open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tour de France 1992

Den **Tour de France 1992** war déi 79. Editioun vum Tour de France am Vëlofueren. D'Course gouf vum 4. bis de 26. Juli 1992 gefuer a bestoung aus 21 Etappen, iwwer am Ganzen 3.983&nbsp;km.

Fir d'Ënnerschrëft vum Traité iwwert d'Europäesch Unioun ze wierdegen, goung den Tour dat Joer duerch net manner wéi 6 weider Länner (nieft Frankräich): Lëtzebuerg, d'Belsch, Holland, Däitschland Italien (déi 1952 mat Frankräich d'Europäesch Communautéit fir Stol a Kuel gegrënnt haten), plus Spuenien.

Den Depart war zu San Sebastian an d'Arrivée wéi gewinnt zu Paräis op de Champs-Élysées. Déi 9. Etapp war ganz zu Lëtzebuerg, mat Depart an Arrivée an der Stad, an déi 10. ass vun do fortgefuer.

De Miguel Indurain huet dobei den zweete vun am Ganze fënnef Tier hannerenee gewonnen.

## Etappen

## Generalklassement
Aulacophora indica

***Aulacophora indica*** ass eng Kiewerleksaart aus der Famill vun de Bamkiewerleken (Chrysomelidae). 

De Johann Friedrich Gmelin huet 1790 de wëssenschaftlechen Numm publizéiert.

Wéi aner Kierwerleksaarten aus där Gattung ernieren se sech am léifste vu Planzen aus der Famill vun de Cucurbitaceae (Kürbissen), wat e fir de Mënsch zu engem potentielle Schiedling mécht, wann et ëm Zille vun esou Geméis geet.

Se kommen an Zentral-, Süd- a Südostasie vir.
Milan Kundera

De **Milan Kundera**, gebuer den 1. Abrëll 1929 zu Brno, an der Tschechoslowakei, a gestuerwen den 11. Juli 2023 zu Paräis, war en tschechesch-franséische Schrëftsteller. Hie gouf mat senger Anthologie *Směšné lásky* (de: *Das Buch der lächerlichen Liebe*, 1969) bekannt. 1975 ass hien, well en nom Nidderschloe vum *[[Prager Fréijoer]]* an der "Normalisatiouns-"Phas dono fir de kommunistesche Regime eng *persona non grata* gi war, a Frankräich geplënnert. Dee gréisste kommerzielle Succès hat hie mam Roman *[[L' insoutenable légèreté de l'être]]* (1984). Vun 1984 un huet de  Kundera op Franséisch geschriwwen. Hie war Enseignant fir Literatur op der École des hautes études en sciences sociales (EHESS) zu Paräis.
## Wierker (Auswiel)
### Romaner, Erzielungen
* *Směšné lásky* (de: *Das Buch der lächerlichen Liebe*),  1970 (Deeler doraus goufe schonn 1963, 1965 an 1968 publizéiert) 
* *Žert* (de: *Der Scherz*), 1965/67
* *Život je jinde* (de: *Das Leben ist anderswo*), 1969/70
* *Valčík na rozloučenou*, 1970/71;  *La valse aux adieux*,  Gallimard, Paris 1976. 
* *Kniha smíchu a zapomnění* (de: *Das Buch vom Lachen und Vergessen*), 1978.
* *L'Insoutenable Légèreté de l'être*, 1984
* *Nesmrtelnost* (de: *Die Unsterblichkeit*), 1990
* *La lenteur*, 1995
* *L'Identité*, 1995, erauskomm 1998
* *L'ignorance*, 2000
* *La Fête de l'insignifiance*, 2014
### Gedichter
* *Člověk zahrada širá*, 1953 (de: *Der Mensch: Ein weiter Garten*)
* *Monologe*, 1957

### Theater
* *Jakub a jeho pán: Pocta Denisu Diderotovi*, 1981 (de: *Jacques und sein Herr: Hommage an Denis Diderot in drei Akten*)

### Essayen
* *Un occident kidnappé*, 1983 
* *L'Art du Roman* 1986
* *Les Testaments trahis*, 1993
* *Le rideau*, 2005
* *Das Tschechische Los. Der kritische Geist – Oder von großen und kleinen Völkern in der Welt.* In: *Lettre International*, LI 80, Frühjahr 2008, S. 42–44. (fir d'éischt a *Literární Listy* 7-8 vum 19. Dezember 1968)
* *Irrtümer, Hoffnungen. Über echten Kritizismus, Radikalismus und moralischen Exhibitionismus.* In: *Lettre International*, LI 80, Frühjahr 2008, S. 47–49 (fir d'éischt an *Host do Domu* 15 vum 9. September 1969)

## Biografie
* Ariane Chemin: *À la recherche de Milan Kundera*. Sous-sol, Paris 2021, ISBN 978-2-36468-484-3.

## Literatur
* Martin Rizek: *Comment devient-on Kundera?* Editions L'Harmattan, 2001, ISBN 978-2-296-25392-6.

## Um Spaweck
Alnus nepalensis

D***'Alnus nepalensis*** (wat ee mat **Nepaleesesch Eller** iwwersetze kann) ass e Bam aus der Famill vun den Elleren, deen op de subtropeschen Héichfläche vum Himalaya wiisst. Op Nepali gëtt en ***Utis*** genannt.

E gëtt do gär ugebaut fir Brennholz oder Holzkuelen ze gewannen.

## Beschreiwung
D*'Alnus nepalensis* ass eng grouss Elleren-Aart mat enger sëlwereg-groer Schuel, déi bis zu 30 Meter héich kënne ginn, bei engem Duerchmiesser vu 60&nbsp;cm. Si kréie Miissercher woubäi déi männlech a weiblech Bléie getrennt, ma zesummen op engem Bam wuessen. Déi männlech Bléie ginn 10 bis 25&nbsp;cm laang an hänken no ënnen, iwwerdeems déi weiblech no uewe ginn. Si bléien am Hierscht, de Som gëtt dann dat Joer drop zeideg.

## Verbreedung
S'ass am Himalaya op enger Héicht vu 500–3000 m, vum Pakistan iwwer Indien, Nepal a Bhutan bis an d'chineesesch Provënz Yunnan ze fannen. Se wiisst op verschiddene Biedem, an huet gär, wann dës naass sinn, sou datt se dacks bei Gewässer ze fannen ass.

## Um Spaweck
*Horticultural Info
Pittsburgh

**Pittsburgh** ass eng Groussstad am Südweste vum US-Bundesstaat Pennsylvania. Si läit um Appalachen-Plateau ronn 45&nbsp;Kilometer vun der Grenz mat Ohio ewech, an engem Dallkessel, wou de Monongahela River an den Allegheny River zum Ohio River zesummelafen. 2020 hunn do knapps iwwer 300.000 Leit gewunnt, woumat  Pittsburgh no Philadelphia déi zweetgréisst Stad a Pennsylvania ass.

Et ass d'Prefektur  vum Allegheny County an de wirtschaftlechen, politeschen a kulturellen Zentrum vun der Pittsburgh Metropolitan Statistical Area, e Ballungsraum mat ronn 2,36&nbsp;Milliounen Awunner (2010).

## Geschicht
1758, an der Zäit vum Siwejärege Krich gouf op där Plaz e brittescht Fort mam Numm  *Fort Pitt* opgeriicht, dat nom  William Pitt, 1. Earl of Chatham genannt gouf. 

Wéinst senger gëschteger Lag op de Flëss an den Äerz- a Kuelelager nobäi huet d'Stad sech am 19.&nbsp;Joerhonnert zum wichtegste Standuert vun der US-Stolindustrie entwéckelt, déi bis wäit an d'20. Joerhonnert eran d'Stad staark markéiert huet.

Zanter der Stolkris an den 1970er Joren huet Pittsburgh seng Ekonomie nei missen ausriichten. D'negativ Auswierkunge vum Zoumaache vun de Schmelze konnten do, anescht wéi a villen aneren Industriestied an den USA, relativ gutt iwwerwonne ginn, soudatt Pittsburgh an den USA haut als Musterbeispill fir e reussséierte Strukturwandel gëllt.

