open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Schlass Berwart

D**'Berwarter Schlass** (oder **Berwarts Schlass**) war e Schlass zu Esch-Uelzecht, dat 1954 ofgerappt gouf. Haut steet op dëser Plaz de *Centre de recherches* vun der Arbed, an dem zanter 1998 den Technoport Schlassgoart ënnerbruecht ass, dee vum CRP Henri-Tudor bedriwwe gëtt.

## Geschichtleches
De Bau vun der Buerg Berwart léisst sech op d'Joer 1280 zeréckdatéieren. Well déi Géigend zimmlech suppeg ass, war se gutt gëeegent, fir op dëser Plaz eng Waasserbuerg ze bauen. Hire strategesche Wäert hat se duerch hir Lag no op der Grenz tëscht de Grofschafte Bar a Lëtzebuerg. D'Famill Berwart gouf eng éischt Kéier 1292 ernimmt. Si blouf bis 1397 zu Esch, duerno gouf hir Herrschaft aneschtwuers verierft. D'Schlass huet awer weiderhin hiren Numm behalen.

1558 gouf d'Schlass vun den Truppe vum Herzog vu Guise zerstéiert a verbrannt. 1621 gouf et nei opgebaut. 1721 huet den Heinrich vu Schauwenburg d'Wirtschaftsgebaier nees opbaue gelooss. Dës Wirtschaftsgebaier goufen eréischt 1973 ofgerappt, just den Entréestuerm gouf stoe gelooss, et ass den Tuerm, deen och haut nach do steet.

1763 huet den Anton-Josef vu Schauwenburg erëm en neit Schlass op den ale Fëllementer baue gelooss, dëst gouf awer alt nees zerstéiert, wéi 1794 franséisch Revolutiounstruppen an d'Éisträicher bei Kämpfereien vun Esch net méi vill ganz gelooss hunn.

1805 huet de Fräihär vu Schauwenburg d'Schlass, oder wat dovu Rescht war, dem franséische Militärdokter J.P Frémion verkaaft, deen et sengersäits, der Metzer Famill Prunot viruverkaaft huet. 1869 huet d'SA Metz & Cie d'Schlass an en Deel vun de Lännereien opkaaft. Op de Lännereien huet se d'Metze Schmelz, déi spéider Arbed Schëffleng, opgeriicht. D'Schlass gouf d'Residenz vun den Direktere Léon Metz an Hubert Muller-Tesch.

1905 ass e Feier am Schlass ausgebrach; et gouf alt nees opgebaut, an den Daach gouf ausgebaut. Nom Doud vum Léon Metz 1928 stoung d'Schlass meeschtens eidel.

Wärend der däitscher Besatzung am Zweete Weltkrich, tëscht 1942 an 1944 gouf et benotzt, fir ënner der Bezeechnung *Lager Schloss* sougenannten "*[[Ostarbeiter]]*" anzequartéieren, d.&nbsp;h. Leit aus de vum Däitsche Räich besaten Territoiren a Länner an Osteuropa, déi zwangsëmgesidelt a forcéiert goufen, an de Schmelzen a Minièren ze schaffen. Och nom Ofzuch vun de Besatzer blouwen déi Leit nach bis zu Enn vum Zweete Weltkrich an déi Méint duerno do wunnen, ier se nees bei sech heem konnten.

Nom Krich ass d'Schlass ëmmer méi delabréiert. 1954 huet d'Arbed et ofrappe gelooss. Fir d'Cinquantenairesfeierlechkeeten, 1956, fir d'Geschicht vun der Stad ze wierdegen, huet missen eng Kuliss vum Schlass opgeriicht ginn. D'Wirtschaftsgebaier aus dem 18. Joerhonnert goufen, wéi schonn ernimmt, 1973, bis op den Entréestuerm, ofgerappt.

Nodeem dësen Tuerm bal 20 Joer eleng an der Landschaft stoung, goufen 1992 vun do aus zwou Verbindungsgalerien un en neit administratiivt Gebai vun der Arbed geluecht, dat hannendrun, op der Plaz vum ale Schlass, no Pläng vum Kölner Architektebüro Gottfried Böhm opgeriicht gi war.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer

## Um Spaweck
Kapell Pëtschent

D**'Kapell vu Pëtschent** ass eng kathoulesch Kapell, déi zur Par Parc Our Saint-Nicolas, zum Dekanat Norden an zu der Gemeng Pëtschent gehéiert.

De Patréiner ass den hellegen Albinus, deem säi Fest den 1. Mäerz gefeiert gëtt.

D'Kapell steet zentral am Duerf an der Haaptstrooss, dem CR320.

Den 29. Mäerz 2023 gouf s'als nationale Kulturpatrimoine klasséiert.

Zur fréierer Par Stolzebuerg huet ausser der Kapell vu Pëtschent och nach d'Kierch vu Stolzebuerg gehéiert.

## Geschicht
Hiren Neibau gouf schonn 1876 beschloss, konnt wéinst enger Rei Schwieregkeeten, virun allem den zwéi Weltkricher, eréischt den 3. September 1957 ageseent ginn. Dat huet de Mgr Jacques Mangers gemaach.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Veianen
Jacques Mangers

De **Jacques Mangers**, gebuer den 18. Mäerz 1889 zu Stolzebuerg, a gestuerwen de 7. Januar 1972, war e lëtzebuergesche Maristepater.

De Jacques Mangers huet an der Kongregatiounsschoul vun de Maristepateren zu Differt studéiert. Duerno huet hie Philosophie zu Paräis studéiert. Duerno ass hien op Roum gaange wou hie säi Studium weidergefouert huet bis zum Dr. an der Theologie.

De Jacques Mangers ass den 3. Abrëll 1920 zu Roum zum Geeschtleche geweit ginn. 1925 gouf hien a Norwegen geschéckt, do war hie Paschtouer an der Par vum Hl. Pol zu Bergen.

1932 gouf hien apostoulesche Vikar an 1953 Bëschof vun Oslo (Norwegen).

Hie gouf 1932 Titularbëschof vu Selia an 1964 vun Afufenia.

## Ërennerungen zu Stolzebuerg

* Den 20. Mäerz 1955 gouf déi kleng Klack vun der Kierch zu Éiere vum Jacques Mangers dem hellege Jakobus gewidmet an dréit follgend Opschrëft:


IACOBI &ndash; APOSTOLI
PRAESIDIIS &ndash; FVGIAT &ndash; NOX
FIAT &ndash; VNVS &ndash; EPISCOPVS &ndash; AC &ndash; VNVM &ndash; OVILE


* E Monument zu Éiere vum Jacques Mangers gouf zu Stolzebuerg opgestallt mat follgender Opschrëft:


A LA MEMOIRE DE
MONSEIGNEUR
DR JACQUES MANGERS
EVEQUE D'OSLO
NE A STOLZEMBOURG
*1899 †1972
Haupeschkierch zu Blaaschent

D**'Haupeschkierch zu Blaaschent** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Miersch Saint-François am Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Luerenzweiler gehéiert. Zur fréierer Par Blaaschent huet zanter 1844 ausser der Parkierch vu Blaaschent och nach d'Lukaskapell vun Eesebuer gehéiert.

De Patréiner vun der Kierch ass den hellegen Haupert, deem säi Fest den 3. November gefeiert gëtt.

Si steet am nërdlechen Deel vun der Uertschaft net wäit vum CR125. Nieft der Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

Den 5. Mäerz 2021 gouf s'als Nationaalt Kulturierwe klasséiert.

## Geschicht
Nodeem Blaaschent 1844 vun der Par Luerenzweiler ofgespléckt gouf ass et mat Eesebuer an Aasselscheier eng eege Par ginn. Bis dohi stoung am Duerf eng al Kapell, déi schonn 1570 ernimmt gouf.

