open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Barock

De **Barock** bezeechent eng Epoch an der Konschtgeschicht vun ongeféier 1600 bis 1770.

## Architektur

Déi barock Architektur stellt e Broch mat der relativ strenger an einfacher Architektur vun der virausgeeënder Renaissance duer. Wichteg Elementer vun der barocker Architektur:
* vill plastesch Zierelementer (Girlanden, Puttenengelcher aus (dacks vergoldetem) Holz, Stuck a Marber)
* grouss Molereien um Plaffong
* illusionistesch Effeten duerch Molerei op Fassaden
* ronn an oval Formen, z.&nbsp;B. Kuppelen
* Spigelsäll

## Musek
Barock Musek ass meeschtens polyphon. Wichteg Barockkomponisten:
* Antonio Vivaldi (1678 - 1741)
* Georg Philipp Telemann (1681 - 1767)
* Johann Sebastian Bach (1685 - 1750)

## Barock-Priedegt

### Wichtegst Priedeger
* De bekanntste kathoulesche Priedeger war zu där Zäit am däitschsproochege Raum den Abraham a Sancta Clara.

## Barock-Molerei

### Wichtegst Länner a Kënschtler
* Italien:
* Holland: Rembrandt van Rijn
* Flandern: Peter Paul Rubens
* Éisträich:
* Däitschland:
* Spuenien: Diego Velázquez
* England: Thomas Gainsborough

## Landschaftgäertnerei
* Den André Le Nôtre

## Um Spaweck
Rokoko

De **Rokoko** ass eng Epoch aus der Konschtgeschicht, déi u sech eng Weiderféierung a gläichzäiteg Steigerung vum Barock duerstellt.

Zäitlech erstreckt sech dës Epoch vun ongeféier 1720 bis 1780. Rokoko bezitt sech awer souzesoen ausschliisslech op eng Dekoratiounsmoud, sou gëtt et z.&nbsp;B. keng Rokokokomponisten oder -philosophen.

## Um Spaweck
Kierch Rëmerschen

D**'Kierch zu Rëmerschen** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Dräilännereck Musel a Ganer Saint-Nicolas, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Schengen gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den hellege Sebastian, deem säi Fest den 20. Januar gefeiert gëtt.

D'Kierch steet an engem klenge Säitewee vun der Wäistrooss, dem CR152. Nieft der Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

Zur fréierer Par Rëmerschen gehéiert ausser der Parkierch vu Rëmerschen och nach d'Filialkierch vu Wëntreng.

## Geschichtleches
D'Kierch gouf am Joer 1766 gebaut. Den Tuerm ass aus dem Mëttelalter an huet zur Verdeedegung gedéngt.

D'Kierchenhaus an de Chouer goufen an der Mëtt vum 18. Joerhonnert no Pläng vum Hubertus von Banck aus dem Tiroul gebaut. De barocke Mobilier ass aus dem Atelier Greeff vun Altwis a staamt nach gréisstendeels aus dem Virgängerbau, d'Freskemolerei, vun där nëmmen nach déi véier Evangelistebiller erhale sinn, ass vum Ignatius Millim aus Béimen.

De 17. Januar 1967 gouf d'Kierch mat hirem Mobiliar op d'Lëscht vum Inventaire supplémentaire vun den nationale Monumenter gesat. De 24. Juni 2021 gouf se, zesumme mam Kierfecht, als nationaalt Monument klasséiert.

## Literatur
* *Wegführer zu luxemburgischen Kirchen und Kapellen*, Office national du tourisme, 1995

## Biller

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Schengen

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Schengen-Welleschten
* D'Kierch op der Websäit vum Parverband Schengen-Welleschten
* D'Kierch vu Remerschen op der Websäit vum ''Service des sites et monuments nationaux'' 
* D'Fënstere vun der Kierch vu Rëmerschen op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
Méchelskierch zu Munneref

D**'Méchelskierch zu Munneref** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Dräilännereck Musel a Ganer Saint-Nicolas, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Munneref gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den hellege Méchel, deem säi Fest den 29. September gefeiert gëtt.

Se steet an der *Allée Jean Linster*. Nieft der Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

## Par
D'Grenzuertschaft Mondorff a Frankräich gëtt zanter dem 19. Joerhonnert vu Munneref aus mat verwalt, an d'Kanner vu Mondorff ginn och zu Munneref gefiermt. Allerdéngs gehéiert dat franséischt Mondorff weiderhin zu der Diözees Metz, an domat net zum Parverband Munneref.

## Geschicht
De 5. Juni 1764 gouf den Nicolas Ungeschick (* 1728 † 1800) Paschtouer vun der Par Munneref.  Déi barock Kierch vu Munneref gouf ënner him no de Pläng vum Iechternacher Abtei-Baumeeschter Paul Mungenast (1735-1797) gebaut. 1764 gouf mam Bau ugefaangen. Fir d'Konstruktioun vum Schëff gouf sech un der St. Paulin Kierch zu Tréier orientéiert. D'Hasteng fir de Bau koumen aus dem Steebroch vun Duelem am Kanton Réimech. 1766 goufen d'Bauaarbechten ofgeschloss an d'Kierch gouf ageweit.

### Paschtéier vun der Par Mondorf

* 1530 - 1560: Jean Schhaack
* 1621 - 1622: Nicolas Masius
* 1622 - 1633: Augustin Streng
* 1694 - 1697: Guillaume Masius
* 1748 - 1748: Nicolas Simminger
* 1748 - 1764: Théodore-Adolphe Masius
* 1764 - 1???: Nicolas Ungeschick
* 1801 - 1803: Ignace Hemmer
* 1803 - 1806: François Krieps
* 1806 - 1822: François Goeury
* 1822 - 1827: Pierre-Nicolas Eyschen
* 1827 - 1834: Etienne Mersch
* 1834 - 1854: Jean-Marc Steichen
* ...
* 1917 - 1927: Joseph Sevenig
* ...

## Kierch vu bannen
D'Freskemolereien aus dem Chouer weisen de Kampf tëscht dem Äerzengel Michel an dem Dämon an d'Opnam vu Maria am Himmel, se si vum Jean-Georges Weiser († 1767). De Mobilier ass aus dem Atelier Greeff vun Altwis a vum Jean-Pierre Decker vu Munneref. 
D'Méchelskierch vun Munneref huet 4 Klacken am Tuerm an goufen 1894 vun der Firma Bour & Guenser zu Metz gegoss.
Déi éischt Klack huet d'Nout Mib, ass dem hellege Jousef geweit a weit 1100 Kg. 
Déi zweet Klack huet d'Nout Fa, ass dem hellege Méchel geweit a weit 750 Kg. 
Déi drëtt Klack huet d'Nout Sol, ass dem hellegen Donatus geweit a weit 620 Kg. 
Déi véiert Klack huet d'Nout Sol#, ass der helleger Anna geweit a weit 420 Kg.

## Uergel

## Fënsteren
D'Fënstere goufen 1896 vun der Firma Linster a Schmit vu Munneref gemaach.

## Literatur
* Michel Schmitt, 1995: *Wegführer zu luxemburgischen Kirchen und Kapellen*, Office national du tourisme, Luxemburg.
* Diderrich, Arthur, 1946. Autour de la Paroisse de Mondorf. *Les cahiers luxembourgeois* 5/6: 384-390.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Munneref
* D'Kierch op der Websäit vum Parverband Munneref
* D'Kierch vu Munneref op der Websäit vum ''Service des sites et monuments nationaux'' 
* D'Fënstere vun der Kierch vu Munneref op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
Kräizwee

Als **Kräizwee** bezeechent een eng kënschtleresch Duerstellung vum Leidenswee (*via dolorosa*) vum Jesus, vu senger Verurteelung duerch de Pontius Pilatus bis hin zur Grafleeung. Et fënnt ee s'a bal alle kathoulesche Kierchen a Kapellen an heiansdo baussen um Wee fir bei eng Kapell z.&nbsp;B. bei der Kräizkapell Gréiwemaacher oder och fir bei d'Jobskapell um Kuelebierg zu Biekerech.