## Biller



## Um Spaweck
Jon Cryer

Den **Jonathan Niven Cryer**, gebuer de 16. Abrëll 1965 zu New York City, ass en US-amerikanesche Schauspiller.

Hie gouf virun allem mat der Roll vum *Alan Harper* an der Sitcom *[[Two and a Half Men]]* bekannt.
## Filmographie

## Um Spaweck
Monster Malya

***Monster Malya. E Kannerbuch fir erwuesse Leit*** ass e Roman a Lëtzebuerger Sprooch vum Roland Meyer, deen 2023 am Verlag Op der Lay erauskoum.

## Ëm wat geet et am Roman?
D'Malya ass en eelef Joer aalt Meedchen, dat et an der Famill an an der Schoul net esou einfach huet. Et lieft mat senger Mamm an zwou Schwësteren zesummen, de Papp ass fort, an d'Mamm huet ëmmer nees nei Frënn, déi der Famill alles anescht wéi gutt doen. An der Schoul ass hatt e sougenannt Probleemkand, well et seng Emotiounen net am Grëff huet an do dacks aus der Këscht spréngt.

De Roland Meyer léisst d'Malya seng Geschicht erzielen, wéi et säin Doheem a seng Schoul erlieft, virun allem awer seng eege Gefiller, seng Vue op d'Welt, a kontrastéiert se mat den Aussoe vun den Erwuessenen (Léierin, Schouldirekter, Schoulpsychologin, asw), deenen hir méi oder manner Beamtesprooch hir eegen Onmacht an Hëlleflosegkeet zum Ausdrock bréngt...

## Um Spaweck
* Valerija Berdi: "Roland Meyer - Monster Malya." 100komma7.lu, 11.07.2023.
* Monster Malya am Autorenlexikon
Albert Thill

**Albert Thill** ass den Numm vun ë.&nbsp;a. deene follgende Persounen:
* Albert Thill (1883-1924), lëtzebuergeschen Architekt.
* Albert Thill (1917-1992), belsch-lëtzebuergesche Resistenzler.
Le champion

***Le champion*** ass en Tableau (Ueleg op Toile), deen de lëtzebuergesche Moler Joseph Kutter 1932 kreéiert huet.

Et weist de Vëlossportler Nicolas Frantz, deen 1927 an 1928 Gewënner vum Tour de France war, wéi deen am Cyclistëgezei, mat enger Medail op der Broscht an engem Putsch Blimmercher am Grapp, viru sengem Vëlo poséiert.

D'Bild gëllt als ee vun den éischten Tableaue vum Kutter, déi am expressionistesche Stil gemoolt sinn.

No Aussoe vun der Famill vum Frantz huet him dëse Portrait net besonnesch gefall. D'Bild gouf zu Paräis ausgestallt an do verkaaft. Geschwënn dono koum et an d'Schwäiz. An den 1940er Jore koum et dunn an de Besëtz vun enger Lëtzebuerger Famill. Déi huet uganks der 1990er Joren d'Bild dem Nationalmusée um Fëschmaart geléint. Ma 2023, 10 Joer nom Doud vum Proprietär, hunn deem seng Ierwen decidéiert, d'Bild ze verkafen.

Den Nationalmusée huet doropshin eng Crowdfundings-Campagne lancéiert, mam Zil, 100.000 Euro un Donen zesummenzekréien, fir kënnen den Tableau ze kafen a weiderhin auszestellen. Dës Campagne hat Succès, 557 Spender hu bis Enn dës Joers 107.611,40 Euro gespent.

## Um Spaweck
* Campagne de crowdfunding: Analyse du tableau. Analys vun der Lis Hausemer, um Kanal vum Nationalmusée um Fëschmaart op youtube.com (gekuckt: 16.07.2023).
Albert Thill (Resistenzler)

Den **Albert Thill**, gebuer den 19. Januar 1917, a gestuerwen de 15. Mäerz 1992, war e belsch-lëtzebuergesche Resistenzler an Auteur.

## Wierk
**L'insaisissable patriote des Ardennes - Albert Thill - Chef des "commandos wallons" 1940 - 1945*
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Groussbus-Wal

An dëser **Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Groussbus-Wal** sinn all national Monumenter opgezielt, déi an der lëtzebuergescher Gemeng Groussbus-Wal ze fanne sinn (Stand: ; op der Lëscht sti se nach getrennt no den Gemenge Groussbus a Wal).

## National Monumenter no Uertschaft
### [[Bëschrued]]

|}
### [[Dellen]]

|}

### [[Groussbus]]

|}

### [[Randschelt]]

|}

### [[Turelbaach (Lieu-dit)|Turelbaach]]

|}

### [[Wal (Réiden)|Wal]]

|}

### Quell
* 

## Um Spaweck
Mahathir Mohamad

De **Mahathir Mohamad**, gebuer den 10. Juli 1925 zu Alor Setar am malaysesche Bundesstaat Kedah.

Hie war zweemol Premierminister vu Malaysia: vun 1981 bis 2003 an erëm vun 2018 bis 2020.

## Um Spaweck
Epicure

**Epicure**, meescht als **Epicure.** stiliséiert, war eng lëtzebuergesch Indie-Pop- an Indie-Rock-Band.

## Bandgeschicht
Epicure gouf 2017 gegrënnt an ass an deem Joer ënner anerem op der Diddelenger Fête de la musique, de Congés annulés an de Stater Rotonden an um Festival On Stéitsch opgetrueden. Si waren och den Opener vun der EP-Release vu Seed to Tree de 6. November 2017 an der Escher Kulturfabrik.

Am November huet d'Grupp d'Lidd *Blue Planet* mat engem Livemusekvideo vum Isaiah Wilson an Anastasia Iampolskaia verëffentlecht. Chrëschtdag 2017 koum d'Single *Christmas (Marry Me)* eraus an am Juni 2018 déi nächst Single *Flamingo*, déi vum Tom Gatti gemastert gouf. Am Summer 2018 koum de Museker Mil an d'Band, duerno ass Epicure op der fënnefter Editioun vum Last-Summer-Dance-Festival zu Ierpeldeng op der Sauer opgetrueden.

Am Mee 2019 war Epicure d'Virband vun District 7 op där hirem Album-Releaseconcert an de Rotonden. Am Juli hu si beim Screaming Fields matgemaach an d'Single *At Least You Tried* verëffentlecht, déi bei Impala Sound erauskoum. Si gouf nees vum Tom Gattiu gemëscht an den Isaiah Wilson huet de Clip dofir gedréint. Spéider hunn Epicure nach um Kolla-Festival gespillt an am Oktober d'Lidd *You* erausbruecht, fir dat d'Léa Giordano e Museksvideo gedréint huet.

Der Band hir lescht Single, *Better Days*, koum am Abrëll 2020 eraus.

De Sänger Thomas Roland gouf kuerz drop ënnert dem Numm Maale Gars bekannt an den Damien Giudice huet de Projet *Boy From Home* lancéiert. Och de Joé Birchen war a senger Zäit bei Epicure nach an enger anerer Band, den Trappers.

## Singelen
* 2017: *Blue Planet*
* 2017: *Christmas (Marry Me)*
* 2018: *Flamingo*
* 2019: *Lessons Learned*
* 2019: *At Least You Tried*
* 2019: *You*
* 2020: *Better Days*

## Um Spaweck
* Videografie
Leopold I.

Mat **Leopold I.** kann ë.&nbsp;a. gemengt sinn:
* Leopold I. (ëm 1290-1326), Herzog vun Éisträich;
* Leopold I. (1640-1705), Keeser vum Hellege Réimesche Räich, Kinnek vun Ungarn a Béimen;
* Leopold I. (1679-1729), Herzog vu Loutrengen a Bar;
* Leopold I. (1747-1792), Herzog vun der Toskana;
* Leopold I. (1790-1865), Kinnek vun de Belsch.
Prost (Zäitschrëft)

***Prost*** ass eng lëtzebuergesch Zäitschrëft, déi zanter 2023 zweemol am Joer erauskënnt. Den Ënnertitel ass *De Lëtzebuerger Wäin. Seng Wënzer a seng Regioun.*

De Fonds de solidarité viticole (FSV) ass Editeur; d'Agence Moskito këmmert sech ëm d'Schreiwen an de Layout.

