open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Willy Vandersteen

De **Willy Vandersteen**, mam ganzen Numm **Willebrord Jan Frans Maria Vandersteen**, gebuer de 15. Februar 1913 zu Antwerpen, a gestuerwen den 28. August 1990 zu Edegem, ass e flämesche Comiczeechner an Zeenarist. Hien ass ee vun de bekanntsten Zeechner vun der sougenannter *École d'Anvers*.

De Vandersteen huet mat 26 Joer ugefaangen ze zeechnen, am Ufank haaptsächlech fir Zeitungen. Hien huet Biller fir iwwer dausend Titele gezeechent a fir 15 Serien.

En éischte grousse Succès hat hien an Däitschland mat dem Comic Bessy. 1945 huet hie mat der Serie *Rikki en Wiske* ugefaangen, déi spéider a *Suske en Wiske* ëmgedeeft gouf an an der franséischer Versioun ënner dem Numm *Bob et Bobette* erauskoum.

1948 huet hien ugefaange fir de *Journal Tintin* ze schaffe mat der Publikatioun vu *Le Fantôme espagnol*. Ausser de Bänn vu *Bob et Bobette* huet hie beim Hergé de Comic *Tijl Uilenspiegel* gezeechent.

Vum Hergé krut hien de Spëtznumm *Brueghel de la Bande dessinée*.

De Willy Vandersteen ass de Pätter vum Johan De Moor deen 2008 de Präis vu *Press Cartoon Belgium* krut an de Bouf vum Bob de Moor ass.
Kierch vu Chivres

D**'Kierch vu Chivres** steet an dem klenge Bauerenduerf Chivres am franséischen Departement Côte-d'Or an der Bourgogne.

D'Gebai stammt aus dem 15. Joerhonnert an ass dem hellege Leodegar vun Autun geweit.

An der Kierch stinn dräi Statue vun deem Patréiner.

 
Fichier:Leodegar-Statu-Chivres-Mëtt--w.jpg|Leodegar-Statu aus dem spéide Mëttelalter
Fichier:Leodegar-Statu-Chivres-XVI--w.jpg|Leodegar-Statu aus dem 16. Joerhonnert
Fichier:Leodegar-Statu-Chivres--XIX--w.jpg|Leodegar-Statu aus dem 19. Joerhonnert
Fichier:Leodegar-Kierchfënster-zu-Chivres--w.jpg|D'Hiriichtung vum Leodegar
Yslaire

Den **Yslaire** mam richtegen Numm **Bernard Hislaire**, gebuer den 11. Januar 1957 zu Bréissel, ass e belsche Comicszeechner an Zeenarist.

De Kënschtlernumm Yslaire huet hien 1986 ugeholl.
Pit Wagner

De **Pit Wagner**, gebuer den 22. Januar 1954 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Konschtschafenden.

Vun 1976 bis 1979 huet hien op der *Gerrit Rietveld Academie* zu Amsterdam Konscht studéiert. Hie beschäftegt sech mat Zeechnungen, Molerei, Gravure, Lithographie a Skulpturen.

## Ausstellungen
### 2006
* *"4"* op de Fielsen zu Duelem (Kanton Réimech)
### 2007
* *"Steps"* am Schlass zu Buerglënster
### 2008
* *"Navigation à vue"* an der *Maison du Grand-Duché de Luxembourg* zu Bréissel
* *"Estampades"* am Kulturhaus zu Nidderaanwen

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
*Homepage vum Pit Wagner
Chivres

**Chivres** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Côte-d'Or an der franséischer Regioun Bourgogne-Franche-Comté.

Dat klengt Bauerenduerf läit op enger Héicht vun 182 Meter am Dall vun der Saône, ongeféier 20&nbsp;km vu Beaune ewech.

## Kuckeswäertes
*D'Parkierch

## Um Spaweck
Autun

**Autun** ass eng franséisch Stad a Gemeng am Departement Saône-et-Loire an der franséischer Regioun Bourgogne. D'Awunner heeschen Autunois.

Autun läit um Bord vum *Bassin d'Autun* deen un d'Géigend vum Autunois uschléisst. Am Norde leie Bocagewisen, an am Süde si Bëscher, déi op engem Sandsteeplateau stinn.

Duerch Autun leeft den Arroux, en Niewefloss vun der Loire.

## Um Spaweck
Immanuel Kant

Den **Immanuel Kant**, gebuer den 22. Abrëll 1724 zu Königsberg, an do gestuerwen den 22. Februar 1804, war een däitsche Philosoph vun der Opklärung. De Kant zielt zu de bedeitendste Vertrieder vun der westlecher Philosophie. Säi Wierk *[[Kritik der reinen Vernunft]]* markéiert eng nei Epoch an der Geschicht vun der Philosophie an den Ufank vun der moderner Philosophie.

De Kant huet eng nei, ëmfaassend Perspektiv an der Philosophie geschaaft, déi bis haut aktuell ass. Dozuu gehéiert net nëmme säin Afloss op d'Erkenntnistheorie an d'Metaphysik mat der *Kritik der reinen Vernunft*, ma och op d'Eethik mat der *Kritik der praktischen Vernunft* an der Esthetik mat der *Kritik der Urteilskraft*.

De Kant huet doriwwer eraus bedeitend Texter iwwer Reliouns-, Droits- a Geschichtsphilosophie geschriwwen, souguer och iwwder d'Astronomie an d'Geowëssenschaften.

## Um Spaweck
Canton d'Autun-Nord

De **Canton d'Autun-Nord** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Autun, am Departement Saône-et-Loire an der Bourgogne-Franche-Comté.

## Gemengen am Kanton

| Autun || align="right" | 16&nbsp;419 (1)|| align="right" | 71400 || align="right" | 71014
|-
| Dracy-Saint-Loup || align="right" | 615 || align="right" | 71400 || align="right" | 71184
|-
| Monthelon || align="right" | 279 || align="right" | 71400 || align="right" | 71313
|-
| Saint-Forgeot || align="right" | 478 || align="right" | 71400 || align="right" | 71414
|-
| Tavernay || align="right" | 520 || align="right" | 71400 || align="right" | 71535
|}
Canton d'Autun-Sud

De **Canton d'Autun-Sud** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Autun, am Departement Saône-et-Loire an der Bourgogne-Franche-Comté.

## Gemengen am Kanton

| Antully || align="right" | 861 || align="right" | 71400 || align="right" | 71010
|-
| Autun || align="right" | 16&nbsp;419 || align="right" | 71400 || align="right" | 71014
|-
| Auxy || align="right" | 1&nbsp;048 || align="right" | 71400 || align="right" | 71015
|-
| Curgy || align="right" | 1&nbsp;137 || align="right" | 71400 || align="right" | 71162
|}
Autunois

Den **Autunois** ass eng natierlech Géigend a Frankräich an der Bourgogne-Franche-Comté, nieft Autun. Et ass de südlechen Deel vum Morvan.

Déi héchst Plaz ass de Mont Beuvray mat 821 Meter.

## Um Spaweck
Grénge Stroum

Mat dem Begrëff **Grénge Stroum** gëtt den elektresche Stroum bezeechent, deen aus erneierbaren Energiequelle staamt. Dee Stroum grenzt sech besonnesch vun den fossilen an nuklearen Energiequelle wéi Atomkraaft, Kuel, Ueleg a Gas of. Mä och elektresch Energie vun engem Stroumubidder, dee senge Cliente Stroum aus ëmweltschounenden Energiequelle liwwert gëtt **Grénge Stroum** genannt.