Traditionell huet e Kräizwee 14 "Statiounen", d.&nbsp;h. 14 Momenter aus dësem Leidenswee, déi sech op biblesch oder net-biblesch Quelle beruffen. Dës Zuel huet uganks variéiert an huet sech du bei 14 (=2*7) stabiliséiert. Déi 14 Statioune sinn:
# Geriicht vum Pilatus: de Jesus gëtt zum Doud verurteelt.
# De Jesus hëlt d'Kräiz op seng Schëlleren.
# De Jesus fält eng éischt Kéier.
# De Jesus begéint senger Mamm.
# De Simon vun Zyrene hëlleft dem Jesus d'Kräiz ze droen.
# D'Veronika reecht dem Jesus e Schweessduch.
# De Jesus fält eng zweet Kéier.
# De Jesus begéint de Fraen déi kräischen.
# De Jesus fält eng drëtt Kéier.
# Se klauen dem Jesus seng Kleeder.
# De Jesus gëtt un d'Kräiz geneelt.
# De Jesus stierft um Kräiz.
# De Jesus gëtt vum Kräiz geholl a senger Mamm an de Schouss geluecht.
# De Jesus gëtt begruewen.

Als Kräizwee oder Statioune kann een och eng Andacht bezeechnen an där de Leidenswee vum Jesus meditéiert gëtt. Dës Andacht gëtt besonnesch op Karfreideg am Nomëtteg gehalen.

## 15. Statioun
Zanter e puer Joerzéngte gesäit een awer och Kräizweeër mat 15 Statiounen (z.&nbsp;B. an der Kierch vu Rued-Sir). Déi 15. Statioun weist d'Operstéiung an ass wéinst der Wichtegkeet déi dëser vun de Chrëschte bäigemooss gëtt dacks méi grouss wéi déi 14 virdrun (z.&nbsp;B. um Cents, zu Zéisseng oder zu Nidderkäerjeng).

## Um Spaweck
Anti Pathique

Den **Anti Pathique** (*eigentlech: Anti Nõmmsalu*), gebuer den 21. August 1966, ass e Punk-Rock-Bassist, deen zesumme mat sengem laangjärege Kolleeg a Frontman Tony Blackplait a verschiddene Formatioune wéi z.&nbsp;B. der estlännescher Band Vennaskond spillt.

1999 war de Pathique mat Vennaskond eng Zäit laang Nummer 1 an den estlänneschen Charts, dat mat hirem Hit *Insener Garini hüperboloid*.
Ambo

En **Ambo** ass e Liespult (Riednerpult) a kathoulesche Kierchen a Kapellen. Vun do aus ginn d'Liesung an d'Evangelium virgedroen an d'Priedegt an d'Fürbitte gi vum Ambo aus gehalen. Amboe gouf et schonn an der fréier Kierch, mä se si lues a lues aus dem Gebrauch komm. Eréischt no der Liturgiereform, no där de Priedegtstull net méi benotzt gouf, goufe s'als *Dësch vum Wuert* nees agefouert. Dofir gëtt den Ambo och haut nach dacks Priedegtstull *vernannt*.

Den Ambo steet bal ëmmer am Chouer riets oder lénks, e bësse virum Altor. Ganz dacks bilden Ambo, Altor, Tabernakel, an nach aner Géigestänn am Chouer, eng Eenheet, déi vun engem selwechte Kënschtler geschaf gouf.

## Um Spaweck
Priedegtstull

De **Priedegtstull** oder *Kanzel* ass eng Plaz a Kierchen, an och a Synagogen a Moscheeën, vun där aus gepriedegt gëtt. Well et fréier keng Lautsprecheranlage gouf, ass dee Stull dacks méi héich an iwwer eng Trap z'erreechen. Driwwer ass en Daach, de Schalldeckel, deen d'Schallwellen op d'Léit ënne reflektéiert.

A protestantesche Kierche gëtt de Priedegtstull ëmmer nach benotzt; an de kathouleschen dogéint net méi, well en no der Liturgiereform vum Ambo ofgeléist gouf. An enger Rei kathoulesche Kierche steet awer nach de Priedegtstull, well en dacks wéinst sengen Dekoratioune vu konschthistoreschem Wäert ass.

## Um Spaweck
HB Museldall Grevenmacher

Den **HB Museldall** vu Maacher ass deen eenzege lëtzebuergeschen Handballsclub op der Musel an, mam Handball Iechternach, ee vun deenen zwéin am Oste vum Land.

De Club gouf 1979 gegrënnt. No e puer Nowuesproblemer Enn vun den 1990er Joren ass de Club vun do un mat sechs Jugendekippen am Nationalchampionnat vertrueden.

D'Meedercher hunn an der 2. Hallschecht vun den 2010er Joren dem Club en Numm gemaach an de Palmarès verbessert.

## Palmarès
### Dammen
*Saison 2016/2017: Champion a Coupe Gewënner
*Saison 2015/2016: Finalist an der Coupe 
*Saison 2014/2015: Finalist an der Coupe 
*Saison 2006/2007: Promotiounschampion 
*Saison 1984/1985: Promotiounschampion 
### Hären
*Saison 1987/1988: Vizechampion 2. Divisioun
*Saison 1983/1984: Vizechampion 2. Divisioun
### Cadettes
*Saison 2016/2017: Champion 
*Saison 2015/2016: Champion 
*Saison 2014/2015: Vizechampion a Finaliste an der Coupe 
*Saison 2012/2013: Vizechampion a Coupegewënner 
*Saison 2011/2012: Vizechampion a Coupegewënner 
*Saison 2008/2009: Finalist an der Coupe
*Saison 2006/2007: Coupegewënner
*Saison 2004/2005: Vizechampion a Finalist an der Coupe
### U14 Meedercher
*Saison 2023/2024: Champion a Coupegewënner
*Saison 2022/2023: Champion a Coupegewënner
### U17 Meedercher
*Saison 2022/2023: Vizechampion

## Um Spaweck
* D'Websäit vum Club
Blannnitt

Eng **Blannnitt**, oder och ënner dem Begrëffsmonopol **POP-Nitt** bekannt, ass eng speziell Zort vun enger Nitt, déi meeschtens gebraucht gëtt, wann d'Buerlach nëmme vun enger Säit zougängeng ass. Se gëtt mat enger spezieller Zaang, enger Blannnittzaang agesat.

D'Blannnitt besteet aus engem huelen Nittkierper an engem Dar mat Kapp an enger Plaz, wou d'Verlängerung vum Dar, déi nom Asetzen net méi gebraucht gëtt, ofbrieche soll.
Beelen

**Beelen** (Tabanidae) sinn eng Famill aus der Ënneruerdnung vun de Mécken (Brachycera) aus der Uerdnung vun den Diptera („mat zwéi Flilleken“) a gehéieren zu den Insekten, déi Blutt suckelen. Si kënne bis zu 30 Millimeter laang ginn.

D'Beele sinn och Parasitten. Hir Wiert sinn haaptsächlech d'Mamendéieren, dat heescht och de Mënsch.

## Den Numm
* op Englesch: *the horsefly*
* op Däitsch: *die Bremse*
* op Franséisch: *le taon*
* op Hollännesch: *Daas, paardenvlieg*

## Vu wat se sech ernieren
Bei deene meeschte vun den ongeféier 4.000 Aarten ass et d'Weibchen, dat Blutt suckelt; dat männlecht Insekt besicht d'Bléien a suckelt den Nektar. Just bei e puer Aarten erniert sech d'Weibche vu Planzen. E puer seelen tropesch Aarte liewe vu verloudertem Fleesch.

