open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jack Klugman

Den **Jacob Joachim** "**Jack**" **Klugman**, gebuer de 27. Abrëll 1922 zu Philadelphia, Pennsylvania, a gestuerwen de 24. Dezember 2012 zu Northridge, Kalifornien, war en US-amerikanesche Film- an Tëleeschauspiller.

Hie gouf virun allem duerch seng Roll als Sportjournalist Oscar Madison an der US-Tëleesserie *The Odd Couple* (1970-1975) bekannt, déi op der däitscher Tëlee als *Männerwirtschaft* gelaf ass, an déi um Neil Simon sengem Theaterstéck mam selwechten Numm baséiert (1965), dat 1968 mam Jack Lemmon a mam Walter Matthau verfilmt gouf.

E weidere Succès hat hien an der Roll vum Médecin légiste Dr. R. Quincy an der Tëleesserie *Quincy* (1976-1983).

## Filmographie
** Kino **
* 1952: *Grubstake*, vum Larry Buchanan
* 1956: *Time Table*, vum Mark Stevens
* 1957: *[[12 Angry Men (Film 1957)|12 Angry Men]]*, vum Sidney Lumet
* 1958: *Cry Terror!*, vum Andrew L. Stone
* 1962: *[[Days of Wine and Roses]]*, vum Blake Edwards
* 1963: *The Yellow Canary*, vum Buzz Kulik
* 1963: *I Could Go on Singing*, vum Ronald Neame
* 1963: *Act One*, vum Dore Schary
* 1965: *Je vous salue, mafia!*, vum Raoul Lévy
* 1967: *The Detective*, vum Gordon Douglas
* 1968: *The Split*, vum Gordon Flemyng
* 1969: *Goodbye, Columbus*, vum Larry Peerce
* 1971: *Who Says I Can't Ride a Rainbow?*, vum Edward Mann
* 1976: *Two-Minute Warning*, vum Larry Peerce
* 1996: *The Twilight of the Golds*, vum Ross Kagan Marks
* 1996: *Dear God*, vum Garry Marshall
* 2005: *When Do We Eat?*, vum Salvador Litvak
* 2010: *Camera Obscura*, vum Drew Daywalt
** TV **
* 1989: *Around the World in 80 Days*, (TV-Mini-Serie)
* 1993: *The Odd Couple: Together Again*, vum Robert Klane
* 1994: *Parallel Lives*, vum Linda Yellen
* 1999: *Brothers Keeper*, vum Donald Todd

## Um Spaweck

*Interview mit Jack Klugman, ''Archive of American Television'', ''Emmy TV Legends'', 1998
*Noruff an der ''Süddeutsche Zeitung''
Cassegrain-Teleskop

]

De **Cassegrain-Teleskop** ass e Spigelteleskop. An der Literatur gëtt hien deelweis och als Jean- resp. Giovanni-Teleskop bezeechent. Den Teleskop gouf 1672 vum franséische Geléierten Laurent Cassegrain (zirka 1629–1693) der Ëffentlechkeet virgestallt. Well nëmmen e puer Joer virdrun och den Newton-Teleskop an de Gregory-Teleskop erfonnt goufen, gouf et eng europawäit Diskussioun iwwer d'Vir- an Nodeeler vun dëse Systemer.

Änlech wéi beim Newton-Teleskop a beim Gregory-Teleskop ginn déi vum Haaptspigel gebëndelt Stralen iwwer en Hëllefsspigel säitlech (Newton) oder duerch eng Ëffnung am Haaptspigel bei den Observateur geleet.

Dat afalend Liicht fält op e konkav-paraboleschen Haaptspigel (de *Primärspigel*). Dëse reflektéiert d'Liicht op e konvex-hyperbolesche Sekundärspigel. Deen ass sou festgeluecht, datt säi Brennpunkt deen op senger konkaver Säit läit mat deem vum grousse Parabolspigel iwwereneestëmmt.
Säi Brennpunkt op der konvexer Säit weist a Richtung vum Haaptspigel. Entweeder läit den Empfänger virum Haaptspigel (kuckt d'Bild vun der Radarantenn), oder déi reflektéiert Stralen erreechen hien duerch eng Ëffnung am Haaptspigel. Alternativ kënnen d'Stralen och virum Erreeche vum Haaptspigel mat engem flaache Spigel säitlech aus dem Tubus geworf ginn. Déi Positioun vun der Brennfläch nennt een Nasmythfokus.

Anescht wéi beim Newton-Teleskop a sou wéi beim Gregory-Teleskop verlängert den hyperboleschen Hëllefsspigel d'Brennwäit an erméiglecht kompakt Bauformen. Am Géigesaz zum Gregory-Teleskop läit de Sekundärspigel awer méi no um Haaptspigel wéi de Brennpunkt, wat eng méi kuerz Bauform erlaabt.

D'Bildfeld ass gekrëmmt an och aner optesch Feeler trieden op. Dat gëllt besonnesch, wa fir kleng Teleskopen e sphäreschen Haaptspigel gebraucht gëtt. 
Bis zu engem gewësse Grad kënnen déi Feeler duerch eng Retusch vum Sekundärspigel verklengert ginn.

Aner Spigelteleskope bauen an hirer Ausféierung um Cassegrain-Teleskop op a versichen op ënnerschiddlech Aart a Weisen, d'Bildfeeler ze reduzéieren:
* Nasmyth-Teleskop
* Schmidt-Cassegrain-Teleskop
* Maksutov-Teleskop
* Hypergraph-Teleskop
* Ritchey-Chrétien-Cassegrain-Teleskop (RC-Teleskop)
Den RC-System huet sech beim Bau vu groussen Teleskope duerchgesat.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* 8,2-Meter-Teleskop vum RC-Typ
* Franz. Websäit vum Chaudon iwwer de Laurent Cassegrain
Corona (Planetologie)

Als **Corona** (Plural: *Coronae*) vum laténgeschen "Kranz", "Kroun") ginn an der Planetologie kreesfërmeg oder oval Uewerflächestrukture vun Himmelskierper bezeechent, bei deenen et sech net ëm Aschlagkrateren handelt.

## Venus
*Coronae* goufen 1983 fir d'éischt identifizéiert, nodeem d'Venus-Sond Venera 16 Donnéeë mat gudder Opléisung op d'Äerd geschéckt hat. Déi ufanks fir Aschlagkrater gehale Strukture waren anescht an hu missen nei iwwerduecht ginn. 
Et handelt sech ëm Strukturen, deenen hiren elliptesche Rand aus engem oder e puer rankfërmege Ramplie besteet, wärend de komplex strukturéierte Kär heefeg radial verlafend Strukturen opweist.

Et hëlt een haut un, datt d'Venus-Coronae aus vu Mantel-Plumes verursaachten Opwëlbungen entstane sinn, déi beim Ofkille vum Magma am Zentrum agebrach a sou déi bannenzeg Strukture geformt hunn.

Virun allem op Basis vu geliwwerte Radardate vun der Magellan-Sond konnten op der Venus mëttlerweil iwwer 350 weider Coronae identifizéiert ginn.

## Miranda
An der Tëschenzäit goufen och um Uranusmound Miranda oval Strukture fonnt, déi als *Coronae* bezeechent ginn. Et gëtt ugeholl, datt et sech ëm Äisdiapiren handelt.

## Literatur
* Tilman Spohn, Marile Avermann: *Venus.* In: Physik in unserer Zeit, 25 (1994), S. 221f, 
* F. Anguita, A. F. Chicarro: *Ovoid structures in the solar system: The coronae of Venus and Miranda, and the domes on the Earth.* In: *Earth, Moon, and Planets* Bd. 53 (1991), Nr. 2, S. 109-116, 

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Liste der Venus- an Miranda-Coronae im *Gazetteer of Planetary Nomenclature* der IAU (WGPSN)
Ismail Kadare

Den **Ismail Kadare** (heiansdo och *Ismaïl Kadaré*), gebuer den 28. Januar 1936 zu Gjirokastra a Südalbanien a gestuerwen den 1. Juli 2024 zu Tirana, war e franséisch-albanesche Schrëftsteller. Seng Bicher sinn an iwwer 45 Sproochen iwwersat ginn. De Kadare gouf e puermol fir de Literaturnobelpräis virgeschloen.