*Prost* gëtt an 110.000 Exemplairen gratis *en toute boîte* verdeelt. Dozou gëtt et och e Podcast, wouvun all Mount en neie bäikënnt.
Schonns 2018 bis 2022 hat den FSV eng Zäitschrëft publizéiert, déi den Numm *[[Vinorama]]* hat.

## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg
## Um Spaweck
* "Prost, le magazine (et le podcast) qui veut promouvoir les vins luxembourgeois". adada.lu, 07.07.2023.
Pluto (Mythologie)

De **Pluton** (griichesch: Πλούτων (Ploútōn), Laténgesch och **Pluto**) ass an der  griichescher a réimescher Mythologie de Gott vun der Doudewelt déif bannen an der Äerd.

En entsprécht gréisstendeels dem Hades. Och de Plutos, de Gott vum  (ënnerierdesche) Räichtum, gouf him dacks gläichgesat. Ob a wéi déi dräi – den Hades, de Pluton an de Plutos – ursprénglech auserneegehale goufen, kann een haut kaum nach soen. De Platon zum Beispill mengt, de Pluton/Plutos wier duerchaus positiv unzegesinn, als deen dee Räichtum bréingt, iwwerdeems den  Hades dee wier, deen der Doud bréngt, a wou kee sou kéng war fir säin Numm auszeschwätzen, an en dofir euphemistesch Pluton genannt gouf.  Een Ënnerscheed kann een awer feststellen: Am Géigesaz zum  Hades gouf de Pluton zesumme mat der Demeter an der  Kore kultesch veréiert. 

An der laténgescher Literatur, absënns beim Ovid, ass de  Pluto als der Proserpina (= griich. Persephone) hiren Entféierer bekannt. Och bei de Réimer war de Pluto den Herrscher vun der Ënnerwelt, nodeems de Jupiter (griich. = Zeus)  hirem gemeinsame Papp  Saturnus (griich. = Kronos) d'Herrschaft iwwer d'Welt ofgeholl hunn a se mat sengen zwéi Bridder Neptunus (griich. = Poseidon) a Pluto gedeelt hat.
Károly I. vun Ungarn

De **Károly I.**, (ungar.: *I. Károly*), gebuer als *Carobert* 1288 zu Neapel a gestuerwen de 16. Juli 1342 zu Visegrád, war vun 1308 bis zu sengem Doud Kinnek vun Ungarn a Kroatien. Hie war deen eelste Bouf vum Titularkinnek Karl Martell an der Klementia vun Habsburg.

## Liewen

Nom Ausstierwe vun den Arpaden 1301 war de Károly I. den éischte Kinnek aus der Dynastie Anjou um ongreschen Troun. Den Adel vun do hat ufanks de Wenzel III. vu Béimen op den Troun gehuewen, no dem sengen Doud  1305 ass et dem Károly gelongen, Zoustëmmung ze kréien, soudatt e sech bis 1308 géint säi Géigepretendent Otto III. vu Bayern duerchsetze konnt.

Och de Jang de Blannen, deen 1311 Kinnek vu Béime gi war, huet en Usproch op den ungareschen an op de polneschen Troun gestallt, well seng Sëschter Beatrix dem Károly seng zweet Fra gi war, ma schonns 1319 gestuerwen ass. Doropshin huet de Károly eng Allianz mam polnesche Kinnek Władysław I. geschloss an 1320 deem seng Duechter  Elżbieta bestuet.

An den 1320er ass hie géint eng Rëtsch ungaresch "Klengkinnekräicher" an de Krich gezunn, déi sech an de Jore virdru forméiert haten, an huet d'Zentralmuecht nees nei opgestallt.  1326 huet hien den Ritteruerden vum Hellege Georges gestëft, fir domat den Adel besser u sech ze bannen. 1330 huet hien d'Schluecht bei Posada géint d'Walachen verler a koum knapps mam Liewen dovun.

1333 huet hie säi Jong Andras mat der Ierwin vum Kinnekräich Neapel, der Jeanne, bestuet. 1339 huet de Kasimir III. (Kazimierz III Wielki, "de Groussen" de Károly a säi Bouf Lajos (Louis) als Ierwe vun der polnescher Kroun agesat.

De Károly I. huet duerch den Ausbau vum Biergbau d'wirtschaftlech Situatioun an Ungarn verbessert. 1325 huet en deen éischten ungaresche Goldgulde klappe gelooss.

## Fraen a Kanner

De Károly I. war dräimol bestuet:

Fir d'éischt mat der Maria († 1317), Duechter vum Herzog Kasimir II.vun Oppeln-Beuthen  Si kruten zwou Duechteren:
* Katharina († 1355) 
* Erzsébet († 1367)

No hirem Doud huet hie sech mat der Beatrix vu Lëtzebuerg bestuet, der Duechter vum däitsche Keeser Heinrich VII. Si ass no der Gebuert vun hirem éischte Kand, dat och net iwwerlieft huet, 1319 gestuerwen.

1320 huet hie sech du mat der Elisabeth vu Polen (Elżbieta Łokietkówna, † 1380) bestuet, der Duechter vum polnesche Kinnek Władysław I. (Władysław I Łokietek). Ënnert hire Kanner waren:
* Lajos (Louis) de Groussen (''Lajos Nagy'') (* 1326; † 1382), Kinnek vun Ungarn a Polen
* András (* 1327; † 1345 ermuert), Pretendent vun Neapel
* István (* 1332; † 1354), Herzog vu Slawonien, Kroatien an Dalmatien

## Literatur
* László Solymosi: *[https://www.biolex.ios-regensburg.de/BioLexViewview.php?ID=1104 Karl I., König von Ungarn]*. In: *Biographisches Lexikon zur Geschichte Südosteuropas*. Band 2. München 1976, S. 371–373

## Um Spaweck
Lobolon carcinophaga

***Lobodon carcinophaga*** ass eng Robbenaart, aus der Famill vun den Hondsrobben (Phocidae). Als eenzeg Robbenaart ass si op Plankton, méi genee op Antarktesche Krill (*Euphausia superba*) spezialiséiert, deen 98% vun hirem Kascht ausmécht (a wat dem Taxon den Numm ginn huet).

## Charakteristiken
D*'Lobodon carcinophaga* hunn eng schlank,  stroumlinnefërmeg Morphologie mat engem däitlech siichtbaren Hals, wouduerch ee se scho vu wäitem vun anere Robbenaarten an der Antarktis ënnerscheede kann.

Hire Summerpelz (Januar/Februar) huet eng sëlwer-gro Faarf, deen dann an de Méint dono an éischter crèmefaaeweg bis gielzeg Téin iwwergeet, mat bronge Partien um Réck; laanscht d'Säit an op de Flossen. D'Ritte sinn eng Grëtz méi hell wéi d'Mudderen. Si ginn eng 220 bis 245&nbsp;cm laang an 170 bis 230&nbsp;kg schwéier. D'ännchercher sinn an der Moyenne 5&nbsp;cm méi kleng an 8&nbsp;kg méi liicht wéi d'Weibercher. 

Hiert Gebëss ass der Ernierungsweis ugepasst; d'Zänn sti sou, datt e ganz klenge Sputt dertëschent ass, dee Waasser duerchléisst, a sou erméiglecht, datt de Krill erausgefiltert gëtt.

## Verbreedung

*Lobodon carcinophaga* ass eng antarktesch Robb. Si lieft am Summer am Südpolarmier op de Borde vum Pakäis. Am Wanter geet s'op Wanderschaft a kënnt bis op d'Küste vu Patagonien an anere subantarkteschen Inseln.