## Kuckt och
* Ëmwelt
* Ekologie
* Lëtzebuerger Energiewirtschaft
* Energie

## Um Spaweck

* Stroum''' zu Lëtzebuerg, eng Positioun vun Eurosolar Lëtzebuerg a.s.b.l., Greenpeace Lëtzebuerg an dem Mouvement écologique 
* Stroum''' zu Lëtzebuerg, d'Bewäertungstabell vun Eurosolar Lëtzebuerg a.s.b.l., Greenpeace Lëtzebuerg an dem Mouvement écologique 
* eida.green
* nova naturstroum
Canton de Couches

De **Canton de Couches** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Autun, am Departement Saône-et-Loire an der Bourgogne-Franche-Comté.

## Gemengen am Kanton

| Cheilly-lès-Maranges || align="right" | 439 || align="right" | 71150 || align="right" | 71122
|-
| **[[Couches]]** || align="right" | 1&nbsp;409 || align="right" | 71490 || align="right" | 71149
|-
| Dezize-lès-Maranges || align="right" | 191 || align="right" | 71150 || align="right" | 71174
|-
| Dracy-lès-Couches || align="right" | 183 || align="right" | 71490 || align="right" | 71183
|-
| Essertenne || align="right" | 480 || align="right" | 71510 || align="right" | 71191
|-
| Paris-l'Hôpital || align="right" | 204 || align="right" | 71150 || align="right" | 71343
|-
| Perreuil || align="right" | 395 || align="right" | 71510 || align="right" | 71347
|-
| Saint-Émiland || align="right" | 319 || align="right" | 71490 || align="right" | 71409
|-
| Saint-Jean-de-Trézy || align="right" | 281 || align="right" | 71490 || align="right" | 71431
|-
| Saint-Martin-de-Commune || align="right" | 103 || align="right" | 71490 || align="right" | 71450
|-
| Saint-Maurice-lès-Couches || align="right" | 160 || align="right" | 71490 || align="right" | 71464
|-
| Saint-Pierre-de-Varennes || align="right" | 830 || align="right" | 71670 || align="right" | 71468
|-
| Saint-Sernin-du-Plain || align="right" | 619 || align="right" | 71510 || align="right" | 71480
|-
| Sampigny-lès-Maranges || align="right" | 155 || align="right" | 71150 || align="right" | 71496
|}
Josef Pieper

De **Josef Pieper**, gebuer de 4. Mee 1904 zu Elte an Nordrhein-Westfalen, a gestuerwen de 6. November 1997 zu Münster a Westfalen, war en däitsche chrëschtleche Philosoph.

## Säi Wierk
Eng Wierkseditioun *vu leschter Hand* mat alle Monographien, déi bis elo gedréckt goufen, deene meeschte Virdréi, Zäitschrëftenartikelen an autobiographesche Schrëften, déi op Däitsch publizéiert goufen, huet de Berthold Wald am Felix Meiner Verlag erausginn.
* Band 1: *Darstellungen und Interpretationen: Platon*, 2002
* Band 2: *Darstellungen und Interpretationen: Thomas von Aquin und die Scholastik*, 2001
* Band 3: *Schriften zum Philosophiebegriff*, 1995
* Band 4: *Schriften zur Philosophischen Anthropologie und Ethik: Das Menschenbild der Tugendlehre*, 1996
* Band 5: *Schriften zur Philosophischen Anthropologie und Ethik: Grundstrukturen menschlicher Existenz*, 1997
* Band 6: *Kulturphilosophische Schriften*, 1995
* Band 7: *Religionsphilosophische Schriften*, 2000
* Band 8,1: *Miszellen (zu den Bänden 1 bis 5), Register und Gesamtbibliographie*, 2005
* Band 8,2: *Miszellen. Register und Gesamtbibliographie. CD-ROM zum Gesamtwerk*,2008
* Band 9 (Ergänzungsband 1): *Frühe soziologische Schriften*, 2004
* Band 10 (Ergänzungsband 2): *Autobiographische Schriften*, 2003

## Um Spaweck
*De Josef-Pieper-Artikel am "BBKL"
*Josef-Pieper-Stëftung
Gottesuerteel

E **Gottesuerteel** ass eng al Geriichtspraxis, bei där et, wann et keng Beweismëttele gouf, d'Entscheedung sollt Gott iwwerlooss ginn.

Dee Brauch ass op e Bibeltext zeréckzeféieren, an deem de Prophéit Jesaja vu Jerusalem Gott zitéiert: "Wann s de duerch d'Waasser geess, sinn ech bei der, wann s de duerch Waasserstréim geess, da rappe se dech net mat fort. Wann s de duerch Feier geess, gëss de net gesengt, keng Flam wäert dech verbrennen." D'Kathoulesch Kierch huet sech awer no an no vum Gottesuerteel distanzéiert, an um Laterankonzil vun 1215 goufe Gottesuerteeler vun der Kierch verbueden. Besonnesch de Brauch vum Duell huet sech an Europa nach bis an dat 19. Joerhonnert gehalen.
## Um Spaweck
Onomasiologie

**Onomasiologie**, aus dem Algriicheschen *onomasia*: *wéi een eppes nennt*, ass deen Deel vun der Linguistik, déi sech domat ofgëtt, wéi Saachen, Wiesen oder abstrakt Begrëffer "genannt" ginn.
Canton de Buxy

De **Canton de Buxy** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Chalon-sur-Saône, am Departement Saône-et-Loire an der Bourgogne-Franche-Comté.

## Gemengen am Kanton

| Bissey-sous-Cruchaud || align="right" | 334 || align="right" | 71390 || align="right" | 71034
|-
| Bissy-sur-Fley || align="right" | 72 || align="right" | 71460 || align="right" | 71037
|-
| **[[Buxy]]** || align="right" | 2&nbsp;098 || align="right" | 71390 || align="right" | 71070
|-
| Cersot || align="right" | 101 || align="right" | 71390 || align="right" | 71072
|-
| Chenôves || align="right" | 203 || align="right" | 71390 || align="right" | 71124
|-
| Culles-les-Roches || align="right" | 193 || align="right" | 71460 || align="right" | 71159
|-
| Fley || align="right" | 260 || align="right" | 71390 || align="right" | 71201
|-
| Germagny || align="right" | 156 || align="right" | 71460 || align="right" | 71216
|-
| Jully-lès-Buxy || align="right" | 300 || align="right" | 71390 || align="right" | 71247
|-
| Marcilly-lès-Buxy || align="right" | 488 || align="right" | 71390 || align="right" | 71277
|-
| Messey-sur-Grosne || align="right" | 626 || align="right" | 71390 || align="right" | 71296
|-
| Montagny-lès-Buxy || align="right" | 223 || align="right" | 71390 || align="right" | 71302
|-
| Moroges || align="right" | 541 || align="right" | 71390 || align="right" | 71324
|-
| Saint-Boil || align="right" | 406 || align="right" | 71390 || align="right" | 71392
|-
| Saint-Germain-lès-Buxy || align="right" | 179 || align="right" | 71390 || align="right" | 71422
|-
| Sainte-Hélène || align="right" | 399 || align="right" | 71390 || align="right" | 71426
|-
| Saint-Martin-d'Auxy || align="right" | 61 || align="right" | 71390 || align="right" | 71449
|-
| Saint-Martin-du-Tartre || align="right" | 151 || align="right" | 71460 || align="right" | 71455
|-
| Saint-Maurice-des-Champs || align="right" | 52 || align="right" | 71460 || align="right" | 71461
|-
| Saint-Privé || align="right" | 65 || align="right" | 71390 || align="right" | 71471
|-
| Saint-Vallerin || align="right" | 265 || align="right" | 71390 || align="right" | 71485
|-
| Santilly || align="right" | 107 || align="right" | 71460 || align="right" | 71498
|-
| Sassangy || align="right" | 144 || align="right" | 71390 || align="right" | 71501
|-
| Saules || align="right" | 118 || align="right" | 71390 || align="right" | 71503
|-
| Savianges || align="right" | 80 || align="right" | 71460 || align="right" | 71505
|-
| Sercy || align="right" | 110 || align="right" | 71460 || align="right" | 71515
|-
| Villeneuve-en-Montagne || align="right" | 142 || align="right" | 71390 || align="right" | 71579
|}
Givry

