open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ventspils International Radio Astronomy Center

De **Ventspils International Radio Astronomy Center** (*VIRAC*) ass eng Fuerschungsariichtung fir Radioastronomie zu Irbene, Lettland.

Bei der Anlag handelt et sech ëm eng fréier militäresch Ariichtung vun der Sowjetunioun. Si steet an engem fréiere militäresche Spärgebitt ronn 30 Kilometer nërdlech vun Ventspils um Baltesche Mier. Zanter dem Ofzuch vun de sowjetesche Truppen am Joer 1994 gebraucht d'Lettesch Wëssenschaftakademie d'Anlag fir Fuerschungszwecker. Dofir hunn allerdéngs ëmfangräich Reparaturen misse gemaach ginn. Villes war vun de sowjeteschen Truppe virun hirem Ofzuch zerstéiert ginn.

A senger aktuellen Konfiguratioun besteet d'Radioteleskop an der Haaptsaach aus zwou voll beweegleche Parabolantenne mat 32 resp. 16 Meter Duerchmiesser. Eng dovun zielt a Bezuch op technesch Parameter zu de preezisten an Nordeuropa.

## Kuckt och

* Lëscht vu Radioteleskopen

## Um Spaweck
* Ventspils High-Technology Park: ''Dat Internationaalt Zentrum fir Radioastronomie zu Ventspils''
(274301) Wikipedia

Den **(274301) Wikipedia** ass en Asteroid vun der Haaptceinture. Hie gouf de 25. August 2008 um 22:47 Auer UTC am astronomeschen Observatoire Andruschiwka entdeckt. De privaten Observatoire am ukraineschen Andruschiwka gouf am Joer 2001 gebaut.

## Den Numm
Den Asteroid ass nom Onlinelexikon Wikipedia genannt ginn. De Virschlag vum Numm koum vum Comiteesmember Andrij Makucha, vun der ukrainescher Wikimedia. De Virschlag gouf vum Proprietär vum Observatoire, Jurij Iwaschtschenko agereecht. De 27. Januar 2013 huet d'International Astronomesch Unioun (IAU) den Numm eestëmmig akzeptéiert a publizéiert.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden

## Um Spaweck
*  Astronomische Daten von (274301) Wikipedia
*  (274301) Wikipedia in der Small-Body Database des Jet Propulsion Laboratory der NASA am California Institute of Technology
*  Discovery Circumstances von (274301) Wikipedia op der Säit vum Minor Planet Center vun der Internationaler Astronomischer Unioun beim Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics
NGC 6388

Den **NGC 6388** ass e galaktesche Kugelstärekoup am Stärebild Scorpius. Den NGC&nbsp;6388 huet eng visuell Hellegkeet vu 6,9&nbsp;mag.


 Fichier:Heic1221a.png|Héichopgeléiste Foto, opgeholl vum Hubble-Weltraumteleskop
Antoine Lefort

Et gëtt verschidde Persounen déi **Antoine Lefort** heeschen:
* Antoine Lefort (181?-1889), lëtzebuergesche Jurist a Member vum Staatsrot
* Antoine Lefort (1879-1928), lëtzebuergeschen Diplomat, Politiker a Member vum Staatsrot
Observatoire vu Marseille

Den **Observatoire vu Marseille** ass en astronomeschen Observatoire, dee vun der Universitéit vun Aix-Marseille bedriwwe gëtt.

Den Observatoire steet zu Marseille a Frankräich. Nodeem en ageriicht war, huet do den Édouard Stephan 1877 eng Grupp vu Galaxien entdeckt, déi als *[[Stephans Quintett]]* bekannt sinn. Den Observatoire gouf ufanks baussent der Stad gebaut, steet awer haut, well Marseille ëmmer méi grouss gouf, am Stadgebitt.

2000 gouf den Observatoire mam Laboratoire d'astronomie spatiale zesummegeluecht fir de Laboratoire d'astrophysique de Marseille ze bilden.

## Direktere vum Observatoire

* 1702 – 1728: Antoine Laval
* 1729 – 1763: Esprit Pezenas
* 1763 – 1801: Saint-Jacques de Silvabelle
* 1801 – 1810: Jacques-Joseph Thulis
* 1810 – 1821: Jean-Jacques Blanpain
* 1821 – 1836: Jean-Félix Adolphe Gambart
* 1836 – 1860: Benjamin Valz
* 1866 – 1907: Édouard Stephan
* 1907 – 1921: Henry Bourget 
* 1921 – 1923: Henri Buisson (Geschäftsféierenden Direkter) 
* 1923 – 1948: Jean Bosler
* 1948 – 1971: Charles Fehrenbach
* 2008 – ?: Roger Malina 

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Laboratoire d'Astrophysique de Marseille
* OSU-Institut Pythéas
* Observatoire de Haute Provence
François Joseph Wirz

De **François Joseph Charles Marie Wirz**, gebuer 13. November 1802 zu Ehrenbreitstein, a gestuerwen den 18. Januar 1863 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Ingenieur vun der Bauverwaltung.

Den 1. August 1850 war hien ee vun de Grënnungsmember vun der Société des sciences naturelles du Grand-Duché de Luxembourg.

Hie war vum 28. November 1857 bis den 18. Januar 1863 Member vum Staatsrot.

## Literatur
* Anonyme, 1863. ''Quelques lignes biographiques à la mémoire de M. Wirz''. L'Union 1863-01-24, N° 21, p.&nbsp;1-2.
Mark Spitz

De **Mark Andrew Spitz**, gebuer den 10. Februar 1950 zu Modesto, Kalifornien, ass e fréieren US-amerikanesche Schwëmmer.

Hien ass bekannt dofir, op den Olympesche Summerspiller 1972 zu München siwe Goldmedaile gewonnen an dobäi all Kéier de Weltrekord gebrach ze hunn.

* 200&nbsp;m Papillon an 2:00,70 Minutten (28. August 1972)
* 4×100&nbsp;m Relais Nage libre an 3:26,42 Minutten (28. August 1972)
* 200&nbsp;m Nage libre an 1:52,78 Minutten (29. August 1972)
* 100&nbsp;m Papillon an 0:54,27 Minutten (31. August 1972)
* 4×200&nbsp;m Relais Nage libre a 7:35,78 Minutten (31. August 1972)
* 100&nbsp;m Nage libre an 0:51,22 Minutten (3. September 1972)
* 4×100&nbsp;m Relais Quatre-nages an 3:48,16 Minutten (4. September 1972)

Mat just 22 Joer huet hie sech aus dem Sport zeréckgezunn, fir an de Joren duerno seng Popularitéit ze vermaarten.

## Um Spaweck

* offiziell Websäit (op Englesch)
Michel Nicolas Muller

De **Michel Nicolas Muller**, gebuer den 1. Dezember 1793 an der Stad Lëtzebuerg a gestuerwen den 28. August 1876 zu Beetebuerg, war e lëtzebuergesche Geeschtlechen a Professer.

De Michel Nicolas Muller war vun 1811 u Regent am klenge Seminaire zu Baaschtnech. Am Oktober 1813 ass hien an de Kolléisch (Collège municipal) an der Stad Lëtzebuerg geschéckt ginn. Wéi doraus am Joer 1817 den “Athénée royal grand-ducal” ginn ass, ass hien do Professer fir Griichesch ginn a vun 1821 bis 1866 war hien Direkter vum Athenäum. Seng Spezialitéite ware Griichesch an Hebräesch; donieft huet hie laténgesch Rhetorik a griichesch a réimesch Geschicht dozéiert; hien huet awer och Zoologie a Botanik enseignéiert.

De Muller ass den 13. Februar 1818 zu Mainz zum Priister geweit ginn; de K. Arendt huet des Feier iertemlecherweis an d'Joer 1814 an op Metz verluecht.

