafen.

D'Fensch huet véier gréisser Nieweflëss: d*'Petite Fensch* de *Krisbach* an d'Baache vun Algrange a Marspich.

D'Quelle vu *Morlange* an der Gemeng Fameck an déi vu Ranguevaux, aus dem Anzuchsgebitt vun der Fensch goufen 1866 gefaasst a mat enger 10&nbsp;km. laanger Waasserleitung op Diddenuewen geleet.

Den Dall vun der Fensch ass haaptsächlech wéinst der Eisenindustrie bekannt, an eng Partie vum Floss ass komplett vun de Schmelze vu Florange abëtonéiert ginn.

De Bernard Lavilliers hat sech vum Dall beaflosse gelooss fir den Haapttitel vu sengem éischten Album, *Fensch Vallée*, am Joer 1976.
Richemont (Moselle)

**Richemont** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est am Dall vun der Musel.

*Lëscht vun den Uertschafte bei der Musel

## Um Spaweck
* Festival vum arabesche Film zu Fameck
Contz-les-Bains

**Contz-les-Bains** (**Nidderkonz** op Lëtzebuergerplatt) ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle.

## Nopeschgemengen
### Frankräich
* Opech (fr: *Apach*)
* Réistroff (fr: *[[Rustroff]]*)
* Sierk (fr: *[[Sierck-les-Bains]]*)
* Kiisch (fr: *[[Kirsch-lès-Sierck]]*)
* Uewer Konz (fr: *[[Haute-Kontz]]*)
* Rettel
### Lëtzebuerg
* Schengen
### Däitschland
* Pärel (de: *[[Perl]]*)

## Biller

Roue SJT.png
Contz-les-Bains (102).jpg|Vue op d'Musel vun Nidderkonz aus


## Kuckeswäertes
D'Kierch vu Konz mat der Uergel vum Franz Staudt

* Lëscht vun den Uertschafte bei der Musel

## Um Spaweck
* Säit iwwer d'Uergel an der Konzer Kierch
https://web.archive.org/web/20160305082553/http://contz.cabanova.fr/
Dikrecher Kavalkad

D**'Dikrecher Kavalkad** (eege Schreifweis: **Dikricher Cavalcade**) ass eng Kavalkad zu Lëtzebuerg, déi fir d'éischt am Joer 1870 zu Dikrech organiséiert gouf. Se gëtt zanter 1979 vun der ASBL *D'Eselen aus der Sauerstad Dikrich* organiséiert.

## A fréierer Zäit
Déi éischt Dikrecher Kavalkad gouf 1870 organiséiert. Déi nächst Editioune waren 1882, 1883, 1884, 1897 an 1900. Am Joer 1900 stoung déi Dikrecher Kavalkad ënner dem Theema vun der *Daf*. Dunn huet et bis 1927 gedauert, bis et eng nächst Oplo gouf. D'Editiounen duerno waren am Joer 1939, 1946, 1947, 1949 an 1954. 

No enger Paus vu 25 Joer war déi 13. Editioun am Joer 1979; et war déi éischt Editioun déi vun den *Eselen aus der Sauerstad Dikrich* organiséiert gouf. Zanterhier gëtt d'Kavalkad all Joer op Fuessonndeg organiséiert, ausser 1991 wéi se wéinst dem Ufank vum Golfkrich an 2021 wéinst der Covid-19-Pandemie annuléiert goufen.

## Kuckt och
* Kavalkad

## Um Spaweck

* Websäit vun der Dikricher Kavalkad
Flastroff

**Flastroff** (**Floostroff** am franséische Platt) ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle.

## Nopeschgemengen
* Colmen
* Grindorff-Bizing
* Neunkirchen-lès-Bouzonville
* Waldweistroff
Grindorff-Bizing

**Grindorff-Bizing** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle.

## Nopeschgemengen
* Flastroff
* Halstroff
* Rémeling
* Waldweistroff
Halstroff

**Halstroff**, am franséische Platt **Hoolstroff**, ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle.

## Nopeschgemengen
* Grindorff-Bizing
* Rémeling
* Laumesfeld
* Waldweistroff
Rustroff

**Rustroff** (**Réischtroff** am franséische Platt) ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle.

## Nopeschgemengen
* Apach
* Contz-les-Bains
* Sierck-les-Bains
* Kirsch-lès-Sierck
Rémeling

**Rémeling** am franséische Platt **Reimléngen** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle.

## Nopeschgemengen
* Halstroff
* Launstroff
* Grindorff-Bizing
* Manderen-Ritzing
Ritzing

**Ritzing**, am franséische Platt **Réitzéngen**, ass eng franséisch Uertschaft a fréier Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est.

Zanter dem Regruppement vum 1. Januar 2019 mat der Gemeng Manderen gehéiert s'als delegéiert Gemeng zu der neier Gemeng Manderen-Ritzing. D'Uertschaft Manderen ass Chef-lieu vun der neier Gemeng.

## Nopeschgemengen an Uertschaften
* Halstroff
* Launstroff
* Manderen
* Rémeling
Bizing

**Bizing**, am franséische Platt **Béiséngen**, ass eng franséisch Uertschaft an der Gemeng Grindorff-Bizing am Museldepartement.

D'Duerf läit op enger Héicht vun 240 Meter a breet sech riets a lénks vun der Départementale D956 aus, déi vu Sierk op Neunkirchen féiert a vun do op déi däitsch Grenz.

## Nopeschuertschaften
* Halstroff
* Flastroff
* Zeurange
* Waldweistroff
Arakanesen

D**'Arakanesen** sinn eng buddhistesch Minoritéit a Myanmar, an Indien an am Bangladesch.