D'Kierch, déi dem hellegen Haupert geweit ass, gouf 1843 gebaut. Den Tuerm ass eréischt 1860 derbäi komm. Déi dräi Barockaltär hunn aus der Ouljener Kierch gestaamt. D'Mëttelstéck vum Héichaltor mat Dréitabernakel gouf 1866 agebaut a koum aus dem Redemptoristeklouschter.

1935 gouf den Daach an de Plaffong vun der Kierch restauréiert an och den Tuerm gouf a Stand gesat.

Den 8. August 1938 mueres fréi huet e Feier d'Kierch vu Blaaschent komplett zerstéiert, soudatt eng nei huet misse gebaut ginn. Fir dësen Neibau ass den 19. Mäerz 1939 de Grondstee geluecht ginn.

D'Pläng ware vum Architekt Jean Deitz. De Bau, bei deem och e groussen Deel vu Steng a Material vun der zerstéierter Kierch recycléiert gouf, huet den Entreprener Tresch vu Miersch ausgefouert. Déi al Klacke konnten och nach benotzt ginn. Déi nei Kierch huet 303 000 Frang kascht, déi ouni Zouschoss vun der Gemeng oder dem Staat eleng duerch Spenden aus der Bevëlkerung finanzéiert goufen. Den 29. Oktober 1939 gouf déi nei Kierch vum Bëschof Philippe ageweit. Fir déi eigentlech Konsekratioun vun der Kierch huet et awer, ë.&nbsp;a. wéinst dem Zweete Weltkrich, nach 30 Joer bis de 24. Mee 1970 gedauert bis se vum Bëschof Léon Lommel geweit konnt ginn.

## Biller

Fichier:Kirche Blaschette 02.jpg|D'Kierch vu Weste gesinn
Fichier:Kirche Blaschette 03.jpg|D'Kierch vun Nordoste gesinn


## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Luerenzweiler

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Miersch op cathol.lu
* Websäit vum Parverband Miersch
* D'Fënstere vun der Kierch vu Blaaschent op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Kierch Blaaschent an der Facebookgrupp ''Patrimoine religieux Luxembourg - Reliéisen Ierwen Lëtzebuerg''
Jousefskierch um Lampertsbierg

D**'Jousefskierch um Lampertsbierg** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Lëtzebuerg Notre-Dame, zum Dekanat Lëtzebuerg an zu der Gemeng Lëtzebuerg gehéiert.

De Patréiner ass den hellege Jousef, deem säi Fest den 19. Mäerz gefeiert gëtt.

D'Kierch steet am Zentrum vum Lampertsbierg op der Kräizung vun der *avenue Victor Hugo* mat der *rue Antoine Zinnen*, nieft dem Jongelycée a géintiwwer vun de fréieren Ausstellungshalen.

Den 23. Abrëll 2019 gouf se als nationaalt Monument klasséiert.

## Geschicht
D'Decisioun fir de Bau vun der Kierch um Lampertsbierg mat ugrenzendem Parhaus ass am Joer 1909 am Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg op Wonsch vun der Bevëlkerung geholl ginn. D'Kierch gouf vun 1910 bis 1913 no de Pläng vum Architekt Nicolas Petit gebaut. Den 28. Mee 1911 gouf offiziell de Grondstee geluecht, mä schonn 1910 hat d'Entreprise Giorgetti mam Bau ugefaangen. Et ass eng vun de wéinege Kierchen am neoromanesche Stil zu Lëtzebuerg (wougéint déi neogotesch éischter heefeg sinn). Am Joer 1912 ass och déi eegestänneg Par Lampertsbierg entstanen, déi bis dohin zur Par "Liebfrauen" gehéiert huet.

## Bannenariichtung
Déi haiteg Bannenariichtung staamt aus dem Joer 1976, an deem d'Kierch renovéiert an den neien Ufuerderunge vun der Liturgiereform ugepasst gouf. Sou steet am Chouer eng 6,5 m heich *stèle eucharistique* déi e Liewensbam duerstellt, mat Motiver aus dem alen Testament (ë.&nbsp;a. Adam an Eva), mam Tabernakel a mat enger interessanter Zeen uewendrop: eng Kräizegungszeen, déi awer gläichzäiteg den operstanene Christus weist (keng Neel, nëmme Wonne sinn ze gesinn; an en ass ugedoen). Dëst ass d'Wierk vum Tréirer Kënschtler Willi Hahn.

### Fënsteren
Déi net-figurativ Fënsteren am Kiercheschëff si vum André Haagen. D'Muttergottesstatu um lénkse Säitenaltor ass aus der zweeter Hallschent vum 17. Jh., de Jousef op deem anere Säitenaltor ass vum Albert Hames. D'Ställecher am Querschëff stame vun 1913, aus der Iechternacher Basilika, a koumen 1963 op de Lampertsbierg.

## D'Paschtéier vum Lampertsbierg
* 1912-1929: Jean-Baptiste Bormann
* 1929-1932: Isidore Lippert
* 1932-1944: Théophile Bisdorff
* 1944-1964: Marcel Feller
* 1964-1990: Nicolas Sabus
* 1990-1995: Jean Leyder
* 1995-2006: Raymond Thomas
* 2006-: Paul Goerens

## Literatur
* Michel Schmitt, *L'église paroissiale du Limpertsberg*; in: *[[Ons Stad]]*, Nr. 18 / 1985; S. 15.
* (?), *Hundert Jahre Pfarrei Limpertsberg*; in: *[[Luxemburger Wort]]*, Joergang 164, Nr. 183, 7. August 2012, S. 16. 
* (Archiv Norbert Thill), *Die Limpertsberger Sankt-Joseph-Kirche*; in: *[[Heimat und Mission|Heimat + Mission]]*, 1/2014 (Joergang 88); Ss. 22-27 (10 Illustratiounen).

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* D'Fënstere vun der Kierch um Lampertsbierg op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
* Video op Youtube aus der Serie: Kierchen a Kapellen zu Lëtzebuerg iwwer d'Lampertsbierger Kierch
Victor de Tornaco

De Baron **Marie-Victor de Tornaco**, gebuer de 7. Juli 1805 um Schlass vu Sterpenech, a gestuerwen de 26. September 1875 um Schlass vu Voort (Belsch Provënz Limburg), war e lëtzebuergesche Politiker an dee véierte Premierminister vu Lëtzebuerg.

Dem Victor de Tornaco seng Eltere waren de Charles Auguste de Tornaco an d'Elisabeth de Berlo-Suys (1775-1856). Hien huet zu Paräis op der École polytechnique säi Studium gemaach. An de Joren no der Belscher Revolutioun vun 1830 huet hien zum Wëllem I., Kinnek vun Holland a Groussherzog vu Lëtzebuerg, gehalen. Vun 1841 bis 1848 war hie Member vun der *Assemblée des États*, vun 1848 bis 1856 vun der Chamber, a vun 1857 bis 1860 vun der nees agefouerter *Assemblée des États*.

De 26. September 1860 gouf hien, nom Récktrëtt vum Charles-Mathias Simons, Staatsminister, Regierungspresident a Generaldirekter (d.&nbsp;h. Minister) fir Aussebezéiungen a bis 1864 och fir den ëffentlechen Transport.

Den 3. Dezember 1867 koum et zu engem majoritäre Vote géint d'Regierung de Tornaco, där d'Oppositioun virgeworf hat, bei de Verhandlungen vum Traité vu London eng ze vill passiv Haltung ageholl ze hunn. Den Emmanuel Servais gouf als säin Nofollger bestëmmt. Den de Tornaco war dunn, vum 3. Dezember 1867 bis den 20. Juni 1872 Member vum Staatsrot.