## Biographie
Den Ismail Kadare ass 1936 an enger net reliéiser Beamtefamill gebuer ginn. Bis 1958 huet hie Literaturwëssenschaften op der Universitéit zu Tirana studéiert, éier e bis 1961 säi Studium zu Moskau weidergemaach huet. Dat selwecht Joer ass hien zeréck an Albanie gaangen, wou e sech als Lyriker, Auteur, Romancier an Essayist probéiert huet. Säi literareschen Duerchbroch hat hie mam Roman "Gjenerali i ushtrisë së vdekur" (*Der General der toten Armee* / *Le général de l'armée morte*) vun 1963.

De Kadare huet sech duerno séier als bekanntsten albaneschen Auteur etabléiert an huet och am Ausland séier u Renommée gewonnen.

Seng politesch Roll am kommunisteschen Albanien ass haut ëmstridden. De Kadare war Member vun der kommunistescher Partei a vun 1970 bis an d'achtzeger Joren Deputéierten am Parlament, gläichzäiteg war hien awer ville Feindlechkeeten ausgesat an ass och zenséiert ginn. Trotzdeem huet den albaneschen Diktator Enver Hoxha et wéinst dem Kadare senger Bekanntheet am Ausland net gewot, him eppes unzedoen. Mëtt der 1980er huet de Kadare de Regime ëmmer méi staark kritiséiert an am Oktober 1990 ass hie mat senger Famill aus Protest géint déi ze lues Demokratiséierung ënner dem leschte kommunistesche Staatschef Ramiz Alia an d'politescht Asyl a Frankräich gaangen. Nom demokrateschen Ëmbroch ass hien erëm an Albanien zeréckgaangen an huet zu Tirana an zu Paräis gelieft.

Hien ass den 1. Juli 2024 am Alter vun 88 Joer no laanger Krankheet un engem Häerzinfarkt an engem Spidol zu Tirana gestuerwen. Den 3. Juli kruet hien e Staatsbegriefnes am Nationaltheater vun Tirana a gouf duerno an enger privater Zeremonie bäigesat. An Albanien goufen zwéin Deeg Staatstrauer ausgeruff, wärend d'Nopeschland Kosovo een Trauerdag deklaréiert huet.

## Wierker (Auswiel)

## Auszeechnungen
* 1992: Prix mondial Cino Del Duca
* 1996: Ordre des arts et des lettres
* 1998: Éierebierger vun Tirana
* 2005: Man Booker International Prize
* 2009: Prinz-von-Asturien-Präis
* 2010: Premio Lerici Pea
* 2015: Jerusalem-Präis
* 2016: Kommandeur am franséischen *Ordre national de la légion d'honneur*
* 2017: Çmimi Letërsia Shqipe
* 2019: Park-Kyung-ni-Literaturpräis
* 2020: Neustadt International Prize for Literature
* 2020: Groussoffizéier am franséischen *Ordre national de la légion d'honneur*
Bruno-Rossi-Präis

De **Bruno-Rossi-Präis** gëtt all Joer vun der Divisioun fir Héichenergiephysik vun der American Astronomical Society verginn, "fir ee signifikante Bäitrag zu der Héichenergieastrophysik, mat Betounung op nei an originell Aarbechten". De Präis ass zu Éiere vum Astrophysiker Bruno Rossi genannt.

## Präisdréier
* 1985: William R. Forman a Christine Jones
* 1986: Allan S. Jacobson
* 1987: Michiel van der Klis
* 1988: Rashid Sunyaev
* 1989: D'Experimentteamer vum Irvine-Michigan-Brookhaven-Experiment a vum Kamioka
* 1990: Stirling Colgate
* 1991: John A. Simpson
* 1992: Gerald H. Share
* 1993: Giovanni Bignami an de Jules Halpern
* 1994: Gerald Fishman
* 1995: Carl Fichtel
* 1996: Felix Mirabel an de Luis F. Rodriguez
* 1997: Trevor C. Weekes
* 1998: D'BeppoSAX-Team an de Jan van Paradijs
* 1999: Jean Swank an den Hale Bradt
* 2000: Peter Meszaros, Bohdan Paczynski an de Martin Rees
* 2001: Andrew Fabian an de Yasuo Tanaka
* 2002: Leon Van Speybroeck
* 2003: Robert C. Duncan, Christopher Thompson an d'Chryssa Kouveliotou
* 2004: Harvey Tananbaum an de Martin Weisskopf
* 2005: Stan Woosley
* 2006: Deepto Chakrabarty, Tod Strohmayer an de Rudy Wijnands
* 2007: Neil Gehrels an d'Swift-Team
* 2008: Steve Allen, Pat Henry, Maxim Markevitch an d'Alexey Vikhlinin
* 2009: Charles D. Bailyn, Jeffrey E. McClintock an de Ronald A. Remillard
* 2010: Felix A. Aharonian, Werner Hofmann, Heinrich J. Völk an d'Aarbechtsgrupp H.E.S.S.
* 2011: Bill Atwood, Peter Michelson an d'Aarbechtsgrupp vum Fermi Gamma-ray Space Telescope
* 2012: Marco Tavani an d'AGILE-Team fir d'Entdeckung opflackernder Gammastralung am Krabbniwwel
* 2013: Alice K. Harding an de Roger W. Romani fir hir theoreetesch Aarbechten iwwer Gammastrale-Pulsaren
* 2014: Douglas Finkbeiner, Tracy Slatyer, Meng Su fir hir Entdeckung vun de Fermi bubbles, eng bis dohin onbekannt galaktesch Struktur. 
* 2015: Fiona Harrison fir grondleeënd Aarbechten zu Supernovareschter, Neutronestären a Schwaarz Lächer mam NuSTAR, dem éischte Röntgensatellit fir Wellelängten ënner 0,1 Nanometer resp. Röntgenstralenergien iwwer 10 keV.
* 2016: Niel Brandt, fir Aarbechten mam Chandra Röntgensatellit (Chandra Deep Field) an d'Ënnersich vun der Entwécklung supermassiver Schwaarzer Lächer a Ko-Evolutioun mat hirer Wiirtsgalaxie.
* 2017: Gabriela González an d'Laser Interferometer Gravitational-wave Observatory (LIGO) fir hir Aarbechten zu der Detektierung von Gravitationswellen
* 2018: Colleen Wilson-Hodge an d'Team vum *Fermi Gamma-Ray Burst Monitor* (Fermi Gamma-ray Space Telescope) fir d'Detektioun vun engem Gammablëtz bei der Verschmëlzung vun zwee Neutronestäre.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Websäit zum Rossi-Präis
Hans-Ludwig-Neumann-Präis

Den **Hans-Ludwig-Neumann-Präis** gëtt vun der Astronomescher Gesellschaft fir bedeitend fachdidaktesch Aarbechten fir den Astronomieunterricht an der Schoul verginn. De Präis ass mat 1.500 Euro dotéiert a kann all zwee Joer vergi ginn.

Präisdréier ware bis elo: 
* 1996: Hans Junker, Cölbe
* 1998: Lutz Laepple, Baindt
* 2000: Klaus Lindner, Leipzig
* 2002: Michael Winkhaus, Wuppertal
* 2007: Cecilia Scorza de Appl, Heidelberg
* 2011: Olaf Fischer, Heidelberg
* 2016: Michael Geffert, Bonn

## Kuckt och

## Um Spaweck
* [//www.astronomische-gesellschaft.org/de/auszeichnungen/neumann Präisdréier mat Begrënnungen]
* [//www.astronomische-gesellschaft.org/de/auszeichnungen/preissatzungen Statuten der Auszeichnungen] vun der Astronomescher Gesellschaft
Félix Worré

De **Félix Worré**, gebuer de 16. Februar 1908, a gestuerwen de 25. August 1983, war e lëtzebuergeschen Dokter a Member vum Staatsrot.

