open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lëscht vun de Buergermeeschtere vun der Stad Lëtzebuerg

D**'[[Buergermeeschter]]e vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]** zanter 1693 waren:
}
|1854-1865
|-
|
|1865-1869
|-
|
|1869-1873
|-
|
|1873-1875
|-
|
|1875-1891
|-
|
|1891-1894
|-
|
|1894-1904
|-
|
|1904-1915
|-
|
|1915-1918
|-
|
|1918-1921
|-
|
|1921-1940;
1944-1946
|-
|
|1946-1963
|-
|
|1963-1969
|-
|
|1969-1980
|-
|
|1980-1981
|-
|
|1981-1999
|-
|
|1999-2011
|-
|
|2011-2013
|-
|
|2013-
|-
|}

Am Zweete Weltkrich, wärend der däitscher Occupatioun, ware vun 1940 bis 1943 de Richard Hengst a vun 1943 bis 1944 de Konrad Gorges *"Oberbürgermeister der Stadt Luxemburg"*.

## Um Spaweck
Saint-Hubert (Moselle)

**Saint-Hubert** ass eng franséisch Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est.

D'Gemeng läit am Dall vun der Canner, et ass eng ländlech Gemeng an et gëtt praktesch keng Entreprisen.

Se besteet aus den Uertschafte Saint-Hubert, Befey a Villers-Bettnach wou et fréier eng grouss Zisterzienserabtei gouf.

D'Gemeng, déi zum Site inscrit vun der Vallée de la Canner gehéiert, ass och e Village fleuri.

## Um Spaweck
Jean-Georges Pfortzheim

De Baron **Jean-Georges de Pfortzheim** och als **Jean-Georges Pfortzheim** bekannt, well hie selwer a Schreiwessen den Titel net gebraucht huet, gebuer 1745 um Schlass zu Kolpech, an och do gestuerwen den 29. Mee 1813, war en Offizéier an eng kuerz Zäit Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.

## Säi Liewen
De Georges Pfortzheim war Zaldot a verschiddene Regimenter fir d'éischt am Regiment *Saintignon Dragons* an duerno an engem anere Regiment. Hien huet den Arméisdéngscht awer opginn well net genuch Mënz vun doheem komm ass. Kuerz duerno bei engem Openthalt zu Léck, huet hie sech vun de Spuenier engagéiere gelooss a krut do - well hie Famill mat engem Generol war - eng Leitnantsplaz.

An engem Akt vum 17. Juni 1778 gëtt hien als Här vu Falkesteen, mat Wunnsëtz zu Reuland ernimmt.

An engem éischte Bestietnes war hie mat der Marie-Ange d'Orley bestuet († 1794). Duerno huet hien d'Anne Elise de Tornaco, Duechter vum Baron Jean-Théodore de Tornaco de Vervoz bestuet. Duerch dat Bestietnes gouf hien duerch Ierfschaft, nom Doud vum Baron, Här vu Käerch.

Den 1. Dezember 1790 huet hien d'Herrschaft vu Kleng Elchert kaaft, a krut d'Recht fir Geriicht zu Nidderkolpech an Uewerkolpech ze halen.

Wéi de Jean Jacques Faber als Riichter um Zivilgeriicht ernannt gouf, krut hien d'Plaz vum Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg. Déi Zäit wéi hie Buergermeeschter vun der Stad war, hunn d'Fransousen, déi zanter dem 1. Juni 1795 do Meeschter waren, zolidd Krichsentschiedegunge reklaméiert. Wéi d'Suen net séier genuch komm sinn, huet de Generol Friant an der Nuecht vum 28. op den 29. November 1795 6 Notaabler vun der Stad festhuele gelooss, dorënner de Pfortzheim an de Mullendorff. Den 28. Dezember gouf dunn den Dokter Abinet Buergermeeschter.

Seng lescht Joren huet hien um Schlass vu Kolpech gelieft, wou hien nom Charles Peschon, Buergermeeschter war. Säin Nofollger op där Plaz gouf de Guillaume Peckels.

## Nokommen
Aus dem éischte Bestietnes mat der Marie-Ange d'Orley de Linster ware keng Kanner do. Seng éischt Fra läit um Kierfecht vu Weweler bei Burg-Reuland begruewen.

Mat der Élisabeth de Tornaco, gestuerwen den 22. Juli 1832, an zu Kolpech begruewen, hat hien eng Duechter, d'Marie Justine gebuer den 10. Mäerz 1798. Déi gouf de 6. Dezember 1817 mam Philippe de Marches Baron vu Giisch bestuet.
Jean-François Doutreloux

De **Jean-François Doutreloux**, gebuer den 21. Mäerz 1777 zu Stavelot, a gestuerwen de 4. Mäerz 1824 an der Stad Lëtzebuerg, war e Fonctionnaire.

Hie war vun 1822 bis 1823 Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.

Vun 1816 bis 1824 war hien Direkter vum Enregistrement.
Nouilly

**Nouilly** ass eng franséisch Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est.

Fréier war d'Uertschaft iwwer d'Eisebunnslinn Metz-Vigy-Anzeling un dat franséischt Eisebunnsnetz ugeschloss. Eng Partie vun där Streck gëtt haut op 12&nbsp;km vun der *Association Lorraine d'Exploitation et de Modélisme Ferroviaire* am Dall vun der Canner als Chemin de fer touristique de la Vallée de la Canner exploitéiert.
Saint-Hubert

**Saint-Hubert** steet fir:
*Saint-Hubert (Belsch), eng Gemeng an der belscher Provënz Lëtzebuerg;
*Saint-Hubert (Moselle), eng Gemeng am franséische Museldepartement;
*Saint-Hubert (Québec), eng Gemeng an der kanadescher Provënz Québec;

## Kuckt och
*Hellegen Haupert
*Aline de Saint-Hubert
*Schlass Saint-Hubert
Jean-Pierre André

De **Jean-Pierre André**, gebuer den 21. Januar 1812 zu Virton, a gestuerwen de 7. August 1884 zu Miersch, war e lëtzebuergesche Fonctionnaire a Politiker.

Hie war Distriktskommissär vum Distrikt Gréiwemaacher a Fonctionnaire bei der Douane.

1848 war hie Member vun der *[[Assemblée constituante vun 1848 (Lëtzebuerg)|Assemblée constituante]]*. Duerno, vum 1. August 1848 bis den 2. Dezember 1848 *Administrateur général ad interim* fir Bauten, Gemengen a Militärwiesen an der Regierung de la Fontaine. Vun 1863 bis 1869 war hien Deputéierte vum Kanton Miersch an der Chamber.

Hie war mat der Caroline Ernestine Servais (1815-1888), enger Schwëster vum Emmanuel Servais bestuet.
Walhai

D**'Walhaie** (*Rhincodon typus*) sinn déi gréisst vun den Haienaarten, déi haut existéieren, an och déi gréisst lieweg Fësch.

Dat gréisst Exemplar dat bis haut gemooss gouf war 13,7&nbsp;m laang, et sollen awer och nach méi grousser gesi gi sinn. Walhaien erniere sech vu Plankton an anerem ganz klengem Gedéiesch, andeems se Waasser asuckelen a filtréieren. Se sinn deemno ongeféierlech fir de Mënsch.

De Walhai ass déi eenzeg Aart vun der Gattung *Rhincodon*, déi hirersäits déi eenzeg Gattung bannent der Famill *Rhincodontidae* ass.

Walhaien hunn eng groelzeg, brongelzeg oder bloelzeg Faarf. De Bauch ass hell gefierft, um Réck si Flecken a Sträifen, déi queesch Linne bilden. Seng grouss Maul geet iwwer déi ganz Breet vu senger flaacher Schnëss. Se huet eng 3.600 kleng Zänn, déi an enger 300 Reien no beienee stinn.

