open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anna Moes

D**'Anna Moes**, mam Ordinatsnumm **Maria Dominika Klara vom hl. Kreuz**, och bekannt ënner dem ironesche Spëtznumm **Klara Wupp**, gebuer de 27. Oktober 1832 zu Bous am Kanton Réimech, a gestuerwen de 24. Februar 1895 um Lampertsbierg (Stad Lëtzebuerg), war eng lëtzebuergesch Nonn a Priorin vum Dominikanerinneklouschter um Lampertsbierg.

D'Anna Moes soll schonn an hirer fréier Jugend Visioune gehat hunn. Si huet sech dofir agesat, datt den Dominikaneruerden zu Lëtzebuerg nees opgebaut sollt ginn. Si huet d'Dominikanerinneklouschter um Lampersbierg gestëft, deem seng Priorin se gouf, a spéider och dat vu Clairefontaine.

Si hat mat Stigmatisatioun fir grouss Opreegung gesuergt a bei dem spéidere Bëschof Jean Joseph Koppes groussen Androck hannerlooss, soudatt deen, nodeem en zu Roum de 4. November 1883 zum Bëschof geweit gouf, a sengem Heemechtsland net vun alle mat oppenen Äerm empfaange gouf.

## Literatur
* Barthel, J.P.: *Mutter Maria Dominika Klara Moes vom hl. Kreuz und ihre Klostergründung 1832 - 1895, Nach authentischen Quellen bearbeitet, Mit Autograph und 8 Einschaltbildern*. Luxemburg, St. Paulus Druckerei 1908, 2. verbessert Oplo 1926.
* Montanus Leo (= Mathias Tresch): *Aus dem Tagebuch einer hysterischen Nonne oder: Wie das Wundermädchen Klara Moes (1832-1895) Luxemburger Bischöfe stürzte und auf den Thron brachte. Auch ein Kapitel Kirchengeschichte.* Frankfurt, Neuer Frankfurter Verlag, 1912, 95 Säiten
* Jean Malget: *Ein Leben zwischen Hammer und Amboß. Schwester Maria Dominika Klara vom hl. Kreuz, geb. Anna Moes (1832-1895).*, Éilereng 1995
* P.J.J. Willibrord Schons OSB: *La stigmatisée de Luxembourg et sa mission.* ouni Uertschaft, 1934
* P.J.J. Willibrord Schons OSB: *Anna Moes - Die Stigmatisierte von Luxemburg*, Verlag H. Braun Eupen, 59 Säiten
* Massard, Jos. A., 1985. Wunder in Luxemburg. Lëtzebuerger Almanach 1986: 127-135 (cf. S. 132s).

## Referenzen a Foussnotten


## Um Spaweck
* Ilanzer Dominikanerinnen: ''1216 bis 2016: 800 Jahre Dominikanerorden.'' Kuck: Dominika Klara Moes (1823 - 1895).
Jupiler

**Jupiler** ass e belsche Béier, dee vun der Brauerei Piedboeuf zu Jupille an der Provënz Léck gebraut gëtt.

Et ass en hellen, ënnergärege Béier vum Typ Pils.

D'Mark **Jupiler** gouf 1966 vu Piedboeuf lancéiert, an ass an der Tëschenzäit op déi éischt Plaz am Verkaf vun de belsche Pilsbéiere geréckelt.

Déi éischt belsch Foussballsdivisioun huet den Numm Jupiler League.

### Eegenschaften
* Zesummesetzung: Malz, Mais, Waasser, Happ, Hief 
* Alkoholgehalt: 5,2 %

### Zorten
* *Classique* mat 5,2 % Alkohol
* *Jupiler N.A.* ouni Alkohol
* *Jupiler Blue* mat 3,3 % Alkohol zanter 2006.

## Um Spaweck
* Brauerei Piedboeuf
Jul Christophory

De **Jul Christophory**, gebuer den 22. Abrëll 1939 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Auteur a fréieren Enseignant.

Als Sproocheprofesser war hie vun 1964 bis 1972 am Lycée de garçons de Luxembourg a vun 1972 bis 1983 am Lycée Michel Rodange.

1969 an 1977 huet hie Franséisch-Coursen op der Miami University zu Lëtzebuerg ginn. Uganks vun den 1970er huet hien zwee Bicher publizéiert, déi sech un Auslänner riichten, déi gär Lëtzebuergesch léieren.

Vun 1984 bis 1996 war hien Direkter vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik a vun 1996 bis 2001 Direkter vun der Vertriedung vun der Europäescher Kommissioun zu Lëtzebuerg.

Duerno war hie bis 2004 *Chargé de cours* fir Ekonomie-Englesch um Centre Universitaire zu Lëtzebuerg.

Zanter 1977 ass e Member vun der Section de Linguistique, d'Ethnologie et d'Onomastique vum Institut grand-ducal.

2008 gouf e mam ALBAD-Präis ausgezeechent.

## Wierker

**Who's afraid of Luxembourgish? - Qui a peur du luxembourgeois ?* 1973
**Mir schwätze Lëtzebuergesch*, 1973
**Les Luxembourgeois par eux-mêmes*, 1978
* *Luxembourg*, volume 23 de la World Bibliographical Series (en collaboration avec Carlo Hury), 1981
* Chefredakter vum *Portugisesch-Lëtzebuergeschen Dictionnaire*, Lycée Michel-Rodange, 1980
* Chefredakter vum *English-Luxembourgish Dictionary*, Lycée Michel-Rodange, 1982
* *Luxembourgeois, qui êtes-vous?*, Edtions Binsfeld,1984
* *Radioscopie de la littérature sur la 2e Guerre Mondiale*, editions RTL, 1986
* *La Bibliothèque nationale de Luxembourg, son histoire, ses collections, ses services*, Lëtzebuerger Nationalbibliothéik, 1987
* *150 manuscrits précieux du IXe au XVIe siècle conservés à la Bibliothèque nationale de Luxembourg*, 1989
* *A Short History of Literature in Luxembourgish*, Lëtzebuerger Nationalbibliothéik, 1994
* *Luxembourg*, volume 23 révisé de la World Bibliographical Series, zesumme mam Émile Thoma, 1997
* *Précis d'histoire de la littérature en langue luxembourgeoise*,Éditions Paul Bauler, 2005
* 2008. Mir schwätze lëtzebuergesch = Nous parlons luxembourgeois: abécédaire luxembourgeois - guide bilingue de grammaire et de lecture = We speak Luxembourgish: Luxembourgish Primer - bilingual guide to grammar and reading. Ill.: Marcel Weyland. 188 p.&nbsp;3e éd. revue et augmentée. Éd. Bauler, Luxembourg. 2008 [i.e. 2007], Impr. Centrale, Luxembourg, ISBN 2-919885-53-7.
* *Le Château de Grevels et la Libération de Bertrange - au Grand-Duché de Luxemboug - le 9 septembre 1944*, Éditions Paul Bauler, 2009, ISBN 978-2-919885-55-8
Jazz

Den **Jazz** ass e Museksgenre deen ëm 1900 an den USA entstanen ass an deemools haaptsächlech vun Afro-Amerikaner gespillt gouf.

