open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Rolling Stones

**The Rolling Stones** (dacks just d**'Stones**) ass eng englesch Rockband, déi 1962 zu London gegrënnt gouf. Et war eng vun den éischte Beatmusek-Bands.

Den Numm vun der Band kënnt vun engem Lidd vum Muddy Waters, "Rollin' Stone". D'Stones hu sech ëmmer um Blues inspiréiert. De Chef Brian Jones an den Pianist Ian Stewart sinn ersat gi vum Sänger Mick Jagger an dem Gittarist Keith Richards. De Bassist Bill Wyman an de Batteriespiller Charlie Watts maachen déi Band komplett.

Den Jagger an de Richards hunn zimmlech séier zesumme am Duo geschafft a si lues a lues Cheffe vun der Band ginn anplaz vum Brian Jones, deen net ëmmer seriö geschafft huet. 

D'Stones hunn amerikanesche Blues a Rhythm and Blues gespillt. Nodeem si et an England scho waren, si si och an Amerika berüümt ginn als *British Invasion* an der Mëtt vun den 1960er Joren. No hirem Lidd *(I can't get no) Satisfaction* (1965) si se an der ganzer Welt bekannt ginn.

No 1966, nom Album *Aftermath*, zeechne sech d'Lidder vum Jagger a Richards, instrumental begleet vum Brian Jones, duerch hir divers Stiler aus. Den Jones ass am Juli 1969 a senger Schwämm erdronk, e besse méi spéit, nodeem en aus der Grupp erausgeheit gi war. Hie gouf duerch de Mick Taylor ersat. Dësen huet bei 5 Studio-Albume matgespillt, éier en d'Stones 1974 verlooss huet. E gouf du vum Gittarist Ronnie Wood ersat. De Bill Wyman huet d'Stones 1993 verlooss. De Bassist Darryl Jones ass an d'Plaz komm, mä war keen offizielle Member vun der Band.

## Discographie

## Concertstouren

Si si bis ewell eng Kéier, de 27. August 1995, am Kader vun der *Voodoo Lounge World Tour*, zu Lëtzebuerg virun enger 60.000 Leit opgetrueden. Bei där Geleeënheet hat de Mick Jagger *incognito* mat sengem Bouf Veiane besicht; bei hirer Faart um Sessellift goufen s'op enger automatesch gemaachener Foto veréiwegt, déi haut an engem Restaurant hängt.

## Um Spaweck

* rollingstones.com
* De Concert zu Lëtzebuerg, 1995, op youtube.com
Kilimanjaro

De **Kilimanjaro**, am Nordoste vun Tansania, ass e Bierg an Afrika. En huet eng Fläch vun 388.500 Hektar. Et ass nach net bekannt vu wou de Kilimanjaro säin Numm huet, ma et gëtt eng Rei vun Theorien.

De Kilimanjaro huet 3 Vulkankeegelen: de Kibo, de Mawenzi an de Shira. De Kilimanjaro ass een inaktive Stratovulkan. Vun der Basis geet en ongeféier 5.100 Meter vum Flaachland an der Géigend vum Moshi, zousätzlech ass et den héchste Bierg vun Afrika mat 5891,8 Meter, dei eng dramatesch Siicht op d'Flaachland ronderëm bitt. Den héchste Punkt um Kilimanjaro ass den Uhuru Peak, op dem Vulkan Kibo.
Zanter 1889 ass e puermol probéiert gi fir erauszefannen, wéi héich e wierklech ass, mais et sinn ëmmer verschidde Resultater erauskomm. Am Ufank war de Kibo een 2.400 Meter breede Krater. Am Joer 2003 hu Wëssenschaftler erausfonnt, datt de Magma 100&nbsp;m ënner der Kraterspëtzt ass. En ass och bekannt als Composite-Vulkan, well en aus ville Lavaschichten a vulkaneschen Äsche besteet.

D'Spëtzt vum Mawenzi (5149 Meter) ass am Oste vum Vulkan.

## Um Spaweck

* Dateblat vun der UNEP-WCMC (englesch)
* NASA Earth Explorer Page
* G-O.de Kilimandscharo - Weißer Riese in Gefahr
* Bericht vun der ARD
Ian Fleming

Den **Ian Lancaster Fleming**, gebuer den 28. Mee 1908 zu London, a gestuerwen den 12. August 1964 zu Canterbury, war een englesche Schrëftsteller a Journalist.

De Fleming ass bekannt ginn haaptsächlech wéinst der Roman- a Filmfigur James Bond, deen hien erfonnt huet. Seng Geschichten huet hien an 12 Bicher an 9 Kuerzgeschichte verfaasst. Zousätzlech huet hien d'Kannerbuch "Chitty Chitty Bang Bang" an zwee Saachbicher geschriwwen.

## Biographie
De Ian Fleming ass zu Mayfair, London, gebuer. Hie war de Jong vum Valentine Fleming, Member vum Parlament, a senger Fra Evelyn St. Croix Rose. De Ian ass méi jonk wéi säi Brudder de Schrëftsteller Peter Fleming, an ass awer méi al wéi de Richard Fleming (1910-77), nach ee Brudder vun him. Hien hat ausserdeem eng ausserehelech Hallefschwëster, Amaryllis Fleming. Hie war de Groussenkel vum schottesche Financier Robert Fleming, deen "Scottish American Investment Trust" an d'Handelsbank "Robert Fleming & Co" gegrënnt huet.

De Fleming huet an der Sunningdale Schoul zu Berkshire, Eton College an an der Royal Military Academy Sandhurst studéiert.

Hie war, vun 1944 bis zu sengem Doud, e Member vu Boodle, dem Gentleman's Club an der St. James's Street.
## Bicher als Auteur
#### James Bond Bicher
* *Casino Royale* (1953)
* *Live and Let Die* (1954)
* *Moonraker* (1955)
* *Diamonds are Forever* (1956)
* *From Russia with Love* (1957)
* *Dr. No* (1958)
* *Goldfinger* (1959)
* *Thunderball* (1961)
* *The Spy Who Loved Me* (1962)
* *On Her Majesty's Secret Service* (1963)
* *You Only Live Twice* (1964)
* *The Man with the Golden Gun* (1965) Wéinst dem Doud vum Ian Fleming soll den Kingsley Amis deen net ganz fäerdege Roman zu Enn geschriwwen hunn.
* *For Your Eyes Only. Five Secret Occasions in the Life of James Bond* (1960) dat aus 5 Kuerzgeschichte besteet.. Nämlech *For Your Eyes Only*, *A View to a Kill*, *Quantum of Solace*, *Risico* an *The Hildebrand Rarity*
* *Octopussy* an *The Living Daylights* (1966) am Original. Am Täschebuch ass nach eng drëtt Geschicht derbäikomm *The Property of a Lady*.
## Um Spaweck
Elizabeth I. vun England

D**'Elizabeth I.**, gebuer de 7. September 1533, a gestuerwen de 24. Mäerz 1603, war Kinnigin vun England a Kinnigin vun Irland vum 17. November 1558 bis zu hirem Doud.

D'Elizabeth war déi fënneft a lescht Monarchin aus der Tudor Dynastie. Als Duechter vum Henry VIII. ass si als Prinzessin op d'Welt komm, mä hir Mamm, d'Anne Boleyn, ass higeriicht ginn, wéi d'Elizabeth 3 Joer hat.

1558 huet d'Elizabeth eng nei Reegel agefouert. D'Beroder vun der Kinnigin waren de William Cecil, I. Barong Burghley. Als eng vun hiren éischten Amtshandlungen als nei Kinnigin huet si sech agesat, eng Protestantesch Kierch ze grënnen.