* **[[Givry (Quévy)|Givry]]**, eng Sektioun an der belscher Gemeng Quévy, an der Provënz Hainaut
* **[[Givry (Bertogne)|Givry]]**, eng Uertschaft an der belscher Gemeng Baaschtnech an der Provënz Lëtzebuerg
* **[[Givry (Ardennes)|Givry]]**, eng franséisch Gemeng am Departement Ardennes
* **[[Givry (Saône-et-Loire)|Givry]]**, eng franséisch Gemeng am Departement Saône-et-Loire
* **[[Givry (Yonne)|Givry]]**, eng franséisch Gemeng am Departement Yonne

## Kuckt och
:Givry-en-Argonne, eng franséisch Gemeng am Departement Marne
:Givry-lès-Loisy, eng franséisch Gemeng am Departement Marne
Canton de Bourbon-Lancy

De **Canton de Bourbon-Lancy** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Chalon-sur-Saône, am Departement Saône-et-Loire an der Bourgogne-Franche-Comté.

## Gemengen am Kanton

| **[[Bourbon-Lancy]]** || align="right" | 5&nbsp;634 || align="right" | 71140 || align="right" | 71047
|-
| Chalmoux || align="right" | 777 || align="right" | 71140 || align="right" | 71075
|-
| Cronat || align="right" | 556 || align="right" | 71140 || align="right" | 71155
|-
| Gilly-sur-Loire || align="right" | 538 || align="right" | 71160 || align="right" | 71220
|-
| Lesme || align="right" | 164 || align="right" | 71140 || align="right" | 71255
|-
| Maltat || align="right" | 306 || align="right" | 71140 || align="right" | 71273
|-
| Mont || align="right" | 194 || align="right" | 71140 || align="right" | 71301
|-
| Perrigny-sur-Loire || align="right" | 130 || align="right" | 71160 || align="right" | 71348
|-
| Saint-Aubin-sur-Loire || align="right" | 323 || align="right" | 71140 || align="right" | 71389
|-
| Vitry-sur-Loire || align="right" | 460 || align="right" | 71140 || align="right" | 71589
|}
Departement Charente-Maritime

D**'Charente-Maritime** (**17**) ass e franséischt Departement, an der Regioun Nei-Aquitaine.

## Geschicht
D'Departement gouf ënner der Franséischer Revolutioun de 4. Mäerz 1790, wéi am Gesetz vum 22. Dezember 1789 virgesinn, gegrënnt, an zwar aus de fréiere Provënzen Aunis a Saintonge. Bis de 4. September 1941 huet d'Departement *Charente inférieure* geheescht.

## Geographie
D'Charente-Maritime grenzt un d'Departementer Gironde, Charente, Deux-Sèvres a Vendée.

Seng héchst Plaz ass op 173 Meter am *Bois de Chantemerlière* an der Gemeng Contré, am Nordoste vum Departement.

Zum Departement gehéieren d'Inselen Île d'Oléron, Île de Ré, Île d'Aix an d'Île Madame.

Véier Stréim fléissen duerch d'Departement a lafen an den Atlantik:
* D'Sèvre niortaise
* D'Charente
* D'Seudre
* D'Gironde, de gemeinsamen Estuaire vun der Garonne an der Dordogne.

D'Haaptnieweflëss vun der Charente sinn d'Boutonne an d'Seugne.

Am Departement gëtt et vill Suppen a Mueren, vun deenen de Marais poitevin deen och zum Deel an den Departementer Deux-Sèvres a Vendée läit, mat der Abtei Saint-Maixent, dee bekanntsten ass.

Duerch d'Departement leeft d'TGV-Linn Poitiers - La Rochelle mat zwou Garen um Territoire vum Departement, an zwar zu La Rochelle an zu Surgères.

Un d'Stroossennetz ass d'Charente-Maritime ugeschloss iwwer d'Autobunn A10, déi vu Paräis iwwer Saintes op Bordeaux féiert, an d'A837, vu Saintes op Rochefort.

## Um Spaweck
Canton de La Rochelle-1

De **Canton de La Rochelle-1** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement La Rochelle, am Departement Charente-Maritime an der Regioun Nei-Aquitaine.

## Gemengen am Kanton
* La Rochelle
Salignac

* Salignac, eng franséisch Gemeng am Departement Alpes-de-Haute-Provence
* Salignac, eng fréier franséisch Gemeng am Departement Dordogne, haut an der Gemeng Salignac-Eyvigues
* Salignac, eng franséisch Gemeng am Departement Gironde

## Kuckt och
:Salignac-de-Mirambeau, eng franséisch Gemeng am Departement Charente-Maritime
:Salignac-sur-Charente, eng franséisch Gemeng am Departement Charente-Maritime
:Salignac-Eyvigues, eng franséisch Gemeng am Departement Dordogne
Parapsis

**Parapsis**, aus dem Griicheschen "hapsis" *Beréieren*, ass eng Stéierung vum Taaschtsënn, déi et net méi erlaabt, Saachen duerch Taaschten z'erkennen.
Laozi

De **Lǎozǐ** (chin. 老子 = „Ale Meeschter“), och **Laotse**, **Lao-Tse** oder **Lao-tzu** war e legendäre chineesesche Philosoph, deen am 6. Joerhonnert v. Chr. gelieft soll hunn.

Den Daoismus oder **Taoismus** geet um Lǎozǐ seng Léier zeréck.

## Um Spaweck
Aubignosc

**Aubignosc** ass eng franséisch Gemeng am Departement Alpes-de-Haute-Provence an der Regioun Provence-Alpes-Côte d'Azur.
Makadammen

**Makadammen** ass eng lëtzebuergesch Cabaretsgrupp, déi aus véier Frae besteet. Et sinn dat d'Théa Engel, d'Monique Mille, d'Maggy Molitor an d'Susy Lentz.

## Um Spaweck
* Websäit vun de ''Makadammen''
O. Winston Link

Den **Ogle Winston Link**, bekannt ënner dem Kierzel **O. Winston Link**, gebuer de 16. Dezember 1914, a gestuerwen den 30. Januar 2001, war en amerikaneschen Eisebunnsfrënd, dee wéinst sengen Eisebunnsfotoe bekannt gouf.
Cabarenert

**Cabarenert** ass e lëtzebuergesche Cabaretsensembel mam Al Ginter, Monique Melsen, Karin Seywert a Marcel Heintz.

Den Ensembel gouf vum Josy Braun ënner dem Numm **Cabaret J.B.** gegrënnt.

Zu den Auteure vun den Texter zielen ë.&nbsp;a. de Roland Gelhausen, de Jay Schiltz, de Jhemp Hoscheit, d'Claudine Muno an de Roland Harsch.

Bei virege Programmer hunn och d'Aliette Lauff, de Josy Braun, d'Marianne Pettinger, de Roland Gelhausen, de Pascal Granicz, de Conny Scheel oder d'Josée Klincker matgespillt.