## Um Spaweck
Section des sciences morales et politiques (Institut grand-ducal)

D**'Section des sciences morales et politiques**, ass eng vun de Sektioune vum *[[Institut grand-ducal]].*

## Historique
D**Section des sciences morales et politiques'' gouf duerch Gesetz vum [[23. November]] [[1966]] gegrënnt.

== Presidenten == 
* 1967 - 1978: [[Alphonse Huss]]
* 1978 - 1983: [[Carlo Hemmer]]
* 1983 - 2004: [[Edmond Wagner]]
* 2004 - 2014: [[André Elvinger]]
* Zanter 2014: [[André Prüm]]

== Literatur ==



== Um Spaweck ==
* [http://www.institutgrandducal.lu/Joomla/index.php?option=com_content&task=view&id=12&Itemid=36 D**Section des sciences morales et politiques op der Websäit vum Institut grand-ducal*]
* [https://web.archive.org/web/20070316125255/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1966/0651912/0651912.pdf#page=2 *Règlement ministériel du 23 novembre 1966 portant création d'une section des sciences morales et politiques de l´Institut grand-ducal*] 
* [https://web.archive.org/web/20070316125255/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1966/0651912/0651912.pdf#page=3 *Règlement organique de la Section des sciences morales et politiques de l´Institut grand-ducal'']
Fëschleeder

Eng **Fëschleeder** oder och **Fëschtrap** ass eng Konstruktioun a Fléissgewässer, déi et de Fësch méiglech mécht fir iwwer Hënnernesser ze kommen, déi de Mënsch op engem Waasserlaf opgeriicht huet. Dobäi handelt et sech normalerweis ëm e Staudamm, eng Staustuf oder e Wier.

D'Installatioun vu Fëschleederen ass wichteg, fir datt d'Fësch wärend hire Migratiounen ongehënnert bis an hir Läichgebidder komme kënnen.

## Um Spaweck
Mëscht

**Mëscht** ass an der Landwirtschaft eng Mëschung vun Exkrementer vun de Béischten an de Ställ, mat festen a flëssegen Deeler, zesumme mat dem Streemëttel, dat meeschtens vu planzlecher Natur wéi z.&nbsp;B. Stréi ass. Ëmmer méi dacks, besonnesch a Päerdsställ, kann d'Stree och aus Huwwelspéin oder Seemiel bestoen. An der Mëscht sinn och nach Fudderreschter wéi z.&nbsp;B. Hee ze fannen.

Mëscht ass räich u Stéckstoff a gëtt an der Landwirtschaft als natierlechen Dünger gebraucht.

## Um Spaweck
Maryse Krier

D**'Maryse Krier**, gebuer den 2. Januar 1953 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Schrëftstellerin.

No hirem Germanistik- an Anglistikstudium an der Stad an zu Saarbrécken gouf si Sproocheprofesser zu Diddeleng (LTNB) an zu Esch-Uelzecht (LHC). Si huet 15 Joer laang d'Schülertheatergrupp vum LTNB geleet.

Als Coauteur vu Schoulbicher huet si un de Wierker *"Das Eselsohr"* an *"Das Eselsohr 2"* matgeschafft.

D'Maryse Krier war Comitésmember vum Lëtzebuerger Schrëftstellerverband. Zanter 1990 publizéiert si Kuerzgeschichten a Gedichter an der Zäitschrëft *[[Galerie (Zäitschrëft)|Galerie]]*. Fir hir Kuerzgeschicht *Herzschlag* krut si 2000 de Prix Libertés. Hir Erzielung *Herzschlag* gouf 2004 ënner dem Titel *Marta* vum Léon Weis verfilmt.

## Wierker
* *Auf langen Wegen...*; Kuerzgeschichten & Gedichter; vu *Galerie* editéiert, Déifferdeng 1998.
* *Herzschlag*; Roman; Éditions Schortgen, Esch-Uelzecht, 2002.
* *Das Haus am Fluss*; Roman; Éditions Schortgen, Esch-Uelzecht, 2005.
* *Der Geburtstag*; Roman; Éd. Schortgen, 2009.
* *Die Andere*; Roman; Éd. Saint-Paul, 2015.
* *Allen Ernstes*; 12 satiresch Geschichten; Kremart Edition, 2016.
* *Die verbleibende Zeit*; Roman; Éd. Saint-Paul, 2018, ISBN 978-99959-2-020-3

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller
## Um Spaweck
Giewel

De Begrëff **Giewel** huet e puer Bedeitungen:
* eng Uertschaft an der Gemeng Käerch: Giewel (Käerch)
* en Deel vun engem Gebai: Giewel (Gebai), meeschtens an enger Säitewand
* en Opsaz als ieweschten Ofschloss vu Portaler oder Fënsteren: Giewelrelief

## Kuckt och
* Fassadegiewel
Confédération générale de la fonction publique

D**'Confédération Générale de la Fonction Publique**, kuerz CGFP, ass eng lëtzebuergesch Gewerkschaft vum ëffentlechen Déngscht.

## Geschicht vun der CGFP
### 100 Joer Gewerkschaft am ëffentlechen Déngscht
De Jubiläumsprogramm vun 2009:
* De 15. Mee war e Concert vum *[[Orchestre philharmonique du Luxembourg]]* an der Philharmonie ënner der Leedung vun Emmanuel Krivine an Nikolai Lugansky. Um Programm stounge Wierker vu Martinů, Rachmaninow an Dvořák.
* Den 19. Juni war en *Dîner-spectacle* mam Orchestre XL an der Rockhal zu Esch-Uelzecht.
* Den 10. Juli war am *[[Conservatoire vun der Stad Lëtzebuerg]]* e Concert vun der Lëtzebuerger Militärmusek mat de Soliste Martine Meyers (Sopran), Serge Bausch (Piano) an David Laborier (Gittar).
* Vum 25. September bis den 20. Oktober war d'Ausstellung *face à face: la fonction publique et l'art luxembourgeois* am *[[Centre culturel de rencontre Abbaye de Neumünster]]* ze gesinn. Et goufe Wierker vun de Kënschtler Fernand Bertemes, Roger Bertemes, Jean-Marie Biwer, Gérard Claude, Marie-Paule Feiereisen, Jean-Pierre Georg, François Gillen, Félix Glatz, Edmond Goergen, Ben Heyart, Jean Jacoby, Jean-Pierre Junius, Théo Kerg, Marie-Josée Kerschen, Nico Klopp, Joseph Kutter, Berthe Lutgen, Michel Medinger, Eugène Mousset, Moritz Ney, Guido Oppenheim, Joseph Probst, Anna Recker, Marc Henri Reckinger, Roger Roemer, Roland Schauls, Maggy Stein, Auguste Trémont, Raymond Weiland, Vera Weisgerber a Lucien Wercollier gewissen.
* Den 23. Oktober war e Concert vun der Douane's Musek, zesumme mat der Post-Musek an de Spuerkeess-Bankers in Concert an der aler Seeërei zu Dikrech.
* Den 9. Dezember war als Ofschloss vun de Festlechkeeten eng *Séance académique* am *[[Grand théâtre de la ville de Luxembourg]]*.

## Exekutivbüro vun der CGFP
### Presidenten
* 1967 - 1970: Albert Kayser
* 1971 - 1986: Fernand Masson
* 1987 - ?: Emil Haag
*zanter ?: Romain Wolff

### Generalsekretären
* 1967 - 2005: Joseph Daleiden
* 2005 - ?: Romain Wolff
*zanter 2016: Steve Heiliger

## Aktivitéiten

## Literatur
*1909-2009. Cent ans de mouvement syndical dans la fonction publique*, Confédération Générale de la Fonction publique, 2010, ISBN 978-2-87954-211-9
* Kayser, Lucien, 2009. *face à face: la fonction publique et l'art luxembourgeois*. Confédération générale de la fonction publique. Lëtzebuerg. ISBN 978-2-87954-212-6.

## Kuckt och
* Gewerkschaften zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* D'Websäit vun der CGFP
Dépôt légal

Den **Dépôt légal** ass eng gesetzlech Verflichtung, déi sech un Editeure vu Publikatioune riicht, an dora besteet, een oder méi Exemplaire vun deem, wat se publizéieren, an enger dofir bestëmmter Bibliothéik ze deponéieren. Dat erméiglecht dëser Bibliothéik, d'Publikatiounen an eng Nationalbibliographie opzehuelen; s'ass och verflicht, dës Publikatiounen ze versuergen.

De System vum Dépôt légal ass 1537 a Frankräich agefouert ginn. Vill aner Länner hunn en am Laf vun de Joren a Joerhonnerten iwwerholl.