Dem William Cecil war et wichteg, datt d'Kinnigin sech sollt bestueden. Wei en ze vill insistéiert huet, huet d'Elizabeth en dunn entlooss. Obwuel bekannt war, datt d'Kinnigin e Freier hat, huet si sech ni bestuet, warscheinlech fir d'Muecht am Staat net mat enger anerer Persoun deelen ze mussen. Well se ni bestuet war, gouf d'Elizabeth trotz hirer Liaisoun als "Virgin Queen" bekannt.

D'Elizabeth war d'Cheffin vun engem staarke Regime, ënner hir war England eng unerkannte Muecht an et gouf keng gréisser Konflikter méi am Räich. De Problem war datt se keen Ierwen hat. No hir koum den James I. aus Schottland, den éischte Stuart, op den Troun.

## Kuckt och
* Lëscht vun de brittesche Monarchen

## Um Spaweck
Spuenesche Biergerkrich

De **Spuenesche Biergerkrich** war e Krich an de bannenste Grenze vu Spuenien. En huet de 17. Abrëll 1936 ungefaang a bis den 1. Abrëll 1939 gedauert. Den Haaptgrond dofir war e Konflikt tëscht den demokratesch gewielte Republikaner an den Nationalisten ënnert enger Rei vu Genereel, déi géint d'Republik geputscht hunn. Nom fréien Doud vum Generol José Sanjurjo (1872-1936), deen d'Junta vun de Putschisten am Ufank ugeféiert huet, huet de Generol Francisco Franco d'Haaptroll iwwerholl. Vill verschidde Gruppen (Kommunisten, Sozialisten, Sozialliberaler, Anarcho-Syndikalisten, asw.) hu sech op der Säit vun der spuenescher Republik rëmfonnt, konnten awer bal ni, wéinst ideologesche Streidereien, eng richteg Eenheet bilden. Et kann ee soen, datt dat republikanescht Lager selwer an engem interne Biergerkrich verwéckelt war.

Obwuel et ee Biergerkrich war, hu friem Muechte matgemëscht: Hitlerdäitschland an dat faschistescht Italien hunn d'Nationalisten mat Truppeverbänn, wéi d'Legion Condor oder de Corpo Truppe Voluntarie, a mat Waffen ënnerstëtzt; an d'Sowjetunioun, ënner dem Stalin, respektiv Frankräich, awer zimmlech diskreet, an der Zäit vum *[[Léon Blum|Front populaire]]*, hunn d'Republikaner mat Waffen a mat Fräiwëllegen (*[[International Brigaden]]*) ënnerstëtzt.

No der Nidderlag vun der Republik huet de Franco eng streng konservativ-autoritär Diktatur a Spuenien ageriicht; d'Republikaner sinn zu Dausenden an d'Ausland geflücht; an a Mexiko gouf et joerzéngtelaang eng republikanesch Exilregierung.

## Literatur
* Bartolomé Bennassar, *La guerre d'Espagne et ses lendemains*; Paräis (Perrin), 2004; an 2006, an der Collectioun 'Tempus', nei am Täscheformat opgeluecht.
* Walther L. Bernecker & Sören Brinkmann, *Kampf der Erinnerungen - Der Spanische Bürgerkrieg in Politik und Gesellschaft 1936-2006*; Nettersheim (Verlag Graswurzelrevolution), 2006; 378 S.; ISBN 3-939045-02-0
* Michel del Castillo, *Le temps de Franco* (récit); Paräis (Fayard), 2008

## Kuckt och
* Spueniekämpfer

## Um Spaweck
Mitch Albom

De **Mitchell David Albom**, gebuer den 23. Mee 1958 zu Trenton am New Jersey, ass en US-amerikaneschen Auteur, Sportsjournalist, Radiomoderator a Fernseekommentator.

Hien huet op der Bandeis University an op der Columbia University studéiert. Éier hie Journalist gouf, war hien Amateurboxer, Nightclubsänger a Pianist.

De Mitch Albom huet 1998 de Roman *Tuesdays with Morrie* geschriwwen, deen, nodeem en an der Show *Oprah's Book Club* vum Oprah Winfrey virgestallt gi war, an Amerika ganz erfollegräich gouf. D'Tëleverfilmung mam Hank Azaria an Jack Lemmon war ee vun de meescht gekuckte Fernseefilmer am Joer 1999 an den USA. De Film krut 4 Emmien.

Säi Roman "*The Five People You Meet in Heaven*" (2005) war och een New York Times-Bestseller. Kritiker hunn en awer ze sentimental fonnt. Och dëse Roman gouf fir den US-Fernsee verfilmt mam Jon Voight, Ellen Burstyn, Michael Imperioli an Jeff Daniels. Säin neie Roman heescht "*For One More Day*" (2006).

No den Erfarunge mam Morrie Schwartz huet hien eng Hëllefsorganisatioun mam Numm "*A Time to Help*" gegrënnt. All Mount mécht déi Grupp ee Projet fir den Detroiter Leit ze hëllefen. Den Albom a säi Radiocomoderateur Ken Brown féieren de Projet an a versichen "*A Time to Help*" als Katalysater fir méi fräiwëlleg Engagementer z'auszenotzen.

De Mitch Albom trëtt reegelméisseg a Fernseesendungen, wéi *Sports Reporters* a *SportsCenter* vun ESPN, op. Seng Radioshow gëtt vu WJR zu Detroit ausgestraalt.

Den Albom spillt an der Rockband The Rock Bottom Remainders. Jiddwereen aus der Band ass Schrëftsteller.
Heavy Metal

**Heavy Metal** ass e Genre vum Rock deen an den 1960er Joren an den USA an a Groussbritannien entstanen ass.

Den Terme gëtt a verschiddene Kontexter benotzt:
* Haaptsächlech als Synonym fir Hard Rock.
* An engem zweete Sënn bezeechent den Terme traditionellen Heavy Metal, als eng esthetesch Tendenz nach mei radikal, déi an den 70er an 80er Joren, sech ëmmer méi zum Hard Rock zougewand huet a sech domat méi wäit vum Blues entfernt huet.
* Als generaliséierte Begrëff fir alleguer déi Museksrichtungen déi sech vum Hard Rock ofleeden.
## Charakteristiken

Heavy Metal ass definéiert duerch d'Dominanz vun der Gittar an der Batterie an duerch energiegeluedene Rhythmus. E gëtt beaflosst duerch de Rock, d'klassesch Musek an dem Blues.

## Instrumenter a Klang

Den Opbau vun der Grupp kënnt haaptsächlech aus dem Rock a besteet aus dem Gittarist, dem Batteur, dem Bassist an dem Leadsänger.

### Gittar

Gittar ass d'Haaptinstrument an enger Heavy Metal Band. An der Evolution vum Genre hu sech Soloen a Riffs ëmmer weider entwéckelt a sinn ëmmer mei komplex ginn.

Fir ee séiert Stéck benotzen d'Gittaristen aner Techniken z.&nbsp;B. Technik vum "Sweeping" an "Tapping".
Mat der neister Technik kann de Gittarist seng Gittar ëmstellen ouni se nei ze stëmmen.

### Bass

D'Bass-Gittar ass eng Begleedung vun der Batterie. D'Bass-Gittar gëtt de Rhythmus zesumme mat der Batterie un. U sech gëtt d'Bass-Gittar benotzt fir eng Octave ze verduebelen.