Wa se erwuess sinn, liewe s'eleng oder a klenge Gruppen vun héchstens e puer Dose Stéck, déi awer keng fest Bindung hunn. Wa se jonk sinn, fënnt ee se a méi grousse Gruppe vun alt Honnerte vun Déieren.

Séileoparden an Orcae sinn déi gréisst Friessfeinde vum *Lobodon carcinophaga*, méi sielen och Haien.

D'Populatiuon gëtt op 30 Milliounen Déiere geschat, woumat et déi bei wäitem heefegst Robbenaart ass. 

## Literatur
* Ronald M. Nowak: *Walker's Mammals of the World.* 6th Edition. Johns Hopkins University Press, Baltimore 1999, ISBN 0-8018-5789-9
* Peter J. Adam: *Lobodon carcinophaga*. Mammalian Species Nr. 772, 2005.

## Kuckt och
* Séihond
* Largha-Séihond

## Um Spaweck
Taudaha Séi

Den **Taudaha Séi** ass e Séi am Nepal, an der Géigend vu Katmandu, an der Provënz Bagmati, op enger Héicht vu ronn 1400 Meter. *Taudaha* heescht souvill wéi "Schlaangeséi".

De Séi huet 463 Hektar an ass maximal ronn 6,5&nbsp;m déif. Um Uwänner gëtt et déi eng oder aner Räisterrassen.

Am Wanter sinn do en ettlech Zuchvijel op der Duerchrees ze fannen.

## Galerie

The small island of Taudaha Lake, kathmandu.jpg|Kleng Insel am Séi
Checkered keelback at Taudaha, kathmandu.jpg|
Gadwalls in flight, Taudaha Lake.jpg|
Phalacrocorax carbo, Egretta garzetta and Mareca strepera in Taudha Lake.jpg|
A gull flying over Lake Taudaha.jpg|
Birds at dawn at lake Taudaha and the fog illuminated by the sunlight.jpg
Checkered keelback at Taudaha Lake.jpg
Snakehead at Taudaha, kathmandu.jpg
Red eared slider turtle basking at Taudaha Lake.jpg|
Ruddy Shelduck (Tadorna ferruginea)- Female at Bharatpur I IMG 5336.jpg
Lotus in Taudaha.jpg
View of Taudaha Lake Kathmandu.jpg


## Um Spaweck
James-Webb-Weltraumteleskop

Den **James-Webb-Weltraumteleskop** (engl.: *James Webb Space Telescope*, ofgekierztt **JWST** oder **Webb**) ass e Weltraumteleskop fir d'Infraroutastronomie.

E gouf zanter 1996 als gemeinsame Projet vun de Weltraumagencen NASA (USA), ESA (Europa) an CSA (Kanada) entwéckelt a kann als wëssenschaftlechen Nofollger vum Hubble-Weltraumteleskop an vum Spitzer-Weltraumteleskop ugesi ginn.

De JWST ass de 25. Dezember 2021 gestart ginn an huet de 24. Januar 2022 seng Orbit um Lagrange-Punkt L<sub>2</sub> ronn 1,5&nbsp;Millionen Kilometer vun der Äerd ewech, erreecht. Den 11. an 12. Juli 2022 huet e seng éischt Biller presentéiert.

De JWST huet véier wëssenschaftlech Haaptaufgaben:
* D'Siche vun den éischten Objeten a Galaxien, déi liichten, an déi nom Urknall an am donklen Zäitalter dono, virun 13,5 Milliarde Joer, entstane sinn.
* Hëllefe, fir besser ze verstoe wéi d'Strukturen am Universum entstane sinn.
* Ënnersichen an erfuerschen, wéi Galaxien, Schwaarz Lächer, Stären a Planéitesystemer entstane sinn, absënns och déi protoplanetar Scheiwen.
* Exoplanéiten, hir Atmosphär an eventuell Konditiounen, datt do Liewe kéint sinn, erfuerschen.

De JWST ass deelweis 100-mol méi empfindlech fir elektromagnéitesch Welle wéi den Hubble-Teleskop.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Jean Kraus

De **Jean Kraus**, mam Uerdensnumm *Frère Macédone*, gebuer den 21. Abrëll 1897 zu Bidscht, a gestuerwen den 3. Mee 1975 zu Ciney
, war e lëtzebuergesche Geeschtlechen, Enseignant a Botaniker.

## Liewen
De Jean Kraus war de Jong vun engem Schoulmeeschter.  Hien ass zu Chaumont, Bockryck a Lembeeke an d'Schoul gaangen an ass 1912 an d'Klouschter gaangen. 1922 huet hien zu Malonne säin Eed als Pater ofgeluecht.

Hie gouf Enseignant an huet zu Tamines, Léck, Jemappes a Rochefort am Kolléisch enseignéiert. 1963 gouf e pensionéiert.

Hien hat am Laf vun de Joren en Herbarium vun Dausende vu Planzen ugeluecht, déi en dem Staatsmusée (haut: Naturmusée) vermaach huet.
Martin-Luther-Haus (Lëtzebuerg)

D**'Martin-Luther-Haus** ass de Sëtz vun der *Evangelischen Gemeinde deutscher Sprache in Luxemburg.* Am Haus ass och e Raum fir Gottesdéngschter ze feieren. Et ass an der Stad an der Avenue Gaston-Diderich op N° 35.

## Kuckt och

* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Protestantismus

## Um Spaweck

* Internet-Site vun der Evangelischen Gemeinde deutscher Sprache in Luxemburg
Damm

**Damm** steet ë.&nbsp;a. fir:
* Fra, als héiflech Bezeechnung.
* Damm (Konstruktioun), e Schutzwall, am Waasserbau Däich genannt.
* Damm (Schach), eng Figur am Schachspill.
* Damm (Spill), ee Brietspill.
* Damm (Spillkaart), eng Spillkaart.
* *Damm*, d'Regioun tëscht dem Anus an de baussenzege Geschlechtsorganer, kuckt och: Perineum.
* Damm, eng däitsch Uertschaft an der Gemeng Dummerstorf.
* Staudamm.

## Kuckt och
* Madonna
Kinnek (Homonymie)

**Kinnek** steet ë.&nbsp;a. fir:
* Kinnek, eng Bezeechnung fir den ieweschte Monarch an engem Staat.
* Kinnek (Spillkaart), eng Spillkaart.
* Kinnek (Schach), eng Figur am Schachspill.
Pit Molling

De **Pit Molling**, gebuer 1984 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Kënschtler.

Hien huet op der FADBK Essen Konscht studéiert.

## Ausstellungen (Auswiel)

## Auszeechnungen

* Prix Révélation (2019)
* Prix de la sculpture Schlassgoart (2022) fir seng *digital* Skulptur *"The Elephant in the Room" *

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Websäit
* www.pitmolling.com
Iguazú-Waasserfäll

D**'Iguazú-Wasserfäll** (Portugisesch: *Cataratas do Iguaçu*, Spuenesch: *Cataratas del Iguazú*) si  Waasserfäll vum Floss Iguaçu/Iguazú op der Grenz tëschent dem brasilianesche Bundesstaat Paraná an der argentineschen Provënz Misiones.

## Beschreiwung
D'Iguazú-Waasserfäll bestinn aus 20 groussen an enger 255 méi klenge Waasserfäll, op enger Breet vun 2,7 Kilometer. E puer dovu si bis zu 82 Meter, déi meescht awer si 64 Meter héich. An enger Sekonn falen do, jee no Joreszäit, tëscht 1500&#8239;m³/s bis iwwer 7000&#8239;m³/s Waasser erof. D'Grenz tëscht Argentinien a Brasilien leeft queesch derduerch. Déi meescht Fäll sinn op der argentinescher Säit, dofir ass d'Vue vun där brasilianescher aus am impressionantsten. D'Fäll sinn duerch kleng Insele vun enee getrennt.

