open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mogao Grotten

**Mogao** ass eng Oas un der Seidestrooss, ongeféier 25&nbsp;km vun Dunhuang (Provënz Gansu) ewech. Hei besti ronn 1.000 Grotten (och *Grotte vun den 1.000 Buddhae* genannt), eng méi schéi wéi déi aner. Hei hunn tëscht dem 4. an 11. Joerhonnert buddhistesch Patere Grotten an de mëlle Sandsteen geha a se mat Buddhastatuen a Wandmolereie verschéinert. Dës Grotte waren am Laf vun der Zäit komplett am Sand verschwonnen. Reng zoufälleg goufe se a jéngster Zäit erëmentdeckt a fräigeluecht. 492 vun dëse Grotte sinn haut fräi zougänglech fir d'Touristen. Well d'Liicht dës Konschtwierker kéint beschiedegen, gëtt et an de Grotte keng elektresch Luuchten. Täscheluuchte gi gebraucht fir all dës Konschtschätz kënnen ze bewonneren. Zousätzlech sinn och am Joer 1900 ronn 50.000 Dokumenter aus dem 4. bis 11. Joerhonnert do fonnt ginn. D'Pateren hate se do vergruewe fir se virun de mongoleschen Okkupanten a Sécherheet ze bréngen. Vill vun hinne sinn haut zu London am Besëtz vum Brittesche Musée.
Grouss Efforte sinn a leschter Zäit gemaach gi fir d'Grotten ze schützen. Am Joer 1987 huet d'UNESCO d*'Mogao Grotten* op hir Lëscht vum Weltierwe gesat.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Weltierwen (Asien an Ozeanien)

## Um Spaweck
*Säit vum International Dunhuang Projet
*Offiziell Touristesäit mat Biller iwwer d'Mogao Grotten
Huang He

Den **Huang He** (黃河 pinyin Huáng Hé), oder *Giele Floss*, ass den zweetlängste Waasserlaf a China.

En huet eng Längt vu 5.463&nbsp;km a fléisst an de Golf vu Bohai, deen um Giele Mier läit. Um Huang He läit ausser Lanzhou (Provënzhaaptstad vu Gansu) och Jinan, Haaptstad vun der Provënz Shandong. Den Huang He ass staark polluéiert, besonnesch bei Lanzhou.

## Literatur
## Um Spaweck
Steinach um Brenner

**Steinach** ass eng éisträichesch Gemeng an Uertschaft am Bezierk Innsbruck am Tiroul.

Si läit am Wipptal 25&nbsp;km südlech vun Innsbruck, direkt an der Entrée vum Geschnitztal.

## Tourismus
Eng sëllege Wanderweeër, Velosweeër, Almen a Bierghäipe gëtt et an der Ëmgéigend. 
Steinach ass Wanter wéi Summer eng Touristendestinatioun. 
Eng Seelbunn féiert op d'Bergeralm op 1.050 m Héicht.

## Infrastruktur
Steinach huet en Uschloss un d'Brennerautobunn.
Legend (Kaart)

D**'Legend** vun der Kaart sinn d'Randinformatiounen déi um Bord vun der Kaart ofgebilt sinn. Et kann ee bal soen, datt d'Gebrauchsanweisung vun der Kaart ass.

Et fënnt een ëmmer méi oder manner déi selwecht Informatiounen op de Landkaarten erëm. Op den topographesche Kaarten ass dëst:

**Iwwer der Kaart:**
* Den Numm vun der Géigend oder vum gréisseren Duerf oder der gréisserer Staat déi op der Kaart duergestallt ass
* D'Nummer vun der Kaart

**Riets vun der Kaart:**
* Den *Tableau d'assemblage* deen eis verréit, wei eng Kaarten d'Nopeschkaarte vun där sinn déi mer kucken.
* D'Equidistanz
* Déi 3 Norden (Kartographeschen Norden, Magnéiteschen Norden a Geographeschen Norden)
* Magnéitesch Deklinatioun
* De Koordinatesystem dee benotzt gëtt
* D'Ofkierzungen déi benotzt ginn

**Ënner der Kaart:**

* Erklärung vun de konventionellen Zeechen
* De Moossstaf

## Um Spaweck
Moossstaf (Kartographie)

De **Moossstaf** ass de permanente Rapport tëscht der Distanz vun zwéi Punkten op der Kaart an der Distanz vun dësen zwéi Punkten um Terrain.

Et gëtt tëscht dem numeresche Moossstaf an dem graphesche Moossstaf ënnerscheet.

## Numeresche Moossstaf
Mat Hëllef vum numeresche Moossstaf kann een d'Distanz ausrechnen:
* "D" ass eng horizontal Distanz tëscht zwéi Punkten um Terrain (a km ausgedréckt).
* "d" ass d'Distanz tëscht deene selwechten zwéi Punkten op der Kaart (an cm ausgedréckt).
* "M" ass de Moossstaf

Mir hunn: D=d*M oder d=D:M oder M=D:d

## Graphesche Moossstaf

Mam graphesche Moossstaf gëtt d'Distanz direkt op der Kaart gemooss, änlech wéi mat engem Lineal.

## Um Spaweck
Relief (Topographie)

De **Relief** ass den Ensembel vun de Koppen an Däller um Terrain. 

De Relief gëtt op der Kaart mat Hëllef vun den Niveauskurven, den Héichten, der Equidistanz, dem Ecartement an der Pente duergestallt.
Niveauskurv

Eng **Niveauskurv** ass déi Linn, déi op enger Landkaart d'Punkten, déi op der selwechter Héicht léien, matenee verbënnt.
Equidistanz

Op enger Landkaart ass d**'Equidistanz** den Héichtenënnerscheed, also déi vertikal Distanz, déi tëscht zwou Niveauskurve läit.

D'Equidistanz ass déi selwecht op der ganzer Kaart an hänkt vum Terrain of.

Op de meeschten topographesche Kaarte fir flaachen a liicht hiwwelegen Terrain ass d'Equidistanz 5, 10, 20 oder 25 Meter, ofhängeg vum Moossstaf vun der Kaart. Op topographesche Kaarte fir Bierggéigende kënnen et 50 oder 100 Meter sinn. Dat kënnt dohier, well sech soss op géie Plazen e puer Linne géifen iwwerschneiden, an d'Kaart doduerch net méi uerdentlech ze liese wier.
Konventionell Zeechen (Kaart)

Fir d'Liese vun enger Landkaart ze vereinfachen, gi Saachen, déi ëmmer erëm zeréckkommen, duerch kleng Biller duergestallt. Sou Biller gi **konventionell Zeeche** genannt.

E puer Beispiller vu konventionellen Zeechen:

## Um Spaweck
Landkaart

Eng **Landkaart** ass d'Duerstellung vun engem Stéck Terrain op enger flaacher Fläch. Dat ass net sou einfach, well een eng Kugel oder en Deel vun enger Kugel (d'Welt) net kann opdiebele wéi zum Beispill e Wierfel.

Déi verschidde Schrëtt fir zu enger brauchbarer Kaart ze komme sinn:

# Auswiele vun engem Projektiounsmodell, mat deem déi bescht Resultater z'erwaarde sinn.
# Projektioun vun deem Deel vum Terrain, deen een op der Kaart duerstelle wëll
# Ëmwandlung vun de geographesche Koordinaten (Längen- a Breedegraden) an e kartesesche Koordinatesystem (nom Schema x an y, wou x ëmmer horizontal (also West-Ost), an y ëmmer vertikal (also Nord-Süd) ass)
# Skaléierung vun der Kaart, dat heescht d'Kaart an ee brauchbare Moossstaf ëmwandelen a versichen, datt d'Verzerrungen déi duerch d'Projektiounsmethod entstane sinn sou kleng wéi méiglech ausfalen.