## Um Spaweck
Straussfeier

D**'Straussfeier** ass e Brauch am Bauwiesen, deen dora besteet, eng kleng Zeremonie ofzehalen, wann de Réibau vun engem Gebai bis fäerdeg ass. Dobäi gëtt dacks e klenge Beemche mat Bänner a Fletsche gerëscht an uewen um d'Gebai festgemaach.

Bei där Zeremonie, bei där déi bedeelegt Handwierker an d'Aarbechter present sinn, gi gewéinlech Riede vum Bauhär oder dem Leeder vum Projet gehalen, an et gëtt e Patt ze drénken.

## Kuckt och
* Grondsteen
* Ophänke vum Héil

## Um Spaweck
Ophänke vum Héil

**Den Héil ophänken** ass e Brauch, bei deem bei enger Feier symbolesch en Haus, an dat een eraplënnert, ageweit gëtt.

Fréier huet d'Ophänke vum Héil an enger Schminni konkreet zum Ausdrock bruecht, datt vun deem Ament un do gewunnt a gekacht gëtt; haut gëtt den Ausdrock just nach als Metapher gebraucht. De Brauch, eng Feier z'organiséieren, wann een anzwousch eraplënnert, besteet nach ëmmer.

## Kuckt och
* Grondsteen
* Straussfeier

## Um Spaweck
Héil

En **Héil** ass eng metallen Zännstaang mat engem Krop, deem seng Héicht sech verstelle léisst. Dee Mechanissem erlaabt et, an enger Kichen iwwer oppenem Feier een oder méi Kesselen ze hänke fir ze kachen oder waarm Waasser prett ze hunn.

Haut ass den Héil virun allem an der Ëmgankssprooch bekannt an Ausdréck wéi
* "den Héil ophänken"
* "dat kanns de hanner den Héil schreiwen"; am Sënn vun: "dat kannst de vergiessen"
* "schwaarz wéi en Héil"

## Anere Gebrauch vum Wuert
"Héil" gouf och gebraucht fir de Leetnol a fir d'Stellwierk un engem Plou.

## An der Heraldik
Héile sinn, besonnesch an Däitschland, op munneche Wope vu Gemengen ze gesinn.
Raúl Alfonsín

De **Raúl (Ricardo) Alfonsín**, gebuer den 12. Mäerz 1927 zu Chascomús, Provënz Buenos Aires, a gestuerwen den 31. Mäerz 2009 zu Buenos Aires, war en argentinesche Politiker.

Hie gouf 1983, nom Enn vun der leschter Militärdiktatur an Argentinien, éischten demokratesche President. 1989 gouf de Carlos Menem säin Nofollger.

## Um Spaweck
Dideschbaach

D**'Dideschbaach** ass eng kleng Lëtzebuerger Baach am Éislek an der Gemeng Buerschent.

Si huet hir Quell op enger Héicht vu 415 Meter, an enger Griecht déi hiren Ufank um Flouer *Kräizkapp* nërdlech vu Buerschent huet. Se leeft de ganzen Zäit no Norden, fir eng ronn 200 Meter ëstlech vun der Giewelsmillen, op enger Héicht vun 230 Meter an d'Sauer ze lafen. Si ass 630 Meter laang.
## Kuckt och
Albert Clemang

Den **Albert Clemang**, gebuer de 5. Juni 1868 zu Suessem, a gestuerwen de 26. Januar 1953 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Ingenieur a Politiker.

## Liewen
Nodeem den Albert Clemang säi Secondaire an der Industrieschoul gemaach hat, goung hien op Universitéit vu Louvain en Ingenieursstudium maachen. Dat huet hien als *Ingénieur des arts et manufactures du génie civil et des mines* 1892 ofgeschloss. No engem Stage op der Dummeldenger Schmelz, goung hien an Däitschland bei d*'Maschinenfabrik Köln-Bayenthal* schaffen, an duerno op d'Burbacher Schmelz. Op der Other Schmelz huet hie sech ëm d'Konstruktioun vun den Héichiewe bekëmmert. No sengem Bestietnes 1901 huet hie sech definitiv zu Lëtzebuerg néiergelooss.

## Politiker
1928 huet hien zesumme mam Gaston Diderich an dem Marcel Cahen de *[[Parti radical]]* gegrënnt, eng radikal-liberal Beweegung, an och d'Zeitung *[[Freie Presse]]*.

De Clemang war 25 Joer laang Deputéierten an hat eng wichteg Roll beim Eisebunnsgesetz gespillt.

Nodeem d'Regierung Prüm am Summer 1926 opgeléist gi war, gouf hien an der Regierung Bech Minister fir ëffentlech Aarbechten, Handel an Industrie, eng Charge déi hie bis 1932 hat.

## Gielercher

* 
* 
* 
*
Renée Hutmacher

D**'Renée Hutmacher**, gebuer den 22. Mee 1956, war wärend 25 Joer eng international villfach priméiert lëtzebuergesch Teddybierméchesch, a Weltmeeschterin am Teddybitzen. 

Zanterhier schreift si Jugendbicher iwwer realistesch a gesellschaftlekritesch Themen ënnert hirem Meederchesnumm Renée Reding.

Der Renée Hutmacher hir "Carrière" als Hierstellerin vun Teddybieren huet 1987 ugefaangen, wéi se domat ugefaangen huet, Parzeläinspoppen ze maachen. Déi hu geleeëntlech als Accessoire e klengen Teddy dobäi kritt, deen awer ganz einfach gehale war.

Si huet am Mäerz 2009 op der *Teddybär Welt* zu Wiesbaden mat dem Teddy *Florentine* den *TED World Wide Award* an der Kategorie *Mixed materials undressed* gewonnen. Zwéi Joer virdrun hat si schonn zu Essen een Europameeschtertitel krut, an der Kategorie *Teddybär Urform bis 70 cm*, an eng Nominatioun an der Kategorie *Künstlerteddybär unbekleidet*.

Am Mäerz 2010 gouf si mat dem Teddybier *Joey* fir d'zweet Weltmeeschterin zu Wiesbaden.

2011 krut si den 2. Präis vum "TED worldwide Award" an der Kategorie "Masterclass/purely mechanics". Ausserdeem krut si 2011 och nach den 3. Präis an der Kategorie "Masterclass/design variation, dressed".

2012 huet se den 1. Präis vum "TED worldwide Award" an der Kategorie "Masterclass/purely mechanics" gewonnen.

2013 koum se op déi 2. Plaz beim "TED worldwide Award" an der Kategorie "Masterclass - subject: bear".

2014 koum se mat hirem Teddybier "Maude" op déi 1. Plaz beim "Gläserner Teddybär" an der Kategorie F (Fortgeschrittene: Teddybären bekleidet, bis 40&nbsp;cm).

Mam Teddybier "Emil" huet se 2015 den 1. Präis gewonne beim "TED worldwide Award an der Kategorie: "Masterclass – Design variation dressed".

2016 koum se op déi 2. Plaz beim "TED wordwide Award" an der Kategorie "Masterclass - Teddybear dressed".

2018 huet si mam Teddybier *Lilli" beim Golden George (e renomméierte Concours) net nemmen eng Nominatioun kritt mee gläich de Publikumspräis.

2019 war et du mam Teddybier "Timo&Teddy" beim Golden George eng Nominatioun.

Duerno huet si een Teddybier gemach den dem Guido Maria Kretschmer no empfond war.

Well den Hobby duerch den héije Bekanntheetsgrad ëmmer méi stresseg gouf, hat d'Renée Hutmacher Enn 2016 decidéiert, nodeems se méi wéi 1000 Teddybiere gemaach hat, mam Bitze vun Teddybieren opzehalen. 