Zu Lëtzebuerg gëtt den Dépôt légal duerch e groussherzoglecht Reglement vum 6. November 2009 gereegelt. Dëst verflicht all Editeur (oder Drécker) am Land, dee Publikatiounen dréckt oder reproduzéiert, jee nodeem, tëscht engem a 4 Exemplairen der Nationalbibliothéik z'iwwerloossen.

Dorënner fale Bicher, Zeitungen an Zäitschrëften, mä och Postkaarten, geographesch Pläng, Affichen, Liddertexter a Fotoen a soss Konschtdréck, wann dës geduecht sinn, fir verbreet ze ginn. Net betraff vun deem Reglement sinn Impriméën vu Verwaltungen, Stëmmziedelen, Finanzpabeieren, Handelsdrocksaachen, asw.

Zanter 2009 ënnerleien och zu Lëtzebuerg publizéiert Internetsitten dem Dépôt légal.

Um Webarchiv vun der Nationalbibliothéik kann en ufroe fir datt eng Websäit an den Archiv opgeholl gëtt.

## Literatur
* Jean-Marie Reding: "Präventivzensur oder Sekundärkontrolle: Zur Einführung des *Dépôt légal* vor 50 Jahren." In: *[[d'Lëtzebuerger Land]]* Nr.2/9. Januar 2009, S. 13-14.

## Um Spaweck
* ''Règlement du dépôt légal'', Auszuch aus dem Mémorial A Nr 66 vum 1. September 1992
* ''Règlement grand-ducal du 6 novembre 2009 relatif au dépôt légal''. Mémorial A – N° 225, 26 novembre 2009, p.&nbsp;3938-3941.
* Praktesches iwwer den Dépôt légal op der Websäit vun der Nationalbibliothéik
*Procedur vum Dépôt légal op Guichet.lu
Giewelrelief

E **Giewelrelief** ass eng Dekoratioun an dräi Dimensiounen, déi an engem Fassadegiewel ageschafft gouf.

Jee nodeem wéi wäit d'Figuren aus der Grondfläch erauskucken, geet et ëm e Flaachrelief, en Hallefrelief oder en Héichrelief.

Am meeschten ze fanne sinn dräieckeg Giewelrelieffen.
Lycée technique de Lallange

De **Lycée technique de Lallange**, kuerz **LTL**, ass eng ëffentlech lëtzebuergesch Secondairesschoul am Quartier Lalleng zu Esch-Uelzecht.

## Geschicht
Mam Gesetz vum 28. Oktober 2002 ass, nom Lycée technique d'Esch-sur-Alzette (LTE), eng zweet technesch Secondairesschoul um Territoire vun der Stad Esch-Uelzecht an d'Liewe geruff ginn. Dës krut duerch d'groussherzoglecht Reglement vum 24. Dezember 2002 den Numm « Lycée technique de Lallange ».

Provisoresch war d'Haaptgebai vum LTL zu Esch op der Victor-Hugo-Plaz, an eng Annexe dovun zu Schëffleng am "Arbedsgebai".
 
No véier Joer Bauzäit gouf déi nei Schoul am September 2010 mam Ufank vum neie Schouljoer a Betrib geholl. D'Gebai ass no de Pläng vun den Architekten A.M. Jacek Pawlowski a Jean-Claude Lutz gebaut ginn. Déi offiziell Aweiung war den 29. Oktober 2010 a Presenz vun de Ministere Claude Wiseler a Mady Delvaux-Stehres. Éischte Schouldirekter am LTL ass de Claude Loesch.

## D'Schoul am Detail
* Baukäschten: 100 Milliounen Euro
* Capacitéit: zirka 1500 Schüler
* Klassenzëmmer: 53
* Informatiksäll: 12
* Handwierksatelieren: 5
* Laboratoire fir naturwëssenschaftlech Fächer: 8
* Sportinfrastruktur: 1 Schwämm, 2 Sporthalen, 1 Kraaftraum, 1 Danzsall, 1 Foussballterrain, 1 Multi-Sportterrain
* Schoulrestaurant: 450 Plazen

## Literatur
* Luxemburger Wort, 18.08.2010: ''„Hei wär ee selwer rëm gär Schüler...“''
* Luxemburger Wort, 2.10.2010: ''Ein schulisches Schmuckstück''

## Kuckt och
* Secondairesschoulen zu Lëtzebuerg
## Um Spaweck
* Websäit vum LTL
École privée Marie-Consolatrice

D**'École privée Marie-Consolatrice**, (fréier *Lycée technique école privée Marie-Consolatrice*) ass eng privat Secondairesschoul zu Esch-Uelzecht an der Lëtzebuerger Strooss op Nummer 101. Si ass nëmme fir Meedercher.

De Virgänger vun der haiteger Schoul gouf 1884 vun den Elisabethinnen als Bitzschoul zu Esch an der Groussgaass opgemaach. 1889 koum do eng Haushaltungsschoul dobäi. Se gouf "Maria Hilf" genannt.

1896 gouf dat Gebai, wou d'Schoul haut nach dran ass, zesumme mat engem Pensionat, gebaut. D'Pensionat war bis 1969 a Betrib.

1982 gouf d'Schoul duerch Gesetz e Lycée technique, mat identesche Programmen, Ofschlëss a Viraussetzungen un d'Enseignante wéi an aneren technesche Lycéeën och.

## Kuckt och
* Secondaireschoulen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* Gesetz vum 13. Juni 2003 iwwer d'Privatschoulen zu Lëtzebuerg
* Offiziell Websäit vum Lycée technique école privée Marie-Consolatrice
Gieweltuerm

E **Gieweltuerm** ass bei Gebaier, meeschtens bei Kierchen en Tuerm, deen nëmmen eng baussenzeg Mauer huet, déi gläicherhand mat dem Rescht vum Giewel gebaut aus. Tierm mat engem Suedeldaach ginn och Gieweltierm genannt.
Bangladesch

De **Bangladesch** ass e Staat a Südasien. E grenzt am Süden un de Golf vu Bengalen, am Südosten u Myanmar a soss iwwerall un Indien. D'Haaptstad a gréisst Stad ass Dhaka. Déi zweetgréisst Stad ass Chittagong.

Bangladesch ass Member vum Commonwealth a vun de Vereenten Natiounen.

## Um Spaweck
Klackegiewel

Bei Kierchegebaier ass e **Klackegiewel** oder eng Klackemauer eng Méiglechkeet, d'Käschte fir e Klackentuerm ze spueren.

An der Mauer, déi géintiwwer dem Chouer ass, si Lächer fräigelooss, fir eng oder méi Klacken dran ze hänken.
## Um Spaweck
Fort vun Ében-Émael

De **Fort vun Eben-Emael** ass eng vun de véier neie Festunge vum Lécker Festungsrank. E gouf tëscht 1932 an 1935 gebaut a sollt d'Haaptfestung am Norde vun der *Position fortifié de Liège* sinn.

De Fort läit ronn 10&nbsp;km südlech vu Maastricht um Territoire vun Eben-Emael op der Montagne Saint-Pierre, déi tëscht dem Dall vun der Meuse (Floss) an dem Geer läit. Op 10&nbsp;km am Süde läit déi belsch Stad Visé. D'Kasematten déi zu der Säit vun deene Stied leien hunn dofir den Numm, *Maastricht 1 an 2*, a *Visé 1 an 2*.

E läit 65 Meter iwwer dem Albertkanal, dee Léck mat Antwerpen verbënnt, an deen op der Héicht vum Fort duerch Tranchée de Caster, e kënschtlechen Aschnëtt duerch de Bierg, leeft. Eng Kuppel an eng Kasematt hunn direkt de Kanal iwwerwaacht.

De Grondrëss, ass en onreegelméissege Fënnefeck, mat enger Fläch vu 75 ha. Déi iewescht Strukture vun der Festung hunn eng Fläch vu 45 ha, wat aus dem Fort vun Eben-Emael, deemools déi gréisst Festung gemaach huet, déi jee gebaut gouf.