Hie gouf den 10. Juli 1961 als Member vum Staatsrot nominéiert an ass dat bis zu senger Demissioun - hien hat d'Alterslimit erreecht - de 16. Februar 1980 bliwwen.

Zu Nidderaanwen ass eng Strooss nom Félix Worré benannt.

## Auszeechnungen
*
Edward Pigott

Den **Edward Pigott**, gebuer 27. Mäerz 1753 zu Whitton, Middlesex, a gestuerwen de 27. Juni 1825 zu Bath, war e britteschen Astronom.

Den Edward Pigott war de Jong vum Nathaniel Pigott, och e britteschen Astronom, a vum Anna Mathurine de Bériot. Den Edward hat véier Schwësteren.

Zesumme mat sengem Papp huet hien als Astronom geschafft. Hien huet d'Jupitermounde an an der Géigend vu Caen de Venustransit vum 3. Juni 1769 observéiert.

Am "Frampton House", Glamorganshire huet hien den 23. Mäerz 1779 en astronomeschen Niwwel am Stärebild Coma Berenices entdeckt, dee méi spéit als Messier 64 bekannt gouf. Dës Entdeckung hat hien 12 Deeg virum Johann Elert Bode gemaach an ongeféier ee Joer virum Charles Messier, déi all de selwechten Objet onofhängeg vuneneen entdeckt haten. Déi Entdeckung gouf dem Pigott eréischt am Joer 2002 vum Bryn Jones vu Wales zougesprach. Seng Observatioun war warscheinlech vergiess ginn duerch seng spéit Publikatioun an de Philosophical Transactions, am Joer 1781, erausgi vun der Royal Society of London.

Den Edward Pigott hat och de grousse Koméit vu 1783 den 19. November 1783 zu York entdeckt. Onofhängeg dovun hat de Pierre Méchain deen de 26. November och entdeckt. Dee Koméit gouf vu villen Astronomen observéiert, dorënner och vum Charles Messier.

Den 10. September 1784 huet den Edward Pigott d'Verännerlechkeet vum Eta Aquilae entdeckt, deemools bekannt als Eta Antinoi. Eta Aquilae war ee vun den éischte bekannten Cepheiden.

An de follgende Joren huet de Pigott mat sengem Noper a Frënd John Goodricke zesummen un den Observatioune vu verännerleche Stäre geschafft.

Zu Éiere vum Edward Pigott a sengem Papp gouf den Asteroid 10220 Pigott no hinne genannt, deen den 20. Oktober 1997 vum Roy Tucker um Goodricke-Pigott Observatoire entdeckt gouf.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Biographie von Edward Pigott bei SEDS
* Edward Pigott bei Wolfgang Steinicke
* „Account of a Nebula in Coma Berenices. By Edward Pigott“ 1781
Janet Munro

D**'Janet Munro**, gebuer als *Janet Neilson Horsburgh* den 28. September 1934 zu Blackpool, a gestuerwen de 6. Dezember 1972 zu London, war eng englesch Schauspillerin.

Vun 1956 bis 1959 war si mam Schauspiller Tony Wright a vun 1963 bis 1971 mam Schauspiller Ian Hendry bestuet.

## Filmographie
#### Kino
* 1957: * Small Hotel*, vum David MacDonald 
* 1958: *The Young and the Guilty*, vum Peter Cotes
* 1958: *The Trollenberg Terror*, vum Quentin Lawrence
* 1959: *Darby O’Gill and the Little People*, vum Robert Stevenson
* 1959: *Third Man on the Mountain*, vum Ken Annakin
* 1959: *Tommy the Toreador*, vum John Paddy Carstairs
* 1960: *[[Swiss Family Robinson]]*, vum Ken Annakin
* 1961: *[[The Day the Earth Caught Fire]]*, vum Val Guest
* 1962: *Life for Ruth*, vum Basil Dearden
* 1963: *[[Bitter Harvest (Film 1963)|Bitter Harvest]]*, vum Peter Graham Scott
* 1964: *A Jolly Bad Fellow*, vum Don Chaffey
* 1964: *Hide and Seek*, vum Cy Endfield
* 1964: *Daylight Robbery*, vum Michael Truman
* 1968: *Sebastian*, vum David Greene
* 1969: *Cry Wolf*, vum John Davis

## Um Spaweck
Françoise Kuffer

D**'Françoise Kuffer**, gebuer den 30. Oktober 1960 zu Lëtzebuerg, ass eng fréier lëtzebuergesch Politikerin (LSAP).

Si war vun 1990 bis 1999 Deputéiert an der Chamber.

D'Françoise Kuffer ass *Chargée d'éducation* am Iechternacher Kolléisch, wou si Franséisch enseignéiert.
Logne

* D'Logne, franséisch Baach an der Dordogne, Niewefloss vun der Vézère.
* D'Logne, franséische Floss an der Loire-Atlantique, Niewefloss vun der Boulogne.
* D'Logne, franséisch Baach an der Loire-Atlantique, Niewefloss vun der Sanguèze ;
* Logne, eng fréier franséisch Gemeng am Museldepartement, gehéiert haut zu Rurange-lès-Thionville.
* Logne, eng Uertschaft an der Gemeng Ferrières en Belgique.

## Kuckt och

* Lognes, eng franséisch Gemeng am Departement Seine-et-Marne.
Our

* D'Our, e Floss an der Belsch, Däitschland a Lëtzebuerg, Niewefloss vun der Sauer.
* D'Our, eng belsch Baach, Niewefloss vun der Lesse.
* Our, eng belsch Uertschaft an der Gemeng Paliseul.
* Our, eng franséisch Gemeng am Departement Jura
## Paronym
* Ouren, Duerf an der belscher Gemeng Burg-Reuland.
Camille Weiler

De **Camille Weiler**, gebuer den 11. September 1935 zu Näertrech, ass e fréiere lëtzebuergesche Politiker (LSAP).

Hie Gouf 1976 als Conseiller an de Gemengerot vun der Gemeng Wanseler gewielt, an hie war vun 1982 bis 2001 Buergermeeschter vun der Gemeng Wanseler. Hien ass bis 2008 Member vum Gemengerot vu Wanseler bliwwen.

Nom Doud vum Frankie Hansen, ass hien am Juli 1981 als Deputéierten an d'Chamber nogeréckelt an ass bis 1999 Deputéierten an der Chamber bliwwen.

## Gielercher
* Commandeur vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Promotioun 1996)
Menhir vu Recken

De **Menhir vu Recken** ass en anthropomorphe Menhir um Flouer *Béisenerbbierg*, bei der Uertschaft Recken an der Gemeng Miersch. Och wann en ettlech Menhiren an der Groussregioun ze fanne sinn, ass dee bei Recken den eenzegen, dee bis ewell zu Lëtzebuerg fonnt gouf. 

En ass ronn 3&nbsp;m héich, huet en Duerchmiesser vu 70&nbsp;cm a weit eng 3½ bis 4 Tonnen. Duerch en héijen Eisegehalt huet en eng gielzeg-brongelzeg Faarf. E gëtt an d'Jongsteenzäit datéiert.

E louch joerhonnertelaang an enger Wiss, bal ganz ënnert dem Buedem. 1978 gouf e vu Membere vun den “Amis du vieux Mersch” als Menhir identifizéiert an e puer Meter nieft der Fondplaz nees opgeriicht, fir méi spéit um urspréngleche Standuert Fuerschungen z'erméiglechen.

Dës goufen dann och 2001 vum Staatsmusée gemaach, fir de Steen datéieren ze kënnen. Et gouf och e Moulage gemaach, fir eng Kopie ze maachen.

Den 2. Juni 2017 gouf en als *nationaalt Monument* op d'Lëscht vun de klasséierte Monumenter agedroen.

Vun der Eenelter Kapell aus féiert e Pad bei de Menhir erop.

## Literatur
* Foni Le Brun-Ricalens: *Le menhir de Reckange-lès-Mersch - Le plus ancien "monument national"*, Die Warte Nr.9 vum 8. Mäerz 2018, S.6-7
* Paulke, Matthias, 2019: *Archäologischer Rundgang durch Luxemburg.* Luxemburg, S. 94-95.