De Victor de Tornaco huet am Suessemer Schlass gewunnt, dat vu 1753 bis 1950 am Besëtz vu senger Famill war. Hien ass 1875 an der Belsch gestuerwen, a gouf zu Suessem am Familljecaveau bäigesat.

## Plaz Tornaco
De 7. Mee 1967 gouf him zu Éieren zu Suessem d'Plaz Tornaco ageweit. Um Gedenkstee steet: "DEM ENNERZÉCHNER VUM LONDONER VERTRAG 1867 BARON VICTOR DE TORNACO ZUM UNDENKEN -- CENTENARFEIER 6.8.1939" Op der lénkser Säit vum Gedenkstee steet: "MIR WELLE BLEIWE WAT MIR SIN." Op der rietser Säit steet: "LETZEBURG DE LETZEBURGER"

Place Tornaco Sanem 02.jpg
Place Tornaco Sanem 03.jpg
Place Tornaco Sanem 04.jpg
Place Tornaco Sanem 06.jpg

Zu Suessem ass och d*'Rue Baron de Tornaco* no him benannt an et gëtt eng *Cité Tornaco* mat enger Spillplaz. Doniewent gëtt et eng *Rue du Traité de Londres* an eng *Rue Emmanuel Servais.*

## Literatur
*Gilbert Trausch, 1993. *Le Luxembourg vendu à l'encan?* Historia 563: 76-82. (Déi international Kris déi 1867 ënner der Regierung de Tornaco zum Londoner Vertrag gefouert huet).https://web.archive.org/web/20061201041504/http://napoleontrois.free.fr/site/index.php?2006/05/15/145-le-luxembourg-vendu-a-lencan

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Premierministeren
* Orangisten

## Um Spaweck
Félix de Blochausen

De Baron **Félix de Blochausen**, gebuer de 5. Mäerz 1834 um Schlass Biertreng, an do gestuerwen den 21. November 1915, war e lëtzebuergesche Politiker.

Hie war vum 14. Dezember 1866 bis den 3. Dezember 1867 Generaldirekter (Minister) fir den Interieur an der Regierung de Tornaco.

1872-1873 war hie President vun der Chamber. De 26. Dezember 1874, nom Récktrëtt vum Emmanuel Servais, gëtt hien zum Staatsminister, Regierungspresident a Generaldirekter fir Aussebezéiungen ernannt. 1882 ass hie kuerz och fir d'Finanzen zoustänneg. Ënner senger Regierung goufen d'Strofgesetzbuch an d'Schoulwiese reforméiert.

Den 20. Februar 1885 huet de Blochausen missen demissionéieren, well en op der Bourse ze vill vu sengem Insider-Wësse profitéiert hat.

Vun 1893 bis 1915 war hie President vun der *Société agricole grand-ducale*.

## Gielercher an Éierungen
* 
* 
* 
* 
* Chevalier de 2° classe de l'Aigle Rouge de Prusse
* Eng Strooss zu Bouneweg: *rue Félix de Blochausen* (PLZ 1243) ass no him genannt.

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Premierministeren
* Chamberpresidenten
* Regierung de Blochausen
## Um Spaweck
Pescatore

**Pescatore** (it. fir "Fëscher") ass e Familljennumm.

Zu Lëtzebuerg ass e bekannt fir eng Famill, vun där eng jett Memberen an der Politik oder der Wirtschaft aktiv waren.

## Aner Persoune mat deem Num
* Pierre Pescatore, lëtzeburgesche Jurist
Saint-Dié-des-Vosges

**Saint-Dié-des-Vosges** ass eng Stad an der franséischer Regioun Grand Est, am Departement Vosges, vun deem et eng *Sous-préfecture* et ass.

## Geschicht
1507: Buch *[[Cosmographiae Introductio]]* och Kaart *Universalis Cosmographia* vum Kartograph Martin Waldseemüller erauskomm.

## Kuckeswäertes

* Kathedral 
* Klouschter
* Kierch Saint-Martin
* Kapell Saint-Roch
* Musée Pierre-Noël
* Fräiheetstuerm (fr. *Tour de la Liberté*)
* Fabrick Claude et Duval (Architekt Le Corbusier)
* Camp celtique (lb. *keltësch*) de La Bure

## Educatioun

Universitéit Henri Poincaré:

IUT (Institut universitaire de technologie]
* Robotik
* Elektrotechnik
* Informatik
* Internet
* Kommunikatioun
* Medien

## Partnerschafte mat auslännesche Stied
* Arel (Belsch)
* Cattolica (Italien)
* Crikvenica (Kroatien)
* Friedrichshafen (Däitschland)
* Lowell (Vereenegt Staate vun Amerika)
* Meckhe (Senegal)
* Ville de Lorraine (Kanada)
* Zakopane (Polen)

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Stadt Saint-Dié des Vosges
* Institut Universitaire de Technologie
Dräifaltegkeetskierch zu Walfer

D**'Kierch zu Walfer** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Steesel–Walfer Sainte-Trinité, zum Dekanat Lëtzebuerg an zu der Gemeng Walfer gehéiert.

D'Kierch ass der Helleger Dräifaltegkeet geweit, als Niewepatréiner wierkt den hellege Georges.

Se steet an der *rue de la Gare*, dem CR125, no beim Rond-point mat der . Nieft der Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

## Geschichtleches
Duerch en Dekreet vum Kinnek-Groussherzog Wëllem II. vu Lëtzebuerg vum 3. November 1843 goufe Walfer, Bäreldeng an Helsem vun der Par Steesel ofgetrennt, fir eng eege Par ze sinn. Eng Ordonanz vum deemolege Bëschof Jean-Théodore Laurent gouf den 21. November 1843 publizéiert an doropshi gouf de Michel Conzemius den éischte Paschtouer vun der neier Par. Mat engem Dekreet vum Äerzbëschof Fernand Franck vum 1. Oktober 2002 goufen déi zwou Paren, Walfer a Steesel zum Parverband Steesel-Walfer zesummegeschloss.

## D'Kierchegebai
Déi haiteg Walfer Kierch gouf an de Joren 1845 bis 1848 no Pläng vum "Architecte provincial" Eberhard gebaut. Den 3. Juli 1867 gouf se vum deemolegen Apostoulesche Vikar Nicolas Adames konsekréiert.

2011 gouf d'Kierch fir d'lescht renovéiert. Dobäi goufen d'Wandmolereien, déi den däitsche Kierchemoler Gerhard Lamers 1903 gemaacht hat, nees fräigeluecht. Se waren 1968, mat engem groussen Deel vum Mobiliar, Affer vun der "Billerstiermerei" ginn, déi no der Liturgiereform vum Zweete Vatikanesche Konzil agesat hat.

## Kierch vu bannen

Fichier:WaKieChou.JPG|De Chouer (2005)
Fichier:WaKieKrä.JPG|D'Kräiz vum Kënschtler Ben Heyart iwwer dem Chouer (2005)
Fichier:Kierch Walfer bannen-102.jpg|De Chouer (2016)
Fichier:Walfer, Wandmolerei-104.jpg|Molerei am Chouer (2016)
Fichier:Walfer, Wandmolerei-103.jpg|Molerei am Chouer (2016)

## Statuen
### Virun der Kierch
Zwou Bronzestatuen:
* den Hl. Maximilian Kolbe
* d'Hl. Theresia vu Lisieux

D'Statue si vun der Marie-Josée Kerschen entworf ginn.

### An der Kierch
Ënner dem Duxall stinn zwou Holzstatue vum Barthélemy Namur, déi bis 1985 an den Nische virun der Kierch stoungen, a wou duerno déi nei Bronzestatuen opgestallt goufen.