Et huet net laang gedauert an sie huet sech mat hirem neien Hobby, dem Schreiwen, een Numm gemaach.

2019 huet d'Renée Hutmacher hiert éischt Kannerbuch *Den Emil fiert op Wien* an der Editions Phi erausbruecht. Duerno si nach vill Geschichten iwwert den Emil a seng Frënn geschriwwe ginn, bis elo  awer nach net verëffentlecht.

2023 koum hiert éischt Jugendbuch mam Titel *zum Kotzen schön* eraus, an dat Joer drop *Weil du du bist*.
Hand

Eng **Hand** (medezinesche laténgesche Begrëff: *manus*) ass en Deel vum Kierper vum Mënsch an e puer Déieren.

Si ass iwwer d'Handgelenk mam Ënneraarm verbonnen a fir d'Gräifen an d'Upake vu Géigestänn gëeegent. 

D'mënschlech Hand besteet normalerweis aus fënnef Fangeren. Si huet 27 Schanken, vun deenen der 14 d'Phalange sinn, also d'Schanke vun de Fangeren. Donieft ginn et och fënnef Mëttelhandschanken an aacht Handwuerzelschanken.

## Um Spaweck
Planisphär

Als **Planisphär** (dréibar Stärekaart) gëtt eng Stärekaart bezeechent, déi a charakteristescher Form, d'stereographesch Projektioun, op flaachem Material projezéiert.

Bei der Planisphär gi vum Koordinatepol aus, d'Längegraden als riicht Linn agezeechent, d'Breedegraden awer als konzentresch Kreesser. Den Hipparchos hat entdeckt, datt sech doduerch eng wénkeltrei Ofbildung vum Himmel ergëtt, déi awer, wat ee méi wäit Pol ewechréckelt, ëmmer méi grouss Flächefehler opweist. No dem Prinzip vun der Planisphär funktionéiert och d'Astrolabium als Moossinstrument.

D'Konstruktioun vu Planisphäre fir de Stärenhimmel duerzestellen, gëtt z.&nbsp;B. vum Ptolemäus beschriwwen. Obwuel keng antik Planisphären erhale sinn, handelt et sech bei Exemplaren aus dem 8. bis 10. Joerhonnert méiglecherweis ëm direkt Kopië vun anticke Modeller.

Déi vum Paolo dal Pozzo Toscanelli am Joer 1457 hiergestallt Weltkaart an déi 1502 bezunnen Weltkaart vum Alberto Cantino ginn och als Planisphäre bezeechent.

Haut gi Planisphären haaptsächlech fir d'Iwwersiichtduerstellung vum Himmel benotzt, z.&nbsp;B. an dréibare Stärekaarten oder an Himmelsvirschaue vu verschiddene Fachzäitschrëften.

## Kuckt och
* Kaarteprojektioun
* Stärekaart

## Um Spaweck

*  Dréibar Stärekaart (Javascript) mat aktuelle Positioune vu Sonn, Äerdmound a Planéiten
Philip James Edwin Peebles

De **Philip James („Jim“) Edwin Peebles**, gebuer de 25. Abrëll 1935 zu Winnipeg, Manitoba, Kanada, ass e kanadesch-amerikanesche Kosmolog.

De Peebles ass emeritéierte Professer vun der Princeton Universitéit.

Hien huet wäertvoll Bäiträg zum Urknall-Modell bruecht an huet mat aneren d'3K-Hannergrondstralung virausgesot.

## Auszeechnungen
* 1981 Eddington Medail vun der Royal Astronomical Society
* 1982 Dannie-Heineman-Präis fir Astrophysik
* 1989 Petrie Prize Lecture
* 1993 Henry Norris Russell Lectureship
* 1995 Bruce Medal
* 1998 Goldmedail vun der Royal Astronomical Society
* 2000 Gruber-Präis fir Kosmologie
* 2004 Shaw Präis an Astronomie
* 2005 Crafoord-Präis mam James E. Gunn an dem Martin Rees

## Publikatiounen
* R. H. Dicke, P. J. E. Peebles, P. G. Roll, & D. T. Wilkinson: *Cosmic Black-Body Radiation*. Astrophys. J. 142, 414 (1965). 
* P. J. E. Peebles: *Primordial Helium Abundance and the Primordial Fireball. II*. Astrophys. J. 146, 542 (1966). 
* P. J. E. Peebles: *Primordial Helium Abundance and the Primordial Fireball. I*: Phys. Rev. Lett. 16, 410 (1966). 
* P. J. E. Peebles & R. H. Dicke: *Origin of the Globular Star Clusters*. Astrophys. J. 154, 891 (1968). 
* P. J. E. Peebles: *Origin of the Angular Momentum of Galaxies*. Astrophys. J. 155, 393 (1969). 
* P. J. E. Peebles & J. T. Yu: *Primeval adiabatic perturbation in an expanding universe*. Astrophys. J. 162, 815 (1970). 
* P. J. E. Peebles: *Physical Cosmology*. (Princeton University Press, Princeton, 1971). 
* J. P. Ostriker and P. J. E. Peebles: *A Numerical Study of the Stability of Flattened Galaxies: or, can Cold Galaxies Survive?*. Astrophys. J. 186, 467 (1973). 
* E. J. Groth and P. J. E. Peebles: *Statistical Analysis Of Catalogs Of Extragalactic Objects. 7. Two And Three Point Correlation Functions For The High-Resolution Shane-Wirtanen Catalog Of Galaxies*. Astrophys. J. 217, 385 (1977). 
* P. J. E. Peebles: *The large-scale structure of the universe*. (Princeton University Press, Princeton, 1980). 
* P. J. E. Peebles: *Large-scale background temperature and mass fluctuations due to scale-invariant primeval perturbations*. Astrophys. J. 263, L1 (1982). 
* M. Davis & P. J. E. Peebles: *A survey of galaxy redshifts. V - The two-point position and velocity correlations"*. Astrophys. J. 267, 465 (1983). 
* B. Rhatra and P. J. E. Peebles: *Cosmological consequences of a rolling homogeeneous scalar field*. Phys. Rev. D 37, 3406 (1988). 
* B. Rhatra & P. J. E. Peebles: *Cosmology with a time-variable cosmological 'constant*'. Astrophys. J. 325, L17 (1988). 
* P. J. E. Peebles: *Principles of Physical Cosmology*. (Princeton University Press, Princeton, 1993). 
* M. Fukugita, C. J. Hogan, & P. J. E. Peebles: *The cosmic baryon budget*. Astrophys. J. '503, 518 (1998) arXiv:astro-ph/9712020. 
* B. Rhatra & P. J. E. Peebles: *The cosmological constant and dark energy*. Rev. Mod. Phys. 75, 559 (2003) arXiv:astro-ph/0207347. 
## Um Spaweck
* Homepage Princeton
* Biographie bei Great Canadian Scientists
* Autobiographie 
* Biographie anléisslech der Bruce Medal
* Oral History Interview
* Interview mam Harry Kreisler
Service de la navigation (Lëtzebuerg)

De **Service de la navigation**, deen dem Transportministère ënnersteet, gouf duerch d*'Loi du 28 juillet 1973 portant création d'un service de la navigation* geschaf. En ass geduecht, Waasserleef, op deene Schëffer kënne fueren, ze geréieren an hiren Zoustand z'iwwerwaachen.
## Um Spaweck
* Navigation fluviale op der Websäit vum Ministère.
Eddington Medail

D**'Eddington Medail** ass eng vun den Auszeechnunge vun der Royal Astronomical Society déi fir groussaarteg Leeschtungen um Gebitt vun der theoreetescher Astrophysik verdeelt gëtt. Si ass nom Arthur Stanley Eddington genannt a gëtt zanter 1972 net méi all Joer verginn.

