open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Larry Flynt

De **Lawrence Claxton "Larry" Flynt, Jr.**, gebuer den 1. November 1942 zu Salyersville, am Kentucky, a gestuerwen den 10. Februar 2021 zu Los Angeles, war en US-amerikaneschen Editeur, Publizist an Auteur. Hien huet d'Verlagshaus *Larry Flynt Publications (LFP)* gegrënnt a bis zu sengem Doud geleet. Dëst huet iwwer 20 Magaziner erausbruecht, dorënner den *[[Hustler]]*.

De Flynt war an eng ganz Rëtsch Geriichtsprozesser involvéiert, an deenen et virun allem ëm d'Reguléierung vu Pornografie oder d'Fro vun der Meenungsfräiheet, wéi s'am 1. Amendement vun der Verfassung vun de Vereenegte Staate garantéiert ass, goung.

1978 gouf hie bei engem Attentat schwéier blesséiert a war zanterdeem vun der Hëft u geläämt.

1996 huet de Miloš Forman säi Liewe verfilmt, ënner dem Titel *[[The People vs. Larry Flynt]]*, woudran de Woody Harrelson d'Haaptroll gespillt huet.

## Bicher
* Larry Flynt, Kenneth Ross: *An Unseemly Man: My Life as Pornographer, Pundit, and Social Outcast* (Autobiografie). Phoenix Books, Beverly Hills, CA, 1996, ISBN 1597775762
* Larry Flynt: *Sex, Lies & Politics: The Naked Truth*. Kensington Books, New York, 2004, ISBN 978-0758204837.
* Larry Flynt, David Eisenbach: *One Nation Under Sex: How the Private Lives of Presidents, First Ladies and Their Lovers Changed the Course of American History*. Basingstoke, Palgrave Macmillan, 2012, ISBN 9780230105034.

## Um Spaweck

* LarryFlynt.com – offizielle Website
* Arno Frank: *[https://www.spiegel.de/geschichte/hustler-verleger-larry-flynt-wird-70-a-947789.html „Hustler“-Verleger Larry Flynt. Vulgär, gestört und äußerst mächtig]*. spiegel.de, 1. November 2012.
* Stephen Galloway: *[https://www.hollywoodreporter.com/news/larry-flynts-wild-life-porn-424687 Larry Flynt's Wild Life: Porn, Politics and Penile Implants]*. In: hollywoodreporter.com vom 27. Februar 2013.
European Film Awards

D**'European Film Awards** oder op Lëtzebuergesch **Europäesch Filmpräisser** si Filmpräisser, déi all Joer vun der Europäescher Filmakademie verdeelt ginn. Si existéieren zënter 1988 an éieren, wéi den Numm et scho seet, déi bescht Leeschtungen an der europäescher Filmindustrie.

## Kategorien
2021 gouf de Präis a 26 Kategorien verdeelt. D'Kategorien ännere reegelméisseg, mee follgend Kategorie existéieren zënter op d'mannst 2009:
* Beschten Europäesche Film
* Europäesch Comedy
* Europäesch Entdeckung (FIPRESCI-Präis) (Beschten Nowuessfilm)
* Europäeschen Documentaire
* Europäeschen animéierte Spillfilm
* Europäesche Kuerzfilm
* Europäesche Regisseur
* Europäesche Schauspiller
* Europäesch Schauspillerin
* Europäescht Dréibuch
* Europäesch Montage
* Europäesch Kamera
* European Film Academy Lifetime Achievement Award (Präis fir d'Liewenswierk)

## Präisskulptur
Bis 1996 war d'Präisskulptur e Mann mat enger Dauf an der Hand, déi vum Markus Lüpertz entworf gi war a "Felix" genannt gouf. Zënter 1997 ass et eng sëlwreg Statu vum Britt Theo Fennell. Si stellt eng Fra mat laangen Hoer duer, déi e Rack mat den Europa-Stären unhuet. D'Skulptur huet kee Spëtznumm.

## Websäit
* Offiziell Websäit
Donostia Zinemaldia – Festival de San Sebastián

Den **Donostia Zinemaldia – Festival de San Sebastián** (op Englesch: *San Sebastián International Film Festival*) ass e Filmfestival, deen all Joer am September an der nordspuenescher Stad San Sebastián (op Baskesch: *Donostia*) organiséiert gëtt. En existéier zënter 1953 a gëllt als dee wichtegste Filmfestival a Spuenien.

De wichtegste Präis ass d'"Gëlle Muschel" (Spuenesch: *Concha de Oro*; Baskesch: *Urrezko Maskorra*). Si geet un de beschte Film, deen an der Kompetitioun gelaf ass.

Heiansdo lafen och lëtzebuergesch Filmer a lëtzebuergesch Koproduktiounen zu San Sebastián. Esou huet den Andy Bausch 1989 fir *[[A Wopbopaloobop A Lopbamboom]]* den éischte Präis an der Kategorie "Open Zone / New Directors" gewonnen, an d'Koproduktioun *[[Jaime (Film 1999)|Jaime]]* krut 1999 de Spezialpräis vun der Jury. Och de Film Schacko Klak an d'Koproduktioune *[[Puppy Love]]* (2013) a *[[Sunset Song]]* (2015) sinn zu San Sebastián gelaf.

## Websäit
* sansebastianfestival.com (Offiziell Websäit)
Europäesche Filmpräis fir de Beschte Film

Den **Europäesche Filmpräis fir de Beschte Film** (offiziell just: *European Film*) gëtt et zënter dem Ufank vun de European Film Awards. E gëtt all Joer fir de beschten europäesche Film verdeelt.

## Eligibilitéit
Fir fir de Präis an der Kategorie "Europäesche Film" eligibel ze sinn, muss ee Spillfilm seng Première wärend enger definéierter Period vun engem Joer gehat hunn. De Regisseur oder d'Regisseurin muss an Europa gebuer sinn oder en europäesche Pass hunn. Zousätzlech, muss de Film ee vu follgende Krittären erfëllen:
* e Präis op engem grousse Filmfestival gewonnen hunn
* op engem internationale Filmfestival acclaméiert gi sinn
* a mindestens dräi Länner erauskomm sinn.

## Websäit
* www.europeanfilmawards.eu (Offiziell Websäit)
Larry King

De **Larry King**, gebuer den 19. November 1933 als *Lawrence Harvey Zeiger* zu Brooklyn, New York City, a gestuerwen den 23. Januar 2021 zu Los Angeles, war en US-amerikanesche Journalist an Talkmaster.

Hie war virun allem bekannt duerch seng Emissioun *[[Larry King Live]]*, mat där e vun 1985 bis 2010 beim US-amerikaneschen Noriichtesender CNN bal all Dag ze gesi war. Zu sengem Markenzeechen hunn d'Bretelle gehéiert, déi en iwwert dem Hiem gedroen huet. Hien huet eng Abberzuel vu Prominenten interviewt, dorënner, vum Richard Nixon un, all US-Presidente bis den Donald Trump nach mat.

2009 koum seng Biographie mam Titel *My Remarkable Journey* eraus.

## Um Spaweck
Narayan Van Maele

Den **Narayan Van Maele**, gebuer 1986 zu Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Fotograf a Cinematograph. Hie lieft an Irland.

## Liewen
Den Narayan Van Maele ass de Jong vun engem belsche Papp, dem Francis Van Maele, an enger Mamm aus dem Sri Lanka. Mat sengem eelere Brudder, dem Regisseur Govinda Van Maele, ass hien an engem klengem Duerf am Guttland opgewuess. Hien ass am Alter vu 16 Joer an Irland gaangen, wou hien op der *National Film School* zu Dublin "Cinematography" (Kamera) studéiert huet. 2009 krut hien do säin Ofschloss. 