De Muller war ee vun de Grënnungsmembere vun der “Société Philhellénique de Luxembourg“ am Abrëll 1826.

1845 war de Muller Grënnungsmember vun der Société pour la recherche et la conservation des monuments historiques dans le Grand-Duché de Luxembourg an 1850 vun der Société des sciences naturelles du Grand-Duché de Luxembourg.

Wéi den Alen Eecher Bierg gebaut ginn ass, ass do eng gosse Plack ubruecht ginn, mat engem Chronogramm, deen d'Joer 1850 erginn huet. Dëse Chronogramm hat de Muller geliwwert.

Den M. N. Muller ass den 30. August 1876 um Nikloskierfecht begruewe ginn. De Professer Nicolas Wies huet d'Ried gehalen. De Läichendéngscht war de 5. September 1876 an der Parkierch zu Beetebuerg.

## Publikatiounen
Am Martin Blum senger Bibliographie figuréiert de Michel Nicolas Muller mat 314 Titelen (Rieden, Gedichter, Nekrologen, etc.).

Seng eenzeg gréisser Publikatioun ass:
* Muller, Michel-Nicolas, 1838. *Chronique de l'ancien Collège de Luxembourg, de 1603 à 1714.* In: Programm herausgegeben am Schlusse des Schuljahres 1837-1838 / Königlich-Grossherzogliches luxemburgisches Athenäum = Programme publié à la clôture de l'année scolaire 1837-1838 / Athénée royal grand-ducal de Luxembourg, S. 3-31.

## Gielercher
* 
* Chevalier vum Ordre du Lion néerlandais (1842)
* 
* Chevalier de 3e classe vum *Aigle Rouge de Prusse (Promotioun 1861)*

## Um Spaweck
Ritchie Rischard

De **Ritchie Rischard**, gebuer de 26. Juli 1963 zu Diddeleng, ass e lëtzebuergesche Museksredakter an Auteur.

Hie war vun 1992-1995 Musekredakter beim DNR an zanterhier, ufanks haaptberufflech duerno am Nieweberuff, bei RTL Radio Lëtzebuerg wou en ë.&nbsp;a. Texter fir d*'Pop History* an de *Sunday Brunch* schreift an de *Country-CD-Tipp* presentéiert.

## Publikatiounen
**Den Cäsar an d'Huesendier vu Munneref*. Éditions Schortgen, 2012. ISBN 978-2-87953-153-3

## Um Spaweck
* Kuerz Beschreiwung vum Buch a Biographie bei Éditions Schortgen
Mons Delisle

De **Mons Delisle** ass e Bierg um Mound mat engem Duerchmiesser op der Basis vun 30 Kilometer. Seng Koordinate sinn 29°N 36°O.

E krut säin Numm vum Moundkrater Delisle deen eng fofzéng Kilometer nordëstlech dovu läit.

## Kuckt och
* Lëscht vu Bierger um Äerdmound
Apaxco

**Apaxco**, offiziell **Municipio de Apaxco**, ass eng Gemeng (Municipio) am mexikanesche Bundesstad México.

## Geographie

## Geschicht

## Demographie

## Verwaltungsglidderung

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
Joseph L. Mankiewicz

De **Joseph Leo Mankiewicz**, gebuer den 11. Februar 1909 zu Wilkes-Barre am Pennsylvania, a gestuerwen de 5. Februar 1993 zu Bedford (New York), war en US-amerikaneschen Dréibuchauteur, Filmregisseur a Filmproduzent.

Vun him sinn 48 Dréibicher, wourënner *[[All About Eve]]*, bei deem en och Regie gefouert huet, a woufir en 1951 een Oscar krut.

## Filmographie
### Als Regisseur
* 1946: *[[Dragonwyck]]* mam Gene Tierney a Vincent Price
* 1946: *[[Somewhere in the Night]]* mam John Hodiak a Lloyd Nolan
* 1946: *Backfire* mam Richard Conte an John Ireland
* 1947: *[[The Late George Apley]]* mam Ronald Colman 
* 1947: *[[The Ghost and Mrs. Muir]]* mam Gene Tierney a Rex Harrison
* 1948: *[[Escape (1948)|Escape]]* mam Rex Harrison
* 1949: *[[A Letter to Three Wives]]* mam Jeanne Crain a Linda Darnell
* 1949: *[[House of Strangers]]* mam Edward G. Robinson a Susan Hayward
* 1950: *[[No Way Out (1950)|No Way Out]]* mam Richard Widmark a Linda Darnell
* 1950: *[[All About Eve]]* mam Bette Davis, Anne Baxter an George Sanders
* 1951: *[[People Will Talk]]* mam Cary Grant a Jeanne Crain
* 1952: *[[5 Fingers]]* mam James Mason an Danielle Darrieux
* 1953: *[[Julius Caesar (Film 1953)|Julius Caesar]]* mam Marlon Brando an James Mason
* 1954: *[[The Barefoot Contessa]]* mam Humphrey Bogart an Ava Gardner
* 1955: *[[Guys and Dolls]]* mam Marlon Brando, Jean Simmons a Frank Sinatra
* 1958: *[[The Quiet American (Film 1958)|The Quiet American]]* mam Audie Murphy, Michael Redgrave a Claude Dauphin
* 1959: *[[Suddenly, Last Summer]]* mam Elizabeth Taylor, Katharine Hepburn a Montgomery Clift
* 1963: *[[Cleopatra (Film 1963)|Cleopatra]]* mam Elizabeth Taylor, Rex Harrison a Richard Burton
* 1964: *Carol for Another Christmas* mam Sterling Hayden an Eva Marie Saint, (TV)
* 1967: *[[The Honey Pot]]* mam Rex Harrison a Susan Hayward
* 1970: ** Regie zesumme mam Sidney Lumet (Dokumentarfilm)
* 1970: *[[There Was a Crooked Man... (Film 1970)|There Was a Crooked Man...]]* mam Kirk Douglas an Henry Fonda
* 1972: *[[Sleuth (Film 1972)|Sleuth]]* mam Laurence Olivier a Michael Caine

### Dréibuch (Auswiel)
* 1929: *[[The Saturday Night Kid]]*
* 1932: *[[Million Dollar Legs (1932)|Million Dollar Legs]]*
* 1934: *[[Manhattan Melodrama]]*
* 1934: *[[Our Daily Bread]]*
* 1934: *[[Forsaking All Others (1934)|Forsaking All Others]]*
* 1935: *[[I Live My Life]]*
* 1944: *[[The Keys of the Kingdom]]*
* 1946: *[[Dragonwyck]]*
* 1946: *[[Somewhere in the Night]]*
* 1949: *[[A Letter to Three Wives]]*
* 1950: *[[No Way Out (1950)|No Way Out]]*
* 1950: *[[All About Eve]]*
* 1951: *[[People Will Talk]]*
* 1952: *[[5 Fingers]]*
* 1953: *[[Julius Caesar (1953)|Julius Caesar]]*
* 1954: *[[The Barefoot Contessa]]*
* 1955: *[[Guys and Dolls]]*
* 1958: *[[The Quiet American (1958)|The Quiet American]]*
* 1963: *[[Cleopatra (1963)|Cleopatra]]*
* 1967: *[[The Honey Pot]]*

## Um Spaweck
Monophona

**Monophona** ass eng lëtzebuergesch Museksgrupp, déi eng Mëschung aus elektronescher Musek a Song-Writermusek spillt. Hir Texter sinn op Englesch.

## Geschicht
D'Grupp hat hiren Ufank am Wanter 2010, wou d'Claudine Muno mam DJ Chook e gemeinsame musikalesche Projet diskutéiert hunn, obwuel se vu ganz verschiddene musikalesche Richtunge koumen. Wéi se ugefaangen hunn, live op der Bün opzetriede koum als drëtte Bandmember de Perkussionist Jorsch Kass dobäi.