Den Haaptwaasserfall, an enger U-fërmeger, 150 Meter breeder a 700 Meter laanger Schlucht, gëtt *Garganta del Diablo* (spuenesch) respektiv *Garganta do Diabo* (portugisesch) genannt ("Strass vum Däiwel")

Bei héijem Waasserstand féieren d'Waasserfäll, wéinst dem Ewechhae vu Bëscher a Brasilien, an dodurch ausgeléist enger verstäerkter Erosioun, vill Sedimenter mat, sou datt d'Waasser bullizeg-brong gëtt.

An der Emgéigend leien d'Stied Foz do Iguaçu am brasilianesche Bundesstaat Paraná a Puerto Iguazú an der argentinescher Provënz Misiones.

*"Iguazú"* heescht an der Guarani-Sprooch souvill wéi "grousst Waasser". De spuenesche Conquistador Álvar Núñez Cabeza de Vaca huet se den 31. Januar 1542 als éischten Europäer entdeckt. Ee vun de Fäll op der argentinescher Säit gouf no him genannt.

Souwuel op der brasilianescher wéi der argentinescher Säit leien d'Waasserfäll an engem Nationalpark, déi allebéid vun der UNESCO als Weltierfschaften agedroe sinn (den Nationalpark Iguazú 1984, den Nationalpark Iguaçu 1986).

## Biller

Fichier:Iguazu Décembre 2007 - Panorama 7.jpg
Fichier:43 - Iguazu - Décembre 2007.jpg


Fichier:Iguacu-002.jpg
Fichier:Iguazu Cataratas2.jpg|Vue aus dem Fliger
Fichier:00 1854 Iguazú-Wasserfälle - Südamerika.jpg|Bei Héichwaasser


## Um Spaweck

* Websäit vun der argentinescher Parkadministratioun 
* Websäit vun der brasilianescher Parkgesellschaft
Åland

**Åland**, och nach **Ålandinselen** (; och **', [[finnesch]] ''Ahvenanmaa'', och **') ass eng finnesch Regioun mat enger gréisstendeels politescher Autonomie. Se besteet aus enger Inselgrupp mam selwechten Numm, déi am nërdleche Baltesche Mier, am Agang vum Bottnesche Golf, tëscht Schweden a Finnland läit. 

Opgrond vun enger Entscheedung vum Vëlkerbond vun 1921 gehéiert d'Regioun als entmilitariséiert Zon zu Finnland, déi hir bannenzeg Affären awer gréisstendeels autonom verwalt. Schweedesch ass déi eenzeg offiziell Sprooch.

Verschidde politesch a wirtschaftlech Rechter sinn och fir finnesch Staatsbierger nëmme limitéiert disponibel. 

D'Ekonomie vun den Insele gëtt vum Tourismus a Schëffsverkéier bestëmmt. Fir de Schëffstrafick gëlle steierlech Virdeeler, well een am Verkéier mat Åland steierfräi akafe kann.

## Um Spaweck
Tony Bennett

Den **Tony Bennett**, gebuer als *Anthony Dominick Benedetto* den 3. August 1926 zu New York City, an och do den 21. Juli 2023 gestuerwen, war en US-amerikaneschen Jazzsänger an Entertainer.

Hie war ganz populär an den USA, wou en iwwer 50 Milliounen Disquë verkaaft huet. Hien huet 19 Grammy-Awards gewonnen. Mat Titele wéi  *I Left My Heart in San Francisco* gouf hien och international bekannt.

Aner Hitte vun him waren an den 1950er an 1960er Jore Lidder wéi *The Boulevard of Broken Dreams, Because of You* (1951), *Cold Cold Heart* (1951), *Rags to Riches* (1953), *Stranger in Paradise* (1953) *Blue Velvet* (1951) *I Wanna Be Around* (1963), *Who Can I Turn To* (1964) an *[[The Shadow of Your Smile]]* (1965).

1998 huet hien, zesumme mam Jazzkritiker Will Friedwald, seng Autobiographie *The Good Life* erausbruecht.

2006, fir säin achtzegste Gebuertsdag huet hien den Album *Duets – An American Classic* erausbruecht, wou hien zesumme mam Bono, Michael Bublé, den Dixie Chicks, Elvis Costello, Céline Dion, Billy Joel, Elton John, Juanes, Diana Krall, k.d. lang, Paul McCartney, Tim McGraw, George Michael, Barbra Streisand, James Taylor an Stevie Wonder gesongen huet. 5 Joer drop huet hien dat selwecht mat *Duets II* gemaach, dës Kéier mam Andrea Bocelli, Michael Bublé, Mariah Carey, Natalie Cole, Sheryl Crow, Aretha Franklin, Josh Groban, Faith Hill, Norah Jones, Lady Gaga, k.d. lang, John Mayer, Willie Nelson, Queen Latifah, Alejandro Sanz, Carrie Underwood an Amy Winehouse. Hie koum op d'Plaz 1 an d'Billboard-Albumcharts a war domat deen eelste Kënschtler, deen et je op déi éischt Plaz do gepackt hat

Och als Moler huet hie sech en Numm gemaach.

## Discographie

## Um Spaweck

* ''„Ich habe die Zeit meines Lebens!“'' badische-zeitung.de, *Rock & Pop*, 23. Dezember 2016 (Interview zum 90. Gebuertsdag).
Amerikanesch-Samoa

**Amerikanesch Samoa** (en: *American Samoa, [[Samoanesch|sm]]: Sāmoa Amelika*) ass e Baussegebitt vun de Vereenegte Staate vun Amerika am südleche Pazifik. Et ass en Deel vun de Samoainselen a stéisst am Südosten un den onofhängege Staat Samoa. Déi flächeméisseg gréisst Insel an déi mat de meeschten Awunner ass Tutuila, mam Haaptuert Pago Pago.

Wärend dem Zweete Weltkrich krut Amerikanesch-Samoa an de Joren 1942 bis 1945 temporär eng méi grouss strateegesch Bedeitung fir d'USA, well de Bau vun engem Stëtzpunkt fir d'Marinn an e Fluchhafen (Pago Pago International Airport) decidéiert gouf.

Eng besonnesch kulturell Eegenschaft vun der ganzer Inselgrupp ass d'Nieftenee vum modernen amerikanesche Liewensstil mat de samoaneschen Traditiounen.

## Geographie
Amerikanesch Samoa ass de gréissten US-Territoire südlech vum Equator an erstreckt sech iwwer e puer Vulkaninselen an zwéi kleng Atollen a Polynesien:

* Tutuila, mat e puer méi klengen Inselen, dorënner Aunu'u,
* de Grupp vun Manuainselen mat Taʻū an Ofu-Olosega,
* de Swains Island Atoll an
* de Rose-Atoll.

Wichteg Uertschaften, nieft der Haaptstad Pago Pago sinn Tula Village, Amanave, Vaitogi an Tāfuna.

## Sproochen
Offiziell Sproochen op Amerikanesch Samoa sinn Englesch an Samoanesch, eng polyneesesch Sprooch déi vun 90,6 % als Mammesprooch geschwat gëtt.

## Um Spaweck
Bouvetinsel

D**'Bouvetinsel** [] (norwegesch Bouvetøya) ass eng onbewunnt Vulkaninsel um Südatlantesche Réck, ronn 2.500&nbsp;Kilometer südwestlech vum südafrikanesche Kap vun der Gudder Hoffnung. Zesumme mat e puer Nieweninselen a -fielsen, dorënner Larsøya, Store-Kari a Litle-Kari, ass et ee Gebitt dat vun Norwegen ofhänkt (norwegesch *Biland*), dat awer net als Deel vum Kinnekräich Norwegen gëllt.

D'Bouvetinsel gehéiert zu den entleeënsten Inselen op der Welt, an ass eng vun deenen, déi am schwieregsten z'erreeche sinn. Den nooste Kontinent ass d'Antarktis (Kap Sedow, Kinnigin-Maud-Land), gutt 1.700&nbsp;km südlech dovun.