Am Géigesaz zu de Mustiken deet de Stach vun enger Beel däitlech méi wéi, well de Mondapparat méi grouss ass. Beelen injizéieren - wéi vill aner Insekten, déi Blutt suckelen - eng Flëssegkeet, déi d'Liwwere vum Blutt verhënnert. Beele kënne bis 0,2 Milliliter Blutt suckelen.

## Geforen
Net nëmmen an Afrika iwwerdroen d'Beelen duerch hire Stach verschidde Krankheete wéi Mëlzbrand an Tularemie. Bei Hausdéiere kënnen d'Stéch zu manner Mëllechproduktioun féieren.

## Liewensweis
D'Weibercher leeën 100 bis 1000 Eeër. D'Larve liewen am Bulli um Bord vun naasse Plazen.

## Um Spaweck

* Beele-Websäit op faunistik.web
Mitochondrie

Eng **Mitochondrie** ass en Organell vun der eukaryotescher Zell. Si huet eng duebel Membran an ass ongeféier 1-5 μm laang bei engem Duerchmiesser vun zirka 0,5 μm. Déi baussecht Membran ass glat gestreckt, déi bannescht gefaalt. Sou kann een zwee Kompartimenter ënnerscheeden: den tëschemembranéise Raum an de bannenzege Raum, dee *Matrix* genannt gëtt.

Baussen- a Bannemembran hu verschidden Zesummesetzunge wat d'Phospholipiden ugeet. An der Matrix fënnt een eng oder méi kreesfërmeg DNA-Moleküllen. Dëst sinn nëmmen zwéin Argumenter zu Gonschte vun der Endosymbiostheorie déi seet, datt Mitochondrien vu fräiliewende Bakteerien ofstamen, déi vun eukaryoteschen Zellen opgeholl goufen, a mat dësen am Laf vun der Evolutioun eng Symbios agaange sinn. Well d'Mitochondrien nëmmen aus Mitochondrie kënnen ervirgoen déi et scho gëtt, (d'Zelle kënne keng entstoen dinn), a se duerch hir DNA en Deel vun hire Proteinne selwer codéieren, schwätzt e vu semi-autonomen Organellen.

## Funktiounen
D'Mitochondrië ginn dacks "Kraaftwierker" vun den Zelle genannt well si aus ADP a Phosphat deen energieräichen ATP hierstellen. 
* ADP = Adenosindiphosphat
* ATP = Adenosintriphosphat
Ëmmer wann d'Zell Energie brauch, gräift s'op dësen ATP zeréck, baut en zu ADP a Phosphat of, woubäi Energie fräigesat gëtt.
* An der Matrix
** Zitratzyklus
** β-Oxydatioun
** Harnstoffzyklus (deelweis)
* Ronderëm d'Bannemembran: oxydativ Phosphoryléierung
Doriwwer eraus si se nach e Späicher fir Ca<sup>2+</sup>-ionen.

## Um Spaweck
Egino Weinert

Den **Egino Weinert**, gebuer den 3. Mäerz 1920 zu Berlin-Schöneberg, a gestuerwen de 4. September 2012, war en däitsche Sëlwer- a Goldschmadd.

Zanter de Fofzegerjoren hat den Egino Weinert, ee vun deene wichtegsten zäitgenëssesche Sakralkënschtler, säin Atelier zu Köln, duerno säi Geschäft a säin Atelier an der Friedrich-Ebert-Straße zu Wuppertal.

An de Kierche vu Rued-Sir, Bieles an Holztem ass e Groussdeel vun der Bannenariichtung vum Weinert entworf ginn.

## Um Spaweck
* Websäit vum Egino Weinert
Benoît Lamy

De **Benoît Lamy**, gebuer den 19. September 1945 zu Arel, a gestuerwen de 15. Abrëll 2008 zu Braine-l'Alleud, war e belsche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.

## Filmer (Auswiel)
* 1973: *[[Home Sweet Home (Film 1973)|Home Sweet Home]]* - Haaptacteuren: Claude Jade, Jacques Perrin
* 1977: *[[Jambon d'Ardenne (Film)|Jambon d'Ardenne]]* - Haaptacteuren:Annie Girardot, Christian Barbier
* 1987: *[[La vie est belle (1987)|La vie est belle]]* - Haaptacteuren:Papa Wemba
* 1997: *[[Combat de fauves]]* - Haaptacteuren:Richard Bohringer, Ute Lemper

## Um Spaweck
Joseph Kosma

De **Joseph Kosma**, gebuer den 12. Oktober 1905 zu Budapest, deemools Éisträich-Ungarn, a gestuerwen de 7. August 1969 zu La Roche-Guyon a Frankräich, war en ungareschen, 1946 franséisch naturaliséierte Komponist, dee sech ëm déi franséisch Filmmusek verdéngt gemaach huet.

## Filmographie (Auswiel)
* 1937: *[[La grande illusion]]*, vum Jean Renoir 
*1938: *[[La bête humaine (Film)|La bête humaine]]* vum Jean Renoir
* 1945: *[[Les enfants du paradis]]*, vum Marcel Carné
* 1951: *[[Les loups chassent la nuit]]*, vum Bernard Borderie
* 1951: *Parigi è sempre Parigi*, vum Luciano Emmer
* 1953: *[[La vierge du Rhin]]* vum Gilles Grangier
* 1955: *[[Le port du désir]]* vum Edmond T. Gréville
* 1955: *[[Pas de souris dans le bizness]]* vum Henri Lepage
* 1955: *[[Pas de pitié pour les caves]]* vum Henri Lepage
* 1956: *[[Cela s'appelle l'aurore]]* vum Luis Buñuel
* 1958: *[[La chatte (Film 1958)|La chatte]]* vum Henri Decoin
* 1960: *[[La chatte sort ses griffes]]* vum Henri Decoin
* 1963: *Un drôle de paroissien* vum Jean-Pierre Mocky

## Um Spaweck
* Biographie a Filmographie
* IMDb
Frédéric Fonteyne

De **Frédéric Fonteyne**, gebuer den 9. Januar 1968 zu Uccle an der Haaptstadregioun Bréissel, ass e belsche Filmregisseur, Dréibuchauteur, Schauspiller a Produzent.

## Karriär

Hien huet Regie am Institut des arts de diffusion zu Louvain-la-Neuve studéiert. Am Ufank vu senger Tätegkeet als Regisseur huet de Frédéric Fonteyne eng rei Kuerzfilmer gedréint, déi op ville Filmfestivalle gewise goufen: *Bon anniversaire Sergent Bob* (1988), *Les Vloems* (1989), *La modestie* (1991) a *Bob le déplorable* (1993). Zënter där Zäit kollaboréiert hie mam Schrëftsteller an Dramaturg Philippe Blasband, dee vill vun den Dréibicher vum Fonteyne senge Filmer geschriwwen huet. De Fonteyne trëtt och als Schauspiller an dem Blasband senge Filmer *[[Un honnête commerçant]]* (2004) a *[[La couleur des mots]]* (2005) op.

1992 ass hien nieft der Lëtzebuergerin Geneviève Mersch ee vu siwe Regisseuren, déi zesummen um belsche Sketchfilm *[[Les sept péchés capitaux (Film 1992)|Les sept péchés capitaux]]* schaffen.

A sengem éischte Laangspillfilm, der belsch-franséisch-lëtzebuergescher Koproduktioun *[[Max & Bobo]]* (1998) , spillen de Jan Hammenecker an den Alfredo Pea mat. E krut de Grousse Präis um Internationale Filmfestival Mannheim-Heidelberg an de Grousse Präis um Festival vun Dijon.

Säin zweete Laangspillfilm, *[[Une liaison pornographique]]*, mam Sergi López an Nathalie Baye, leeft 1999 um renomméierte Filmfestival vu Venedeg. Fir hir Roll gouf d'Nathalie Baye do als bescht Schauspillerin ausgezeechent. Um Filmfestival vun der nordnorwegescher Stad Tromsø krut de Film am Joer 2000 de Publikumspräis.

