open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean-Pierre Picard

De **Jean-Pierre Picard**, gebuer den 3. August 1785 zu Aansebuerg a gestuerwen den 11. Juli 1837 zu Simmer war e lëtzebuergesche Schmelzhär.

De Jean-Pierre Picard war “*Régisseur-directeur*” vum Héichuewen op der Simmerschmelz war. Hien hat sech 1813 zu Rossignol mat der Marie-Josèphe Josine Rogier (1787-1864) bestuet.

D'Koppel hat eelef Kanner:

* Marie Josèphe Françoise Joséphine (1814-1842)
* Léopold (1815-1829)
* Monique-"Pauline" (1817-1894)
* Elise (1819-?)
* François (1820-1867)
* Nicolas Jean Joseph (1822-1849)
* Félix Lambert (1824-1865)
* Lambert Aimé (1826-1891)
* Stéphanie Rose Ida (1827-1827)
* Théophile Léopold (1830-1891)
* "Amélie" Marie Emmanuelle (1832-1910)

## Literatur
*Hess, J., 1954. *Les Picard de Septfontaines.* Biographie nationale du Pays de Luxembourg, 6, S. 355-372. http://www.luxemburgensia.bnl.lu/cgi/luxonline1_2.pl?action=fv&sid=luxbio&vol=06&page=355

## Um Spaweck
* GeneaNet. Asbl Familiale Picard Rogier: Picard. http://gw3.geneanet.org/marielle15?lang=fr&m=N&v=PICARD
Théophile Picard

Den **Théophile Léopold Picard**, gebuer de 4. Mäerz 1830 zu Simmer, a gestuerwen de 15. Mee 1891 zu Saint-Léger an der belscher Provënz Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Geeschtlechen.

Den Théophile Picard ass am Alter vu 14 Joer an de klenge Seminär vu Baaschtnech agetratt, wou hien aacht Joer laang als brillante Schüler studéiert huet. Den 23. September 1854 ass hien zu Namur Priister geweit ginn. Duerno ass en op d'Universitéit vu Louvain weiderstudéiere gaangen, fir dräi Joer méi spéit Geschichtsprofesser am klenge Seminär zu Baaschtnesch ze ginn. Am Mee 1869 gouf hie Paschtouer vun der wichteger Notre-Dame-Par (paroisse Notre-Dame) zu Namur.

Den Théophile Picard war de Fils vum Jean-Pierre Picard an de Brudder vum Lambert Picard an der Amélie Picard.

## Literatur
*Anonym, 1891. *Lokal-Neuigkeiten. Luxemburg, 20. Mai.* Luxemburger Wort 1891, Nr. 141 (21. Mai), S. 3. https://web.archive.org/web/20220704053956/https://eluxemburgensia.lu/webclient/DeliveryManager?application=DIRECTLINK&custom_att_2=simple_viewer&pid=970825&search_terms=picard#panel:pp|issue:970825|article:DTL44|query:picard
* Geneanet, 2012: *Théophile Léopold Picard.* http://gw3.geneanet.org/marielle15?lang=fr;pz=jean+pierre;nz=picard;ocz=0;p=theophile+leopold;n=picard (Stand: 18.04.2012).
*Hess, J., 1954. *Les Picard de Septfontaines.* Biographie nationale du Pays de Luxembourg, 6, S. 355-372. http://www.luxemburgensia.bnl.lu/cgi/luxonline1_2.pl?action=fv&sid=luxbio&vol=06&page=355

## Um Spaweck
* GeneaNet. Asbl Familiale Picard Rogier: Picard. http://gw3.geneanet.org/marielle15?lang=fr&m=N&v=PICARD
Lambert Picard

De **Lambert Aimé Picard**, gebuer den 8. Februar 1826 zu Simmer (Simmerschmelz), a gestuerwen de 5. Juni 1891 zu Nueva Palmira (Uruguay), war en Dokter mat lëtzebuergeschen Originnen, dee seng Karriär als Explorateur ugefaangen hat.

## Säi Liewen
De Lambert Picard huet zesumme mat sengem Brudder Théophile, dee Paschtouer wollt ginn, am klenge Seminär vu Baaschtnech studéiert.

Am Januar 1846 ass hie vun der Belsch aus als jonken Naturalist mat Recommandatiounsschreiwesse vu belsche Ministeren op eng botanesch Expeditioun a Brasilien opgebrach, vun där hien eréischt am Abrëll 1849 an d'Belsch erëm komm ass. Den Zweck vun der Rees war virun allem d'Sammele vun neien Orchideeënaarten. Den 22. Januar 1855 huet hie sech op en Neits no Brasilien op de Wee gemaach, wou en de 16. Mäerz 1855 debarquéiert ass.
1871 ass hien an Europa zeréckkomm, fir zu Heidelberg Medezin ze studéieren. 1872 ass hie mat engem Doktorat an der Medezin an an der Chirurgie an der Täsch an den Uruguay gaangen, wou hien zu Montevideo an duerno zu Nueva Palmira als Dokter praktizéiert huet. Hien huet en Haus gebaut an eng Brasilianerin, d'Filomena Pages, bestuet. De Lambert Picard ass ouni Nokomme gestuerwen.

De Lambert Picard war de Fils vum Jean-Pierre Picard (1785-1837), deen “Régisseur-directeur” vum Héichuewe vun der Simmerschmelz war. Hie war de Brudder vum Amélie Picard.

Seng Relatioune mat Lëtzebuerg schéngt de Picard ni ganz ofgebrach ze hunn. Sou huet hien 1874 en Artikel iwwer d'Gielféiwer-Epidemie vun 1873 zu Montevideo am Bulletin vun der Société des sciences médicales publizéiert. D'Noriicht vu sengem Doud huet och de Wee op Lëtzebuerg fonnt: d*'[[Luxemburger Wort]]* huet an enger klenger Notiz drun erënnert, datt hien de Brudder vum Paschtouer Picard vun Namur wier an zu Nueva Palmira bekannt gewiescht wier “*als überzeugungstreuer Katholik, als großer Wohlthäter und sehr thätiger Arzt *”.

## Publikatiounen

* *Observations sur l'épidémie de fièvre jaune à Montevideo pendant l'année 1873.* Bulletin de la Société des sciences médicales du Grand-Duché de Luxembourg 1874, S. 209-212.

## Literatur
*Hess, J., 1954. *Les Picard de Septfontaines.* Biographie nationale du Pays de Luxembourg, 6, S. 355-372. http://www.luxemburgensia.bnl.lu/cgi/luxonline1_2.pl?action=fv&sid=luxbio&vol=06&page=355
*Kugener, H., 2005. *Die zivilen und militärischen Ärzte und Apotheker im Großherzogtum Luxemburg.* Band 2/3 (H-R). Luxemburg, Eigenverlag, S. 653-1342 (L.A. Picard: S. 1221-1222).

## Um Spaweck
* GeneaNet. Asbl Familiale Picard Rogier: Picard. http://gw3.geneanet.org/marielle15?lang=fr&m=N&v=PICARD
*Heredis: Familles Lavaux, Rogier et Picard: Picard Lambert-Aimé. http://www.planete-genealogie.fr/marielleanne/familles_lavaux_rogier_et_picard/fiche/individu/detail/?IndiID=4184
Turban

En **Turban** (aus dem Italieeneschen *turbante*, iwwer Tierkesch *tülbent* vum Persesche *dulband* (vgl. och Tulp) ass eng Kappbedeckung déi aus dem Orient kënnt (warscheinlech ursprénglech aus Persien), an déi aus engem oder méi laange Sträifen aus Stoft besteet, déi ronderëm de Kapp oder enger Kap, déi drënner gedroe gëtt, gewéckelt gëtt. Turbane ginn haaptsächlech a mosleemesche Länner an an Deele vun Indien gedroen. Et gëtt eng sëllege lokal Varianten.