D'Duerstellung vum Stéck Terrain gëtt vereinfacht duerch d'Benotze vu konventionellen Zeechen an enger Legend. D'Duerstellung ass ëmmer am Moossstaf.

Et gëtt verschidden Zorte vu Kaarten, z.&nbsp;B. topographescher, physescher, politescher, asw.

D'Faarwen op enger Kaart hunn ëmmer eng speziell Bedeitung. Op enger topographescher Landkaart benotzt ee **schwaarz** fir vum Mënsch geschaf Formen (Stroossen, Gebaier, etc.), **blo** fir Gewässer (Baachen, Flëss, Séien, etc.), **gréng** fir Vegetatioun (Bëscher, Wisen, Plantatiounen, etc.), **brong** fir de Relief a **violett** fir de Quadrillage.

Fir besser mat der Kaart eens ze ginn hëlleft den amerikanesche GPS System, an an Zukunft den europäesche Galileo System, andeems dës Systemer de Benotzer verréit, wou s'op der Kaart sinn.

## Um Spaweck
Ecartement

Op enger Landkaart ass d**'Ecartement** déi horizontal Distanz déi tëscht zwou Niveauskurve läit.

D'Ecartement ass net op der ganzer Kaart d'selwecht. Wann e grousst Ecartement tëscht zwou Niveauskurven ass, heescht dat, datt d'Pente zimmlech kleng ass, an datt den Terrain flaach ass. Wann d'Ecartement kleng ass, also wann zwou Niveauskurven no beienaner léien, dann heescht dat, datt den Terrain zimmlech staark klëmmt oder fält.
Washington (Bundesstaat)

**Washington** ass e Bundesstaat am äussersten Nordweste vun den USA, direkt op der Pazifikküst an der Grenz mat Kanada.

## Geschicht
Washington ass 1889 Deel vun den USA ginn.

## Geographie
### Gréisst Stied
*Awunnerzuel den 1. Juli 2004*
* Seattle - 571.480
* Spokane - 196.721
* Tacoma - 196.094
* Bellevue - 116.914
* Everett - 96.101
* Kent - 81.631
* Federal Way - 81.356
* Spokane Valley - 81.189
* Yakima - 80.891
* Bellingham - 72.992
* Kennewick - 60.118
* Lakewood - 58.070
* Renton - 54.807
* Shoreline - 51.950
* Redmond - 46.965
* Kirkland - 45.557
* Auburn - 44.980
* Olympia - 43.982
* Richland - 43.427
* Pasco - 42.290
* Edmonds - 39.601
* Bremerton - 35.967
* Longview - 35.943
* Puyallup - 35.496
* Sammamish - 34.269
* Lynnwood - 33.418
* Lacey - 32.981
* Burien - 30.887
* Bothell - 30.671
* University Place - 30.399
* Walla Walla - 30.272

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vum Staat Washington
Saint-Malo

**Saint-Malo** (op Bretonesch: Sant-Maloù) ass eng Stad vu 50.675 Awunner (1999) an der Bretagne, am Nordweste vu Frankräich. Si gehéiert zum Departement Ille-et-Vilaine an zur Regioun vun der Bretagne. Et ass eng Stad mat engem historesche Kär, deen nach ganz bannent den ale Festungsmauere läit.

Fir an déi al Stad ze komme brauch en nëmmen de Schëlter mat der Opzeechnung *Intra Mures* nozefueren.

Dat ass e vun e puer Grënn, firwat Saint-Malo zu enger vun de meeschtbesichten Touristestied a Frankräich gezielt gëtt. Saint-Malo läit op der Smaragdküst (Côte d'Émeraude) am Norde vun der Bretagne um rietsen Uwänner vun der Mëndung vun der Rance, géintiwwer vun der Stiedchen Dinard.

Saint-Malo gëtt op dräi Säite vum Mier ëmspullt. Et ass d'Haaptstad vum Arrondissement Saint-Malo.

Bei Saint-Malo läit um Laf vun der Rance de Barrage de la Rance, e bekannt Waasserkraaftwierk dat duerch de Wasserhéichtenënnerscheed tëscht Ebbe a Flut Stroum produzéiert. Et ass dat gréisst vun där Zort op der Welt.

D'Stadmauere vu Saint-Malo.jpg|D'Stadmauere vu Saint-Malo
Saint-Malo-110-Stadtmauer-Fassaden-1978-gje.jpg|Vue op d'Stadmauere vu Saint-Malo
Tidal Fan Out (122362545).jpeg|Saint-Malo bei niddregem Mier.


## Um Spaweck

* Offiziell Säit vu Saint-Malo
Sahelanthropus tchadensis

De **Sahelanthropus tchadensis** war warscheinlech deen éischte Virmënsch dee sech beim Goe riicht gehalen huet. En huet am Tschad, an Zentralafrika, gelieft.

Bis elo gouf eréischt eng Kéier sou ee font, deen op en Alter vu 7 Millioune Joer datéiert gouf. Den Ahounta Djimdoumalbaye huet bei enger Expeditioun am Joer 2001 an der Djurab Wüst am Tschad eng Hierschuel fonnt, déi där Virmënschenaart zougeschriwwe gëtt.

## Um Spaweck
Orrorin tugenensis

Den **Orrorin tugenensis** war e Virmënsch, dee schonn opgeriicht gaangen ass an am haitege Kenia gelieft huet.

Et gouf just ee Fond, deen op viru séchs Millioune Joer datéiert ass.

E war héchstwahrscheinlech en Allesfrësser an huet an der Savanne an am Bëschland gelieft.

Am Joer 2000 huet en Team vum Brigitte Senut a Martin Pickford am Héichland vum Kenia fossil Relikter vum Orrorin tugenensis ausgegruewen.
Ardipithecus

Den **Ardipithecus** war e Virmënsch aus Ethiopien dee warscheinlech am Bësch gelieft huet. 
Bis haut goufe just Reschter vun engem fonnt, déi tëscht 5,8 an 5,2 Millioune Joer datéiert ginn.
## Um Spaweck
Departement Ille-et-Vilaine

D**'Ille-et-Vilaine (35)** ass e franséischt Departement, dat 35. op der offizieller Lëscht vun de franséischen Departementer. Dëst Departement huet 903.400 Awunner (2003). Seng Haaptstad ass Rennes.

## Um Spaweck

*  Prefecture vun der Ille-et-Vilaine
*  Conseil général vun der Ille-et-Vilaine
*  Comité vum Tourismus vun der Haute-Bretagne Ille-et-Vilaine
*  Inventaire vum Patrimoine
Australopithecus bahrelghazali

Den **Australopithecus bahrelghazali** ass e Virmënsch deen am Tschad a virun 3,3 Millioune Joer gelieft huet. E gläicht vill dem Australopithecus afarensis. 
Bis elo gouf just den ënneschten Deel vun engem Gebéck fonnt.

1995 hu Mataarbechter vum franséische Paleoanthropolog Michel Brunet am Tschad Deeler vum Australopithecus bahrelghazali fonnt, an dat op d'mannst 2.500 Kilometer ewech vun aneren Entdeckungsplaze vun Australopithecusen.

## Um Spaweck
Australopithecus garhi

Den **Australopithecus garhi** ass e Virmënsch aus Ethiopien dee virun 2,5 Millioune Joer gelieft huet, an eréischt 1997 entdeckt gouf. 
En hat schonn Kennzeechen, déi bal d'selwecht ware wéi déi vum Mënsch an en huet an oppenen an a gemëschte Bëschgebidder gelieft.

Et war den Yohannes Haile-Selassie deen d'Fossilien an der Géigend vu Bouhri fonnt huet.