Duerno huet hien an Irland an am Ausland als Fotograf an der Publicitéitsbranche geschafft a Museksvideoen, Kuerzfilmer an Documentaire gefilmt. Donieft war den Narayan Van Maele fir d'Kamera a ville Wierker vu sengem Brudder Govinda zoustänneg, dorënner dem Spillfilm *[[Gutland]]* (2018). 

2014 huet hien och selwer beim iresche Kuerzfilm *Seventh Son* Regie gefouert.

Den Narayan Van Maele war bei der Filmcrew, déi de lëtzebuergeschen Ausseminister Jean Asselborn begleet huet, fir dem Pasha Rafiy säin Documentaire *[[Foreign Affairs]]* (2016) ze filmen.

An der Dokuserie *[[routwäissgro]]* huet hien d'Episoden *Wou deet et wéi?* (2016) an *De gliesene Mann* (2020) gefilmt.

## Filmographie (Auswiel)
* 2009: *The Euthanizer* 
* 2009: *Bleeding Love* 
* 2012: *[[En Dag am Fräien]]* 
* 2014: *Box Room* 
* 2014: *Seventh Son* 
* 2015: *Lost in the Living* 
* 2016: *[[Foreign Affairs]]* 
* 2016: *[[Aus den Aen]]* 
* 2016: *Gridlock* 
* 2017: *[[Sur le fil]]* 
* 2017: *[[Gutland]]* 
* 2020: *[[Halligalli]]* 
* 2020: *Broken Law* 
* 2021: *[[You Are Not My Mother]]* 

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
* Profill op Berlinale Talents
* Profill op filmmayo.ie
Pasha Rafiy

De **Pasha Rafiy**, gebuer 1980 zu Teheran am Iran, ass e lëtzebuergesche Fotojournalist a Regisseur. Hie lieft zu Wien.

## Liewen a Karriär
De Pasha Rafiy ass 1985 am Alter vu fënnef Joer mat senger Famill aus dem Iran op Lëtzebuerg geplënnert. 2001 ass hie fir de Studium op Wien gaangen, wou hien zënterhier lieft. Hie schafft zënter 2008 als Chef vun der Fotoredaktioun fir déi éisträichesch Dageszeitung Die Presse.

2007 huet hie fir eng éischt Opmierksamkeet mat der Foto "Selbstportrait mit Pasha Rafiy" gesuergt, déi am Kader vun der Europäescher Kulturhaaptstad Lëtzebuerg 2007 entstanen ass. Si ass e Fotoselbstportrait vum Pasha Rafiy, deen entspaant mat enger Zigarette op enger Fotell nieft dem ugespaante Jean-Claude Juncker sëtzt. E Joer méi spéit gouf seng Fotoserie "NYC Ghost I-X" am Mudam ausgestallt a spéider och vum Musée opkaaft. Si besteet aus 10 Fotoen, déi de Rafiy dat Joer an de Stroosse vun New York gemaach huet.

2009 war hien ee vu 4 Lëtzebuerger Kënschtler, déi fir de Prix d'art Robert-Schuman nominéiert waren.

Säin éischte Film, den Documentaire *[[Foreign Affairs]]*, ass 2016 erauskomm. Dora begleet hien den Ausseminister Jean Asselborn iwwer eng Period vun 18 Méint bei senge beruffleche Reesen, an och privat. De Film gouf op enger Rei Filmfestivaller gewisen, an de Pasha Rafiy gouf als "Beschte Regisseur" bei de fënnefter Editioun vun den Trophées francophones du cinéma nominéiert. Nieft dem Film gouf och e Fotobuch mam selwechten Titel verëffentlecht.

Hie war ee vu 26 Kënschtler am Kollektiv *Lët'z Arles*, déi d'Fotoserie "Flux Feelings" 2017 um Fotofestival *Rencontres de la photographie d'Arles* ausgestallt hunn. D'Joer drop huet hien d'Fotoserie "Bad News" do ausgestallt, zesumme mat "On the Other End" vun der Laurianne Bixhain.

## Homepage
* Offiziell Websäit
Petr Fiala

De **Petr Fiala**, gebuer den 1. September 1964 zu Brno, ass en tschechesche Politikwëssenschaftler, Historiker a Politiker. Hie war vum 28. November 2021 bis den 9. Dezember 2025 Ministerpresident vun der Tschechescher Republik.

Hie war Professer fir Politikwëssenschaft op, a vun 2004 bis 2011 Rekter vun der Masaryk-Universitéit zu Brno. Vun 2012 bis 2013 war hien tschecheschen Edukatiounsminister. Hien ass zanter Januar 2014 Parteipresident vun der liberal-konservativer Občanská demokratická strana (ODS).

Bei de Parlamentswalen 2021 war hie Spëtzekandidat vun der oppositioneller Walkoalitioun SPOLU, déi sech aus de Parteien ODS, KDU–ČSL an TOP 09 zesummegesat huet, an déi der Regierung vum Premier Andrej Babiš en Enn maache wollten, deem seng Vermëschung vu privaten an ëffentlechen Intressen a säi Management vun der COVID-19-Pandemie se kritiséiert hunn.

D'SPOLU huet knapps virum Babiš senger ANO gewonnen, a mat der Tschechescher Piratepartei a STAN den 11. November e Koalitousvertrag ënnerschriwwen. Den 28. November 2021 gouf de Petr Fiala vum Staatspresident Miloš Zeman zum Ministerpresident ernannt. De 17. Dezember 2021 gouf seng Regierung vereedegt. Bei de Parlamentswalen huet hie géint den Andrej Babiš verluer. Den 9. Dezember gouf hie vum Andrej Babiš ofgeléist.

## Um Spaweck

* Perséinlech Websäit
Grand Jojo

De **Jules Jean Vanobbergen**, gebuer de 6. Juli 1936 zu Ixelles - Elsene, a gestuerwen an der Nuecht op den 1. Dezember 2021 zu Groot-Bijgaarden, war e belsche Sänger, deen ënnert sengem Kënschtlernumm **Grand Jojo**, respektiv **Lange Jojo**, bekannt gouf.

Hien ass bekannt fir seng Stëmmungs-, fir net ze soe Sauflidder, déi e gellege Succès haten an hunn, dorënner *On a soif !* (1979, mat dem Refrain *Chef, un p'tit verre, on a soif*), *Jules César* an *E viva Mexico*, dat fir d'FIFA-Foussballweltmeeschterschaft 1986, wou d'Belsch et bis an d'Halleffinall gepackt haten, zum Asaz koum.

Hien ass Ritter am Leopoldsuerden an Eierebierger vun der Stad Bréissel.