Se haten eng Rei national an international Optrëtter, z.&nbsp;B. si se um *Printemps de Bourges*-Festival an op der Midem (Musekfoire) zu Cannes als Vertrieder vu Lëtzebuerg opgetrueden. Och um FFYS-Festival 2012 ware se dobäi.

Am November 2012 ass hir éischt CD *The Spy* erauskomm.

Deen zweeten Album gouf den 30. Januar 2015 mat engem Live-Concert am Exit07 presentéiert.

## Bandmemberen
* Claudine Muno (Gesank, Gittar, Keyboard)
* Philippe Schirrer aka Chook (Elektronesch Produktioun)
* Jorsch Kass (Perkussioun)

## Discographie
* 2012, *The Spy* (Album)
* 2015, *Black on Black* (Album)
* 2017, *Girls on Bikes, Boys Who Sing* (Album)

## Literatur
* Martina Folscheid: *Begegnung zweier Musikwelten* am Télécran vum 12. Dezember 2012, S. 143
* Claire Barthelemy: ''Symbiosis'' am ''Lëtzebuerger Land'' vum 16.11. 2012
* Luc Caregari: ''Tout sauf monotone'' an der Woxx vum 18. August 2011

## Um Spaweck
* Websäit vu Monophona
* Monophona op Facebook
* Monophona op Fuze
Marlyse Pauly

D**'Marlyse Pauly**, gebuer den 13. August 1950, ass eng fréier Generalsekretärin vum COSL, Geschichtsprofessesch an *Directrice adjointe* (1990-2003) vum Lycée Nic-Biever.

No hirem Studium (Geschicht an Däitsch) op der Universitéit vu Saarbrécken huet d'Marlyse Pauly hire *Stage pédagogique* am Lycée Hubert-Clément zu Esch-Uelzecht gemaach (1974-1977). Duerno ass si Professesch am *Lycée technique Nic.-Biever* zu Diddeleng ginn. 1990 ass si do zur *Directrice adjointe* nominéiert ginn. 2003 huet si de Schoulbetriib verlooss fir Generalsekretärin vum *Comité olympique et sportif luxembourgeois* ze ginn.

Als jonkt Meedche war si Turnerin am Veräin *Le Réveil* vu Beetebuerg. 1967-1982 huet si ganz aktiv beim BBC-Nitia Basketball gespillt. Do war si och Jugendtrainerin (1975-1985), eng Funktioun, déi si och nach bei der FLBB hat.

Vun 1974 bis 1986 war si am Comité vum BBC-Nitia; vun 1977 bis 1984 an der Sportskommissioun vum FLBB; vun 1984 bis 1995 am Verwaltungsrot vun der FLBB an zanter 1997 Member vum Verwaltungsrot vum COSL (zum Schluss Vizepresidentin vum Verwaltungsrot, Member vum *Bureau exécutif*, Presidentin vum *Bureau promotionnel* a Presidentin vun der Schoulsportkommissioun). Am September 2003 ass si, nom Récktrëtt vum Raymond Hastert, als nei Generalsekretärin vum COSL gewielt ginn.

D'Marlyse Pauly huet 1993, an der Jubiläumsschrëft *25e anniversaire Lycée technique Nic.-Biever 1968-1993*, eng Kuerzbiographie vum fréiere Gewerkschafter, Politiker a Minister Nic. Biever publizéiert: *Nic. Biever (22 mai 1894 - 15 juillet 1965)* (vgl. d'Ss. 25-30, ill.!).

## Literatur
* Claude Clemens, *Marlyse Pauly neue COSL-Generalsekretärin* ; in: *Tageblatt*, Ausgab vum 24. September 2003 (S. 47, ill.).
* Kollektiv, *25e anniversaire Lycée technique Nic.-Biever 1968-1993*; Diddeléng (Impr. Hengen), 1993; 335 Säiten.
Antoine Lefort (Jurist)

Den **Antoine Lefort**, gebuer... zu Iechternach, a gestuerwen den 3. Mäerz 1889 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Politiker a Magistrat.

Vun 1848 bis 1854 war hien Deputéierten an der Chamber. Den Antoine Lefort war zu där Zäit Untersuchungsriichter beim Bezierksgeriicht zu Dikrech.

Vum 10. August 1860 u bis zu sengem Doud war hie Member vum Staatsrot.

Säi Jong Emile Lefort war och Magistrat a Member vum Staatsrot.

## Gielchen
*
Émile Lefort

Et gëtt verschidde Persounen déi **Émile Lefort** heeschen:
* Émile Lefort (1851-1902), e lëtzebuergesche Jurist a Member vum Staatsrot;
* Émile Lefort (1914-1945), e lëtzebuergesche Resistenzler.
Émile Lefort (Jurist)

Den **Émile Lefort**, gebuer de 6. Mäerz 1851 zu Dikrech a gestuerwen den 12. Mee 1902 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Jurist.

Den 13.Oktober 1879 gouf den Emile Lefort fir 3 Joer als Untersuchungsriichter zu Dikrech ernannt.

Hie war vun 1877 bis 1878 Deputéierten an der Chamber, a vum 30. Januar 1895 bis den 12. Mee 1902 Member vum Staatsrot.

Säi Papp den Antoine Lefort war och Magistrat a Member vum Staatsrot.

Den Diplomat, Ingenieur a Politiker Antoine Lefort war säi Jong.

## Gielchen
*
Costa-Gavras

De *Konstantínos Gavrás* (gr.: Κωνσταντίνος Γαβράς), bekannt als **Costa-Gavras**, gebuer den 12. Februar 1933 zu Loutra Iraias, Arkadien, Griicheland, ass ee griichesch-franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur. Hien ass bekannt fir seng politesch engagéiert Filmer, fir déi e munnech Präisser kritt huet.

## Liewen
Dem Costa-Gavras säi Papp war Regierungsbeamten, deen an der Zäit vun der däitscher Besatzung am Zweete Weltkrich an der kommunistescher Resistenz aktiv war. 1945 ass d'Famill op Athen geplënnert, mä de Papp huet nom Ausbroch vum Griichesche Biergerkrich 1946 seng Plaz verluer.

1954 ass de Costa-Gavras a Frankräich ausgewandert, well en a Griicheland verbuede kritt hat, ze studéieren. 1956 krut hien déi franséisch Nationalitéit. Hien huet ufanks Komparatistik op der Sorbonne studéiert, mä huet sech dann um Institut des hautes études cinématographiques ageschriwwen, wou en en Diplom a Regie a Filmproduktion krut.

Zanter 1965 mécht hie Filmer. Seng Filmer behandele meeschtens sozial oder politesch Mëssstänn an huelen eng kloer Positioun dozou. Vun 1982 bis 1987, an dann nees zanter 2007 ass hien Direkter vun der *Cinémathèque française*.

En ettlech vu senge Filmer zielen zu de Klassiker vum engagéierte polittesche Film, wéi *[[Z (Film)|Z]]* (Oscar fir dee beschten net-engleschsproochege Film 1969 a Jurypräis zu Cannes), deen d'Hannergrënn vum Opriichte vun der griichescher Diktatur vun de Colonellen an den 1960er Joren thematisiéiert; *[[État de siège]]*, deen d'Resistenz vun der Tupamaros géint déi vun den USA ënnerstëtzte Militärdiktatur an Uruguay als Theema huet oder *[[Missing]]* (Gëlle Palm 1982, Oscar fir d'Adaptatioun), deen zu der Zäit vum Militärputsch 1973 am Chile spillt a weist, wéi d'USA sech fir d'Asetze vum Pinochet-Regime engagéiert hunn.

An de leschte Jore sëtzt hie sech mat den Auswierkunge vun der globaliséierter Welt an der onerbittlecher Logik vum kapitalistesche System op d'Individuum auserneen.