## Um Spaweck
* Eenelter oder die Macht der alten Steine S. 18-22
* "Ein Menhir in der Gemeinde Mersch". In: Administration communale de Mersch: *Wegkreuze, steinerne Zeugen der Vergangnheit*, S.37-33.
Jean Geisbusch

De **Jean Geisbusch**, gebuer 1951, ass e fréiere lëtzebuergesche Politiker (déi gréng) a Lycéesprofesser.

Hie war Matgrënner vun der Gréng Alternativer Partei a koum den 13. Oktober 1992 duerch de parteiinterne Rotatiounsprinzip als Deputéierten an d'Chamber, wou hie bis 1994 bliwwen ass. Vun 1995 bis 1999 war hie Conseiller am Stater Gemengerot. Dono huet hie sech aus der aktiver Politik zeréckgezunn.
Baugnez

**Baugnez** ass eng belsch Uertschaft an de cantons de l'Est an der Gemeng Malmedy. Bis zur belscher Gemengereform 1977 huet Baugnez zu der Gemeng Bévercé gehéiert.

An der Zäit vun der Ardennenoffensiv gouf Baugnez traureg bekannt duerch de Massaker bei deem eng Unitéit vun der Waffen-SS ënner dem Kommando vum Lt.-Colonel Peiper 84 amerikanesch Krichsgefaangen ëmbruecht hat.

E Memorial op der Kräizung vu Baugnez erënnert un déi traureg Episod aus dem Zweete Weltkrich, grad sou wéi e Musée, de *Baugnez 1944 Historical Center*.

Eng  steet um Eck vun der *Route du Monument* an der *Route de Waimes* fir ze weisen datt et op där Plaz mam Däitsche Virmarsch eriwwer war. 
## Um Spaweck

*  Baugnez 1944 Historical Center
*  Malmedy Baugnez 1944 Historical Center
Schlammestee

De **Schlammestee** ass e Lieu-dit am Kanton Lëtzebuerg an der Gemeng Weiler zum Tuer, am Weste vun der Gemeng. E läit op enger Héicht vun 255 Meter (NG-L).

E besteet nëmmen aus e puer Gebaier, déi un der Kräizung vun der N3 mam CR132 an CR158 leien. D'Gebaier sinn awer nëmmen op der Säit vum CR132 a Richtung Weiler zum Tuer.

## Biller

Fichier:Schlammestee, Weiler-la-Tour.jpg|Vue vum CR158 aus westlecher Richtung op d'Kräizung Schlammestee
Fichier:Schlammestee (3).jpg|Op der Nationalstrooss 3 a Richtung Alzeng


## Kuckt och

## Um Spaweck
John Schummer

De **John Schummer**, gebuer de 5. September 1951, a gestuerwen den 22. Februar 2025, war e lëtzebuergesche Politiker (DP) an Handballspiller.

1969 war de Schummer fir d'éischt am Kader vun der lëtzebuergescher Härenhandballnationalekipp. Hien huet 14-mol an der Nationalekipp gespillt, an dobäi 37 Goler geschoss.

1976 gouf hien Employé an der Direktioun vun der deemoleger Generalbank a war vun 2011 bis 2018 Direkter vun der Fondation Kräizbierg zu Diddeleng.

Hie war vum 14. Juli 1992 bis 2004 Deputéierten an der Chamber a vun ... bis 2017 Gemengeconseiller an der Gemeng Koplescht. An der Period 2001-2002 war hie President vum Benelux-Parlament.

Hie war ausserdeem 2011-2012 President vun der Escher Stadmusek.

De John Schummer war bestuet a Papp vun dräi Kanner.

## Gielercher
* 
* 

## Um Spaweck
Krieps

**Krieps** ass e Familljennumm, dee vum Wuert „Kriibs“ hierkënnt an deemno duerch Analogie ursprénglech eng Persoun bezeechent huet, där hir Hautfaarf oder Hoer „rout wéi e Kriibs“ waren, oder awer een, dee Kriibse gefaangen huet.

„Krieps“ houschen oder heeschen ë.&nbsp;a. dës Persounen:
* Adolphe Krieps (1882-1950), e lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Politiker;
* Alexandre ("Alex") Krieps (*1946), e lëtzebuergesche Politiker (DP);
* Emile Krieps, (1920-1998), e lëtzebuergesche Schoulmeeschter, Resistenzler, Beruffsoffizéier an DP-Politiker;
* Robert Krieps (1922-1990), e lëtzebuergesche Politiker;
* Roger („Rosch“) Krieps (1926-2023), e lëtzebuergesche Journalist an Auteur;
* Vicky Krieps (*1983), eng lëtzebuergesch Schauspillerin.

## Kuckt och
* Kriibs
Felicitas Mayall

D**'Felicitas Mayall**, gebuer als **Barbara Veit** am Joer 1947 zu München, a gestuerwen den 21. Juli 2016, war eng däitsch Journalistin a Schrëftstellerin.

Vun 1995 u war si mam australesche Fotograf Paul Mayall bestuet.

## Wierker (Auswiel)
### Kanner- a Jugendbicher
* *Flux, der Fuchs.*
* *Gefangene der Nacht.* 
* *Rolli, der Seehund.* 
* *Von der Schnecke, die wissen wollte, wer ihr Haus geklaut hat.*

### Kriminalromaner em d'Laura Gottberg
* *Nacht der Stachelschweine.* 
* *Wie Krähen im Nebel.* 
* *Die Löwin aus Cinque Terre.* 
* *Wolfstod.* 
* *Hundszeiten.*
* *Die Stunde der Zikaden*
* *Nachtgefieder*
* *Zeit der Skorpione*

### Sachbicher
* *Der Gesang der Sterne. Ein australisches Abenteuer.* 
* *Magischer Kontinent Australien. * (illustréiert vum Paul Mayall)
* *Das Paradies ist immer wo anders. Eine Reise durch das unbekannte Tasmanien.* (illustréiert vum Paul Mayall)
* *Toskana. Brunnen, Burgen und Brunello.* (illustréiert vum Paul Mayall)
* *Traumsucher. Walkabout in Westaustralien* (illustréiert vum Paul Mayall)
Joseph Wolter

De **Joseph Wolter**, gebuer den 21. November 1896 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen de 25. Juni 1976, war e lëtzebuergeschen Affekot.

Hie war vun 1937 bis 1970 President vum Verwaltungsrot vun der Fortuna-Bank.

Den 30 November 1944 gouf hien duerch en Arrêté grand-ducal President vum Conseil d'administration vum 'Office des Sequestres'.

Hie gouf den 30. Mee 1961 als Member vum Staatsrot nominéiert an ass dat bis zu senger Demissioun de 17. Januar 1968 bliwwen.

## Gielercher
*
Michael Theurillat

De **Michael Theurillat**, gebuer am Joer 1961 zu Basel, ass e Schwäizer Auteur vu Kriminalromaner.

## Romaner
* *Im Sommer sterben* (2006)
* *Eistod* (2008)
* *Sechseläuten* (2009)
* *Rütlischwur* (2011)
* *Wetterschmöcker*, (2016)

## Um Spaweck
* Biblomedia.ch
Dora Heldt

D**'Dora Heldt**, gebuer als **Bärbel Schmidt** am Joer 1961 op der Insel Sylt, ass eng däitsch Schrëftstellerin.