## D'Laureatelëscht
* 1955: Hendrik Christoffel van de Hulst
* 1958: Horace Welcome Babcock
* 1959: James Stanley Hey
* 1960: Robert d'Escourt Atkinson
* 1961: Hans Bethe
* 1962: André Lallemand
* 1963: Allan Rex Sandage, Martin Schwarzschild
* 1964: Herbert Friedman, Richard Tousey
* 1965: Robert Pound, Glen Rebka
* 1966: Rupert Wildt
* 1967: Robert Christy
* 1968: Robert Hanbury Brown, Richard Twiss
* 1969: Antony Hewish
* 1970: Hayashi Chūshirō
* 1971: Desmond King-Hele
* 1972: Paul Ledoux
* 1975: Stephen Hawking, Roger Penrose
* 1978: William Alfred Fowler
* 1981: James Peebles
* 1984: Donald Lynden-Bell
* 1987: Bohdan Paczyński
* 1990: Icko Iben
* 1993: Leon Mestel
* 1996: Alan Guth
* 1999: Roger Blandford
* 2002: Douglas Gough
* 2005: Rudolf Kippenhahn
* 2007: Igor Nowikow
* 2009: Jim Pringle
* 2011: Gilles Chabrier
* 2013: James Binney
* 2014: Andrew R. King
* 2015: Rashid Sunyaev
* 2016: Anthony Bell
* 2017: Cathie Clarke
* 2018: Claudia Maraston

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  RAS-Lëscht vun de Gewënner
Philippe Schockweiler

De **Philippe Schockweiler**, gebuer den 19. Dezember 1985 an der Stad Lëtzebuerg, studéiert Geschicht an Anglistik op der Universitéit Tréier.

Zanter 2006 ass hie Member vum Exekutivkommitee vun déi gréng a war vun 2006 bis 2011 Spriecher vun déi jonk gréng. Hien ass och an der Mënscherechts- an Antiatombeweegung engagéiert. Op sengem Blog "Good Night, and Good Luck!" fokusséiert hie sech op d'Opaarbechte vun den Atomkatastrophe vu Fukushima an Tschernobyl.

Zanter 2012 ass hien am Kommitee vun den Europäesche Jonke Gréngen, FYEG.

## Um Spaweck
* Blog vum Philippe Schockweiler
* am Gespréich mam russesche Mënschen- a Schwulerechtler Nikolai Alexejew
Shaw Präis

De **Shaw Präis** ass e Wëssenschaftspräis, deen zanter 2004 all Joer vun der Shaw Prize Foundation zu Hongkong an dräi Kategorien ausgedeelt gëtt:

* Shaw Präis an Astronomie
* Shaw Präis a Liewenswëssenschaften a Medezin
* Shaw Präis a mathematesche Wëssenschaften

De Präis gouf vum chineesesche Mediegigant Run Run Shaw gestëft an ass allkéiers mat enger Millioun US-Dollar dotéiert.

## Präisdréier

## Um Spaweck
*  Websäit vun der Shaw Prize Foundation
*  Informatiounen zu der Stëftung vum Präis
*  Biller vun der Stëftungszeremonie
Service de la navigation (Frankräich)

D**'Services de la navigation** sinn dezentraliséiert Servicer vum franséische Ministère de l'Écologie, de l'Énergie, du Développement durable et de l'Aménagement du territoire (MEEDDAT, ex-medad) déi fir de Kont vun de Voies navigables de France (VNF) d'Exploitatioun an den Ënnerhalt vun de Waasserstroosse maachen. Donieft hu si als Missioun Waasserpolice, Fëschereipolice, a Police fir d'Banneschëfffaart ze spillen, a sech ëm d'Gestioun vu schëffbare Waasserflächen ze këmmeren.

Si sinn agedeelt a sechs Regionalservicer

* Service de la navigation du Nord-Pas de Calais 
* Service de la navigation du Nord-Est 
* Service de la navigation de Strasbourg 
* Service de la navigation de la Seine 
* Service de la navigation Rhône-Saône 
* Service de la navigation du Sud-Ouest

## Um Spaweck
*Internetsäit vum Service de la navigation du Nord-Est 
*Internetsäit vum Service de la navigation de la Seine 
*Internetsäit vum Service de la navigation du Nord-Pas de Calais
Maastrichtium

De **Maastrichtium**, ass dat jéngst Zäitalter aus der Ieweschter Kräidepoch. Virum Maastrichtium war den Zäitalter vum Campanium aus der selwechter Epoch. De Maastrichtium gëtt selwer vum Danium aus der d'Epoch vum Paleozen ofgeléist.

Dës Stuf ass no der Stad Maastricht an Holland benannt. De belsche Geolog André Hubert Dumont (1809-1857) huet dësen Numm virgeschloen.

## Flora a Fauna
### Wichteg Déieren a Planzen aus där Zäit
* Struthiomimus (Nordamerika)
* Tyrannosaurus rex (Nordamerika)
Le passe-muraille

* Le passe-muraille: eng Novell vum Marcel Aymé
* Le passe-muraille: eng Skulptur vum Jean-Bernard Métais an der Stad Lëtzebuerg
* Le Passe-Muraille: e Film vum Jean Boyer (1951)
* Le Passe-Muraille: e Film vum Pierre Tchernia (1977)
Peter Goldreich

De **Peter Goldreich**, gebuer de 14. Juli 1939 zu New York City, ass en US-amerikaneschen Astrophysiker an Astronom.

De Goldreich krut 1963 op der Cornell University den Doktortitel an der Physik. No enger Aarbecht op der Universitéit vu Cambridge gouf hien am Joer 1964 Assistenzprofesser op der University of California zu Los Angeles. 1966 wiesselt hien an d'California Institute of Technology wou hie bis zu senger Emeritéierung 2003 Professer war. Duerno huet hie sech dem Institute for Advanced Study zu Princeton ugeschloss.

Déi theoreetesch Aarbechte vum Goldreich ëmfaasse vill Theemaen, dorënner Planéiten an hir Réng, d'Dynamik vu Galaxien, den interstellare Medium, Pulsaren an Helioseismologie.

## Éierungen
* 1979 Henry Norris Russell Lectureship
* 1985 Chapman Medail
* 1993 Goldmedail vun der Royal Astronomical Society
* 1995 National Medal of Science
* 2007 Shaw Präis

## Um Spaweck
*  Websäit vum Peter Goldreich
Wëlzerbaach

D**'Wëlzerbaach** ass eng kleng Lëtzebuerger Baach am Éislek an der Gemeng Buerschent.

Si huet hir Quell op enger Héicht vun 385 Meter, an enger Griecht déi hiren Ufank am Bësch *Alheck* nordwestlech vu Buerschent huet. Se leeft déi ganzen Zäit no Norden, fir op der Giewelsmillen, op enger Héicht vun 335 Meter an d'Sauer ze lafen. Si ass 620 Meter laang.
Kierch Ohn

D**'Kierch zu [[Ohn]]** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Musel a Syr Saint-Jacques, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Wuermer gehéiert.

D'Kierch ass dem hellege Kräiz geweit. De Festdaag ass de 14. September.

Se steet am Duerfkäer an der *rue Aly Duhr*.

Den 23. September 2020 gouf se als nationaalt Monument klasséiert.

Zur fréierer Par Nidderdonwen gehéieren ausser der Filialkierch vun Ohn och nach d'Parkierch vun Nidderdonwen an d'Kapell vun Uewerdonwen.