## Filmographie (Auswiel)
* 1965: *[[Compartiment tueurs]]*
* 1966: *Un homme de trop*
* 1968: *[[Z (Film 1969)|Z]]*
* 1969: *L'Aveu*
* 1972: *État de siège*
* 1975: *Section spéciale*
* 1979: *Clair de femme*
* 1982: *Missing*
* 1983: *Hanna K.*
* 1986: *Conseil de famille*
* 1988: *Betrayed*
* 1989: *Music Box*
* 1993: *La Petite Apocalypse*
* 1997: *Mad City*
* 2002: *Amen*
* 2005: *Le Couperet*
* 2009: *Eden à l' ouest*
* 2012: *Le Capital*
* 2019: *Adults in the Room*

## Um Spaweck

* Portrait/Biographie op ''prisma-online.de''
* ''«Wie die Machtpyramide funktioniert - das ist Politik»'' - Interview mam Martin Walder op nzz.ch, 21. September 2008
Vältesdag

De **Vältesdag**, deen de 14. Februar a ville Länner gefeiert gëtt, ass den Dag vun de Verléiften. D'Koppele profitéiere fir sech duuss Wierder ze schécken a sech Kaddoen ze maachen als Beweis vun hirer Léift, gradewéi rout Rousen als Zeeche vun der Leidenschaft.

De Brauch vun dësem Dag geet op een oder méi chrëschtlech Märtyrer mam Numm Valentinus zeréck. Am warscheinlechste bezitt e sech op de Valentin vun Terni, deen am 3. Joerhonnert n.&nbsp;Chr. Bëschof an der italieenescher Stad Terni war (deemools Interamna). Enger Iwwerliwwerung no huet en e puer Brautkoppele bestuet, dorënner och Zaldoten, déi awer op Uerder vum Keeser Jonggesellen hätte misse bleiwen. Dobäi soll en deene bestuetene Koppelen och Blummen aus sengem Gaart geschenkt hunn. De Keeser Claudius&nbsp;II. huet e schlussendlech de 14.&nbsp;Februar 269 wéinst sengem chrëschtleche Glawe käppe gelooss.

De Gedenkdag gouf vum Poopst Gelasius&nbsp;I. 469 fir déi ganz Kierch agefouert, eventuell och fir dat réimescht Fruchtbarkeetsfest vun de Lupercalia ze verdrängen, dat vum 13. bis zum 15. Februar gefeiert gouf. 1969 gouf Vältesdag awer nees aus dem réimesche Generalkalenner gestrach.

Zanter dem 15. Joerhonnert hu sech an England Välteskoppele forméiert, déi sech kleng Kaddoen oder Gedichter geschéckt hunn, an déi entweeder um Virowend duerch auslousen oder duerch den éischte Kontakt um Dag selwer zesummekoumen. Englesch Auswanderer hunn dee Brauch an d'USA matgeholl, vu wou en nom Zweete Weltkrich nees zeréck an Europa koum. Richteg bekannt a Kontinentaleuropa gouf en awer virun allem eréischt wéi d'Floristen an d'Zockerbäcker den Dag duerch massiv Reklamm forcéiert hunn.

## Um Spaweck
Päiperleksniwwel

Mat **Päiperleksniwwel** kënne 5 verschidden astronomesch Niwwele gemengt sinn:
*Planetareschen Niwwel M2-9
*NGC 6302
*NGC 2346
*Klengen Hantelniwwel
*IC 1318
Der Wächter an der Sauer

***Der Wächter an der Sauer*** war eng däitschsproocheg Zeitung, déi zweemol d'Woch, fir d'éischt den 3. Januar 1849, zu Dikrech beim Joseph Antoine Schroell (1798-1865) erauskoum. Et war d'Nofollgerzeitung vum *[[Diekircher Wochenblatt]]*, dat sengersäits Enn 1837 den Nofollger vum *[[Wochen-Blatt für Bürger und Landleute]]* war, der éischter "Provënzzeitung" déi zu Lëtzebuerg erauskomm ass.

De *Wächter an der Sauer* huet sech, nom Staatsstreech vun 1856, aus politesche Grënn vum 2. Januar 1858 bis zum 3. Oktober 1860 an ***Der Telegraph*** ëmbenannt, fir dann nees, bis den 1869 den ursprénglechen Titel ze droen.

Den 10. Februar 1869 huet den Apostoulesche Vikar vu Lëtzebuerg Nicolas Adames en Hiertebréif publizéiert, an deem en de Leit gedreet huet, se kréiche keng *"gültige Lossprechung"* [vun hire Sënnen], wa se weiderhin de *Wächter* (sou wéi och d*[[D'Wäschfra|Wäschfra]]*) géifen abonéieren, well do dran "*die fürchterlichsten Gotteslästerungen gegen die anbetungswürdigste göttliche Person Jesu Christi selbst*" gestanen hätten. Bannent e puer Woche sinn d'Abonementer sou erofgaangen, datt de Schroell d'Zeitung den 21. Februar an *[[Der Volksfreund (1869)|Der Volksfreund]]* huet missen ëmbenennen. Dëse gouf 1877 an *[[Der Landwirth]]* ëmgedeeft; säin Editeur war de Justin Schroell an e koum bis 1940 eraus.

Inhaltlech war de *'Wächter an der Sauer* ufanks, ausser dem Leitartikel an Informatiounen zum *Etat civil* vun Dikrech, bal nëmmen aus Artikelen aus aneren Zeitungen an engem Fortsetzungsoman zesummegesat. 1851 gouf de Jong vum Editeur, den Théophile Schroell, Redakter, deen Aktualitéitsartikelen zum politeschen Debat geschriwwen an och ë.&nbsp;a. Gedichter ofgedréckt huet, sou där vum Michel Rodange. Politesch war de *Wächter* lénksliberal.
## Literatur

## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg
## Um Spaweck
* Der Wächter an der Sauer op eluxemburgensia.lu
Joseph Antoine Schroell

De **Joseph Antoine Léonard Schroell**, gebuer den 18. Mäerz 1798 zu Tréier a gestuerwen den 28. September 1865 zu Dikrech, war e lëtzebuergeschen Drécker an Zeitungsediteur zu Lëtzebuerg.

Hien ass 1822 op Iechternach geplënnert, an 1832 op Dikrech. Do huet hien, no enger Proufnummer datéiert de 25. Februar 1837, den 3. Mäerz 1837 déi éischt Zeitung zu Lëtzebuerg erausginn, déi net an der Stad Lëtzebuerg erauskoum: d*[[Wochen-Blatt für Bürger und Landleute]]*, dat spéider an *Diekircher Wochenblatt* ëmgenannt gouf a vun 1849 un den Titel *[[Der Wächter an der Sauer]]* hat.

Hie krut de 7. Januar 1849 duerch Naturalisatioun déi lëtzebuergesch Nationalitéit.
Luxemburger Volks-Freund

***Luxemburger Volks-Freund***, vun der Nr.20 un ***Der Volksfreund. Organ der Stadt und des Arrondissements Diekirch***, war den Titel vun enger lëtzebuergescher Zeitung, déi, fir d'éischt den 23. Februar 1869, dräimol d'Woch zu Dikrech erauskoum.

Et handelt sech dobäi ëm d'Nofollgerzeitung vum *[[Der Wächter an der Sauer]]*. Dësen hat stënterlech déi meescht vu sengen Abonente verluer, nodeem den Apostoulesche Vikar vu Lëtzebuerg Nicolas Adames den 10. Februar 1869 an engem Hiertebréif de Leit gedreet hat, se kréiche keng *"gültige Lossprechung"* [vun hire Sënnen], wa se weiderhin de *Wächter* (sou wéi och d*'[[D'Wäschfra|Wäschfra]]*) géifen abonéieren, well do dran "*die fürchterlichsten Gotteslästerungen gegen die anbetungswürdigste göttliche Person Jesu Christi selbst*" gestanen hätten. Sou huet den Editeur Théophile Schroell d'Zeitung den 21. Februar an *Der Volksfreund* missen ëmbenennen.