Walhaie sinn ronderëm d'Welt a waarmen, tropeschen a subtropesche Mierer ze fannen. Se planze sech eréischt am Alter tëscht 10 an 30 Joer virun a kënnen alt 100 Joer al ginn.

## Literatur
* Joseph S. Nelson, *Fishes of the World*, John Wiley & Sons, 2006, ISBN 0-471-25031-7

## Um Spaweck

* Informatiounen an der NDatebank, wou der gesi goufen
Assemblée constituante vun 1848 (Lëtzebuerg)

D**'Assemblée constituante vun 1848** war eng Versammlung, déi 1848 zu Lëtzebuerg gehale gouf fir eng nei national Constitutioun auszeschaffen an ze stëmmen.

Duerch kinneklech groussherzogleche Beschloss vum 20. Mäerz 1848 huet de Groussherzog Wëllem II. veruerdent eng Revisioun vun der Constitutioun vun de Stänn ze maachen. Den 19. Abrëll 1848 waren d'Wale fir d'Constituante. D'Lëscht vun de gewielten Deputéiert ass den 22. Abrëll am Memorial publizéiert ginn. Supplementarwale gouf et nach an de Kantonen Esch a Miersch.

## Memberen

## Um Spaweck
Charles Auguste de Tornaco

De Baron **Charles Auguste de Tornaco de Vervoz**, gebuer den 12. Dezember 1763 um Schlass vu Vervoz, bei Clavier, an och do gestuerwen den 10. Dezember 1837, war e lëtzebuergeschen Industriellen, a Politiker.

Hie war Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg vum 5. Abrëll 1811 bis de am Juni 1814.

Vun 1818 bis 1827 war hie Buergermeeschter zu Suessem wou d'Famill de Tornaco déizäit d'Hären um Schlass waren.

De Charles Auguste hat sech den 11. November 1800 zu Berloz mat der Elisabeth de Berlo-Suys (1775-1856) bestuet. D'Koppel hat dräi Kanner:
* Sidonie de Tornaco (1804-1876). 
* Victor de Tornaco, lëtzebuergesche Staatsminister. 
* Mathilde de Tornaco (1813-1885), bestuet den 21. Mee 1840 mam Florent de Berlaymont.

## Éierung
Fir un de Charles de Tornaco z'erënneren, huet de Stater Schäfferot den 10. Februar 1969 decidéiert, eng Strooss um Zens no him ze nennen: d'Rue Charles de Tornaco geet als Sakgaass vum Boulevard Charles Simonis a Richtung Süde fort.

Och zu Suessem ass eng Strooss no him genannt: d*'Rue Baron de Tornaco*.
Camille de Tornaco

De Baron **Marie Camille Louis Gonzague Ghislain de Tornaco**, gebuer de 6. Abrëll 1807 zu Sterpenech (deemools an der Gemeng Stengefort), a gestuerwen den 8. Mäerz 1880 zu Bréissel, war e belsche Landbesëtzer a liberale Politiker.

De Camille de Tornaco war vun 1837 bis 1842 Provënzialrot fir d'Provënz Léck.

1848 gouf hien an de Belsche Senat gewielt wou hie bis 1880 d'Arrondissement Huy vertrueden huet. Hie war Vizepresident vum Senat vun 1858 bis 1859 a vun 1863 bis 1879. Vun 1879 bis zu sengem Doud 1880 war hie President vum Senat.

## Quellen
* Websäit vun der Liberaler Partei
* *Mémorial de la Province de Liège 1836-1986*, Liège, p.&nbsp;187.
* De Paepe, Jean-Luc, Raindorf-Gérard, Christiane (ed.), *Le Parlement Belge 1831-1894. Données Biographiques*, Brussels, Académie Royale de Belgique, 1996, p.&nbsp;246.
* Douxchamps, José, Présence nobiliaire au parlement belge (1830-1970). Notes généalogiques, Wépion-Namen, José Douxchamps, 2003, p.&nbsp;131.
Wiener Sängerknaben

D**'Wiener Sängerknaben** ass en éisträichesche Bouwechouer, deen 1498 gegrënnt gouf.

E besteet aus ronn 100 Sänger déi a véier Concertschéier opgedeelt sinn. Et sinn dat de Brucknerchouer, den Haydnchouer, de Mozartchouer an de Schubertchouer. Si sange Wierker vum Mozart, Schubert, Haydn, Strauß a Volleksmusek.

Bei Optrëtter droen d'Sänger eng Matrousenuniform.

## Um Spaweck
* D'Wiener Sängerknaben (Däitsch)
Sainte-Barbe

**Sainte-Barbe**, de franséischen Numm vun der Helleger Bäerbel, steet fir dës Uertschaften a Lieu-diten:

* Sainte-Barbe (Québec), eng Municipalitéit a Par am Québec, am Le Haut-Saint-Laurent;
* Sainte-Barbe (Moselle), eng franséisch Gemeng am Museldepartement;
* Sainte-Barbe (Vosges), eng franséisch Gemeng am Departement Vosges;
* Sainte-Barbe-sur-Gaillon, eng franséisch Gemeng am Departement Eure
* Grotte Sainte-Barbe, am Mëllerdall zu Lëtzebuerg

## Kuckt och
* Helleg Bäerbel
Journal de la ville et du Grand-Duché de Luxembourg

De ***Journal de la ville et du Grand-Duché de Luxembourg*** war eng lëtzebuergesch Zeitung a franséischer Sprooch déi tëscht 1826 an 1844 erauskoum.

D'Zeitung gouf vum Mathieu-Lambert Schrobilgen geleet a koum an der Dréckerei vum Jacques Lamort eraus.

## Literatur

## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* BNL. Luxemburgensia online.
Monument aux morts Capellen

D**'Monument aux morts zu Capellen** ass e Monument zu Éiere vun den Affer aus dem Zweete Weltkrich. Et steet laanscht d'Areler Stroos bei der Kierch.

D'Monument gouf 1953 ageweit.

Architekt vum Monument war de Roger Wercollier. Säi Brudder, de Lucien Wercollier, huet de Relief sculptéiert. D'Monument gouf vun der Entreprise Olinger opgeriicht.

## D'Monument
Et besteet aus enger Mauer aus Hasteng, an déi e Steeblock mat engem Relief agebaut ass.
Op béide Säite féiert jee eng Trap erop. Hanner dem Monument stinn eng Bichenheck an zwéin Zigarebeem (*Catalpa* sp.).

De Relief besteet aus zwou Fraen déi traueren, woubäi déi eng hire Kapp op där anerer hir Schëller leet. Béid halen e Lorberkranz an der Hand.

Dëse Relief vun 1953 ass eng vun deene leschte stiliséiert-figurative Skulpturen déi de Lucien Wercollier geschaaft huet, ier hie ganz zur abstrakter Skulptur iwwergaangen ass.

Owes ass d'Monument beliicht.

## Fotoen

Fichier:Luxembourg Capellen Monument aux morts 05 égl.jpg|DMonument laanscht d'Arelerstrooss. Lénks uewen: de Kierchtuerm.
Fichier:File-Luxembourg Capellen Monument aux morts 04.jpg|De Stee mam Relief.
Fichier:Luxembourg Capellen Monument aux morts Names.jpg|D'Nimm vum Architekt, dem Sculpteur an dem Entreprener riets ënnen um Stee mam Relief


## Kuckt och
* Artikele mat anere Skulpture vum Lucien Wercollier: kuckt Lucien Wercollier.
* Nationaalt Streikmonument zu Wolz: eng aner Zesummenaarbecht vum Roger a Lucien Wercollier.
* Réimeschen Zillenuewen op der anerer Säit vun der Areler Strooss: kuckt Capellen.

## Um Spaweck
Ruffbus Capellen

De **Ruffbus Capelle** war en Transportsystem am Kanton Capellen.