## Bicher
* *Ausgeliebt*. dtv, München 2006
* *Unzertrennlich.* dtv, München 2008
* *Urlaub mit Papa.* dtv, München 2009
* *Tante Inge haut ab.* dtv, München 2009
* *Siebenmeter für die Liebe.* dtv, München 2010
* *Kein Wort zu Papa.* dtv, München 2010
* *Bei Hitze ist es wenigstens nicht kalt.* dtv, München 2011
* *Herzlichen Glückwunsch, Sie haben gewonnen!.* Roman, 2013.
* *Wind aus West mit starken Böen.* Roman, 2014 
* *Böse Leute.* Kriminalroman, 2016
* *Im Grunde ist alles ganz einfach.* 2016
* *Wir sind die Guten.* Kriminalroman, 2017
* *Schnee ist auch nur hübschgemachtes Wasser.* 2017
* *Drei Frauen am See.* Roman, 2018
* *Da fällt mir noch was ein …* 2018
* *Mathilda oder Irgendwer stirbt immer.* Roman, 2020
* *Alles eine Frage der Perspektive.* 2020

## TV-Filmer no Romaner vum Dora Heldt

* *Urlaub mit Papa* vum Mark von Seydlitz mam Julia Stinshoff a Lambert Hamel
* * Tante Inge haut ab* vum Mark von Seydlitz mam Gaby Dohm a Peter Sattmann
* * Kein Wort zu Papa* vum Mark von Seydlitz mam Susanne Gärtner a Lambert Hamel
* * Bei Hitze ist es wenigstens nicht kalt* vum Mark von Seydlitz mam Christine Neubauer a Gesine Cukrowski
## Um Spaweck
* Offiziell Homepage vum Dora Heldt
Grofschaft Logne

D**'Grofschaft Logne** war en Territoire vun en ettlech Dierfer ëm d'Buerg vu Logne, wéi Hamoir, Ocquier, Louvéigné a Comblain a vun deem d'Buerg de militäreschen Zentrum war.

D'Buerg déi zum Fürstentum Stavelot-Malmedy gehéiert huet war an der Zäit vum schwaachen Abt Jasper ënner d'Härschaft vun de Nopere geroden, vun deenen zulescht den Érard de La Marck de *Kardinol vu Bouillon* d'Hand drop hat.

Nodeem d'Festungsmaueren am Joer 1521 ofgerappt gi waren, hat de Prënz-Abt Guillaume vu Manderscheid sech mat Hëllef vum Karel V. an deem sengem Statthalter Henri vun Nassau d'Territoirë vu Logne nees zeréckgeholl, a krut den Titel Grof vu Logne. Sou huet d'Grofschaft Logne de ganze westlechen Deel vum Fürstentum Stavelot-Malmedy bezeechent.
Fontella Bass

D**'Fontella Bass**, gebuer den 3. Juli 1940 zu St. Louis am Missouri, an och do de 26. Dezember 2012 gestuerwen, war eng US-amerikanesch R&B- a Soul-Sängerin, Pianistin a Komponistin. Hire bekanntsten Hit ass *Rescue Me* aus dem Joer 1965.

## Discographie
### Singles

### Albumen (Auswiel)
* *The New Look* (1966)
* *Art Ensemble of Chicago with Fontella Bass* (1970)
* Art Ensemble of Chicago *Les Stances à Sophie* (1970)
* *Free* (1972)
* Martha Bass / Fontella Bass / David Peaston *From the Root to the Source* (1980)
* *Rescued: The Best of Fontella Bass* (Kompilatioun)
* *No Ways Tired* (1995, mam Lester Brown, David Sanborn, Harvey Brooks a.a.)
* *Now That I Found a Good Thing* (1996)
* Fontella Bass & the Voices Of St. Louis *Travelin*' (2001)

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vun der Fontella Bass (en.)
* Fontella Bass: Coming Full Circle (en.)
Nico Loes

Den **Nico Loes**, gebuer den 19. Oktober 1952 zu Wolz, ass e lëtzebuergesche Politiker (CSV).

Hie war vum 10. Dezember 1992 bis 2004 Deputéierten an der Chamber.

Hie war vun 1988 bis 2005 Buergermeeschter vun der Stauséigemeng.

## Gielercher
*
NGC 1800

Den **NGC 1800** ass eng irregulär Galaxie am Stärebild Columba. Si gouf 1835 vum John Herschel mat engem 18,7-Inch-Spigelteleskop entdeckt.

## Kuckt och
Aérospatiale

**Aérospatiale** war en Hiersteller vun zivillen a militäresche Fligeren, Rakéiten an Helikopteren.

## Geschicht
De franséische Loftfaart- a Rëschtungskonzern **Société Nationale Industrielle Aérospatiale (SNIAS)** entstoung 1970 aus dem Zesummeschloss vun den deemools verstaatlechten Entreprisë Sud Aviation, Nord Aviation a SEREB. 1984 gouf den Numm op Aérospatiale geännert.

1998 hat Aérospatiale mat Matra Haute Technologie (enger Duechter vum franséische Matra-Konzern) zu Aérospatiale-Matra fusionéiert, déi den 10. Juli 2000 mat aneren europäeschen Entreprisen zu der EADS fusionéiert huet.

## Projeten
(Bedeelegung als *Aérospatiale*)
* Airbus A300, (1972)
* Concorde
* Mistral (Rakéit), (1977)
* Avions de Transport Régional, ATR Regionalfliger (1981)

## Um Spaweck

* Geschicht vun Aérospatiale an aner Entreprisë vun der Eurocopter Group
Logne (Belsch)

**Logne** ass eng belsch Uertschaft an der Sektioun Vieuxville vun der Gemeng Ferrières an der Provënz Léck. D'Uertschaft ass haaptsächlech bekannt wéinst senger mëttelalterlecher Festung.

D'Duerf läit am Dall vun der Lembrée, um Fouss vum Westhank vum Fielsvispronk op deem d'Buerg steet.

Bis 1138, wéi den Abt Wibald vu Stavelot duerch Fräibréiwer a Privileger de Bau vun der Festung erméiglecht huet, huet *Logne* dat Duerf bezeechent dat op der Plaz vum haitege Vieuxville stoung. Den Numm selwer daucht fir d'éischt an enger Charta vun der Abtei Stavelot aus dem Joer 862 als *Lomna* op, wat och den éischten Numm vun der Lembrée hätt kënne gewiescht sinn. 1095 ass et *Lonia* an am 12. Joehonnert gëtt d'Plaz *Longia* genannt.

Haut besteet d'Uertschaft haaptsächlech aus e puer Haiser aus dem 18. an 19. Joerhonnert déi leider hiert fréiert Ausgesinn duerch schlecht Restauratioune verluer hunn, bis op een Haff, deem säin Daach nach mat de sougenannte *Chèrbins* gedeckt ass.
D'Engelcher vu Schëndels

***D'Engelcher vu Schëndels*** ass e lëtzebuergesche Film vum Marc Thoma aus dem Joer 2013.

En ass de 16. Januar 2013 am Kino ugelaf.

## Ëm wat geet et am Film?
Fir un d'Sue vun enger quiseleger Wittfra erun ze kommen, hecken Noperen e Plang aus: D'Fra kritt op eemol Bréiwer vun "Engelen aus dem Himmel", déi am Ufank ëm en Dëppche Gebeess heeschen, mä no an no ëmmer méi exigent ginn...

## Soss
De Film baséiert op enger reeller Geschicht, déi an den 1930er Jore geschitt ass, an déi net nëmmen zu Schëndels, mä och am ganze Land fir vill Opreegung gesuergt hat.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* Interview Marc Thoma: 'Quand la réalité dépasse la fiction.' tageblatt.lu, 7. Januar 2013 04:39; Akt: 08.01.2013 03:43.
NGC 1792

Den **NGC 1792** ass eng Galaxie am Stärebild Columba. Den NGC&nbsp;1792 huet eng Hellegkeet vun 10,0&nbsp;mag an eng Wénkelausdehnung vu 5,6'&nbsp;×&nbsp;2,6'.

D'Galaxie gouf de 4. Oktober 1826 vum schotteschen Astronom James Dunlop entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* SEDS
Stefan Holtkötter

De **Stefan Holtkötter**, gebuer am Joer 1973 zu Münster, ass en däitsche Sozialarbechter an Auteur vu Kriminalromaner.

## Romaner
* *Fundort Jannowitzbrücke*, Piper-Verlag, 2005
* *Das Geheimnis von Vennhues*, Piper-Verlag, 2006
* *Schneetreiben*, Piper-Verlag, 2008
* *Bauernjagd*, Piper-Verlag, 2010
* *Bullenball*, Piper-Verlag, 2011
* *Düstermühle*, Piper-Verlag, 2012
* *Todesgarten*, Piper-Verlag, 2012
Jean-Paul Rippinger

De **Jean-Paul Rippinger**, gebuer den 8. Juni 1941 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Affekot a fréiere Politiker (DP).