D'Insel ass 9&nbsp;km laang a bis zu 7,5&nbsp;km breet an huet eng Fläch vun 49&nbsp;km², wouvun 93 % Gletscher sinn.

## Um Spaweck
Cookinselen

D**'Cookinselen** (englesch *Cook Islands*, rarotonganesch  och nach: **Cook-Archipel, Mangaia-Archipel, Herveyinselen**) sinn en onofhängegen Inselstaat an enger „fräier Associatioun mat Neiséiland“ an en Archipel am südleche Pazifik. Se hunn eng Fläch vun 236,7&nbsp;km² a 14.987 Awunner (Stand 2021), vun deenen déi meescht zum Vollek vun de Cook Islands Māori gehéieren. D'Haaptstad Avarua läit op der Insel Rarotonga. D'Cookinsele sinn den éischte Staat an deem d'Fraen an d'Wale gaange sinn.

Déi zwou offiziell Sprooche vun de Cookinsele sinn Englesch an zënter 2003 och Rarotonganesch. Do dernieft gëtt och nach Pukapukanesch, Penrhyn a Rakahanga-Manihiki geschwat.

## Territoire a Geographie
D'Cookinsele bestinn aus 15 Insele mat enger Landfläch vun 236,7&nbsp;km² déi sech an zwou Gruppen opdeelen.

* d'südlech Grupp (an der Sprooch vun de Māori *Te pa enua i raro nei*) mat der Haaptinsel Rarotonga an den Insele resp. Inselgruppen Aitutaki, Atiu, Mangaia, Manuae, Mauke, Mitiaro, Palmerston an Takutea;
* d'nërdlech Grupp (fréier och *Manihikiinselen* oder *Roggeveen-Archipel*; an der Sprooch vun de Māori *Te pa enua tokerau*) mat den Insele Manihiki, Nassau, Penrhyn, Pukapuka, Rakahanga a Suwarrow.

Bei den Inselen am Norden handelt et sech haaptsächlech ëm Atollen déi wéinst Koralleriffer schwéier zougänglech sinn. Déi aner Insele si vu vulkaneschem Urspronk a bis iwwer 600&nbsp;Meter héich. Se hunn eng üppeg Vegetatioun mat ë. a. Kokospalmen, Broutbeem a Pisang.

## Um Spaweck
Britteschen Territoire am Indeschen Ozean

De **Britteschen Territoire am Indeschen Ozean** (englesch: *British Indian Ocean Territory*) ass e brittescht Iwwerséigebitt dat hautdesdaags just nach aus dem Chagos-Archipel besteet.

Den Archipel besteet aus siwen Atolle mat ronn 60 meeschtens onbewunnte klengen Inselen. Déi gréisst Insel ass Diego Garcia am Atoll mam selwechten Numm. Déi aner Atolle sinn:

* Chagos-Archipel, de gréissten Atollkomplex vun der Äerd (mat der Nelsons Insel, Danger Insel, Eagle Insel an Dräi Bridder),
* Peros Banhos, 
* Salomon Inselen, 
* Egmont Inselen, gradewéi
* de Blenheim Riff an d'Speakers Bank, déi just bei Niddregwaasser op d'Waasseruewerfläch kommen a keng Inselen hunn.

D'Insele verdeelen sech iwwer e Gebitt vu 54.400&nbsp;km². All d'Inselen zesummen hunn eng Fläch vu ronn 60&nbsp;km².

D'Awunner vun den Insele si vu Mee 1966 u relogéiert ginn a liewen zënterhier op Mauritius, de Seychellen oder am Vereenegte Kinnekräich. D'Insele sinn haut net méi bewunnt, mat Ausnam vun Diego Garcia wou e brittesch-amerikanesche Marinnestëtzpunkt ass, souwéi en astronomeschen Observatoire.

## Um Spaweck
Franséisch Süd- an Antarktisgebidder

D**'franséisch Süd- an Antarktisgebidder** (franséisch: *Terres australes et antarctiques françaises*, ofgekierzt **TAAF)**, sinn e franséischt Iwwerséigebitt mat besonneschem Status (Collectivité *[[sui generis]]*).

Den Territoire besteet aus fënnef verschiddenen Distrikter:

* Crozetinselen,
* Kerguelen, 
* Verspreet Inselen am Indeschen Ozean,
* Sankt Paul an Amsterdam,
* Adélieland.

D'franséisch Süd- an Antarktisgebidder leien all am südlechen Indeschen Ozean ausser dem Adélieland, dat am Antarkteschen Ozean, direkt südlech vum Indeschen Ozean läit.

Déi dräi historesch Distrikter (Crozet, Kerguelen, Sankt Paul an Amsterdam) begräifen hautdesdaags dat gréisst Naturschutzreservat vu Frankräich an ee vun de gréisste Mieresschutzgebitter vun der Äerd. De Perimeter vum Naturschutzgebitt steet zanter dem 5. Juli 2019 op der UNESCO Lëscht vum Weltierwen.

Am Oktober 2024 huet de President vu Madagaskar, den Andry Rajoelina, säi Wonsch bestätegt, d'Verstreet Inselen, déi Madagaskar zënter 1973 behaapt huet, vu Frankräich zréckzeginnhttps://www.tf1info.fr/international/visite-d-emmanuel-macron-a-madagascar-pourquoi-les-iles-eparses-sont-si-strategiques-pour-la-france-2366729.html.

## Um Spaweck
Tour de Wallonie 2023

Déi 50. Editioun vum **[[Tour de Wallonie]]**, gouf vum 22. Juli bis de 26. Juli 2023 a Wallounien tëscht Huy an Aubel gefuer. Et goung iwwer eng Streck vu 786,2 km an d'Course stoung um Kalenner vun den UCI ProSeries 2023 an der Kategorie 2.Pro.

## Etappen

### Generalklassement

## Um Spaweck
Tour de Wallonie 2022

Déi 49. Editioun vum **[[Tour de Wallonie]]**, gouf vum 23 bis de 26. Juli 2022 a Wallounien tëscht Temploux a Chapelle-lez-Herlaimont gefuer. Et goung iwwer eng Streck vun 961,23 km an d'Course stoung um Kalenner vun den UCI ProSeries 2022 an der Kategorie 2.Pro.

## Etappen

### Generalklassement
Heard- a McDonald-Inselen

D**'Heard- a McDonald-Inselen** (englesch *Heard Island and McDonald Islands*) sinn en australescht Baussegebitt am südlechen Indeschen Ozean. Den Territoire huet déi offiziell Bezeechnung *Territory of Heard Island and McDonald Islands*'.**'

D'Inselregioun gouf ursprénglech vum Vereenegte Kinnekräich beusprocht, ass awer 1947 un Australien iwwergi ginn. D'Insele gi vun der Australian Antarctic Division vum australesche Ministère fir Agrikultur, Waasser an Ëmwelt zu Canberra geréiert.

D'Gebitt steet zanter 1997 op der UNESCO Lëscht vum Weltierwen.

## Geographie
Den Territoire besteet aus der Insel *Heard* mat der Nieweninsel *Shag* an aus de *McDonald-Inselen*, déi 43&nbsp;km westlech dovu leien.

D'Gebitt läit 1.668&nbsp;km nërdlech vun Ostantarktika, 3.843&nbsp;km südwestlech vu Westaustralien a 4.205&nbsp;km südëstlech vu Südafrika. Dat nooste Land sinn d'Kerguelen, 445&nbsp;km am Nordwesten.

## Um Spaweck
Sinéad O'Connor

D**'Sinéad Marie-Bernarde Aoibheann O’Connor** ([]), gebuer den 8. Dezember 1966 zu Dublin a gestuerwen de 26. Juli 2023 zu London, och bekannt als *Magda Davitt*, *Shuhada’ Davitt* a *Shuhada’ Sadaqat*, war eng iresch Musekerin a Sängerin.