## Verschidden Turbanen
* D'Sikh-Relioun verlaangt vun de Männer, ëmmer en *[[Dastar]]* ze droen.
* Persesch a arabesch Geléiert droen dacks schwaarz (d'Sayyiden) oder gréng (d'Scherifen) Turbanen. 
* Am Rajasthan gëtt et praktesch all 15&nbsp;km en aneren Turban-Stil. Do si se éischter ronn.
* D'Kufiya, déi als 'Palestinenserduch' bekannt ass gëtt dacks wéi en Turban gewéckelt gedroen.

## Um Spaweck

* Artikel vum Dietmar Bartz iwwer Turbanen an der ''taz'' vum 8. Dezember 2001
Celsus

**Celsus** ass den Numm vun:
* Celsus vu Mailand, e chrëschtleche Märtyrer an Hellegen aus dem 1. Joerhonnert
* Aulus Cornelius Celsus, zirka 25 v. Chr.; † ëm 50 n. Chr., e réimeschen Dokter an Auteur vu medezineschen Texter
* Kelsos, och Celsus, e platonesche Philosoph a Kritiker vum Chrëschtentum aus Alexandria (2. Joerhonnert)
* Tiberius Iulius Celsus Polemaeanus (* zirka 45; † virun 120), e Politiker aus der réimescher Keeserzäit
* Celsus-Bibliothéik zu Ephesos, genannt nom réimesche Politiker
* Publius Iuventius Celsus, e réimesche Jurist aus dem 1. an 2. Joerhonnert n. Chr.
* Celsus (Géigekeeser), e réimesche Géigekeeser
* Cellach Mac Aodh, och Celsus genannt, en Äerzbëschof aus dem 10. an 11. Joerhonnert vun Armagh an Irland
* Celsus vun Tréier, e legendäre Bëschof vun Tréier (1. bis 2. Joerhonnert)

**Kuckt och:**
* Celsius
Canal de Glaire

De **Canal de Glaire** ass eng 1.500 Meter laang Derivatioun um Canal de la Meuse.

De Kanal huet säin Ufank nërdlech vu Glaire a leeft dann a südwestlecher Richtung bis op d'Héicht vu Villette wou en eng Schleis passéiert éier en erëm Uschloss un de Laf vun der Meuse huet.

De Kanal spuert en Ëmwee vun enger 7.800 Meter laanger Meuseschleef.
Baily Pärelen

D**'Baily Pärelen** (engl. *Baily's Beads*), och **Pärelschnouerphenomeen** genannt, sinn en optesche Phenomeen, dee bei enger totaler oder rankfërmeger Sonnendäischtert observéiert ka ginn. Et gouf et fir d'éischt vum engleschen Astronom Francis Baily am Joer 1836 beschriwwen.

Dee Phenomeen entsteet duerch d'Denivellatiounen op der Äerdmounduewerfläch. Kuerz vir an no der totaler Däischtert liicht d'Sonn duerch d'Däller tëscht de Moundbierger. Fir e puer Sekonnen triede Liichtpunkten um Moundrand op, déi wéi Pärelen op enger Schnouer opgereit sinn. Als besonnesche Fall entsteet duerch en eenzele Liichtpunkt den "Diamanterank", ongeféier wéi op der Foto niewendrun. 
## Kuckt och

* Sonn
* Sonnendäischtert

## Um Spaweck
* Reference Publication on the Total Solar Eclipse of 1998 February 26.
* What to See During an Eclipse Continued.
Sylvère Linster

De **Sylvère Linster**, gebuer den 18. Juni 1894, a gestuerwen de 25. Dezember 1973 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Glaskënschtler.

Hie war de Bouf vum Pierre Linster. Hien huet mat sengem Brudder Jean, dem fréiere Buergermeeschter vun der Gemeng Munneref, den Atelier Linster vu sengem Papp iwwerholl. 1968, nom Doud vum Jean, huet hie mam Albert Kremer den Atelier weidergeféiert.

## Um Spaweck
Aitken Double Star Catalogue

Den **Aitken-Duebelstärekatalog (ADS)** ass en astronomesche Katalog.

A sengem Katalog *New general catalogue of double stars within 120 deg of the North Pole* vun 1932 féiert de Robert Grant Aitken  17.180 Duebelstäre vu -30° bis 90° Deklinatioun op.

## Kuckt och

* Astronomesch Katalogen
Kierch Nidderkuer

D**'Kierch vun Nidderkuer** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Déifferdeng Saint-François-d'Assise an zu der Gemeng Déifferdeng gehéiert.

De Patréiner sinn d'Helleg Péiter a Pol, deenen hiert Fest den 29. Juni gefeiert gëtt.

Se steet am nordwestlechen Deel vun Nidderkuer an engem Dräieck tëscht der *rue de l'Église*, der *rue du Cimetière* an der *rue St. Paul*. Hanner der Kierch e bëssche méi héich erop ass de Kierfecht vun Nidderkuer.

## Geschicht
D'Kierch mat dräi Schëffer gouf 1854 no Pläng vum Architekt Antoine Hartmann gebaut. Se gouf de 15. Juli 1893 vum Bëschof Jean-Joseph Koppes konsekréiert.

## Klacken
3 Klacken, déi am Salve-Regina-Motiv lauden hänken am Tuerm. Se staamen aus der selwechter Géisserei, awer aus zwee Johrhonnerten.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* D'Kierch op der Websäit vum Parverband Déifferdeng
* D'Fënstere vun der Kierch vun Nidderkuer op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
Tumulus

En **Tumulus** (laténgesch: *tumulus* Koup Buedem, Hiwwel, Grafhiwwel; Méizuel: *Tumuli*), ass e **Grafhiwwel** oder en **Hiwwelgraf**. Et handelt sech ëm en opgeschotte Koup Buedem ënner deem souwuel eng Läich wéi och d'Äsche vun engem Doudegen (an enger Urn oder a Form vu Läichebrand) kënne begruewe sinn.

## Tumuli zu Lëtzebuerg
De Paul Modert, deen op ronn 4000 ha Bësch vun 8 Gemengen am Oste vum Land zirka 300 där Hiwwele vu verschiddenen Dimensioune fonnt huet, datéiert s'an déi eeler Eisen- oder sougenannt Hallstattzäit.

De Jean Engling hat an de Joren 1851-54 eng Lëscht vun de réimeschen Tumuli zu Lëtzebuerg opgestallt:
*den Tumulus beim ''Spëttelhaff'' (*"op der Tonn"* oder *"Tomm"* zu Fluessweiler)
*den Tumulus um Fouss vum Tëtelbierg
*dee fréieren Tumulus net wäit vu Chrëschtnech
*Tumuli an der Gemeng Bierg
*Tumuli an der Géigend vu Biwer
*Tumuli bei Lelleg
*Tumuli tëscht Konsdref a Bäerdref
*Tumuli an der Géigend vu Kiemen
*Tumuli no bei Helzen
*den Tumulus net wäit vun Uewerwampech
*Tumuli bei Thommen (*Hochtumsknopf* tëscht Thommen a Maldingen) (haut: Belsch)
*Tumuli bei Nidderwampech
*Tumuli zu Tratten
*Tumuli bei Hengescht
*den Tumulus um *Hiddelskneppchen* tëscht Wilwerdang an Drénkelt
*en Tumulus am Bësch *„Beyerholtz“* bei Rued-Sir
*5 Tumuli am Gemengebësch vun Ohn
*en Tumulus tëscht Tratten a Kréindel
*en deemools scho bal verschwonnen Tumulus bei Zéisseng
*en Tumulus am Ettelbrécker Bësch
*en Tumulus am Bësch bei Hemstel (Am Dräieck Hemstel, Rippeg, Schanz, um Lieu-dit *Nengtendeelen*)
*e klengen Tumulus op der Schanz, am *Marscherwald* 
*e puer Tumuli beim Hubertushaff
*e fréieren Tumulus um Flouer *„Hohlstatt“* bei Feelen
*2 Tumuli um Wee vum Fënsterdall op Biissen
*en Tumulus mat interessantem Inhalt tëscht Bungeref a Wolwen
*4-5 verschwonnen Tumuli am Gréngewald

Plazeweis ginn net wäit dovun al Weeër laanscht, wéi beim Tumulus op der Schanz oder bei dem *bei der Tonn* genannten Hiwwelgraf bei Fluessweiler, dat aus der Réimerzäit staamt.