## Literatur

* Berhane Asfaw, Tim White, Owen Lovejoy, Bruce Latimer, Scott Simpson, Gen Suwa: *Australopithecus garhi: A New Species of Hominid From Ethiopia.* Science 284, 1999, S. 629–635, DOI|10.1126/science.284.5414.629, cas.bellarmine.edu
Kenyanthropus platyops

Den **Kenyanthropus platyops** ass e Virmënsch deen an Ostafrika am Kenia virun 3,3 Millioune Joer gelieft huet.

Bis haut gouf just e Schiedel fonnt.

Dës Virmënschenaart gouf 1999 vum Justus Erus zu Lomekwi am Norde vum Kenia entdeckt.

## Um Spaweck
Mënschenafen

D**'Mënschenafen** (Hominidae) sinn eng Famill aus der Uerdnung vun de Primaten.

Mënschenafen orientéiere sech mat no vir geriichten Aen. Hir Hänn a Féiss hu Fangeren an Zéiwe mat Neel a sinn un d'Gräifen ugepasst. Si hu kee Schwanz an hir Äerm si méi laang wéi d'Been. D'Schëller ass immens beweeglech an d'Gehier grouss a komplex. All Aarte kënnen op zwéi Féiss stoen. Déi afrikanesch Aarten Schimpans a Gorilla, déi sech heefeg um Buedem ophalen, lafen awer op véier Patten a stäipen d'Äerm mat den Handknéchelen of.

De gréissten a stäerkste Mënschenaf ass de Gorilla. Den Orang-Utan ass am Géigesaz zu den anere Mënschenafen en Eenzelgänger.

## Systematik
* Famill Mënschenafen
** Ënnerfamill Orang-Utan-Afen
*** Gattung Orang-Utan (Pongo)
**** Pongo pygmaeus 
**** Pongo abelii 
** Ënnerfamill Homininae
*** Tribus Gorillaafen
**** Gattung Gorilla
***** West-Gorilla (Gorilla gorilla) 
***** Bierg-Gorilla (Gorilla beringei) 
*** Tribus Hominini
**** Gattung Schimpansen 
***** Gewéinleche Schimpans (Pan troglodytes)
***** Zwergschimpans (Pan paniscus)
**** Gattung Mënschen (Homo)
***** Mënsch (Homo sapiens)
***** Homo rudolfensis †
***** Homo habilis †
***** Homo georgicus †
***** Homo antecessor †
***** Homo erectus †
***** Homo ergaster †
***** Homo heidelbergensis †
***** Neandertaler (Homo neanderthalensis) †
***** Homo floresiensis †
**** Gattung Australopithecus †
***** Australopithecus ramidus
***** Australopithecus anamensis
***** Australopithecus afarensis 
***** Australopithecus africanus
***** Australopithecus bahrelghazali
***** Australopithecus garhi
**** Gattung Paranthropus †
***** Paranthropus aethiopicus
***** Paranthropus robustus
***** Paranthropus boisei
**** Gattung Orrorin †
***** Orrorin tugenensis †
**** Gattung Sahelanthropus †
***** Sahelanthropus tchadensis †
**** Gattung Kenyanthropus †
***** Kenyanthropus platyops †
**** Gattung Ardipithecus †
***** Ardipithecus ramidus
***** Ardipithecus kadabba

## Um Spaweck
Nice

**Nice** (oc: Niça/Nissa, lij: Nissa) ass eng franséisch Hafen- an Touristestad op der Côte d'Azur.

## Galerie

Fichier:Nicepromenadeanglais.jpg| D'Promenade des Anglais
Fichier:Niceplage.jpg|D'Plage vun Nice
Fichier:Nicevueop.jpg|Vue op d'Stad vum Hôtel Le Méridien aus gesinn
Fichier:Nice - Vue op den Hafen.jpg|Vue op d'Entrée vum Hafen 
Fichier:Vue sur la Promenade des Anglais 26 August 2008.jpg|Vue op d'Promenade des Anglais 

### Flower Parade


File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-43-52.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-47-17.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-50-16.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-53-48.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-56-44.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-00-53.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-18-29.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-23-33.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-15-01.jpg


## Um Spaweck

* Offiziell Säit vun Nice
* Kaart a Plang vun Nice
*d'Meteo vun Nice
Sproochaktiounstheorie

D**'Sproochaktiounstheorie** ass eng Theorie um Gebitt vun der Sproochphilosophie, déi seet datt mam Geschwaten net nëmmen Tatsaache festgestallt ginn, mä datt duerch d'Schwätzen u sech och ka gehandelt ginn. Dat Geschwatent huet also en direkten Afloss op d'Ëmwelt. Doraus resultéiert, datt eng Ausso net nëmme richteg oder falsch ka sinn, mä, am Bezuch op d'Handlung déi se duerstellt, och kann erfollegräich sinn oder net. Beispill: Wann de Buergermeeschter seet: "Ech erklären Iech zu Mann a Fra", dann existéiert d'Bestietnes duerch déi Ausso.

D'Sproochaktiounstheorie ass an den 1950er Jore vum John Langshaw Austin entwéckelt an duerno vu sengem Schüler John Searle weiderentwéckelt ginn

## Spriechakten
Dem Austin senger Theorie no loosse sech véier Akten ënnerscheeden, déi gläichzäiteg geschéien:

* *Lokutioun* oder de grammatesche Sazbau: fir datt d'Ausso erfollegräich ass muss se grammatesch richteg sinn
* *Propositioun* oder den Inhalt vun der Ausso: fir datt d'Ausso erfollegräich muss e ass semantesch richteg sinn
* *Illokutioun* oder d'Intentioun vun deem, dee schwätzt: fir datt d'Ausso erfollegräich ass muss se gegléckt sinn
* *Perlokutioun* oder d'Wierkung, déi deen, dee schwätzt wëll beim Empfänger erreechen: fir datt d'Ausso erfollegräich ass muss se vum Empfänger verstane ginn

## Klassifikatioun vun de Sproochaktiounen
### Dem Austin no
Den Austin huet am Ufank eng relativ einfach Andeelung vun de Sproochaktioune proposéiert:
* *konstativ*: eng Feststellung maachen, z.&nbsp;B. "Haut huet et de ganzen Dag gereent"
* *performativ*: duerch d'Schwätzen handelen, eppes beim Empfänger bewierken, z.&nbsp;B. "Ech vertrauen dir"

### Dem Searle
Déi méi eng elaboréiert Klassifikatioun vum Searle gebraucht 5 Klassen:

## Literatur
* John Langshaw Austin: *How to Do Things with Words.* Cambridge (Mass.) 1962; op Däitsch *Zur Theorie der Sprechakte.* Stuttgart 1972; op Franséisch *Quand dire c'est faire.*
Sproochphilosophie

D**'Sproochphilosophie** ass déi Disziplin bannent der Philosophie, déi sech ofgëtt mat der Wourecht, der Bedeitung an dem Androck, deen d'Sprooch op d'Ëmwelt huet.
Saint-Tropez

**Saint-Tropez** (op Arpitanesch: Sant-Troupès, op Okzitanesch: Sant Tropetz/Sant Troupez) ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng un der Côte d'Azur.

## Kuckeswäertes
* *Wonnerbar Plagen*
* *Saint-Maxime*, eng Uertschaft nobäi
* *[[Ramatuelle]]*, Pittoresk Uertschaft op der Kopp bei Saint-Tropez
* *Wäikellerei*

## Literatur
## Fotoalbum vu Saint-Tropez

Saint-trop1.jpg |Vue op Saint-Tropez
Sainttrop2.jpg |Vue op Saint-Tropez
Saint-trop3.jpg |Vue op Saint-Tropez 
Saint-trop4.jpg |Vue op Saint-Tropez
Saint-trop5.jpg |Vue op Saint-Tropez
Saint-trop6.jpg |Vue op Saint-Tropez
Trop2.jpg|Saint-Tropez an Hafen 
Paul Signac Port de Saint-Tropez.jpg|Den Hafe vum Paul Signac gemoolt
Sttropezeglise.jpg|D'Kierch vu Saint-Tropez
Ramatuelle, Marseille 1.jpg|Ramatuelle
Sainttropez.jpg|Vue op Saint-Tropez


## Um Spaweck
Claude Lamort

De **Claude Lamort**, gebuer de 17. Abrëll 1758 zu Nanzeg a gestuerwen de 25. Januar 1821 zu Metz, war e franséischen Drécker.