### Bewaffnung

### Bléck a Kasematten
### Passiv Verdeedegung
### Strategesch Konzeptioun
### D'Eruewerung duerch d'Wehrmacht
### D'Kämpf ëm de Fort
### D'Konsequenze fir de Verlaf vum Krich
### D'Festung haut

## Um Spaweck

* Säit vun der Association du Fort d'Eben-Emael
* Eben-Emael op der Säit vu jinxed
Dhaka

**Dhaka** ass d'Haaptstad vum Bangladesch a mat 7.000.940 Awunner die gréisst Stad vum Land.

## Um Spaweck
Ludwig van Beethoven

De **Ludwig van Beethoven**, gebuer de 16. Dezember 1770 zu Bonn, a gestuerwen de 26. Mäerz 1827 zu Wien, war en däitsche Komponist vun der Wiener Klassik.

## Liewen
De Ludwig van Beethoven gouf als Jong vum Johann van Beethoven a senger Fra Maria Magdalena Keverich zu Bonn gebuer.

Am November 1792 goung de Beethoven op Wien, fir e Schüler vum Joseph Haydn ze ginn. Duerno gouf en och vum Schenk, vum Albrechtsberger a vum Salieri ënnerriicht.

Am spéiden Nomëtteg vum 26. Mäerz ass de Beethoven zu Wien gestuerwen.

## Wierk

## Schüler
* Carl Czerny
* Ferdinand Ries
* Rudolf von Österreich-Toskana

## Filmer
* 1949: *[[Eroica (Film)|Eroica]]* - Regie: Walter Kolm-Veltée mam Ewald Balser an Oskar Werner
* 1962: *The Magnificent Rebel* - Regie: Georg Tressler mam Karlheinz Böhm an Ivan Desny (TV)
* 1976: *Beethoven - Tage aus einem Leben* - Regie: Horst Seemann (mat dem Donatas Banionis an der Haaptroll)
* 1994: *[[Immortal Beloved]]* - Regie: Bernard Rose mam Gary Oldman an Isabella Rossellini
* 2006: *[[Copying Beethoven]]* - Regie: Agnieszka Holland mam Ed Harris an Diane Kruger

## Um Spaweck
Joseph Haydn

De **Joseph Haydn**, gebuer den 31. Mäerz 1732 zu Rohrau, engem klengen Duerf an Nidderéisträich no bei der ungarescher Grenz, a gestuerwen den 31. Mee 1809 zu Wien, war e Komponist vun der Wiener Klassik.

Hie war de Brudder vum Komponist Michael Haydn a vum Tenor Johann Evangelist Haydn.

## Liewen

## Wierk

## Um Spaweck
Georg Friedrich Händel

De **Georg Friedrich Händel**, gebuer den 23. Februar (greg.)/ 5. Mäerz (jul.) 1685 zu Halle, a gestuerwen de 14. Abrëll 1759 zu London, war en däitsch-brittesche Komponist aus der Epoch vum Barock.

Hien ass virun allem duerch säin Haaptwierk, iwwer 40 Operen a 25 Oratorien, dorënner och de *[[Messiah|Messias]]* mat dem bekannten Halleluja-Chouer, berüümt. Den Händel huet awer an alle musikalesche Gattunge vu senger Zäit Kompositiounen hannerlooss.

## Liewen

## Wierk

## Um Spaweck
Knorpelbarock

**Knorpelbarock** ass eng Dekoratiounsmanéier, déi no der Spéitrenaissance a Mëttel- an an Nordeuropa ze fanne war.

An Däitschland war de Stil fir d'éischt bei de Kofferstéch vum Lukas Kilian ze gesinn.

De Knorpelbarock geet op dat hollännescht Knorpelwierk zeréck. Den Numm huet seng Originnen an de knubbelege Formen, déi der Ouermuschel vum Mënsch, déi vu Knorpel a Form gehale gëtt, gläichen. Dowéinst gëtt en och *Ouermuschelstil* genannt.
Buch am Péitrussdall, Bastioun Beck

D**'Buch am Péitrussdall** ass eng Routbuch (*Fagus sylvatica*; hêtre européen; Rotbuche), déi zu de bemierkenswäerte Beem zu Lëtzebuerg gehéiert. Se steet op hallwer Héicht am **[[Péitruss]]dall**, zur Säit vun der Uewerstad hin, ënner der Bastioun Beck, ongeféier an der Mëtt tëscht der Neier Bréck an der Plaz vun der Gëlle Fra.

Am beschten erreecht een d'Buch andeems ee vun der Avenue Marie-Thérèse aus, kuerz virun der Neier Bréck an den Dall erof geet, ënner der Bréck erduerch an dann op gläicher Héicht weider, bis bei d'Elektrizitéitswierk (Transformator), dat d'Stad Lëtzebuerg do op der lénkser Säit an der Festungsanlag ageriicht huet. Riets vum Wee fält do de gesichte Bam duerch seng Mächtegkeet op.

D'Kroun vun der Buch ass ongläichméisseg entwéckelt: zum Dall hi sinn d'Äscht kräfteg a gi breet auserneen, op der anerer Säit gouf de Wuesstem duerch d'Festungsmauer ageschränkt.

Den Alter vun der Buch ass net bekannt, däerft awer sécherlech 100 Joer iwwerschreiden.

Ëm 2000 si follgend Moosse geholl ginn: Héicht 22 m; Stammdéckt op Broschthéicht: 1,30 m. E puer Joer virdru goufen d'Äscht vun enger spezialiséierter Firma geséchert. D'Moosse vun 2023 sinn en Duerchmiesser vun 1,31 m bei enger Héicht vun 22,7 m.

## Quellen
* Sinner, J. et al., 2002. *Les arbres remarquables.* Administration des Eaux et Forêts. Musée national d'histoire naturelle. 255 S. (D'Buch aus dem Péitrussdall ass op S. 82-83 beschriwwen, mat zwou Fotoen).
* Murat, Danièle et al. *Les arbres remarquables du Grand-Duché de Luxembourg*. [3e parution revue et adaptée]. Diekirch: ANF, 2023. Print. ISBN 978-2-9199474-3-0 (cf. S. 158-159, Text a Foto).

## Fotoen

Fichier:Luxembourg Petrusse fortress and remarkable beech 01.jpg|D'Buch am Februar 2010.
Fichier:Luxembourg Fortress from Adolphe Bridge 02 c67.jpg|Vun der Neier Bréck aus gesinn: d'Buch steet lénks vum héije Bam an der Mëtt vum Bild.


## Kuckt och
* Aner bemierkenswäert Beem an der Stad:
** Hobuch op der Kinnekswiss
** Bam vum Prënz Jean (Käschtebam am Pescatore-Park)
** Sequoiaen am Amaliepark
** Bluttbuch bei der Méchelskierch
** Bluttbuch am Haff vum Geschichtsmusée
** Käschtebam um Square-Robert Brasseur
** Nëssert am Konviktsgaart
** Ginkgo op der Eecher Plaz
** Biergahornen op der Corniche (déi zwéi Beem goufen 2009 ewechgeholl)
* Bemierkenswäert Beem zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Jean Stock

De **Jean Stock**, gebuer de 26. August 1948 zu Sarrebourg am Departement Moselle a Frankräich, ass eng franséisch Perséinlechkeet vum Audiovisuel.

Hien huet den éischten Deel vu senger Carrière bei RTL verbruecht, als Journalist bei RTL (Radio), an duerno bei RTL Television. Do huet hien Emissioune wéi *La Bonne Franquette* - wou hie Showmaster an och Realisateur war (wat eng Première an Europa war) - a "*Léo contre tous*", dat éischt interactiivt Spill wou de Computer seng Entrée bei den Tëleesspiller gemaach huet.