## Literatur
* Ebel, W., *Die römischen Grabhügel des ersten Jahrhunderts im Treverergebiet* (Band 12, Marburger Studien zur Vor- und Frühgeschichte).
* P. V. Glob: *Vorzeitdenkmäler Dänemarks*. Neumünster 1968 S. 169ff.
* Engling, Jean, 1851-53. "Die Römertumuli im Grossherzogthum Luxemburg". In: Institut grand-ducal, 1851-53. *Publications de la Section historique de l'Institut grand-ducal de Luxembourg* N° 7-9. V. Bück, Luxembourg.

## Um Spaweck

* Hiwwelgriewer am Kulmbacher Land (Landschaftsmuseum Obermain)
Jean Schwindt

De **Jean Schwindt**, gebuer de 27. September 1863 zu Simmer, a gestuerwen ?.., war e lëtzebuergesch-belschen Historiker, dee Professer op der Kadetteschoul zu Namur war.

De 25. Oktober 1891 gouf hien am Alter vun 28 Joer mat der Marie Anne Hardt, déi 1862 zu Keel op d'Welt komm war, bestuet. De Jean Schwindt war deemools Professer zu Mechelen.

Duerch kinnekleche Beschloss vum 1. Juni 1892 krut de Jean Schwindt déi belsch Nationalitéit.

E bësse méi spéit ass hien op Jambes bei Namur geplënnert,. fir eng Plaz als Professer an der Kadetteschoul z'iwwerhuelen.

Weider Detailer iwwer dem Jean Schwindt säi Liewe sinn nëmme fragmentaresch opzedreiwen. Am September 1905 daucht den Numm vu senger Fra Marie Hardt (“Ehefrau des Herrn Johann Schwindt, Professor zu Jambes-Namür”) an enger Zeitungsannonce op, an där annoncéiert gëtt, datt déi Keeler Muelmillen, genannt “Hardtsmillen”, vun de Proprietäre versteet gëtt.

Am Joer 1932 huet de Jean Schwindt, dunn Éiereprofesser vun der Kadetteschoul, am Hotel-Restaurant Simmerschmelz eng Konferenz iwwer d'Geschicht vum Äischdall gehalen. 1939 gouf hien Offizéier vum belschen Ordre de la Couronne.
 
D'Relatioune mat senger Heemecht huet de Schwindt net opgi gehat: hien hat eng Villa zu Simmer, wou e seng Summervakanze verbruecht huet.

Am September 1946 hunn d'Jeanne (Alice?) Schwindt, dem Jean Schwindt seng Duechter, an hire Mann, de Jean Michel, déi zu Namur gewunnt hunn, zwéi Bëscher zu Simmer, déi aus dem Nolooss vum verstuerwene Jean Schwindt koumen, versteeë gelooss.

## Publikatiounen
* *Im Eischtal. Ritter Thomas von Siebenborn. (Simmern). Spaziergang und Reflexionen.* Ons Hémecht 1914, S. 19-23.
* *Aus dem Eischtale.* Ons Hémecht 1915, S. 127-134. (I. *Die Schloßherren von Simmern, die Träger der Würde eines Erbmarschalls des Luxemburger Landes*, S. 127-130. II. *Das Eischtal ein Jammertal.* S. 130-132. III. *Die St. Rochusprozession und die Sebastianusbruderschaft zu Simmern*, S. 132-134.
* *Geschichte der Dynasten von Simmern und Ansemburg.* Luxemburg: G. Soupert, 1930, 153 S. (Extr. Publications de la Section historique de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, LXIV, 1930, S. 48-201).
Chelo Alonso

D**'Chelo Alonso**, gebuer als *Isabella García* den 10. Abrëll 1933 zu Lugareño op Kuba, a gestuerwen den 20. Februar 2019 zu Mentana an Italien, war eng kubanesch Dänzerin a Filmschauspillerin.

## Filmer
* 1959: *Guardatele ma non toccatele*, vum Mario Mattoli mam Ugo Tognazzi a Bruce Cabot
* 1959: *I reali di Francia*, vum Mario Costa mam Rik Battaglia a Gérard Landry
* 1959: *Nel segno di Roma*, vum Guido Brignone a Riccardo Freda mam Anita Ekberg a Georges Marchal
* 1959: *Tunisi top secret*, vum Bruno Paolinelli mam Elsa Martinelli a Claus Biederstaedt
* 1959: *La scimitarra del Saraceno*, vum Piero Pierotti mam Lex Barker a Massimo Serato
* 1959: *[[Il terrore dei barbari]]*, vum Carlo Campogalliani mam Steve Reeves an Arturo Dominici
* 1960: *Le signore*, vum Turi Vasile mam Nadia Gray an Enrico Maria Salerno
* 1960: *Gastone*, vum Mario Bonnard mam Alberto Sordi an Vittorio De Sica
* 1960: *La strada dei giganti*, vum Guido Malatesta mam Hildegard Knef an Ivo Garrani
* 1960: *Terrore della maschera rossa*, vum Luigi Capuano mam Lex Barker a Livio Lorenzon
* 1960: *[[Maciste nella valle dei re]]*, vum Carlo Campogalliani mam Mark Forest a Carlo Tamberlani
* 1961: *La regina dei Tartari*, vum Sergio Grieco mam Jacques Sernas a Philippe Hersent
* 1961: *La ragazza sotto il lenzuolo*, vum Marino Girolami mam Walter Chiari an Hélène Chanel
* 1961: *Maciste nella terra dei ciclopi*, vum Antonio Leonviola mam Gordon Mitchell a Raffaella Carrà
* 1961: *[[Morgan il pirata]]*, vum André De Toth a Primo Zeglio mam Steve Reeves a Valérie Lagrange
* 1962: *Quattro notti con Alba*, vum Luigi Filippo D'Amico mam Peter Baldwin an Ettore Manni
* 1966: *[[Il buono, il brutto, il cattivo]]*, vum Sergio Leone mam Clint Eastwood, Eli Wallach a Lee Van Cleef
* 1968: *Corri uomo corri*, vum Sergio Sollima mam Tomás Milián an John Ireland
* 1969: *La notte dei serpenti*, vum Giulio Petroni mam Luigi Pistilli a Magda Konopka

## Um Spaweck
Tram vu Léck

Den **Tram vu Léck** war en ëffentlecht Transportmëttel op Schinnen zu Léck dat vun 1871 bis 1964 a Betrib war.

Den 1. August 1871 huet d'Stad Léck der Compagnie des Chemins de Fers Americains Liégeois eng Autorisatioun ginn, fir Trammen z'exploitéieren déi vu Päerd gezu goufen. Eng Demande vun 1854 war refuséiert ginn, wat Léck ëm den Titel vun der éischter belscher Stad mat Tram bruecht hat.

Déi éischt Linn gouf op der Streck Guillemins, Boulevard d'Avroy, Boulevard Piercot, Place Saint-Lambert, Place du Marché, Féronstrée, Saint Léonard, Coronmeuse, installéiert. Déi zweet Linn, hat de selwechte Wee bis op d'Héicht vum Pont de la Boverie, wou se sech an Direktioun vun der Gare du Longdoz ofgespléckt huet.

Am Ufank goufen d'Tramme vun zwee Päerd gezunn, déi awer geschwënn duerch nëmmen eent, awer méi zolidd Ardennerpäerd ersat goufen. Déi héich Präisser am Ufank vun der Exploitatioun hu mat sech bruecht datt den Tram net sou an där Mooss benotzt gouf, wéi den Exploitant sech dat gewënscht hat, an d'Frequenz vun de Passage gouf séier op e de Minimum vun enger pro Stonn reduzéiert.