Hie goung bei den Didot an d'Léier a war zanter 1784 Drécker zu Metz. Wéi de Ponce Cercelet, deen d'offiziell Dréckerei vun der franséischer Administratioun am Département des Forêts hat, 1802 opgehalen huet, koum de Lamort op Lëtzebuerg. Am Refuge Sankt Maximin (do, wou haut den Ausseministère ass), huet hie Gesetzer, Bicher an och de *Journal officiel du département des Forêts* gedréckt. 1811 hat hie sechs Presse fir Buchdrock, eng fir Gravuren, eng Librairie an eng Buchbënnerei.

Hie war vun 1803 u Member vun der Loge, ma huet och kathoulesch Bicher gedréckt. Ënner der hollännescher Restauratioun huet hien 1817 d'Dréckrei sengem eelste Jong Jacques Lamort iwwerlooss an ass hannescht op Metz gaangen, wou e gestuerwen ass.

## Literatur

* Jules Mersch: "La famille Lamort". An der *Biographie nationale du pays de Luxembourg depuis ses origines jusqu à nos jours.* IVe fascicule, Luxembourg 1952, p.&nbsp;541-580.

## Um Spaweck
* Artikel vum R. Hilgert op land.lu
Agamemnon

Den **Agamemnon** war de legendäre Kinnek vu Mykene, Jong vum Atreus an der Aerope, Brudder vum Menelaos, dem Mann vun der Helena.

## Genealogie

Den Agamemnon huet d'Klytaimnestra bestuet nodeem en hiren éischte Mann an hiert Kand besäitegt hat. Zesummen hate se d'Kanner Chrysothemis, Elektra, Iphigeneia an Orestes.

## Trojanesche Krich

Am Trojanesche Krich huet den Agamemnon, deen eng Aart Virrangstellung ënner den Hellenen hat, den Uewerkommando iwwer d'Griiche geholl. De mythesche Grond fir den Trojanesche Krich war d'Entféierung vum Helena, der Fra vu sengem Brudder Menelaos, duerch de Paris. Den Agamemnon huet seng Arméi versammelt, mä si konnte net direkt a Séi stieche well d'Artemis hinne Géigewand geschéckt huet. De Grond dofir war dat den Agamemnon zu Aulis eng Hirschkou déi hir helleg war erluecht hat a sech domat gebretzt huet dat hien e bessere Jeeër wéi si wier. D'Gëttin huet verlaangt fir dat erëm gutt ze maachen, misst hien hir seng Duechter Iphigeneia afferen. Op urode vum Séier Kalchas huet en dat dunn och gemaach. (Enger anerer Versioun no hat d'Artemis Matleed an huet en Hirsch geschéckt deen am Iphigeneia senger Plaz geaffert ginn ass.)

Den Agamemnon, den d'Ilias als arrogant an egoistesch weist, féiert d'Achaier mat Stäerkt, mä awer ouni ëmzekucken an eegenëtzeg. Him huet och de Wäitbléck gefeelt. Doduerch datt hien dem Achilles seng Krichstrophée, d'Sklavin Briseis, entfouert a fir sech beusprocht huet, huet en d'Achaier an eng Crise gestierzt, well den Achilles sech schwéier gekränkt vum Kampf zeréckgezunn huet.

No zéng Joer Belagerung ass Troja gefall an den Agamemnon goung mat der trojanescher Prinzessin Kassandra op Mykene zeréck. Do ass en du vu senger Fra Klytaimnestra an hirem Amant Aigisthos an der Bidden erdolcht ginn, als Strof dofir datt hien hir gemeinsam Duechter Iphigenaia geaffert huet (respektiv dozou bereet gewiescht wier). Och d'Kassandra ass ëmbruecht ginn. Wéinst dëser Dot huet hire Jong, den Orestes Jore spéider seng Mamm ëmbruecht.

1876 entdeckt den Heinrich Schliemann bei Ausgruewungen zu Mykene eng gëlle Mask, déi dem Agamemnon gehéiert hu soll. No haitegen Erkenntnesser staamt d'Goldmask vum Agamamnon awer aus fréierer Zäit.

## Kuckt och
* Agamemnon (Asteroid)

## Um Spaweck
Symbolik vum Feier an der Bibel

An der **[[Bibel]]** huet d**'[[Feier]]** dacks eng **[[symbol]]esch** Bedeitung. Sou ass et a ville Fäll eng Representatioun vum Gëttlechen. 
## Aalt Testament
*Am Alen Testament:
** Gott verdreift d'Mënschen aus dem Paradäis a stellt ëstlech dovu Kerubimen op an e Flameschwäert, dat hellewech gebrannt huet (Gen 3,24).
**Iwwer den Tubal-Kajin geet rieds, datt en d'Geschir vun alle Schmatte géif fabrizéieren; dat kann en nëmme mat Feier (Gen 4,22).
** Gott manifestéiert sech dem Moses an engem däregen Trausch dee brennt awer net verbrennt (Ex 3,2), och bei aneren Theophanien ass Feier am Spill.
** Wärend dem Auszuch aus Egypten ginn d'Israelitte vu Gott dee sech a Form vun enger Feiersail manifestéiert geféiert (Ex 13,21).
** De Prophéit Elias gëtt vun engem Feierwon ofgeholl deen hien an den Himmel féiert (2 Kinneken 2,11).

## Neit Testament
* Am Neien Testament: kënnt op Päischten den Hellege Geescht a Form vu Feierzonge vum Himmel (Apg 2,3).
Donieft gëtt dem Feier an der Bibel och op verschiddene Plazen nach eng rengegend Wierkung zougeschriwwen.
Firth of Forth

De **Firth of Forth** (schottesch-gälesch *Linne Foirthe*) ass e Miersaarm (en. *firth*) op der Ostküst vu Schottland a gläichzäiteg d'Mëndung vum Floss Forth an d'Nordmier. De Firth of Forth trennt déi d'schottesch Grofschaft *Fife* am Norde vun der Grofschaft *Lothian* am Süden.

Iwwer de Firth of Forth féieren zwou bekannt Brécken, d'Firth-of-Forth-Eisebunnsbréck an d'Firth-of-Forth-Stroossebréck.

## Um Spaweck
* Säit an der engl. Wikipedia mat der Lëscht vun de längste Brécke vun der Welt
Homo rudolfensis

Den **Homo rudolfensis ** war den éischten Urmënsch. Säi Gehier war méi grouss wéi dat vun de Südafen. En huet sech entweeder aus dem Kenyanthropus oder dem Australopithecus entwéckelt an huet am haitege Kenia a Grassavanne virun 2,5 bis 1,8 Millioune Joer gelieft.

Ee Mataarbechter vum Team vum Richard Leakey huet 1972 um Turkanséi am Kenia e Schiedel fonnt, deen ënner der Nummer KNM-ER 1470 registréiert gouf a fir d'éischt dem Homo habilis zougeschriwwe ginn ass. Wéinst de groussen Ënnerscheeder zu den anere Fossille vum Homo habilis huet de Russ Waleri Alexejew 1986 virgeschloe fir d'Relikt an eng eegen Aart ëmzebenennen, den Homo rudolfensis. Et handelt sech ëm deen éischte Mënsch.