De Jean Stock huet bei der Kreatioun vun M6 bäigedroen als Direkter vun de Programme vun 1987 bis 1989. Hien ass och de Createur vun den Noriichte vum Sender, de Six' (6 minutes).

Vun 1997 bis 1998 war hien Direkter vum Audiovisuel beim Grupp Havas, Member vum "Comité de direction de Havas", duerno vun 1998 bis 2001 PDG vun TV5 Monde a Canal France International.

Vun 2001 bis 2004, war de Jean Stock Generalsekretär vun der Union européenne de radio-télévision (EBU-UER).

Momentan presidéiert hie LUXE.TV, de Sender an TVHD dee säi Jong de Jean-Baptiste Stock dirigéiert.
École de commerce et de gestion - School of business and management

D**'École de commerce et de gestion - School of business and management**, bis 2018 Lycée technique école de commerce et de gestion, kuerz **ECG**, ass eng Secondaires- an Héichschoul um Campus Geesseknäppchen am Quartier Hollerech vun der Stad Lëtzebuerg.

## Historique
Duerch d'Gesetz vum 25. Abrëll 1974 gouf d' *« École de commerce et de gestion »* an d'Liewe geruff.

1979 kënnt en neit Gesetz iwwer d'Organisatioun vun der Beruffsausbildung an den technesche Secondairesschoulen a mam groussherzogleche Reglement vum 13. Juli 1979 krut den ECG den neien Numm « **Lycée technique école de commerce et de gestion** ».

Am Schouljoer 1991/1992 goufen am LTECG déi zwou Sektiounen *Comptabilité et gestion d'entreprise* a *Secrétariat-bureautique* agefouert, sou datt d'Schoul zanterhier e Brevet de technicien supérieur (BTS) ubitt.

Op der Basis vum Gesetz vum 25. Juni 2004 iwwer d'Organisatioun vun de Lycéeën an dem Règlement grand-ducal vum 25. Juli 2018 ass den Terme « technique » am Numm vun der schoul ewechgefall, sou datt se hiren ursprénglechen Numm nees erëmkrut, mat zousätzlech der englescher Bezeechnung hannendrun. Se heescht zanterhier « École de commerce et de gestion - School of business and management  ».

## Kuckt och
* Secondaireschoulen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Lycée technique école de commerce et de gestion
Fléiz (Waasserbau)

E **Fléiz** ass am Éislek e Waassergruef, deen ugeluecht gouf, fir Wisen ze bewässeren. D'Tradition vum „Fléizen“ geet op d'Enn vum 19. Joerhonnert zeréck. Bis an d'Nokrichszäit goufen a villen Deeler vum Éislek, grad sou wéi an aneren Deeler vu Mëtteleuropa Wise bewässert. Ganz wéineg Baueren hunn dës Technik nach bis an d'2000er Joren applizéiert. Mam Op-oder Zoumaache vum Wisewier konnt ee regléieren, wéi vill Waasser a wat fir e Fléiz lafe sollt.

Mam **Wisebeil** goufen zwou parallel Linnen an d'Wiss geschloen (sou wäit ausernee wéi de Fléiz sollt breet ginn), an da goufe mam Mëttelstéck déi Stécker Wiss mam Buedem erausgeholl.

Sou Wise gouf et am Siegerland, an der Pfalz, um ieweschte Rhäin an am Schwarzwald. Déi bekanntst Beispiller a Mëtteleuropa sinn d'Anlagen am Val Venosta a Südtiroul, déi do Waale genannt ginn, an d'Suonen am Valais an der Schwäiz.

Am Abrëll 2022 gouf d'Fléize vun der UNESCO op d'Lëscht vum immaterielle Kulturierwen an der Kategorie *Wëssensschätz a Bräich, déi d'Natur an den Universum betreffen* opgeholl. D'Naturparken Öewersauer an Our, souwéi natur&ëmwelt hate sech derfir agesat. De 25. November 2021 war d'Fléize schonn an den nationalen Inventaire vum immaterielle Kulturierwen opgeholl ginn.

## Um Spaweck

* Fléizen op iki.lu, der Websäit vum immaterielle Kulturierwen zu Lëtzebuerg (gekuckt de 17. Abrëll 2022)

## Referenzen
François-Émile Majerus

De **François-Émile Majerus**, gebuer den 22. Abrëll 1819 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen och do den 22. Oktober 1887, war e lëtzebuergesche Minneningenieur.

De Frantz Majerus huet zu Léck fir *Ingénieur des mines* studéiert an dee Studium mat engem Diplom ofgeschloss. Ëm 1849 ass hien a Mexiko gaangen, an en huet fir d'mexikanesch Regierung d'Geologie vun ettleche Bierger, dorënner de Popocatepetl an de Pico de Orizaba erfuerscht. Hien huet do och Sëlwer- a Bläiminne geleet. De Schwiewel, deen en um Popocatepetl fonnt huet, huet e méi spéit dem Staatsmusée vermaach.

Zeréck an Europa, gouf en 1856 Matgrënner vun der Burbacher Schmelz a war bis 1860 hiren Direkter. Duerno huet hien d'Colmer Schmelz gepacht.

Hie war och 1855 Conseiller fir d'Lëtzebuerger Regierung, wéi et drëms goung, zu Lëtzebuerg Eisebunnen ze bauen. Vun 1875 bis zu sengem Doud war de François-Émile Majerus och *Administrateur-délégué* vun de Prince-Henri Eisebunnen.

Nodeems hien am Januar 1869 eng Bauplaz um boulevard F. D. Roosevelt (deemools *boulevard du Viaduc*) kaaft hat, huet hie sech do en herrschaftlecht Haus baue gelooss, an deem hie bis zu sengem Doud gewunnt huet. Hautdesdaags ass an dësem Haus d'Residenz vum britteschen Ambassadeur.

De François-Émile Majerus war mat der Louise Gebhardt (1813-1894) bestuet a si haten zwou Duechteren, Laure-Émilie a Louise Majerus.

## De Projet vun der Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Saarbrécken
An de Projete fir d'Eisebunnsstrecken hat de François Majerus eng direkt Verbindung mat Saarbrécken, via Réimech geplangt. Déi direkt Verbindung mat dem Saarland, déi deemools als wichteg ugesi gouf, gouf awer ni realiséiert. Déi deemools geplangt Verbindung mat Saarbrécke gouf eréischt 140 Joer méi spéit realiséiert. Allerdéngs muss een den Ausdrock *Eisebunn* duerch *Autobunn* ersetzen. Op däitscher Säit war domat schonn 1970 duerch de Bau vun der däitscher A8 ugefaange ginn, a gouf an engem däitsch-lëtzebuergesche Vertrag vum 18. Abrëll 1994 iwwer de Bau vum Schengener Viaduc deen d'Verbindung mat der Lëtzebuerger A13 mécht, festgehalen.

## Gielercher
* 

## Um Spaweck
* Internetsäit iwwer de Frantz Majerus op industrie.lu
Pierre Funck (Architekt)

De **Pierre Funck**, gebuer den 30. Abrëll 1846 an der Stad Lëtzebuerg, an och do gestuerwen den 8. Mee 1932, war e lëtzebuergeschen Architekt.

Hien huet op der École des beaux-arts zu Paräis Architektur studéiert an do en Diplom gemaach.

Vun him sinn de Konvikt, d'Gebaier vun der Champagenerkellerei Mercier, d'Letelliers-Schlass um Ousterholz an zesumme mam Paul Funck dat aalt Gebai vun der Banque internationale à Luxembourg entworf an ausgeféiert ginn. Zesumme mat sengem Jong Paul Funck huet en de Stater Cercle Municipal, zesumme mam Münchener Architekt Max Ostenrieder, d'Schlass vu Colmer-Bierg, an zesumme mat sengem Schwéierpapp, dem Architekt Jean-François Eydt, d'Badanstalt an der Biedergaass an der Stad Lëtzebuerg vun 1873 bis 1875 gebaut.