Aner Nimm fir d'Arakanesen: Rakhine, Maghi, Morma, Yakan, Yakhaing, Rakhain, Mogh, Magh, Marma, Mosh.

Hir Sprooch ass en Dialekt vum Birmaneschen, an ass e tibeto-birmaneschen Zweig vun de sino-tibetesche Sproochen.

## Um Spaweck
* Fändele vun den Arakanese bei ''FOTW''
* Arakanese bei ''Ethnologue.com''
Rettel

**Rettel** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle.

D'Uertschaft läit um rietse Museluwänner an engem grousse Meander sou datt s'am Norden, Osten a Weste ganz vum Floss ëmginn ass. D'Heicht bei der Musel ass 145 Meter an déi héchst Plaz ass an de Bëschkoppen am Nordosten op der Grenz mat der Gemeng Kerling op 315 Meter.

Si huet iwwer e puer Stroossen Uschloss un de Verkéier, déi selwer all mat der Nationale 153 vebonne sinn an iwwer d'Departementale D61 déi iwwer d'Muselbréck op Contz féiert. D'Uertschaft gëtt vun der Eisebunnsstreck Tréier -Metz praktesch an der Mëtt gespléckt.

## Nopeschgemengen
* Haute-Kontz
* Berg-sur-Moselle
* Contz-les-Bains
* Sierck-les-Bains
* Kerling-lès-Sierck

## Kuckeswäertes
* D'Kierch St. Laurent
* D*'Maison de la Dime*
* De loutrengeschen Eisebunneschmusée
* D'Reschter vum Kartaiserklouschter Hl. Sixtus II.
* De Pällembësch bei Rettel

*Lëscht vun den Uertschafte bei der Musel

## Um Spaweck
* (fr) Websäit iwwer Rettel
Waldweistroff

**Waldweistroff** (däitsch: **Waldweisdorf**, **Weischtroff** am franséische Platt) ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle.

## Nopeschgemengen
* Colmen
* Grindorff-Bizing
* Flastroff
* Bibiche

## Wäit Gemengen
Déi Gemeng déi a Frankräich am wäitste vu Waldweistroff läit ass Urepel an der Regioun Nei-Aquitaine. (925&nbsp;km)
André-Marie Ampère

Den **André-Marie Ampère**, gebuer den 22. Januar 1775 zu Poleymieux-au-Mont-d'Or bei Lyon, a gestuerwen den 10. Juni 1836 zu Marseille, war e franséische Mathematiker a Physiker.

Den André-Marie Ampère war Professer fir Physik, Astronomie a Philosophie zu Paräis. Hien huet Grondlagen an der Mathematik (Probabilitéit an Differentialrechnen) an an der Chimie (Affinitéit a Volume vun de Gasen) ausgeschafft an huet och Recherchen iwwer elektromagnéitesch Phenomeener gemaach.

Mat sengen Experimenter an Iwwerleeunge sinn dem Ampère revolutionär physikalesch Entdeckunge gelongen.

Hie gouf de Grënner vun der Elektrodynamik, op där hirer Uwendung och haut nach de Fonctionnement vun alle Generatoren an Elektromotore berout.

Zu sengen Éiere gouf d'Eenheet vun der Stäerkt vum elektresche Stroum *[[Ampère (Eenheet)|Ampère]]* benannt.

Dem André-Marie Ampère säin Numm ass ee vun den 72 Nimm um Eiffeltuerm.

## Um Spaweck
Chesterfield FC

**Chesterfield FC** (Spëtznumm *The Spireites*) ass en englesche Foussballveräin zu Chesterfield am Derbyshire. Déi 1. Härenekipp spillt an der Saison 2008/09 an der Football League Two, der véierthéchster Spillklass am englesche Liga System. De Veräi spillt seng Heemspiller am Recreation Ground Stadion.

De Veräi gouf 1867 gegrënnt. 1899 hu si fir d'éischt an enger professioneller Liga matgespillt. 1947 ware si an der *Second Division*, deemools der zweethéchster Spillklass am englesche Foussball, um Enn vun der Saison op der 4. Plaz, bis ewell hir bescht Positioun. 1997 ware si an der Halleffinall vum FA Cup, bis ewell hir bescht Leeschtung an där Kompetitioun.

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vun Chesterfield FC
Wénkelduerchmiesser

De **Wénkelduerchmiesser** vun engem Objet ass de Wénkel, ënner deem en Observateur den Objet gesäit.

D'Bild riets verdäitlecht den Zesummenhang tëscht dem Wénkelduerchmiesser&nbsp;α, Distanz&nbsp;*r* an der richteger Gréisst&nbsp;*g* vun engem Objet. Et léisst sech doraus follgend Bezéiung tëscht den dräi Gréissten ofleeden:
: \tan\frac{\alpha}{2} = \frac{g/2}{r} 

An der Geodesie ka mat engem Objet deen eng genormt Gréisst *g* huet, beispillsweis eng vertikal opgestallte Lat, aus dem Wénkelduerchmiesser α d'Distanz *r* berechent ginn:
: r = \frac{g/2}{\tan\frac{\alpha}{2}} 

An der Astronomie ka bei bekanntem Ofstand *r* (kuckt Distanzbestëmmung) vun engem Objet deem seng ongeféier richteg Ausdeenung *g* berechent ginn:
: g = 2r\tan\frac{\alpha}{2} 
E Problem dobäi ass, datt astronomesch Himmelskierper wéi z.&nbsp;B. diffus Niwwel heefeg onreegelméisseg Formen hunn oder wéi bei de Galaxië meeschtens eng Schréit hunn. Dofir kritt ee wann ee verschidde Methode fir d'Distanzsmiessung gebraucht, méiglecherweis ënnerschiddlech Distanzen&nbsp;*r*. Doraus ergi sech an der Berechnung beim selwechte Wénkelduerchmiesser α liicht ënnerschiddlech Ausdeenungen&nbsp;*g*. Wéinst de risegen Distanze spillt dat an der Praxis allerdéngs nëmmen eng kleng Roll. 
Bei Observatioune vun Objeten a kosmeschen Distanzen, gëtt den uewen duergestallten Zesummenhank tëscht Wénkelduerchmiesser, Ausdeenung an Distanz vun engem Objet och nach duerch d'Raumkrëmmung substantiell erschwéiert.