Et huet bis 1880 gedauert, bis datt den Tram fir déi Lécker eng Gewunnecht gouf, de Präis vum Billjee goung erof an et koum eng nei Linn dobäi. Nodeem déi lescht suppeg Äerm vun der Meuse am Quartier Outremeuse zougeschott gi waren, hunn zwéin Industrieller, een dovu war de Frédéric Nyst, d'Tramslinnen *Est-Ouest* gebaut, déi hiren Depart op der Statioun Haut-Pré haten. Déi éischt vun deene Linnen huet vun Ans op de Cornillon gefouert. No an no koumen aner Linnen derbäi, an de Personalstand grad sou wéi de Park vun de Gefierer goung staark an d'Luucht. Um Enn vum 19. Joerhonnert gouf den Tram elektrifizéiert.

1967 ass de leschten Tram zu Léck gefuer.

## Neien Tram

No laangem hin an hier hunn d'Aarbechte fir eng nei Tramslinn zu Léck am Mee 2019 ugefaangen. Se gouf den 28. Abrëll 2025  ageweit.

## Kuckt och
*Transport automatisé urbain

## Um Spaweck
Proba-2

De **Proba-2** ass e Klengsatellit vun der ESA, deen entspriechend dem Konzept vu Proba (*[[Englesch|en]]: Project for On-Board Autonomy)* fir *Projet fir Bordautonomie*, autonom a käschtegënschteg operéiere soll. De Start vum 130&nbsp;kg schwéieren an 0,6×0,6×0,8 Meter grousse këschtefërmege Satellit op eng sonnesynchron Ëmlafbunn a 700&nbsp;km Héicht war den 2. November 2009 zesumme mat dem SMOS-Satellit u Bord vun enger Rockot-Rakéit vun der russescher Weltraumgare Plessezk aus.

Proba-2 test nei Lithium-Ionebatterien, eng verbessert Datenerfaassung a -veraarbechtung, liicht Strukturelementer op Basis vun Aluminium an CFK, eng verbessert Lagereegelung duerch nei Reaktiounsrieder a Verbindung mat GPS-Empfänger a Stäresensoren déi och bei der BepiColombo agesat solle ginn, a mat Xenon a Stéckstoff bedriwwene Resistojets fir d'Bunnreegelung. Laserreflekteren erméiglechen déi genee Positiounsbestëmmung vun der Äerd aus.

Proba-2 ënnersicht d'Sonnestralung an dee vum Sonnewand ausgeléiste Plasma an der Magnéitosphär vun der Äerd. 
 
## Um Spaweck
*  ESA: Projektseite zu Proba-2
* Chrunitschew: Общие сведения о проекте Proba-2 (russesch an deelweis englesch, mat Diagrammen zu der Startsequenz)
Autojumble

En **Autojumble** ass am englesche Sproochgebrauch e Maart mat gebrauchten Ersatzdeeler fir al Autoen (Oldtimer).

Zu Lëtzebuerg ass den Autojumble en alljärlecht Evenement an den Ausstellungshale vun der Luxexpo um Kierchbierg dee vun der Lëtzebuerger Oldtimer-Federatioun organiséiert gëtt. Ausser dem Verkaf vun Oldtimer an Ersatzdeeler fir Oldtimer geet et dobäi virun allem och ëm d'Virstellung vun de Veräiner aus der lëtzebuergescher Oldtimer-Zeen, déi sech dobäi engem interesséierte Publikum méi am Detail presentéiere kënnen an eng Selektioun vun hire Gefierer ausstellen.

## Geschicht
D'Iddi fir en Autojumble z'organiséieren, goung 1984 op de Jos Wantz aus dem M.G. Car Club Luxembourg zréck.. Déi éischt Editioun ass den 23. a 24. Mäerz 1985 vum MG-Club an der Däichhal zu Ettelbréck organiséiert ginn. Ausser dem MG-Club waren och nach dobäi:
* de Veteran and Vintage Car Club of Luxembourg (VVCCL)
* de British Sports Car Owners Club (BSCOC)
* de Sweet Mini Club Luxembourg
* den Escadron du Souvenir
* Motorrad Club
* Modell Club

Et koumen zirka 1.300 Visiteuren op den 1. Autojumble, wat deemools als groussen Erfolleg gewäert gouf. An de Joren duerno hunn ëmmer méi Veräiner participéiert an d'Zuel vun de Stänn an de Visiteuren goung lafend erop.

Den MG-Club war wärend 13 Joer den Haaptorganisateur vum Autojumble. Als Ausstellungshal ass wärend där Zäit op d'Däichhal zu Ettelbréck zréckgegraff ginn. Am Joer 1998 huet dunn d'Lëtzebuerger Oldtimer-Federatioun zesumme mam VMSC (Vintage Mechanical Sports Club) d'Organisatioun iwwerholl an huet den Autojumble am Juli a Form vun engem Oldtimer-Festival  um Goodyear Circuit zu Colmer-Bierg ofgehalen.

Am Joer 1999 ass den Autojumble am Juli op der Karting-Pist zu Monnerech ofgehale ginn. 2000 war dunn nees en Autojumble zesumme mat engem Autofestival um Goodyear Circuit, allerdéngs war déi Kéier de Succès net sou grouss. Dofir war den Autojumble nees an de  Joren duerno an der Däichhal.

2004 ass d'Organisatioun an d'Victor-Hugo-Hal um Lampertsbierg an der Stad Lëtzebuerg geplënnert, an zanter 2008 gëtt den Autojumble an den Ausstellungshale vun der Luxexpo um Kierchbierg ofgehalen.

## Literatur
* RTL, 21.4.2005: ''Autojumble: Dëse Weekend an der Victor-Hugo-Hal''
* Luxemburger Wort, 8.3.2009: ''Altes Blech im Rampenlicht''
* Luxemburger Wort, 15.3.2010: ''Automobile Klassiker standen im Rampenlicht''
* Luxemburger Wort, 12.3.2011: ''Oldies but Goldies''
* Luxemburger Wort, 10.3.2012: ''Treffpunkt der Generationen''
* Luxemburger Wort, 12.3.2012: ''LuxExpo: Flotte Flitzer in Hülle und Fülle''
* Tageblatt, 11.3.2012: ''Ein Citroën HY für das Postmuseum''
* Luxemburger Wort, 9.3.2013: ''Faszination Oldtimer''
* Luxemburger Wort, 8.3.2014: ''„Autojumble“: Highlight für Oldtimer-Fans''

## Um Spaweck

* Autojumble op der Websäit vun der Lëtzebuerger Oldtimer-Federatioun
* Geschicht vum Autojumble op der Websäit vun der Lëtzebuerger Oldtimer-Federatioun
Keltesch Musek

**Keltesch Musek** ass e Begrëff dee vu Museker, Museksfirmen, Musekgeschäfter an Zäitschrëfte gebraucht gëtt fir Musekgenren ze kategoriséieren déi aus de Folkmusektraditioune vun de Kelten a Westeuropa entstane sinn .

De Begrëff "keltesch Musek" gëtt haut virun allem fir traditionell oder dovun ofgeleete Musek aus Irland a Schottland gebraucht, well aus deene Géigende vill Gruppe kommen, déi d'keltesch Musek international populär gemaach hunn, z.&nbsp;B. *Dubliners, Clannad, The Chieftains, Tannahill Weavers*, asw. Allerdéngs ass keltesch Musek net op déi zwee Länner beschränkt, mä et kommen och aus anere Länner a Géigende Gruppen oder Eenzelmuseker, déi keltesch Musek spillen, z.&nbsp;B. Spuenien (Galicien, Asturien), Frankräich (Bretagne) a Portugal.

Keltesch Musek kënnt awer och aus Géigenden, wou fréier keng Kelte gelieft hunn, mä wou d'Musek vu Leit déi aus keltesche Géigenden dohin immigréiert sinn, importéiert gouf, a wou déi traditionell Musek lieweg gehale gouf. Dat ass de Fall z.&nbsp;B. a verschiddene Géigende vun den USA a Kanada.