Den 10. September 1880 war hie Matgrënner vun der *Société Anonyme du «Casino de Luxembourg»*.

Hien huet zesumme mam Pierre Kemp tëscht 1880 an 1882 de Casino Luxembourg an der Ënneschtgaass gebaut.

Beim Bau vun der Fondation Pescatore huet hien, zesumme mam Pierre Kemp, d'Aarbechte geleet. A Loutrengen huet en eng ganz Rëtsch Gebaier fir Schmelzen an hir Direktioune gebaut, an zu Saarbrécken an zu Metz d'Haiser vun der Banque Internationale. Och eng ganz Rei Haiser zu Lëtzebuerg si vun him geplangt ginn, sou z.&nbsp;B. d'Servais-Haus um Stater Boulevard Royal oder de Conrotseck um Krautmaart.

Den 12. März 1896 war hien, zesumme mat sengem Brudder Michel Matgrënner vun der Société anonyme des hauts-fourneaux de Differdange.

De 26. Juni 1896 war hie Matgrënner vun der *Société Anonyme «des ardoisières d'Asselborn»*.

1899 huet hien zou Beyren d'Primärschoul gebaut.

1903 huet hien d'Kierch an d'Parhaus zu Hunchereng gebaut.

Den Pierre Funck huet och eng Rei Patenter déposéiert. Sou huet hien zesummen mam Mannheimer Ingenieur an Architekt *Peter Bender*, Patenter ugemellt fir d'Äiskellere vun de Brauereien ze killen.
Mam *Jean-Pierre Cito* huet hi Patenter ugemellt fir d'Kupplunge vun der Eisebunnsgefierer méi sécher ze maachen.

De Pierre Funck ass um Nikloskierfecht um Lampertsbierg begruewen, zesummen am Familljegraf mat sengem Schwéierpapp, dem Jean-François Eydt, a sengem Fils, dem Paul Funck.

Säin Enkel, den Herbert Funck, huet d'Dr. Martens-Schong mat entwéckelt.

Seng Niess, d'Adolphine Funck war mam Ernest Vander Linden bestuet a seng Neveue waren de Karl an de Paul Bonatz, och bekannt Architekten.

Säi Monni war den Nicolas Funck.

## Gielchen
* 
* 

## Literatur
* Gilbert, P., 1986. *La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.* Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. BNL LB 1061, S. 159
*Philippart, R., 2007. *Pierre Funck (1846-1932).* In (S. 116): *Luxembourg. Historicisme et identité visuelle d'une capitale.* 207 S. éditions saint-paul. ISBN 978-2-87963-694-8
* Kunnert, Jemp, 1987. *Les architectes de la ville de 1817 à 1987*. ons stad 24, S. 6-10. https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/uploads/media/ons_stad_24-1987_6-10.pdf
## Um Spaweck
.ae

**.ae** ass den Nationalen Top-Level-Domän vun de Vereengten Arabeschen Emirater.

### Ënnerdomänen
* **.ae**
* **.net.ae**
* **.gov.ae**
* **.ac.ae**
* **.sch.ae**
* **.org.ae**
* **.mil.ae**
* **.pro.ae**
* **.name.ae**

## Um Spaweck
.af

**.af** ass den Nationalen Top-Level-Domän vun Afghanistan.

E gëtt vun AFGNIC verwalt, e Service vun den UNDP an der Afghanescher Regierung.

## Um Spaweck
.ag

**.ag** ass den Nationalen Top-Level-Domän vun Antigua a Barbuda.

### Ënnerdomainen
*.com.ag
*.org.ag
*.net.ag
*.co.ag
*.nom.ag

## Um Spaweck
.ad

**.ad** ass den Nationalen Top-Level-Domän vun Andorra. Se gëtt verwalt vum Servei de Telecommunications d'Andorra, der STA.

## Kuckt och
* Top-Level-Domän

## Um Spaweck

* Websäit vun der STA
Cristina Fernández de Kirchner

D**'Cristina Elisabet Fernández de Kirchner**, gebuer den 19. Februar 1953 zu La Plata, ass eng argentinesch Politikerin. Si war vum 10. Dezember 2007 bis den 10. Dezember 2015 Presidentin vun Argentinien.

Si ass d'Wittfra vum Néstor Kirchner, dee virun hir Staatspresident war.

## Um Spaweck
Nouvelle Star

***Nouvelle Star*** (wärend der éischter Saison ***À la Recherche de la Nouvelle Star***) ass eng franséisch Musekscastingshow, déi tëscht 2003 an 2017 gelaf ass. D'Emissioun gouf vun der Gesellschaft FremantleMedia produzéiert an op den Tëleesenderen M6 (2003-2010 an 2017) an D8 (2012-2016) ausgestraalt.

*Nouvelle Star* ass déi franséisch Versioun vun der 2001 a Groussbritannien kreéierter Tëleesendung *[[Pop Idol]]*, déi an den USA ënner dem Numm *[[American Idol]]* an an Däitschland als *[[Deutschland sucht den Superstar]]* adaptéiert gouf.

## Jury a Moderatoren

## Kandidaten
### Gewënner
* 2003: Jonatan Cerrada
* 2004: Steeve Estatof
* 2005: Myriam Abel
* 2006: Christophe Willem
* 2007: Julien Doré
* 2008: Amandine Bourgeois
* 2009: Soan
* 2010: Luce
* 2012-13: Sophie-Tith
* 2013-14: Mathieu Saikaly
* 2015: Emji
* 2016: Paul Plexi
* 2017: Xavier Matheu

### Aner Kandidaten
* 2003: Thierry Amiel (Finalist)
* 2003: Jean-Sébastien Lavoie (Hallef-Finalist)
* 2004: Amel Bent (Hallef-Finalistin)
* 2005: Pierrick Lilliu (Finalist)
* 2006: Miss Dominique (Finalistin)
* 2007: Gaëtane Abrial (Hallef-Finalistin)
* 2009: Camélia Jordana
Rouschtpinsel

E **Rouschtpinsel** gëtt an der Daktyloskopie vum Erkennungdéngscht vun der Police gebraucht, fir Fanger- oder Handballespueren ze sécheren.

Dobäi gëtt ganz renge Rouscht op Flächen opgedroen. Op déi Manéier bleiwe Rouschtpartikelen op de fettege Plaze pechen.
Pierre Funck (Museker)

De Prof. Dr. **Pierre Funck**, gebuer de 14. September 1963 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Museker.

No engem ofgeschlossene Chimiesstudium huet hie Gesank beim Professer Richard Wistreich, historesch Musekstheorie a Kompositioun beim Martin Lubenow an dem Professer Norbert Fröhlich zu Trossingen a Baden-Württemberg studéiert.

Zanter 2001 gëtt hie Coursen a Musekstheorie um *Institut für Alte Musik* op der Staatliche Hochschule für Musik zu Trossingen. Hien ass Matgrënner vun zwéi Gesanksensembelen, dem *Ensembel Hofkapelle* an dem *Peñalosa-Ensembel*, déi allen zwéin op Musek aus der Renaissance-Zäit spezialiséiert sinn. Hien ass och Member vum Ensembel *Le Chant sur le Livre*, dat sech mat der Improvisatiounspraxis vun der Renaissancemusek beschäftegt.

Zanter 2007 schafft hien och als Filmmusekskomponist.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Komponisten

## Um Spaweck
* Biographie vum Pierre Funck
* Websäit vum Pierre Funck
* De Pierre Funck op der IMDb
Guatemala

**Guatemala**, op Spuenesch *República de Guatemala*, ass e Staat a Mëttelamerika. D'Haaptstad ass Guatemala-Stad.

## Sproochen
Déi offiziell Sprooch ass Spuenesch.

## Um Spaweck
Wendelsteen

E **Wendelsteen** ass eng Wendeltrap, déi an engem Tuerm eropféiert, dee widder engem Gebai steet.