## Cabarets-Programmer
* *Endstatioun Geenzuucht*, 2000
* *Onkraut vergeet net!*, 2000
* *Fixfeier*, 2001
* *Maach d'Kräiz... an alles bleift besser*, 2003
* *Schwamm driwwer*, 2005
* *Alles am A...*, 2007
* *Kriiis de Luxe*, 2009
* *elauter Poppenetti*, 2011
* *LuxiLeaks*, 2013
* *Réckbléck an d'Zukunft* 2015

## Um Spaweck
* Websäit vu Cabarenert
* ''Extrait aus dem Sketch mam Astrid a Jérôme Lulling - Kriiis de Luxe (2009-2010)''
* ''Als der Fuchs das Unkraut fraß'', Artikel vum Joël Seiller am Lëtzebuerger Land vum 3. Mäerz 2000
* coiffure de Lydie Polfer, le retour'', Artikel vum Josée Hansen am Lëtzebuerger Land vum 18. November 2005
Anthony Minghella

Den **Anthony Minghella**, gebuer de 6. Januar 1954 op der Isle of Wight, Groussbritannien, a gestuerwen den 18. Mäerz 2008 zu London, war e britteschen Auteur a Regisseur vun Theaterstécker a Lauschterspiller, Dréibuchauteur, Filmregisseur a -produzent.

Bekannt gouf en international fir säi Film *The English Patient*, fir deen en 1997 den Oscar fir déi bescht Regie krut.

## Filmographie als Regisseur (Auswiel)
* 1991: *Truly Madly Deeply* mam Alan Rickman
* 1993: *Mr. Wonderful* mam Matt Dillon an Annabella Sciorra
* 1996: *[[The English Patient]]* mam Ralph Fiennes, Juliette Binoche a Kristin Scott Thomas
* 1999: *[[The Talented Mr. Ripley]]* mam Matt Damon a Gwyneth Paltrow
* 2003: *[[Cold Mountain]]* mam Nicole Kidman a Jude Law
* 2006: *Breaking and Entering* mam Jude Law a Robin Wright Penn

## Um Spaweck
Arthur C. Clarke

De **Sir Arthur Charles Clarke**, gebuer de 16. Dezember 1917 zu Minehead, engem Stiedchen an der Grofschaft Somerset, a gestuerwen den 19. Mäerz 2008 zu Colombo der Haaptstad vu Sri Lanka, war en englesche Schrëftsteller.

De Clarke ass ee vun de groussen Auteure vun der Science-Fiction-Literatur.

## Säi Liewen
Den Arthur war dat eelst vu véier Kanner vum Charles Wright Clarke a senger Fra, der Mary Nora Willis.

Hien hat eng Dauchschoul.

## De Clarke an den "2001: A Space Odyssey"
1951 koum an der Anthologie "10 Story Fantasy" dem Clarke seng Kuerzgeschicht "The Sentinel" ënner dem Titel "Sentinel of Eternity" eraus. Et war u sech eng einfach Geschicht iwwer en Artefakt, deen op der Spëtz vun engem Bierg um Äerdmound fonnt gouf, a bei deem et sech eraustellt, datt e vun héichentwéckelten Aliens, Millioune vu Joer virdru geschaf gouf. Déi Geschicht war den Ausgankspunkt fir d'Dréibuch vum Film *[[2001: A Space Odyssey]]*, dat de Clarke zesumme mam Stanley Kubrick geschriwwen huet.

Eréischt nodeem de Film fäerdeg war, huet de Clarke eleng e Roman geschriwwen, dee sech op dat Dréibuch stäipt.

## Wierker

## Um Spaweck
Lars Christian Krogh Gerson

De **Lars Christian Krogh Gerson**, gebuer de 5. Februar 1990 zu Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesch-norwegesche Foussballspiller. Hien ass de Jong vum fréieren Handballnationalspiller Henri Gerson an der norwegescher Olympionickin am Handball, Bodil Krogh.

Hien ass Mëttelfeldspiller an der lëtzebuergescher Nationalekipp (A-Kader) an huet de 26. Mäerz 2008 fir d'éischt do gespillt. Mat 97 Asätz steet de Lars Gerson op der 5. Plaz bei de Rekordnationalspiller (Stand: 27. Februar 2025).

Hien huet bei de Minimes vum SC Bettembourg ugefaange mat Fussball spillen, ier hien 1998 mat senger Mamm an Norwege geplënnert ass. Bei Kongsvinger IL huet hien dunn an de Jugendekippe gespillt, a vun 2008 bis Februar 2012 fir d'Profisekipp an der norwegeschen zweeter Liga. Den 2. Februar 2012 huet hien e Vertrag vun 3 Joer beim schweedeschen Éischtligist IFK Norköpping ënnerschriwwen. 2015 ass hie bei GIF Sundsvall gewiesselt an 2018 zeréck bei Norköpping.

Am Februar 2021 ass hie bei de Racing Santander an déi drëtt spuenesch Liga gewiesselt. Hien huet de Veräin awer no nëmme 4 Asätz schon am Mee verlooss an ass an Norwege bei den SK Brann gewiesselt. Och hei sollt hie just eemol ze spille kréien, sou datt en am Januar 2022 zeréck bei säi Jugendveräi Kongsvinger gewiesselt ass.

Nodeems säi Vertrag net verlängert gouf, ass de Lars Gerson am Januar 2025 op Lëtzebuerg bei de Progrès Nidderkuer gewiesselt.

## Um Spaweck
Murcia (Homonymie)

Den Numm **Murcia** bezeechent:

* eng Stad a Spuenien: Murcia
* eng Provënz an autonom Gemeinschaft a Spuenien: Autonom Gemeinschaft Murcia
* eng Uertschaft op de Philippinnen: Murcia (Philippinnen)
Lëscht vu Päerdsrassen

Dës **Lëscht vu Päerdsrassen** ass en Deel vun de .

## A
* Achal-Tekkiner
* Alter-Real
* American Bashkir Curly
* American Cream
* American Saddlebred
* American Shetland Pony
* American Standardbred
* American Walking Pony
* Andalusier
* Anglo-Araber
* Appaloosa
* Araber
* Ariègeois
* Ardennerpäerd
* Assateague
* Asturier
* Australescht Pony
* Australescht Stockhorse
* Auxois
* Aveligneser
* Aztek

## B
* Bali-Pony
* Bardigiano
* Baschkir
* Basuto-Pony
* Batak
* Belscht Waarmblutt
* Berber
* Bhutan
* Bosnescht Pony
* Boulonnais
* Brabanter
* Breton
* Brumby
* Budjonny
* Burmes

## C
* Calabreser
* Camargue-Päerd
* Chincoteague
* Chineesesche Guoxia-Pony
* Cleveland Bay
* Clydesdale
* Cob Normand
* Colorado Ranger
* Comtois
* Connemara-Pony
* Criollo

## D
* Dales-Pony
* Dänescht Waarmblutt
* Dartmoor-Pony
* Dole-Gudbrandsdal-Päerd
* Don
* Dülmener Pony

## E
* Einsiedler
* Englescht Vollbutt
* Exmoor-Pony

## F
* Falabella
* Fell-Pony
* Finnescht Päerd
* Finnescht Universalpäerd
* Florida Cracker Horse
* Franséischen Anglo-Araber
* Franséischen Traber
* Frederiksborger
* Freiberger
* Fries
* Furioso

## G
* Galiceno
* Galizier
* Garrano
* Gelderländer
* Gidran-Araber
* Gotland-Pony
* Groninger

## H
* Hackney
* Hackney-Pony
* Haflinger
* Hannoveraner
* Highlandpony
* Hispano-Araber
* Hollännescht Kalblutt
* Hollännescht Waarmblutt
* Holsteiner
* Huzule

## I
* Indescht Hallefblutt
* Iomud
* Irish Draught
* Irish Hunter
* Islandpony
* Italieenescht Kalblutt

## J
* Java-Pony
* Jütländer

## K
* Kabardiner
* Kanadescht Cuttingpäerd
* Karabacher
* Karabaier
* Kartäuser
* Kasach
* Kaspescht Pony
* Kathiawari
* Kisber Felver
* Kladruber
* Knabstrupper
* Konik
* Kustanaier