## Discographie (Auswiel)

* 1967: *Ik zeen a geire*
* 1967: * 'K Zeen ze vleige*
* 1972: *Le Tango du Congo*
* 1972: *Valencia*
* 1974: *Le Bal tyrolien*
* 1974: *Le French Cancan*
* 1974: *Le Tango russe*
* 1974: *Victor le footballiste*
* 1975: *Le Disc-jockey*
* 1976: *Schultz*
* 1978: *S.O.S.*
* 1978: *L'avion de Buenos Aires*
* 1979: *On a soif !*
* 1979: *Carmelita*
* 1980: *Ookie pookie*
* 1980: *Patrouille de nuit*
* 1980: *La Petite Bête à Bon-Dieu*
* 1981: *Agence matrimoniale*
* 1981: *Les Petites Boules pour la toux*
* 1981: *Popeye le marin*
* 1982: *Jules César*
* 1982: *Clémentine*
* 1982: *Ma tute*
* 1983: *Sergent Flagada*
* 1984: *Vive les saints !*
* 1984: *Il fait chaud*
* 1984: *A outsiplou*
* 1985: *Anderlecht Champion*
* 1985: *Square dance*
* 1986: *E viva Mexico*
* 1986: *Les Oranges*
* 1986: *Le Téléphone*
* 1989: *La (New) Beat*
* 1989: *Sitting Bull* 
* 1990: *Le Mondiale*
* 1993: *La mer du Nord*
* 1994: *Les petits Belges en Amérique*
* 2000: *Allez Belgique 2000*
* 2002: *Les Belges à Tokyo*
* 2007: *Vive la Belgique*
* 2012: *Best Of*
* 2013: *Viva Brasil*
* 2015: *Tout va très bien*
* 2018: *Goal Goal Gooaal*

## Literatur
* Brice Depasse: *Grand Jojo: Tout va très bien*, Biographie. La Renaissance du livre, 2015.

## Um Spaweck
Richard Rogers

De **Richard George Rogers, Baron Rogers of Riverside**, Kt, CH, gebuer den 23. Juli 1933 zu Florenz, a gestuerwen den 18. Dezember 2021 zu London, war en italieenesch-britteschen Architekt, Pritzker-Präisdréier 2007 a Life Peer.

Hien ass bekannt fir d'Entwërf vun ë.&nbsp;a. dem Centre national d'art et de culture Georges-Pompidou zu Paräis (mam Renzo Piano), dem Millennium Dome an dem Siège vun der Lloyd's zu London, dem Europäesche Geriichtshaff fir Mënscherechter zu Stroossbuerg, dem Gebai vun der National Assembly for Wales (*Senedd*), dem Ëmbau vun enger Stéierkampfarena zu Barcelona, den Terminal 5 vum Fluchhafe London-Heathrow an dem Fluchhafe Madrid-Barajas, dem neie Geriichtsgebai zu Antwerpen, an dem 357&nbsp;Meter héijen Three World Trade Center um Ground Zero zu New York City.

Hien huet 1977 den Architektecabinet *Richard Rogers Partnership* gegrënnt, mat Büroen zu London, Barcelona, Madrid an Tokio. 2007 huet hien aner Societairë mat bäigeholl a s'a *[[Rogers Stirk Harbour + Partners]]* ëmgenannt.

## Biller

Fichier:Lloyd's insurance exterior at night.jpg|Lloyd's building, London
Fichier:Inside the Lloyd's building.jpg|Lloyd's building (bannenan), London
Fichier:Berlin, Tiergarten Potsdamer Platz, Linkstrasse 2, 4, Wohn-, Geschaefts- und Buerohaeuser.jpg|Berlin, Potsdamer Platz, Geschäfts- a Bürogebaier
Fichier:Foto Bodega Rogers2.jpg|Bodegas Protos, Valladolid
Fichier:M-T4.jpg|Fluchhafen Madrid-Barajas
Fichier:O2 Arena - geograph.org.uk - 834054.jpg|O<sub>2</sub> Arena, Greenwich (London)
Fichier:Senedd National Assembly for Wales.jpg|Senedd, Cardiff, Wales


## Zitat

## Um Spaweck

* Rogers Stirk Harbour + Partners
* „British Architect Richard Rogers Wins Pritzker Prize“, New York Times, 29. Mäerz 2007.
Elteren

D**'Eltere **sinn déi direkt Virfare vun enger Persoun vun deene s'an direkter Linn ofstaamt oder déi rechtlech bestëmmt goufen. D'Wuert *Elteren* ass e Pluralwuert; wann et an der Eenzuel gebraucht gëtt, schwätzt ee vun engem **Elterendeel**.



## Biologesch Elteren
* *Mamm* = d'Fra déi ursprénglech d'Eezell (*Ovum*) ausgedroen huet, aus där d'Persoun entstanen ass;
* *Papp* = de Procreateur vun der Somzell (*Spermium*) déi d'Eezell vun der Mamm befrucht huet.

## Rechtlech Elteren
* *Mamm* = huet d'Persoun op d'Welt gesat;
* *Papp* = huet d'Persoun als säi Kand unerkannt oder gouf als Papp festgestallt;
* *Adoptivelteren: Adoptivmamm, Adoptivpapp* = hunn d'Persoun als hiert Kand ugeholl (adoptéiert).

## Sozial Eltereschaft
* *Stéifelteren: Stéifmamm, Stéifpapp* = neie Liewenspartner vun engem eegenen Elterendeel: mat deem ass d'Persoun net direkt Famill, just *par alliance* (*verschwägert*);
* *Fleegeelteren: Fleegemamm, Fleegepapp* = groussjäreg Persounen, déi provisoresch oder dauerhaft Kanner vun aneren Elterendeeler ophuelen.

## Um Spaweck
Mamm

D**'Mamm** ass de weibleche biologeschen oder adoptiv Elterendeel vun engem Kand. De männlechen Elterendeel ass de Papp. 

## Kuckt och

* Groussmamm
* Schwéiermamm
* Stéifmamm

## Um Spaweck
Papp

De **Papp** ass de männleche biologeschen oder adoptiven Elterendeel vun engem Kand. De weiblechen Elterendeel ass d'Mamm. 

## Kuckt och
* Grousspapp
* Schwéierpapp
* Stéifpapp

## Um Spaweck
Fränz Hausemer

De **François Hausemer**, genannt **Fränz Hausemer**, gebuer 1975, ass e lëtzebuergesche Museker a Regisseur.

Hien huet Musek um Escher Conservatoire geléiert an duerno op der *Brunel University* an op der *Kingston University* zu London Musek, Film an Televisioun studéiert.

2018 huet hien den Documentaire *[[Schwaarze Mann|Schwaarze Mann: Un Noir parmi nous]]* erausbruecht, e Portrait vum Jacques Leurs, deen als den éischte schwaarze Lëtzebuerger gëllt.

Hien huet wärend dräi Joer un der virtueller Ausstellung *75 ans en mouvement* vum CFL geschafft, déi am Dezember 2021 der Ëffentlechkeet firgestallt gouf.

2024 huet hien 23 Gedichter vum Gast Rollinger vertount an um Album *Däischter Deeg*, zesumme mat anere Museker, agespillt a publizéiert.
Dat Joer drop koum säin Dokumentarfilm iwwer de Gast Rollinger, *[[Terre Rouge - Topographie du poète]] *, eraus, dee kuerz virun deem sengem Doud entstanen ass.

De Fränz Hausemer ass och als Schauspiller aktiv an huet d'Band MinotaureduNord matgegrënnt.
Benny Brown (Radiosspeaker)

De **Benny Brown**, gebuer zu San Francisco, ass en US-amerikanesche Radiosspeaker, deen zu Lëtzebuerg baséiert ass.

## Liewen a Karriär
De Benny Brown war als Zaldot am Vietnamkrich an ass 1979 an Europa komm. Do hat hien eng Moiessendung um Zaldoteradiossender *American Forces Network* (AFN) zu Frankfurt, éier en op Lëtzebuerg koum.

Hie gouf vum Alan Keen a vum Tony Prince bei Radio Luxembourg bruecht, fir do den Tony Prince z'ersetzen, dee bei d'BBC gewiesselt ass. Bei Radio Luxembourg huet de Benny Brown bis Mëtt 1985 verschidde Sendunge moderéiert, éier en aus Enttäuschung iwwer de Management opgehalen huet.

An där Zäit gouf hien zweemol vum Billboard Magazine zur *Internationaler Radiosperséinlechkeet vum Joer* ("International Radio Personality of the Year") gewielt.

Duerno huet hie bei weidere Radiossenderen am Ausland geschafft.