Wendelsteng ware besonnesch an der Gotik souwéi an der Fréirenaissance bei den Architekte beléift.

## Wendelsteng an Däitschland
*Albrechtsbuerg zu Meißen
*Schlass Köthen (Anhalt) 
*Dresdner Residenzschlass, Dresden
*Schlass Hartenfels zu Torgau 
*Lutherhaus zu Wittenberg

## Wendelsteng a Frankräich
*Schlass Blois, ee vun de Schlässer vun der Loire, Frankräich
*Schlass Chambord, ee vun de Schlässer vun der Loire, Frankräich

## Um Spaweck
Héich Konstruktiounen zu Lëtzebuerg

Déi **héchst Konstruktioune vu Lëtzebuerg** sinn, bei der gréisster ugefaangen:

### Iwwer 200 Meter
* de Sendemast vun Housen, deen 300 m héich ass.
* déi dräi 3 stole Gittermaste vun 290 m vum Sender vu Beidler.
* den 285 Meter héijen Antennepotto vun RTL um Diddelenger Ginzebierg. 
* déi dräi 215 m héich Maste vum Sender vu Jonglënster.

### Iwwer 100 Meter
* den 3. Tuerm vum Europäesche Geriichtshaff (Rocca-Tuerm), 2019 ageweit, ass 115 Meter héich an huet 30 Stäck.
* déi zwéin aner Tierm vum Europäesche Geriichtshaff sinn 107 m héich an hu jee 25 Stäck.
* de Pilier vun der Victor-Bodson-Bréck zu Hesper ass 106,25 Meter héich.
* d'Maste vum Dagsender vu Maarnech, 105 m, ofgerappt 2016
* Infinity, Lëtzebuerg-Kierchbierg, 104 m, 26 Stäck, 2020 ageweit.

### 50 bis 100 Meter
* den Tuerm vum Jean-Monnet-2-Gebai (bis 2027 am Bau) ass 93 m héich
* d'Sauerdallbréck (A1) ass 92 m héich
* den 91 m héijen Tuerm vum Sender vu Blaaschent
* d'Héichiewen A a B um Belval hunn eng Héicht vun 90, respektiv 82 m. 
* den 82 m héije Kamäi vun der Offallverbrennungsanlag zu Leideleng
* den neie Sëtz vun ArcelorMittal, K22 (bis 2025 am Bau), 80 m.
* den Tuerm vun der Maison du savoir, dem Haaptgebai vun der Uni Lëtzebuerg um Belval, zu Esch-Uelzecht, 80 Meter héich.
* d'Alcide-De-Gasperi-Gebai, d'"Héichaus" um Kerchbierg, ass 77 m héich.
* d'RBC Investor Services-Gebai zu Esch-Belval, huet eng Héicht vu 75 Meter.
* den Hotel "Double Tree" zu Dummeldeng mat 74 Meter.
* de Pont grande-duchesse Charlotte (Rout Bréck) ass 74 Meter héich
* de Lift Pafendall-Uewerstad ass 71 Meter héich
* Tuerm vum Gebai vum Europäesche Stabilitéitsmechanissem (ESM), geplangt fir 2028; 70 Meter.
* den Tuerm vun der Kierch vu Belair mat 69 Meter.
* de Waassertuerm op der Cloche d'or, mat 68,5 Meter.
* déi zwéin Tierm, genannt *[[Porte de l'Europe]]*, laanscht de Boulevard Kennedy, an der "Entrée" op de Kierchbierg, mat allebéid 68 Meter.
* d'Gebai fir ëffentlech Verwaltungen zu Esch-Belval, 60 m héich.
* Aurea-Tuerm zu Déifferdeng, 58 m héich.
* de Leidelenger Waassertuerm, mat 58,15 Meter. 
* den Aquatower zu Bäerdref, mat 55,72 Meter.
* d'Direktiounsgebai vun der Spuerkeess an der Stad Lëtzebuerg huet eng Héicht vu 50 m.
* de Waassertuerm um Kierchbierg, mat 50 m

### Anerer
* d'Al Bréck (Passerell) ass 45 Meter héich
* de Lift Gronn-Uewerstad ass 45 Meter héich
* de Clausener Viaduc ass 44 Meter héich
* d'Nei Bréck (Adolphe-Bréck) ass 42 Meter héich
* d'Biisserbréck (Viaduc Polvermillen) ass 37 Meter héich
* de Pafendaller Viaduc ass 32 Meter héich
* de Viaduc vu Schengen ass 24 Meter héich

### Kuckt och
* Lëscht vun de Wandenergieanlagen zu Lëtzebuerg
Victor-Bodson-Bréck

D**'Victor-Bodson-Bréck** ass eng Schréiseelbréck zu Hesper iwwer den Uelzechtdall, iwwer déi op zweemol zwou Spueren d'Autobunn A1 féiert.

Se gouf 1993 fäerdeg, ass 260 Meter laang, 27 Meter breet a féiert an enger Héicht vu 40 Meter iwwer d'Uelzecht. De Potto, un deem d'Seeler festgemaach sinn, huet eng Totalhéicht vun 106,25 Meter. Domat ass et eng vun den héchste Konstruktiounen zu Lëtzebuerg.

Se ass nom Victor Bodson, deen ë.&nbsp;a. Transportminister war, benannt.

## Um Spaweck

*D'Bréck op der Websäit vu Ponts et Chaussées
* D'Bréck op der Websäit vu structurae.de/
Pierre Funck

**Pierre Funck** houschen, respektiv heeschen:
* en Architekt: Pierre Funck (Architekt)
* e Musikolog a Museker: Pierre Funck (Museker)
* de Brauereisproprietaire Pierre Funck (Brauer)
Gréng Risenanemon

Déi **Gréng Risenanemon**, *Anthopleura xanthogrammica*, ass eng vun de gréisste Séianemonen (Actiniaria) a gehéiert zu der Klass vun de Blummendéieren (Anthozoa).
Mauretanien

**Mauretanien**, offiziell *Islamesch Republik Mauretanien*, ass eng Presidialrepublik am Nordweste vun Afrika, um atlanteschen Ozean. De Staat grenzt un Algerien, de Mali, de Senegal an d'Westsahara.

## Um Spaweck
Fréjus-Tunnel

De **Fréjus-Tunnel** (fr:*Tunnel du Fréjus*, it: *Traforo stradale del Frejus*) ass e Stroossentunnel deen Italie mat Frankräich verbënnt. E geet ënner der Spëtz vum Col du Fréjus erduercht. Seng Entrée a Frankräich ass bei Modane an e kënnt an Italie bei Bardonecchia erëm aus dem Bierg eraus.

Den Tunnel ass 12 895 Meter laang, an et gouf vun 1974 bis 1980 dru geschafft. Den 12. Juli 1980 goung e fir de Verkéier op.

Den Tunnel huet an där Zäit ronn 2 Milliarde franséisch Frange kascht, a gouf vun der SFTRF gebaut.

Duerch de Bau vum Tunnell ass de gréissten Deel vun Ferroutage duerch den Tunnel vum Mont-Cenis ewechgefall.

Nom Accident am Mont-Blanc Tunnel am Joer 1999, géifen d'Sécherheetsmoossname vill verbessert. Trotzdeem koum et de 4. Juni 2005 zu engem Brand am Tunnel, deen zwéi slowakesche Camionneuren d'Liewe kascht huet. Duerno war den Tunnel bis de 4. August 2005 zou.

Op der franséischer Säit kënnt een an den Tunnel iwwer d'A 43, an op der aner Säit iwwer d'italieenesch Autostrada 32. Am Joer 2006 war et de fënneftlängste Stroossentunnel vun der Welt.

## Kuckt och
* Maurienne

## Um Spaweck
*Websäit vum Tunne
*Structurae: Tunnel du Fréjus
Georges Nagelmackers

De **Georges Nagelmackers**, gebuer zu Léck de 24. Juni 1845, a gestuerwen um Schlass vu Villepreux den 10. August 1905, war e belschen Industriellen an Entreprener.