Hie war vun Abrëll bis Juni 1979 eng éischt Kéier an der Chamber, duerno vun Ufank 1981 bis Juni 1984 nees eng Kéier a schliisslech koum hien de Januar 1988 als Deputéierten an d'Chamber an ass do bliwwe bis hie bei de Walen 2004 net erëmgewielt gouf. Hie war do 5 Joer laang Fraktiounspresident vun der DP.

Bis 2008 war hie laang Jore Schäffen am Stater Gemengerot.

## Gielercher
* 
*
Viveca Sten

D**'Viveca Sten**, gebuer den 18. Juni 1959 zu Stockholm, ass eng schweedesch Schrëftstellerin a Juristin.

## Kriminalromaner
* *I de lugnaste vatten*, 2008, (*Tödlicher Mittsommer*) 
* *I den innersta kretsen*, 2009, (*Tod im Schärengarten*)
* *I grunden utan skuld*, 2010, (*Die Toten von Sandhamn*) 
* *I natt är du död*. 2011
* * I stundens hetta*. 2011
Louis Hencks

De **Louis Hencks**, gebuer de 15. Dezember 1903, a gestuerwen de 25. Dezember 1974, war en héije Beamte beim *Office des Assurances sociales*.

Hie gouf den 12. August 1958 als Member vum Staatsrot nominéiert an ass dat bis zu senger Demissioun de 25. Februar 1972 bliwwen.

## Gielchen
*
Aimargues

**Aimargues** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng an der Regioun Occitanie am Departement Gard.

Se gehéiert zur natierlecher Géigend Petite Camargue.

## Um Spaweck
Jean Regenwetter

De **Jean Regenwetter**, gebuer den 2. Februar 1943 zu Péiteng, ass e lëtzebuergesche Gewerkschaftler, Politiker (LSAP) a Sportfonctionnaire (FSCL).

Hie war vun 1963 bis 1977 Sekretär vum LAV a vun 1977 bis 1989 President vun der Aarbechterkummer.

Hie war vun 1974 bis 1999 als Deputéierten an der Chamber.

Vun 1975 bis 1978 war hie Member vum Gemengerot vun der Stad Esch.

Vun 1981 bis 1999 war hien an der Gemeng Monnerech am Gemengerot.

Zanter 1998 ass hie President vun der FSCL.

Hien ass de Papp vun der Dëschtennispillerin Peggy Regenwetter.

## Gielercher
*
Mécken

**Mécken** (Brachycera) sinn eng Ënneruerdnung vun den Diptera (*"déi mat zwéi Flilleken"*), zu där eng sëllege Famillje gezielt ginn. "Brachycera" sëtzt sech aus de griichesche Wierder *brachy* "kuerz" an *ceros* "Har", hei: "Fühler" zesummen.

Jee nodeem, wéi d'Mécken aus hire Poppen erausklammen, ginn se ënneragedeelt a "Spaltschlüpfer" (Orthorrhapha), déi de laange Wee aus enger Spléck aus hire Poppen erausklammen, an "Deckelschlüpfer" (Cyclorrhapha), déi den Deckel vun der Popp ewechdrécken.

## Liewensweis
Ausgewuesse Mécken (Imago) liewe just e puer Wochen oder Deeg. Am längsten dauert de Larvestadium, woubäi dës an den ënnerschiddlechste Liewensraim an op den ënnerschiddlechste Substrater virkommen.

### Ernierung
Mécken erniere sech virun allem vun organesche Substanzen, sief et vun organesche Matièren, déi am Gaang sinn, sech ze zersetzen, wéi och als Jeeër vun aneren Insekten oder als Parasitten. An de meeschte Fäll erniere sech souwuel d'Larve wéi och d'Imagines.

### Reproduktioun
Vill Aarte leeën hir Eeër onspezifesch a këmmere sech kaum ëm hir Bréiecht. Dës Aarte leeën deementspriechend héich Zuele vun Eeër. Aner Aarten, besonnesch bei deenen, déi als Parasitte liewen, këmmere sech méi ëm hir Bréiecht. Zuel an Heefegkeet vum Nowuess ass staark ofhängeg vu Klima, disponibelem Friessen, etc.

### Besonnesch Upassungen
Mécke si kapabel, och op glate Surfacen Halt ze fannen.

D'Larve vun enger Rëtsch Méckenaarte liewen a Fleesch, Exkrementer oder anerem organeschem Material, dat am Gaang ass sech ze zersetzten. Do kënne se pathogen Keimer ophuelen, an dës op Mënsch oder Déier iwwerdroen.

Besonnesch divers Aarte vun de Famillje vun de Schäissmécken (Calliphoridae), Fleeschmécken (Sarcophagidae) an Echt Mécken (Muscidae, z.&nbsp;B. déi wäit verbreet Hausméck), kënne Krankheeten iwwerdroen. Hir Muede liewe virun allem vun ofgestuerwene Substanzen, sief et vun Déieren oder Planzen. Eenzel Aarte liewen och a liewegem Gewief, a kënnen sou eng Myiasis ausléisen (ë.&nbsp;a. d*'[[Larva migrans]]*).

## Systematik
Mécke ginn an Orthorrapha ("Spaltschlüpfer") Cyclorrhapha ("Deckelschlüpfer") agedeelt.

## Literatur
* Joachim Haupt & Hiroko Haupt: *Fliegen und Mücken. Beobachtung – Lebensweise*. Weltbild, Augsburg 1998, ISBN 3-89440-278-4

## Um Spaweck
Fleeschmécken

**Fleeschmécken** (Sarcophagidae) sinn eng Famill vun den Diptera an där hirer Ënneruerdung Mécken (Brachycera). Weltwäit sinn eng 2.500 Aarte bekannt.

D'Fleeschmécke si gro oder schwaarz an hunn dacks eng Zeechnung wéi e Schachbriet un Hannerleif. Um Thorax si se de laange Wee gesträift. Se kënne bis zu 15 Millimeter grouss ginn. Hire Mondapparat ass ugeluecht fir Flëssegkeeten opzelecken. D'Mécken erniere sech vu verschiddene Flëssegkeeten wéi z.&nbsp;B. Honigtau, Nektar, dem Jus vu Beem oder vu Friichten.

D'Larve liewen an ënnerscheedleche Substraten, meeschten där vun Déieren, woubäi déi ursprénglech Aarte sech vun doudegem Fleesch ernieren (Nekrophagie). Eng Rëtsch weider Aarte si Parasitoiden, déi un oder a wierbellose Wiirt liewen (wéi Reewierm, Schleeken, Skorpiounen, Kiewerleken an Zikaden.


 Fichier:Sarcophaga ruficornis fleshfly mating.jpg | Fleeschmécken déi sech verkoppelen (*Sarcophaga carnaria*)
 Fichier:Graue_Fleischfliege.JPG | vun uewen


## Literatur
* Haupt J, Haupt H: *Fliegen und Mücken – Beobachtung, Lebensweise*, Augsburg 1998.
* Honomichl K, Bellmann H: *Biologie und Ökologie der Insekten*; CD-Rom, Gustav Fischer Verlag, Stuttgart 1994.

## Um Spaweck
Lulling

**Lulling** ass e Familljennumm, dee vu "Lullingen", dem däitschen Numm vun der Uertschaft Lëllgen, ofgeleet ass.

Leit mat deem Numm sinn ë.&nbsp;a.:
* Astrid Lulling (* 1929), lëtzebuergesch Politikerin;
* Jérôme Lulling, lëtzebuergesche Linguist.
NGC 6240

Den **NGC 6240** ass eng irregulär Galaxie am Stärebild Ophiuchus, ongeféier 400 Millioune Liichtjoer vun eiser Äerd ewech. Aussergewéinlech un där Galaxie ass, datt et an hirem Kär zwéi aktiv Schwaarz Lächer gëtt, déi duerch d'Kollisioun vun zwou klenge Galaxien am neie Galaxiëkär entstane sinn.