## L
* Landais
* Lett
* Lettescht Päerd
* Lipizzaner
* Litauescht Kalblutt
* Lokaier
* Lundy
* Lusitano

## M
* Malapolski
* Mangalarga Marchador
* Manipuri
* Maremma
* Marwari
* Missouri Fox Trotter
* Mongolescht Pony
* Morab
* Morgan Horse
* Muraközer
* Murges
* Mustang

## N
* New-Forest-Pony
* Nigerianescht Pony
* Nonius
* Nordländer
* Nordschweedescht Päerd
* Noriker
* Norwegescht Fjordpäerd
* Nova Krigis

## O
* Oldenburger
* Orlow-Traber
* Ostbulgar

## P
* Palomino
* Paso Fino
* Peneia
* Percheron
* Perseschen Araber
* Peruanesche Paso
* Pindos
* Pinto
* Pleven
* Poitevin
* Poney Français de Selle
* Poney Mousseye
* Pony of the Americas
* Pottiock
* Przewalskipäerd

## Q
* Quarter Horse

## R
* Rhäinescht Kalblutt
* Rocky-Mountain-Päerd
* Russeschen Traber
* Russescht Kalblutt

## S
* Sable Island
* Salerner Päerd
* Sandalwood
* San Fratello
* Sardescht Päerd
* Sardescht Pony
* Schleswiger
* Schweedescht Waarmblutt
* Selle Français
* Shagya-Araber
* Shetlandpony
* Shire Horse
* Skyros
* Sokolsky
* Sorraia
* Sowjetescht Kalblutt
* Spiti
* Suffolk Punch
* Sumba
* Sumbawa
* Syreschen Araber

## T
* Tarpan
* Tennessee Walking Horse
* Tersker
* Tibetescht Pony
* Timor-Pony
* Tori-Päerd
* Trait du Nord
* Trakehner
* Turkmen

## U
* Ukrainescht Reitpäerd

## V
* Viatka

## W
* Welara
* Welsh-Mountain-Pony
* Welshpony
* Wielkopolski
* Wladimirer Kalblutt
* Württemberger

## X

## Y

## Z
* Zemaituka
Kritik

De Begrëff **Kritik** huet seng Originnen am griichesche Verb *krinein*, dat sënneren, entscheeden, streiden urteelen, bedeit.

D'Kompetenz, fir ze herrschen a fir ze riichte gouf scho vum Aristoteles a seng politescher Philosophie mat opgeholl. A sengem *[[Politik (Aristoteles)]]*, an deem de Philosoph seng Definitioun vum Bierger festleet (Pol. 1275b 18 f.) gräift en op de Begrëff Kritik zeréck.

Doraus huet sech an der Zäit vun der Stoa de Kritikbegrëff als en Deel vun der Dialektik entwéckelt, bei deem et drëm gaangen ass, dat, wat an de Schrëften iwwerliwwert war, mat enger logescher Konsistenz ze begräifen.

Am Däitschen daucht d'Wuert Kritik fir d'éischt 1718 op, an dat an dem Gottlieb Stolle senger "Kurtze Anleitung zur Historie der Gelahrtheit", déi zu Halle erauskoum.
Nolholzplanzen

D**'Nolholzplanzen** sinn déi eenzeg Uerdnung an der Klass *Pinopsida* an an der Ofdeelung *Pinophyta*.

## Systematik
Rezent gëtt et am Ganze siwe Famille mat ongeféier 630 Aarten.

* Zypresseplanzen (*Cupressaceae*), ë.&nbsp;a. mat de Mammutbeem
* Kopfeibengewächse (*Cephalotaxaceae*)
* Eibengewächse (*Taxaceae*)
* Schirmtannengewächse (*Sciadopityaceae*)
* Steineibengewächse (*Podocarpaceae*)
* Araukarieplanzen (*Araucariaceae*), ë.&nbsp;a. mam Afebam
* Pinaceae, ë.&nbsp;a. mat der Omorikafiicht an der Sitkafiicht

Donieft gëtt et nach eng Rei ausgestuerwe Familljen.

## Um Spaweck
La Rioja

Den Numm **La Rioja** bezeechent:

* eng autonom Gemeinschaft a Provënz a Spuenien: Autonom Gemeinschaft La Rioja
* eng Provënz an Argentinien: Provënz La Rioja (Argentinien)
* eng Stad an Argentinien: La Rioja (Argentinien)
* eng Uertschaft a Spuenien: Rioja (Almaría)
* e Wäibaugebitt a Spuenien: La Rioja (Wäibauregioun)
Photoshop Express

**Photoshop Express** ass eng gratis mobil Applikatioun, déi geduecht ass, fir Fotoen ze verschaffen, ze weisen an ze späicheren.

Si gouf vun der Firma Adobe Inc. entwéckelt a funktionéiert op Smartphonen an Tablette mat de Betribssystemer iOS, Android a Windows. Zënter 2013 ka si och op Desktopcomputere mat Windows 8 oder méi rezente Versiounen installéiert ginn.

Photoshop Express gouf de 27. Mäerz 2008 verëffentlecht. D'Applikatioun ass en Deel vun der Photoshop-Rei vun Adobe.

## Um Spaweck
*Websäit vu "Photoshop Express"
Théodore Bassing

Den **Théodore** (oder **Theodor**) **Bassing**, gebuer de 5. Januar 1867 zu Veianen, a gestuerwen de 17. Dezember 1926 an der Stad Lëtzebuerg, war e Veiner Lokalhistoriker a Schrëftsteller.

Den Théodore Bassing koum aus enger italieenescher Famill mam Numm Pasino, déi sech ufanks vum 19. Joerhonnert zu Veianen etabléiert hat. Hien huet d'Normalschoul gemaach fir Schoulmeeschter ze ginn, ma huet net an deem Beruff geschaftt, a gouf amplaz Gemengesekretär an Organist zu Veianen (1891 bis kuerz viru séngem Doud, 1926).

Hie war mat der Marie Arendt bestuet; d'Koppel hat siwe Kanner.

De Bassing huet sech säi Liewe laang mat der Geschicht vum Ourdall beschäftegt, a vill doriwwer publizéiert, ë.&nbsp;a. am *[[Luxemburger Wort]]*, an *[[Ons Heemecht|Ons Hémecht]]* an an *[[Der Fortschritt (1893-1940)|Der Fortschritt]].* Ausserdeem huet hien den Touristeguide *Une Suisse en miniature ou Vianden et ses environs* geschriwwen (1903) an e Buch iwwer d'Soen a Legenden aus der Géigend vu Veianen.

1976 hunn déi "Veiner Geschichtsfrënn" him e Monument direkt bei der Our opriichte gelooss, an der Strooss, déi no him genannt ass: *rue Théodore-Bassing* (L-9405). D'Monument gouf vun der Veiner Sculptrice Marie-Josée Kerschen realiséiert.