Hien huet 1876 d'Compagnie internationale des Wagons-lits a kuerz drop den Orient-Express an den Transsibérien gegrënnt.
## Um Spaweck
20th Century Limited

Den **20th Century Limited** war an Amerika ee vun de bekanntsten Zich an der éischter Hallschent vum 20. Joerhonnert. Den Zuch, deen der New York Central Railroad gehéiert huet, ass tëscht New York a Chicago op der sougenannter *Water Level Route* laanscht de Floss Hudson gefuer. Déi Linn stoung an direkter Konkurrenz mat der *Broadway Limited - Linn*, déi der Pennsylvanya Railroad gehéiert huet.

Den Zuch huet seng éischt Faart de 17. Juni 1902 gemaach, an huet fir déi 1.500&nbsp;km laang Streck fofzéng an eng hallef Stonne gebraucht, dat waren iwwer 4 Stonne manner, wéi d'Zich virdru gebraucht hunn. Bei der Arrivée zu Chicago hat en eng Avance vun 3 Minutten op de geplangten Horaire.

Den 20th Century Limited krut seng Renommée awer net nëmmen duerch seng Vitess, mä och duerch de Luxus, deen e senge Passagéier offréiert huet. Op all Gare louchen op de Quaien, wann den Zuch gehalen huet, rout Teppecher déi speziell dofir fabrizéiert goufen.

Den Zuch gouf haaptsächlech vu schwéieren Damplokomotiven aus der Serie *Hudson J1* gezunn. Et waren dëst Lokomotive mat der Achsefolleg 2-3-2, mat ugekoppeltem Tender. 
## Um Spaweck
Max Kohnstamm

De **Max Kohnstamm**, gebuer den 22. Mee 1914 zu Amsterdam, a gestuerwen den 20. Oktober 2010 zu Amsterdam, war en hollänneschen Historiker, Diplomat an een iwwerzeegten Europäer, dee schonn an de fofzeger Joren zu Lëtzebuerg als Generalsekretär vun der Haute Autorité beim Opbau vun Europa dobäi war.

De Max Kohnstamm huet modern Geschicht studéiert. No sengen zwéin Kandidatsexamen ass hien 1938-1939 ee Joer an Amerika gaangen, fir do weiderzestudéieren.

Nom Krich war hie Privatsekretär vun der hollännescher Kiniggin Wilhelmina (1945-1948). Vun 1952 bis 1956 war hie Generalsekretär vun der Haute Autorité vun der CECA zu Lëtzebuerg. 25 Joer laang huet hie mam Jean Monnet zesummegeschafft.

Hie war och President vum *Comité d'Action pour les Etats Unis d'Europe*, deen de Jean Monnet opgeriicht hat, fir der europäescher Iddi weider ze déngen.

Vun 1976 bis 1981 war hien den éischte President vun der Europäescher Universitéit zu Florenz.

1977 huet de Max Kohnstamm de *Wateler Vredespräis*, 1987 de *Jean Monnetpräis* an 2004 ee vun de *[[Four Freedoms Award]]s* kritt.

## Bibliographie
* *Wilhelmina: een levensgeschiedenis in foto's*, 1948, zesummegestallt vum Jane de Jongh a Max Kohnstamm
* *Nog is er geen oorlog': Bréifwiessel tëscht Max a Philip Kohnstamm 1938-1939*, 2001, beaarbecht vum Dolph Kohnstamm, Amsterdam University Press, ISBN 9056292013
* *Still no war: A Correspondence Between Two Dutchmen - son Max and father, Philip Kohnstamm*, 2003, London: Athena Press, ISBN 1844010554.
* *Brieven uit '[[Adolf Hitler|Hitlers]] Herrengefängnis*, 2005, ISBN 9023415590

## Kuckt och
* Famill Kohnstamm op nl-wikipedia

## Um Spaweck
*De eeuw van Kohnstamm. Max Kohnstamm over de toekomst van Europa, an der Tv-serie *[[Tegenlicht]]*, VPRO, 7 sept 2003 
*Max Kohnstamm, an der Artikelfollech *[[Tien Geboden]]*, Trouw, 4 juni 2005
Muzio Clementi

De **Muzio Clementi**, gebuer den 23. Januar 1752 zu Roum, a gestuerwen den 10. Mäerz 1832 zu Evesham am englesche Worcestershire, war en italieenesche Komponist, Pianist an Dirigent.
## Liewen

## Wierk

## Um Spaweck
Alkoholembryopathie

**Alkoholembryopathie** ass d'Schiedegung vun engem Kand viru senger Gebuert duerch den Alkohol, dee seng Mamm gedronk huet oder drénkt.

## Geschichtleches
Festgestallt gouf den *Alkoholsyndrom* bei Neigebuerenen a bei Kanner scho ganz fréi. Fir d'éischt wëssenschaftlech beschriwwe gouf de Syndrom 1973 vum K.L. Jones an der engleschsproocheger Medezinzäitschrëft Lancet.

## Literatur
* K.L. Jones, D.W. Smith, C.N. Ulleland an A.P. Streissguth: (1973). *Pattern of malformation in offspring of chronic alcoholic mothers*, 1973, Lancet, 1, Säiten 1267-1271.
* Frank Majewski: *Die Alkohol-Embryopathie: Angeborene Behinderungen durch Alkoholkonsum in der Schwangerschaft; Epidemiologie, Pathogenese, Klinik, Rehabilitation und Prävention*, 1987, Frankfurt am Main, Umwelt- und Medizin-Verlag, 210 Säiten.
* Frank Majewski: *Teratogene Schäden durch Alkohol* 1987, in: Psychiatrie der Gegenwart: Bd. 3. Abhängigkeit und Sucht, Berlin (a.a.): Springer Verlag, Säiten 243-272.
* Frank Majewski: *Die Alkoholembryopathie - eine häufige und vermeidbare Schädigung*, in: Majewski, F. (Ed.) Die Alkohol-Embryopathie, 1987, Frankfurt am Main, Umwelt- und Medizin-Verlag, Säiten 109-123.
D

De Buschtaf **D**, respektiv **d**, geschwat [], ass de véierte Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Konsonant.

## An der Informatik

## Um Spaweck
Käik

Eng **Käik** oder **Gaub** ass eng kleng dräieckeg oder hallefronn Fënster am Daach. Am Géigesaz zur Daachliicht déi am Plang vum Daach läit, ass eng Käik aus dem Daach erausgebaut.

## Verschidden Zorte vu Käiken

Giebelgaube.png
Walmgaube.png
Schleppgaube_gerade.png
Schleppgaube_schräg.png
Schleppgaube_liegend.png
Tonnengaube.png


## Um Spaweck
Gro

**Gro** ass eng net-faarweg oder eng achromatesch Faarf, an där keng oder just eng ganz kleng Quantitéit Faarf dran ass. Se ass méi däischter wéi wäiss a méi hell wéi schwaarz, an dobäi mécht se kee faarwegen Androck.

## Verschidde Grotéin

## Kuckt och
* Tabell mat de Faarfcoden op der däitscher Wiki

## Um Spaweck
Fédération luxembourgeoise de naturisme

D**'Fédération luxembourgeoise de naturisme**, ofgekierzt **FLN**, ass d'Daachorganisatioun vun de lëtzebuergeschen Naturismusveräiner. Si ass Member vun der Fédération internationale de naturisme.

## Ziler vum Veräin
D'Haaptziler vum Veräin sinn:

## Um Spaweck
* Websäit vun der Federatioun
Haslidall

Den **Haslidall** ass den iweschten Deel vum Aaredall mat senge Säitendäller, ongeféier tëscht dem Grimselpass a Meiringen am Kanton Bern. Bis 2009 huet den Dall zum Distrikt Oberhasli gehéiert an zanter 2010 ass en am Verwaltungskrees Interlaken-Oberhasli.