2005 huet hie bei RTL Radio Lëtzebuerg ugefaangen, wou hie vu méindes bis freides seng eegen Owesshow op Englesch moderéiert huet. Seng Show mat amerikanescher Musek, enger Mëschung aus Rock, Blues, Country a Popmusek, ass bis Juli 2015 gelaf.

Kuerz drop, am September 2015, huet hie beim Radio 100,7 ugefaange wou hien zënterhier ënnert der Woch *The Benny Brown Show* moderéiert, eng Owessendung fir d'engleschsproocheg Communautéit zu Lëtzebuerg, mat Neiegkeeten a Musek.
Hinterland

***Hinterland*** ass en éisträichesch-lëtzebuergesch-däitsche Spillfilm vum Regisseur Stefan Ruzowitzky. E koum den 20. Oktober 2021 zu Lëtzebuerg an d'Kinoen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Peter Perg kënnt 1920 no 7 Joer russescher Krichsgefaangenschaft op Wien zeréck, wou vun der keeserlecher Pracht vu virum Krich näischt méi iwwreg ass. Als fréieren Detektiv ass hie mat engem grujelege Muerd un engem Krichskommerod konfrontéiert, a mecht sech, zesumme mat der Forensikerin Theresa Körner op d'Sich nom Mäerder...

## Produktioun
De Lëtzebuerger Filmfong huet der Filmproduktiounsgesellschaft Amour Fou Luxembourg am November 2018 e Subside an Héicht vun 1,6 Milliounen Euro accordéiert, fir de Film ze produzéieren.

De Film gouf zu groussen Deeler am Filmland zu Kielen virun engem Greenscreen gedréint; dobäi goufen d'Hannergronddekore mat VFX akopéiert.

## Auszeechnungen
*Hinterland* krut um 74. Interntionale Filmfestival vu Locarno de Publikumspräis.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* Fiche op filmfund.lu.
* Trailer op youtube.com.
* ‘Hinterland’ Review: An Expressionist Murder Mystery Set in the Wake of World War I. Kritik op variety.com.
Max Hengel

De **Max Hengel**, gebuer den 8. Mee 1977 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 17. August 2024, war e lëtzebuergesche Politiker. Hie war zanter de Gemengewale vum 11. Juni 2023 Buergermeeschter vun der Gemeng Wuermer an zanter Januar 2022 Ost-Deputéierte fir d'CSV an der Chamber.

## Liewen

No senger Première am Lycée Robert Schuman am Joer 1996 huet de Max Hengel um Centre Universitaire Luxembourg an zu Stroossbuerg Droit studéiert. Hien huet dono awer d'Studierichtung gewiesselt an op der *[[Universität Trier]]* e Master a Politikwëssenschaften a Geschicht gemaach.

### Gemengepolitik
De Max Hengel ass zanter November 2011 am Gemengerot vun der Gemeng Wuermer: Vun 2011 bis 2017 als Conseiller, vun 2017 bis November 2020 als Buergermeeschter, duerno als Schäffen an zanter dem 3. Juli 2023 nees Buergermeeschter.

Wärend 6 Joer, vum 15. November 2011 bis de 15. November 2017, war de Max Hengel Conseiller am Wuermer Gemengerot.

An de Gemengewalen 2017 gouf hie mat 701 Stëmmen Éischtgewielten a senger Gemeng a war du vum 16. November 2017 bis de 4.November 2020 Buergermeeschter. Vun November 2020 bis Juni 2023 huet den zweet Gewielten, Mathis Ast, d'Plaz vum Buergermeeschter iwwerholl. Dëst war am Viraus zesumme festgehale ginn. Wärend dësen dräi Joer war de Max Hengel Schäffen.

Den 11. Juni 2023 gouf an der Gemeng Wuermer fir déi éischt Kéier nom Proporzsystem gewielt. De Max Hengel gouf Éischtgewielte mat 1677 Stëmmen. Als Spëtzekandidat konnt hien zesumme mat senger Lëscht *Är Equipe fir d'Wormer Gemeen* mat 54,92 % d'Gemengewale gewannen.

### Nationalpolitik
Am Joer 2018 ass de Max Hengel fir d'éischt Kéier mat an d'Nationalwale gaangen a konnt hei op der CSV – Ostlëscht mat 8222 Stëmmen op déi 4. Plaz kommen. Den 11. Januar 2022 ass hie fir d'Françoise Hetto-Gaasch an d'Chamber nogeréckelt.

Bei de Chamberwale vum 8. Oktober 2023 gouf hien erëmgewielt.

### An der Partei
De Max Hengel ass am Februar 1998 an d'CSV agetrueden. Vu Januar 2006 bis Januar 2022 war hie Mataarbechter an der CSV-Fraktioun an hat ënner anerem d'Plaz vum *Secrétaire parlementaire adjoint* a *Coordinateur politique*. Zanter Dezember 2018 ass hie President vun der CSV Osten a Member vum CSV Nationalcomité. Zënter dem 11. Januar 2022 ass hie Member an der CSV-Fraktioun.

### Verschiddenes
Vu Juli 2011 bis Dezember 2018 war de Max Hengel President vun de BC Musel Pikes. Do dernieft war hie vu Mee 2018 bis Dezember 2021 Administrateur an der „Fondation des Hôpitaux Robert Schuman“.

## Um Spaweck
Jessie Thill

D**'Jessie Thill** ass eng lëtzebuergesch Politikerin (déi gréng).

D'Jessie Thill huet Ëmweltphysik studéiert an ass Chargée d'études an der Ëmweltverwaltung.

Si ass Schäffin am Gemengerot vun der Gemeng Walfer.

Vum 19. Januar 2022, wéi si fir de Carlo Back an d'Chamber nogeréckelt ass, bis Juli 2023 war si Deputéiert an der Chamber.

## Kuckt och
## Um Spaweck
Olympesch Wanterspiller 2022

D**'[[Olympesch Spiller|Olympesch Wanterspiller]] 2022**, offiziell **XXIV. Olympesch Wanterspiller**, goufe vum 4. bis zum 20. Februar 2022 an der chineesescher Haaptstad Beijing organiséiert.

Beijing war déi éischt Stad an där souwuel Olympesch Summerspiller (2008) wéi och Olympesch Wanterspiller ofgehale goufen.

## Participanten
Et hunn 91 Natiounen mat am Ganzen 2.786 Athleeten op der Editioun 2022 matgemaach.

## Medailen
Zu Beijing goufen am Ganze 327, jee 109 Gold-, Sëlwer- a Bronzmedaile verginn.

## Participatioun vu Lëtzebuerg
Lëtzebuerg war zu Beijing mat zwéin Athleeten (1 Fra an 1 Mann) an enger Sportaart vertrueden.

### Fändelsdréier
De Fändel vu Lëtzebuerg gouf bei der Erëffnungszeremonie vun den zwéi Schileefer Gwyneth ten Raa a Matthieu Osch gedroen.

### Participante pro Sportaart

#### [[Alpinschi]]

## Kuckt och

* Medailespigel Olympesch Wanterspiller 2022
* Lëtzebuerg bei den Olympesche Spiller
* Lëscht vu lëtzebuergeschen Olympionicken

## Um Spaweck

* D'Spiller op www.olympedia.org
Grousselteren

D**'Grousseltere **sinn d'Virfaren an zweeter Generatioun vun enger Persoun: d'Eltere vu béiden Elterendeeler, zwou **Groussmammen **an zwéi **Grousspappen**.

D'Groussmamm gëtt och nach *Boma*, *Bomi* oder *Grousi* genannt, de Grousspapp ass de *Bopa* oder *Bopi*.