## Kuckt och
Laumesfeld

**Laumesfeld** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle.

## Nopeschgemengen
* Kirschnaumen
* Monneren
* Waldweistroff
* Saint-François-Lacroix
Manderen

**Manderen** ass eng franséisch Uertschaft a fréier Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est.

Zanter dem Regruppement vum 1. Januar 2019 mat der Gemeng Ritzing gehéiert s'als delegéiert Gemeng zu der neier Gemeng Manderen-Ritzing. D'Uertschaft Manderen ass Chef-lieu vun der neier Gemeng.

## Geschicht
D'Seigneurie Manderen ënnerstoung uganks den Herzoge vu Loutrengen a gouf 1346 ënner dem Jang de Blannen e Lëtzebuerger Fief.

Virun der franséischer Revolutioun war Manderen eng Enklav a Loutrengen an huet als Dependance vu Lëtzebuerg zu den Éisträicheschen Nidderlande gehéiert. Nodeems Frankräich d'éisträichesch Provënzen eruewert hat, goufen se bei de franséischen Territoire derbäi geprafft. Manderen huet dunn zum Departement Forêts gehéiert. Wéi dëst Departement an Arrondissementer a Kantonen opgedeelt gouf, huet Manderen zum Kanton Réimech am Arrondissement Lëtzebuerg gehéiert.

Nodeems d'Departementer Forêts a Sarre den 30. Mee 1814 duerch den Éischte Friddenstraité vu Paräis ofgeschaaft goufen, war Manderen am Departement Moselle enklavéiert, net wäit ewech vum Grenzverlaf wéi en duerch d'Verträg vun 1814 an 1815 festgeluecht gi war. D'Musel huet d'Grenz tëscht dem neie Kinnekräich vun den Nidderlanden an dem preisesche *Großherzogtum Niederrhein* gemaach a Mandere louch um rietse Bord vun de preisesche Besëtzer. D'Regierung zu Berlin war der Meenung Rechter iwwert d'Duerf ze hunn an huet et eréischt duerch d'Grenzofkommes tëscht Preisen a Frankräich vun 1829 definitiv u Frankräich ofginn.


Chateau de Malbrouck 03 cropped.jpg
Château de Malbrouck01.jpg

## Nopeschgemengen an Uertschaften

## Kuckeswäertes
Op der Kopp vum Meinsberg, um Terrain vu Manderen, steet déi sougenannt "Buerg Malbrouck", eng renovéiert mëttelalterlech Buerg déi, historesch gesinn, ëmmer zum Herzogtum Loutrengen gehéiert huet. D'Duerf Manderen, dogéint, huet zu Lëtzebuerg gehéiert.

## Literatur
* Edouard Marc Kayser: "Manderen, ancienne enclave luxembourgeoise en Lorraine, et le château de Meinsberg - Esquisse d'histoire locale"; in: *récré* 8; Dikrech, APESS-Verlag, 1992

## Biller

Manderen-Ritzing, Manderen (102).jpg|
Manderen-Ritzing, Manderen (103).jpg|
Manderen-Ritzing, Manderen (104).jpg|


## Um Spaweck
Merschweiller

**Merschweiller** (Muselfränkesch: Meeschweiler/Meeschweller) ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est.

## Nopeschgemengen

## Biller

Merschweiller, Kitzing (103).jpg|Kitzing, en Deel vu Merschweiller
Merschweiller (102).jpg|D'Gemeng vu Merschweiller
Libra (Stärebild)

D**'Libra** (lb: **Wo**) ass e Stärebild op der Ekliptik.

## Beschreiwung
D'Libra (Wo) ass e wéineg markant Stärebild tëscht dem Scorpius (Skorpioun) an der Virgo (Jongfra, Joffer). Zwéi vun de Stäre si méi grouss wéi 3. Gréissteklass.

D'Libra läit op der Ekliptik, soudatt Sonn, Äerdmound an d'Planéiten duerch si doduerch zéien. Si gehéiert sou zu den Déierekreeszeechen. Allerdéngs huet sech opgrond vun der Prezessiounsbeweegung vun der Äerdachs den Zäitpunkt vum Sonnenduerchgang géintiwwer der Antiquitéit verännert. D'Sonn hält sech vum 30. Oktober bis den 23. November an der „Wo“ op.

## Geschicht
D'Libra gehéiert zu de klasseschen 48 Stärebiller vun der Antiquitéit, déi schonn vum Ptolemäus beschriwwe goufen.
Den haitegen Numm Libra gouf ëm 100 n.&nbsp;Chr. vun de Réimer agefouert. Fir si huet Stärebild d'Sënnbild vun der Gerechtegkeet duergestallt.

## Himmelsobjeten
### [[Stär]]en

β&nbsp;Librae ass 120 Liichtjoer vun eis ewech an huet ee bloe Stär vun der Spektralklass B8 V. 
Den Numm Zuben-el-schemali ass arabesch a bedeit „nërdlech Schéier“ (vum Skorpioun).