Typesch Instrumenter, déi fir keltesch Musek gebraucht ginn, sinn Duddelsak, Gei, verschidden Zorte Flütten, Harf a Bodhrán-Tromm.

## Kuckt och
* Zeltik
* Bordunmusek zu Lëtzebuerg
Ralph Thomas

De **Ralph Thomas**, gebuer den 10. August 1915 zu Hull, Yorkshire, a gestuerwen de 17. Mäerz 2001 zu London, war en englesche Filmregisseur.

## Filmer
* *Once Upon a Dream* (1949), mam Googie Withers a Guy Middleton 
* *Helter Skelter* (1949), mam Carol Marsh an David Tomlinson
* *Traveller's Joy* (1950), mam 	Googie Withers a Maurice Denham
* *The Clouded Yellow* (1950), mam Jean Simmons an Trevor Howard
* *Appointment with Venus* (1951), mam David Niven a Glynis Johns
* *Venetian Bird* (1952), mam Richard Todd an Eva Bartok
* *[[A Day to Remember]]* (1953), mam Stanley Holloway an Odile Versois
* *The Dog and the Diamonds* (1953), mam Kathleen Harrison an George Coulouris
* *Mad About Men* (1954), mam Glynis Johns an Donald Sinden
* *Doctor in the House* (1954), mam Dirk Bogarde, Kenneth More a Kay Kendall 
* *Above Us the Waves* (1955), mam John Mills an James Robertson Justice
* *Doctor at Sea* (1955), mam 	Dirk Bogarde a Brigitte Bardot
* *[[Checkpoint (Film 1956)|Checkpoint]]* (1956), mam Anthony Steel a Stanley Baker
* *The Iron Petticoat* (1956), mam Bob Hope a Katharine Hepburn
* *Doctor at Large* (1957), mam Dirk Bogarde a Shirley Eaton
* *Campbell's Kingdom* (1957), mam Dirk Bogarde a Stanley Baker
* *[[A Tale of Two Cities (Film 1958)|A Tale of Two Cities]]* (1958), mam Dirk Bogarde an Cecil Parker
* *The Wind Cannot Read* (1958), mam Dirk Bogarde a Yoko Tani
* *[[The 39 Steps (Film 1959)|The 39 Steps]]* (1959), mam Kenneth More an Taina Elg
* *Upstairs and Downstairs* (1959), mam Michael Craig, Anne Heywood a Mylène Demongeot
* *[[Conspiracy of Hearts]]* (1960), mam Lilli Palmer a Sylvia Syms
* *Doctor in Love* (1960), mam Michael Craig an James Robertson Justice
* *No Love for Johnnie* (1961), mam Peter Finch an Donald Pleasence
* *No My Darling Daughter* (1961), mam Michael Redgrave an Juliet Mills
* *A Pair of Briefs* (1962), mam Michael Craig a Mary Peach
* *The Wild and the Willing* (1962), mam Ian McShane a Samantha Eggar
* *Doctor in Distress* (1963), mam Dirk Bogarde an James Robertson Justice
* *Hot Enough for June* (1964), mam Dirk Bogarde a Sylva Koscina
* *[[The High Bright Sun]]* (1964), mam Dirk Bogarde an George Chakiris
* *Doctor in Clover* (1966), mam Leslie Phillips a Shirley Anne Field
* *Deadlier Than the Male* (1966), mam Richard Johnson, Elke Sommer a Sylva Koscina
* *Nobody Runs Forever* (1968), mam Rod Taylor a Christopher Plummer
* *Some Girls Do* (1969), mam Richard Johnson an Daliah Lavi
* *Doctor in Trouble* (1970), mam Leslie Phillips a Robert Morley
* *Percy* (1971), mam Elke Sommer a Britt Ekland 
* *Quest for Love* (1971), mam Joan Collins an Tom Bell
* *The Love Ban* (1973), mam Hywel Bennett an Nanette Newman
**Percy's Progress* (1974), mam Elke Sommer an Judy Geeson
* *A Nightingale Sang in Berkeley Square* (1979), mam Richard Jordan an David Niven

## Um Spaweck
Der Tunnel (Film 1973)

***Der Tunnel*** ass e Kuerzfilm vun Marc Thoma a Paul Tousch.

## Ëm wat geet et am Film?
Een Duerfschoulmeeschter provozéiert en Autosaccident a mécht Fuererflucht. Kuerz drop fënnt en eraus, datt beim Accident 2 Leit ëm d'Liewe komm sinn...
## Soss
De Film gouf op der belscher Tëlee RTBF gewisen.
## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
* Der Tunnel op der Websäit vum CNA
Nicolas Hoffmann

Den **Nicolas** ("**Nicky**") **Hoffmann**, gebuer den 19. August 1940, a gestuerwen den 9. Januar 2018, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 2. Oktober 1960 am 26. Abrëll 1972 huet den Nicoals Hoffmann 50-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi 2 Goler geschoss.
Kanal vun Nanzeg

De **Kanal vun Nanzeg** (fr: *Canal de Nancy*, oder *Embranchement de Nancy*) a vun de Schëffsleit dacks *Vallée de Cayenne* genannt, ass en 10&nbsp;km laange Schëffskanal, deen de Marne-Rhäin Kanal zu Laneuveville mat dem Canal des Vosges zu Richardmenil verbënnt.

Et ass e Kanal mat engem Scheetbaseng an 18 Schleisen am Gabarit Freycinet. (38.05&nbsp;m&nbsp;x 5.05&nbsp;m).

## Um Spaweck
Neutrino

En **Neutrino** (an der Deelerchersphysik symboliséiert mam griichesche Buchstaw ν) ass en elektresch neutralen Elementardeelche mat enger ganz klenger Mass. Am Standardmodell vun der Elementardeelerchersphysik existéieren dräi Neutrinogeneratiounen: Den Elektron-Neutrino, de Myon-Neutrino an den Tau-Neutrino. Si hunn e Spin vun 1/2 a gehéieren zu de Leptonen. Den Numm „Neutrino“ gouf vum Enrico Fermi proposéiert fir den Elektron-Neutrino, dee fir d'éischt entdeckt gouf, a bedeit (no der italieenescher Verklengerunsform *-ino*) „klengen Neutron“.

Wann Neutrinoe mat Matière zesummestoussen, interagéiere se - anescht wéi déi aner bekannt Elementardeelercher - nieft der Gravitatioun nëmmen iwwer d'Schwaach Wiesselwierkung. E Stroum vun Neutrinoe geet dowéinst bal ouni ofgeschwächt ze ginn duerch grouss Schichtdéckten - z.&nbsp;B. duerch d'Äerd. Deemno ass et schwiereg Neutrinoen experimentell nozeweisen.

Neutrinoe goufen 1930 vum Wolfgang Pauli proposéiert fir de kontinuéierleche Verlaf vum Energiespektrum vum radioaktive Beta-Zerfall z'erklären. D'Conservatioun vun Energie géif bei engem rengen Zwee-Kierper-Zerfall virschreiwen, datt den Elektron eng prezis definéiert Energie misst hunn. Observéiert gouf awer e kontinuéierleche Spektrum. Déi Diskrepanz konnt just mat engem drëtten, bis dohin nach onentdeckten Deelchen erkläert ginn, dem Neutrino.

## Neutrinomass
Am Standardmodell vun der Elementardeelerchersphysik hunn déi dräi Neutrinoe keng Mass. Experimentell konnte bis elo och just Limitte fir d'Mass gesat ginn. Den Noweis vun der Mass gouf duerch den Noweis vun der Neutrinooszillatioun (Nobelpräis 2015) bruecht. De geneeë Wäert vun der Neutrinomass huet en Afloss op verschidden Theemen an der Physik a gëtt dowéinst och weiderhin erfuerscht, ënner anerem vum Experiment KATRIN (Karlsruhe Tritium Neutrino Experiment) zu Karlsruhe. 