## D'Kierchefënsteren
D'Kierchefënstere stamen aus dem Glasmolereiatelier vum W. H. Jansen vun Tréier.

## Klacken
Den 22. Abrëll 1957 op Ouschterméindeg sinn 3 nei Klacke vum Bëschof Léon Lommel geweit ginn. Deemools war den Ohner Paschtouer den Nikolaus Wagner an de Kaploun den Nikolaus Rausch.
D'Klacke goufen de 25. Februar 1957 vum Johann Mark zu Brockscheid an der Äifel, vun der haiteger *[[Eifeler Glockengießerei Mark]]*, gegoss.
All Klack huet 8 Dafpätteren an 8 Dafgiedelen.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Maacher, Mäertert, Widdebierg, Wormer
Petit-beurre

E **Petit-beurre** ass e klengen, véiereckege sprocke Kichelchen, deen 1886 zu Nantes vum Louis Lefèvre-Utile erfonnt gouf.

## Um Spaweck
Crafoord-Präis

De **Crafoord-Präis** gëtt vun der Kinneklech Schweedescher Akademie vun de Wëssenschaften iwwerreecht. Säin Zweck ass d'Éierung an d'Hëllef vu Grondlagefuerschung an Disziplinnen, déi den Nobelpräis net ofdeckt. Dorënner fale Mathematik, Geowëssenschaften, Biologie (besonnesch a Richtung Ekologie an Evolutioun) an Astronomie. De Präis ass no sengem Stëfter, dem Industriellen Holger Crafoord benannt.

De Crafoord-Präis gëtt nëmmen eemol am Joer verginn, kann awer op bis zu dräi Präisdréier opgedeelt ginn. Bei der éischter Verdeelung am Joer 1982 war d'Präisgeld 400.000 schweedesch Krounen, wat ongeféier 60.000 US-Dollar entsprach huet. Momentan läit d'Präisgeld bei 500.000 US-Dollar.

1 ofgeleent

## Um Spaweck
*  Déi offiziell Säit vum Crafoord-Präis
*  Crafoord-Präis bei der Kinneklech Schweedescher Akademie vun de Wëssenschaften
*  The Crafoord Prize 1982-2008
Lyman Spitzer

De **Lyman Spitzer, Jr.**, gebuer de 26. Juni 1914 zu Toledo (Ohio), a gestuerwen den 31. Mäerz 1997 zu Princeton (New Jersey), war en amerikaneschen Astrophysiker. Hien huet wichteg Bäiträg zu der theoreetescher Astrophysik an zu der Plasmaphysik geleescht. Hie war och eng dreiwend Kraaft an der Entwécklung vu Weltraumteleskopen.

De Spitzer gouf als Jong vun engem Geschäftsmann gebuer. No sengem Studium op der Yale University an op der Universitéit vu Cambridge ass hien op d'Princeton Universitéit gaangen, wou hien 1938 beim Henry Norris Russell iwwer en Theema aus der Physik vun de Stärenatmosphäre promovéiert huet. No engem Fuerschungsopenthalt op der Harvard Universitéit ass hien nees op d'Yale University gaangen. Am Zweete Weltkrich war hien un der Entwécklung vum Sonar fir U-Booter ze fanne bedeelegt. Am Joer 1947 gouf hie Leeder vum Department fir Astrophysik vun der Princeton Universitéit, dat hien zesumme mat dem Martin Schwarzschild als dominant Fuerschungsariichtung ausgebaut huet.

De Spitzer ass och ee vun de Pionéier vun der Iddi vu Weltraumteleskopen. Schonn 1946 huet hien d'Virdeeler duerch feelend Loftonrou an d'Zougänglechkeet vu weidere Wellelängteberäicher beschriwwen. Spéider spillt hien eng zentral Roll bei der Verwierklechung vu Weltraumteleskope wéi OAO-3 (Copernicus) an den Hubble-Weltraumteleskop.

De Spitzer huet op ville Gebidder vun der Physik an der Astrophysik gefuerscht, besonnesch zu der Physik vun der interstellarer Matière, Stellardynamik, Plasmaphysik a Kärfusioun. Hien huet festgestallt, datt déi interstellar Matière aus méi Phase mat verschiddenen Temperaturen an Dichte besteet. Op de Spitzer geet d'Stellaratorkonzept fir Experimenter mat der kontrolléierter Kärfusioun zeréck.

## Wierker (Auswiel)
* "Physics of Fully Ionized Gases", 2nd Edition 1962 (New York: Interscience)
* "Diffuse Matter in Space", 1968 (New York: Interscience)
* "Physical Processes in the Interstellar Medium", 1978 (New York: Wiley-Interscience)
* "Dynamical Evolution of Globular Clusters", 1987 (Princeton: Princeton Universitéit Press)

## Éierungen
* 1953 Henry Norris Russell Lectureship
* 1973 Bruce Medal
* 1975 Karl-Schwarzschild-Medail vun der Astronomescher Gesellschaft fir seng Aarbecht "Interstellar matter research with the Copernicus satellite".
* 1978 Goldmedail vun der Royal Astronomical Society
* 1979 National Medal of Science
* 1985 Crafoord-Präis
* No dem Lyman Spitzer ass dat Infrarout-Weltraumteleskop Spitzer Space Telescope genannt ginn.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Nachruf, The New York Times 2.April 1997
*  Nachruf, The Independent 7. April 1997
*  NASA Images
Le passe-muraille (Skulptur)

**Le passe-muraille** ass den Numm vun enger bronze Skulptur vum franséische Kënschtler Jean-Bernard Métais am Park virun der Fondation Pescatore an der Stad Lëtzebuerg.

D'Skulptur, déi um Wues op engem Hiwwel installéiert ass, besteet aus zwou duerchlächerte Véirelskugelen, déi duerch e schmuele Passage getrennt sinn. Duerch dëse Passage kann een an d'Skulptur eran an och derduerch goen. D'Konschtwierk huet en Duerchmiesser vu 6 Meter an ass dräi Meter héich.

Wann een an der Skulptur steet, behält een duerch déi zwou duerchlächert Schuele Bléckkontakt mat der Natur ronderëm. De Kënschtler selwer huet säi Wierk als *chambre sensorielle* beschriwwen.

D'Skulptur, déi am Optrag vun der Stad Lëtzebuerg geschaaft gouf, ass am Dezember 2006 offiziell ageweit ginn. Et fënnt ee se riets vun der Jean-Pierre Pescatore-Strooss, déi duerch de Park bei d'Fondatioun Pescatore erop féiert.

D'Konschtwierk dréit keng Signatur vum Kënschtler.

Wéinst Vandalismus huet d'Skulpture misse mat hëlzen Dunnen a Late stabiliséiert ginn (sou am Abrëll 2009 ze gesinn). Ufank 2010 stoung s'erëm fräi.

## Quellen
*Broschür vun der Stad Lëtzebuerg fir hir *guides touristiques*. (Dës Broschür ass net am Verkaf).
* www.exporevue.org (cf. Link heidrënner)

## Kuckt och
**[[L'Onde]]*, eng Installatioun vum Jean-Bernard Métais am *Parc Edmond-Klein* beim Fort Lambert vun der Festung Lëtzebuerg
* Am Pescatore-Park:
**Joseph-Kutter-Stèle, mat enger Skulptur vum Lucien Wercollier
**Bam vum Prënz Jean, e bemierkenswäerte Käschtebam

## Um Spaweck
* Passe-muraille op der Websäit vum Jean-Bernard Métais
* "Presserevue" mat Artikele vun der Aweiung vun *Passe-muraille* (2006)
* Websäit iwwer déi zwou Skulpture vum Jean-Bernard Métais zu Lëtzebuerg
Pierre Ries

De **Joseph** **Pierre Ries**, gebuer den 29. Dezember 1859 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen de 15. Mee 1933 zu Léck, war e lëtzebuergeschen Ingenieur an den éischten Direkter vun der HADIR-Schmelz zu Déifferdeng.