292 Liichtjoer ewech läit de Stär σ Librae (Brachium). Et ass e roudelzege Stär mat der Spektralklass M4 III.

Den γ&nbsp;Librae ass 152 Liichtjoer ewech. Den arabeschen Numm Zuben-el-Akrab bedeit „Schéier vum Skorpioun“.

### [[Duebelstär]]en

Den α&nbsp;Librae ass een Duebelstäresystem op enger Distanz vu 77 Liichtjoer. Opgrond vum wäite Wénkelofstand vun 231 Bousekonne kënne si gutt gesi ginn. D'System läit bal genee op der Ekliptik, dofir gëtt et reegelméisseg vum Mound bedekt (Stärebedeckung). 
Den arabeschen Numm Zuben-el-dschenubi bedeit „südlech Schéier“.

D'Duebelstäresystem ι&nbsp;Librae ass omheféier 250 Liichtjoer vun eis ewech.

### Verännerlech Stären

Den δ&nbsp;Librae ass 304 Liichtjoer vun eis ewech an ass e bedeckungsverännerleche Stär vum Typ Algol. Seng Hellegkeet verännert sech reegelméisseg mat enger Period vun 2,327 Deeg.

### [[Messier-Katalog|Messier]]- an [[New General Catalogue|NGC]]-Objeten

An der Wo steet op enger Distanz vu 45.000 Liichtjoer e Kugelstärekoup mat der Bezeechnung NGC 5897.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  https://web.archive.org/web/20070408193201/http://astronomie.de/bibliothek/artikel/sternbilder/waage.htm (Stärekaart)
*  https://web.archive.org/web/20060523131610/http://deepsky.astroinfo.org/Sco/m4/ (Biller vum Skorpioun an der Wo)
*  https://web.archive.org/web/20070217080218/http://www.cortesi.ch/Wissen/wi_waage.htm (D'Déierkreeszeeche Wo)
John Boyd Dunlop

Den **John Boyd Dunlop**, gebuer de 5. Februar 1840 zu Dreghorn/Ayrshire a Schottland, a gestuerwen den 23. Oktober 1921 zu Dublin, war en iresch-schottesche Veterinär an Erfinder.

Ouni datt den Dunlop d'Patent vum Robert William Thomson aus dem Joer 1845 kannt huet, huet hien 1888 ee mat Loft gefëllte Gummispneu konstruiéiert an zum Patent ugemellt, den zur besserer Fiederung op eng Vëlosfelg gepecht gi war. No laangem Ausprobéieren an no ville Verbesserungen huet den John Boyd Dunlop 1889 zu London d'Dunlop Rubber Company Ltd. gegrënnt. Dës Firma huet Vëlos- an Autospneuen a spéider och aner Artikelen aus Gummi fabrizéiert.
## Um Spaweck
Niederfell

**Niederfell** ass eng däitsch Uertschaft bei der Musel am Landkrees Mayen-Koblenz a Rheinland-Pfalz.

## Geographie
## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vun Niederfell
Landkrees Mayen-Koblenz

De **Landkrees Mayen-Koblenz** ass e Landkrees an der nërdlecher Hallschent vu Rheinland-Pfalz. E grenzt am Westen un de Landkrees Vulkaneifel an un de Landkrees Ahrweiler, am Norden un de Landkrees Neuwied, am Osten un de Westerwaldkrees, un d'Stad Koblenz an un de Rhein-Lahn-Krees an am Süden un de Rhein-Hunsrück-Krees an un de Landkrees Cochem-Zell.

## Stied a Gemengen

De Krees ass a 87 Gemenge gegliddert. D'Awunnerzuelen hei drënner si vum 30. Juni 2005.

**[[Verbandsfräi Gemeng|Verbandsfräi Gemengen a Stied]]**

**[[Verbandsgemeng]]e** mat hire Membergemengen:

 Sëtz vun der Verbandsgemeng

## Um Spaweck
* Websäit vum Landkrees
Kanfen

**Kanfen** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est a läit ronn 9 Kilometer vun Diddenuewen ewech.

Den Uert, deen zum Arrondissement vun Diddenuewen gehéiert, huet 776 Awunner (Stand 1999).

D'Uertschaft gouf fir d'éischt am Joer 1239 als *Cantevanne* ernimmt a gehéiert zanter 1661 zu Frankräich.

## Um Spaweck
* Informatiounen iwwer Kanfen
Puttelange-lès-Thionville

**Puttelange-lès-Thionville**, op Lëtzebuergesch **Pëttleng**, ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est.

Den Uert, deen zum Arrondissement Diddenuewen gehéiert, huet 611 Awunner .

## Bekannt Persounen
* Jean-Vesque von Puttlingen, Komponist (1803-1883).

## Illustratiounen

Fichier:Castle Puttelange-les-Thionville France.jpg|"La Burg"
Fichier:Castle Puttelange-les-Thionville France 01.jpg|"La Burg"
Fichier:Eglise_Puttelange_Thionville.JPG|D'Kierch


## Kuckeswäertes
* Kaaschtel
## Literatur
* Neiers, Jean-Marie & Jacques Watrin, 2006. Les Familles de Puttelange-lès-Thionville et leurs annexes de Himeling et Halling. Éditions du Cercle généalogique des 3 frontières.
* Sins, Norbert, 1990. La Burg: le château de Puttelange-les-Thionville. *Les cahiers du pays thionvillois* 7: 32-51.
* Wagner, Romain, 2007. Les Polissoirs fixes du Nord-Mosellan. *Les Cahiers Lorrains* N°3/4, Société d'histoire et d'archéologie de la Lorraine.

## Um Spaweck
Mondorff

**Mondorff** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng um Nordrand vum Departement Moselle an der Regioun Grand Est op der Grenz mat Lëtzebuerg.