Eng weider Fro bei der Neutrinomass ass déi vun der Massenuerdnung. Och wann aus der Neutrinooszillatioun d'Differenz tëschent de Masse bestëmmt konnt ginn, sou konnt bis elo nach keen Experiment bestëmmen, wéi déi dräi Masseneegenzoustänn par Rapport zu eneen op der Masseskala leien.
Elektron

En **Elektron** ass en Elementardeelchen, dat negativ gelueden ass. De Begrëff gouf 1874 vum Stoney a vum Helmholtz an d'Welt gesat a kënnt vum algriicheschen ἤλεκτρον *élektron* fir „Bernstein“, un deem d'Elektrizitéit fir d'éischt beobacht gouf. D'Symbol vum Elektron ass e−.

## Um Spaweck
Staustuf Quatre Cheminées

D**'Staustuf Quatre Cheminées** ass eng Staustuf um Canal de la Meuse beim Hafe vu Givet an de franséischen Ardennen. Et ass flossof dat lescht Wier mat Schleis a Porte de garde vum Kanal op franséischem Territoire.
Harmonie Municipale de la Ville de Differdange

D**'Harmonie Municipale de la Ville de Differdange** ("HMDifferdange", Déifferdenger Musék) ass e lëtzebuergesche Musekveräin zu Déifferdeng. De Veräin ass 2012 aus der Fusioun vun der *Harmonie Municipale Differdange*, vun der *Harmonie Ouvrière Lasauvage* an der *Harmonie Uewerkuer* entstanen. De President vum fusionéierte Veräin ass den Här Michel Meisch.
D'HMDifferdange ass, wéi déi meescht Harmonien aus dem Land, bei der Union Grand-Duc Adolphe affiliéiert.

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Harmonien a Fanfaren
* Déifferdeng

## Um Spaweck

* Säit vun der Harmonie Municipale de la Ville de Differdange
* Säit vun der Stad Déifferdeng
* Säit vun der Union Grand-Duc Adolphe
Syndicat d'initiative et de tourisme Schifflange

De **Syndicat d'initiative et de tourisme** vun der Gemeng Schëffleng, kuerz **SIT-Schifflange**, ass den Daachverband vun de Schëfflenger Clibb a Veräiner.

Den 21. Abrëll 1928 gouf de Schëfflenger SIT an d'Liewe geruff. No de Statuten, déi op der extraordinärer Generalversammlung vum 29. Januar 1984 approuvéiert goufen, ass de Schëfflenger SIT eng politesch onofhängeg Associatioun ouni lukrativ Ziler. Zu den Aarbechtsberäicher vum SIT-Schëffleng zielt d'Fërderung vum Tourismus zu Schëffleng. 
 
De Syndicat huet 222 Memberen, dovu ronn 67 Clibb a Veräiner (Stand 2012).

Zu hiren Aktivitéiten zielen, ënner anerem, d'Hexefest, Vernissage fir Fërderung vun Nowuesskënschtler, d'Participatioun um Schëfflenger Niklosmaart, d'Schëff-Art (Konschtevent) an d'Éierung vu Schëfflenger Bierger déi hiren 90., 95. oder 100. Gebuertsdag feieren. Des Weideren ass den SIT, Member am Organisatiounscomité vum Schëfflenger Niklosmaart.

Zanter dem Joer 2010 bréngt de SIT reegelméisseg (dräimol am Joer) säin Informatiounsblat, de Magazine, eraus (Oplo: 3600 Exemplairen), an deem nieft den Aktivitéite vum Syndicat Berichter vun de Veräiner stinn. Des Weidere gëtt den SIT all Trimester säi Kalenner mat de Veräinsaktivitéiten eraus.

### De Comité

Juliette Caputto-Johanns (Presidentin), Lydie Eich-Johanns (Vizepresidentin), Mireille Johanns (Administrative Sekretär), Chantal Fonzi-Zwank (Technesche Sekretär), Heike Donkels-Breuer (Tresorier), Jérôme Courtoy (Member), Gisèle Dries-Jacob (Member), Carlo Feiereisen (Member), Patricia Hommel (Member), Eliane Juncker Clement (Member), Raymond Kaps (Member), Viktor Merens (Member) an Simone Wenzel-Mond (Member).

## Um Spaweck
* Websäit vum SIT Schifflange

## Kuckt och
* Syndicat d'initiative et de tourisme
* Gemeng Schëffleng
Anita Höfer

D**'Anita Höfer**, gebuer de 27. Februar 1944 zu Stuttgart, ass eng däitsch Schauspillerin a Synchronspriecherin.

## Filmer
### Kino
* 1960: *[[Schwarzer Kies]]*, vum Helmut Käutner mam Helmut Wildt an Ingmar Zeisberg 
* 1960: *[[Zu jung für die Liebe?]]*, vum Erica Balqué an Helmut Käutner mam Loni von Friedl a Wolfgang Reichmann
* 1961: *[[Via Mala (Film 1961)|Via Mala]]*, vum Paul May mam Gert Fröbe, Christine Kaufmann a Joachim Hansen
* 1961: *[[La fille du torrent]]*, vum Hans Herwig mam Alida Valli a Robert Etcheverry
* 1961: *[[Mörderspiel]]*, vum Helmut Ashley mam Magali Noël an Harry Meyen
* 1962: *[[Der Vogelhändler (Film 1962)|Der Vogelhändler]]*, vum Géza von Cziffra mam Cornelia Froboess a Peter Weck
* 1962: *Frauenarzt Dr. Sibelius*, vum Rudolf Jugert mam Lex Barker a Barbara Rütting 
* 1962: *Ich bin auch nur eine Frau*, vum Alfred Weidenmann mam Maria Schell a Paul Hubschmid 
* 1964: *Ein Frauenarzt klagt an*, vum Falk Harnack mam Dieter Borsche an Dietmar Schönherr 
* 1964: *Das Mädel aus dem Böhmerwald*, vum August Rieger mam Gerlinde Locker a Walter Richter 
* 1965: *Situation Hopeless... But Not Serious*, vum Gottfried Reinhardt mam Alec Guinness a Robert Redford
* 1966: *Residencia para espías*, vum Jesús Franco mam Eddie Constantine an Diana Lorys
* 1965: *[[Der Kongreß amüsiert sich]]*, vum Géza von Radványi mam Lilli Palmer a Curd Jürgens
* 1967: *[[Mittsommernacht (Film)|Mitsommernacht]]*, vum Paul May mam Robert Fuller a Ruth-Maria Kubitschek 
* 1968: *Al di là del bene e del male*, vum Liliana Cavani mam Dominique Sanda an Erland Josephson
* 1985: *[[Bittere Ernte]]*, vum Agnieszka Holland mam Armin Mueller-Stahl an Elisabeth Trissenaar

## Um Spaweck
Märta Torén

D**'Märta Torén**, gebuer den 21. Mee 1925 zu Stockholm, an och do gestuerwen den 19. Februar 1957, war eng schweedesch Schauspillerin.