Si hat 1990 en internationale Succès mat hirer Interpretatioun vum Prince sengem Lidd *Nothing Compares 2 U*. Den Album, wou et drop war, *I Do Not Want What I Haven’t Got,* gouf iwwer siwemilliounemol verkaaft.

Dono huet se virun allem periodesch iwwer sech schwätze gedoen, mat Aussoen oder Handlunge géint d'Kathoulesch Kierch (si war als Jugendlech an engem vun Nonne gefouerten Heem mëssbraucht ginn) oder Ukënnegunge vum Wiessel zu anere Reliounen.

## Discographie

## Um Spaweck
Tour de France Femmes 2023

Den **[[Tour de France Femmes]] 2023** ass déi zweet Editioun vun dëser Etappecourse fir Cyclistinnen. E gouf vum 23. bis den 30. Juli gefuer an ass en Deel vun der UCI Women’s WorldTour 2023.

E goung vu Clermont-Ferrand op Pau.

D'Lëtzebuergerinne Christine Majerus a Marie Schreiber sinn an der Ekipp SD Worx aus Holland matgefuer souwéi d'Nina Berton an der Ekipp Ceratizit-WNT.

## Ekippen

## Etappen

## Generalklassement

## Um Spaweck
Insel Man

D**'Insel Man** (Englesch *Isle of Man*, Manx *Ellan Vannin* [] oder gekierzt *Mannin* []) ass eng vun de Britteschen Inselen a läit am Iresche Mier, tëscht Schottland (29&nbsp;km ewech), England (48&nbsp;km), Nordirland (52&nbsp;km), Wales (71&nbsp;km) an der Republik Irland (85&nbsp;km).

Si ass autonome Krounbesëtz an ënnersteet direkt der brittescher Kroun, ouni datt s'en Deel vum Vereenegte Kinnekräich oder e Brittescht Iwwerséigebitt ass.

Zur Zäit wéi d'Vereenegt Kinnekräich Member vun der Europäescher Unioun war, bestoungen eng Rei Sonnerreegelen (d'EU-Recht huet deelweis gegollt an d'Zollrecht war applikabel), d'Insel Man war awer ni Member vun der EU.

## Um Spaweck
Jouy-en-Josas

**Jouy-en-Josas** ass eng Gemeng am Departement Yvelines an der Regioun Île-de-France a Frankräich.

D'Awunner ginn "Jovaciens" an "Jovaciennes" genannt.

D'Stad ass zanter 1964 bekannt well do den Haaptcampus vun der HEC Paris ass.

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng vu Jouy-en-Josas
Grandpré

**Grandpré** ass eng nei franséisch Gemeng an den Ardennen an der Regioun Grand Est am Dall vun der Aire. Si ass den 1. Januar 2016 aus der Fusioun vun der fréierer Gemeng Grandpré mat der Nopeschgemeng Termes ervirgaangen
## Nopeschgemengen

## Um Spaweck
Martin Walser

De **Martin Johannes Walser**, gebuer de 24. Mäerz 1927 zu Waasserburg um Bodensee, a gestuerwen den 28. Juli 2023 zu Überlingen, war en däitsche Schrëftsteller. Hie gouf absënns duerch d'Duerstellung vun interne Konflikter vun den Antihelde a senge Romanen an Erzielunge bekannt.

Nom Krich huet hien 1946 zu Lindau säin *[[Abitur]]* gemaach an duerno op der Philosophesch-theologescher Héichschoul zu Regensburg an op der Eberhard-Karls-Universitéit zu Tübingen Literaturwëssenschaft, Geschicht a Philosophie studéiert.
## Wierk

## Um Spaweck
Nërdlech Marianen

D**'Nërdlech Marianen** (kompletten Numm: **Commonwealth vun den Nërdleche Marianen**, Englesch: *Commonwealth of the Northern Maria Islands)*, sinn en net-incorporéiert Baussegebitt vun den USA, dat am Pazifeschen Ozean, südlech vun Japan an nërdlech vu Guam läit.

D'Gebitt besteet aus 16 Inselen déi iwwer 500&nbsp;Kilometer verspreet sinn. Déi gréisst Insele sinn Saipan, Tinian a Rota.

Offiziell Sprooche op den Nërdleche Mariane sinn Englesch, Chamorro (eng Mikroneesesch Sprooch) a Karolinesch (eng Polyneesesch Sprooch).

## Um Spaweck
Pitcairninselen

D**'Pitcairninselen** (Englesch *Pitcairn Islands*) sinn eng isoléiert Grupp vun Inselen am Südoste vum Pazifik, déi administrativ zu de britteschen Iwwerséigebidder gehéieren. 

Den Archipel besteet aus der Insel Pitcairn, engem gehuewenen Atoll (Henderson) an zwéin Atollen (Ducie, Oeno) mat zwou a véier Inselen. Pitcairn ass déi eenzeg Insel déi bewunnt ass, den Haaptstad ass Adamstown.

D'Awunner vu Pitcairn sinn haaptsächlech Nofollger vun der Meuterei op der Bounty vu 1789 an hire polyneesesche Fraen. Den Numm vum Haaptuert, Adamstown, geet op de leschten Iwwerliewende vun der Meuterei, den John Adams (1766-1829), zeréck.

## Um Spaweck
Colette Probst-Wurth

D**'Colette Probst-Wurth**, gebuer den 18. Oktober 1928 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen 2008, war eng lëtzebuergesch Keramikerin.

## Ausbildung a Liewenslaf
D'Colette Wurth war eng Duechter vum Ingenieur Édouard Wurth an der Marie Thérèse Lambert. Si huet op der Académie royale des beaux-arts zu Bréissel studéiert. Ëm 1945 krut si Zeechecourse vun hirem spéidere Mann, dem Joseph Probst (1911-1997), an duerno Keramikcoursë beim Paul Filleul zu Mortagne a Frankräich. 1947 bestit si de Probst. Dräi Kanner goufen an dem Bestietnes gebuer, dorënner d'Kënschtlerin Annette Weiwers-Probst.

D'Probst-Wurth huet Schësselcher, Platen, Vasen an aner Keramikaarbechten an engem einfachen a sobere Stil gemaach. Am Ufank war hir Aarbecht däischter a schwéier, spéider gouf se méi hell a méi schlank. Zesumme mat hirem Mann mécht si Fliesebiller. E Beispill dovun ass dem Colette seng Keramikversioun vu véier Skizzen vum Jozef, inspiréiert vum Mahler sengem *Lieder eines fahrenden Gesellen*.

Si huet hiert Wierk e puermol ausgestallt, dorënner och e puermol zesumme mat deem vun hirer Schwéiesch, der Textilkënschtlerin Denise Probst-Massin, op der International Women's Exposition zu New York (1950), an der Galerie La Cité (1977) an an der Galerie Simoncini an der Stad (1984).

1954 huet d'Koppel Probst-Wurth zesumme mat ë.&nbsp;a. dem François Gillen, Frantz Kinnen, Emile Kirscht, Wenzel Profant, Michel Stoffel a Lucien Wercollier d'Grupp Iconomaques gegrënnt, mat där si och ausgestallt hunn. Um éischte Kongress vun der Académie Internationale de la Céramique zu Cannes (1955) kruten de Joseph an d'Colette Probst an d'Jeanne an de Léon Nosbusch Éierendiplomer.

## Wierker
*1980-1981 Keramikplacke mat symbolesche Fëschvirstellungen, fir d'Tabernakeldier vun der St. Laurenz Kierch zu Dikrech.
*Plättercher La Vierge et l'Enfant, zesumme mat hirem Mann.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
Südgeorgien an d'Südlech Sandwichinselen

**Südgeorgien an d'Südlech Sandwichinselen** sinn e brittescht Iwwerséigebitt am Südatlantik, dat aus Südgeorgien an de Südleche Sandwichinselen besteet. 