Mat sengem drëtte Film *[[La femme de Gilles (Film)|La femme de Gilles]]* (2004) bréngt hien der Madeleine Bourdouxhe hire Roman mam selwechten Numm op d'Leinwand. D'Haaptrolle spillen d'Emmanuelle Devos, de Clovis Cornillac an d'Laura Smet. En ass, genee wéi säin nächste Film *[[Tango libre]]* (2012), mam François Damiens, Sergi López an Anne Paulicevich, eng Lëtzebuerger Koproduktioun a gëtt erëm zu Venedeg gewisen. *Tango Libre* gewënnt beim belsche Filmpräis Magritte du cinéma 2012 an der Kategorie "Meilleur scénario original ou adaptation" a "Meilleurs décors".

Säi fënnefte Laangspillfilm *Filles de joie* (2020) behandelt d'Thema vun der Prostitutioun. En ass an dräi Kategorië fir de Magritte nominéiert (beschte Film, bescht Dréibuch a bescht Kostümer), gewënnt awer a kenger.

## Filmographie als Regisseur

* 1988: *Bon anniversaire Sergent Bob* 
* 1989: *Les Vloems* 
* 1991: *La Modestie* 
* 1992: *[[Les sept péchés capitaux (Film 1992)|Les sept péchés capitaux]]* 
* 1993: *Bob le déplorable* 
* 1997: *[[Max & Bobo]]*
* 1999: *[[Une liaison pornographique]]*
* 2004: *[[La femme de Gilles]]*
* 2012: *[[Tango libre]]*
* 2020: *Filles de joie*

## Um Spaweck
* Biographie, Filmer a Filmpräisser op allocine.fr
Danzorchesteren

**Danzorchestere** sinn Orchesteren, déi aus enger oder méi Persoune bestinn. Dës Persounen hu sech zesummegesat mat dem Zil, Danzmusek ze spillen an d'Leit domat ze ënnerhalen, natierlech géint e gewësse finanziellen Ausgläich.

D'Stiler vun den Danzorchestere reeche vun Jazz, Pop iwwer Rock an och Volleksmusek. Eigentlech gëtt d'ganz Gebitt vun de Museksrichtungen ofgedeckt.

Gespillt gëtt mat Blosinstrumenter an dacks och engem Keyboard. A Pause gi Placken (Vinyl) oder CDen opgeluecht.

## Lëtzebuerger Danzorchesteren (Auswiel)
* Äischdallbléiser Habscht
Jaco Van Dormael

De **Jaco Van Dormael**, gebuer den 9. Februar 1957 zu Ixelles, ass e belsche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Schauspiller.

Hien huet um Institut national supérieur des arts du spectacle zu Bréissel Film studéiert an do och säin éischte Kuerzfilm *Maedeli la brèche* (1981) gedréint, fir deen hien en *Honorary Foreign Film Award* bei de Student Academy Awards gewonnen huet. *Toto le héros* (1991), säin éischte Laangspillfilm, war direkt e Succès an huet d*'Caméra d'Or* um Festival vu Cannes gewonnen.

Fënnef Joer méi spéit war de Van Dormael erëm zu Cannes mam Film *Le huitieme jour* (1996) vertrueden, fir deen déi zwéin Haaptschauspiller, den Daniel Auteuil an de Pascal Duquenne, zesummen als bescht Schauspiller ausgezeechent goufen. Och säin drëtte Kinofilm *[[Mr. Nobody]]* (2009), ass gutt bei der Kritik ukomm an huet eng Rei Präisser gewonnen.

2015 koum *[[Le Tout Nouveau Testament]]* eraus.

## Spillfilmer als Regisseur
* 1991: *[[Toto le héros]]*, mam Michel Bouquet a Gisela Uhlen
* 1996: *[[Le huitième jour]]*, mam Daniel Auteuil a Miou-Miou
* 2009: *[[Mr. Nobody]]*, mam Jared Leto an Diane Kruger
* 2015:*[[Le Tout Nouveau Testament]]*, mam Benoît Poelvoorde, François Damiens, Marco Lorenzini an der Catherine Deneuve

## Kuerzfilmer an aner Wierker als Regisseur
* 2004 huet e bei enger Reklamm am Optrag vun der *Commission de promotion des vins & crémants luxembourgeois* mam Gérard Depardieu Regie gefouert. Si gouf vun de Kreative bei Binsfeld Communication ausgeduecht a vun der d'Bréisseler Produktiounsfirma Mamatango Film Factory realiseiert. An der Reklamm, déi am Kino an op der Tëlee gelaf ass, seet den Depardieu de lëtzebuergesch Saz: "Wat huet deen eng Nues, wat huet deen eng Blumm."
* 2006 huet hien de Clip zum Lidd *La ceinture* vun der franséischer Sängerin Élodie Frégé gedréint.

## Filmer als Schauspiller
* *[[Pourquoi se marier le jour de la fin du monde?]]* (2000) vum Harry Cleven
* *[[Hombres complicados]]* (1997) vum Dominique Deruddere

## Um Spaweck
Harmonie municipale Luxembourg-Limpertsberg

D**'Harmonie municipale Luxembourg-Limpertsberg** (*Stad- a Lampertsbiergermusek*) ass entstanen aus der Fusion vun der Stadmusek an der Lampertsbierger Musek.

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Harmonien a Fanfaren
Findel

**Findel** ass eng Uertschaft an der Gemeng Sandweiler.

Op deem Deel vun der Gemeng läit en Deel vum internationale Fluchhafe vu Lëtzebuerg. De Begrëff *Findel* gëtt dofir dacks als Metonymie fir de Fluchhafe gebraucht.

## Geographie
De Findel läit ëstlech vun der Stad Lëtzebuerg.

## Kuckeswäertes
* Fluchhafe Lëtzebuerg

## Kuckt och
* De Centre de rétention um Findel

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum Fluchhafe Lëtzebuerg
Altor

En **Altor** ass ursprénglech e Steen oder en Assemblage vu Steng op deem engem oder méi Gëtter en (Déieren-)Affer duerbruecht gëtt (*cf.* Gn 22,9).

Altär gëtt et a ville Relioune mat ënnerschiddleche Verwendungen, sou gëtt et z.&nbsp;B. Altär op deene Statue veréiert ginn an dëse Wäihrauchaffer duerbruecht ginn.

## Altär an der kathoulescher Kierch
Den Altor ass, nieft dem Tabernakel, déi wichtegst Plaz an enger kathoulescher Kierch well op him d'Eucharistie gefeiert gëtt an deem no kathoulescher Opfaassung d'Affer vu Jesus Christus present gëtt.

Normalerweis gëtt en Altor virum éischte Gebrauch vum Bëschof geweit an et gëtt Reliquien dran agelooss.

## Altär
* De **Volleksaltor** ass den Altor, a Form vun engem Dësch, op deem hautdesdaags d'Mass gefeiert gëtt (dofir nennt een en och nach *Zelebratiounsaltor*); e gouf no der Liturgiereform an alle Kierchen opgestallt, fir datt de Priister sech de Leit kann zoukéiere wann en d'Eucharistie feiert. An neien oder frëschgemaachte Kierchen ass et den eenzegen Altor an der Kierch.
* Um **Héichaltor**, deen hannen am Chouer steet, gouf virun der Liturgiereform d'Mass gefeiert, well de Priister virdru stoung (an de Leit de Réck gedréit huet) konnt dësen Altor en héijen Opbau (Retabel) hunn (dohier den Numm). An dësem Opbau war den Tabernakel an dodriwwer Statuen oder eng Molerei (meeschtens a Relatioun mam Patréiner vun der Kierch). Hautdesdaags gëtt dësen Altor net méi benotzt, steet awer nach a ville Kierche wéinst senger konschthistorescher Bedeitung.
* **Säiten-** oder **Niewenaltär** gëtt et dacks méi an enger Kierch. Si stamen aus enger Zäit, an där nach méi Masse konnte gläichzäiteg an enger Kierch gefeiert ginn, also bis zur Liturgiereform. Vun der Form hier gläiche se staark dem Héichaltor, se si just méi kleng, well se meeschtens mateneen opgestallt goufen.
## Um Spaweck
Georges Franju

De **Georges Franju** ass e franséische Filmregisseur. Hien ass den 12. Abrëll 1912 zu Fougères am Departement Ille-et-Vilaine an der Bretagne a Frankräich gebuer, an de 5. November 1987 zu Paräis gestuerwen.