Mam *Volksfreund* gouf den 31. Dezember 1876 opgehalen, fir am Januar 1877 als *[[Der Landwirth]]* nei erauszekommen. Deem säin Editeur war de Justin Schroell, Jong vum Théophile, an e koum bis 1940 eraus.

## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* ''Der Volksfreund''  - online liesen op eluxemburgensia.lu.
* Fiche op a-z.lu.
Suhail

**Suhail**, arabesch **سهيل**, Urdu: **سُہيل** / **سہیل**, ass en arabesche Ausdrock, deen souvill bedeit wéi: schéin, eedel, prächteg, liicht, blénkeg. Et gëtt och alt als *Sohail*, *Souhail*, *Suheyl*, *Suhayl*, *Suheil*, *Suhel*, *Subhel*, *Suhil*, *Suhilon*, *Sohayl*, *Sohel*, *Sohil*, *Soheil*, *Sahil*, *Sihel*, *Sihil* oder *Süheyl* transkribéiert.

**Suhail** resp. **سهيل** ass:
* e männleche Virnumm;
* am arabesche Raum en Titel/Attribut fir Persounen;
* an der historescher arabescher Astronomie en Attribut vu verschiddene méi helle Stären, (kuckt ënnen); och haut nach besonnesch den arabeschen Numm vum Stär Canopus;
*de fréieren arabeschen Numm vun der haiteger spuenescher Stad Fuengirola an do nach ëmmer den Numm vum Castillo de Sohail.

**Suhail** resp. **سهيل** steet an der historescher arabescher Astronomie fir:
* λ Velorum, *Al Suhail al Wazn* (vun ar.:السهيل الوزن("as-Suhail al-Wazn")
* γ Velorum, *Al Suhail al Muhlif*
* Zeta Puppis, *Suhail Hadar* (سهيل هدار)

**Suhail** resp. **سهيل** ass Bestanddeel vum Numm vun:
* Buti bin Suhail (بطي بن سهيل‎, 1851–1912), Herrscher am Emirat Dubai;
* Suhayl Ibn'Amr (سهيل بن عمرو), am Koran ee vun de Cheffe vum Stamm vun de Quraisch;
* Sahla bint Suhail, am Koran d'Duechter vum Suhayl ibn Amr a Compagne vum Mohammed.

**Suhail** resp. **سهيل** ass de Virnumm vun ë.&nbsp;a.:
* Sohail Abbas (سُہيل عبّاس‎, * 1975), pakistanesche Feldhockeyspiller
* Sohail Khan (सोहेल ख़ान, * 1970), indesche Schauspiller, Regisseur a Produzent
* Suheil Haddad (* 1956, سهيل حداد), syresche Schauspiller
* Suhail Idris (– سهيل إدريس, 2008), libaneesesche Schrëftsteller
Peter Gabriel

De **Peter Brian Gabriel**, gebuer den 13. Februar 1950 zu Chobham, Surrey, England) ass en englesche Museker a Video-Kënschtler. Hie gouf an de fréien 1970er-Jore bekannt als Frontman a Grënnungsmember vun der Progressive-Rock-Band Genesis.

Nodeem hie sech am Hierscht 1975 vu Genesis gegtrennt hat, huet hien eng Solocarrière ugefaangen, mat där e grousse Succès hat an huet. Seng Musek ass eng Mëschung aus Pop, Rock, New Age, mat däitlechen Aflëss vun der World Music. Hien huet opwänneg a spektakulär realiséiert Video-Clippe gemaach an och seng Livevirstellunge konzeptionell ugeluecht.

De Peter Gabriel engagéiert sech fir Mënscherechter, ënner anerem bei Amnesty International a bei Witness, déi e matgegrënnt huet.

## Discographie
Soloalben:
* Peter Gabriel (genannt "1" oder "Car") (1977)
* Peter Gabriel (genannt "2" oder "Scratch") (1978)
* Peter Gabriel (genannt "3" oder "Melt") (1980)
* Peter Gabriel (genannt "4" oder "Security") (1982)
* So (1986)
* Us (1992)
* Up (2002)
* Scratch My Blood (2010)
* New Blood (2011)
* i/o (2023)
* O/I (2026)

## Literatur
* Spencer Bright: *Peter Gabriel, An authorised biography*, London 1989.
* Kai U. Jürgens: *Der Fremde in mir. Peter Gabriel 1977-1982*. In: *AufAbwegen - Magazin für Musik und Kultur* Nr. 35, Köln 2005
* Alexander Kopp: *Ein Hit und sein Videoclip: Peter Gabriel's „Digging in the dirt“*, in: Gisela Nauck (Hrsg.): Positionen 18 - Beiträge zur Neuen Musik, Berlin 1994, S. 25ff.
* Silke Riemann: *Die Inszenierung von Popmusikern als Popstars in Videoclips: eine Untersuchung anhand der Videoclip-Kompilationen „US“ - Peter Gabriel (1993), „HIStory“ - Michael Jackson (1995) und „Greatest Flix II“ - Queen (1991).* Berlin 1998.
* Jürge Seibold: *Peter Gabriel*, Rastatt 1991.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Bic (Schreifgeschier)

E **Bic** ass e Schreifgeschier, dat eng viskos Tënt, déi séier dréchent, aus enger Patroun iwwer eng Bëmmelchen op Pabeier iwwerdréit.

De lëtzebuergeschen Ausdrock ass e Begrëffsmonopol, deen op d'Marque BIC zeréckgeet. De Bic geet op Patenter aus dem 19. Joerhonnert zeréck, gouf awer eréischt duerch Masseproduktioun nom 2. Weltkrich allgemeng verbreet.

## Wéi funktionéiert e Bic?
Wann ee mat engem Bic iwwer Pabeier sträicht, dréint sech d'Bëmmelchen, hëlt sou Tënt vu bannen aus der Minn op an iwwerdréit se op der anerer Säit op de Pabeier. D'Bëmmelchen ass aus engem extreem haarde keramesche Material (Wolframcarbid, Markennumm Widia), dat net liicht ofnotzt. Déi meescht Bicken hunn e Mechanismus mat enger Fieder, mat deem een d'Minn kann an e Gehais eranhuelen. Domat verhënnert een, datt een ongewollt Tënt op Material iwwerdréit, wou dat net gewollt ass (Kleeder, asw.). Jee no gewënschter Déckt huet d'Bëmmelchen en Duerchmiesser vun 0,7 bis 1,4 Millimeter, bei ganz rengen och alt emol just 0,2 Millimeter.

## Geschicht
Scho vum Galileo Galilei gëtt et eng Skizz, op där eng Zort Virleefer vum Bic ze gesinn ass. Éischt Patenter gëtt et am 19. Joerhonnert. De László József Bíró a säi Brudder Georg, hunn zu Budapest d'Grondform vum haitege Bic entwéckelt an 1938 an Ungarn patentéiere gelooss.

Den Duerchbroch vum Bic koum duerch de brittesche Geschäftsmann Henry George Martin. deen dem Bíró d'Patent ofkaf huet an zesumme mam Frederick Miles 1944 zu Reading déi éischt Fabrick gebaut huet, fir Bicken *en masse* produzéieren ze loossen. 1945 hat den Amerikaner Milton Reynolds déi selwecht Iddi an huet ënner dem Numm *Reynolds' Rocket* Bicken an den USA produzéiere gelooss. Deemools ware se nach sou deier wéi eng Fëllfieder. Well e Problemer mat der Qualitéit hat, huet en der Dausende missen zeréckhuelen, a seng Firma goung 1951 faillite.