## Seng Publikatiounen
* Bassing, Theodor, 1899. *Beitrag zur Geschichte des Schlosses und der Herrschaft Falkenstein,* in Ons Hémecht 5
* Bassing, Theodor, 1900. *Die Männer- und Jünglingscongregation genannt Marianische Sodalität unter dem Titel: Himmelfahrt Mariä*. 21 S., P. Worré-Mertens, Luxembourg.
* Bassing, Theodor, 1904. *Sagen und Legenden der Stadt Vianden und ihrer nächsten Umgebung*. 76 S., J. Schroell, Diekirch.
* Bassing, Theodor, 1914. *Geschichte der Kommende, Komturei oder Kommanderie der kirchlich-militärischen Ritter-Orden der Tempelherren und Johanniter zu Roth bei Vianden*. 46 S., Fr. Bourg-Bourger, Luxemburg.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller

## Illustratiounen

Fichier:Theodore_Bassing_Monument_Vianden_Luxembourg_01.jpg|D'Monument
Fichier:Theodore_Bassing_Monument_Vianden_Luxembourg_02.jpg|D'Plack um Fouss vum Monument
File:Rue Théodore Bassing (name plate) 2024-09.jpg|Stroosseschëld



## Um Spaweck
Spuenesch Nidderlanden

D**'Spuenesch Nidderlanden** waren Territoiren déi dem Kinnek vu Spuenien tëscht 1549 a 1713 gehéiert hunn.

Et waren déi Gebidder déi haut zum Nord-Pas-de-Calais, Lëtzebuerg, Holland an der Belsch gehéieren, mat Ausnam vun de Fürstentümer Léck, Malmedy-Stavelot a Bouillon.

1581 hu sech déi siwen nërdlech Provënzen, grosso modo dat haitegt Holland, selbstänneg gemaach. Rescht blouwen déi **[[Südlech Nidderlanden]]**, déi 1713, als Resultat vum Spueneschen Ierffollegkrich, un d'éisträichesch Linn vun den Habsburger goungen a vun do un Éisträichesch Nidderlande genannt goufen.

## Literatur
* Ernest Gossart, *La domination espagnole dans les Pays-Bas à la fin du règne de Philippe II* ; Bréissel, Verlag H. Lamertin, 1906; 303 Säiten.
* Paul Margue, *Luxemburg in Mittelalter und Neuzeit* ; Bd. II vum *Handbuch der Luxemburger Geschichte in vier Bänden, für die Klassen des Sekundarunterrichts im Grossherzogtum Luxemburg* ; Lëtzebuerg, Verlag Bourg-Bourger, 1. Oplo 1974 (zanterhier ëmmer erëm opgeluecht...), 160 Säiten (ill.; Kaarten & Bibliographie).
* Michael Erbe, *Belgien - Niederlande - Luxemburg: Geschichte des niederländischen Raumes* ; Stuttgart, Berlin & Köln, Verlag W. Kohlhammer, 1993; 353 Säiten (Kaarten, 1 genealogesch Tafel, Bibliographie); ISBN 3-17-010976-6
Lëtzebuerger Studenten zu Wien

D**'Lëtzebuerger Studenten zu Wien**, kuerz **LSW**, ass e lëtzebuergesche Studenteveräin, deen de 24. Mee 1975 zu Wien gegrënnt gouf.

Den LSW ass Member vun der ACEL (''Association des cercles d'étudiants luxembourgeois'').

## Um Spaweck
* Websäit vun de Lëtzebuerger Studenten zu Wien
Salamanca

**Salamanca** ass eng Stad an der spuenescher autonomer Gemeinschaft Kastilien-León (Castilla y León). Et ass d'Haaptstad vun der Provënz Salamanca an huet ongeféier 160.000 Awunner.

## Um Spaweck
Letzeburger Patriote Front

**Letzeburger Patriote Front**, kuerz **LPF**, war eng lëtzebuergesch Organisatioun déi am Zweete Weltkrich gegrënnt gouf. Dës sollt déi lëtzebuergesch Resistenzlergruppen zesummenzebrénge fir d'Aktivitéite vun den eenzele Gruppen ze koordinéieren.

Grënner vun der LPF war den Albert Meyers, deen net Member vun der Unio'n vun de Fräiheetsorganisatiounen (Unio'n) gi wollt. D'LPF huet sech aus Splittergruppe vun de Resistenzlergruppen Lëtzeburger Patriote Liga (LPL), Lëtzeburger Ro'de Lé'w (LRL) a Letzeburger Vollekslegio'n (LVL) zesummegesat.

Den Albert Meyers hat de Victor Bodson, Justizminister vun der Exilregierung zu London, iwwer seng Pläng informéiert, huet awer net Bescheed gesot, dat virdrun schonn d'Unio'n an d'Liewe geruff gi war. Well d'Regierung zu deem Zäitpunkt net wousst dat et Unio'n scho géif ginn, huet de Minister Bodson déi lëtzebuergesch Resistenzlergruppe gefrot fir sech der LPF unzeglidderen. D'LPF hat awer net vill Erfolleg an huet den Terrain der Unio'n missen iwwerloossen.

## Literatur zum Theema
* Serge Hoffmann: *La résistance au Luxembourg pendant la seconde guerre mondiale. Le mouvement de résistance LVL au Luxembourg*, Archives nationales, Série ÉTUDES, N° 1, 2004, ISBN 2-495-15118-3, S. 89 - 90

## Kuckt och
* Resistenz zu Lëtzebuerg
Michel Wurth

De **Michel Wurth**, gebuer de 17. Abrëll 1954 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Ekonomist, Jurist a Manager.

1979 koum hien als Finanzanalyst op d'Arbed.

Vun 2006 bis Abrëll 2014 war hie Member vun der Generaldirektioun vun ArcelorMittal. Hien ass President vum Verwaltungsrot vun ArcelorMittal Luxembourg a Member vum Verwaltungsrot vum ganze Grupp.

De Michel Wurth ass President vun der Chambre de commerce, vun der UEL, vun der BIP Investment Partners a vu Paul Wurth. Hien ass Verwaltungsrotsmember vun der Lëtzebuerger Zentralbank, vun der BGL BNP Paribas, vun der Brasserie Nationale, vum d'Lëtzebuerger Land a vum Grupp Hôpitaux Robert-Schuman. Ausserdeem ass hien och ee vun de Vizepresidente vun der FEDIL a vum Lëtzebuerger Roude Kräiz.

Säin Urgrousspapp war de Paul Wurth.

## Gielercher

* 
*
Schabloun

Eng **Schabloun** ass e Muster, datt aus Blech, Stoff, Kartong oder sou, ausgeschnidden ass fir mat Hëllef dovu Saachen ze fabrizéieren, déi dem Original gläichen.

## Um Spaweck
Kapell Uewerdonwen

D**'Kapell vun Uewerdonwen** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Musel a Syr Saint-Jacques, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Fluessweiler gehéiert.

Se steet an der Kierchestrooss (*Rue de l'église*), den CR143. Ronderëm d'Kapell ass de Kierfecht ugeluecht.

Den 20. November 2020 gouf d'Kapell als nationaalt Monument klasséiert.

Zur Par Nidderdonwen gehéieren ausser der Kapell vun Uewerdonwen och nach d'Parkierch vun Nidderdonwen an d'Filialkierch vun Ohn.

## De Patrozinium
Patréiner ass den hellege Gangolf, deem säi Fest den 11. Mee gefeiert gëtt.

## Geschichtleches
Am Joer 929 huet de Karl Martell der Tréierer Abtei Sankt Maximäin den Haff Uewerdonwe geschenkt, ënner der Konditioun, datt d'Abtei sech misst ëm den Ënnerhalt vun der Kapell këmmeren.

Déi haiteg Kapell gouf ënner dem Paschtouer Jang Sax (1869-1911) am Joer 1874 gebaut.

Datt scho virdrun eng Kapell zu Uewerdonwe stoung, geet aus engem Riichterbescheed ervir, dee bei den Archive vum Conseil Provincial mat der Nummer 1146 a 1529 läit. De 5. Mee 1539 goung et ëm e Sträit tëscht dem Jang Hantzmann, dee vu 1534 bis 1554 Paschtouer zu Uewerdonwen war, an den Awunner vun do. Et ass ëm d'Entschiedegung gaangen, déi hie sollt kréien, fir "wie vor alters her alle 14 Tage und an den zwei Kirmestagen" eng Mass ze halen. No deem Sproch hat de Paschtouer fir d'Kiermes 3 an all anere Geeschtlechen zwéi Steiwer als *Stipendium* zegutt.