Den 12. Juni 2008 hunn den deemolegen Transportminister Lucien Lux an d*'Communauté des Transports* de Pilotprojet *Ruffbus Capellen - besser virukommen* virgestallt. 

Bei deem Projet hunn d'Leit um Territoire vum Kanton Capellen d'Méiglechkeet fir en Transportmëttel zur Verfügung ze hunn, fir dat se sech net u fix Horairen oder u virbestëmmte Bus-Arrêten oder Bus-Linne mussen halen.

De Ruffbus kënnt am kierztméiglechen Delai d'Leit op Telefonsuruff hin op déi Plaz sichen, déi beim Telefonsgespréich matgedeelt gouf, a féiert se dohi wou se wëllen hikommen, ënner der Konditioun, datt den Depart an d'Arrivée um Territoire vum Kanton sinn.

Wéinst ze héije Käschten an net genuch Nofro ass de Service den 30. Juni 2010 fir zerguttst zougemaach ginn.
Alexander Wilkens

Den **Alexander Friedrich Karl Wilkens**, gebuer den 23. Mee 1881 zu Hamburg, a gestuerwen de 27. Januar 1968, war en däitschen Astronom.

De Wilkens ass op d'Gelehrtenschule des Johanneums zu Hamburg gaangen an huet du vun 1900 bis 1905 Mathematik, Physik an Astronomie zu Heidelberg, zu Kiel (beim Paul Harzer, Paul Stäckel, Philipp Lenard) an zu Göttingen (ë.&nbsp;a. beim Felix Klein, Hermann Minkowski a Karl Schwarzschild) studéiert. 1904 huet hien zu Göttingen promovéiert, wou hien och Assistent am Gauss-Archiv war. Duerno gouf hien Assistent am Kuffner-Observatoire zu Wien, duerno zu Heidelberg (Éischten Assistent 1905/6) an zu Hamburg, a vun 1908 bis 1916 Observateur am Observatoire vu Kiel beim Harzer.

Vun 1916 bis 1925 war hien Direkter vum Observatoire a Professer zu Breslau. 1925 gouf hien Nofollger vum Hugo von Seeliger als Direkter vum Universitéits-Observatoire München.

1934 gouf hie vun den Nationalsozialisten zum Récktrëtt gezwongen an ass an Argentinien ausgewandert, wou hie vun 1937 bis 1953 op der Universitéit an am Observatoire La Plata geschafft huet. Spéider ass hien nees zeréck op München koum, wou hien als Professer Emeritus op der Universitéit geschafft huet.

De Wilkens huet sech mat der Himmelsmechanik befaasst, besonnesch d'Stéierungstheorien a d'Bunnbestëmmunge ware seng Gebidder. Als astronomeschen Observateur huet hien eng Diskrepanz tëscht den an der nërdlecher a südlecher Hemisphär benotzten astronomeschen Deklinatiounssystemer entdeckt.

1926 gouf hien uerdentleche Member vun der Bayerischer Akademie der Wissenschaften.

## Kuckt och

## Literatur
* Noruff vum Karl Stumpff an den Astronomische Nachrichten, Bd. 291, 1969, S.87
## Um Spaweck
* Publikatioun vum A. Wilkens am Astrophysics Data System
Charles de Tornaco (Autospilot)

De **Charles de Tornaco**, gebuer zu Bréissel de 7. Juni 1927, a gestuerwen um Circuit vu Modena bei engem Aoutosaccident den 18. September 1953, war e belschen Autospilot, an der Formel 2, Formel 1 an op Sportsautoen.

1950 hat hien zesumme mam Jacques Swaters, André Pilette a Roger Laurent d*'Écurie Belgique* gegrënnt déi 1952 sollt an Écurie Francorchamps ëmgedeeft ginn.

Hie war de Bouf vum Raymond de Tornaco deen och Autoscoursse gefuer ass an deen ee vun den Haaptinitiateure vum Circuit vu Francorchamps war a selwer do den éischte grousse Präis gewonnen hat.

1953 ass hien zesumme mam Lëtzebuerger Pilot Honoré Wagner beim Grousse Präis vu Francorchamps mat engem Ferrari 212 un de Start gaangen, si hu wéinst Motorschued missen opginn.
Jean-Baptiste Servais

De **Jean-Baptiste Servais**, gebuer de 7. Oktober 1760 zu Déifferdeng, a gestuerwen de 27. August 1822 an der Stad Lëtzebuerg, war e Geometer an Architekt.

Hie war vum 18. Pluviôse Joer XI (7. Februar 1803) bis de 5. Abrëll 1811 Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.
Räuberinnen

***Räuberinnen*** ass e lëtzebuergesch-schwäizeresche Film vun der Carla Lia Monti. De Film hat am Januar 2009 seng Première an der Schwäiz an am August 2009 zu Lëtzebuerg am Utopolis.

## Ëm wat geet et am Film?
Eng Band vu Raiberinne mécht de Bësch an d'Männerwelt onsécher...

Et gëtt eng Kinosversioun, "Director's cut" genannt, an eng fir d'Schwäizer Tëlee, an där verschidden Zeenen erausgeschnidde sinn, well déi géint de Cahier de charges vum DRS verstouss hätten.

## Wat sot d'Press?
* "*La réalisatrice semble vouloir nous prouver que le féminisme n'est pas une alternative, que les femmes sont aussi connes que les hommes et que la nature humaine imposera toujours des relations de dominés à dominants. Tout cela passerait encore, mais cette philosophie à trois sous, elle nous la déballe en plus avec des images insupportablement kitsch et surchargées - sa marque de fabrique - par des scènes d'une bêtise affligeante.*" Josée Hansen, ''Lëtzebuerger Land'' 24.09.2009
* "*Zweifelsfrei ist jedenfalls der Beweis erbracht, dass auch Frauen strohdumme Filme machen können.*" Christoph Egger, *Neue Zürcher Zeitung*.
* "*Nicht nur strohdumm, sondern auch einfach sterbenslangweilig und wenig einfallsreich. Daher erübrigt sich auch die Diskussion, ob der Film seine Funktion als Trash-Satire erfüllt. Was nicht lustig ist, scheitert auch als Satire.*" Thomas Hunziker, ''Cinema''.

## Kuckt och
* Lëtzebuergesche Film

## Um Spaweck
* De Site
* De Film op der Websäit vum CNA 
* De Film op IMDb
Jean François Probst

De **Jean François Probst**, gebuer den 28. Juni 1776 an der Stad Lëtzebuerg, an och do gestuerwen de 5. Februar 1842, war vun 1802 bis 1803 Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.
Antoine Pescatore

De **Constantin-Joseph-Antoine Pescatore**, genannt **Antoine Pescatore**, gebuer de 16. Dezember 1787 an der Stad Lëtzebuerg a gestuerwen den 31. Oktober 1858 um Scheedhaff, deemools an der Gemeng Sandweiler, war e Fabrikant. Hie war de Bouf vum Dominique Pescatore an der Maria Magdalena Geschwind (1769 – 1807)

Hie war vun 1817 bis 1820 Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg.

Vun 1842 bis 1848 war hie Member vun der *Assemblée des États* a vun 1854 bis 1856 Deputéierten an der Chamber.

1845 war hie Grënnungsmember vun der *[[Section historique (Institut grand-ducal)|Société pour la recherche et la conservation des monuments historiques dans le Grand-Duché de Luxembourg]]*.

Den Antoine Pescatore gouf 1813 zu Gréiwemaacher mat der Marguerite-Séraphine Beving (1790 – 1866) bestuet; si hate 4 Kanner:
# Pierre Antoine Pescatore (1814 – 1844)
# Élisabeth Pescatore (1816 – 1907), bestuet mam Auguste Dutreux
# Marie Marguerite Suzanne Pescatore (1819 – 1894), bestuet mam Paul de Scherff
# Guillaume Bonaventure Pescatore (1823 – 1905).