De Fransous Marcel Bich hat et eraus kritt, wéi ee verhënnere kann, datt d'Bicke sabbelen. Enn vun den 1950er Joren huet hie säi BIC erausbruecht, dee geduecht war, ewech geheit ze ginn, wann en eidel wier, an huet domat dem Bic als Masseprodukt de Wee opgemaach.

## Um Spaweck
Émile Lefort (Resistenzler)

Den **Émile Lefort**, gebuer den 28. Mäerz 1914 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 5. Abrëll 1945 net wäit vum KZ Mauthausen, war e lëtzebuergesche Resistenzler.

Säi Papp war de Politiker, Ingenieur an Diplomat Antoine Lefort.

## Éierungen
* Den Émile Lefort gouf posthum mat der Croix de l'Ordre de la Résistance 1940–1944 ausgezeechent.
Alan Parker

De **Sir Alan William Parker**, gebuer de 14. Februar 1944 zu Islington, London, a gestuerwen den 31. Juli 2020 zu London, war en engleschen Dréibuchauteur, Auteur a Filmregisseur.

## Liewen
De Parker huet als Realisateur fir Reklammsfilmer ugefaangen. Hie gouf e puermol fir den Oscar nominéiert (ë.&nbsp;a. fir *[[Midnight Express]]*), huet véiermol de British Academy Film Award gewonnen (ë.&nbsp;a. fir *[[Bugsy Malone]]*) an 1985 zu Cannes de Grousse Präis vum Jury fir *[[Birdy (Film)|Birdy]]* kritt.

Bekannt Filmer vun him sinn: *Pink Floyd The Wall* (1981), d'Verfilmung vu Pink Floyd hirem Rockalbum mam nämmlechten Numm; *[[Angel Heart]]* (1987) mam Mickey Rourke, Robert De Niro a Lisa Bonet; *[[Mississippi Burning]]* (1988), mam Gene Hackman a Willem Dafoe; *[[The Commitments (Film)|The Commitments]]* (1991), oder d'Verfilmung vum Andrew Lloyd Webber sengem Musical *[[Evita (Film)|Evita]]* mat der Madonna an der Titelroll (1996).

## Filmographie
### Kino
* 1974: *Our Cissy* - (Kuerzfilm)
* 1974: *Footsteps* - (Kuerzfilm)
* 1976: *[[Bugsy Malone]]* - Haaptacteuren: Jodie Foster, Scott Baio
* 1978: *[[Midnight Express]]* - Haaptacteuren: Brad Davis, Irene Miracle, Bo Hopkins
* 1980: *[[Fame]]* - Haaptacteuren: Irene Cara, Eddie Barth 
* 1982: *Shoot the Moon* - Haaptacteuren: Albert Finney, Diane Keaton, Karen Allen
* 1982: *[[Pink Floyd: The Wall]]* - Haaptacteuren: Bob Geldof, Bob Hoskins
* 1984: *[[Birdy (Film)|Birdy]]* - Haaptacteuren: Matthew Modine, Nicolas Cage
* 1987: *[[Angel Heart]]* - Haaptacteuren: Mickey Rourke, Robert De Niro, Charlotte Rampling
* 1988: *[[Mississippi Burning]]* - Haaptacteuren: Gene Hackman, Willem Dafoe, Frances McDormand
* 1990: *Come See the Paradise* - Haaptacteuren: Dennis Quaid, Tamlyn Tomita
* 1991: *The Commitments* - Haaptacteuren: Robert Arkins, Michael Aherne
* 1994: *[[The Road to Wellville]]* - Haaptacteuren: Anthony Hopkins, Bridget Fonda, Matthew Broderick
* 1996: *[[Evita (Film)|Evita]]* - Haaptacteuren: Madonna, Antonio Banderas, Jonathan Pryce
* 1999: *Angela's Ashes* - Haaptacteuren: Emily Watson, Robert Carlyle
* 2003: *The Life of David Gale* - Haaptacteuren: Kate Winslet, Kevin Spacey

## Um Spaweck
Netherlands Institute for Space Research

De **SRON Netherlands Institute for Space Research**, fréier Bezeechnung bis 2004 **Stichting Ruimte Onderzoek Nederland** ass eng hollännesch Organisatioun fir d'Entwécklung vu wëssenschaftlechen Instrumenter fir den Asaz op Satellitten a Raumsonden zu Zwecker vun der Astronomie an der Äerdobservatioun.

De SRON gouf 1983 gegrënnt an ass en Deel vun der hollännescher Fuerschungsorganisatioun NWO. Et déngt als hollänneschen Zentrum fir d'Weltraumfuerschung a schafft mat internationale Raumfaartorganisatioune wéi z.&nbsp;B.: ESA an NASA zesummen. Déi dräi Sektore sinn:
* Héichenergieastrophysik, mat Bedeelegunge bei Projete wéi Astronomischen Nederlandse Satelliet, COS-B, EXOSAT, Compton Gamma Ray Observatory, BeppoSAX, Chandra an XMM.
* Nidderenergieastrophysik, mat Bedeelegunge bei Projete wéi IRAS, ISO, Herschel Space Observatory an ALMA.
* Äerdobservatioun, mat Bedeelegunge bei Projete wéi ERS/GOME an SCIAMACHY.

De SRON féiert Laboratoiren zu Utrecht a Groningen a schafft enk mat dësen Universitéiten zesummen aus deenen och Deeler vun Aktivitéite vum SRON ofstamten. 2007 hat de SRON en totale Budget vun 19,2 Milliounen € an 205 Mataarbechter.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
Don en confiance Luxembourg

**Don en confiance Luxembourg** ass eng lëtzebuergesch Asbl am humanitären, sozialen an Ëmweltberäich. Si gouf 2011 gegrënnt.

D'Associatioun huet e *[[Verhalenskodex|Code de bonne conduite]]* ausgeschafft deen d'Gestioun vu finanziellen Done reegelt, fir datt d'Donateuren drop vertraue kënnen, datt hir Spenden transparent an ausschliisslech fir déi Projete gebraucht gi fir déi se geduecht sinn.

Duerch hir Memberschaft engagéiere sech d'Veräiner dëse Code anzehalen an acceptéieren d'Kontroll vun der Gestioun vun den Donen duerch *Don en confiance Luxembourg*.

## Membere vun Don en confiance Luxembourg
Stand Februar 2013

* Association d'aide par le travail thérapeutique pour personnes psychotiques (ATP asbl)
* Autisme Luxembourg asbl
* CARE in Luxembourg asbl
* Lëtzebuergescht Rout Kräiz (Croix-Rouge luxembourgeoise)
* Elisabeth Stëftung
* Fondation Alzheimer
* Fondation Autisme Luxembourg
* Fondation Cancer
* Fondation Caritas Luxembourg
* Doheem versuergt (Roud Kräiz)
* Fondation Mieux s'écouter pour mieux entendre (EME)
* Fondation Hëllef fir d'Natur
* Fondation Jean Hamilius Jr
* Fondation Kräizbierg
* Fondation SOS Kannerduerf
* Fondation Kriibskrank Kanner
* HELP AIdes et soins (HELP)
* Omega 90 asbl
* Unity Foundation
* SOS Faim Luxembourg asbl
* SOS Villages d'enfants monde asbl
* Fondation Ste-Zithe

## Geschicht
D'Associatioun gouf den 18. Januar 2011 vu 16 ONGe gegrënnt.

## Um Spaweck
* Websäit vun Don en confiance Luxembourg
Gust van Werveke

Den **August Anna Karl ("Gust") van Werveke**, gebuer den 2. Oktober 1896 um Lampertsbierg, a gestuerwen an der Stad Lëtzebuerg den 1. Oktober 1976, war e lëtzebuergesche Journalist.