Mondorff, dat zum Arrondissement Diddenuewen gehéiert, huet 446 Awunner (Stand 1999).

Mondorff grenzt am Norden un déi lëtzebuergesch Gemeng Munneref. Am Joer 1769 koum Mondorff bei Frankräich.

Den Uertsnumm soll sech anscheinend vun *Muomina* ofleeden, enger Kusin vum Karel dem Groussen.

## Nopeschuertschaften
* Munneref am Norden zu Lëtzebuerg
* Puttelange-lès-Thionville am Süden
* Himling am Südwesten

* Kaaschtel

## Um Spaweck

*  Plang vu Mondorff op Mapquest
Basse-Rentgen

**Basse-Rentgen** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est.

D'Uertschaft gouf Enn vum 9. Joerhonnert fir d'éischt als *Reginoldingas* ernimmt a gehéiert zanter 1769 zu Frankräich.

Och schonn zanter dem Joer 1790 gehéieren zu der Gemeng Basse-Rentgen d'Nopeschdierfer Haute-Rentgen (*Uewer-Rentgen*) a Préisch, wou e Schlass steet.
## Nopeschuertschaften
* Évrange am Norden
* Präisch am Nordnordosten
* Éising am Südosten
* Dodenom am Süden
* Haute-Rentgen am Nordwesten

## Um Spaweck
*  Plang vu Basse-Rentgen op Mapquest
Roudemaacher

**Rodemack** (op Lëtzebuergesch: *Roudemaacher*, op Loutrengesch: *Ruedemaacher*, ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est.

Den Uert, deen zum Arrondissement vun Diddenuewen gehéiert, huet 1131 Awunner .

Well d'mëttelalterlech Bausubstanz zimmlech gutt erhalen ass, gëtt Roudemaacher och dat "klengt loutrengescht Carcassonne" genannt. Roudemaacher zielt zum Veräin vun de schéinsten Dierfer a Frankräich.

## Nopeschuertschaften
* Halling am Norden
* Évange am Süden
* Ésing am Westen (gehéiert zu der Gemeng Roudemaacher)

## Verkéier
Bis 1934 war Roudemaacher mat enger Schmuelspuerbunn *de Jängelchen* op der Streck Diddenuewen-Munneref un d'franséischt an un d'lëtzebuergescht Eisebunnsnetz ugeschloss. D'Gebai vun der Gare steet nach an der Sortie vu Roudemaacher nieft dem Pompjeesschapp.

## Literatur
* Alain Atten, *Rodemack et son château* ; in: *Les Cahiers lorrains*, n° 24 / 1979.
* Nicolas Ries, *Rodemack en Lorraine* ; in: *Les Cahiers luxembourgeois*, 6 / 1933.

## Um Spaweck

* Plang vu Rodemack op Mapquest 
* De Syndicat d'initiative  


Image:Rodemack1010981w.jpg|Place des Baillis, riets déi al Vogtei
Image:Rodemack1010983w.jpg|De Wäschbuer
Image:Rodemack1010973w.jpg|D'Rankmauer
Fichier:Rodemack Poste.JPG|D'Post
Angevillers

**Angevillers** (**Uerswëller** op Lëtzebuergesch) ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng an der Regioun Grand Est, am Museldepartement, am Arrondissement Thionville.

D'Uertschaft läit ronn 10 Kilometer nordwestlech vun Diddenuewen.

## Nopeschuertschaften
* Rochonvillers am Norden
* Escherange am Nordnordosten
* Algrange am Süden
* Havange am Westen

## Um Spaweck

*  Plang vun Angevillers op Mapquest
Lachalade

**Lachalade** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng an der Regioun Grand Est, am Departement Meuse, an am Arrondissement vu Verdun. 
## Geographie
Lachalade läit tëscht de Bëscher vun der Argonne am Dall vun der Biesme.
### Kuckeswäertes
* Abtei vu Lachalade
* D'Monument vun de Garibaldi-Kämpfer vis-à-vis vun der Abteikierch.
* D*'Croix du Souvenir*
## Persounen
Charles-François Dorlodot gebuer zu Lachalade, a konstitutionelle Bëschof vu Laval.
Lommerange

**Lommerange** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng an der Regioun Grand Est, am Museldepartement, am Arrondissement Thionville.

An der Géigend vu Lommerange gëtt et eng ganz Partie Weieren, déi deelweis mam Waasser gefëllt ginn, dat nach ëmmer aus den ale Minièren erausgepompelt gëtt. 
## Wopen
Beschreiwung:

*D'azur à la crosse d'or senestrée d'une épée haute d'argent garnie aussi d'or, accompagnées de trois clous de la Passion aussi d'argent, à l'étoile de six rais d'or brochant sur le tout.*
## Kuckeswäertes
*D'Monument vun de Fusillés du Conroy
Rochonvillers

**Rochonvillers** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng an der Regioun Grand Est, am Museldepartement, am Arrondissement Thionville.

D'Duerf ass bekannt duerch d'Maginot-Linn (*Gros Ouvrage de Rochonvillers*).

## Nopeschgemengen
*Ottange
*Escherange
*Angevillers

## Um Spaweck
*  Plang vu Rochonvillers op Mapquest
Tressange

**Tressange** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng an der Regioun Grand Est, am Museldepartement, am Arrondissement Thionville.

Tressange ass en Duerf, wou fréier déi meescht Leit als Biergaarbechter an de Minièrë geschafft hunn.