D'Persoun hirersäits ass e Kandskand vun de Grousselteren, tëscht hinne läit en Ofstand vun zwou Generatiounen. Rechtlech gesi sinn d'Grousseltere Famill am zweete Grad. Soubal eng Persoun eege Kanner a Kandskanner huet, ass si selwer e Grousselterendeel. Et gëtt tëscht de matrilateralen a patrilaterale Relatiounen ënnerscheet: d'Grousselteren op der Säit vun der Mamm oder vum Papp.

D'Grousselteren, d'Elteren, d'Kanner an d'Kandskanner vun enger Persoun sinn „an direkter Linn“ matenee Famill well se biologesch ee vun deem aneren ofstamen ( *Blutsverwandtschaft*) oder well se rechtlech unerkannt goufen (duerch Adoptioun oder vum Papp unerkannt).

D'Eltere vun de Grousseltere ginn Urgrousseltere genannt. Aner Kanner vun de Grousseltere sinn Tattaen a Monnien. D'Gesëschter vun der Groussmamm an dem Grousspapp si Grousstattaen a Groussmonnien.

## Um Spaweck
Schlass Méischtref

D**'Schlass vu Méischtref** ass e klengt Schlass zu Méischtref, an der Gemeng Bettenduerf.

De 26. Oktober 2007 gouf et, mat Annexen a Gaart, als ''Nationalmonument'' klasséiert.

## Geschicht

...

1920 huet de preiseschen Adlege Gustav von Puttkamer, deem schonns d'Bettenduerfer Schlass gehéiert huet, d'Méischtrëffer Schlass op enger Stee opkaaft. Hien huet doran eng Schampeskellerei ageriicht. Als Folleg vun der Weltwirtschaftskris 1929 huet hien et nees misse verkafen; 1934 huet de fréieren Diplomat Grof Alfred von Oberndorff, d'Schlass kaaft.

...

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Bettenduerf

## Um Spaweck
Filmland

D**'Filmland** ass e Filmstudio an der Industriezon vun der Gemeng Kielen, deen 2012 formell gegrënnt gouf. Et ass e sougenannte "One-Stop-Shop", dat heescht datt e Film do komplett produzéiert ka ginn, vun de Virbereedungen iwwer Dréiaarbechte bis hin zur Postproduktioun.

## De Site

D'Kärstéck vum Site sinn dräi Plateauen:
* ee vun 1.000 m² Fläch, mat enger Héicht vu bis zu 10,5 m, mat engem Waaserbaséng vu 6 op 4 m, deen 3 m déif ass;
* ee vu 550 m² a 7 m Héicht, och mat engem Baséng vun der selwechter Gréisst;
* ee vun 1 000 m² Fläch an 10,5 m Héicht, mat Greenscreen.
Do dernieft sinn 2 Ateliere fir Kulissen, Büroe fir d'Administratioun um Set a Logë fir d'Schauspiller. Am Filmland ginn och Zerwisser fir d'Postproduktioun ugebueden, zum Beispill fir de Montage, d'Tounmëschung an Digital Spezialeffekter, déi all vu spezialiséierte Firmen ugebuede ginn. Och Déngschleeschtungsfirme sinn um Site aktiv a bidde Maquillage, Setfotografie, a Verwäertung vun den Droits dérivés un.

## Geschicht

Well d'Lëtzebuerger Filmindustrie zënter den 1990er ëmmer méi gewuess war, war et néideg ginn, e gréissere Filmstudio zu Lëtzebuerg opzebauen. Ufanks gouf et d'Iddi, deen an de fréiere Gebaier vun der Arbed zu Diddeleng ze plangen, mee doraus ass näischt ginn. Éischtens, well et huet misse gekläert ginn, wien de Besëtzer ass, an zweetens, well et ze deier gi wier fir de Buedem ze entgëften. Duerno gouf en temporäre Studio an de fréieren TDK-Halen zu Nidderkäerjeng ageriicht.

De Filmproduzent Nicolas Steil hat sech an Tëschenzäit mat senger Produktiounsgesellschaft Iris zu Kielen etabléiert. E privaten Investisseur hat him dunn ugebueden, Hale fir e grousse Filmstudio ze bauen, déi d'Produktiounsgesellschaften da kéinte lounen. Esou hu sech sechs Produktiounsgesellschaften zesummegedoen an d'Hale vum aktuelle Filmland goufe gebaut. Déi sechs Entreprise ware Bidibul Productions, Iris Productions, Lucil Film, Paul Thiltges Distributions, Codeca (Samsa Film) an Tarantula. Um Site sinn zënterhir och d'Produktiounsgesellschaften Deal Productions a Bac Cinema aktiv.

Déi éischt zwéi Filmer, déi am Filmland gedréint goufen, waren *[[Divine enfant]]* an *[[Amour Fou (Film)|Amour fou]]*.

## Soss

Och zu Conter goufen et deemools nach d'Filmstudioe vun der Produktiounsgesellschaft Delux Productions, déi awer 2014 Faillit gemaach huet.

## Um Spaweck

* filmland.lu, d'Websäit.
Knippchen (Schockela)

Eng **Knippchen** ass e Maifelchen aus Schockela, dee wéinst verschidde Fëllungen ënnerschiddlech Goûte kann hunn: Praliné (op Basis vu gemuelen Nëss oder Mandelen, Zocker a Kakao), Marzipan, Ganache, oder soss crèmege séisse Substanzen, Likör, asw.

Zu Lëtzebuerg sinn déi belsch Knippercher am geleefegsten. Verschidde grouss Produzente vun do hunn och Succursalen zu Lëtzebuerg; ma och heemesch Confiserie-Betriber produzéieren der.

## Um Spaweck
Monni an Tatta

**Monni** an **Tatta** sinn d'Geschwëster vun den Elteren.

E **Monni** oder **Monnonk** ass e Brudder vun der Mamm oder dem Papp; e **Groussmonni** ass e Brudder vun der Groussmamm oder dem Grousspapp, also e Monni vun engem Elterendeel.

Eng **Tatta** oder **Mattant** ass eng Schwëster vun der Mamm oder dem Papp; eng **Grousstatta** ass eng Schwëster vun der Groussmamm oder dem Grousspapp, also eng Tatta vun engem Elterendeel.

D'Persoun (*Ech*) hirersäits ass en **Neveu** (männlech) oder eng **Niess** (weiblech) vum Monni oder der Tatta.

Rechtlech ass eng Persoun am 3. Grad Famill mat hirem Monni oder hirer Tatta; se stame vun de selwechte Grousselteren of.

Vereelzt gëtt et d'Bezeechnung **Éim** ( *Oheim*) fir de Brudder vun der Mamm a fir de Mann vun der Mamm hirer Schwëster a **Méim** ( *Muhme*) fir d'Schwëster vun der Mamm a fir d'Fra vun der Mamm hirem Brudder.

Ëmgangssproochlech ginn och d'Conjointe vun de Gesëschter vun den Eltere *Monni* oder *Tatta* genannt. Kanner nenne Frënn oder Bekannte vun den Elteren deels *Tatta* oder *Monni*, dacks zesumme mam Numm oder Virnumm (d*'Tatta Sidonie* oder de *Monni Schmit*).

E Monni oder eng Tatta vum 2. Grad ass e Bouf oder eng Duechter vum Groussmonni oder der Grousstatta.

D'Kanner vun de Monnien / Tattae si Recht Cousinen oder Kusinnen (oder vum 1. Grad) an deenen hir Kanner – also d'Kandskanner vun de Monnien / Tattaen – sinn Neveuen / Niesse vum 2. Grad.

## Um Spaweck
Cousin a Kusin

**Cousin** (och Koseng) a **Kusin** sinn enger Persoun hirem Monni oder hirer Tatta hir Kanner, onofhängeg vun der Generatioun. D'Kanner vun Tatta oder Monni gi *Rechte Koseng* a *Recht Kusin* genannt.