No senger Premiére am Stater Kolléisch huet de Gust van Werveke vun 1916-1921 noeneen um Cours supérieurs Philosophie a Philologie, zu München Droit a Philologie, zu Toulouse an dann zu Stroossbuerg Droit studéiert. 1921 huet hien um Institut Philotechnique zu Bréissel Ekonomie a Kolonialwëssenschafte studéiert.

Scho wärend sengem Studium huet hie Pamphleter (dorënner eent, *J'accuse!* an deem en anonym Däitschland Schold um Éischte Weltkrich ginn huet) an Artikelen a politesch lénksen Zeitunge geschriwwen, wéi *Die Erde, Der Gegner, Der Strom, Die Aktion,* oder *Der Arbeiterrat*.

Vun den 1920er Joren un huet hien haaptberufflech als Journalist geschafft, fir ë.&nbsp;a. d*'[[Escher Tageblatt]]* (hie gouf 1927 Chefredakter), *[[Der Landwirth]]*, a *[[Junge Welt]]*, an huet geleeëntlech an Zäitschrëfte wéi *[[Rappel]], [[Meuse-Luxembourg]], [[Echo de l'Industrie]]* oder *[[A-Z Luxemburger Illustrierte]]* publizéiert, an och Chroniken um Radio gemaach.

Hien huet och literaresch Aarbechte geschriwwen, dorënner Gedichter a kënschtleresch Manifester, ma och e Roman (*Paul Robert*, 1927-28 a Fragmentform an de Cahiers luxembourgeois erauskomm).

Hie war de Jong vum Auguste van Werveke.

## Gielercher

* 
* 
* 
* Officier de l'Ordre d'Orange-Nassau
* 
* Officier de l'Ordre du Mérite Social
* 

## Literatur
* Evy Friedrich: "Ein Vollblutjournalist ging von uns". In: *Revue* 16.10.1976, S. 12-14.

## Um Spaweck
* "Gust van Werveke"; Fiche am Autorenlexikon.lu.
Léift

**Léift** ass eng typesch mënschlech Emotioun: déif, selbstlos Higab un eng aner Persoun oder en Objet.

Dëst staarkt Gefill ka bannent engem Familljebond (Eltereléift, Sëschterléift), engem Bond am Geescht (Frëndschaftsléift, platonesch Léift) oder engem kierperleche Bond (geschlechtlech Léift, Libido) existéieren.

Déi éischt Astufung vun de Forme vun der Léift kënnt aus der anticker griichesch-réimescher Kultur:

* *[[Storge]]* (στοργή)&nbsp;– zaart Zounäipung, familiär Léift;
* *[[Philia|Philía]]* (φιλία)&nbsp;– sozial Léift an onbedingt Frëndschaft, géigesäiteg Unerkennung a Verstoen;
* *[[Agape|Agápe]]* (ἀγάπη)&nbsp;– selbstlos Nächsten- a "Feindesléift", déi deen aneren héich schätzt a just säi Wuel am Bléck huet;
* *[[Eros (Philosophie)|Éros]] (έρως)*&nbsp;– emotional, schwäermeresch, sënnlech-erotesch Léift, kierperlech Begier, Leidenschaft;

Léift ass awer och eng philosophesch Kategorie, a Reflexiounen iwwer d'Léift sinn e breetgefächert Theema an der Konscht an der Kultur.

## Kuckt och
* Amor (Mythologie)

## Um Spaweck
River Phoenix

De **River Phoenix**, gebuer als *River Jude Bottom* den 23. August 1970 zu Metolius bei Madras, Oregon, a gestuerwen am Alter vun 23 Joer un enger Iwwerdosis vun Drogen den 31. Oktober 1993 zu West Hollywood, Kalifornien, war en US-amerikanesche Schauspiller.

De Film *Dark Blood* konnt duerch den Doud vum River Phoenix net fäerdeg gedréint ginn. Am Joer 2012 huet de Regisseur George Sluizer de Film zesummegeschnidden an déi net gedréinten Zeenen duerch e Commentaire ersat. No 20 Joer ass de Film um Filmfestival vu Berlin de 14. Februar 2013 uropgefouert ginn.

## Filmographie
### Kino
* 1985: *Explorers*, vum Joe Dante mam Ethan Hawke
* 1986: *[[Stand by Me]]*, vum Rob Reiner mam Kiefer Sutherland
* 1986: *Mosquito Coast*, vum Peter Weir mam Harrison Ford an Helen Mirren
* 1988: *A Night in the Life of Jimmy Reardon*, vum William Richert mam Ann Magnuson
* 1988: *Little Nikita *, vum Richard Benjamin mam Sidney Poitier
* 1988: *Running on Empty*, vum Sidney Lumet mam Christine Lahti
* 1989: *[[Indiana Jones and the Last Crusade]]*, vum Steven Spielberg mam Harrison Ford a Sean Connery
* 1990: *I Love You to Death*, vum Lawrence Kasdan mam Kevin Kline a Keanu Reeves
* 1991: *My Own Private Idaho*, vum Gus Van Sant mam Keanu Reeves
* 1991: *Dogfight*, vum Nancy Savoca mam Lili Taylor
* 1991: *Silent Tongue*, vum Sam Shepard mam Alan Bates a Richard Harris
* 1992: *Sneakers*, vum Phil Alden Robinson mam Robert Redford a Sidney Poitier
* 1993: *The Thing Called Love*, vum Peter Bogdanovich mam Sandra Bullock
* 1993: *Even Cowgirls Get the Blues*, vum Gus Van Sant mam Uma Thurman an Angie Dickinson (Cameo-Optrëtt)
* 1993: * [[Dark Blood]]*, vum George Sluizer mam Jonathan Pryce (de 14. Februar 2013 um Filmfestival zu Berlin uropgeféiert)
 
## Literatur

*Brian J. Robb: *River Phoenix*. Schirmer/Mosel, 1999
*Penelope Dening: *Das große River Phoenix Album*. VGS Verlagsgesellschaft, Mai 1998
*John Glatt: *Lost in Hollywood - The fast times and short life of River Phoenix*. St. Martins Paperbacks edition, April 1996
*Barry C. Lawrence: *In Search of River Phoenix - The truth behind the myth* WORDSWORTH Publishing, Oktober 2004

## Um Spaweck
Michael Winner

De **Michael Winner**, gebuer als **Robert Michael Winner** den 30. Oktober 1935 zu London, an och do gestuerwen den 21. Januar 2013, war en englesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.