## Uertschaften an der Gemeng
* Bure (lb:*Blobeieren*)
* Ludelange (lb:*Lidleng*)

## Nopeschgemengen
*Havange
*Rochonvillers
*Boulange

## Um Spaweck
* Websäit iwwer d'Gemeng 
* Plang vun Tressange op Mapquest
Lärensmillen

D**'Lärensmillen** (*Oberfelsmühle*, *Alte Felsmühle*) war eng fréier Millen am Sirdall tëscht Manternach a Mäertert. Si soll eng éischt Kéier am Joer 1787 als Käremille genannt gi sinn, huet awer och als Ueleg- a Gipsmille funktionéiert. Am Joer 1910 ass d'Millen un den Eugène Lamort, en Neveu vum Jules Lamort, verkaaft ginn. D'Lärensmille sollt awer an der Zäit drop eidel stoe bleiwen, gouf deelweis ausgeraibert an ass zerfall. Enn der 1930er Jore war si just nach eng Ruin.

Hautdesdaags sinn nach eenzel Iwwerreschter vun der Staumauer an dem Millekanal z'erkennen.

## Kuckt och
* Millen zu Lëtzebuerg
Ptolemaios

Den Numm **Ptolemaios** (griichesch),(laténgesch *Ptolemaeus*), agedäitscht *Ptolemäus* hunn déi follgend Persounen:

* Claudius Ptolemäus, de berüümte Mathematiker, Geograph an Astronom
* Ptolemäus de Gnostiker
* Ptolemaios Chennos, Mythograph
* Unhänger vun der Dynastie Ptolemäer:
** Ptolemaios I. Soter
** Ptolemaios II. Philadelphos
** Ptolemaios de Jong
** Ptolemaios III. Euergetes I.
** Ptolemaios IV. Philopator
** Ptolemaios V. Epiphanes
** Ptolemaios VI. Philometor
** Ptolemaios VII. Neos Philopater
** Ptolemaios VIII. Euergetes II. (Physcon)
** Ptolemaios IX. Philometor Soter II. (Lathyros)
** Ptolemaios X. Alexander I.
** Ptolemaios XI. Alexander II.
** Ptolemaios XII. Neos Dionysos (Auletes)
** Ptolemaios XIII.
** Ptolemaios XIV.
** Ptolemaios, Jong Jubas II., Kinnek vu Mauretanien

Weider Bedeitungen:
* Ptolemaios war e mytheschen Herrscher vun der Stad Theben
* Ptolemaeus ass den Numm vun engem Moundkrater
Atlas (Stär)

Den **Atlas** ass e Stär aus de Plejaden am Stärebild Taurus. Den Atlas gehéiert zur Spektralklass B8, an huet eng Hellegkeet vu +3,8 mag.
Den Atlas ass zirka 410 Liichtjoer vun eiser Äerd ewech.

**Koordinaten** (Equinoxe J2000.0)

* Rektaszensioun: 3h49m9s
* Deklinatioun: +24°3'12"

Den Numm huet hie vum Titan Atlas aus der griichescher Mythologie.

Den Atlas kann, wéi all Stären an de Plejade geleeëntlech vum Äerdmound bedeckt ginn.
Paintball

**Paintball** ass en Ekippesport, an deem et drëm geet fir de Géigner mat Hëllef vun enger Loftdrockpistoul mat Faarfpatrounen, Marker genannt, aus dem Spill z'éliminéieren. Dëse Sport kann op verschidden Aart a Weis ausgeübt ginn, sief et als Compétitiouns- oder als Zeenariesport.

## Paintball zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg kann de Paintball net wéi a verschidden anere Länner (Däitschland, Frankräich, Belsch...) als einfache Fräizäitsport bedriwwe ginn.

Well de Marker ënner d'Gesetz vun den *"armes prohibées"* fält, brauch een dofir e Waffeschäin.

Am Lëtzebuerger Land gëtt et een ugemellte Paintballsveräin, den *Tactical Paintball Team Luxembourg*. Dëse Veräi probéiert de Leit de Paintball méi verständlech ze maachen.

## Um Spaweck
* Websäit vum ''Tactical Paintball Team Luxembourg''
Achernar (Stär)

Den **Achernar**, α Eridani, ass den hellste Stär am Stärebild Eridanus an ee vun den 10 hellste Stären um Himmel. Hien ass sou wäit südlech, datt hie vun Europa aus net ze gesinn ass.

Den Numm staamt aus dem Arabeschen a bedeit "D'Enn vum Floss".

Hie gouf 2003 vum Very Large Telescope Interferometer (VLTI) observéiert, woubäi sech gewisen huet, datt hien duerch seng séier Rotatiounsvitesse vun op d'mannst 230&nbsp;km/s staark ofgeplatt ass. De geneeë Wäert vun der Rotatiounsvitesse hänkt vun der onbekannter Ausriichtung vun der Rotatiounsachs of. Säin Equatorduerchmiesser ass op d'mannst dat annerhalleffacht vum Duerchmiesser op de Polen.

## Daten

*Visuell Magnitude: 0,58m
*Absolut Hellegkeet: -1,3m
*Rektaszensioun (Equinoxe 2000.0): 1h37m42.90s 
*Deklinatioun (Equinoxe 2000.0): -57°14'12.0"
*Spektralklass: B3Vpe (peculiar, emission)
*Distanz: 144 Liichtjoer
*Duerchmiesser: 6,3x Sonn (8.769.600 Kilometer)
*Liichtkraaft: 3.000x Sonn

## Um Spaweck
*  https://web.archive.org/web/20061007165607/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2003/pr-14-03.html ESO press release: Flattest star ever seen
Luigi Carnera

De **Luigi Carnera**, gebuer de 14. Abrëll 1875 zu Triest (haut Italien), a gestuerwen den 30. Juli 1962 zu Florenz, war en italieeneschen Astronom an Entdecker vu 16 Asteroiden (Klengplanéiten).