Déi béid Schwaarz Lächer strale vill Röntgenstralung of a kreesen am Ofstand vun 3.000 Liichtjoer ëmeneen, bis si an en ettlech honnert Millioune Joer matenee verschmëlzen.

Well d'Kollisioun vun de béide Galaxien eréischt ronn 30 Millioune Joer hir ass, weist sech den NGC&nbsp;6240 als typesch Starburstgalaxie. Wéinst der relativer Duerchléissegkeet vum Stëbs an der Galaxie, fir d'Infraroutliicht vun de jonke Stären ass den NGC&nbsp;6240 eng ultraliichtkräfteg Infraroutgalaxie (ULIRG), déi gutt mat dem Infrarout-Teleskop Spitzer Infraroutteleskop observéiert ka ginn.


Fichier:Ngc6240 chandra.jpg|Zentrum vun der Galaxie NGC 6240 am visuelle Liicht, iwwerlagert mat Röntgebiller vum Teleskop Chandra
Fichier:NGC6240colide.jpg|Foto vun der ganzer Galaxie NGC 6240 aus Donéeë vum Spitzer- an Hubble-Weltraumteleskop.


## Entdeckung
D'Galaxie NGC 6240 gouf den 12. Juli 1871 vum franséischen Astronom Édouard Jean-Marie Stephan entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Chandra
* Bericht des Max-Planck-Instituts (PDF-Datei; 318 kB)
* Dissertation Uni Hamburg
* SEDS
Camille Linden

De **Camille Michel Linden**, gebuer de 15. Mäerz 1919 zu Diddeleng, a gestuerwen den 28. Mäerz 1972 an der Stad, war e lëtzebuergesche Journalist, Affekot, Resistenzler, DP-Politiker.

Hie war vun 1959 bis 1964 Deputéierten an der Chamber. 1959 war hie President vum Benelux-Parlament.
Earth Observing System

Den ***Earth Observing System*** (engl. fir Äerdobservatiounssystem), kuerz **EOS,** ass e Fuerschungsprogramm vun der NASA, zu deem eng Rei kënschtlech Satellitten mat wëssenschaftlechen Instrumenter am Äerdorbit gehéieren. Déi Äerdobservatiounssatellitten erméigleche laangfristeg Nofuerschunge vun der Landuewerfläch, der Biosphär, der Atmosphär an den Ozeanen. De Programm gouf 1997 gestart an ass en Deel vum NASA-Projet *[[Earth Science Enterprise]]*.

## Lëscht vun de Missiounen an de Startdatumen

* SeaWiFS – 1. August 1997 *(Sea-viewing Wide Field-of-view Sensor)*
* TRMM – 27. November 1997 *(Tropical Rainfall Measuring Mission)*
* Landsat 7 – 15. Abrëll 1999
* QuikSCAT – 19. Juni 1999 *(Quick Scatterometer)*
* Terra – 18. Dezember 1999
* ACRIMSat – 20. Dezember 1999 *(Active Cavity Radiometer Irradiance Monitors)*
* NMP/EO-1 – 21. November 2000 *(New Millennium Program/Earth Observing-1)*
* Jason-1 – 7. Dezember 2001
* Sage III/ METEOR 3M – 10. Dezember 2001 *(Stratospheric Aerosol and Gas Experiment)*
* GRACE – 17. Mäerz 2002 *(Gravity Recovery and Climate Experiment)*
* Aqua – 4. Mee 2002
* ADEOS II/Midori II – 12. Dezember 2002 *(Advanced Earth Observing Satellit)*
* ICESat – 12. Januar 2003 *(Ice, Cloud and Land Elevation Satellite)*
* SORCE – 25. Januar 2003 *(Solar Radiation and Climate Experiment)*
* Aura – 15. Juli 2004
* CloudSat – 28. Abrëll 2006
* CALIPSO – 28. Abrëll 2006 *(Cloud-Aerosol Lidar and Infrared Pathfinder Satellite Observations)*
* OSTM (Jason–2) – 20. Juni 2008 *(Ocean Surface Topography Mission)*

* OCO – 24. Februar 2009, Ofstuerz an d'Mier, no Feeler bei Oftrennung vun der Notzlaaschtverkleedung *(Orbiting Carbon Observatory)*

* Glory – 4. Mäerz 2011, Ofstuerz an d'Mier, no Feeler bei der Oftrennung vun der Notzlaaschtverkleedung
* Aquarius – 2010
* NPOESS Preparatory Project (NPP) – September 2011 *(National Polar-orbiting Operational Environmental Satellite System Preparatory Project)*
* GPM – 2013 *(Global Precipitation Measurement)*
* LDCM – 2011 *(Landsat Data Continuity Mission)*

## Kuckt och

* *[[Earth Explorer Missions]]* ESA-Programm
* Lëscht vun Äerdobservatiounssatellitten
* Ëmweltsatellit
* Wiedersatellit
* Satellittemeteorologie

## Um Spaweck

*  https://web.archive.org/web/20041112033856/http://eospso.gsfc.nasa.gov/ – Websäit vum *Earth Observing Systems* 
*  https://web.archive.org/web/20061222035058/http://www.earth.nasa.gov/ – Websäit vum *Earth Science Enterprise* 
*  Websäit vum ''NASA Earth Observatory''
Nasmyth-Teleskop

Den **Nasmyth-Teleskop** ass e Spigelteleskop, dee vum James Nasmyth (1808 –1890) entwéckelt gouf. Säi Stralegank gëtt duerch zwéin Hëllefsspigele verlängert an aus dem Teleskoptubus erausgeleet. Dobäi handelt er sech ëm eng Kombinatioun aus Newton- a Cassegrain-Teleskop.

Wéi beim Cassegrain-Teleskop fält d'Liicht fir d'éischt op e parabolesch geschlaffenen Huelspigel, de *Primär- oder [[Primärspigel|Haaptspigel]]*. Dee reflektéiert d'Liicht op e klenge konvexe Sekundärspigel. Allerdéngs huet den Nasmyth-Teleskop kee Lach am Haaptspigel, mä d'Liicht gëtt virdrun duerch een op d'Mëttelachs orientéierte flaache Spigel op d'Deklinatiounsachs ofgeleet an trëtt wéi beim Newton-Reflekter säitlech aus (Nasmythfokus). Optesch ass en identesch mam Cassegrainfokus, duerch den Tertiärspigel allerdéngs säiteverkéiert.

Bei enger azimutaler Montéierung läit de Fokuspunkt op der Héichtenachs an ass domat onofhängeg vun der Teleskopschréiegt, wann d'Schréiegt vum Tertiärspigel mat dem Zenitwénkel vun der Observatioun nogefouert gëtt (kuckt och Coudé-Bauweis). Dofir kann do eng fest Plattform fir den Observateur oder fir schwéier Analysinstrumenter gebaut ginn.
## Kuckt och
M.G. Car Club Luxembourg

Den **M.G. Car Club Luxembourg**, och dacks méi einfach **MG-Club** genannt, ass d'Vereenegung (Asbl) vun de Frënn vun der Autosmark MG zu Lëtzebuerg.

## Geschicht
Den MG-Club Lëtzebuerg ass 1957 vun enger Rei vu lëtzebuergeschen Autosportler (ë.&nbsp;a. Paul Beghin a Maurice Benoy) gegrënnt ginn. Et war deen éischten Autosclub zu Lëtzebuerg, dee sech op eng eenzeg Autosmark konzentréiert huet an deen nach ëmmer besteet. Et ass och ee vun den eelsten MG-Clibb um europäesche Kontinent. D'Grënner vum Veräin hunn awer schonn no e puer Joer d'Interessi um Club verluer, well vun anere Marke méi konkurrenzfäeg Ween disponibel goufen. De Veräin ass awer net opgeléist ginn, mä einfach jorelaang ageschlof.