## Um Spaweck
Homo habilis

Den **Homo habilis** war en Urmënsch aus Ostafrika. En huet virun 2,1 bis 1,6 Millioune Joer an oppenen an dréchenen Savanne gelieft a primitiv Handwierksgeschier aus Steen hiergestallt.

1960 goufe vum Jonathan Leakey Relikter vun enger onbekannten Hominidenaart an der Olduvaischlucht an Tansania fonnt.

1964 huet dem Jonathan säi Papp, de Louis Leakey, dëser Aart den Numm Homo habilis ginn.

## Um Spaweck
Homo erectus

Den **Homo erectus** war en Urmënsch, den an Afrika aus dem Homo rudolfensis oder dem Homo habilis fir d'éischt als Homo ergaster entstanen ass, sech dunn awer no Asien ausgebreet huet a sech do, an an Afrika, zum Homo erectus entwéckelt huet.

En huet d'Fauschtkäil erfonnt, d'Feier benotzt a vun der Juegd gelieft.

En huet virun 1,8 Millioune bis zu viru 40.000 Joer gelieft.

1981 huet den Hollänner Eugène Dubois bei Trinil op Java Iwwerreschter vun engem Urmënsch fonnt, deen e Pithecanthropus erectus genannt huet. Spéider gouf dësen zur Aart vum Homo erectus gezielt.

Am Joer 1927 ënnersicht de kanadesche Medezinner Davidson Black zu Peking en Zant dee sechs Joer vidrun an der Hiel vun Zhoukoudian fonnt ginn ass. Dëse Bakenzant gouf dem Fréimënsch Sinanthropus pekinensis *(oder Peking-Mënsch)* zougeuerdent. E Joerzéngt duerno goufe 50&nbsp;km vun dëser Hiel eng sëllege Schiedelen a Skelettiwwerreschter vun der selwechter Aart fonnt. Zanter de 50er Joren ziele si zur Aart vum Homo erectus.

1975 huet de Bernard Ngeneo e Schiedel fonnt deen 1,7 Millioune Joer al ass. E gëtt der Aart vum Homo ergaster zougedeelt.

1984 fënnt de Kenianer Kamoya Kimeu am Kenia en aussergewéinlech gutt erhalene Skelett, vun der selwechter Aart. Dëse gouf ënner dem Numm *Turkana-Boy* bekannt.

Vill Paleoanthropologe si sech guer net eens ob et sech ëm eng eegen Aart handelt an uerdnen d'Fossillen an eng fréier Form vum Homo erectus an.

1991 sinn a Georgie bei Dmanisi fossil Iwwerreschter fonnt ginn déi dem afrikaneschen Homo erectus oder ergaster gläichen.

## Um Spaweck
Great Barrier Reef

De **Great Barrier Reef** ass mat senger Fläch vun ongeféier 350.000&nbsp;km² eent vun de gréisste *Liewewiese* vun der Welt a läit an Australien.

1981 gouf e vun der UNESCO op d'Lëscht vun de Weltnaturierwe gesat.

## Geographie
De Riff erstreckt sech parallel zur Küst vu Queensland, ronn 2.400&nbsp;km vun der Spëtz Cape York bis Gladstone. D'Breet variéiert tëscht 40&nbsp;km bei Lizard Island bis zu 370&nbsp;km bei Mackay.

## Fauna a Flora
De Great Barrier Reef besteet aus 2.900 verschiddene klenge Riffer, 71 Koralleninselen, 4.000 Weechdéieren, 1.500 Fësch- an 300 kaleidoskopesche Korallenaarten.

## Tourismus
Tëscht de Riffer an der Küst leien 900 Inselen, dovu sinn der allerdéngs just 20 touristesch beluecht. Déi mannst vun hinne si richteg Koralleninselen.
Haaptsächlech ginn déi dräi schéinst Inselen, Lizard, Bedarra an Dunk Island vun den Touriste besicht. 
De Great Barrier Reef ass e Magnéit fir Dauchtouristen a Waassersportler.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Weltierwen (Asien an Ozeanien)
## Um Spaweck
Schlässer vun der Loire

Mat **Schlässer vun der Loire** si Schlässer gemengt, déi am Dall vun der Loire, laanscht d'Loire oder hir Nieweflëss stinn. En Deel vun de Schlässer, tëscht Sully-sur-Loire a Chalonnes, ass am Joer 2001 op d'Lëscht vun de Weltierwe vun der Unesco opgeholl ginn.

## Schlässer op der Loire

* Schlass vu Briare 
* Schlass vu Saint-Brisson
* Schlass vu Gien 
* Schlass vu Sully-sur-Loire
* Schlass vu Châteauneuf-sur-Loire
* Schlass vu Meung-sur-Loire
* Schlass vu Ménars
* Schlass vun Talcy 
* Schlass vu Chambord
* Schlass vu Blois
* Schlass vu Villesavin
* Schlass vu Cheverny
* Schlass vu Beauregard
* Schlass vu Chaumont-sur-Loire
* Schlass vun Amboise
* Clos Lucé 
* Schlass vu Langeais
* Schlass vu Gizeux
* Schlass vu Montsoreau 
* Schlass vu Montreuiil-Bellay
* Schlass vu Saumur
* Schlass vu Brissac 
* Schlass vu Montgeoffroy
* Schlass vun Angers
* Le Plessis-Bourré

## Schlässer um Cher

* Schlass vu Selles-sur-Cher
* Schlass vu Valençay
* Schlass vu Saint-Aignan 
* Schlass vu Gué-Péan 
* Schlass vu Montrichard
* Schlass vu Chissay
* Schlass vu Chenonceau
* Schlass vu Villandry

## Schlässer op der Indre

* Schlass vu Loches
* Schlass vu Saché
* Schlass vun Azay-le-Rideau
* 'Schlass vun Ussé

## Schlass op der Vienne

* Schlass vu Chinon

## Schlässer um Loir

* Schlass vu Châteaudun
* Schlass vu Montigny
* Schlass vu Vendôme
* Schlass vu Lavardin 
* Schlass vu Baugé
Clianthus formosus

D**'Clianthus formosus** (*engl. Sturt's Desert Pea*) ass d'Nationalblumm vu Südaustralien. Si gehéiert zu der Famill vun de Scheekefriichten.

Den englesche Pirat an Explorateur William Dampier huet dës Planz 1699 an Australien "entdeckt".
Collage

E **Collage** ass e Begrëff aus der Konscht. E gouf ëm 1910 fir d'éischt gebraucht, fir dem Pablo Picasso an dem Georges Braque hir kubistesch Biller ze beschreiwen, op déi Deeler vun Zeitungen, vu Fotoen oder Tapéit gepecht waren, fir sou en eegestännegt Konschtwierk duerzestellen.

## Um Spaweck
Projektiounsmodell

Eng Landkaart ass ëmmer d'Projektioun vun der Äerdkugel op eng flaach Fläch. Dat ass net sou einfach, well een eng Kugel net kann opdiebele wéi zum Beispill e Wierfel.

Fir eng Kugel op eng flaach Fläch ze kréien, gi verschidde **Kaarteprojektiounsmodeller** benotzt. Et si méi wéi 200 verschidde Projektiounsmethode bekannt, an all Projektiounsmethod huet seng Vir- an Nodeeler.

Déi bekanntst Modeller sinn:

## Zylinderprojektioun

Bei der Zylinderprojektioun gëtt d'Uewerfläch vun der Äerd op ee groussen Zylinder projezéiert, deen de selwechten Duerchmiesser wéi d'Äerd huet. Déi bekanntst Zylinderprojektioun ass d'Mercatorprojektioun, déi vum Gerhard Mercator erfonnt gouf.
D'Resultat vu sou enger Projektioun ass:

D'Nodeeler vun dësem Projektiounsmodell sinn, datt d'Verzerrungen an der Polgéigend enorm sinn. Den Nord- an de Südpol gëtt iwwer déi ganz Kaart verzerrt, an dofir gëtt déi Projektiounsmethod guer net fir d'Pole benotzt.