## Filmer
**Kino**
**als Regisseur**
* 1957: *The Square* (Kuerzfilm)
* 1959: *Danger, Women at Work* (Kuerzfilm)
* 1960: *[[Shoot to Kill (Film 1960)|Shoot to Kill]]* 
* 1960: *Climb Up the Wall* 
* 1961: *Old Mac* 
* 1961: *Haunted England* (Kuerzfilm)
* 1961: *Out of the Shadow* mam Terence Longdon 
* 1961: *Girls Girls Girls!* (Kuerzfilm)
* 1962: *It's Magic* (Kuerzfilm)
* 1962: *Play It Cool* mam Michael Anderson Jr. an Dennis Price
* 1962: * Behave Yourself* (Kuerzfilm)
* 1962: *Some Like It Cool* 
* 1965: *The Cool Mikado* 
* 1963: *West 11* mam Eric Portman an Diana Dors
* 1964: *The System* mam Oliver Reed an Harry Andrews
* 1965: *You must be joking!* mam Michael Callan a Lionel Jeffries
* 1967: *I’ll Never Forget What's 'is name* mam Orson Welles an Oliver Reed
* 1967: *The Jokers* mam Michael Crawford am Oliver Reed
* 1969: *Hannibal Brooks* mam Oliver Reed a Wolfgang Preiss
* 1970: *The Games* mam Ryan O'Neal a Charles Aznavour
* 1971: *[[Lawman (Film 1971)|Lawman]]* mam Burt Lancaster, Robert Ryan a Sheree North
* 1972: *[[Chato's Land]]* mam Charles Bronson an Jack Palance
* 1972: *[[The Mechanic (Film 1972)|The Mechanic]]* mam Charles Bronson an Jill Ireland
* 1972: *The Nightcomers* mam Marlon Brando a Stephanie Beacham
* 1973: *[[Scorpio (Film)|Scorpio]]* mam Burt Lancaster an Alain Delon
* 1973: *The Stone Killer* mam Charles Bronson
* 1974: *Death Wish* mam Charles Bronson an Hope Lange
* 1976: *Won Ton Ton: The Dog Who Saved Hollywood* mam Bruce Dern a Virginia Mayo
* 1977: *The Sentinel* mam Chris Sarandon an Ava Gardner
* 1978: *[[The Big Sleep (Film 1978)|The Big Sleep]]* mam Robert Mitchum a Sarah Miles
* 1979: *Firepower* mam Sophia Loren an James Coburn
* 1982: *Death Wish II* mam Charles Bronson an Jill Ireland
* 1983: *The Wicked Lady* mam Faye Dunaway an Alan Bates
* 1984: *Scream for Help* 
* 1985: *Death Wish III* mam Charles Bronson 
* 1988: *A Chorus of Disapproval* mam Anthony Hopkins an Jeremy Irons
* 1988: *[[Appointment with Death (Film 1988)|Appointment with Death]]* mam Peter Ustinov a Lauren Bacall
* 1990: *Bullseye* mam Michael Caine a Roger Moore
* 1993: *Dirty Weekend* mam Rufus Sewell 
* 1999: *Parting Shots* mam Chris Rea an Diana Rigg

## Um Spaweck
Negertrick

De Begrëff **Negertrick** bezeechent a senger reng negativer Konnotatioun "verdächteg Macheschaften" (an deem Fall da meeschtens an der Méizuel gebraucht).

E kann awer och mat enger gewësser Bewonnerung gebraucht gi fir en "ongewéinleche Konschtgrëff", am Sënn vum däitschen Trick 17 oder dem franséische Système D. Zum Beispill (awer net exklusiv), fir zwou Saachen déi eigentlech op kee Fall geduecht ware fir zesumme kombinéiert ze ginn trotzdeem zu deem Zweck ganz legal ze pervertéieren.

Am “Luxemburger Wörterbuch”, Band 3, deen tëscht 1965 an 1970 erauskoum, gëtt et de Begrëff nëmmen an der Méizuel “Negertricken”, an der Bedeitung “verdächtige Machenschaften”, mam Beispill: “wat sinn dat fir Negertricken”. An den Dictionnairen, déi virdrun erauskomm sinn (Lexicon der Luxemburger Umgangssprache, 1847; Wörterbuch der luxemburgischen Mundart, 1906), ass dat Wuert net ze fannen.

## De Begrëff “Negertrick” an der lëtzebuergescher Press
Kuckt een an de lëtzebuergeschen Zeitungen, déi vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik digitaliséiert gi sinn (bis 1950), sou fält et op, datt de Begrëff “Negertrick” resp. “Neger-Trick” eréischt am Laf vun der Zäit vun der däitscher Occupatioun am 2. Weltkrich opdaucht, an dat an Artikelen iwwer d'Boxen.

An de Joren nom Krich fënnt de Begrëff och Agank an d'National- an an d'Regionalpolitik. An engem Bericht iwwer de Koreakrich stéisst een och op dee Begrëff, grad sou wéi an engem Bericht iwwer e Mordprozess zu Lëtzebuerg.
Meteor vun Tscheljabinsk

De **Meteor vum [[15. Februar]] [[2013]]** war e Meteor, dee géint 9:15 Auer Lokalzäit (4:15 h MEZ) deen Dag am Oblast Tscheljabinsk ronderëm d'Stad Tscheljabinsk am russeschen Ural observéiert gouf. De Meteoroid soll an enger Héicht vu ronn zéng Kilometer iwwer der Äerduewerfläch zerbrach sinn an hat no der russescher Wëssenschaftakademie eng Mass vun zéng Tonnen.

De Meteor gouf vu ville Leit observéiert a gefilmt. Et gouf vun engem kräftege Knuppert, enger Drockwell a ville futtisse Fënsteren erzielt. Den Daach vun enger Zénkfabrik ass zesummegefall. Iwwer 1000 Leit goufe blesséiert, virun allem duerch Schnëttwonnen a Prellungen. An d'Äiscouche um Tschebarkul-Séi no bei der Stad mam selwechten Numm, ongeféier 80 Kilometer südwestlech vun Tscheljabinsk, gouf e Lach vu sechs Meter Duerchmiesser geschloen.

D'Evenement ass nëmme wéineg Stonne virum Rendez-vous vum 2012 DA14 – dee mat enger geschatener Mass vu ronn 130.000 Tonne méi grouss a méi schwéier ass – geschitt. No enger éischter Aschätzung vun der Europäescher Weltraumorganisatioun hu béid Evenementer wéinst der Fluchbunn an der Plaz vum Antrieden an d'Atmosphär näischt mateneen ze dinn.

## Auswäertung
No der US-Weltraumagentur NASA hat de Meteorit viru sengem Antrëtt an d'Atmosphär vun eiser Äerd en Duerchmiesser vu ronn 17 Meter an hat ronn 10.000 Tonne gewien. Beim Auseneebriechen ass dann en TNT-Equivalent vu bal 500 Kilotonne fräigesat ginn, méi wéi 30 Mol souvill wéi beim Atombommenofworf op Hiroshima. En Evenement vun dëser Gréisst geschitt ongeféier eemol an engem Joerhonnert an de Meteorit vu Russland ass och dee gréissten, zanter dem Tunguska-Evenement am Joer 1908.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Russesche Blogger mat ville Biller
*  Fluchbunn vum Meteorit
*  Russland: Viele Verletzte durch Meteoritenschauer auf heise online vom 15. Februar 2013
Riccardo Montolivo

De **Riccardo Montolivo**, gebuer den 18. Januar 1985 zu Caravaggio, Italien, ass en italieenesch-däitsche  Foussballspiller.

Hie spillt zanter 2012 beim AC Mailand.

## Carrière

Vu 15. bis 18. Joer huet de Montolivo an der Jugend vun Atalanta Bergamo gespillt. An der Saison 2003/04 ass hie fir déi éischt Ekipp an der Serie B an an der Saison drop an der Serie A opgelaf. Säin Debüt hat hien den 12. September 2004 (1. Spieldag) beim 2:2-Gläichstand am Heemspill géint US Lecce; säin éischte Gol huet hien den 23. Oktober 2004 (7. Spilldag) beim 2:2-Gläichstand am Heemspill géint Cagliari Calcio geschoss.

Mam Ufank vun der Saison 2005/06 ass de Montolivo bei den AC Florenz gewiesselt an huet zwou Saisonen do gespillt. Hien ass séier Stammspiller ginn. Spéiderhin ass hie souguer Kapitän vun de Florentiner ginn.

Zur Saison 2012/13 huet den AC Mailand Montolivo ënner Vertrag geholl. Hien huet e Véier-Jores-Vertrag bis zum 30. Juni 2016 ënnerschriwwen.

## Nationalmannschaft
Nodeem de Montolivo fir d'U-18-, U-19- an d'U-21-Nationalekipp opgeruf gouf, huet hien de 17. Oktober 2007 an der ''Squadra Azzura'' debutéiert, wéi déi zu Siena e Frëndschaftsspill géint Südafrika mat 2:0 gewonn huet. Säin éischte Gol huet hien den 10. August 2011 zu Bari bei der 2:1-Victoire am Testspiel géint Spuenien geschoss.