## Klack
An der Kapell vun Uewerdonwen war bis de September 2016 déi drëtteelste Klack aus dem Land am Asaz. Se gouf ëm d'Joer 1440 gegoss, weit 108&nbsp;kg an ass 53&nbsp;cm héich. Well se awer ni gedréit gouf, ass se op enger Säit zimmlech dënn ginn an se huet missen ausgetosch ginn.

Déi nei Klack, déi 108&nbsp;kg weit, 56&nbsp;cm héich ass an och en Duerchmiesser vu 56&nbsp;cm huet, gouf de 16. Abrëll 2016 an enger Klackegéisserei an der Eifel gegoss. Se gouf de 25. September 2016 dem hellegen Celsus geweit. Déi al Klack bleift an der Kapell erhalen an ass am Chouer opgehaangen.

Déi aus dem 15. Joerhonnert gouf den 29. Mäerz 2019 als Nationaalt Monument op d'Lëscht vun de klasséierte Munumenter agedroen.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Maacher, Mäertert, Widdebierg, Wormer
* D'Fënstere vun der Kapell vun Uewerdonwen op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
Jakob Friedrich Ehrhart

De **Jakob Friedrich Ehrhart**, gebuer de 4. November 1742 zu Holderbank AG, an der Schwäiz, a gestuerwen de 26. Juni 1795 zu Hannover, war e Schwäizer Apdikter a Botaniker, deen an Däitschland geschafft huet. Säin offizielle Kuerznumm fir Botaniker ass Ehrh..

Den Ehrhart war vu 1773 bis 1776 zu Uppsala, wou hie beim Carl von Linné a sengem Jong, dem Carl von Linné Jr., geléiert huet. Vu 1780 - 1783 ass hien am Optrag vun der Regierung duerch d'Kurfürstentum Hannover gereest, fir botanesch Studien ze maachen, a gouf duerno Chef vun den *[[Herrenhäuser Gärten]]* zu Herrenhausen bei Hannover.

## Éierentaxon
Fir hien ze éieren, krut d'Planzegattung *[[Ehrharta]]* aus der Famill vun de Séissgrieser 1779 vum Carl Peter Thunberg säin Numm.

## Wierker
* *Chloris hanoverana*, 1776
* *Supplementum systematis vegetabilium, generum et specierum plantarum*, 1781
* *Beiträge zur Naturkunde, und den damit verwandten Wissenschaften, besonders der Botanik, Chemie, Haus- und Landwirthschaft, Arzneigelahrtheit und Apothekerkunst*, 7 Bänn, 1787 bis 1792

## Um Spaweck
Glas

**Glas** ass:
* eng amorph (net-kristallin) fest Matière, meeschtens liichtduerchlässeg, déi zu engem groussen Deel aus Silizium oder Siliziumdioxid (SiO2) besteet, kuckt: Glas (Matière)
* en Objet aus där Matière, fir draus ze drénken, kuckt: Glas (Drénkgeschier)
* en Objet aus där Matière, fir Liewensmëttel dran ze versuergen, kuckt: Glas (Behälter)
* eng Autosmark, kuckt: Glas (Auto)
* e Familljennumm vu verschiddene Persounen: Uschi Glas

## Kuckt och
* Glasmolerei
* Glasminn
Buenos Aires

**Buenos Aires** ass d'Haaptstad a mat ronn 2,9 Milliounen Awunner  déi gréisst Stad vun Argentinien.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vun der Stad
Ponte de Lima

**Ponte de Lima** ass eng kleng Stad a Portugal, am Distrikt Viano de Castelo, am Dall vum Rio Lima.

Ponte de Lima läit um Jakobswee, der Via Lusitana tëscht Barcelos a Valença (Portugal), eng ronn 80 Kilometer nërdlech vu Porto.

Koordinaten:
Montevideo

**Montevideo** ass d'Haaptstad vum Uruguay. Si läit op der Südküst vum Land, um Uwänner vum Río de la Plata.

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Stad
Santiago de Chile

**Santiago de Chile**, och just **Santiago** ass d'Haaptstad vum Chile.

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Stad
Yann Tonnar

De **Yann Tonnar**, gebuer de 4. Juli 1975 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Journalist, Regisseur, Produzent a Fotograf.

## Karriär
Hien huet als Free-lance Journalist bei RTL Télé Lëtzebuerg geschafft, wou e Reportagë gemaach huet. Duerno huet en op der *New York Film Academy* eng Ausbildung gemaach.

Hie realiséiert zanterhier Clippen (Wal- a Museksclippen), Kuerzfilmer (ë.&nbsp;a. *Pierres sonores*, zesumme mam Pinuccio Sciola a Claude Lenners an *Unknown Lying Object* zesumme mam Claude Grosch) an huet mat *[[Weilerbach (Film)|Weilerbach]]* säin éischten Dokumentar-Moyen-métrage gemaach, deen am Februar 2008 am Kino erauskoum. Am Juni 2010 huet hien zesumme mam Pascal Becker en Documentaire iwwer Emigratioun mam Titel *[[Mir wëllen net bleiwen]]* erausbruecht.

2011 ass säin drëtten Documentaire, *[[Schrebergaart (Film)|Schrebergaart]]*, an d'Kinoe komm. Den 12. November 2013 hat *[[Atelier Luxembourg]]*, en Documentaire vun him iwwer véier Kënschtler, Première. Am Februar 2014 ass säin Documentaire *[[De Bopebistro Tour]]* op RTL Télé Lëtzebuerg eng éischt Kéier gewise ginn.

Vun 2014 bis 2019 war hien de kënschtleresche Leeder vun den 3 Staffele vun der Serie *[[routwäissgro]].*

Nodeems hien 10 Joer laang Generalsekretär vun der Lëtzebuerger Associatioun vun de Realisateuren an Zeenariste war, gouf hien am Mee 2019 President vun der Lëtzebuerger Filmakademie, eng Funktioun, déi hie vum Claude Waringo iwwerholl huet.

2020 huet hie seng eege Produktiounsfirma *Manufactura Pictures* gegrënnt.

2022 stellt hien eng éischt Kéier eng Fotosaarbecht aus, mam Titel *Statdtrand*, déi zäitgläich an der Galerie Nosbaum Reding an am *Luxembourg Center for Architecture* (luca) gewise gëtt. D'Aarbecht weist d'Spueren déi de Mënsch ronderëm d'Grenz vun der Stad Lëtzebuerg, an der Landschaft hannerléisst. E groussen Deel vum Wierk kënnt an d'Kollektioun vum Lëtzebuerg City Museum.

Hien huet och Filmkriticken am *[[d'Lëtzebuerger Land|Lëtzebuerger Land]]* geschriwwen.

Zënter 2024 ass de Yann Tonnar de President vun der nei gegrënnter Federation of Film Academies Europe (FACE), déi all d'Filmakademien aus Europa matenee verbënnt.

## Privates
Zanter dem 31. Mee 2019 ass de Yann Tonnar mat der Sylvia Camarda bestuet, mat där hien eng Duechter huet. 

De Yann Tonnar ass de Brudder vum Museker Serge Tonnar an de Monni vum Museksproduzent a Rapper Tun Tonnar.
## Um Spaweck

*  De Yann Tonnar um Site vun 'The Internet Movie Database' IMDb
Bonzelsbierg

De **Bonzelsbierg** ass e Bëschhank am Norde vu Veianen. E läit laanscht den Dall vun der Our, op der rietser Säit, vum ënneschte Baseng vum Pompelspäicherwierk.