## Azimuthalprojektioun

D'Azimuthal- oder Orthogonalprojektioun gëtt haaptsächlech fir Projektioune vun de Polgéigende benotzt.
D'Resultat vu sou enger Projektioun ass:

D'Nodeeler vun deem Projektiounsmodell sinn, datt den Ausschnëtt, dee projezéiert ka ginn ëmmer zimmlech kleng ass.

## Keegelprojektioun
Bei der Keegelprojektioun gëtt d'Iwwerfläch vun der Äerd op ee grousse Keegel projezéiert. D'Keegelprojektioun, sou wéi och d'Zylinderprojektioun, gëtt zimmlech gutt Resultater mat relativ wéineg Verzerrung. De brauchbaren Ausschnëtt ass awer méi kleng bei der Keegelprojektioun wéi bei der Zylinderprojektioun. Déi bekanntst Keegelprojektioun ass d'Lambertprojektioun, déi vum Johann Heinrich Lambert 1772 erfonnt ginn ass.
D'Resultat vu sou enger Projektioun ass:

De groussen Nodeel vun deem Projektiounsmodell ass, datt ee keng rechteckech Kaart huet, an datt domat de Gebrauch vun engem kartheseche Koordinatesystem zimmlech komplizéiert gëtt.

## UTM Projektioun

D'UTM Projektioun (Universal Transverse Mercator) oder och nach Gauss-Projektioun genannt, ass eng verbessert Mercator-Projektioun. Amplaz den Zylinder vertikal ronderëm d'Äerd ze leeën, gëtt den Zylinder elo horizontal ronderëm d'Äerd geluecht. Den Zylinder beréiert d'Äerd also net méi um Equator, wéi bei der Mercator-Projektioun, mä op engem bestëmmte Längegrad.

Amplaz elo eng Weltkaart ze maachen, duerch d'Projektioun op een eenzegen Zylinder, gëtt elo op 60 verschidden Zylinderen projezéiert, an et ginn ëmmer nëmme 6 Grad vun der projezéierter Fläch gehalen, dat heescht 3 Grad westlech vum Längegrad deen den Zylinder beréiert, an 3 Grad ëstlech vum Längegrad. Doduerch ginn d'Deformatioune ganz kleng.

Zanter 1954 gëtt d'UTM-Projektioun an den UTM-Koordinatesystem vun den Arméie vun der NATO benotzt.

## Um Spaweck
Koordinatesystem

Fir sech op enger Landkaart erëmzefannen, gi bei der Hierstellung vun de Kaarten déi geographesch Koordinaten (Längen- a Breedegraden) an e kartesescht **Koordinatesystem** ëmgewandelt.

Dat kartesescht Koordinatesystem ass bal ëmmer sou opgebaut, datt d'X-Achs vu Westen no Osten (also vu lénks no riets op der Kaart) an d'Y-Achs vu Süden no Norden (also vun ënnen no uewen op der Kaart) geet.

Et gëtt iwwer 200 verschidde Koordinatesystemer an net zulescht mat dem Opkomme vun den Navigatiounssystemer op Basis vu GPS hunn déi verschidde Koordinatesystemer och bei der ziviller Populatioun u Wichtegkeet gewonnen.

D'Militär benotzt quasi exklusiv den UTM-Koordinatesystem, deen um UTM-Projektiounsmodell baséiert.

## Kuckt och
* Geographesch Koordinaten

## Um Spaweck
UTM-Koordinatesystem

Den **UTM-Koordinatesystem** baséiert um UTM-Projektiounsmodell.

Den UTM-Koordinatesystem gëtt vun de Militär vun den Natoslänner benotzt, vir sech op enger Landkaart erëmzefannen. Den UTM-Koordinatesystem gëtt awer och dacks ënner dem Numm WGS-84 oder Varianten, déi deem gläichen, op de GPS Navigatiounssystemer benotzt.

Beim UTM-Koordinatesystem gëtt e Punkt mat Hëllef vu
* Fuseauen
* Banden
* Quadrillagezonen
* Véierecker vun 100 × 100&nbsp;km
* Véierecker 1 × 1&nbsp;km
definéiert.

## Fuseau

De Globus gëtt am UTM-System a 60 Fuseaue vu 6° Breet opgedeelt. Dës Fuseauë sinn nummeréiert vun 1 - 60. Et gëtt vum 180. Längegrad aus no Oste gezielt, dat heescht vu lénks no riets. En Deel vu Lëtzebuerg läit um Fuseau 31, den aneren Deel um Fusereau 32.

## Banden

De Globus gëtt am UTM-System an 20 Bande vun 8° Héicht agedeelt. Dës Bande gi buschtawéiert vun C bis X (ouni I an O).
Et gëtt vum Breedegrad 80 S bis 80 N gezielt.
Lëtzebuerg läit op der Bande U.

## Quadrillagezone
Eng Quadrillagezone oder *Grid Zone* oder *Zone de Quadrillage* ass d'Intersektioun vun enger Bande an engem Fuseau.

Lëtzebuerg läit also op der Quadrillagezone 31U an 32U

## Véiereck vun 100 × 100 km
Eng Quadrillagezone ass erëm ënnerdeelt an 20 Carréë vun 100 × 100&nbsp;km. Een sou ee Carré gëtt duerch 2 Buschtawen designéiert. 

## Véiereck vun 1 × 1 km
E Véiereck vun 100 × 100&nbsp;km ass erëm ënnerdeelt a Véierecke vun 1 × 1&nbsp;km. Een sou ee Véiereck gëtt duerch 2 × 2 Zifferen désignéiert.

## Bis op de Meter genee
De Véiereck kann een elo nach ënnerdeelen, an zwar soulaang wéi een et fir néideg hält. Et mech wéineg Sënn, vir eng Prezisioun vu manner wéi engem Meter ze sichen.
Mat Hëllef vun engem Réimer, wat u sech näischt anescht ass wéi en zweedimensionaalt Lineal, kann een op enger Landkaart am Moossstaf vun 1:20.000 eng Prezisioun vun 10 m erreechen.

An dësem Fall sinn d'Koordinaten 32UFK38638566. Well ee jo seelen Distanzen iwwer 100&nbsp;km mécht, ginn d'Koordinaten dacks ofgekierzt an nëmmen als 38638566 (Prezisioun 10 m) oder 386856 (Prezisioun 100 m)duergestallt.
Global Positioning System

De **Global Positioning System** (ofgekierzt **GPS**) ass en Navigatiounssystem vum US-Verdeedegungsministère deen et erméiglecht, mat Hëllef vu Satellitten eng weltwäit Positiounsbestëmmung duerchzeféieren.

Déi offiziell Bezeechnung ass "Navigational Satellite Timing and Ranging - Global Positioning System" (NAVSTAR-GPS), mä hautdesdaags gëtt quasi nëmmen nach vun engem "GPS" geschwat.

De GPS-System ass de 17. Juli 1995 offiziell a Betrib geholl ginn, a konnt am Ufank ausschliisslech vun der US Arméi an deenen hiren Alliéierte benotzt ginn. Haut, nodeem den US-Verdeedegungsministère den Datestroum vun de Satellitten net méi kryptéiert, si GPS-Navigatiounssystemer net méi aus Fligeren, Autoen oder Schëffer ewechzedenken. Neierdéngs gi GPS-Rezeptore souguer a Schrëttzieler oder a GSM-Telefone benotzt.

Änlech Systemer sinn zum Beispill de russesche Positiounssystem Glonass, oder de Galileo, e Projet vun der EU, mam selwechte Funktiounsprinzip wéi de GPS an de Glonass, deen den Europäer e Positiounssytem soll garantéieren, am Fall wou d'Amerikaner hire GPS ofschalten an nëmmen nach fir d'Militär benotze géifen.