## Filmer
*1942: *Rospiggar* vum Schamyl Bauman 
*1943: *Ombyte av tåg* vum Hasse Ekman 
*1946: *Eviga länkar* vum Rune Carlsten 
*1948: *Casbah* vum John Berry mam Yvonne De Carlo a Peter Lorre
*1948: *Rogues' Regiment* vum Robert Florey mam Dick Powell a Vincent Price
*1949: *Sword in the Desert* vum George Sherman mam Dana Andrews a Jeff Chandler
*1949: *Illegal Entry* vum Frederick De Cordova mam Howard Duff an George Brent
*1950: *Spy Hunt* vum George Sherman mam Howard Duff a Walter Slezak
*1950: *[[One Way Street]]* vum Hugo Fregonese mam James Mason an Dan Duryea
*1950: *Deported* vum Robert Siodmak mam Jeff Chandler a Marina Berti
*1950: *[[Mystery Submarine (Film 1950)|Mystery Submarine]]* vum Douglas Sirk mam Macdonald Carey a Robert Douglas
*1951: *Sirocco* vum Curtis Bernhardt mam Humphrey Bogart a Lee J. Cobb
*1952: *Assignment: Paris* vum Robert Parrish mam Dana Andrews an George Sanders
*1952: *[[The Man Who Watched Trains Go By]]* vum Harold French mam Claude Rains a Marius Goring
*1953: *Puccini* vum Carmine Gallone mam Gabriele Ferzetti an Nadia Gray
*1954: *Maddalena* vum Augusto Genina mam Charles Vanel a Jacques Sernas
*1954: *L'ombra* vum Giorgio Bianchi mam Pierre Cressoy a Paolo Stoppa
*1954: *Casa Ricordi* vum Carmine Gallone mam Myriam Bru an Danièle Delorme
*1955: *[[La vena d'oro]]* vum Mauro Bolognini mam Richard Basehart a Mario Girotti
*1956: *Tormento d'amore* vum Leonardo Bercovici mam Massimo Serato a José Nieto 
*1957: *La puerta abierta* vum César Fernańdez Ardavín mam Amedeo Nazzari a Rafael de Córdoba

## Um Spaweck
Olivier

De Begrëff **Olivier** bezeechent:

* e männleche Virnumm: Olivier (Virnumm),
* eng russesch Zalot: Olivierzalot,
* e Familljennumm:
** Christiane Olivier (* 1938), franséisch Psychoanalytikerin
** Ferdinand Johann von Olivier (1785–1841), däitsche Moler
** Fernande Olivier (1881–1966), déi éischt Liewensgefährtin a Mus vum Pablo Picasso
** Françoise Olivier-Coupeau (1959–2011), franséisch sozialistesch Politikerin
** Friedrich von Olivier (1791–1859), däitsche Moler
** Géraldine Olivier (* 1967), Schwäizer Schlagersängerin
** Guillaume-Antoine Olivier (1756–1814), franséischen Dokter an Zoolog
** Heinrich Olivier (1783–1848), däitsche Moler
** Laurence Olivier (1907–1989), englesche Schauspiller
** Leonard James Olivier (* 1923), US-amerikanesche Geeschtlechen
** Philip Olivier (* 1980), brittesche Schauspiller
** Thomas Olivier (ëm 1170–1227), Bëschof vu Paderborn a Kardinol
** Yves Olivier (* 1974), belsche Motorsportler
Jonas Žemaitis-Vytautas

De **Jonas Žemaitis-Vytautas**, gebuer de 15. Mäerz 1909 zu Palanga, a gestuerwen de 26. November 1954 zu Moskau, war e litauesche Generol a Chef vun der litauescher Ënnergrondarméi am Ufank vun der sowjetescher Okkupatioun vu Litauen nom zweete Weltkrich.

Hie war als Partisan bis 1951 a Litauen aktiv, an huet sech vum Dezember 1951 un, misse wéinst senger Lähmung an engem Bunker verstoppen. Hie gouf 1953, well e verrot gouf, vun der Sowjetunioun gefaange geholl an 1954 zu Moskau erschoss.
Anders Jonas Ångström

Den **Anders Jonas Ångström**, gebuer den 13. August 1814 zu Lögdö bruk, Gemeng Timrå, a gestuerwen den 21. Juni 1874 zu Uppsala, war e schweedeschen Astronom a Physiker souwéi Matgrënner vun der Astrospektroskopie.

Den Ångström studéiert op der Universitéit Uppsala Mathematik a Physik. 1839 promovéiert hien a léiert Physik op der Universitéit, vun 1858 bis zu sengem Doud war hie Professer. Vum Joer 1867 schafft den Ångström als Sekretär op der Kinneklech-Schweedescher Akademie vun de Wëssenschaften zu Uppsala.

Bei senge Fuerschunge stoung d'Fuerschung vum Sonnespektrum op éischtem Plang. 1862 erreecht hien den Noweis vu Waasserstoff-Spektrallinnen. Hie stellt och d'Existenz vun aneren Elementer am Sonnespektrum fest a publizéiert 1868 en Atlas mat Spektrallinne vun der Sonn (Recherche sur les spectres solaires, Uppsala).

Nom Ångström gouf d'Längteneenheet Ångström genannt. Si gëtt haut virun allem an der Festkierper-, Hallefleeder- an Atomphysik souwéi an der Kristallographie an allgemeng an der Chimie gebraucht, well déi do optriedend Längten heefeg wéineg Ångström erginn.

Haut dréit e Gebai vun der Uppsala-Universitéit säin Numm (*Ångströmlaboratoriet*). Ausserdeem gouf de Moundkrater Angström nom Ångström genannt.

## Kuckt och

* Lëscht vu Physiker
* 
* Angström (Eenheet)

## Um Spaweck

* Biographie
Lucien Olivier

De **Lucien Olivier** (*Люсьен Оливье*), gebuer 1838, a gestuerwen 1883, war e russesche Chefkach mat franséisch-belschen Originnen. Als Koproprietär vum Moskauer Restaurant "Ermitage" huet hien uganks der 1860er Joren déi faméis Olivierzalot kreéiert, déi no him benannt ass.

Obwuel d'Haaptzutate vun der Zalot bekannt waren, huet hien drop gehalen se ëmmer selwer ze preparéieren an ni e Wiertchen iwwer dat geneet Rezept ze poteren, absënns net iwwer dat vum Dressing, an et krut och kee Gourmet se jee exakt nogekacht, wouduerch hien natierlech legendär gouf.

Wéi en dunn 1883 zu Moskau am Alter vu 45 Joer gestuerwen ass, huet hien d'Geheechnes vum Originalrezept mat an d'Graf geholl. E gouf um Wwedenskoje Kierfecht begruewen, mä laang Zäit wousst kee méi genee wou e louch, bis d'Graf am Mee 2008 erëmentdeckt gouf.

## Um Spaweck
* Foto vum Graf
Ermitage Restaurant

Den **Ermitage Restaurant** ("Эрмитаж") war e bekannte Restaurant zu Moskau, dee vun 1864 bis 1917 héich Franséisch Kiche gebueden huet. Do gouf och déi faméis Olivierzalot erfonnt, déi sech séier zum Markenzeeche vum Etablissement entwéckelt huet.

1864 hunn de Geschäftsmann Jakow Pegow an de Kichechef Lucien Olivier sech zesummegedoen, fir net wäit vun der Rouder Plaz ewech, op der Trubnaja Plaz ("Трубная площадь"), e Gebai ze kafen an dodran e Restaurant mat gehuewener Kichen opzemaachen.

Si konnte sech net nëmme wéinst der Olivierzalot séier en Numm maachen. Sou huet z.&nbsp;B. de Pjotr Tschaikowski do seng Hochzäit gefeiert, an och den Iwan Turgenew, de Fjodor Dostojewski an de Maxim Gorki haten do Festiessen.

Nom Doud vum Olivier am Joer 1883 ass de Restaurant nach weidergefouert ginn, wann och d'Olivierzalot net méi nom Originalrezept preparéiert konnt ginn, well där hir genee Zesummesetzung hat de mësstrauesche Kach am Alter vun nëmme 45 Joer mat an d'Graf geholl.

No 53 Joer koum 1917 mat den deemolegen Ëmstierz am Land dat definitiivt Enn fir de Restaurant.

D'Gebai selwer besteet awer ëmmer nach, 1921 koum als éischt eng Aarmekiche vun der A.R.A. dran, 1923 e Kino, nom Zweete Weltkrich e Verlag, an zanter 1989 gi seng Raim vun der Moskauer Schoul vum Modernen Dramatheater benotzt.

Aner Ermitage Restauranten, wéi déi zu Sankt Péitersbuerg, Monte Carlo, Kairo, an an den USA, hu mam Moskauer Original näischt gemeinsam ausser dem Numm.

## Um Spaweck

* Fotoe vum Restaurant
* klengen Dokumentarfilm iwwer de Restaurant
Fritzi

D**'Fritzi** war en aussergewéinlechen, zame Fuuss (eigentlech eng Féchsin) déi vun 1996 bis 2009 bei der Micheline Frauenberg zu Käerch gelieft huet.