An de fréie Jore vu senger Karriär war hien Assistent vum Max Wolf zu Heidelberg. Aus dëser Zäit datéieren d'Entdeckunge vun Asteroide bei deenen hien zum Deel mam Max Wolf zesummegeschafft huet. De Carnera huet an Däitschland, Italien an Argentinie geschafft, ier hien 1908 definitiv an Italien zeréckgoung.

De Carnera huet 1919 d'Leedung vum Triester Observatoire iwwerholl. Triest war just eréischt nom Éischte Weltkrich vun Italien annektéiert ginn. Spéider, am Joer 1932, gouf hien Direkter vum Capodimonte-Observatoire zu Neapel bis hien 1950 pensionéiert gouf.

Den Observatoire war wärend dem Zweete Weltkrich zäitweis vu britteschen an amerikaneschen Truppe besat, déi do eng Radar-Statioun installéiert haten.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Publikatioun vum L. Carnera am Astrophysics Data System
US Feelen

D**'Union Sportive Feelen**, kuerz **US Feelen**, ass e lëtzebuergesche Foussballclub vu Feelen. De Veräi gouf 1947 gegrënnt a spillt seng Matcher zu Nidderfeelen um Terrain *A Bertzent*.

## Geschicht

* 1947: Grënnung vun der Union Sportive Feelen

## Palmarès

## Supporterclub "Allez Feelen"
*Presidentin ass d'Viviane Mathay
*Sekretär de René Anthon
*Tresorier de René Anthon

## Um Spaweck

 Websäit vun der US Feelen
Volta a Portugal

D**'Volta a Portugal** ass eng Etappecourse mam Vëlo, déi zanter 1927 a Portugal gefuer gëtt.

## D'Gewënner

## Um Spaweck
* D'Websäit vun der ''Volta a Portugal'' 
* Resultater vun der ''Volta a Portugal'' op der Websäit vu ''Mémoire du Cyclisme''
UGC 5336

Den **UGC 5336** ass eng irregulär Zwerggalaxie am Stärebild Ursa Major (Grousse Bier), déi ronn 12 Millioune Liichtjoer vun der Äerd ewech ass.

## Um Spaweck
*  M81 & Holmberg IX
*  SIMBAD
*  SEDS
*  NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
Jean Dieudonné

De **Jean Dieudonné**, gebuer 1720 bei Diddenuewen, war e franséische Fabrikant vu Spillkaarten.

Hien huet zu Metz säi Beruff geléiert a 1754 zu Gréiwemaacher eng Spillkaartefabrik gegrënnt. Spéider koume Filialen zu Orléans an zu Angers no (déi bis 1952 funktionéiert huet). Déi zu Gréiwemaacher huet 1880 hir Dieren zougemaach.

Den Dieudonné war bestuet, a 5 Generatiounen no him waren och Kaartemécher (bis 1952).

Am Maacher Kulturhuef ass vun dënschdes bis sonndes de Musée du jeu de cartes Jean-Dieudonné op.
Halerbaach

**Halerbaach** ass eng lëtzebuergesch Baach am Kanton Iechternach an deelweis op der Grenz mat dem Kanton Dikrech.

Si huet hir Quellen an engem fiichte Gebitt westlech vum Kelleschhaff tëscht Suewelbuer a Freckeisen, op den zwou Säite vum CR356, op enger Héicht vu ronn 370 Meter. Si leeft vun do no Norden, lénks laanscht den Nisendaller Haff a riets laanscht Suewelbuer, vu wou eng kleng Baach vu lénks derbäikënnt. Do leeft se dann ënner dem CR358 erduerch a verschwënnt da lues a lues an enger Griecht tëscht dem Pletschterhaff an dem Flickenhaff fir dann no Osten a Richtung Haler Millen ze lafen. Op deem Wee kommen nach vu lénks d*'Siwebaach* an d'Tollbaach derbäi.

Op der Haler Mille geet et ënner dem CR128 erduerch, an direkt duerno kënnt vu lénks d'Bächelche *Ramerbur* derbäi. Eng 900 Meter weider gëtt se vun der Haupeschbaach, déi vu Beefort kënnt, gefiddert.

Op enger Héicht vun 190 Meter vun der *Dominiksmillen* un, gëtt hiren Dall da méi breet, a 700 Meter duerno leeft se, op enger Héicht vun 187 Meter, op der Vugelsmillen an d'Schwaarz Iernz.

D'Géigend ëm d'Halerbaach steet zanter 1938 op der Lëscht vun de Monuments classés déi deemools *Liste des monuments et des sites classés* geheescht huet..

## Kuckt och

* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Beefort
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Waldbëlleg

## Um Spaweck

* D'Halerbaach op der Lëscht vun de Monuments classés am Mémorial B N° 77 vum 24. Dezember 2003, S. 1148
Nancy Arendt

D**'Nancy Arendt**, gebuer den 22. Mee 1969 zu Esch-Uelzecht, ass eng lëtzebuergesch Politikerin (CSV) an eng fréier Schwëmmerin, Liichtathleetin an Triathleetin.

Vun 2008 bis 2014 war si Presidentin vun der *[[Fédération luxembourgeoise de natation et de sauvetage]]*.

## Sportlech Karriär
D'Nancy Arendt huet zweemol bei Olympesche Spiller matgemaach:
* 1988 bei den Olympesche Summerspiller vu Seoul am Schwammen an den Disziplinnen
** 100 Meter Brasse an der Zäit vun 1:14.99 (29. vun 42)
** 200 Meter Brasse an der Zäit vun 2:40.78 (31. vun 43)
* 2000 bei den Olympesche Summerspiller vu Sydney am Triathlon (10. Plaz an enger Zäit vun 2:03:14.94).