E Cousin / eng Kusin vum 2. Grad = Kandskand vun de Grousselteren hire Gesëschter = Kand vun enger Tatta oder engem Monni vum 2. Grad; d'gemeinsam Virfare sinn d'Urgrousselteren.

E Cousin / eng Kusin vum 3. Grad = Urenkel vun de Grousselteren hire Gesëschter = Kand vun enger Tatta oder engem Monni vum 3. Grad; d'gemeinsam Virfare sinn d'Ururgrousselteren.

## Um Spaweck
Regisseur

E **Regisseur** ass eng Persoun, déi bei engem kënschtleresche Stéck Regie féiert, dat heescht, déi d'kreativ Supervisioun huet. Nëmmen an der Musek an am Danz gëtt déi Persoun net Regisseur genannt, mä Dirigent, respektiv Choreograph.

De Regisseur suergt dofir, datt d'Ausféierung op eng bestëmmt Manéier geschitt, an datt déi Ausféierung am grousse Ganze konsistent a koherent ass, souwuel tëschent zwou Zeenen an an der Manéier, wéi d'Personnagen hir Roll spillen.

Regisseure schaffen a verschiddene Beräicher, ënner anerem Film, Theater, Televisioun, Oper an Operetten, Museksvideo, Musical, a Lauschterspill. Si schaffe generell enk mat anere Persounen zesummen, jee no Aart vu Regie zum Beispill mat den Dramaturgen, den Dréibuchauteuren, den Zeenographen, oder de Cinematographen.

## Kuckt och
* Filmregisseur
Filmregisseur

E **Filmregisseur**, och nach **Realisateur** genannt, ass d'Persoun, déi d'kënschtleresch Leedung bei der Ausféierung vun engem Filmprojet huet. Si dirigéiert de Filmprozess, gëtt de Schauspiller Instruktiounen, iwwerwaacht den Dekor an d'Kostümer an all aner Funktiounen, déi fir d'Dréiaarbechten néideg sinn.

Mee och scho virun den Dréiaarbechten ass de Regisseur a villen Aspekter mat agebonnen, sou beim Casting vun de Schauspiller an dem Rekrutéiere vun den Techniker, oder bei der Fäerdegstellung vum Dréibuch.

## Kuckt och
* Lëscht vu Filmregisseuren
* Regisseur
## Um Spaweck
Museksvideo

E **Museksvideo** oder **Videoclip** ass e Kuerzfilm mat Musek, dee gebraucht gëtt fir e Wierk vun engem Sänger oder Museker ze promouvéieren.

1981 ass den US-amerikaneschen Televisiounssender MTV un de Start gaangen, deen op Museksvideoe spezialiséiert war. Doduerch ass d'Format an der ganzer westlecher Welt populär ginn, an an de meeschte Länner goufen änlech Senderen an d'Liewe geruff. Och déi lëtzebuergesch Fernseesenderen haten Emissiounen an der Programmatioun, déi de Museksvideo dediéiert waren, esou zum Beispill bei T.TV, oder d'Emissioun "Planet RTL" bei RTL Télé Lëtzebuerg.

Haut gi fir déi meescht kommerziell an/oder Mainstream-Lidder nach Videoclippe gedréint, just dat se haut méi iwwer online Videoportaler gekuckt ginn.

Ufanks war de Museksvideo just e Promotiounsinstrument vun engem Lidd, mee zënter den 1980er Jore gëtt och kënschtleresch a finanziell méi dorann investéiert. Et gi speziell Präisser, mat deenen déi bescht Museksvideoen ausgezeechent ginn, zum Beispill d'MTV Video Music Awards. Zu den ikonesche Videoclippe gehéieren zum Beispill dem Michael Jackson säin *Thriller* oder *Bohemian Rhapsody* vu Queen.

D'Regisseure vu Videoclippe kënnen all Zort vu Stiler a Videotechnike gebrauchen, dorënner Animatioun, Realfilm, Documentaire, oder experimentell Approchen. Si gebrauchen och heiansdo eng Mëschung tëscht verschiddene Stiler an Techniken.

E Videoclip dauert meescht geneesou laang wéi d'Lidd a benotz dat Lidd als eenzeg Tounquell. E wichtege Bestanddeel vum Videoclip ass meeschtens d'Inzenéierung vum Kënschtler bei der Performance vum Stéck.
Geschwëster

D**'Geschwëster** oder **Gesëschter** sinn – nieft dem „Ech “ – aner Kanner vun den Elteren:

* **Brudder** = Bouf vun den Elteren;
* **Schwëster** = Duechter vun den Elteren;
* **Adoptivbrudder, Adoptivschwëster** = Kand dat vun engem oder zwéin Elterendeeler legal adoptéiert gouf an dat engem biologesche Kand gläichgestallt ass;
* **Hallefbrudder, Hallefschwëster** = Kand vun der Mamm *oder* dem Papp an engem anere Partner;
* **Stéi(f)brudder, Stéi(f)schwëster** = Kand vum (neie) Conjoint vun engem Elterendeel mat engem anere/fréiere Partner.



D'Wuert *Geschwëster* begräift d'Schwëstere gradewéi d'Bridder; d'Bezeechnung *Gebridder* ass vereelzt a gëtt héchstens nach fir fest Begrëffer benotzt wéi z.&nbsp;B. d'Gebridder Grimm, d'Gebridder Montgolfier oder d'Gebridder Collart.
## Um Spaweck
Neveu an Niess

**Neveu** an **Niess** sinn d'Kanner vun den eegene Geschwëster.



En **Neveu** oder **Nëwwi** ass de Bouf vun engem Brudder oder enger Schwëster;

Eng **Niess** oder **Neess** ass d'Duechter vun engem Brudder oder enger Schwëster.

D'Persoun (*Ech*) hirersäits ass e Monni (männlech) oder eng Tatta (weiblech) vum Neveu oder der Niess.

En Neveu / eng Niess vum 2. Grad = Fils / Duechter vun dem rechte Cousin / der rechter Kusin = Kandskand vun dem Monni / der Tatta = Urenkel vun Grousselteren.

## Um Spaweck
Cousin

Mat **Cousin** kënne follgend Begrëffer gemengt sinn:

* E Familljemenber: kuckt dofir Koseng
* *Cousin* en aneren Numm fir de Spéngelschësser oder *Schneider* (*Tipula paludosa*)
*Cousin, e franséische Floss an der Bourgogne-Franche-Comté 
*Cousin, eng Insel vun de Seychellen
Kand (Homonymie)

***Kand **ass:
**en Nokomme vun engem Mënsch, kuckt Kand
**e Mënsch am Liewensofschnëtt vun der Kandheet

***KAND** ass:
**den ICAO-Fluchhafecode fir den Anderson Regional Airport am South Carolina
**en US-amerikanesche Radiosender am Texas, kuckt KAND (Radiosender)

***Kand **ass de Familljennumm vun:
**Helmut Kand: éisträichesche Kënschtler
Mëllech a Botter

***Mëllech a Botter*** ass e lëtzebuergeschen Documentaire vum Pierre Bertogne an Alfred Heinen aus dem Joer 1939.

An der deemoleger Schreifweis gëtt de Film ***Möllech a Botter*** geschriwwen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film sollt de Bauere weisen, wéi se déi bescht Botter a Mëllech produzéiere kéinten, an de Konsumente weisen, wéi gutt d'Produktioun an d'Kontroll vun deene Liewensmëttel zu Lëtzebuerg ass.

E weist Bauerenhäff, déi e Modell fir déi aner Bauere sollt sinn, d'Zuucht an de Traitement vum Véi, d'Produktioun an den Ëmgank mat de Mëllech, d'Produktioun vum Botter, säi Gebrauch a seng Lagerung mat den adequate Maschinnen.