## Kuckt och
* Pescatore (Famill)
Astronomische Nachrichten

**Astronomische Nachrichten** (Astronomical Notes) ass den Titel vun der eelsten nach existéierender astronomescher Fachzäitschrëft vun der Welt. Haut kommen 12 Hefter pro Joer an Englesch mat engem Schwéierpunkt iwwer observéierend an theoreetescher Astrophysik eraus.

Grënner vun dësem Medium war 1821 den Heinrich Christian Schumacher. D'Zäitschrëft gouf op Däitsch publizéiert. Zum aktuellen Theemeberäich gehéiert d'Sonnephysik, extragalaktesch Froen, d'Kosmologie souwéi Theemen iwwer d'Geophysik. Numeresch Methode mat Bezuch op d'Astronomie, déi heefeg an Zesummenhang mat Supercomputere stinn, sinn och dran ze fannen.

Zu de Bibliothéiken déi all Bestänn besëtzen, gehéieren d'Astrophysikalescht Institut Potsdam, d'Astronomescht Recheninstitut Heidelberg an d'Universitéitsbibliotéik München.

## Um Spaweck

* Internetpräesenz vun der Zäitschrëft
Peter Anich

De **Peter Anich**, gebuer den 22. Februar 1723 zu Oberperfuss am Tiroul, a gestuerwen den 1. September 1766 och do, war e Bauer, Kartograph a Pionéier an der Héichbiergkartographie.

Den Anich war e Bauerejong an huet bis säin 28. Liewensjoer um Bauerenhaff geschafft, ier hie bei de Jesuitten zu Innsbruck Mathematik an Astronomie studéiert huet. Hien huet en Himmels- an en Äerdglobus konstruéiert, déi haut am Tiroler Landesmusée stinn. Weider huet hien eng Kaart vun der Innsbrucker Ëmgéigend an zesumme mam Blasius Hueber en Atlas vum Tiroul mat 20 Béi (*[[Atlas Tyrolensis]]*) geschaf.

No him sinn déi Innsbrucker Anichstrooss, déi Grazer Anichgaass, d'Peter-Anich-Siedlung zu Bruneck an d'Geometeruewerschoul zu Bozen an och ënner anerem d'Peter Anich-Hütt iwwer Rietz benannt. Den nërdleche Ramolkogel an den Ötztaleralpen dréit och säin Numm, Anichspitze.
Ausserdeem gouf den eenzege Sonnenobservatoire a Südtiroul (Sonnenobservatoire Peter Anich) no him genannt.

## Literatur
*Jürgen Helfricht: Das Universalgenie aus den Alpen. In: Hexenmeister und Bauernastronomen in Sachsen, Tauchaer Verlag, Taucha 1999, ISBN 3-910074-97-9, S. 42–49.
*Otto Stolz: Anich, Peter. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 1, Duncker & Humblot, Berlin 1953, ISBN 3-428-00182-6, S. 297 f. (Digitalisat).
* Constantin von Wurzbach: Anich, Peter. In: Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich. 1. Theil. Universitäts-Buchdruckerei L. C. Zamarski (vormals J. P. Sollinger), Wien 1856, S. 41 f. (Digitalisat).
*Julius Löwenberg: Anich, Peter. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 1, Duncker & Humblot, Leipzig 1875, S. 465.
*Arthur Dürst: Peter Anich. Tiroler Landesmuseum Ferdinandeum, Innsbruck 1966.
*Ein Tyroler Bäuerlein. In: Die Gartenlaube. Heft 44, 1862, S. 693–694 (Volltext [Wikisource]).
* Hans Kinzl (Hrsg.): Peter Anich 1723–1766: der erste „Bauernkartograph“ von Tirol: Beiträge zur Kenntnis seines Lebenswerkes. Wagner, Innsbruck 1976 (= Tiroler Wirtschaftsstudien, 32) ISBN 3-7030-0040-9
* Hanspeter Fischer: Vermessungen und Kartierungen in Tirol und in Vorderösterreich, 1760 bis 1793. In: Cartographica Helvetica, Heft 19 (1999) S. 37–45. doi:10.5169/seals-10771.
* Rudolf Henz: Peter Anich, der Sternsucher. Amandus-Verlag, Wien 1946.

## Um Spaweck

* Sonnenobservatoire Peter Anich
* Die Tirol-Karte oder der Atlas Tyrolensis des Peter Anich und des Blasius Hueber aus dem Jahre 1774 (Tiroler Landesarchiv 2006)
Robert Angel

De **Robert Angel**, gebuer den 9. Mäerz 1925 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen de 4. Abrëll 2010, war e lëtzebuergesche Politiker (LSAP) a Kardiolog.

De Robert Angel krut säin Dokteschdiplom de 26. Abrëll 1951. Hien huet sech duerno spezialiséiert a sech am Dezember 1954 als Kardiolog an der Stad Lëtzebuerg etabléiert.

Hie war vum 1. Januar 1970 bis de 16. November 1992 Conseiller am Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg. Vum 16. Juli 1984 bis den 12. Juni 1989 a vum 26. Juli 1989 bis de 5. Juni 1994 war hien Deputéierten an der Chamber.

1965 war hie Matgrënner vum *[[Planning familial]]*.
	 	
Hie war de Papp vum LSAP-Politiker Marc Angel.

## Literatur
* (DS), 2010. *Dr. Robert Angel gestorben.* Luxemburger Wort, Nr. 81, 7. April 2010, S. 3 (kuckt och: wort.lu https://web.archive.org/web/20120105210147/http://www.webcitation.org/5oxFWZqg2).
* Durlet, R., 2010. *Dr. Robert Angel am Ostersonntag gestorben. Abgeordneter und Gemeinderatsmitglied. Er war 85 Jahre alt.* Tageblatt, Nr. 80, 6. April 2010, S. 26	
* Fayot, B., S. Hoffmann, J. Maas & R. Steil, 1997: *100 Joer sozialistesch Deputéiert an der lëtzebuerger Châmber: Dictionnaire biographique des députés socialistes à la Chambre des Députés.* Edition La Mémoire Socialiste, Luxembourg, 171 S. (Robert Angel, S. 13-14).
* Kugener, H., 2005. *Die zivilen und militärischen Ärzte und Apotheker im Großherzogtum Luxemburg.* Band 1/3 (A-G). Luxemburg, Eigenverlag, S. 1-652 (R. Angel, S. 34).
Leo Obstbaum

De **Leo Obstbaum**, gebuer de 26. Oktober 1969 zu Buenos Aires, a gestuerwen den 20. August 2009, war en Designer an de Createur vun den Olympesche Mënzen a vum Maskottche fir d'Olympesch Wanterspiller vu Vancouver am Joer 2010.

## Um Spaweck
* Artikel iwwer de Leo Obstbaum op www.vancouver2010
Alcide-De-Gasperi-Gebai

D**'Alcide-De-Gasperi-Gebai** (fr: ***Bâtiment tour Alcide-De-Gasperi***) ass e Gebai um Kierchbierg-Plateau, op der *[[Place de l'Europe (Stad Lëtzebuerg)|Place de l'Europe]]*, an der Stad Lëtzebuerg, dat nom italieenesche Politiker Alcide De Gasperi genannt gouf. Am Volleksmond gouf et laang "d'Héichhaus (um Kierchbierg)" genannt, well et mat sengen 23 Stäck a 77&nbsp;m Héicht laang Zäit dat eenzegt an héchst "Héichhaus" zu Lëtzebuerg war.

D'Gebai, dat dem Lëtzebuerger Staat gehéiert, gouf tëscht 1960 an 1965 gebaut. Architekte waren de Michel Mousel an de Gaston Witry. Et gouf de 24. Oktober 1966, zesumme mat der Rouder Bréck an dem Robert-Schuman Monument, ageweit.