Seng Héicht geet vun 260 Meter um Niveau vum Waasser vum Stauséi bis op 322 Meter um Wee dee bei d**[[Veianer Bildchen|Bildche]]'' féiert. En ass ronn 1.000 Meter laang, op der hallwer Héicht gemooss.

Am Süden ass säin Ufank ongeféier, op der Plaz wou d'Staumauer steet, an an en zitt sech dann no Norde bis op déi Plaz wou déi zweet elektresch Zentral vum Pompelspäicherwierk steet, a stéisst do un de ''Biergerbësch''.

Op der Kopp stéisst en un de ''Schënnbierg'', d**Porbrätchen*, an den nërdlechen Deel vum *Millebierg''.

De Bonzelsbierg huet eng Fläch vun ongeféier 13 ha.
Brasília

**Brasília** ass d'Haaptstad vu Brasilien. Se läit am Distrito Federal do Brasil (Bundesdistrikt), huet eng Fläch vu 472,12 Quadratkilometer a méi wéi 2 Milliounen Awunner.

Brasília läit op 1158 Meter héicht um zentralen Héichplateau vum Land, no bei der Waasserscheed vun de Basenge vum Amazonas a vum Río de la Plata, an der Mëtt vu Brasilien, mä wäit ewech vun anere Stied wéi São Paulo (872&nbsp;km), Rio de Janeiro (930&nbsp;km), Recife (1653&nbsp;km) a Belém (1600&nbsp;km).

1891 gouf duerch eng Verfassungsännerung decidéiert, eng nei Haaptstad ze bauen. De 7. September 1922 gouf de Grondsteen fir Brasília geluecht. Déi grouss Aarbechten hunn awer eréischt den 22. Oktober 1956 uegfaangen.

De Plang vun der Stad, "Plano piloto" genannt, ass vum Lúcio Costa. E besteet aus engem Kräiz vun enger Längs- an enger Queeschachs, woubäi d'Queeschachs no hiren zwou Extremitéiten hi gebéit ass, soudatt eng Form vun engem Vull entstanen ass. Den Architekt Oscar Niemeyer war responsabel fir d'Entwërf vun den ëffentleche Gebaier, wouvun déi markantst den Nationale Kongress (Parlament a Senat) an d'Kathedral sinn.

Zanter 1987 steet Brasília op der Unesco-Lëscht vun de Weltkulturierwen.

## Biller

Catedral de Brasilia en Brasil.JPG|D'Kathedral vu Brasilia. Architekt: Oscar Niemeyer.
Cathedral of Brasilia int July 2009.jpg|Bannen an der Kathedral.
Brasilia Congresso Nacional 05 2007 221.jpg|D'Gebai vum Nationalkongress


## Um Spaweck
Warmbeek

D' **Warmbeek** ass eng belsch-hollännesch Baach an der belscher Provënz Limburg, an an der hollännescher Provënz Nordbrabant.

Et ass e rietsen Niewefloss vum Dommel. An Holland heescht d'Baach **Tongelreep**.
Asunción

**Asunción** ass d'Haaptstad vu Paraguay a mat ongeféier 500.000 Awunner (Stand 2006) déi gréisst Stad vum Land.

## Klima

De Klima vun Asunción ass subtropesch an déi duerchschnëttlech Temperatur läit bei 24,3&nbsp;°C

## Um Spaweck
Dupa

**Dupa** ass de Kënschlernumm vum **Luc Dupanloup**, engem belsche Comiczeechner. Hie koum den 12. Februar 1945 zu Montignies-sur-Sambre an der Provënz Hainaut op d'Welt, an ass den 8. November 2000 zu Ottignies-Louvain-la-Neuve gestuerwen.

Eng vu senge bekanntste Figuren ass de Cubitus (nl:Dommel, en:Wowser) en Hond, dee bei sengem Meeschter Semaphore/Semafoor lieft.

## Um Spaweck
*Dupa Websäit bei lelombart
Krautemergruef

De **Krautemergruef** op der topogragraphescher Kaart vum Kadaster erëmzefanne mat dem Numm *Crauthemergruef*, ass eng kleng Baach um Territoire vun de Gemenge Réiser a Beetebuerg.

D'Baach entsteet aus dem Zesummelaf vun zwou klenge Baachen, op enger Héicht vun 270 Meter, tëscht de Lieu-diten *Kaulegwisen* a *Roudemaacherbrill* um Flouer vu Léiweng. Déi eng vun deene Baachen huet hir Quell net wäit vun der Kläranlag vu Beetebuerg, an déi aner um Bord vum *Kazebësch* op *Kleng Gewännchen*.

Vum Zesummelaf un leeft se de ganzen Zäit an Direktioun Nordosten, laanscht Krautem, wou vu lénks eng kleng Baach draleeft, an duerno weider bis op d'Héicht vu Réiser, wou s'um Flouer *Buregstrachen* op enger Héicht vun 266 Meter an d'Uelzecht leeft.
Kinga Göncz

D**'Kinga Göncz**, gebuer den 8. November 1947 zu Budapest, ass eng ungaresch Doktesch, Psychiaterin, Psychotherapeutin a Politikerin.

Si ass dat eelst Meedche vum fréieren ungaresche Staatpresident Árpád Göncz.

No hire Studien zu Budapest huet si vun 1978 bis 1986 eng psychotherapeutesch Praxis gefouert. Tëscht 1982 an 89 war si Assistenzprofessesch fir medezinesch Rehabilitatioun an 1989 huet si op der Universitéit Budapest eng Professur fir Sozialpolitik iwwerholl.

Tëscht 1994 an 2002 war si Direktesch bei der US-amerikanescher Organisatioun Partners for Democratic Changes hirer ungarescher Filial.

Politesch ass si 2002 an d'Ëffentlechkeet geroden, wéi si an der Regierung vum Péter Medgyessy Staatssekretärin fir Kanner, Jugend a Sport gouf. Ënner dem Ministerpresident Ferenc Gyurcsány gouf si am Oktober 2004 fir d'éischt emol Ministesch fir Gesondheet, Soziales a Familljen.

No de Parlamentswalen am Abrëll 2006 gouf se vum Gyurcsány Ausseministesch genannt.

## Um Spaweck
Bellegarde-sur-Valserine

**Bellegarde-sur-Valserine** ass eng fréier franséisch Gemeng am Departement Ain an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Bellegarde läit am Dall vun der Valserine op der Plaz, wou déi an de Rhône leeft. Den Dall ass do am Weste vum *Plateau du Retord* begrenzt an am Oste vum Massiv vum Grand Crêt d'Eau an dem Vuache. De Passage deen de Rhône tëscht de Bierger gegruewen huet, ass a Frankräich den Haaptwee fir an de Pays de Gex, a fir an d'Uertschaften nërdlech vum Genfer Séi

## Geschicht
Den 1. Januar 2019 huet se mat de Gemenge Châtillon-en-Michaille a Lancrans zur neier Gemeng Valserhône fusionéiert.

## Um Spaweck
Neigotik

D**'Neigotik**, och **Neogotik** oder **Gothic revival** genannt, ass e Konscht- an Architekturstil vum 19. Joerhonnert. Si ass eng vun de fréiste Variante vum Historismus, deen op verschidde Stiler vun de leschten zwee Joerdausenden zeréckgegraff huet.

D'Veianer Bildchen vum Staatsarchitekt Charles Arendt ass e Beispill vun engem neogotesche Gebai aus dem 19. Joerhonnert, an deem en neogotesche Retabel ze gesinn ass.

## Um Spaweck