open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Automotrice AM 80 SNCB / CFL

D**'[[Automotrice]]n AM 80**, déi och nach *breaks* genannt ginn, goufen 1980 vun der belscher Eisebunnsgesellschaft SNCB bestallt. Der SNCB ass et dee Moment haaptsächlech drëm gaange fir méi séier Motricen ze kréien déi Verbindungen op méi groussen Distanzen assuréiere konnten. D'Vitess vun 160&nbsp;km/h konnt deemools nëmme vun Zich erreecht ginn déi vu Lokomotive gezu goufen.

Et goufen 140 Unitéite bestallt déi vun der SNCB vun 301 bis 440 duerchnumeréiert goufen.
Zwou Automotricen aus dësem Lous hunn der CFL gehéiert, an zwar d'Automotricë mat den Nummeren 325 an 326. Bei der CFL si s'ënner dem Numm CFL 300 gefuer.

Am Ufank waren dës Automotricë bordeaux-rout ugestrach, a si waren den Emblème vun den InterCity- an den InterRegiolinnen an der Belsch zanter 1984. Zanter 1995 si s'all gro ugestrach mat enger dräieckeger gieler Nues a mat enger rout-a-bloer Sträif laanscht d'Säit.

Si hunn am Ufank nëmmen aus zwee Elementer bestane mat am Ganzen 171 Sëtzplazen. Den automateschen Ukopplungssystem huet et awer net erlaabt fir einfach Remorquë bäizekrämpen, soudatt all Kéier, wann d'Capacitéit ze kleng war, eng ganz Automotrice huet missen ugehaange ginn. Fir dëser net ganz glécklecher Situtioun aus de Féiss ze kommen, goufen dunn tëscht 1992 an 1995 d'Automotricen ëmgebaut an et koum eng Voiture tëscht d'Kappelementer dobäi, soudatt d'Capacitéit vun enger Rame op 254 Plazen eropgoung.

Si lafen op alle Belschen InterRegiolinnen a sinn op der Linn InterCity J (Bréissel-Namur-Lëtzebuerg) bis am Mee 2000 gelaf. Duerno goufe se vun den AM 96 ersat.

Zanter der Ouverture vun der Gare vum Fluchhafe Bruxelles-National am Juni 1998 lafen op där Linn haaptsächlech AM 80. Fir dëst besser ze markéieren, kruten d'Automotricë 401 a 405, déi haaptsächlech op där Streck fueren, eng blo-rout Opschrëft *Brussels Airport Express*.

Fichier:NMBS_trein_438_in_1985_te_Brugge.jpg|Am 80 an der Originalversioun
Fichier:Break_New_Look.jpg|Am 80 an der Livrée vun 2010 un


## Kuckt och
* Lëscht vun de Lokomotiven an Automotricë bei der SNCB

## Um Spaweck
* D'Automotrice AM80 op der Websäit vu belrail.be
* D'Automotrice AM80 op der Websäit vu rail.lu
Astronomesch Medailen a Präisser

## Medailen a Präisser
* Bruce Medal
* Bruno-Rossi-Präis
* Eddington Medail
* Henry Draper Medal
* Gruber-Präis fir Kosmologie
* Dannie-Heineman-Präis fir Astrophysik
* Herschel Medail
* Annie-Jump-Cannon-Präis fir Astronomie
* National Medal of Science
* Newton-Lacy-Pierce-Präis fir Astronomie
* Goldmedail vun der Royal Astronomical Society
* Henry Norris Russell Lectureship
* Beatrice-M.-Tinsley-Präis
* Harold-C.-Urey-Präis
* Helen-B.-Warner-Präis
* James-Craig-Watson Medail
Déi däitsch '''Astronomesch Gesellschaft''' vergëtt follgend Präisser:
* Karl-Schwarzschild-Medail, 
* Ludwig-Biermann-Förderpreis, 
* Bruno-H.-Bürgel-Präis, 
* Hans-Ludwig-Neumann-Präis an den
* Hanno-a-Ruth-Roelin-Präis

## Aner Präisser
Bei dëse Präisser sinn ausser Astronomie an Astrophysik och aner wëssenschaftlech Gebidder mat abezunn:

* Balzan-Präis
* Chapman Medail
* Copley Medail
* Crafoord-Präis
* Albert-Einstein-Medail
* Shaw Präis

## Kuckt och
Karl-Schwarzschild-Medail

D**'Karl-Schwarzschild-Medail** gëtt vun der Astronomescher Gesellschaft all Joer un Astronominnen oder Astronome vun héijem wëssenschaftleche Rang verginn.