Zanter 1965 gëtt et vun EU-Institutioune benotzt, bis 2001 vum Sekretariat vum Europäesche Parlament.

2001-2011/12 gouf d'Gebai komplett renovéiert (ënner anerem gouf et vun Asbest sanéiert) an an e Konferenzzentrum integréiert. Am Mee 2009 waren d'Aarbechten un der Fassad, déi no Plàng vum Bureau Van Santen komplett erneiert gouf, fäerdeg. Si hunn 13,4 Mio Euro kascht. D'Renovéierungs- an Ëmbauaarbechte bannenan, déi 183,5 Mio Euro kascht hunn, waren Enn 2010 fäerdeg.

Zanter dem Abrëll 2011 sinn um 13. bis den 21. Stack d'Büroe vun de ronn 200 Mataarbechter vum Nohaltegkeetsministère ënnerbruecht. Déi ënnescht Stäck gi vum Conseil vun der Europäescher Unioun benotzt, deem seng Sëtzungen 3 Méint am Joer an der Stad Lëtzebuerg ofgehale ginn. Déi éischt 4 Stäck si fir Konferenzen a Reuniounen. De 5. bis den 9. Stack si fir déi verschidden Delegatiounen, wa Conseilssëtzunge sinn. Den 10. an 11. Stack si fir de Ministeschconseil selwer. De grousse Plenarsall huet Plaz fir 300 Leit.

Nieft dem Gebai goufen ë.&nbsp;a. weider Konferenzraim, e Pressesall fir 400 Leit, 33 Briefingzëmmeren an eng Kantin fir 270 Leit amenagéiert. D'Aarbechte fir déi nei Annex goufen am Abrëll 2012 ofgeschloss. 96,1 Milliounen Euro waren dofir virgesi ginn.

## Literatur
* "Bâtiment-tour Alcide De Gasperi 'Héichhaus'." in: ''Centenaire. Administration des bâtiments publics Luxembourg'' [sous la direction de Jean Leyder]. Luxembourg 2010, S.96-97. ISBN 978-99959-680-0-7.

## Kuckt och
* Héich Konstruktiounen zu Lëtzebuerg
* Sëtz vun den europäeschen Institutiounen

## Um Spaweck
* Frank Grotz: "D'Héichhaus um Kierchbierg - e Gebai mat enger laanger Geschicht. Videoreportage, rtl.lu, 24.10.2025.
* Pressedossier vum Nohaltegkeetsministère, August 2010.
John C. Mather

De **John Cromwell Mather**, gebuer de 27. August 1946 zu Roanoke, Virginia, ass en US-amerikaneschen Astrophysiker.

De Mather ass no bei der Rutgers Universéit am ländleche New Jersey opgewuess, huet dann um Swarthmore College studéiert an duerno op der University of California, Berkeley. Hien huet säi ganzt Liewe bei der NASA geschafft. Zulescht huet hien am Goddard Space Flight Center vun der NASA geschafft. Fir seng Aarbecht zu den Ënnersich vun der kosmescher Hannergrondstralung gouf hien 2006 zesumme mam George F. Smoot fir hir Bestätegung, datt de Spektrum vun der Hannergrondstralung dem Stralungsgesetz vum Planck engem schwaarze Kierper follegt, an der Entdeckung vun der Anisotropie vum kosmesche Mikrowellenhannergrond (*for their discovery of the blackbody form and anisotropy of the cosmic microwave background radiation*) mat dem Nobelpräis fir Physik ausgezeechent. D'Miessunge vun der kosmescher Hannergrondstralung goufe vum Smoot a Mather mat dem COBE-Satellit duerchgefouert.

## Éierungen
* 1993 Dannie-Heineman-Präis fir Astrophysik
* 1996 Rumford-Präis
* 2006 Gruber-Präis fir Kosmologie
* 2006 Nobelpräis fir Physik

## Um Spaweck

* John C. Mathers Liewenslaf vum Goddard Space Flight Center vun der NASA
* „2 Americans Win Nobel in Physics“, New York Times, 4. Oktober 2006
Albert Mockel

Den **Albert Mockel**, gebuer de 27. Dezember 1866 zu Ougrée an der Gemeng Seraing, a gestuerwen den 30. Januar 1945 zu Ixelles, war e belsche Schrëftsteller a symbolistesche Poet.

Hie war Member vun der Académie royale de langue et de littérature françaises.

Hien huet sech fir d'wallounesch Sprooch agesat a matgehollef d'Schreifweis dovun opzestellen.

Schonn als Student hat hien ugefaangen d'Zäitschrëft *La Wallonie* erauszeginn, déi vun 1886 bis 1892 erauskoum. Vun 1890 bis nom Éischte Weltkrich huet hien zu Paräis gelieft. Wéi hien an d'Belsch zeréckkoum gouf hie Conservateur am Musée Wiertz.
 
## Wierker
* 1887: *Les Fumistes Wallons*
* 1891: *Chantefable un peu naïve*
* 1898: *Stéphane Mallarmé, un héros*
* 1894: *Propos de littérature*
* 1901: *Clartés*
* 1904: *Charles Van Lerberghe*
* 1908: *Contes pour les enfants d'hier*
* 1917: *Émile Verhaeren, poète de l'énergie*
* 1923: *La Flamme stérile*
* 1924: *La Flamme immortelle*
* 1975: *Correspondance avec [[André Gide]]* (posthum])

## Bibliographie

* *Propos de littérature* (1894) suivis de *Stéphane Mallarmé, un héros* (1899) et autres textes. Précédés d'une étude par Paul Gorceix. Éditions Honoré Champion, 2009. 1 vol., 296 p., relié. ISBN 978-2-7453-1818-3.

## Um Spaweck
*  Auszuch aus Cent Wallons du Siècle
*  Offiziell Websäit vun der Académie Royale de Langue et de Littérature Françaises de Belgique
*  Artikel vum Robert Paul an Testament des Poètes
Sim

De **Sim**, Pseudonym vum **Simon Jacques Eugène Berryer**, gebuer den 21. Juli 1926 zu Cauterets (Departement Hautes-Pyrénées), a gestuerwen de 6. September 2009 zu Saint-Raphaël, war e franséische Schauspiller, Komiker a Schrëftsteller.

## Filmographie
### Cinéma
* 1954: *Le Congrès des Belles-Mères* vum Émile Couzinet:
* 1958: *Les Gaîtés de l'escadrille* vum Georges Péclet:
* 1963: *Cartouche* vum Philippe de Broca:
* 1969: *Une veuve en or* vum Michel Audiard: Le Vecchio
* 1970: *[[Elle boit pas, elle fume pas, elle drague pas, mais... elle cause!]]* vum Michel Audiard: Phalempin
* 1971: *Les Mariés de l'an II* vum Jean-Paul Rappeneau: Lucas
* 1971: *La Grande Maffia* vum Philippe Clair:
* 1973: *La Brigade en folie* vum Philippe Clair:
* 1974: *La Grande Nouba* vum Christian Caza: Alexandre Ladislas Ladretsky, le pianiste / Le poissonnier
* 1976: *Andréa* vum Henri Glaeser
* 1977: *Le Roi des bricoleurs* vum Jean-Pierre Mocky: Malju
* 1977: *Drôles de zèbres* vum Guy Lux: Napoléon Simfrid / La baronne de la Tronchembiais
* 1980: *Sacrés Gendarmes* vum Bernard Launois: Le gendarme légionnaire
* 1980: *Touch' pas à mon biniou* (oder *Gueules de vacances*) vum Bernard Launois: Gaëtan
* 1984: *Pinot simple flic*: Vénus
* 1990: *La Voce della luna* vum Federico Fellini: de Flüttist
* 1999: *Astérix et Obélix contre César*: Agecanonix
* 2008: *Astérix et Obélix aux Jeux Olympiques* vum Frédéric Forestier an Thomas Langmann: Agecanonix

## Bibliographie
* 1984: *Elle est chouette, ma gueule* (Autobiographie)
* 1985: *Pour l'humour de Dieu*
* 1986: *Elles sont chouettes, mes femmes*
* 1993: *Le Penseur*
* 1997: *Ma médecine hilarante*
* 1998: *Le Président Balta*
* 2009: *Et la retraite, bordel ?*

## Um Spaweck
Haushong

D**'Haushong** (*Gallus gallus domesticus*) ass eng Zuuchtform vum Bankivahong, engem Wëllhong aus Südostasien, a gehéiert zu der Famill Phasianidae. Landwirtschaftlech gi se zum Gefligel gezielt.