No senger Secondairesschoul zu Lëtzebuerg, huet de Pierre Ries en Ingenieursstudium zu Louvain gemaach.

Hien huet seng Carrière op der Metze Schmelz zu Schëffleng ugefaangen. Kuerz duerno goung hien op Léck bei d*'Société des Acieries d'Angleur* schaffen, wou e Chef vum Héichuewebetrib zu Tilleur gouf.

Eng Zäit laang war hien a Russland fir eng Schmelz zu Tula bei Moskau ze leeden. 1905 koum hien zeréck an d'Belsch, a gouf techneschen Direkter am Stolwierk zu Angleur. Wéi d'HADIR gegrënnt gouf, gouf hien Direkter zu Déifferdeng, an ass dat dat bis zu senger Pensioun 1925 bliwwen.
Jean de Bertier

De **Jean-Marie René de Bertier de Sauvigny** (och als de Berthier ze fannen), gebuer den 31. Oktober 1877 zu Saint-Mihiel, a gestuerwen de 26. September 1926 zu Volmunster, war e franséischen Industriellen a Senateur vum Departement Moselle. Vun 1919 bis 1926 war hie Buergermeeschter vu Manom.

De Jean de Bertier war de Bouf vum Réné-Auguste-Anatole de Bertier deen um Schlass vu la Grange gewunnt huet, an 1882 bei der Grënnung vun der Diddelenger Schmelz Matactionnaire war, doduerch datt hien d'Minièresterrainen déi hien a Loutrengen hat, mat an d'Gesellschft bruecht huet.

No sengem Doud 1904 gouf de Jean Kommissär genannt, fir d'éischt op der Diddelenger Schmelz, an duerno bei der Arbed. Well hie franséischen Offizéier war, konnt hien net an de Verwaltungsrot kommen.

Hien hat seng Offizéieschschoul zu Saint-Cyr 1896 an der 81. Promotioun, genannt *Première des Grandes Manoeuvres* ugefaangen an duerno an der Kavaleriesschoul zu Saumur fäerdeg gemaach, déi en 1899 als *Sous-lieutenant* ofgeschloss huet. Hie gouf op Compiègne an op Libourne affektéiert, an ass duerno op d'École supérieure de Guerre gaange fir säi Brevet als Offizéier vum État-major ze kréien.

Mat der Politik krut hie säin éischte Kontakt wéi en *Aide de camp* beim Krichsminister Maurice Berteaux gouf.

1908 huet hie sech mat der Marie-Louise, Pauline, Huberte Chalneton de Croy bestuet, a gouf duerno vun 1909 bis 1911 an de Marokko versat. Du gouf hie bis 1914 Militärattaché an der franséischer Ambassade zu Washington.

Wéi den Éischte Weltkrich ugefaangen huet, huet de Jean de Bertier gefrot fir kënnen als Zaldot säin Déngscht ze maachen. Hie koum zeréck a Frankräich a gouf Verbindungsoffizéier tëscht der franséischer an der englescher Arméi, fir d'éischt am Secteur vu Saint-Omer, an duerno an den Dardanellen.

1917 gouf hien als Kommandant vun enger Schwadroun vum 8. Husareregiment an der Géigend vun Noyon blesséiert. Hie krut fir seng militäresch Leeschtunge fënnef Citatiounen um *Ordre du Jour* vun der franséischer Arméi.

Wéi de Krich eriwwer war, huet hien d'Schlass zu Manom zeréckkaaft, dat hien an der Zäit vun der Annexioun 1912 der däitscher *[[Gutehoffnungshütte]]* hat misse verkafen, déi hire Casino do wollt ariichten.

1919 huet hien d'Arméi verlooss, fir kënne Politik ze maachen. Hie gouf Buergermeeschter zu Manom, an nodeem de Senateur Colin den 30. November 1921 gestuerwe war huet hie sech als Member vun der Union républicaine bei de partielle Walen de 26. Februar 1922 opgesat, a gouf als Senateur vum Museldepartement gewielt.

Hien ass stënterlech de 26. November 1926 zu Volmunster op engem Kongress vum *Office agricole départemental* gestuerwen.

Säi Meedchen d'Sylvie de Bertier gouf 1945, Buergermeeschtesch zu Manom. Si war deemools déi jéngst Buergermeeschtesch, déi et jee a Frankräich gouf, a si blouf iwwer 40 Joer op där Plaz.
Hallefreegelméisseg verännerleche Stär

**Hallefreegelméisseg verännerlech Stäre** si Rout Risen oder Iwwerrise mat mëttlerem bis spéidem Spektraltyp. Si weisen deelweis Periode vu grousser Dauer, begleet oder heiansdo ënnerbrach vu verschiddenen Onreegelméissegkeeten. D'Periode leien am Beräich tëscht 20 a méi wéi 2000 Deeg, wärend d'Form vum Liichtbou zimmlech verschidden a variabel mat all Zyklus ka sinn. D'Amplitudë kënne vun e puer Honnertstel bis zu ville Magnitude reechen (gewéinlech sinn et 1 bis 2 Magnituden am V-Filter).

Hallefreegelméisseg verännerlech Stäre ginn a follgend Gruppen ënnerdeelt: (SR steet fir Semiregulair variable Stär; nieft der Schreifweis mat Klengbuschstawen um Schluss gëtt et och d'Variant mat ausschliisslech Groussbuschtawen, also beispillsweis SRA amplaz vun SRa):
* SRa: Spéit Risestären an de Spektraltyppen M, C, S oder Me, Ce, Se, déi bleiwend Periode mat gewéinlech klengen Amplituden (manner wéi 2,5 Magnituden am Visuellen) weisen. De Stär Z Aquarii ass e Beispill vun där Klass. D'Amplituden an d'Forme vun de Liichtbéi variéieren am Allgemengen an d'Periode leien an engem Beräich vu 35 bis 1200 Deeg. Vill vun dëse Stären ënnerscheede sech vu Mira-Verännerlechen nëmmen doduerch, datt si méi kleng Amplituden an der Hellegkeet hunn.
* SRb: Spéit Risestären an de Spektraltyppen M, C, S oder Me, Ce, Se mat schwiereg definéierbarer Periodizitéit (Duerchschëttszykle sinn am Beräich vun 20 bis 2300 Deeg) oder mat wiesselnden Intervalle vun hirer Period a luesen, onreegelméissegen Ännerungen. Geleeëntlech kënnen e puer vun hinnen hir Variatioune fir eng bestëmmt Zäit ganz ënnerbriechen. D'Stären RR Coronae Borealis an AF Cygni si Beispiller fir dëst Verhalen. Jiddwer Stär vun dësem Typ ka gewéinlech enger bestëmmter Period zougesprach ginn. Bei enger gewësser Zuel vu Fäll kann och eng gläichzäiteg Presenz vun zwou oder méi Perioden observéiert ginn.
* SRc, och als My-Cephei-Stäre bekannt: Spéit Iwwerrise mat Spektralklassen M, C, S oder Me, Ce, Se mat Amplitudë vun zirka 1m a Periode vun 30 Deeg bis zu e puer Joerdausenden. &mu;&nbsp;Cephei ass en helle Stär vun dëser Klass.
* SRd: Risen an Iwwerrise vun de Spektralklassen F, G, oder K, heiansdo mat Emissiounslinnen an hire Spektren. D'Amplitudë vun hiren Hellegkeetsännerunge sinn am Beräich vun 0,1m bis 4m, an hir Periode leien tëscht 30 an 1100 Deeg. D'Stären SX Herculis an SV Ursae Majoris si Beispiller vun dëser Klass. Am M13 kann en Dosende vun dëse roude Verännerleche mat amateurastronomesche Mëttelen observéiert ginn. Hir Hellegkeet schwankt tëscht 11,95m an 12,25m mat enger Period vun 43 Deeg (V24) bis 97 Deeg (V43).
Bernard Ferdinand Lyot

De **Bernard Ferdinand Lyot**, gebuer de 27. Februar 1897 zu Paräis, a gestuerwen den 2. Abrëll 1952 zu Kairo, war e franséischen Astronom, dee sech besonnesch mat der Sonnefuerschung ofginn huet.