## Produktioun a Première

De Film gouf am Optrag vun der *Verkaufsgenossenschaft Luxemburger Molkereien* (VGLM) produzéiert, ënnert där hirem deemolegen Direkter Chrétien Angelsberg.

Déi éischt Opféierung war am Gemengenhaus vun Dikrech, de 7. September 1939, am Kader vun der "*Landwirtschaftlicher Jahrhundert-Ausstellung*".

De Film ass dem deemolege Landwirtschaftsminister Nicolas Margue gewidmet.

Jore méi spéit gouf den Documentaire bei der Luxlait erëmfonnt an 2011 vum Centre national de l'audiovisuel (CNA) restauréiert, adaptéiert a Musek an e Kommentar derbäigemaach. Déi nei Versioun gouf duerno bei der Première a weideren Opféierunge vun *[[De Bauereblues]]* (2011) gewisen, engem lëtzebuergeschen Documentaire iwwer d'Landwirtschaft.

## Um Spaweck
* Restauréiert Integralversioun vum Film op YouTube
* Biller aus dem Film: ''Ein Luxemburger Bauernfilm. Szenen aus der Uraufführung des Farbenschmalfilms „Mölléch a Botter“ auf der Landwirtschaftsschau in Diekirch.'', Obermosel-Zeitung, 16. September 1939, Säit 5
Kand

E **Kand** ass en direkten Nokomme vun enger Persoun. Et staamt entweeder biologesch an direkter Linn vun hir of, ass rechtlech als hiert Kand festgestallt ginn oder gouf vun hir adoptéiert.



Eng **Duechter** oder e **Meedchen** ass e weiblecht Kand;
e **Fils**, **Bouf** oder **Jong** ass e männlecht Kand;
en **Adoptivkand** (*Adoptivduechter*, *Adoptivbouf*) ass de biologesche Kanner gläichgestallt.

## Kuckt och

* Elteren
* Mamm
* Papp

## Um Spaweck
Bernard Madoff

De **Bernard Laurence "Bernie" Madoff**, gebuer den 28. Abrëll 1938 zu New York, a gestuerwen de 14. Abrëll 2021 am federale Prisong vu Butner, am North Carolina, war en US-amerikanesche Geschäftsmann a Grënner vun der *Bernard L. Madoff Investment Securities LLC*, enger Investissementsgesellschaft op der Wall Street. Vun 1990 bis 1993 war hie President vum Nasdaq.

Den 12. Dezember 2008 gouf e vum FBI verhaft an ugeklot, Dausende vu Leit iwwer Milliarde vun Dollare bedrunn ze hunn, andeems e jorelaang e sougenannt Ponzi System (och Pyramidespill genannt) duerchgezunn huet, andeems en déi vermeintlech Gewënner aus Investissementer, déi e soll gemaach hunn, a Wierklechkeet vun de Bäitreeg vun den neie Cliente finanzéiert huet. Den 29. Juni 2009 gouf en zu 150 Joer Prisong verurteelt.. Et war dëst ee vun de gréissten, wann net dee gréisste Bedruchsfall an der Geschicht.

## Auswierkungen op Lëtzebuerg

## Literatur
* Jim Campbell: *Madoff Talks: Uncovering the Untold Story Behind the Most Notorious Ponzi Scheme in History.* McGraw-Hill, New York 2021, ISBN 978-1-260-45617-2.
* Michael R. Heydenburg: ''The Ponzi Scheme as a Deception Operation: The Bernie Madoff Case Study.'' In: *American Intelligence Journal.* Vol. 32, No. 2, 2015, ISSN 0883-072X, S. 27–34. 
* Michael Berkowitz: ''The Madoff Paradox: American Jewish Sage, Savior, and Thief.'' In: *Journal of American Studies.* Vol. 46, No. 1, Februar 2012, ISSN 0883-072X, S. 189–202.
Zentrum fir politesch Bildung

Den **Zentrum fir politesch Bildung** (ZpB) ass eng lëtzebuergesch Stëftung, där hir Aufgab an der Bildung iwwer d'Demokratie läit.

## Geschicht

Den ZBP gouf de 15. September 2016 ënnert der Regierung Bettel-Schneider gegrënnt. E war fir d'éischt um *eduPôle* zu Walfer lokaliséiert, éier en an d'Stad geplënnert ass.

Den Zentrum gëtt vum Staat finanzéiert, mee ass politesch onofhängeg.

Direkter ass zënter dem Ufank de Marc Schoentgen.

## Aufgaben

D'Zil vum Zentrum fir politesch Bildung ass et, den Engagement als Bierger ze fërderen, andeems en zu engem bessere Verstoe vun der Politik an der Demokratie a vun den aktuelle gesellschaftlechen Erausfuerderunge bäidréit. Den Zentrum wëll besonnesch jonk Leit encouragéieren, um politesche Liewen an um ëffentlechen Discours deelzehuelen. Dofir preparéiert den ZpB pedagogescht Material an organiséiert Formatiounen zu aktuelle politeschen Theemen, Debatten a Konferenzen. E verëffentlecht och Publikatiounen a setzt Projeten a Concoursen ëm.
Gabriel Boisanté

De **Gabriel Boisanté**, gebuer den 8. Oktober 1977 zu Paräis, ass e lëtzebuergesch-franséische Politiker (LSAP), Schauspiller an Entreprener.

## Liewen
### Ausbildung an Entreprenuriat
De Gabriel Boisanté huet 1997 e "Baccalauréat scientifique" am Lycée Vauban an der Stad Lëtzebuerg gemaach. Duerno huet hien e Master an Immunologie an e Master a strategeschem an Entreprenermanagement zu Paräis gemaach.

Hien huet e puer Joer zu Paräis geschafft, ënner anerem bei der Versécherungsgesellschaft Axa, an duerno beim lëtzebuergeschen Zertifizéierungsinstitut Luxcontrol.

2012 war hien de Matgrënner vum Restaurant *Mama Loves You*. Duerno huet hien nach weider Restauranten a Baren mat opgemaach: *Mamacita*, *Coppers*, *Paname*, *Urban*, *Bazaar*, an *Amore*.

### Schauspillerei

De Gaberiel Boisanté ass och Schauspiller an huet a méi wéi 20 Kuerzfilmer, Filmer a Serië matgespillt. Hien hat ënner anerem Rollen a *[[Baby(a)lone]]* (2015), *[[Capitani]]* (2020) a *[[Io sto bene]]* (2021).

Hien huet 2012 an 2014 d'Galae vum 5. a vum 6. Lëtzebuerger Filmpräis moderéiert.

### Politik

Hien ass zënter 2016 Member an der LSAP an zënter 2019 Chef vun de Stater Sozialisten. Am Januar 2020 ass hie fir de Marc Angel am Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg nogeréckelt, deen an d'Europaparlament gewiesselt ass, wéi den Nicolas Schmit EU-Kommissär gouf. U sech war d'Joanne Goebbels nom Marc Angel déi Persoun, déi bei de leschte Walen déi meescht Stëmme krut, mä si hat op d'Plaz am Gemengerot verzicht.

Bei de Gemengewale vum 11. Juni 2023 gouf hien an de Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg erëmgewielt.

### Privatliewen

Hien ass Papp vun dräi Kanner.
Claude Thill

De **Claude Thill**, gebuer de 15. Juni 1964 zu Ettelbréck, ass e lëtzebuergesche Lokalpolitiker (LSAP).

Hien ass Infirmier-Anesthésiste vu Formatioun an huet am Ettelbrécker Spidol geschafft. 