Zesumme mam Henri Langlois war hien am Joer 1936 ee vun de Grënner vun der Cinémathèque française.

## Filmer
### Laangfilmer
* 1958: *[[La tête contre les murs]]*, Acteuren: Pierre Brasseur, Paul Meurisse a Jean-Pierre Mocky
* 1959: *[[Les yeux sans visage]]*, Acteuren: Pierre Brasseur, Alida Valli an Edith Scob 
* 1961 *[[Pleins feux sur l'assassin]]*, Acteuren: Pascale Audret, Pierre Brasseur a Marianne Koch
* 1962: *[[Thérèse Desqueyroux (Film 1962)|Thérèse Desqueyroux]]*, Acteuren: Emmanuelle Riva, Philippe Noiret an Edith Scob
* 1963: *[[Judex]]*, Acteuren: Channing Pollock, Francine Bergé an Édith Scob
* 1965: *[[Thomas l'imposteur]]*, Acteuren: Emmanuelle Riva, Jean Servais a Fabrice Rouleau
* 1965: *[[Les rideaux blancs]]*, Regie zesumme mam Tadeusz Konwicki, Egon Monk a Wojciech Solarz, Acteuren: Hélène Dieudonné a Michel Robert
*1970: *[[La faute de l'abbé Mouret]]*, Acteuren: Francis Huster, Gillian Hills a Fausto Tozzi
* 1974: *[[Nuits rouges]]*, Acteuren: Gayle Hunnicutt, Josephine Chaplin a Gert Froebe

### Kuerzfilmer
* 1935 *[[Le Métro]]* (Regie zesumme mam Henri Langlois)
* 1949 *[[Le sang des bêtes]]* 
* 1950 *[[En passant par la Lorraine]]* 
* 1951 *[[Hôtel des Invalides (Film)|Hôtel des Invalides]]*, Erzieler: Michel Simon
* 1952 *[[Le grand Méliès]]*
* 1953 *[[Poussières]]*
* 1954 *[[Navigation marchande]]* 
* 1955 *[[À propos d'une rivière]]*
* 1955 *[[Mon chien]]*
* 1956 *[[Monsieur et madame Curie]]* 
* 1956 *[[Le Théâtre National Populaire]]*, Acteuren: Gérard Philipe a Silvia Monfort
* 1956 *[[Sur le pont d'Avignon]]* 
* 1957 *[[Notre-Dame - cathédrale de Paris]]* 
* 1958 *[[La première nuit]]*

### Televisiounsfilmer
* 1970 *[[Le service des affaires classées]]* TV-Serie
* 1973 *[[La ligne d'ombre]]* 
* 1979 *[[Le dernier mélodrame]]* 
* 1978 *[[La discorde]]* 
## Kuckt och
*Lëscht vu Filmregisseuren

## Um Spaweck
Litauen

**Litauen** (litauesch: *Lietuva*) ass eng Republik an Nordosteuropa, an de südlechste baltesche Staat. Am Norde grenzt d'Land u Lettland, am Osten a Süden u Wäissrussland, am Südwesten u Polen an am Westen un de russeschen Oblast Kaliningrad. Zum Westen hin huet Litauen Zougank zum Baltesche Mier.

D'Haaptstad an och gréisst Stad ass Vilnius.

## Geschicht
Virum 11. Mäerz 1991 war Litauen d'Litauesch Sozialistesch Sowjetrepublik.
2004 gouf Litaue Member vun der Europäescher Unioun a vun der NATO. Den 21. Dezember 2007 ass et dem Schengen-Raum an den 1. Januar 2015 der Eurozon bäigetrueden.

## Literatur
* Audra Kairienė, *Lituanie: Histoire - Nature - Culture - Villes* ; Vilnius (R. Paknio leidykla), 2008; 112 Säiten (ill.); aus dem Litaueschen iwwersat vun der Caroline Paliulis. ISBN 978-9955-736-14-1

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vum President
Plakatsail

**Plakatsailen** och *Plakatstäiler* huet de Paräisser Prefekt Rambuteau 1842 opstelle gelooss, fir offiziell Affichen ophänken ze kënnen, ouni d'Stadbild ze verschampeléieren.

E Berliner Drécker, den Ernst Litfaß (1816-1876) hat dat matkritt an eng Demande gemaach, fir där Sailen a senger Heemechtsstad däerfen opzestellen. Am Dezember 1854 krut hie vum Berliner Polizeipresident d'Autorisatioun, an den 1. Juli 1855 ass déi éischt vu sengen honnert "Annoncier-Säulen" opgeriicht ginn. Sou koum de Litfaß zu engem Monopol, dee bis 1880 gegollt huet.

Enn 2004 stoungen an Däitschland ronn 67.000 Plakatsailen.

Am däitschsproochege Raum sinn d'Sailen allgemeng als *Litfaßsail* bekannt, iwwerdeems a Frankräich den Numm *Colonne Morris* geleefeg ass, als Referenz op de Richard a Richard-Gabriel Morris, déi 1868 zu Paräis e Concours gewonnen hate fir Plakatsailen z'entwerfen an opzeriichten. Hir Nofollgerin gouf plazeweis déi méi modern *Colonne Wilmotte*. Zanter 2019 ginn eng ronn 550 Stéck mat engem neie Modell ersat dee vun der Entreprise JCDecaux konzipiéiert gouf.

## Fir ze liesen
* Peter Payer: * Die Säulen des Herrn Litfaß*, in: Peter Payer, *Blick auf Wien. Kulturhistorische Spaziergänge* 2007, Wien, Czernin Verlag.

## Kuckt och
* MUPI
## Um Spaweck

* Der Mann mit den 50.000 Denkmälern op spiegel.de
Schluechthaus

E **Schluechthaus** ass e groussflächege Gebaikomplex, an deem Véi geschluecht gëtt fir frëscht Fleesch ze kréien, dat verschafft an dann un déi eenzel Metzlereien a Supermarchée geliwwert gëtt.

D'Persoun, déi am Schluechthaus d'Fleesch verschafft ass de Metzler.

Als Schluechtvéi komme virun allem Ranner, Schwäin, Schof, Hénger a Päerd a Fro.

## Kuckt och
* Hollerecher Schluechthaus
* Kulturfabrik

## Um Spaweck
Äischdallbléiser Habscht

**Äischdallbléiser Habscht** ass den Numm vun engem Lëtzebuerger Danzorchester, deen aus 15 Leit besteet. D'Grupp setzt sech zesummen aus verschiddene Membere vun der Harmonie Hobscheid an aneren Idealiste aus aneren Orchesteren an Harmonie-Orchesteren. Den Orchester steet ënner der Direktioun vum Jeannot Ney a besteet aus:
* 4 Klarinettisten
* 4 Trompettisten
* 2 Tubisten
* 1 Bassist
* 2 Saxophonisten (Tenor)
* 2 Saxophonisten (Alto)
* 1 Batteur

Um Programm stinn ënner anerem däitsch Blosmusek, Ënnerhalungsmusek an och méi rockeg Titelen. Hei en Ausschnëtt aus dem Repertoire:
* *Stell dich ein in Oberkrain*
* *Marina*
* *Etoiles des Neiges*
* *Copacabana*
* *Volare*
* *Zillertaler Hochzeitsmarsch*
* *Blue Clarinet*
* *Evergreens aus Frankreich*
* *Billy Vaugh'n Goldies*
*...