Am Abrëll 1996 koum d'Fritzi zesumme mat sengen 3 Geschwëster am Alter vun ongeféier 10 Deeg bei d'Madamm Frauenberg, well seng Mamm an der Schounzäit geschoss gi war. Et ass der Micheline Frauenberg gelongen, déi véier Welpe grousszezéien, ënnerstëtzt vun hiren zwéin Hënn. Am Hierscht sollte se dunn ausgewëldert ginn, wat mat dräi vun hinnen och funktionéiert huet, just bei der Fritzi net. Hatt wollt net eleng bleiwen an ass ëmmer nees zeréckkomm.

Fir d'Fritzi als Hausdéier ze hale war eng ministeriell Geneemegung néideg, déi awer problemlos ausgestallt gouf.

Duerch säin aussergewéinleche Charakter huet d'Fritzi sech mat der Zäit zu engem richtege Mediestar entwéckelt. Zesumme mat senger 'Adoptivmamm' ass en a vill Schoulklasse gaange fir de Kanner eng Freed ze maachen. A villen Zeitungen, Zäitschrëften a Fernseesendungen zu Lëtzebuerg an am Ausland si Berichter iwwer d'Fritzi geschriwwen a gewise ginn.

Vun 2003 un huet et och a verschiddene Filmer eng Roll iwwerholl. Am Februar 2008 ass et bei der Fernseesendung "*Das unglaubliche Quiz der Tiere*" mam Frank Elstner dobäi gewiescht.

Säi leschten TV-Optrëtt war am Hierscht 2009 fir déi franséisch Déieresendung «*30 millions d'amis»* op FR3. D'Ausstralung am Januar 2010 huet et awer net méi erlieft.

## Um Spaweck
* Websäit vum Fritzi
* Video mam Fritzi
* Video mam Fritzi
Elisabetha Hevelius

D**'Elisabetha Catherina Koopmann Hevelius**, gebuer am Joer 1647, a gestuerwen am Joer 1693, war eng däitsch Astronomin. Si war déi zweet Fra vum Béierbrauer, Astronom, Ratshär a Buergermeeschter vun Danzeg, Johannes Hevelius.

Elisabetha Koopmann huet aus enger räicher Handelsfamill an der Hansestad Danzeg gestaamt.
Hiert Bestietnes mam Hevelius am Joer 1663 hat et hir erlaabt, eegenen Interessen an der Astronomie nozegoen. Déi béid hunn en Observatoire bedriwwen an hunn e Katalog mat Himmelspositioune vu 1564 Stären zesummegestallt. Nom Doud vun hirem Mann am Joer 1687 huet d'Elisabetha dee Katalog fäerdeggemaach a 1690 publizéiert.

Si gëllt als éischt Fra, där hir Leeschtungen an der Astronomie unerkannt goufen. Si gëtt och *Mamm vun de Mounddiagramme* genannt.

## Literatur
* Marilyn Bailey Ogilvie: *Women in Science*. The MIT Press, Cambridge, Mass., 1986, ISBN 0-262-15031-X
* Eric Walz: *Die Sternjägerin*. Historischer Roman. Blanvalet, München 2006, ISBN 978-3-442-36523-4

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  ''Johann and Elizabeth Hevelius, astronomers of Danzig''
Lëtzebuerger Ofkommes

D**'Lëtzebuerger Ofkommes** - net ze verwiessele mam Traité vu Lëtzebuerg - ass e Vertrag, deen den 10. September 1952 zu Lëtzebuerg am Festsall vun der Stater Gemeng tëscht der Bundesrepublik Däitschland engersäits an Israel an der Jewish Claims Conference anerersäits ënnerschriwwe gouf.

Dëse Vertrag ass den éischten internationale Vertrag, mat deem d'Bundesrepublik Däitschland d'Verantwortung fir de Vëlkermuerd un den europäesche Judden duerch dat nationalsozialistescht Däitschtland iwwerholl huet. No laangen, schwieregen an deels geheimen diplomatesche Verhandlunge gouf d'Ofkommes vum Bundeskanzler Konrad Adenauer (als amtéierenden Ausseminister) an dem israeeleschen Ausseminister Moshe Scharett ënnerschriwwen.

## Um Spaweck
*  Auswärtiges Amt, Luxemburger Abkommen
Dominique Wilms

D**'Dominique Wilms**, gebuer als *Claudine Maria Célina Wilmes* den 8. Juni 1930 zu Montignies-sur-Sambre an der Belsch, ass eng belsch Schauspillerin.

Si war vun 1957 bis zu deem sengem Doud am Mee 2014 mam Schauspiller Jean Gaven bestuet.

## Filmographie
* 1953: *[[La môme vert-de-gris]]* vum Bernard Borderie mam Eddie Constantine an Howard Vernon
* 1954: *[[Les femmes s'en balancent]]* vum Bernard Borderie mam Eddie Constantine an Nadia Gray
* 1954: *Pas de coup dur pour Johnny* vum Emile Roussel mam Armand Mestral a Julien Carette
* 1954: *Les clandestines* vum Raoul André mam Nicole Courcel a Philippe Lemaire
* 1955: *Les assassins du dimanche* vum Alex Joffé mam Michel André a Susanne Cramer
* 1955: *Les pépées font la loi* vum Raoul André mam Claudine Dupuis a Louise Carletti
* 1955: *La soupe à la grimace* vum Jean Sacha mam Georges Marchal a Maria Mauban
* 1956: *Et par ici la sortie* vum Willy Rozier mam Tony Wright a Mario David
* 1957: *La rivière des trois jonques* vum André Pergament mam Lise Bourdin a Jean Gaven
* 1957: *Le grand bluff* vum Patrice Dally mam Eddie Constantine a Bernard Dhéran
* 1957: *[[Les aventuriers du Mékong]]* vum Jean Bastia mam Jean Gaven a Reinhard Kolldehoff
* 1958: *Romarei, das Mädchen mit den grünen Augen* vum Harald Reinl mam Carola von Kayser a Joachim Hansen
* 1959: *[[Bomben auf Monte Carlo (Film 1960)|Bomben auf Monte Carlo]]* vum Georg Jacoby mam Eddie Constantine a Barbara Laage
* 1959: *Ce soir on tue* vum Yvan Govar mam Pierre Trabaud a René Dary
* 1959: *Chaque minute compte* vum Robert Bibal mam Raymond Souplex a Robert Berri
* 1959: *Deuxième bureau contre terroristes* vum Jean Stelli mam Robert Berri a Gamil Ratib
* 1962: *Giulio Cesare, il conquistatore delle Gallie* vum Tanio Boccia mam Cameron Mitchell a Rik Battaglia
* 1964: *[[Banco à Bangkok pour OSS 117]]* vum André Hunebelle mam Kerwin Mathews a Robert Hossein
* 1964: *[[Questo amore ai confini del mondo]]* vum Giuseppe Maria Scotese mam Antonio Cifariello a Fausto Tozzi
* 1966: *Carré de dames pour un as* vum Jacques Poitrenaud mam Roger Hanin a Sylva Koscina
* 1966: *[[Um Null Uhr schnappt die Falle zu]]* vum Harald Philipp mam George Nader an Horst Frank

## Um Spaweck
T(w)o Friends

***T (w)o Friends*** ass e Spillfilm vum lëtzebuergesche Regisseur Michel Clemen vun der Ekipp Koler Movies Lëtzebuerg.
En hat seng Première de 27. Abrëll 2012 am CineBelval.

## Ëm wat geet et am Film?
Den Tim an d'Nora si Frënn an erliewe vill flott Momenter zesummen, bis den Tim d'Laura kenneléiert. Vun do u gëtt hir Frëndschaft ëmmer nees op d'Prouf gestallt a muss beweise wat se aushält...

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
## Um Spaweck
* Säit op kml.lu