Zanter 2001 ass de Claude Thill am Gemengerot vun der Gemeng Dikrech, vun där e vun 2011 u Finanzschäffen war. Den 20. Januar 2022 gouf hien als Buergermeeschter vun Dikrech vereedegt. An der Folleg vun de Wale vun 2023, ass hien op deem Poste vum Charel Weiler ofgeléist ginn.

Hie war am Handballveräin CHEV Dikrech aktiv.
Allgemeiner Luxemburger Anzeiger

Den ***Allgemeiner Luxemburger Anzeiger*** war eng Zeitung, déi zu Lëtzebuerg vun 1866 un 4 Joer laang zweemol d'Woch erauskoum. Editeur war de Mathias Erasmy.

Den *Allgemeiner Luxemburger Anzeiger* war e Sammelsurium vun Informatiounen: Eisebunnsfuerpläng, national an international Nouvellen, Geschichten, Biographien, Soen, Sitten a Bräich, Rätselen, Spréchwierder, Notizen iwwer Konscht a Wëssenschaft, Coursë vun der Bourse, Gebuertsannoncen, Wiederprevisiounen…

## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg
Guillaume Stomps

De **Guillaume Stomps**, gebuer den 20. Mee 1855 zu Bonn, a gestuerwen de 24. Februar 1927 an der Stad Lëtzebuerg, war e Geschäftsmann an Editeur.

Hien hat deemools dat gréisst Museksgeschäft am Land a war deen éischten Museksediteur. A sengem Verlag koumen all Operette vum Dicks eraus, mat Text a Partitur fir Piano; *Aus der Heemecht*, eng Sammlung vu Lëtzebuerger Lidder, Stécker vum Friedrich Wilhelm Engelhardt, an nach méi.

D'Partitur-Hefter goufen zu Leipzig gedréckt, well zu Lëtzebuerg keen Drécker war, deen dat drécke konnt.
Carlo Weber

De **Carlo Weber**, gebuer de 6. Februar 1966 zu Wolz, ass e lëtzebuergesche Politiker (LSAP).

2005 ass hien als Conseiller an de Gemengerot vu Wëntger gewielt ginn a war vun 2005 bis 2017 Schäffen.

Als Drëttgewielten op der LSAP-Lëscht am Bezierk Norden bei de Chamberwale vum 14. Oktober 2018, ass hien den 11. Januar 2022 an d'Chamber fir de Claude Haagen nogeréckelt, deen, am Kader vun enger Ëmstellung vun der Regierung Bettel-Kersch-Bausch, Minister gouf. Hien huet säi Mandat bis un d'Enn vun der Chambersessioun 2022-23 ausgefëllt.

## Um Spaweck
Kasär

Eng **Kasär** ass en Ensembel vu Gebaier, an deenen Zaldoten, Polizisten, oder och Pompjeeën ënnerbruecht sinn, fir kënnen zu all Moment vun do aus an den Asaz ze goen.

D'Wuert kënnt iwwer dat Franséischt *caserne* vum Vulgärlatäin **quaderna* ("zu hirer Véier"). Et gouf deemno ufanks fir den Openthaltsraum vu Wuechtzaldote gebraucht (an dee 4 Mann eragepasst hunn). Ënner dem Louis XIV., wéi vill Kasäre fir seng Zaldoten dran ënnerzebrénge doruechter gebaut goufen, goung de Begrëff op déi iwwer.

Vum Louis XIV. sengem Festungsbaumeeschter Vauban u sinn dunn och an der Festung Lëtzebuerg verschidde Kasären entstanen.

### Kuckt och
* Kasär Grand-Duc Jean

## Um Spaweck
Hotel Terminus (Gare Lëtzebuerg)

Den **Hotel Terminus** war en Hotel op der Place de la Gare, vis-à-vis vun der Gare an der Stad Lëtzebuerg.

## Geschicht
Den Hotel gouf 1903 vum Hotelier Emile Kessel-Clesse baue gelooss. En ersetzt en Hotel vun 1882, deen op där Plaz stoung, an dee verschidden Nimm hat. 1904 hunn de Jean Mangen an Anna Ludig den Hotel, mam Numm *Hotel Central* gepacht. Dräi Joer drop huet den Escher Ernest Spiesse d'Pacht iwwerholl an dem Hotel den Numm *Hotel Terminus* ginn.

1940 huet d'Banque Mathieu Frères, aus där spéider d'Banque de Luxembourg gouf, am Gebai hir Büroen a Guicheten opgemaach. Dës hat do bis 2012 hire Siège.

## Gebai
D'Gebai ass am historizistesche Stil gebaut.

Enn 2021 gouf ugefaangen, d'Gebai, zesumme mam fréieren Hotel Graas niewendrum, ofzerappen. Just d'Fassade vun den zwee Gebaier bleiwe stoen, a ginn an en neie Projet, 'The Arc' genannt, integréiert. Dëse gesäit vir, an engem siwestäckege Gebai, op 3.387 Quadratmeter, Büroen, souwéi um éischte Stack Wunnengen an am Rez-de-Chaussée Geschäftsraim, anzeriichten. Am Hierscht 2023 sollen d'Aarbechte fäerdeg sinn.
Mathias Erasmy

De **Mathias Erasmy**, gebuer den 18. Februar 1833 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Lithograph, Editeur a Journalist.

Hie war den Editeur vum *[[Allgemeiner Luxemburger Anzeiger]]*, deen e vun 1866 un erausginn huet. Deen hat awer net vill Succès, a véier Joer drop huet hien *[[Le Colporteur]]* erausginn, en illustréiert sozialpolitescht Wocheblat, deem seng éischt Nummer den 30. Juli 1870 erauskomm ass. Och dat gouf kee Succès.

No 1872 huet den Erasmy zu Woippy gelieft, wou hien als *Conférencier rural*, a vun 1884 un als Redakter vum *Journal agricole d'Alsace-Lorraine*, aktiv war.

Mat sengem *Guide du voyageur dans le Grand-Duché de Luxembourg*, deen 1861 an der Stad beim Victor Bück gedréckt gouf, huet de Mathias Erasmy deen éischte lëtzebuergeschen Touristeguide erausginn. Eng komplett Lëscht vum Erasmy senge Publikatiounen zu Lëtzebuerg huet de Martin Blum opgestallt.

De Mathias Erasmy soll zu Woippy gestuerwe sinn, säin Numm ass an den *Tables décennales 1792-1952 (Décès)* vun der Gemeng Woippy awer net ze fannen.

## Literatur

* Blum, M., 1981. *Bibliographie luxembourgeoise ou catalogue raisonné de tous les ouvrages ou travaux littéraires publiés par des Luxembourgeois ou dans le Grand-Duché actuel de Luxembourg. Première partie: Les auteurs connus*. Nouvelle édition, complétée, avec introduction et index analytique, par Carlo Hury. First published 1902-1932. Reprinted 1981. Kraus International Publications, München, vol. 1: A-L, XXXIII-756 p. [Erasmy Mathias: S. 236-238].
*Friedrich, E., 1981.*Kalennerblieder*, Band 3. Lëtzebuerg, Verlag J.P. Krippler-Muller, 395 S. [Mathias Erasmy, S. 56].
*Grégoire, P., 1966. *Drucker, Gazettisten und Zensoren*, Bd. 5. Luxemburg, 278 S. [Mathias Erasmy: S. 179, 197, 232].
*Spedener, G., 1937. *Die im Luxemburger Lande lebten und webten : biographische Notizen*. P. Faber, Grevenmacher, 106 S. [Erasmy, M.: S. 21].
* van der Vekene, E., 1975. *Einführung in die historische Kartographie unter Berücksichtigung alter Luxemburger Karten, Pläne und Ansichten.* Hémecht 27 (1), S. 85-94 [Erasmy, Matthias (sic), S. 92]. PDF