## Grënnung a Geschicht

Gegrënnt gouf d'Grupp 1995 mat engem Grapp voll Leit. An den éischte Joren huet d'Grupp fir Kapesëtzunge gespillt, déi deemools vun der Theater-Ekipp vun Habscht organiséiert goufen. No e puer Joer ass awer mat dëse Kapesëtzungen opgehale ginn, an d'Grupp stoung virun der Fro fir sech opzeléisen. Et hu sech duerno ëmmer méi Leit ugeschloss a sou besteet den Orchester nach bis haut.

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Harmonien a Fanfaren

## Um Spaweck
* Websäit vun der Habschter Musek an den Äischdallbléiser
* Weider Informatiounen
Nasobēm

D**Nasobēm**, ass e Fabeldéier, dat op sengen Nuese lafe soll. Erfonnt gouf et vum Dichter Christian Morgenstern:

: ***Das Nasobēm***

: *Auf seinen Nasen schreitet*
: *einher das Nasobēm,*
: *von seinem Kind begleitet.*
: *Es steht noch nicht im Brehm.*

: *Es steht noch nicht im Meyer.*
: *Und auch im Brockhaus nicht.*
: *Es trat aus meiner Leyer*
: *zum ersten Mal ans Licht.*

: *Auf seinen Nasen schreitet*
: *(wie schon gesagt) seitdem,*
: *von seinem Kind begleitet,*
: *einher das Nasobēm.*

: ***DNasobēm***

: *Op sengen Nuese kënnt*
: *d'Nasobēm dohier,*
: *vu sengem Kand begleet.*
: *Et steet nach net am Brehm.*

: *Et steet nach net am Meyer.*
: *An och am Brockhaus net.*
: *Et koum aus menger Leyer*
: *fir d'éischt Kéier un d'Luucht.*

: *Op sengen Nuese kënnt*
: *(wéi scho gesot) zanterhier,*
: *vu sengem Kand begleet,*
: *d'Nasobēm dohier.*

D'Nasobēm ass e klassescht Beispill vun der Literaturwëssenschaft, wéi eng iwwermiddeg Iddi vun engem Dichter eng Hellewull vun änleche Schrëften zur Folleg krut. Mëttlerweil steet d'Nasobēm als Nihilartikel souguer am Meyer an am Brockhaus.

## Literatur
* Morgenstern, Christian: *Alle Galgenlieder*. Insel-Verlag, Wiesbaden 1947/1972, ISBN 3-458-31706-6
* Stümpke, Harald: *Bau und Leben der Rhinogradentia*. Spektrum Akademischer Verlag, 2001, ISBN 3-8274-1196-3
Augustus Radcliffe Grote

Den **Augustus Radcliffe Grote**, gebuer de 7. Februar 1841 zu Aigsburth bei Liverpool, a gestuerwen den 19. September 1903 zu Hildesheim, war e bekannte Biolog a Päiperleken- a Matte-Fuerscher.

## Säi Liewen
De Grote huet verschidde Päiperleks- a Mattenaarten an Nordamerika, virun allem an den USA, Mexiko a Kuba, erfuerscht, entdeckt an hinnen en Numm ginn.

No him gouf de Päiperlek *[[Cautethia]] grotei grotei* (Grote Sphinx) benannt.

De Grote war bestuet an ass de Papp vum Louis Ruyter Radcliffe Grote.

## Säi Wierk
* Grote, Augustus R.: *The effect of the glacial epoch upon the distribution of insects in North America*, Salem, Mass., Salem Press, 1876
* Grote, Augustus R.: *Notes on the Sphingidæ of Cuba*, Philadelphia, 1865
Neihaischen

**Neihaischen ** ass eng Uertschaft an der Gemeng Schëtter.

## Kuckeswäertes
* D'Keltenhaus beim Scoutechalet, dat de 16. a 17. Mee 2008 ageweit gouf.
* D'Scoutekapell mam Monument zur Erënnerung un d'Scouten déi an der Resistenz am Zweete Weltkrich hiert Liewe gelooss hunn.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Schëtter
Arne Sucksdorff

Den **Arne Sucksdorff**, gebuer den 3. Februar 1917 zu Stockholm, a gestuerwen de 4. Mee 2001 zu Danderyd, war e schweedesche Fotograf, Regisseur an Dréibuchauteur.

De Sucksdorff huet zu Berlin Fotografie studéiert a krut no senger Ausbildung e puer Präisser bei Concoursen. 1938 huet e bei de Film eriwwergewiesselt. 1948 krut säin Dokumentarfilm *Mënschen an der Stad* (*Människor i stad*) en Oscar. Ëm d'Joer 1965 ass e fir eng Zäit a Brasilien geplënnert an huet och do e puer erfollegräich Filmer zuwee bruecht.

## Um Spaweck
Maxim Pasta

**Maxim** ass de Markennumm vun Nuddelen an anere Liewensmëttel, déi bis 2025 vun der lëtzebuergescher Firma *Maxim sàrl* produzéiert goufen, an zanterhier vun de Moulins de Kleinbettingen.

## Geschicht
Déi italieenesch Immigrantenfamill Crescentini huet 1922 zu Esch-Uelzecht an der Kanalstrooss (deemools d'Réidenger Strooss) déi éischt industriell Nuddelsfabrick zu Lëtzebuerg, déi 1910 gegrënnt gi war, opkaf. Den offiziellen Numm vun der Firma war G. Crescentini & Fils, anct. Gatt Frères. 1934 huet d'Firma Crescentini Frères, Italie - Luxembourg, sech als "Première fabrique italienne de pâtes alimentaires" duergestallt.

De Maximilien genannt Max Crescentini huet nom Zweete Weltkrich d'Mark Maxim agefouert, déi 1968 deposéiert gouf. 1953 huet hien d'Société en nom collectif Max Crescentini et Cie gegrënnt aus där 1981 eng Société en commandite simple ginn ass, an där de Max Crescentini sech mat sengem Eedem Rinaldo Stoisa zesumme gedoen huet.

Am Joer 2000 gouf dunn d'Maxim Pasta sàrl gegrënnt, déi dem Maximilien, genannt Max Stoisa (dem Max Crescentini säi Kandskand), zu 99,5 % gehéiert an zu 0,5 % senger Mamm Irma Crescentini. D'Max Crescentini & Cie besteet weider als Immobiliegesellschaft déi der Famill Crescentini-Stoisa gehéiert.

2023 ass de  Max Stoisa gestuerwen. 2025 gouf d'Mark *Maxim*, zesumme mat de Rezepter, der Produitspallett an dem Know How, vun de Moulins de Kleinbettingen iwwerholl an d'Fabrikatioun gouf op Klengbette verluecht. D'Gebai an der Kanalstrooss mat de Fabrécksanlage gouf un eng Escher Famill verkaaft, déi(Stand 2025) wëlles hätt, duer Studentewunnengen z'amenagéieren.

## Produiten a Marken
D'Nuddele vun der Famill Crescentini gi mat Schmull aus haardem Weess an der Qualitéit *Amber-Durum* aus dem Mëttelmierraum a Kanada gemaach. Fir italieenesch Nuddele ganz atypesch, huet Maxim sech och op Eeërnuddele spezialiséiert. Maxim gëtt als weider Eegenaart dat luest Dréchne vun den Nuddelen un.