De Lyot hat Ingenieur, Physik a Chimie op der Universitéit zu Paräis studéiert. Vun 1920 bis zu sengem Doud huet hien um Observatoire vu Meudon geschafft.

Hien hat sech op d'Fabrikatioun vun optesche Systemer spezialiséiert an huet Instrumenter fir Analyse vun der Polarisatioun vum reflektéierte Planéiteliicht gebaut. Op hie geet de Lyot-Filter zeréck. 
Wärend Observatiounen um Observatoire um Pic du Midi huet hie festgestallt, datt d'Uewerfläch vum Äerdmound Eegenschafte vu vulkaneschem Stëbs opweist, an um Mars Sandstierm optrieden.

Duerch den Asaz vun engem Polarimeter huet hien d'Wierkungsweis vun deem vun him entwéckelteSonnekoronograf verbessert. Him sinn, als Éischten, Filmopname vu Protuberanze gelongen. Doriwwer eraus huet hien nei Absorptiounslinnen an der Korona nogewisen.

Fir seng Leeschtunge gouf hien e puermol ausgezeechent: 1939 krut hien d'Goldmedail vun der Royal Astronomical Society, 1947 d'Bruce Medal an 1951 d'Henry Draper Medal.

Zu sengem Gedenke gouf en Krater um Äerdmound an een um Mars souwéi den Asteroid (2452) Lyot no him genannt. Och den Zwee-Meter-Spigelteleskop um Pic du Midi, deen 1980 a Betrib geholl ginn ass, huet säin Numm.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  L'histoire du pic du midi, très liée à celle de Bernard Lyot
Alphonse Neyens

Den **Alphonse Neyens**, gebuer de 7. Januar 1886 zu Konsdref, a gestuerwen den 3. September 1971 um Lampertsbierg, war e lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.

Den Alphonse Neyens deen um Barreau zu Lëtzebuerg Affekot war, hat sech fréi dem *Katholischer Volksverein* deen 1903 gegrënnt gouf, ugeschloss. Do gouf hien als brillante Riedner bei de Konferenze vun deem Veräi bekannt.

No enger kuerzer Zäit als Deputéierten, vun 1914 bis 1915, koum hien 1918 an d'Regierung Reuter als *Directeur général des Finances*. Hie blouf op där Plaz bis de Mäerz 1925.

## Gielercher
* 
* 
* Grand-officier vum Ordre de la Couronne du Royaume d'Italie
* 
* Commandeur vum Ordre de Saint Grégooire le Grand 
*
Mooschterbaach

D**'Mooschterbaach** ass eng kleng Baach am Éislek déi hire Laf praktesch ganz um Flouer vun der Uertschaft Réngel huet. Op ongeféier 500 Meter mécht se d'Grenz tëscht de Gemengen Heischent a Buerschent.

D'Mooschterbaach huet hir Quell südlech vu Réngel op enger Héicht vu 465 Meter um Fouer *Tulleweier*. Si leeft vun do aus no Norde bis op de Flouer *Blobich* vu wou aus se dann no Nordoste leeft.

No engem Laf vu ronn 2.250 Meter leeft se op enger Héicht vun 275 Meter an d'Rannerbaach, an da mat där weider an d'Sauer
John Goodricke

De **John Goodricke**, gebuer de 17. September 1764 zu Groningen an Holland, a gestuerwen den 20. Abrëll 1786 zu York an England, war en engleschen Astronom.

Hie war den eelste Jong vun der hollännescher Geschäftsduechter Lerina B. Sessler resp. dem englesche Landadelegen Henry Goodricke. Wéinst enger Kannerkrankheet, gouf de Goodricke daf, wat deemools als fatal Idiotie gewäert gouf. Seng kultivéiert Elteren hunn hie mat 8 Joer op Edinburgh an déi vum Thomas Braidwood (1715-1806) gefouert Privatschoul fir daf Kanner geschéckt. Mat 13 Joer konnt hie rechnen a schreiwen an hie war an der Lag, Wierder vun de Lëpsen ofzeliese souwéi selwer ze schwätzen. Seng Elteren hunn hien duerno an der Warrington-Akademie (Nordengland) ageschriwwen.
 
Wéi hien nees doheem war, huet hie sech vu sengem Noper Nathaniel Pigott fir d'Astronomie begeeschtere gelooss. Mat 18 Joer huet hien erausfonnt, datt de Stär Algol seng Hellegkeet a festem Rhythmus verännert an huet doraus ugeholl, datt den Algol vun engem Planéit, ëmkreest gëtt. Spektroskopesch Ënnersich hunn ee Joerhonnert spéider erginn, datt den Algol en Duebelstäresystem ass, mat engem donkelen an engem helle Stär. Fir seng Entdeckung gouf de Goodricke ee Joer méi spéit mat der Godfrey-Copley-Medail vun der Royal Society ausgezeechent.

De Goodricke bestëmmt och d'Periodendauer vun der Hellegkeetsschwankung vum verännerleche Stär Delta Cephei mat 5 Deeg, 8 Stonnen a 45 Minutten. Seng Berechnung huet sech spéider als zimmlech genee erwisen, et waren nëmmen 2 Minutten Ënnerscheed. Als weider Verännerlechkeet berechent hien de Liichtwiessel beim Stär Sheliak an der Leier (ß Lyrae) erstaunlech prezis - säin Instrument: en Opereglas a Spektiv mat max. 12facher Vergréisserung.
Bei der Observatioun vum Delta Cephei, huet de Goodricke eng Longenentzündung erwëscht, un där hien 1786 mat net emol 22 Joer gestuerwen ass.

De Goodricke College vun der University of York ass no him genannt. Op hirem Terrain steet eng modern Skulptur, déi *Algol* heescht.

## Literatur
* Kosmos-Himmelsjahr 1997, Säit 151-153
* Simon Singh: Big Bang, 2004, Säit 205-208, 216

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Goodricke / D'Entdeckung vu bedeckungsverännerleche Stären
*  Goodricke College
Ronde van Vlaanderen 2009

D**'Ronde van Vlaanderen 2009** war déi 93. Editioun vum Ronde van Vlaanderen. Si gouf de 5. Abrëll 2009 gefuer. Si gouf op enger Distanz vun 259,7&nbsp;km tëscht Bruges an Ninove ausgedroen.

De Stijn Devolder huet d'Course virum Heinrich Haussler a Philippe Gilbert gewonnen.

## Ekippen

## Generalklassement

## Um Spaweck
Zoomobjektiv

E **Zoomobjektiv** oder kuerz **Zoom** ass en Objektiv mat variabler Brennwäit.

## Kuckt och
* Festbrennwäit

## Um Spaweck