Et sinn:
* den Hl. Ignatius vu Loyola
* an den Hl. Franz-Xaver

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* D'Kierch op der Websäit vum Parverband Steesel-Walfer
* D'Fënstere vun der Kierch vu Walfer op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
Jangli

De **Jangli** (och: **Jangeli** oder och nach **Jhangeli**) war den Numm fir verschidde Schmuelspuer-Eisebunnslinnen zu Lëtzebuerg.

Dem Robert Bruch no kéint den Numm Jangli vum al-lëtzebuergesche Verb *jhéngelen* ofgeleet sinn, wat souvill heescht wéi sech lues fortbeweegen oder hin- an hier pendelen. Eng aner Interpretatioun seet, datt den Numm Jangli vum Fielsser Buergermeeschter Jean (Jang) Knaff ofstaamt, engem ferventen Unhänger vun de Schmuelspuerbunnen, absënns der Streck vu Kruuchten an d'Fiels.

## De Jangli vun Näerden op Roumecht
Eng Janglisstreck ass vun Näerden op Roumecht gaangen an hat eng Längt vun 29,54&nbsp;km.

Si war tëscht dem 18. November 1890 an dem 16. Februar 1953 a Betrib, éischt Miessungen hunn awer schonn 1886/87 ugefaangen. 1954 goufen d'Schinnen ofgerappt.

Elo ass d'Streck eng Vëlospist (PC17 vun Näerden iwwer Rammerech op Ueschdref). Zu Nidderpallen gouf 1991 déi fréier Gare komplett restauréiert an e klenge Musée dran ageriicht. Op engem Gleisstéck steet eng Lokomotiv vun 1937 mat zwéi Waggonen an eng Drëtt-Klass-Voiture.

## De Jangli vun der Stad Lëtzebuerg op Réimech
D'Janglisstreck Lëtzebuerg - Réimech war 27,15&nbsp;km laang.

Si huet vum 20. Februar 1882 bis den 22. Mee 1955 bestanen.

### Lidd
Iwwer de Réimecher *Jangli* gëtt et d'Lidd "De Jangli fiert den Houwald erop", gesonge vum Colette a Fernand Wark, eng lëtzebuergesch Adaptatioun vum Fernand Wark a Jeff Besch vum amerikanesche Lidd *"On the Atchison, Topeka and the Santa Fe"* vun 1944.

## De Jangli vu Kruuchten an d'Fiels
De *Fielsser Jangli* ass op enger Streck vun 12,12&nbsp;km vu Kruuchten an d'Fiels gefuer. D'Linn goung den 20. Februar 1882 op a gouf den 2. Mee 1948 zougemaach.

## De Jängelche vu Beetebuerg op Uespelt
De *Jängelchen* ass als Vizinalstreck tëscht 1899 an 1952 op der 10,19&nbsp;km laanger Streck vu Beetebuerg op Uespelt gefuer.

## Literatur
* Ed Federmeyer: *Schmalspurbahnen in Luxemburg*, 1991
* Meyer, Jean-Paul, 2015. *Jangeli Schmalspurbahn Luxemburg-Remich 1882-1955.* - Verlag Gérard Klopp, Mondorf-les-Bains. 260 S.
* Paul Aschman. *Des Närdenger Jängelchens letzte Fahrt.* Revue Nr 10 vum 7. Mäerz 1953, Säite 16-17

## Kuckt och
* Eisebunn
* Lëscht vun de lëtzebuergeschen Eisebunnsstrecken
* Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg
*Schmuelspuerbunnen zu Lëtzebuerg
* De Chareli
* De Benni

## Um Spaweck
* Lëtzebuerger Schmuelspuerlinnen op der Websäit vun der *[[Association Luxembourgeoise des Amis des Chemins de Fer]]*
* D'Lidd "De Jangli fiert den Houwald erop" op Youtube (Colette & Fernand)


Fichier:Jangli nidderpallen waggon.jpg|Voiture vum Jangli
Fichier:Jangli nidderpallen gare scheld.jpg|Schëld op der Nidderpallener Gare
Fichier:Jangli nidderpallen gare plaque.jpg|Erënnerungsplack op der Nidderpallener Gare
Hyperlink

En **Hyperlink** oder kuerz **Link** ass e Verwäis (Referenz) op en anert Hypermedia-Dokument (Websäit), op eng aner Plaz am aktuellen Textdokument oder op eng aner Informatiounsressource am Internet. Duerch d'Prinzip vun den Hyperlinks kann de Benotzer ganz einfach queesch duerch de Web navigéieren, ouni streng lineär virzegoen.

Hyperlinks ginn a Form vun URIs uginn, déi Informatiounsressourcen am Internet spezifizéieren. Am Webbrowser ginn dës Linken da bei der Duerstellung vum Dokument entspriechend markéiert, soudatt se vum Benotzer einfach mat engem Mausklick aktivéiert kënne ginn. Sou geléngt de Benotzer automatesch zu där entspriechender Ressource, ouni d'URI an dat zur Verfügung gestalltent Browserfeld anzetippen.

Dat englescht Wuert Link gouf an der lëtzebuergescher Versioun vu Microsoft Windows mat Verknëppung iwwersat.
Kierch Lëtzebuerg-Bouneweg

D**'Kierch zu Lëtzebuerg-Bouneweg** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Lëtzebuerg Notre-Dame, zum Dekanat Lëtzebuerg an zu der Gemeng Lëtzebuerg gehéiert.

D'Kierch ass der Friddenskinnigin Maria geweit. D'Fest gëtt den 22. August gefeiert. Niewepatréiner sinn den hellege Jousef (Festdag: 19. Mäerz) an d'helleg Irmina (Festdag: 3. Januar)

Se steet zu Bouneweg an der *rue du Cimetière* op der Kräizung mat der *rue de Hesperange* CR224) an der *rue Pierre Krier* (CR226).

Zur fréierer Par Bouneweg gehéiert ausser der Parkierch vu Bouneweg och nach eng Willibrordus-Kapell zu Bouneweg-Nord (an der Schoul um Eck rue P. Hentges - bld de la Fraternité).

## Geschicht

Well am Zweete Weltkrich d'Jousefskierch vu Bouneweg aus dem Joer 1887/88 bei engem Bombardement den 9. August 1944 zerstéiert gouf, huet missen eng nei Kierch gebaut ginn. Där hire Grondstee gouf den 23. Oktober 1949 geluecht. D'Pläng ware vun den Architekte Pierre Reuter a Léon Loschetter. D'Material dat verschafft gouf an d'Konschtwierker kommen alleguer exklusiv vu Lëtzebuerg. Se gouf de 27. Juni 1965 vun de Bëscheef Léon Lommel a Jacques Mangers souwéi dem Abt Petrus Borne vun Tholey geweit, mä se war awer schonn éischter fäerdeg an am Gebrauch.

D'Kierch huet och eng Krypta.