D'Nuddele vun Esch ginn ënner de Marke *Maxim*, *[[Spiga]]* a *[[Luxpasta]]* verkaaft. Ganz fréi an der Geschicht vun der Firma gouf et och d'Mark *Mavi*. Maxim huet e puer Gammen, dorënner déi traditionell *Maxim supérieures*, d'Eeërnuddele *Maxim aux œufs frais*, zanter 1994 d'Vollkarnuddele *Maxim intégrales* an zanter 1997 d*'Bio-Maxim*. *Spiga* ass d'Mark fir d'Familljeverpakunge vun 1 Kilo. *Luxpasta* ass d'Gamm fir d'Restauratioun mat 3 Kilo-Päck. Ënner der Mark *Maxim* ginn am Ufank vum 21. Joerhonnert och frësch Nuddelen am Vakuum verkaaft, déi awer net zu Esch produzéiert ginn.

Maxim importéiert och d'Tomateproduiten ënner der Mark Due Fagiani.

Am Joer 2005 huet Maxim Pasta mat 23 Salariéen 1.500 Tonnen Nuddele produzéiert.

## Kuckt och
* Pasta
* Nuddelen

## Um Spaweck
* Websäit vu Maxim Pasta S.à r.l.
Zolwer Musek

Et war 1907, wéi d**Zolwer Musek** als Fanfare gegrënnt gouf. Eréischt an den Drëssegerjore gouf aus der Fanfare eng Harmonie.

## D'Harmonie
Am Joer 1938 huet d'Zolwer Musek zu Dikkerech un hirem 1. Ugda-Concours deelgeholl. 1947 huet si sech zu Mamer um Concours an déi zweet Divisioun B gespillt. Déi Zäit ware se zu 50. Tëscht 1947 an 1967 war d'Zolwer Harmonie bei dräizéng Concourse mat dobäi. An d*Division Supérieure* koume se 1967 am Concours zu Bieles.

Landbekannt goufen d'Zolwer Knappbléiser, déi 1959 um Zolwer Zeltfest hiren éischten Optrëtt als *The Knappblazers* haten.

Fir d'Memberszuel eropzeschrauwen a fir eng besser Integratioun vun de jonke Musikanten z'erméiglechen, huet d'Harmonie am November 1974 eng *Jugendmusek* gegrënnt.

Ënner dem Jean-Claude Braun feiert d'Zolwer Harmonie gréisser Erfolleger: si klammen 2001 um UGDA-Concours an déi héchst Divisioun, d'Division nationale an huelen duerno un enger Rei Musiksconcoursen a Musiksfestivaler zu Lëtzebuerg an am Ausland deel (2005 um Flicorno d'Oro zu Riva del Garda, 2007 um internationale UGDA-Concours zu Esch/Uelzecht, 2008 um Mid Europe Festival zu Schladming an 2012 um internationale Blosmusekfestival zu Berlin).

## D'Jugendmusek an d'First Band
D*Harmonie des Jeunes Soleuvre* gouf op Virschlag vum deemolegen Dirigent, dem Jean-Pierre Braun, bannent der Harmonie als Jugendgrupp gegrënnt. Op déi Manéier konnt d'Zolwer Musek eng gutt organiséiert Jugendaarbecht leeschten, an d'Zuel vun hire Membere kontinuéierlech an d'Luucht schrauwen. Am Laf vun de Joren ass den Niveau vun der Jugendmusek allerdéngs sou geklommen, dat am Fréijoer 2001 d'First Band hiren éischten Optrëtt hat. An der First Band kënnen zanterhier déi ganz jonk Musikanten hir éischt musikalesch Schrëtt maachen. Zanter September 2011 ass den Eric Engel Dirigent vun der Jugendmusek a vun der First Band.

## Dirigenten
5 Dirigenten hu vun 1936 un d'Musek gefouert:
* Jean Schmit (1936-1966)
* Jean-Pierre Braun (1966-1987)
* Armand Meis (1987-1991)
* Jean-Claude Braun (1991-2013)
* Serge Kettenmeyer (2013 -2022)
* Claude Origer (2022 - )

## Kuckt och
* Zolwer
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Harmonien a Fanfaren

## Um Spaweck
* D'Websäit vun der Zolwer Musek
Made in Luxembourg

***Made in Luxembourg*** ass eng Kollektivmark, déi 1984 zu Lëtzebuerg vun der Chambre des métiers an der Handelskummer geschaf gouf, fir Produkter déi zu Lëtzebuerg produzéiert ginn, kenntlech ze maachen.

Dofir gouf de Logo "Made in Luxembourg" kreéiert. "Made in Luxembourg" gouf den 20. Juli 1984 als Kollektivmark beim *[[Office Benelux de la propriéte intellectuelle]]* déposéiert a gehéiert deenen zwou Chamberen. Op Demande vum Produzent däerfe Produkter, wa se de Krittären entspriechen (kuckt dofir de Site vun der Chambre des métiers), mam "Made in Luxembourg"-Logo ausgezeechent ginn.

Am Ufank hu just eng hallef Dose Firmaen am Joer de Logo ugefrot; vun Ufank un derbäi waren ë.&nbsp;a. d'Arbed, Luxlait a Source Rosport. Enn 2021 war d'Zuel vun de Firmen, déi eng Autorisatioun hu fir de Logo ze benotzen, op iwwer 1.500 eropgaangen.

## Literatur
* *Made in Luxembourg*, 2008, saint-paul luxembourg. D'Buch stellt 50 Entreprisen op Däitsch, Franséisch an op Englesch vir.

## Um Spaweck
* Websäit vum Label Made in Luxembourg
* ''Made in Luxembourg'' op der Websäit vum ''Office Benelux de la propriéte intellectuelle''
Kierch Féngeg

D**'Kierch vu Féngeg** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Kordall Sainte-Barbe am Dekanat Süden-West an zu der Gemeng Käerjeng gehéiert.

D'Kierch ass dem hellege Mathias geweit, deem säi Fest de 24. Februar gefeiert gëtt.

Se steet op der Kräizung vun der *rue de l'Église* an der *rue de la Montagne*. Ronderëm d'Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

Féngeg ass eng Bëschofspar zanter 1846 an eng staatlech Par zanter 1874.

## De Bau
Scho beim éischte Bau vu viru 1570 hat d'Kierch als Patréiner den hellege Mathias.

Well dat aalt Gebai ze kleng war, gouf de 24. Juli 1864 de Grondstee fir eng nei Kierch geluecht, déi de 26. Mäerz 1866 vum Käercher Dechen ageseent gouf.

De 24. Dezember 1925 an am Joer 1977 huet de Blëtz an de Kierchtuerm geschloen, dofir gouf deen am Joer 1925, 1978 an och 2003 restauréiert.

## D'Architektur
Féngeger Kierch ass eng Halekierch mat dräi Schëffer a véier Jachen. De Chouerraum ass polygonal an d'Verwëllef huet eng Kräizgratform.

## Bannenan
### Den Altor
Eng Statu vum hellege Mathias steet um barocken Héichaltor.

### D'Uergel
D'Uergel gouf 1895 vun der Firma Walcker aus Ludwigsburg gebaut an 1950 vun der Uergelmanufaktur Schilling vu Kruuchten erweidert.

## Biller

Fichier:Interior of Église Saint-Mathias Fingig 15.JPG|Banneraum
Fichier:Interior of Église Saint-Mathias Fingig 02.JPG|Altor
Fichier:Interior of Église Saint-Mathias Fingig 06.JPG|Dafsteen
Fichier:Interior of Église Saint-Mathias Fingig 20.JPG|Uergel


## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Nidderkäerjeng
* D'Fënstere vun der Kierch zu Féngeg op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''

## Literatur
* Luxemburger Wort, 4. Nov. 1978: *Die Pfarrkirche in Fingig wird restauriert*
Kierch Noumer

D**'Kierch zu Noumer** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Mëllerdall Saint-Michel, zum Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Noumer gehéiert.

D'Kierch steet nieft dem Gemengenhaus an der Haaptstrooss, dem CR306, op der Kräizung mat der *rue du Knapp*.

Den 21. Juni 2017 gouf se als *nationaalt Monument* op d'Lëscht vun de klasséierte Monumenter agedroen.