## Funktiounsprinzip
En GPS Satellit schéckt all Sekonn 12,5 Funksignaler, mat der Positioun vum Satellit a mat der Auerzäit vum Ofsende vum Datepak. All Signal kritt eng Nummer, soudatt de GPS-System näischt verwiessele kann.

Eng Positiounsbestëmmung funktionéiert mat op d'mannst 3 Satellitten, déi sech de ganzen Zäit mat enger Vitess vun 3,87&nbsp;km/s an enger Héicht vu ronn 20.000&nbsp;km beweegen.

## Um Spaweck

*  GPS dispatch systems
* En intressanten Artikel iwwer d'Grondlage vum NAVSTAR-GPS
Browning GP

D**'Browning GP** ass eng Pistoul, déi ënner Lizenz vun der belscher Firma FN Herstal gebaut ginn ass. **GP** steet fir *Grande puissance*, op net frankophone Marchéë leeft se ënner der Bezeechnung **Browning HP**, *high power*.

Dës Pistoul, déi fir d'éischt 1935 op de Maart koum, gëtt wéinst hirer grousser Fiabilitéit nach haut an enger Rei vu Länner benotzt. Ënner anerem gouf se och an der Lëtzebuerger Arméi benotzt.

D'GP ass eng Pistoul, déi nom Prinzip vum Gasréckstouss funktionéiert. Hiren Numm *Grande Puissance* huet se net gestuel, wéi een hei drënner gesäit.

* Kaliber: 9 mm Parabellum - dëst Kaliber duerchschléit op 15&nbsp;m nach 16&nbsp;cm Fiichtenholz
* Gewiicht ouni Chargeur: 900g
* Capacitéit vum Chargeur: 13 Schoss
* Schosskadenz: 26 Schoss an der Minutt
* Praktesch Schossdistanz: 50 m
## Kuckt och
* Lëscht vun den Handfeierwaffen
## Um Spaweck

* D'Browning HP op der Websäit vu browning.com
Steyr AUG HBar

D**'STEYR AUG HBAR**, AUG fir *Armee Universal Gewehr* an HBar fir *Heavy Barrel* ass eng Weiderentwécklung vun der normaler Steyr AUG mat méi engem resistente Laf a mat engem Zweebeen. Normalerweis gëtt d'HBAR och mat engem Chargeur vun 42 Schoss benotzt.

* Kaliber: 5.56&nbsp;mm x 45 NATO
* Gewiicht ouni Chargeur: 4890g
* Gewiicht vum Chargeur geluede mat 42 Schoss: 670 g
* Längt vun der Waff: 915&nbsp;mm
* Schosskadenz: 700 Schoss an der Minutt (Theorie - well dat wiere 17 voll Chargeuren)
* Spektiv mat enger Vergréisserung vu X 1.5
* Praktesch Schossdistanz: 500 m
* Initial Vitess vun der Kugel: 980&nbsp;m/s
Browning M2

D**'Browning M2**, och nach **.50 M2 HB** genannt, ass e schwéiert Maschinnegewier dat vum John Browning erfonnt gouf an ënner Lizenz vun der belscher Firma FN Herstal gebaut gëtt. Dëst Maschinnegewier gëtt a villen auslänneschen Arméien, awer och an der Lëtzebuerger Arméi benotzt.

D'Browning M2 ass e Maschinnegewier, dat nom Prinzip vum Gasréckstouss mat oppenem Schlass funktionéiert. Op den neie Versioune vun der Waff kann de Laf ganz séier gewiesselt ginn. Dat gëtt erméiglecht duerch en neie System, dee *Quick Change Barrel* oder *QCB* genannt gëtt.

* Kaliber: 12,7&nbsp;mm
* Gewiicht ouni Bande: 38,2&nbsp;kg
* Längt vun der Waff: 1.650&nbsp;mm
* Längt vum Laf: 1.150mm
* Längt vun enger Bande: 100 Schoss
* Schosskadenz: 400 - 600 Schoss an der Minutt (Theorie - bei där Kadenz killt de Laf net méi séier genuch of, an e verzitt sech iergendwann, wat eng Ongenauegkeet vum Schoss mat sech bréngt; dofir si bei deem Maschinnegewier och normalerweis zwéi Leef dobäi, fir datt se no enger gewësser Zäit gewiesselt kënne ginn). 
* Theoreetesch Schossdistanz: 8.000 m
* Praktesch Schossdistanz: 1.500 m
* Praktesch Schossdistanz géint Fligeren: 500 m

## Um Spaweck
Verdéngschtgielche vun de Kampfgruppe vun der Aarbechterklass

De **Verdéngschtgielche vun de Kampfgruppe vun der Aarbechterklass**, am Original *Verdienstmedaille der Kampfgruppen der Arbeiterklasse*, gouf am Joer 1961 nom Bau vun der Berliner Mauer an der fréierer DDR gestëft.

Fir d'éischt gouf de Verdéngschtgielche vun de Kampfgruppe vun der Aarbechterklass op engem Niveau verginn. Vun 1978 u gouf et dräi Niveauen, a Bronze, Sëlwer an a Gold. Déi éischt Versioun kruten nëmmen Eenzelpersounen. No 1978 konnten och Kollektiver oder ganz Eenheete vun de Kampfgruppe de Verdéngschtgielche vun de Kampfgruppe vun der Aarbechterklass kréien. De Gielche war eng Unerkenneung fir ausgezeechent Déngschter verbonne mat der Stäerkung vun de Kampfgruppen an Zesummenhang mat hirer Gefechtsbereetschaft. Och Persounen, déi net a Kampfgruppe waren, konnten de Verdéngschtgielche vun de Kampfgruppe vun der Aarbechterklass kréien.

## Um Spaweck
* Eng Foto vum Verdéngschtgielche vun de Kampfgruppe vun der Aarbechterklass a Bronz
Homo antecessor

Den **Homo antecessor** war héchstwahrscheinlech den éischte Mënsch an Europa. Et ass en Nokomme vum Homo erectus, an en huet viru 780.000 Joer gelieft.

1994 hu Fuerscher an der spuenescher Hiel Gran Dolina Relikter vun enger neier europäescher Aart ausgegruewen. Si hu se Homo antecessor genannt, mä si goufe vun de Paleoanthropologen net unerkannt. Déi halen dës Relikter fir Schanke vun engem Nokomme vum Homo erectus, dee méiglecherweis aus Afrika immigréiert war.

## Um Spaweck
Homo georgicus

Den **Homo georgicus** ass en Urmënsch aus Georgien, dee virun 1,75 Millioune Joer gelieft huet an dem Homo erectus gläicht.

Et ass nach ëmmer ëmstridden ob et eng eegen Aart ass.

2000 ass e groussen Ënnerkiefer a Georgien fonnt ginn. Et gëtt awer nach driwwer diskutéiert ob en enger eegener Aart, dem Homo georgicus, zougeuerdnet soll ginn.

## Um Spaweck
Gielche fir jorelaang Flichterfëllung fir d'Stäerkung vun der Landverdeedegung vun der Däitscher Demokratescher Republik

De **Gielche fir jorelaang Flichterfëllung fir d'Stäerkung vun der Landverdeedegung vun der Däitscher Demokratescher Republik** (de: *Medaille für langjährige Pflichterfüllung zur Stärkung der Landesverteidigung der Deutschen Demokratischen Republik*) gouf den 8. August 1974 an der fréierer Däitscher Demokratescher Republik gestëft.

Bei der Iwwerreechung vum Gielche krut de Geéierten als Primm 300 DDR-Mark. E gouf op der lénkser ieweschter Broschtsäit gedroen.