## Nimm
D'männlecht Haushong nennt een *Hunn*, de kastréierten Hunn *[[Chapon]]*. D'Weibchen heescht *Hong* oder *Hung*, wa Jonker dobäi sinn, *[[Kluck]]*. Déi jonk Hénger heeschen allgemeng *[[Jippelchen|Jippelcher]]* oder *Hénkelen*. E jonkt erwuessent Hong ass eng *Pëll*. Gëtt de jonken Hunn an der Kiche verschafft, gëtt e *Poulet* genannt.

## Ausgesinn
D'Haushong weit tëscht 1,5 bis 5&nbsp;kg jee no Rass. Gewéinlech ass den Hunn 1&nbsp;kg méi schwéier wéi d'Hong. Et gëtt do donieft och Zwergrassen, déi tëscht 500 an 1200&nbsp;Gramm weien. Typesch fir Hénger ass di rout Kräid oder de roude Kamp, dee beim Hunn méi grouss ass wéi beim Hong. Den Hunn huet och e méi laange, séchelfërmege Schwanz.

## Comportement
Den Hunn "kréit" (mat der Onomatopee "Kikeriki" erëmginn), d'Hénger "gackeren" (vereelzt ë.&nbsp;a. och nach: "gaaksen, "gaken", "kakelen", "käcksen").

Den natierleche Kascht vun Hénger si Kären, Gras an änlech Planzen, Wierm, Schleeken, Insekten an aner Klengdéiere bis zur Gréisst vu Mais.

Haushénger kënnen am Joer zirka 250 bis 300 Eeër leeën, wann hinnen dat frësch geluecht Ee ewechgeholl gëtt.

## Héngerzuucht
Schanken, déi a China fonnt goufen, deiten doropshin, datt schonn an der Neisteenzäit (6. Joerdausend v. Chr.) d'Hénger domestizéiert waren. A Mëtteleuropa sinn déi eelst archeologesch Hiweiser op Héngerhaltung aus der fréier Eisenzäit (Hallstattkultur).

Geschat gi se wéinst den Eeër déi se leeën a wéinst hirem Fleesch. Hénger déi wéinst der Zuucht e méi en Héicht Alter krute kënnen nach als Zoppenhénger oder als Paschtéitefleesch verschafft ginn.

## Literatur
* Norbert Benecke: *Der Mensch und seine Haustiere. Die Geschichte einer jahrtausendealten Beziehung.* Stuttgart, 1994. ISBN 3-8062-1105-1
* B. & L. Peitz: *Hühner halten.* Stuttgart, 1998. ISBN 3-8001-7381-6
* F. E. Zeuner: *Geschichte der Haustiere.* München, 1967. ISBN B0000BUB5T


Fichier:Hahn am Mist 06072007 01.jpg|En Hunn virum Mëschtekoup
Fichier:Hen_chicken.jpg|Hong
Fichier:Chick on sand.jpg|Jippelchen

## Kuckt och
* Héngeree

## Um Spaweck
Safran

**Safran** (vum Persesche *za'farān* زعفران, „sief giel“, wëssenschaftlechen Numm *Crocus sativus*) ass eng Krokus-Aart an och den Numm vun de Stempele vun hire violette Bléien, déi als Gewierz gebraucht ginn.

Dës Aart ass eng triploid Mutatioun vum *Crocus cartwrightianus*, deen op Kreta virkënnt. Se huet en dräifache Chromosomesaz an ass dofir unfruchtbar; se kann nëmmen vegetativ duerch Knollendeelung vermehrt ginn.

Fir ee Kilo Safran-Stempelen ze gewannen, brauch et 80.000 bis 150.000 Bléien op enger Ubaufläch vu ronn 1000 Quadratmeter. D'Recolte ass op der Hand, e Pléckert ka sou 60 bis 80 Gramm an engem Dag asammelen. Do derbäi kënnt, datt de Safran nëmmen eemol am Joer, am Hierscht, wärend zwou Woche blitt. Dofir zielt de Safran zu deenen deierste Gewierzer iwwerhaapt; e kascht tëscht 4 a 14 Euro pro Gramm.

Safran gëtt am Iran (ronn 90% vum Weltmaart) a ronderëm d'Mëttelmier ugebaut.

## Literatur
* Moshe Negbi: *Saffron - Crocus sativus L.* Harwood Acad.Publ., Amsterdam 1999, ISBN 90-5702-394-6
* Heidrun Janner: *Safran - Crócus sativus: historische, soziokulturelle, phytochemische, ökonomische und anbautechnische Aspekte einer alten Kulturpflanze.*Dipl. Arb., Univ. für Bodenkultur, Wien 1998
* Heike E. Sunder-Plassmann: *Safran - Crocus sativus Linnaeus var. culta autumnalis; Phytologie, Inhaltsstoffe, Produktion, Verarbeitung, Verwendung, Qualität, Vermarktung.* Dipl.Arb., Univ. Wien, Wien 2005

## Um Spaweck
Ransart

*Ransart, eng Sektioun vun der wallounescher Stad Charleroi 
*Ransart, eng Gemeng am franséischen Departement Pas-de-Calais
Kluck

Eng **Kluck** ass den ëmgankssproochlechen Ausdrock fir weiblecht Gefligel, besonnesch fir Hénger, déi sech intensiv ëm hir Jippelcher (oder Hénkelen) këmmeren.

Klucke sinn, wa se bréieg sinn, ganz aggressiv vis-à-vis vun aneren Hénger.

### Soss
Am nërdlechen Éislek gouf d'Stärebild vun de Pleiaden "d'Kluck mat de Schippercher" genannt.
Hubert Brialmont

Den **Hubert Brialmont**, gebuer zu Seraing de 6. November 1807, an och do gestuerwen de 17. Juli 1885, war e belschen Ingenieur. Hie war de Brudder vum belsche Generol Henri-Alexis Brialmont.

De Brialmont deen 30 Joer zu Seraing op der Cockerill als Ingenieur geschafft huet, war als Ingenieur um Bau vun der Hänkbréck iwwer d'Meuse tëscht Seraing a Jemeppe bedeelegt. Hien hat och d*'Machine du Haut-Pré* bei Ans 1842 gebaut. Dat war eng grouss Dampmaschinn déi en Treuil schaffe gedo huet, fir d'Zich vun der SNCB-Linn 36 aus der Gare vu Léck iwwer de Plan incliné vun Ans, deen eng Iddi vum Henri Maus war, op d'Kopp vun Ans ze zéien.
Memorial fir déi ermuert Judden aus Europa

D**'Memorial fir déi ermuert Judden aus Europa**, de: *Denkmal für die ermordeten Juden Europas*, ass e Memorial zu Berlin, dat un déi jiddesch Affer vun der Shoah am Zweete Weltkrich erënnert.

Et gouf vum Architekt Peter Eisenman an dem Ingenieur Buro Happold entworf a besteet aus 2.711 Betongsbléck, déi op enger Fläch vun 19.000 m² den héije Wee niefteneen a Reien opgestallt sinn. All Block ass 2.38m laang, 0.95m breet a jee nodeem tëscht 0.2 m bis 4.8m héich.