Am Joer 1974 ass de Veräin op Initiativ vum Ton Maathuis zesumme mat anere Frënn vun der Mark MG nees reaktivéiert ginn, well se an der Mark MG net nëmmen e Sportsinstrument gesinn hunn, mä virun allem déi normal Benotzer vun den Autoe vun der Mark ënnerstëtzen an zesummebrénge wollten.

Den Ton Maathuis war vun 1974 bis zu sengem Doud am September 2007 de President vum MG Club. Duerno huet de Curt Wagner de Veräi bis 2011 presidéiert. An der Generalversammlung vum Dezember 2011 huet de Guy Maathuis, den eelste Jong vum Ton, d'Presidentschaft, bis zu sengem Doud den 23. Februar 2021 iwwerholl. En huet dem Club säi Stempel sou gutt national wéi och international opgedréckt.

## Veräinspresidenten
* 1957 - ?: Maurice Benoy
* 1974 - 2007: Ton Maathuis
* 2007 - 2011: Curt Wagner
* 2011 - 2021: Guy Maathuis
*2021 - haut: Sonia Mailliet

## Aktivitéite vum Veräin
* Monatlech Treffe vun de Memberen an engem Clublokal fir de Gedankenaustausch
* Organisatioun vun nationalen an internationalen Treffe mat Aktivitéite ronderëm d'Autoen
* Bedeelegung un Treffe vun aneren Organisateuren am In- an Ausland
* Hëllef fir d'Membere beim Ënnerhalt a bei der Restauratioun vun hirem Auto

## Veräinszäitschrëft
Den MG-Club gëtt zanter 1975 a méi oder manner reegelméissegen Ofstänn eng eege Veräinszäitschrëft eraus, déi bis zirka 1985 *MatdélonG* geheescht huet, an zanterhier *MatdeelonG* heescht.

## Autojumble
Den MG-Club war den Organisateur vum Autojumble vu sengem Ufank un am Joer 1985 bis 1997. Duerno gouf d'Organisatioun vun der Lëtzebuerger Oldtimer-Federatioun iwwerholl.

## Memberschaft an anere Veräiner
Den MG-Club ass Matgrënner a Member vun der Lëtzebuerger Oldtimer-Federatioun (LOF) an a Kontakt mat villen anere lëtzebuergeschen Auto-Clibb.

En ass och mam britteschen MG-Club affiliéiert a stellt dofir déi offiziell Vertriedung vun deem Club hei zu Lëtzebuerg duer. Ausserdeem ass en a Kontakt mat villen MG-Clibb a ganz Europa.

## Kuckt och
* Autojumble
* Lëtzebuerger Oldtimer-Federatioun
* Cercle Triple-M

## Um Spaweck
* Websäit vum MG Club Lëtzebuerg
* Websäit vum britteschen MG Club
SeaWiFS

**SeaWiFS** (Ofkierzung vun *Sea-viewing Wide Field-of-view Sensor*) ass dat eenzegt wëssenschaftlecht Instrument u Bord vum GeoEye-Satellit Orb-View-2 (och bekannt ënner dem Numm *SeaStar*). SeaWiFS ass d'Nofolgeexperiment vum Coastal Zone Color Scanner u Bord vum Nimbus 7. D'Instrument gouf den 1. August 1997 mat enger Pegasus-Rakéit an d'Äerdëmlafbunn bruecht an hat den 18. September vum selwechte Joer de wëssenschaftleche Betrib opgeholl. De Projet SeaWiFS gehéiert zum NASA-Programm Earth Observing System.

D'Aufgab vum Instrument besteet doran, Donnéeën iwwer d'biooptesch Eegenschafte vun den Ozeanen ze sammelen. Kaum siichtbar Ënnerscheeder an der Faarf vun den Ozeane weisen op verschidden Aarten a Konzentratioune vu Phytoplankton hin.

De Sensor zeechent Bilddaten a follgende Wellelängten op:

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Websäit vun SEAWiFS-Projekts
*  Websäit vu GeoEye
GeoEye

**GeoEye** ass den Numm vun der weltgréisster Entreprise fir Satellittefotoen an d'Bereetstelle vun Date fir Geoinformatiounssystemer. Hire Sëtz ass zu Dulles am US-Bundesstaat Virginia a gouf am Januar 2006 nom Iwwerhuele vum *Space Imaging* duerch d*'Orbimage Holdings Inc* gegrënnt. Mat senge ronn 300&nbsp;Mataarbechter erreecht se nom Zesummeschloss en Ëmsaz vu méi wéi 200&nbsp;Milliounen US-Dollar.

GeoEye betreift dräi Observatiounssatellitte mat enger Uertsopléisung vu besser wéi 1&nbsp;m: OrbView-2, OrbView-3 an IKONOS. E weidere Satellit, GeoEye-1, ass zanter Oktober 2008 asazbereet.

D'Spillëmgéigend vun der Videospillrei Tom Clancy’s H.A.W.X baséiert op GeoEyes Technik.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* GeoEye Websäit
Romain Goerend

De **Romain Goerend**, gebuer de 25. Mee 1951 zu Helsem, ass e lëtzebuergesche Journalist, Regisseur a Schauspiller.

Vun 1980 bis 1983 war hie Redakter am Lëtzebuerger Journal a vun 1984 bis 1996 Journalist bei RTL, d'éischt bei Radio Lëtzebuerg a vun 1992 un an der Ekipp vum Hei Elei, dee vun deem Joer un all Dag op Antenn gaangen ass. 1997 huet de Romain Goerend RTL verlooss, well en net mat der neier Ausriichtung vum Programm vun der Lëtzebuerger Televisioun averstane war.

Bis Enn 2011 hunn de Romain Goerend an de Realisateur Menn Bodson en ettlech Dokumentarfilmer fir verschidden Institutiounen aus dem Land produzéiert, dat am Kader vun enger Videoproduktiounsunitéit déi ënner der Autoritéit vum Kulturministère a vum Centre culturel de rencontre Abbaye de Neumünster funktionéiert huet.

Vun 2003 bis 2018 huet de Romain Goerend als fräie Mataarbechter um radio 100,7 an der Rubrik "Fräie Mikro" publizéiert.

## Gielchen

*
Alexis Brasseur

Et gëtt verschidde Persounen déi **Alexis Brasseurt** heeschen:
* Alexis Brasseur (1775-1841) en Escher Dierwiechter;
* Dominique (genannt Alexis) Brasseur (1833-1906), lëtzebuergeschen Affekot a Politiker (Jong vum Alexis Brasseur (1775-1841) an Hallefbrudder vum Mathematiker Jean-Baptiste Brasseur);
* Jules-Charles-Alexis ("Lexi") Brasseur (1860-1924), lëtzebuergeschen Industriellen, Affekot, Komponist an Auteur vun Theaterstécker.
Deklinatiounsachs

D**'Deklinatiounsachs** ass e Begrëff aus der Astronomie a bezeechent ee vu véier méigleche Fräiheetsgrade vun engem astronomeschen Teleskop. Laanscht der Deklinatiounsachs schwenkt een en Teleskop ewech vum astronomeschen Horizont (Rektaszensioun) no uewen an ënnen.

Déi véier Fräiheetsgrade vun engem Teleskop sinn:

* Rektaszensioun
* Deklinatioun
* Polhéicht
* Azimut
## Kuckt och
Staden

**Staden** ass eng belsch Uertschaft a Gemeng an der Provënz Westflandern.

Zanter der belscher Gemengereform vun 1977 gehéieren déi fréier Gemengen Oostnieuwkerke a Westrozebeke zu Staden.
## Kuckeswäertes

## Um Spaweck
Kortemark

**Kortemark** ass eng belsch Uertschaft a Gemeng an der Provënz Westflandern.

Kortemark läit am Dall vun der Krekebeek, engem Aarm vun der IJzer.

Zu Kortemark gehéiern och nach d'Uertschafte Werken, Zarren an Handzame an de Lieu-dit Kortemark-Elle. Zu Handzame gehéiert och nach Edewalle.

Landwirtschaft an eng Zillebäckerei sinn d'haapt-ekomomesch Aktivitéiten.

## Kuckeswäertes
* Eng sëllege Millen an e Millemusée

## Um Spaweck