## Mosaik
De Mosaik op der Baussefassad ass vum Gabriel Loire vu Chartres a weist d'Muttergottes.

## Miwwelen a Statuen
D'Géigestänn an d'Dekoratioun aus der Bouneweger Kierch stame vu verschiddene Lëtzebuerger Artisten:
* Charles Kohl: Altor vun der Tréischterin am Leed
* Albert Hames: Statu vun der Tréischterin am Leed, Jousefsaltor, zwéin Amboe mat engem Relief drop, Kräizwee (mat 15 Statiounen) aus Steen, Pietà, Dafsteen, Volleksaltor mat der leschter Owesmoolzecht, Häerz-Jesu Statu
* Emile Probst: Kräizegungszeen aus Kofferplacken am Chouer
* Ben Heyart: Mosaik vun der Daf vum Jesus

## Fënsteren
D'Fënstere si vu François Gillen, Gustave Zanter, Joseph an Emile Probst, a se weisen
* op der lénkser Säit
** Hl. Kunigunde
** Hl. Amalberga
** Séileg Yolanda
** Hl. Irmina
** d'Maria als Kinnigin (am Querschëff)
* op der rietser Säit
** Hl. Willibrord
** Séilege Schetzel
** Hl. Mäerten
** Hl. Haupert
** d'Maria an der Bibel (am Querschëff)

## Uergel
D'Uergel ass vun der Firma Kemper vu Lübeck a gouf 1957 vum Bëschof Lommel ageseent.

## Klacken
Am Klackentuerm hänke 5 Klacken.

Si lauden an den Téin h° d' e' g' h'  / si2 re3 mi3 sol3 si3

## Literatur
* Ons Stad N°79, 2005, S. 19-23, Michel Behm, *Bonneweg und seine Kirchen*

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vun der Par Bouneweg
* Chronik vun der Par Bouneweg
* Artikel iwwer d'Konzeptioun vun der Kierch
* D'Fënstere vun der Kierch vu Lëtzebuerg-Bouneweg op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
* Kuerzfilm ''De 27. Me' 1945 - Bo'neweg e'ert seng gefâlen Helden.'' aus dem Archiv vum CNA (ouni Toun, 17 Minutten), deen déi éischt, zerstéiert Kierch nom Enn vum Krich weist
Chouer

**Chouer** ka bedeiten:
* en Ensembel vu Leit déi zesumme sangen: Chouer (Musek)
* den hënneschten Deel vun enger Kierch wou den Altor steet: Chouer (Kierch)
Kierch Mäertert

D**'Kierch zu Mäertert** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Musel a Syr Saint-Jacques, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Mäertert gehéiert.

D'Kierch ass der Immaculata, der Onbefleckten Empfängnis, geweit. D'Fest gëtt den 8. Dezember gefeiert. D'Niewepatréiner sinn den hellege Sebastian an d'helleg Luzia.

Se steet an der *rue du Parc* vis-à-vis vun der Schoul.

## Geschichtleches
Déi éischt Kierch stoung um Eck vun der *rue du Parc* an der *rue du Port*, op der anerer Säit vun der haiteger Kierch. Si gouf 1831 gebaut. Wéinst ze schlechtem Zoustand a well si och ze kleng war, gouf se vun 1886 un net méi benotzt. 1897 ass si fir 1.200 Frang versteet an 1900 ofgerappt ginn.

Déi aktuell Kierch mat dräi Schëffer an zwéin Tierm gouf 1885-1886 am romanesche Stil no Pläng vum Architekt Pierre Kemp gebaut an den 11. August 1886 geweit. D'Kierch Diddeleng ass hir 1894 an engem méi grousse Moossstaf nogebaut ginn. Och d'Kierch Beetebuerg huet e Glach.

De Paschtouer Nic Stoffel huet si zesumme mat de Parleit an enger bedeitender finanzieller Ënnerstëtzung vun enger Joffer Donkel baue gelooss. Bis haut gehéiert si der Par an ass net, wéi et Usus ass, ënner ziviller Verwaltung.
 
Bei Renovéierungsaarbechte vun 1965/1966 goufen d'Altär, d'Boiserie, de Priedegtstull an nach aner Saachen erausgerappt a verbrannt. D'Wandmolereien am Chouer goufen zerstéiert a gro iwwerpinselt.

Enn 1999 krut den Interieur vun der Kierch en neien Ustrach a méi waarmen Téin. D'Statuen an de Kräizwee goufen zeréck an hir original Faarftéin ugestrach.

## Klacken
Déi Mäerterter Kierch huet 3 Klacken, déi an der Tounart La, Sol a Fa Dièze, och b' as' ges' genannt, lauden.

## Kuckt och
* Uergel an der Kierch Mäertert
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Maacher, Mäertert, Widdebierg, Wormer
* D'Fënstere vun der Kierch vu Mäertert op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 
* D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''
Kunigunde vu Lëtzebuerg

D**'Kunigunde vu Lëtzebuerg** (och nachg **Helleg Kunigunde**; an der franséischer Schreifweis: **Cunégonde**), gebuer 978 an der Grofschaft Lëtzebuerg als 6. vun 11 Kanner a gestuerwen den 3. Mäerz 1033 oder 1039 zu Kaufungen, war d'Duechter vum Grof Siegfried I. vu Lëtzebuerg an d'Fra vum däitsche Keeser Heinrich II., genannt *den Hellegen* oder *de Schlammen*, e Koseng vum Keeser Otto III.

998 gouf si mam Heinrich II. bestuet. Als Houchzäitscadeau krut si d'Stad Bamberg geschenkt.

1002, zwéi Méint nodeem hire Mann zum Kinnek gewielt gouf, gouf d'Kunigunde zu Paderborn vum Äerzbëschof Willigis zur Kinnigin gekréint.

1007 huet den Heinrich II. de Bistum Bamberg gegrënnt. Doropshin huet d'Kunigunde op Bamberg verzicht an deem neie Bistum d'Stad geschenkt. Si huet sech awer weiderhi staark fir Bamberg agesat. Op hir Initiativ hi goufen de Bamberger Doum, d'Stephanskierch an d'Klouschter Sankt Michael gebaut.

1008 krut si, als Ausgläich, de Kinnekshaff Kassel. No bei Kassel huet si dunn d'Benediktinerabtei Kaufungen baue gelooss.

14. Februar 1014: Den Heinrich gëtt zu Roum vum Poopst Benedikt VIII. zum Keeser gekréint an d'Kunigunde gëtt *imperatrix augusta, consors regni*.

1025, ee Joer nom Doud vun hirem Mann, huet si sech als einfach Nonn an d'Klouschter Kaufungen zeréckgezunn. Do ass se 1033 (oder 1039) gestuerwen, a gouf an der Kathedral vu Bamberg, nieft hirem Mann, begruewen.

De Prozess vun der Kanonisatioun ass schonn zur Zäit vum Poopst Coelestin III. (1191-1198) ageleet ginn, mä si sollt eréischt den 29. Mäerz 1200 vum Poopst Innozenz III. helleggesprach ginn.

Si gëllt als d'Patréinesch 

## Veréierung
Der  hiren Dag ass den 3. Mäerz; zu Lëtzebuerg (an an der evangeelescher Kierch) ass et den 13. Juli.

Si ass de Patréinesch vun de Kanner a vun de schwangere Fraen.

## Éierungen
Fir un d' z'erënneren, ass a Clausen eng Plaz (Place Sainte-Cunégonde) an zu Mamer eng Strooss (Rue Cunégonde) no hir genannt.

## Kuckt och
* Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen
* Kierch Lëtzebuerg-Clausen

## Um Spaweck

* D' am ökumeenesche Lexikon vun den Hellegen
Kierch Ouljen

D**'Kierch zu Ouljen** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Musel a Syr Saint-Jacques, zum Dekanat Osten an zu der Gemeng Betzder gehéiert.

De Patréiner ass den hellege Wendelin, deem säi Fest den 20. Oktober gefeiert gëtt.

D'Kierch steet am südlechen Deel vun der Uertschaft an der Kierchestrooss (rue de l'église). Ronderëm d'Kierch ass de Kierfecht ugeluecht.

## Geschicht
1808 ass Ouljen eng Filial vun der Par Roudemer ginn, virdru war et eng Filial vun der Par Betzder.

Déi haiteg Kierch ass tëscht 1838 an 1841 no de Pläng vum Architekt Théodore Eberhard am neoklassizistesche Stil gebaut ginn. 1842 ass se konsekréiert ginn.