Zum Memorial gehéiert och en ënnerierdesche Raum, *Ort der Information* genannt, an deem all d'Nimm vu bekannten Holocaustaffer ze fannen sinn.

De Memorial gouf tëscht dem 1. Abrëll 2003 an dem 15. Dezember 2004 gebaut an den 10. Mee 2005, 60 Joer nom Enn vum Zweete Weltkrich ageweit. Et huet ronn 25 Milliounen Euro kascht.

## Fotoen

Image:Berlin - Holocaust Memorial 004.JPG|Eng Vue tëscht d'Bléck.
Image:Holocaust Mahnmal Berlin Stelenfeld.jpg|Am Fréijoer 2004.
Image:BerlinStelae.jpg|D'Bléck am Owesliicht
Image:Stelaetop.jpg|Aner Vue
Image:Denkmal für die ermordeten Juden Europas P7120031.JPG|
Image:Memorial_to_the_murdered_Jews_of_Europe.jpg|Panorama
Image:Memorial_by_night.jpg|Nuets


## Um Spaweck

* Internetsäit iwwer de Memorial
Kluck (Homonymie)

* Kluck, en Hong wat sech ëm seng Jippelcher (oder Hénkelen) këmmert.
* Alexander von Kluck (1846–1934), preiseschen Infanteriesgenerol
* Hagen Kluck (* 1943), däitsche Journalist a Politiker (FDP)
Jean Joris

De **Jean Joris**, gebuer de 5. Abrëll 1829 zu Autelbas-les-Arlon, a gestuerwen den 3. November 1893 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Auteur, Drécker, Editeur a Journalist.

Hien huet 1871 d'Zeitung *[[L'Indépendance luxembourgeoise]]* gegrënnt, déi hie bis zu sengem Doud als Redakter geleet huet.

1872 huet hien déi éischt Oplo vum Reenert erausginn.

Hien huet de Libretto vun der lëtzebuergescher Operett Gewéssensbéss geschriwwen.

## Wierker
* *1867-1872. Une page d'histoire du grand-duché de Luxembourg*, Joseph Beffort, Lëtzebuerg, 1888.
Albert Moes

Den **Albert Moes**, gebuer den 31. Juli 1908 zu Déifferdeng, a gestuerwen den 13. Mee 1982, war e lëtzebuergeschen Akkordeonist a Komponist.

Am Conservatoire huet hie Piano a Gei geléiert. Hie krut Privatcourse bei engem belschen Accordeonist, an d'Harmonika gouf du seng grouss Passioun.

1937 huet hie mat aneren Akkordeonisten d'Société Municipale des Accordéonistes de la Ville de Luxembourg gegrënnt, vun där hien den éischten Dirigent a President bis 1977 war. Nach am Grënnungsjoer krut de Veräin, bei engem internationale Concours zu Léck, de „*1er prix avec grande distinction*“ an hie selwer krut den Titel vun engem „*Professeur d'Accordéon*“ zouerkannt.

1963 krut hien d**Coupe d'Europe'' mat 99&nbsp;% vun de méigleche Punkten an en Diplom vum ''Mérite Musical Européen''.

Dat Joer drop huet hien d**Coupe du Monde* gewonnen.

[[1967]] gouf hien diploméiert als *Meilleur professeur d'accordéon européen*.

[[1974]] krut säi Veräin zu *Huy*, de *1er Prix avec la plus grande distinction de Sa Majesté le roi Baudouin'' an hie selwer den éischte Präis mat grousser Distinctioun als Dirigent.

## Auswiel vu senge Wierker
* Marche des Accordéonistes
* Ma deuxième Valse
* Akkordeon Klänge
* Retour de Luxembourg
* Souvenir de Luxembourg
* Première Valse acrobatique
* Marche du Centenaire (E Stéck extra komponéiert fir de Centenaire vun der Stad Esch.)
* Ouverture de Concert
* Cuba-Rumba
* Meng kleng Harmonikaspillerin (Operett an dräi Akte mat 14 Acteuren an 13 Lidder.)

## Um Spaweck
Den Albert Moes bei der Société Municipale des Accordéonistes

Den Albert Moes am Musikerlexikon
Secret Passage

***Secret Passage*** ass e Spillfilm aus dem Joer 2001 dee vum Ademir Kenovic realiséiert (an zum Deel geschriwwe) gouf. Et ass eng lëtzebuergesch-brittesch Koproduktioun.

## Ëm wat geet et?
1492: D'Isabel an d'Clara, zwee jiddesch Meedercher, si bei hirer Flucht aus Spuenien an um Wee op Istanbul zu Venedeg ukomm. D'Isabell hëlleft do anere Flüchtlingen, fir virun der Inquisitioun a Sécherheet ze kommen, iwwerdeems d'Clara sech an den Adlege Paolo Zane verléift…

## "Venedeg-op-der-Uelzecht"
Fir de Film *Secret Passage* gouf op der *[[Rout Lëns|Lentille Terre Rouge]]* zu Esch-Uelzecht vun enger 300 Handwierker an Aarbechter bannent 6 Méint eng méi wéi 6 ha grouss Kuliss an Originalgréisst vu Venedeg am 15. Joerhonnert gebaut, inklusiv de Kanäl, deenen hir Dausende vu Meter-Kibb Waasser mat Liewensmëttelfaarf gréng gefierft goufen, fir echt auszegesinn. D'Käschte vun där Kuliss goufen op 5 Milliounen Dollar geschat. Gedréit gouf am Summer 2001, am September (an e puermol duerno) gouf de Set fir de Public opgemaach.

Och fir aner Filmer gouf de Set benotzt, sou z.&nbsp;B. *[[The Merchant of Venice (Film 2004)|The Merchant of Venice]]* vum Michael Radford, *Der Herr der Diebe *, *De-Lovely* vum Irvin Winkler, *Ma femme s'appelle Maurice* vum Jean-Marie Poiré, *[[Girl with a Pearl Earring (Film)|Girl with a Pearl Earring]]* vum Peter Webber (woubäi Deeler esou ëmdekoréiert goufen, fir wéi Delft am 17. Joerhonnert auszegesinn), eng BBC-Produtioun iwwer de Lord Byron an deen een oder anere Publicitéitsspott.

Am Summer 2005 gouf de Set da fir zerguttstert ofgerappt, well déi hëlzen a gappe Konstruktioun net gebaut gi war fir laang ze halen.

## Kuckt och
* Lëtzebuergesche Film

## Um Spaweck
* De Film op der IMDb
* Reportage iwwer de Set op youtube.com
Foyer Ulysse

De **Foyer Ulysse** ass een Nuechtsfoyer an deem Leit opgeholl kënne ginn, déi kee feste Wunnsëtz hunn. De Foyer ass zu Bouneweg um *[[Leschte Steiwer]]* Nr. 3 a gëtt vun der A.s.b.l. "Caritas Accueil et Solidarité" geréiert.

## Struktur

Souwuel Männer wéi och Frae kënnen hei en Daach iwwer dem Kapp fannen. Am Ganze gëtt et hei 64 Better, dovun 2 Better déi ëmmer musse fir den Noutfall fräi sinn, wann d'Police zum Beispill ee fir eng Nuecht muss ënner Daach bréngen. De Foyer ass vun 19:00 bis 9:00 Auer op, vu méindes bis sonndes, all Dag am Joer. Wann de Foyer Ulysse zoumécht, da mécht d'Téistuff hir Dieren op. Sou ergänze sech déi zwou Strukturen.

Dem Benotzer vum Foyer Ulysse gëtt e Bett mat engem Schaf zur Verfügung gestallt. Moies fréi kritt hie Kaffi, sou wéi och e Mëttes- an Owesiessen. Hei kréien déi Wunnengslos administrativ a materiell Hëllef. Et gëtt probéiert si erëm an en normaalt a gereegelt Liewen ze féieren. Hei fanne se och ënner anerem Ënnerstëtzung bei der Sich no enger Aarbecht an enger neier Wunneng.