## Um Spaweck
* Foto vum Gielche fir jorelaang Flichterfëllung fir d'Landverdeedegung vun der Däitscher Demokratescher Republik
Saint-Jean-de-Luz

**Saint-Jean-de-Luz** ass eng Gemeng a Frankräich. Si huet 13.247 Awunner (1999) a läit am Departement Pyrénées-Atlantiques, an der Regioun Nei-Aquitaine. Den Numm op Baskesch ass *Donibane Lohitzun*.

## Um Spaweck
Departement Pyrénées-Atlantiques

D**'Pyrénées-Atlantiques** (**64**) sinn e franséischt Departement an der Regioun Nei-Aquitaine, dat bis 1969 **Basses-Pyrénées** geheescht huet. Dëst Departement stéisst un d'spuenesch Grenz.

### Bekannt Touristestied
* Biarritz
* Saint-Jean-de-Luz

## Um Spaweck
Held vun der Sowjetunioun

**Held vun der Sowjetunioun**, russesch: *Геро́й Сове́тского Сою́за* war en Titel, dee vun der Sowjetunioun vergi gouf.

Beispiller vun Helde vun der Sowjetunioun:
* de Spuenier Ramón Mercader, de Mäerder vum Leo Trotzki, wéi deen no 20 Joer Prisong a Mexiko 1960 an d'Sowjetunioun zeréckkoum, fir do als Held vun der Sowjetunioun gefeiert ze ginn.
* en dräifachen *Held vun der Sowjetunioun* war den Alexander Iwanowitsch Pokryschkin, deen um Ufank vum Groussen Heemechtslännesche Krich Juegdpilot gouf. 
* d'Walentina Grisodubowa, sowjetesch Pilotin, déi den "Held"-Titel mam Lenin-Gielchen den 2. November 1938 kritt huet.

D'Majoritéit vun den 12.500 Leit, déi den Titel droen, kruten deen am Laf vum Zweete Weltkrich.

## Kuckt och
* Richard Sorge
* Held vun der Däitscher Demokratescher Republik
* Held vun der Ukrain

## Um Spaweck
Homo ergaster

Den **Homo ergaster** war en Urmënsch, den an Afrika aus dem Homo rudolfensis oder dem Homo habilis fir d'éischt als Homo ergaster entstanen ass, sech dunn awer no Asien ausgebreet huet a sech do, an an Afrika, zum Homo erectus entwéckelt huet.

En huet de Fauschtkäil erfonnt, d'Feier benotzt a vun der Juegd gelieft.

En huet virun 1,8 Millioune bis zu viru 40.000 Joer gelieft a war just, der Terminologie no vu verschiddene Fuerscher, e fréieren afrikaneschen Homo erectus.

## Um Spaweck
PR4G

De Radio **PR4G** ass en digitale Radio, dee vun der franséischer Firma Thales fabrizéiert gëtt.

E gëtt ënner anerem an der Lëtzebuerger Arméi benotzt.
Neandertaler

Den **Neandertaler** ass e Vertrieder aus der Gattung Homo, déi 200.000 bis 27.000 Joer virun eiser Zäit an Europa an an Asien gelieft hunn.

Déi fréier Form vum Neandertaler déi virun 200.000 bis 100.000 Joer gelieft huet war méi grazil wéi de klasseschen Neandertaler dee virun 100.000 bis 27.000 Joer gelieft huet. Dësen hat méi e robusten a massive Kierperbau, e gestreckt Gesiicht dat no vir gezu war mat enger flaacher Stier, enger breeder Nues a markanten Apenhoer.

Den Neandertaler ass d'Weiderentwécklung vum Homo heidelbergensis.

Säin Numm kënnt vun der Bezeechnung vum iresche Wëssenschaftler William King, dee fossil Knache vun dësem Urmënsch 1856 an engem Steebroch am Neandertal fonnt huet.

Awer schonn 1829 goufen an der Belsch an 1848 zu Gibraltar Deeler vum Neandertaler fonnt, déi dunn nodréiglech dëser Aart zougeuerdnet gi sinn.

## Um Spaweck
Schlass vun Azay-le-Rideau

D**'Schlass vun Azay-le-Rideau** ass e klasséiert Monument, dat dem franséische Staat gehéiert. Et steet an der Gemeng Azay-le-Rideau am Departement Indre-et-Loire a Frankräich.

## Wien huet d'Schlass gebaut?
Vu 1518-1527 huet de Gilles Berthelot, Buergermeeschter vun Tours a Minister ënner dem François I. op der Plaz vun enger verfalener Buerg en neit Waasserschlass baue gelooss.

## Kuckt och
* Schlässer vun der Loire
Berliner Mauer

D**'Berliner Mauer** war en Deel vun der bannendäitscher Grenz. Si huet vum 13. August 1961 bis zum 9. November 1989 West-Berlin vun Ost-Berlin an dem Gebitt vun der DDR getrennt. Si war eent vun de bekanntste Symboler vum Kale Krich.
### Geschicht

### Opbau

## Um Spaweck
Apostasie am Islam

**Apostasie am Islam**, meeschtens *Ridda* oder *Irtidad* genannt, ass d'ëffentlecht Ofschwiere vum Islam. No islameschem Recht, der Schari'a, ass dëst verbueden a gëtt streng bestrooft.

Fir deen, deen dem Islam de Réck dréit, ass d'Doudesstrof virgesinn. Dobäi referéiert sech déi Behandlung op Aussoe vum islamesche Prophéit Mohammed: "Maacht deen dout, dee seng Relioun wiesselt". Am Koran selwer dogéint sti keng strofrechtlech Konsequenzen.
Guillaume Soisson

De **Guillaume Soisson**, gebuer den 18. November 1866 zu Luerenzweiler, a gestuerwen de 27. August 1938 an der Stad, war e lëtzebuergeschen Ingenieur a Politiker.

No senger Ausbildung zum Ingenieur huet de Guillaume Soisson am Stater Kolléisch ënnerriicht. 1913 an dann nees 1923 bis 1925 war hie Minister vun den ëffentlechen Aarbechten.

De Guillaume Soisson war Auteur vun enger ganze Rëtsch vu wëssenschaftlechen a populärwessenschaftlechen Aarbechten, ë.&nbsp;a. iwwer Radio a Radioaktivitéit, d'Kuel an der Meurthe-et-Moselle, iwwer ugewannte Geologie a Flësseggas, iwwer elektresch Iewen an der Elektro-Siderurgie, iwwer Dampturbinnen an de Plang vun engem Meuse-Musel-Kanal. Hie war am Ingenieurs-Verband aktiv an huet sech ëm deem säi Bulletin gekëmmert.

## Gielercher
* 
* 
* 
* 
* Officier vun der Instruction civique
James Mangold

Den **James Mangold**, gebuer de 16. Dezember 1963 zu New York, ass en US-amerikanesche Filmregisseur an Dréibuchauteur. 
## Filmer als Regisseur
* 1995: Heavy - Haaptacteuren: Liv Tyler a Shelley Winters 
* 1997: Cop Land - Haaptacteuren: Sylvester Stallone an Harvey Keitel
* 1999: Girl, Interrupted - Haaptacteuren: Winona Ryder an Angelina Jolie
* 2001: Kate & Leopold - Haaptacteuren: Meg Ryan an Hugh Jackman
* 2003: Identity - Haaptacteuren: John Cusack a Ray Liotta
* 2005: Walk the Line - Haaptacteuren: Joaquin Phoenix a Reese Witherspoon
* 2017: Logan - Haaptacteuren: Hugh Jackman a Patrick Stewart

## Filmer als Dréibuchauteur
* Walk the Line (2005)
* Kate & Leopold (2001)
* Girl, Interrupted (1999)
* Cop Land (1997)
* Heavy (1995)
* Oliver & Company (1988)

## Um Spaweck