Zur fréierer Par Noumer gehéieren ausser der Parkierch vun Noumer och nach d'Filialkierch vu Schrondweiler an d'Kapell vun Uewerglabech.

## Geschicht
1869 ass déi al Noumer Kierch verbrannt an den 18. Abrëll 1871 gouf de Grondstee fir eng nei geluecht, déi dunn no de Pläng vum Architekt Biwer gebaut gouf an den 8. September 1873 vum Bëschof Nicolas Adames geweit gouf. 1970 ass se restauréiert ginn a krut en neien Altor.

## Triptychon
Den Triptychon am Chouer gouf 1993 vum Nicola Ragno gemoolt. Den Triptychon besteet aus 11 Deeler Uelegmolerei, ass 6,60 m laang an 3 m héich.
Am lénksen Deel ass de Kuss bei der Gëllener Paart vum Joachim an der Anna, de Grousseltere vu Jesus. D'Anna ass schei a kuckt erof. Am Zentrum gesäit ee Mamm, Meedchen a Kand. D'Anna steet do an all hirer Herrlechkeet, wärend d'Maria sech vun hier léist a sech no hirem Kand zoudréint. Am rietsen Deel ass d'Gebuert vu Maria duergestallt. 

Follgend ikonographesch Referenze sinn an dësem Triptychon verschafft: Am zentralen Deel erkennt een déi gotesch Statu aus dem Meesebuerger Schlass: D'Anna huet d'Maria um Schouss, déi de Jesus um Schouss huet. Tëschent den ionesche Kolonnen erschéngt de Verkënnegungsengel. D'ionesch Kolonne sinn eng Referenz un den Tempel vun Ephesus, hei gouf 431 um Konzil den Titel *Mutter Gottes* fir d'Maria proklaméiert. An ënneschten Deel erkennt ee riets, wéi de Joachim aus dem Tempel verdriwwe gouf, am Zentrum wéi den Engel dem Joachim erschéngt a lénks d'Presentatioun vu Maria am Tempel.

De Kuss bei der Gëllener Paart ass eng Referenz un dem Vivarini seng Duerstellung an der Kierch Santa Maria Formosa zu Venedeg. 

Interior Eglise Nommern 16.jpg|Triptychon
Interior Eglise Nommern 17.jpg|Chouerraum
Interior Eglise Nommern 18.jpg|Duxall mat Uergel


## Literatur
**Radiomesse aus der Pfarrkirche Nommern*, Joseph Heintz, Lëtzeburger Sonndesblad, 1981, Nr. 16, p.&nbsp;4-5

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Noumer

## Um Spaweck

* D'Fënstere vun der Kierch vun Noumer op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* Websäit vun den "Amis de l'orgue" iwwer d'Uergel zu Noumer
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu'' 
* Dossier iwwer d'Klassement vun der Kierch op conseil-etat.public.lu, gekucjt de 7. November 2025
Freskemolerei

**Freskemolerei** (aus dem Italieeneschen *a fresco* respektiv *affresco intonnaco* = op de frëschen, naasse Botz) ass eng Form vu Wand- oder Plaffongsmolerei bei där Pudderfaarwen a klorem Kallekswaasser opgeléist, op frësch Kallekspeis opgedroe ginn.

Dat fäerdegt Wand- oder Plaffongsbild gëtt **Fresko** genannt. Ëmgangssproochlech gi vun Netkonschthistoriker och dacks Wandmolereien, egal op an dréchener (*al secco*) oder fiichter (*al fresco*) Molweis, als Freske bezeechent.

Bei der *al fresco*-Molerei gi Faarfpigmenter a Kallekwaasser (Kallekfaarwen) ugeréiert an op den nach frëschen, also fiichte Kallek opgedroen. Dobäi vermësche sech d'Kallekdeeler. Beim Dréchnen entsteet eng homogeen Kallekbotzschicht, mat ageschaffte Faarfpigmenter.

D'Faarf kann net, wéi bei der sougenannter Seccomolerei (Wandmolerei op eng dréche Mauer), ofbliederen. D'Technik ass méi opwänneg a méi schwéier, well Botz a Faarf jeeweils de selwechten Dag mussen opgedro ginn, an et gëtt keng Méiglechkeet Feeler ze verbesseren.

Eenzel Motiver vum Gesamtfresko gi jeeweils an engem Dag gemaach. Dëst gëtt *Giornata* genannt (Dageswierk). De Botz vum nächsten Dag muss ganz virsiichteg op de schonn agefierfte Botz vum Dag virdrun opgedroe ginn, fir d'Wierk dat scho besteet, net ze zerstéieren. D'Stéiss, déi aus de verschiddenen Dageswierker entstinn, si bei Sträifliicht gutt z'erkennen.

Déi éischt historesch noweisbar Freskemolerei staamt aus dem historesche Persien zu der Zäit vum Kyros II. An den historesche Mauere vu Persepolis gëtt bildlech d'Victoire iwwer d'babylonesch Truppen, d'Eruewerung vu Jerusalem an d'Befreiung vun de versklaavten a verschleefte Judden aus hirer babylonescher Gefaangenschaft erzielt.

Beléift war d'Freskemolerei an der Antiquitéit. Gutt erhale Beispiller fanne sech zu Pompeji, z.&nbsp;B. an der Mysteriëvilla an zu Herculaneum. 
 
Am Mëttelalter gouf zanter dem Giotto gär mat enger Mëschtechnik vu *fresco* a *secco* geschafft. Beispiller, déi gutt erhale sinn, fënnt een an der Cappella degli Scrovegni zu Padua, an an der Basilika San Francesco zu Assisi.

An der Renaissance an am Barock gëtt da bal ausschlisslech nees *„al fresco“* geschafft. Berüümt Beispiller sinn d'Sixtinesch Kapell mam bedeitendste Freskenzyklus vum Owendland vum Michelangelo an de Freske vum Raffael am Vatikan.

## Kuckt och
*Nicolas Brücher

## Um Spaweck
Alive (Festival)

Den **Alive** ass e Museksfestival, deen tëscht 1995 an 2005 all Joer zu Sankt Vith an der Belsch an der Summervakanz organiséiert gouf. An éischter Linn sollt den *Alive* däitschsproochege Museker eng Plattform bidden, an der däitschsproocheger Belsch méi populär ze ginn.

## Headliner aus de vergaangene Joren
* 2005 - Wir sind Helden - Juli - Silbermond - In Extremo - Mambo Kurt - Exilia - H-Blockx
* 2004 - Jeannette Biedermann - Raemonn - Oomph! - Söhne Mannheims - Krezip - Mia - Mambo Kurt - Silbermond - Sub7even - The Gentles
* 2003 - Nena - Guano Apes - Krezip - Mambo Kurt
* 2002 - Die Toten Hosen - Apocalyptica - Sub7even
* 2001 - Iggy Popp - Die Happy - Echt - Oomph!
* 2000 - Clawfinger - Heather Nova - HIM - J.B.O.
* 1999 - Guano Apes - H-Blockx - Liquido -
* 1998 - H-Blockx
* 1997 - Wallstreet
* 1996 - Casual Sanity - Deviate - Doghouse - Exit - Finsbury Park - Less Is More - Loomis - Orange Pain - Orphan - This Ain?t Down - Transpunk - VIN-E
* 1995 - Jim Goes Fishing- OK - Orange Pain - Red Candy Crackers - Trigger

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vum Festival
Noam Chomsky

Den **Avram Noam Chomsky**, gebuer de 7. Dezember 1928 an den USA, ass Professer fir Linguistik um Massachusetts Institute of Technology (MIT) an ee vun de bedeitendste Sproochwëssenschaftler.

1956 huet hien déi no him benannte Chomsky-Hierarchie entwéckelt, eng Andeelung vu Grammairen a verschidden Typpen.
## Wierk

## Um Spaweck