## Krittären

Den Haaptkrittär, fir datt ee Mënsch am Foyer Ulysse opgeholl gëtt, ass datt hie keen Daach iwwer dem Kapp huet. Et ass ëmmer sou, datt de Betraffene vun e puer Zoustännegen am Foyer Ulysse souzesoen ënnersicht gëtt, fir datt déi Spezialisten da erausfannen, wéi et iwwerhaapt dozou komm ass, datt dee Betraffenen op der Strooss lieft.

Drogenofhängeger ginn net laangfristeg am Foyer Ulysse ënnerbruecht, mä si kommen op Plazen, wéi zum Beispill bei d'Jugend- an Drogenhëllef, wou hinne gehollef ka ginn a si och vun hirem Problem ofkomme kënnen. Et gëtt op een Dag gekuckt ongeféier 250 – 300 Wunnengsloser zu Lëtzebuerg, mä a Wierklechkeet sinn et der nach méi. Verschidde vun hinnen hale sech wärend enger laanger Zäit am Foyer Ulysse op. De Problem ass, och wa sech Drogenofhängeger net laangfristeg hei ophalen duerfen, datt déi aner Wunnengslos a Beréierung mat den Drogenofhängege kommen.

## Referenzen
*  Gespréich mam René Kneip, Chargé de direction vum Foyer Ulysse

## Um Spaweck
* Christiane Walerich: ''Obdachlose. Pannenhilfe im Foyer Ulysse?'', woxx Nr 846 vum 21. Abrëll 2006
Orange

**Orange** ass:
* den Numm vun enger Fruucht, déi um Orangëbam wiisst: Orange (Fruucht);
* no der Faarf vun där Fruucht genannt, e Faarftoun: Orange (Faarf);
* den Numm vun enger franséischer Entreprise am Telecoms-Beräich: Orange (Entreprise);
* eng Uertschaft am Departement Vaucluse: Orange (Vaucluse).
* eng Stad am US-amerikanesche Bundesstaat Kalifornien: Orange (Kalifornien).
Téistuff (Caritas Lëtzebuerg)

D**'Téistuff** ass en Dageszentrum fir Leit ouni Ënnerdaach, deen 1986 vun der Caritas an d'Liewe geruff gouf. D'Téistuff steet an enker Verbindung mam Nuetsfoyer, dem Foyer Ulysse. Dofir ass si och am selwechten Haus op Nummer 3 um Leschte Steiwer, just mat separatem Agank.

## Struktur
An der Téistuff kënne sech all Dag tëscht 9.00 an 19.00 Auer, 80 bis 100 Mënschen ophalen, déi keen Daach iwwer dem Kapp hunn oder soss net wësse wou hin. Do kréie si eppes Waarmes z'iessen an ze drénken ugebueden. Si hunn och do d'Méiglechkeet, iwwer hir Erfarunge mat Aneren ze schwätzen an déi sanitär Ariichtungen ze benotzen.

D'Mataarbechter vun der Caritas bidden hinnen do eng Kontaktméiglechkeet. Am Dageszentrum „Téistuff" kréie si eng Chance fir an dat normaalt Liewen zeréckzefannen duerch Gespréicher an Orientéierung. Si kënne sozial, psychologesch sou wéi educativ gehollef kréien.

## Aktivitéiten
An der Téistuff hunn d'Leit och d'Geleeënheet, sech ze beschäftegen. Zum Beispill kënnt eemol an der Woch de Georges Christen an d'Téistuff, fir mat hinnen am Fitnessraum ze trainéieren. Dëse Raum kann awer och vun auswäertege Leit benotzt ginn. Och aner Aktivitéite ginn ugebueden, wei zum Beispill Bastelatelieren. Ausserdeem gëtt et an der Téistuff och ee Comptoir, deen d'Leit selwer geréiere kënnen.

## Referenzen
*  Caritas News, 52
*  Structures d'acceuil
Mikwe

Eng **Mikwe**, Méizuel *Mikwaot*, ass e Waasserbaseng, deen am Juddentum dozou déngt, sech rituell ze rengegen.
## Den Numm
"Mikwe" kënnt aus dem Hebräesche "miqwe" a bedeit "Sammelbaseng fir Waasser opzefänken".

## D'Waasser
Eng Mikwe gëtt mat fléissendem renge Waasser gefëllt, dat dacks aus engem Grondwaasserbur kënnt, wa kee Quellwaasser zur Verfügung steet.

## De Ritus
Nëmmen een dee komplett ënnerdaucht gëtt och rituell gerengegt. Noutwenneg ass dëst net nëmme fir Fraen no der Menstruatioun oder enger Gebuert, a fir zum Juddentum Bekéierter - sou änlech wéi bei der chrëschtlecher Daf - oder bei orthodoxe Judde virum Schabbat a viru Feierdeeg.

## Mikwaot zu Lëtzebuerg
An der Stad Lëtzebuerg ass eng Mikwe am Sous-sol vun der Synagog.

An der Synagog Ettelbréck gouf 2021 eng gutt erhale Mikwe entdeckt.

## Um Spaweck
Éilerenger Wäschbuer

Den **Éilerenger Wäschbuer** ass eng Wäscherei zu Éilereng a gläichzäiteg en therapeuteschen Atelier, dee Leit mat medezinesch-psychologesch-soziale Problemer eng Aarbecht bitt.

## Struktur
Den Atelier gouf 1993 vun der ASBL "Caritas Accueil et Solidarité" zu Hollerech opgemaach an ass zanter 2002 zu Éilereng an der Industriezon ZARE ze fannen. Dës Initiativ gëtt vum Gesondheetsministère ënnerstëtzt. Bis 35 Persoune kënnen an dëser Struktur beschäftegt ginn. D'Aarbecht erfaasst haaptsächlech Wäschen a Strecke vun de Kleeder vu Leit aus Fleegeheemer; all Joer ginn ongeféier 130.000 Kilo Wäsch gebotzt. D'Personal vum Atelier bitt ausserdeem eng psyscho-sozial Betreiung fir déi eenzel Schaffent. Ausserdeem ginn nach sozial-therapeutesch Aktivitéiten ugebueden.
Synagog

Eng **Synagog** (vum gr. συνάγω *synago*;  versammelen) ass e reliéist Gebai, an deem sech déi Leit, déi sech zur jiddescher Relioun bekennen, versammele fir ze bieden a reliéis Schrëften ze studéieren. Op Hebräesch heescht eng Synagog „Beth knesset“ (בית כנסת Versammlungshaus), och mol *Beth Tefila* (Gebietshaus) an op jiddesch och „Schul“.

## Synagogen zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg stinn haut zwou Synagogen, déi aktiv benotzt ginn, eng an der Stad Lëtzebuerg an eng zu Esch. Zu Munneref an Ettelbréck stinn nach Gebaier vu Synagogen, déi haut net méi als Synagoge benotzt ginn.

## Um Spaweck

* Consistoire Israélite de Luxembourg
Wuerzel

Mat **Wuerzel** ka gemengt sinn:
* de meeschtens ënnerierdeschen Deel vun de Planzen: Wuerzel (Planz);
* en anert Wuert fir d'Geméiszort Muert;
* an der Mathematik d'Ëmkéierfonctioun vun der Potenz: Wuerzel (Mathematik);
* an der Linguistik: d'Grondform vun engem Wuertstamm: Wuerzel (Linguistik);
* wéinst hirem Glach mat Planzewuerzelen:
** Nervewuerzel, d'Nervefaseren, déi aus dem Muerch vum Réckstrank doruechter wuessen;
** Zännwuerzel, den Deel vum Zant dee vum Zännfleesch bedeckt ass;
** Hoerwuerzel: deen Deel vum Hoer, wou d'Hoer entsteet.