1844 ass Ouljen eng eegestänneg Par ginn.

Am Joer 1934 ass d'Kierch ëmgebaut a renovéiert ginn.

## Literatur
* Emile Donckel, Joseph Biwer: *Festschrift zur Orgelweihe in Olingen*, 1951, 23 S., St. Paulusdréckerei

## Billergalerie

OulKierStat2.JPG|Statioun
OulKieChou.JPG|Chouer
OulKieStat.JPG|Statioun


## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Maacher, Mäertert, Widdebierg, Wormer
* Lokalchronik vum Duerf an der Par Ouljen
* D'Fënstere vun der Kierch vun Ouljen op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
Karlheinz Deschner

De **Karlheinz Deschner**, gebuer als *Karl Heinz Leopold Deschner* den 23. Mee 1924 zu Bamberg, a gestuerwen den 8. Abrëll 2014 zu Haßfurt, war en däitsche Schrëftsteller a Kierchekritiker.

## Liewen

## Wierk

### Op CD
Deschner, Karlheinz: *Kriminalgeschichte des Christentums*. Digitale Bibliothek 132. 1 CD. 
Directmedia Publishing, Berlin 2005. Op der CD sinn de kompletten Text vun de Bänn 1-8 mat Säitekonkordanz an eng Sichfunktioun.
### Den Deschner a Lëtzebuerg
A senger *Kriminalgeschichte des Christentums* ernimmt den Deschner a senger Widmung och d'Lëtzebuerger Henry Gelhausen an Nelly Moia.

## Um Spaweck
* Websäit vun der Giordano Bruno Stëftung
* Deschner Forum
Kierch Wolwen

D**'Kierch zu Wolwen** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Rammerech Saint-Valentin an zu der Gemeng Rammerech gehéiert.

D'Patréiner vun der Kierch sinn d'Helleg Péitrus a Paulus, deenen hiert Fest den 29. Juni gefeiert gëtt. Niewepatréinesch ass d'Mater Dolorosa, déi op Passiounssonnde gefeiert gëtt. Kiermes ass all Joer op Päischtsonnden.

Se steet an der Kierchestrooss (*rue de l'Église*).

## Geschicht
Schonn 1330 gouf an engem Dokument eng Péitrus a Paulus-Kierch zu Wolwen ernimmt, déi deemools op där Plaz stoung wou haut nach d'Wolwener Klaus steet. 1783 gouf di al Kierch awer ofgerappt an eng nei am Duerfkär gebaut.
Dës Kierch ass iwwer eng länger Period gebaut ginn, sou war d'Kiercheschëff 1785 fäerdeg, den Tuerm gouf vun den Awunner vum Duerf selwer awer eréischt 1876 gebaut.

Den Héichaltor aus Eechenholz vun de Bridder Welter vu Gilsdref gouf 1917 geweit. Uewen um Altor steet eng Muttergottesstatu déi nach aus der aler Kierch staamt an op d'17. Joerhonnert bis Ufank 18. Joerhonnert datéiert gëtt.

1963 goufe sechs vun den zéng Kierchefënstere mat neie vum Kënschtler Mett Hoffmann vu Bungeref ersat.

## Billergallerie

Fichier:Hellege Péitrus Wolwen.jpg|Hellege Péitrus - Parpatréiner vu Wolwen - Statu am Agang vun der Kierch
Fichier:Hellege Paulus Wolwen.jpg|Hellege Paulus - Parpatréiner vu Wolwen - Statu am Agang vun der Kierch
Fichier:Uergel an der Wolwener Kierch.jpg|Uergel an der Kierch zu Wolwen
Fichier:Banneraum vun der Wolwener Kierch Duxall.jpg|Banneraum vum Chouer aus gesinn
Fichier:Banneraum vun der Wolwener Kierch.jpg|Banneraum vum Duxall aus gesinn
Fichier:Chouer vun der Wolwener Kierch.jpg|Chouer vun der Wolwener Kierch
Fichier:Helleg Bärbel Wolwen.jpg|Statu vun der Helleger Bärbel
Fichier:Deel vum Héichaltor zu Wolwen - Wolframslegende.jpg|Deel vum Héichaltor - Wolframslegend
Fichier:Deel vum Héichaltor zu Wolwen - Wolframslegende 2.jpg|Deel vum Héichaltor - Wolframslegend 
Fichier:Héichaltor an der Kierch (1917 geweit).jpg|Héichaltor vun der Wolwener Kierch (1917 geweit)
Fichier:Fenster Sakristei Wolwen.jpg|Fënster an der Sakristei
Fichier:Kirche Wolwelange 02.jpg|Wolwener Kierch vu baussen 


## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vun der Par Rammerech St. Valentin
* D'Fënstere vun der Kierch vu Wolwen op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
Chouer (Kierch)

An der sakraler Architektur bezeechnet de **Chouer**, den Altorraum an de Kierchen, dee fréier fir dem Klerus oder der Uerdensgemeinschaft hiert Stonnegebiet reservéiert war.

Am Ufank war de Chouer, sou wéi säin Numm et seet, d'Plaz nieft dem Altor fir d'Sänger vun de liturgesche Lidder.
Uniform Resource Locator

Als **Uniform Resource Locator** (kuerz **URL**) bezeechent een eng Ënneraart vun Uniform Resource Identifieren (URIs), déi op engem Adressschema baséieren.

Well en URL déi éischt an heefegst Aart vun URI ass, ginn d'Begrëffer heefeg synonymesch benotzt. Am allgemenge Sproochgebrauch ginn URLen och als *Internetadress* oder *Webadress* bezeechent, woubäi domat (der ëmgangssproochlecher Gläichsetzung vun Internet a WWW follegend) meeschtens speziell URLen vu Websäite gemengt sinn.
Oxydativ Phosphoryléierung

Déi **oxydativ Phosphoryléierung** ass e Stoffwiesselwee dee sech an de Mitochondrien ofspillt an deem säin Zil d'Produktioun vun ATP ass, duerch d'Oxydéiere vun NADH, H+ an FADH2 déi z.&nbsp;B. aus der Glykolys, dem Zitratzyklus oder der β-Oxydatioun kommen. 

## Otmungs- oder Elektronentransferketten
An enger éischter Phas, der Otmungsketten, ginn déi reduzéiert Nukleotiden NADH, H+ an FADH2 hir Elektronen un de Sauerstoff of. Dësen Transfer geschitt net an enger Kéier mä duerch 3 Komplexer (I, III a IV) an der Membran déi d'Elektronen iwwer mobil Elektronentransportere (Q a c) weiderginn un de leschten Akzepter, den atmosphäresche Sauerstoff dee sou zu Waasser reduzéiert gëtt, weiderginn. Bei all Schrëtt gëtt vill Energie fräigesat, déi benotzt gëtt fir e Protonegradient tëscht dem intermembranéise Raum an der Matrix vun de Mitochondrien opzebauen.

De Komplex II ass d'Succinatdehydrogenas aus dem Zitratzyklus déi direkt reduzéirt Koenzym Q un d'Ootmungskette ginn.

## ATP-Synthees
Den ATP gett aus ADP a Pi opgebaut, mat Hëllef vum Komplexe V aus der Bannemembran. Dës ATPsynthas besteet aus 2 Deeler: e Protonekanal duerch d'Membran an eng katalytesch Enheet déi an d'Matrix raagt. D'Protone stréimen dem Gradient no duerch de Kanal an d'Matrix an dreiwen dobäi de katalyteschen Deel un den dann ATP produzéiert.
Mathias Mongenast

De **Mathias Mongenast**, gebuer den 12. Juli 1843 zu Dikrech, a gestuerwen den 10. Januar 1926 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Politiker an Affekot.