D'Insele leie ronn 1.400 km ëstlech vun de Falklandinselen an 3.677 km vum Südpol ewech. Well se nërdlech vum 60. südleche Breedegrad leien, fale se net ënnert den Antarktisvertrag dee festleet, datt an der Antarktis (tëscht dem 60. an 90. Breedegrad) just eng friddlech Benotzung ë. a. fir d'Fuerschung, erlaabt ass.

## Um Spaweck
Südgeorgien

**Südgeorgien** (op Englesch: South Georgia, op Spuenesch: Isla San Pedro *oder* Georgia del Sur) ass souwuel den Numm vun enger eenzeler Insel wéi och d'Bezeechnung vun der Inselgrupp, zu där se gehéiert. Den Territoire zielt politesch zum britteschen Iwwerséigebitt *[[Südgeorgien an d'Südlech Sandwichinselen]].* Grad wéi fir d'Falklandinselen, gëtt säi Besëtz awer vun Argentinie revendiquéiert.

Den Archipel läit am Atlantik, ongeféier 1.400&nbsp;km ëstlech vun der Ostküst vu Südamerika (Argentinien).

Zum Inselgebitt Südgeorgien zielen:

* D'Haaptinsel vu Südgeorgien
* d'Pickersgill-Inselen
* d'Wëllkommensinselen
* d'Willisinselen
* d'Annenkovinsel
* d'Bird-Insel
* d'Cooper-Insel
* d'Grasinsel 
* d'Clerke Rocks- a Shag Rocks-Klippen

D'Haaptinsel Südgeorgien ass ronn 160 Kilometer laang a bis zu 30 Kilometer breet. Se huet eng Fläch vun 3.756&nbsp;km², also iwwer 92 % vun der ganzer Landfläch vu Südgeorgien an de Südleche Sandwichinselen (4.066&nbsp;km²).

## Um Spaweck
Serbien a Montenegro

**Serbien a Montenegro** (serbesch Србија и Црна Гора/Srbija i Crna Gora), deels och als *Serbien-Montenegro* oder *Serbien/Montenegro* geschriwwen, war e federale Staat a Südosteuropa dee vum 4. Februar 2003 bis den 3. Juni 2006 bestanen huet. En huet sech am territorialen a vëlkerrechtlechen Ëmfang net vun der Bundesrepublik Jugoslawien ënnerscheet, déi vun 1992 bis 2003, als Folleg vun de Jugoslawiekricher, existéiert huet. Et war de gréissten Nofollgerstaat vun der Sozialistesch federéierter Republik Jugoslawien.

## Um Spaweck
Südlech Sandwichinselen

D**'Südlech Sandwichinselen** (Englesch: *South Sandwich Islands* Spuenesch: *Islas Sandwich del Sur*) ass en Archipel dee  politesch zum britteschen Iwwerséigebitt *[[Südgeorgien an d'Südlech Sandwichinselen]]* gehéiert. Grad wéi fir d'Falklandinselen, gëtt säi Besëtz awer vun Argentinie revendiquéiert.

Den Archipel läit am Scotiamier am Südatlantik, südëstlech vu Südgeorgien a besteet aus follgenden Inselen:

## Ursprong vum Numm
Déi dräi nërdlechst Inselen (Traversayinselen) goufen 1819 vum russesche Séifuerer Fabian Gottlieb von Bellingshausen entdeckt. Scho Jore virdrun, ëm 1775, hat de brittesche Séifuerer James Cook déi südlech Inselen entdeckt. Den Numm vun der ganzer Inselkette geet op den engleschen Admirol John Montagu (1718-1792) zeréck. Den Zousaz „südlech“ war néideg, well den James Cook 1778 dat haitegt Hawaii entdeckt hat, an deem seng Inselen hie sengerzäit och schonn „Sandwichinselen“ genannt hat.

## Um Spaweck
Nouvelle Équipe

**Nouvelle Équipe** ass den Numm vun enger lëtzebuergescher Konschtbeweegung, déi nom Zweete Weltkrich ugefaang huet a sech op Innovatioun an der Konscht geriicht huet.

Nom Krich hunn eng Rei jonk Lëtzebuerger Kënschtler no engem neien Design an der Konscht gesicht, si wollten all konventionell Konzepter an traditionell Formen ofschafen. Véier dovunner, d'Molerer François Gillen, Victor Jungblut, Joseph Probst an de Sculpteur Lucien Wercollier, hu sech zesummegedoen fir eng "Nei Grupp" (Nouvelle Équipe) ze bilden. Si hunn 1948 den éischte *Salon de la Nouvelle Équipe* organiséiert, dee vum 20. Mee bis den 3. Juni 1948 am Cercle municipal an der Stad Lëtzebuerg ofgehale gouf. Beim Vernissage waren den Educatiouns-, Landwirtschafts- a Kulturminister Nicolas Margue, de Wirtschaftsminister Lambert Schaus an de belschen Ambassadeur derbäi. D'Kënschtler hu fofzeg Wierker gewisen: Glasfënsteren, Biller a Skulpturen. D'Ausstellung gouf gutt ugeholl an d'Konschtkritiker vum *[[Escher Tageblatt]]* an dem *[[Luxemburger Wort]]* ware begeeschtert. Dee Leschtgenannten huet geschriwwen:
 *"Dans ce Salon ne figure rien de pauvre, rien de conventionnel, rien de bassement sentimental. Je ne dis pas que toute convention est dépassée et que chaque élément de chaque oeuvre est du crû. Certaines formules, autant dans le choix du sujet, que dans sa vision, que dans la technique de représentation sont données par d'autres. Pour être récents, les clichés n'en sont pas moins des clichés. Mais les artistes qui exposent ici, s'en dégagent puissamment et sont en train de trouver, chacun pour soi, leur mode d'expression."*

Zwee Joer méi spéit war den zweete Salon. Vum 13. Mee bis de 5. Juni 1950 waren am Staatsmusée an der Stad Wierker vun der Nouvelle Èquipe ausgestallt, ergänzt mat Keramike vun der Colette Probst-Wurth a Biller vu 16 Kënschtler vu Lyon. D'Ouverture war ënner anerem a Präsenz vum Pierre Frieden, Minister fir Educatioun, Kultur a Wëssenschaften, Marcelle Campana, Vizekonsul vu Frankräich an dem Alphonse Arend, President vun den *[[Amitiés françaises]]*. Dëse Salon gouf och gutt ugeholl. De Konschtkritiker Joseph-Émile Muller seet iwwer d'Ausstellung:
 *"vous y trouvez surtout des chercheurs, des artistes qui, répudiant la routine, la paresse et les succès faciles, s'appliquent à traduire leurs émotions et leurs idées en parlant le langage de nos jours avec un accent personnel."*

D'Ausstellung gouf fir eng Woch verlängert an duerno goufen d'Wierker vun der Nouvelle Équipe zu Esch-Uelzecht gewisen (10. Juni bis de 25. Juni 1950).

Obwuel d'Nouvelle Équipe nëmmen zwéi Salonen hat, huet se d'Erneierung vun der Lëtzebuerger Konscht ugestouss. Am Laf vun den 1950er Joren, ënner dem Afloss vun den Iconomaques, huet sech de Fokus weider vun der traditioneller figurativer Konscht op d'abstrakt Konscht verlagert. De Gillen, de Probst an de Wercollier hunn dobäi eng Roll gespillt.
Sandwichinselen (Homonymie)

**Sandwichinselen** ass:

* de fréieren Numm fir en Archipel am Pazifik: Hawaii;
* Südgeorgien an d'Südlech Sandwichinselen, en Deel vun engem britteschen Iwwerséigebitt am Südatlantik;
* Südlech Sandwichinselen, en Archipel am Südatlantik.
Chémery-Chéhéry

**Chémery-Chéhéry** ass eng nei franséisch Gemeng an den Ardennen an der Regioun Grand Est am Dall vun der Bar. Si ass den 1. Januar 2016 aus der Fusioun vun de fréiere Gemenge Chémery-sur-Bar a Chéhéry ervirgaangen.
## Nopeschgemengen

## Um Spaweck