Virun deem gudde Resultat zu Sydney war si de 6. August 2000 beim Triathlon vum *ITU World-Cup* zu Tiszaujvaros an Ungarn op déi 7. Plaz komm.

1996 huet si d'Europäesch Coupe am Triathlon gewonnen.

### Titelen
* Lëtzebuergesch Sportlerin vum Joer:
** 1987 an 1989 (Schwammen)
** 1995, 1996, 1997 an 2000 (Triathlon)

## Politesch Karriär
D'Nancy Arendt war, als Member vun der CSV-Fraktioun, vum 23. Januar 1996 bis den 8. Juni 1999, an duerno vum 3. Juni 2003 bis de 5. Juni 2004, Deputéiert vum Bezierk Süden an der Chamber. Si ass dat och erëm zanter dem 3. August 2004.

Bei de Chamberwale vum 7. Juni 2009, deene vum 20. Oktober 2013, deene vum 14. Oktober 2018 an deen vum 8. Oktober 2023 gouf si allkéiers erëmgewielt.

## Gielercher
* Commandeur vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Promotioun 2014).
* 

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Resultater vum Nancy Kemp-Arendt op den Olympesche Spiller
*  Portrait op der Websäit vun der ITU
*  Fiche op der Websäit vun der Chamber
Rue Montgallet

D**'Rue Montgallet** ass eng Strooss am 12. Arrondissement vu Paräis, si leeft an d'Avenue Daumesnil a kräizt d'Rue de Charenton. D'Majoritéit vun de Geschäfter an dëse Stroosse sinn op Informatik spezialiséiert.

: Heihi kënnt een iwwer d'Metrosstatioun: *[[Montgallet (Paräisser Metro)|Montgallet]].*

Den Numm kënnt vum M. Montgallet, engem Proprietär deen an dëser Strooss gewunnt huet. Si hat awer och eng sëllegen aner Nimm: *Rue du Bas Reuilly* a *Rue des Six Chandelles*. Si gouf um Plang vum Jouvin vu Rochefort (1672) schonn agezeechent. 1709 krut si den Numm *Rue Mangallée* a *Rue Mont Gallet* am Joer 1760.
Olympesch Summerspiller 2000

D**'[[Olympesch Spiller|Olympesch Summerspilller]] vun 2000** oder d**'Spiller vun der XXVII. Olympiad** ware vum 15. September bis den 1. Oktober 2000 zu Sydney an Australien.

Et waren no de Spiller vun 1956 zu Melbourne déi zweet Olympesch Summerspiller um australesche Kontinent.

## Kuckt och

* Lëtzebuerg bei den Olympesche Spiller
* Lëscht vu lëtzebuergeschen Olympionicken

## Um Spaweck
Stäerzelen

**Stäerzelen** (Éislek: Kniddel, Kniäddel) si Kniddelen aus Wëllkarmiel. Si hu fréier an den Iessgewunnechten op den Dierfer eng grouss Roll gespillt, besonnesch am Éislek, wou de Buedem moer war an net vill Broutfruucht bruecht huet.

## Rezept

100g Speck a Gréiwe schneiden an déi an enger Pan ubroden. De Schäffchen umaachen (120&nbsp;°C) mat enger Plack dran (déi muss waarm sinn, wann d'Stäerzele bis gestach sinn).

1 l gesalzt Waasser an engem Dëppe waarm maachen, en 1/2 Kilo (1 Liter) Wëllkarmiel dobäi ginn an dauernd réiere bis dat ganzt en decken Deeg gëtt. Wa bis den Deeg fest ass, d'Kachplack ausmaachen. Da gi mat engem Zoppeläffel gläichméisseg Portiounen erausgestach (wann een de Läffel virdrun a waarmt Waasser mécht glëtscht et besser). Déi erausgestache Stäerzelen elo op déi waarm Ueweplack ausbreeden, dorop kommen dann d'Gréiwen, e Schnatz Botter an en Dëppche Ram ier et nees fir 10 Minutten zeréck an de Schäffche geet.

Am beschte sinn d'Stäerzelen den Dag drop gebootscht an der Pan, ganz oder liicht méi kleng geschnibbelt. Wëllkarmiel siedegt méi wéi wäisst Miel, deemno geet dëst Rezept labber fir 4 Leit duer.

## Literatur
* Kreft, I., C. Ries & C. Zewen, 2007: Das Buchweizenbuch (mit Rezepten aus aller Welt). 2. überarb. u. erw. Aufl., 259 S. Hrsg: Islek ohne Grenzen EWIV, Arzfeld. ISBN 978-2-9599967-1-9.
* Peffer, Théo, 1993. *Stäerzelen*. Le coin de terre et de foyer n°4. Lëtzebuerg.
Judd mat Gaardebounen

**Judd mat Gaardebounen** ass en typesch lëtzebuergesche Plat.

## Wat ass Judd?
De Judd ass d'Halsstéck vum Schwäin. De Judd ka gesolpert oder/a gereezt ginn, am Ganzen oder als Kotlett verkaaft ginn.

## Wéi gëtt e preparéiert?

De gereezte Judd gëtt virum Kache gewässert. Duerno gëtt en eng 2 bis 3 Stonnen an enger Britt gekacht. An déi Britt kommen eng Porrett, Muerten, eng Ënn, e bëssen Zelleri, e Lorberblat, Neelcheskäpp, Peffer an, wann een et gär huet, e Schotz Rivaner.

D'Boune beim Judd, déi eigentlech keng Gaardeboune si mä *[[Saubounen]]*, oder och nach *Dullesse* genannt, ginn an enger Mielzooss preparéiert.

## Um Spaweck