Hie war Generaldirekter vun de Finanze vum 12. Oktober 1882 bis de 6. November 1915.

Tëscht dem 12. Oktober an dem 6. November 1915 war hien, nom Doud vum Paul Eyschen an ier den Hubert Loutsch d'Regierungsgeschäfter iwwerholl huet, och Staatsminister *faisant fonction*.

Duerno war hie vum 1. Abrëll 1916 bis den 19. Juni 1917 (soulaang wéi de Victor Thorn Premierminister war) President vum Staatsrot.

## Gielercher
* 
* 
* Grand-Croix vum hollänneschen Ordre d'Orange-Nassau
* Grand-Croix vum italieeneschen Ordre des Saints Maurice et Lazare
* Grand'Croix vum Ordre de la couronne d'Italie
* 
* Chevalier 1. Klass vum Ordre de l'Aigle Rouge de Prusse
* Chevalier 1. Klass vum Ordre de la Couronne de Prusse
* 
* Commandeur vum Ordre du Lion Néerlandais
* 
* Commandeur vum portugiseschen Ordre de Notre dame de la Conception de Villa Viciosa
* Commadeur vum portugiseschen Ordre de S. Tiago,
* 

## Kuckt och
* Regierung Mongenast
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Premierministeren

## Um Spaweck
Édouard Thilges

De **Jules Georges Édouard Thilges**, gebuer de 17. Februar 1817 zu Klierf, a gestuerwen den 9. Juli 1904 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Politiker.

Vun 1833 bis 1838 huet den Édouard Thilges zu Bréissel a Léck Droit studéiert a gouf 1841 Affekot um Geriicht zu Dikrech.

Vun 1854 bis 1856 war hie Generaldirekter (Minister) fir Gemengenaffairen.

Vum 28. November 1857 bis 15. Juli 1859 war hien eng éischt Kéier Member vum Staatsrot.

Vun 1859 bis 1860 war hie Minister fir den Interieur an der Regierung Simons.

Vum 28. September 1860 bis den 3. Dezember 1867 war hien nees Member vum Staatsrot.

Vun 1867 bis 1870 war en nees Generaldirekter fir Gemengenaffairen, dës Kéier ënner an der Regierung Servais.

Vum 18. Dezember 1870 bis den 20.Februar 1885 war hien nees Member vum Staatsrot.

Den 20. Februar 1885 gouf hien zum Staatsminister a Regierungspresident ernannt an ass dat bis den 22. September 1888 bliwwen.

Vum 10. Oktober 1888 bis zu zu sengem Doud den 9. Juli 1904 war hien nees Member vum Staatsrot an dovu vun 1888-1895 President vum Staatsrot.

Hie war de Papp vum lëtzebuergesche Magistrat Joseph Thilges.

## Gielercher
* 
* Commandeur avec plaque vum Ordre de Charles III d'Espagne (Promotioun 1880)
* 
* Grand-Cordon vum portugiseschen Ordre du Christ (Promotioun 1886)
* 

## Kuckt och
* Regierung Thilges
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Premierministeren
Christy Brown

De **Christy Brown**, gebuer de 5. Juni 1932 zu Crumlin, Dublin, a gestuerwen de 6. September 1981, war en iresche Schrëftsteller a Moler.

De Christy Brown war dat zéngt vun 22 Kanner, vun deenen der 13 d'Gebuert iwwerlieft haten. Hie war mat enger schwéierer Athetos op d'Welt komm, a konnt nëmmen zwou Zéiwe vu sengem lénkse Fouss kontrolléiert beweegen. Dowéinst ass hie laang fir geeschteg behënnert gehale ginn bis datt hie senger Sëschter e Stéck Kräid mat sengem lénkse Fouss gekroopt huet, fir e Wuert ze schreiwen. Besonnesch duerch d'Hëllef vu senger Mamm, déi sech géint d'Doktere gestäipt huet, déi de Christy als onheelbare Fall an d'Psychiatrie wollte schécken, konnt hie sech no an no net nëmmen ausdrécken, mä souguer geschriwwen Texter a Biller produzéieren. Zäitliewens huet hien nëmme mat sengem lénkse Fouss konnte molen oder schreiwen.

Seng Autobiographie *[[My Left Foot]]* gouf en internationale Bestseller, deen a 14 Sproochen iwwersat gouf.

De Christy huet sech de 5. Oktober 1972 mat der Mary Carr bestuet, mat där hien eng Zäit zu Ballyheigue a Kerry an duerno zu Parbrook am Somerset gelieft huet, wou hien am Alter vun 49 Joer un enger Erstéckungskris gestuerwen ass.

## Seng Bicher
* *My Left Foot*, Seng Autobiographie, 1954 erauskomm, wéi de Christy 22 Joer al war.
* *Down All the Days*, Dësen autobiographesche Roman koum 13 Joer nom *My Left Foot* eraus a spillt an de Véierzeger- an de Fofzegerjoren zu Dublin.
* *Wild Grow the Lilies*,
* *Come Softly to My Wake*, 1971 bei Secker & Warburg erauskomm, ass eng Sammlung vu senge Gedichter.
* *Of Snails And Skylarks*, 1978

## De Film
1989 huet den Jim Sheridan *[[My Left Foot]]* verfilmt. D'Dréibuch war vum Shane Connaughton. Den Hugh O'Conor (als Kand) an den Daniel Day-Lewis spillen de Christy an d'Brenda Fricker seng Mamm.

## Fir ze liesen
*Georgina Hambleton: *Christy Brown: The Life That Inspired My Left Foot*, Mainstream Publishing. Déi éischt autoriséiert Biographie. (1. November 2007)

## Um Spaweck
*Dem Roger Ebert seng engleschsproocheg Kritik iwwer de Film
*Däitschsproocheg Websäit vun der "Christy-Brown-Schoul", enger Schoul fir Kierperbehënnerter zu Herten a Westfalen
Jörg Ratgeb

De **Jörg Ratgeb** (geleeëntlech och **Jerg Ratgeb**), gebuer ëm 1480 zu Schwäbisch Gmünd, an higeriicht 1526 zu Pforzheim doduerch datt en a véiergedeelt gouf, war en däitsche Moler.

## Literatur
* Oth, Sabine: *Das Wort in den Bildern von Jerg Ratgeb*, Marburg, Tectum-Verlag, 2005

## Um Spaweck
* De Jörg Ratgeb an der ARTCYCLOPEDIA
Hubert Loutsch

Den **Hubert Loutsch**, gebuer den 18. November 1878 zu Monnerech, a gestuerwen de 24. Juni 1946 zu Bréissel, war e lëtzebuergesche Politiker a Jurist.

Den Hubert Loutsch war vu Beruff Affekot. Hie war mat enger Duechter vum Historiker Arthur Herchen bestuet.

De 6. November 1915 gouf hie Staatsminister a Regierungspresident, an och Generaldirekter (d.&nbsp;h. Minister) fir Aussebezéiungen. D'Regierung Loutsch bestoung nëmmen aus Membere vun der Rietspartei, an der Chamber awer war de Lénksblock (Liberal a Sozialisten zesummen) majoritär. Doropshin huet d'Groussherzogin Marie-Adélaïde d'Chamber kuerzerhand den 23. Dezember 1915 opgeléist. Mä och an där neier Chamber hat d'Rietspartei keng Majoritéit. Den 11. Januar 1916 gouf d'Regierung vum Loutsch bei enger Vertrauensofstëmmung desavouéiert; de Victor Thorn gouf de 24. Februar 1916 säin Nofollger.

Vun 1920 bis 1934 war hie President vun der Assurancëgesellschaft *[[La Luxembourgeoise]]*.

Bei de Chamberwale vum 1. Mäerz 1925 gouf hien als Vertrieder vun der *Union nationale indépendante* als Deputéierten an d'Chamber gewielt wou hie säi Mandat bis 1934 behale konnt.

Hien ass de 24. Juni 1946 zu Bréissel gestuerwen.

## Gielercher
* 
* 
* Grand Croix vum Ordre de la Cour d'Italie

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Premierministeren
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Regierungsmemberen

## Um Spaweck
Sprénkeng

**Sprénkeng** ass eng Uertschaft an der Gemeng Dippech.
## Kuckeswäertes
*D'Kierch aus dem 18. Joerhonnert mat dem Tuerm vun der fréierer Kierch.

## Literatur
*Berbeć, S., 1992. Approche typologique de l'architecture rurale au grand-duché de Luxembourg. Publications nationales. Ministère des affaires culturelles. 169 S. ISBN 2-87984-002-3. (Cf. Sprénkeng S. 61-79).

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Dippech
Betteng op der Mess

**Betteng op der Mess** ass eng Uertschaft an der Gemeng Dippech.
## Kuckeswäertes

*d'Bettenger Schlass (wou den Ament d'APEMH verschidden Atelieren huet) - 1982 an den *Inventaire supplémentaire* op d'Lëscht vun de klasséierte Monumenter opgeholl.
* d'Kierch vu Betteng
*Uergel an der Kierch Betteng op der Mess

## Biller
 
Fichier:Aerial view of Bettange-sur-Mess and Dippach-Gare, Luxembourg.jpg|Vue aus dem Fliger op Betteng op der Mess (lénks) an op d'Dippecher Gare (riets) an der Gemeng Dippech
Fichier:EntKlou2.JPG|Entrée vum fréiere Schlass


## Kuckt och

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Dippech
Schuller

**Schuller** ass eng Uertschaft an der Gemeng Dippech, an de Sëtz vun der Gemengeverwaltung.

## Geographie

D'Uertschaft Schuller läit am Quellgebitt vun der Mess. Am Norde vun der Uertschaft verleeft d'Waasserscheed tëscht dem Rhäin- an dem Meusebaseng, mat dem héchste Punkt an den *Ierwenhecken* am Norde vun der Uertschaft op 378 Meter.

## Kuckeswäertes
D'Paschtoueschhaus an d'Gebaier op Nummer 98 an der Lonkecherstroooss goufen 2010	 op d'Lëscht vun de klasséierte Monumenter als *Nationalmonument* opgeholl.

## Biller
 
Aerial View of West and South-West of Schouweiler in May 2018.jpg|Vue op de Süden an de Weste vu Schuller (2018)
Schuller.jpg|Eng aner Siicht aus der Loft op Schuller (2006)
Fräiheetsbam, Schuller-101.jpg|De Fräiheetsbam, e Monument dat un d'Zwangsrekrutéiert vu Schuller erënnert
Gebaier.jpg|En aalt Haus zu Schuller
GareSchuller2010.jpg|D'Gare
Paschtoueschhaus4.jpg|D'Paschtoueschhaus
BeiGemSchu.JPG|Sculptur bei der Gemeng
KieSchuller1.JPG|D'Kierch


## Kuckt och
* Kierch Schuller

## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun der Gemeng Dippech
Gräisch

**Gräisch** ass eng Uertschaft an der Gemeng Habscht.

## Geschicht
Gräisch war bis 1843 eng eegestänneg Gemeng. Vun do u bis Enn 2017 huet et zu der Gemeng Simmer gehéiert. Op den 1. Januar 2018 huet déi mat der Gemeng Habscht fusionéiert.

## Kuckt och
* Greisch, de Familljennumm
* Kierch Gräisch

## Um Spaweck
Robert Altman

De **Robert Altman**, gebuer den 20. Februar 1925 zu Kansas City, Missouri (USA), a gestuerwen den 20. November 2006 zu Los Angeles, war en US-amerikanesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent. 
 
## Filmographie
* 1957: * [[The Delinquents]] *, Acteuren: Tom Laughlin
* 1957: * [[The James Dean Story]] *, (Dokumentarfilm)
* 1968: * [[Countdown]] *, Acteuren: James Caan a Robert Duvall
* 1969: * [[That Cold Day in the Park]] *, mam Sandy Dennis a Michael Burns
* 1970: * [[M*A*S*H]] *, mam Donald Sutherland an Elliot Gould
* 1970: * [[Brewster McCloud]] *, mam Bud Cort a Sally Kellerman
* 1971: * [[McCabe & Mrs. Miller]] *, mam Warren Beatty an Julie Christie
* 1972: * [[Images (Film 1972)|Images]] *, mam Susannah York a Marcel Bozzuffi
* 1973: * [[The Long Goodbye]] *, mam Elliott Gould a Sterling Hayden
* 1974: * [[Thieves Like Us]]*, mam Keith Carradine a Shelley Duvall
* 1974: * [[California Split]] *, mam George Segal an Elliott Gould
* 1975: * [[Nashville (Film 1975)|Nashville]] *, mam Geraldine Chaplin a Jeff Goldblum
* 1976: * [[Buffalo Bill and the Indians, or Sitting Bull's History Lesson]]*, mam Paul Newman an Harvey Keitel
* 1977: * [[3 women]]*, mam Shelley Duvall a Sissy Spacek
* 1978: * [[A Wedding]]*, mam Mia Farrow a Vittorio Gassman
* 1979: * [[Quintet (Film)|Quintet]] *, mam Paul Newman, Brigitte Fossey a Bibi Andersson
* 1979: * [[A Perfect Couple]]*, mam Henry Gibson
* 1980: * [[Popeye (Film 1980)|Popeye]] *, mam Robin Williams a Shelley Duvall
* 1982: * [[HealtH]] *, mam James Garner a Lauren Bacall
* 1982: * [[Come back to the Five and Dime, Jimmy Dean, Jimmy Dean]]*, mam Sandy Dennis a Cher
* 1983: * [[Streamers]] *, mam Matthew Modine a Guy Boyd
* 1984: * [[Secret Honor]] *, mam Philip Baker Hall
* 1985: * [[Fool for Love]] *, mam Sam Shepard an Harry Dean Stanton
* 1987: * [[Beyond Therapy]] *, mam Jeff Goldblum a Glenda Jackson
* 1987: * [[O.C. & Stiggs]] *, mam Ray Walston an Tina Louise
* 1987: * [[Aria]] * (Sketch: *Les Boréades*), mam Geneviève Page an Julie Hagerty
* 1990: * [[Vincent & Theo]] *, mam Tim Roth a Paul Rhys
* 1992: * [[The Player]] *, mam Tim Robbins a Greta Scacchi
* 1993: * [[Short Cuts]] *, mam Andie MacDowell a Julianne Moore
* 1994: * [[Prêt-à-Porter]] *, mam Sophia Loren an Anouk Aimée
* 1996: * [[Kansas City (Film 1996)|Kansas City]] *, mam Jennifer Jason Leigh an Harry Belafonte
* 1998: * [[The Gingerbread Man]] *, mam Kenneth Branagh an Daryl Hannah
* 1999: * [[Cookie's Fortune]] *, mam Glenn Close an Liv Tyler
* 2000: * [[Dr T and the Women]]*, mam Richard Gere a Helen Hunt
* 2001: * [[Gosford Park]] *, mam Maggie Smith a Kristin Scott Thomas
* 2003: * [[The Company]]*, mam Neve Campbell a Malcolm McDowell
* 2006: *[[A Prairie Home Companion]]*, mam Tommy Lee Jones, Meryl Streep, Woody Harrelson a Virginia Madsen

## Kuckt och
* Lëscht vu Filmregisseuren

## Um Spaweck