D'Laureate ware bis elo:
* 1959 Martin Schwarzschild (Jong vum Karl Schwarzschild)
* 1963 Charles Fehrenbach
* 1968 Maarten Schmidt
* 1969 Bengt Strömgren
* 1971 Antony Hewish
* 1972 Jan Oort
* 1974 Cornelis de Jager
* 1975 Lyman Spitzer
* 1977 Wilhelm Becker
* 1978 George Field
* 1980 Ludwig Biermann
* 1981 Bohdan Paczynski
* 1982 Jean Delhaye
* 1983 Donald Lynden-Bell
* 1984 Daniel Popper
* 1985 Edwin Salpeter
* 1986 Subrahmanyan Chandrasekhar
* 1987 Lodewijk Woltjer
* 1989 Martin John Rees
* 1990 Eugene N. Parker
* 1992 Fred Hoyle
* 1993 Raymond Wilson
* 1994 Joachim Trümper
* 1995 Hendrik Christoffel van de Hulst
* 1996 Kip Thorne
* 1997 Joseph Hooton Taylor Jr.
* 1998 Peter Strittmatter
* 1999 Jeremiah P. Ostriker
* 2000 Roger Penrose
* 2001 Keiichi Kodaira
* 2002 Charles H. Townes
* 2003 Erika Boehm-Vitense
* 2004 Riccardo Giacconi
* 2005 Gustav Andreas Tammann
* 2007 Rudolf Kippenhahn
* 2008 Rashid Sunyaev
* 2009 Rolf-Peter Kudritzki
* 2010 Michel Mayor
* 2011 Reinhard Genzel
* 2012 Sandra Moore Faber
* 2013 Karl-Heinz Rädler
* 2014 Margaret J. Geller
* 2015 Immo Appenzeller
* 2016 Robert Williams
* 2017 Richard Wielebinski
* 2018 Andrzej Udalski

## Um Spaweck
*  Begrënnungen
NGC 1379

Den **NGC 1379** ass eng Galaxie am Stärebild Fornax. Den NGC 1379 huet eng visuell Magnitude vu +10,90&nbsp;mag an eng Wénkelausdehnung vun 2,4' × 2,3'. Se gouf de 25. Dezember 1835 vum britteschen Astronom John Herschel entdeckt.

## Kuckt och
NGC 1365

Den **NGC 1365** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Fornax. Et ass eng markant Balkespiralgalaxie. Den NGC&nbsp;1365 huet eng visuell Magnitude vu +9,5&nbsp;mag an huet eng Wénkelausdehnung vun 11,2'&nbsp;&times;&nbsp;6,2'. D'Galaxie ass ronn 60 Millioune Liichtjoer vun eis ewech a gehéiert zum Fornax-Galaxiëkoup. Den NGC&nbsp;1365 ass eng Typ 2 Seyfert-Galaxie. Vun der Äerd aus gesinn rotéiert si am Auerzeigersënn. Eng komplett Ëmdréiung dauert ronn 350 Millioune Joer.
Den NGC 1365 gouf de 24. November 1826 vum James Dunlop entdeckt.
Wéi bei Spiralgalaxien üblech ass den Zentrum vun NGC 1365 e Schwaarzt Lach.


 Fichier:PIA07901.png | Ultraviolett-Foto, opgeholl mam GALEX
 Fichier:Phot-08a-99-hires.jpg | Foto, opgeholl mam Very Large Telescope
 Fichier:NGC 1365.jpg | Zentrum vum NGC 1365, opgeholl mam HST
 Fichier:NGC 1365 Central Region in Infrared Light - Eso9920j.jpg| Infraroutfoto vum Zentrum mam VLT


## Kuckt och

*Lëscht vun den hellste Galaxien

## Um Spaweck
* Hubble Space Telescope
* Astronomy Picture of the Day
* NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
* SEDS
* NGC 1365 opgeholl vum GALEX
* D'Galaxie NGC 1365 an de Medien
Guy Schons

De **Guy Schons**, gebuer de 5. Abrëll 1950, ass e lëtzebuergesche Museker, Sänger a Vollekslidd-Fuerscher. Hien huet sech och als Kulturhistoriker an als Spezialist vum Wierk vum Putty Stein een Numm gemaach.

## Geschicht
Schonn 1963 ass hie fir d'éischt an der Grupp *Blackbirds* als Gittarist a Sänger opgetrueden. D'Quartett huet virun allem am Süde vum Land gespillt.

1965 huet e wéi säin deemoleg Virbild Bob Dylan eng 12-säiteg Gittar an eng Mondharmonika ugeschaaft an huet Protestlidder gesongen. En huet awer du Lëtzebuerg verlooss an ass duerch verschidde Länner gereest wou en deelweis och als Museker geschafft huet.

1966 war en nees zeréck zu Lëtzebuerg an huet d*'L.S.D-Group* gegrënnt. Awer schonn 1967 huet en dës Grupp nees verlooss an ass erëm op Wanderschaft gaangen. Gläichzäiteg huet en awer och ugefaangen, al Lëtzebuerger Lidder ze sammelen.

1975 huet de Guy Schons mam René Wiroth de Vollekmusekensembel Dullemajik gegrënnt, dee, mat anere Leit, nach haut existéiert.

1977 huet hien de Folk-Clupp Lëtzebuerg gegrënnt an hie war och den éischte President vum Veräin.

1992 huet hien zesumme mat anere renomméierte Museker eng CD erausginn mat Lidder vum Putty Stein. Schonn 1993 huet en eng zweet CD opgeholl mat Lidder vum Putty Stein a Louis Petit. 2003 koum nach eng Live-CD mat Wierker vum Putty Stein dobäi.

## Discographie
* 1992, Chanson Cabaret (CD)
* 1993, Déi Schnëss! (CD)
* 2003, Putty Stein, live (CD)

## Wierker
* Schons, Guy, 1983. *Die "Dullemajhik": Ein altes Musikinstrument und seine Geschichte*. *Revue* Jg. 39, Nr. 38: 68-71; Nr. 39: 98-100.
* Schons, Guy, 1996/1997/1999. *Putty Stein (1888-1955) und die populäre Musik seiner Zeit*. 3 Bänn (243, 252, 295 S.). Eegeverlag G. Schons, Huelmes. Impr. Centrale, Lëtzebuerg. ISBN 2-9599911-0-9 (Bd. 1), ISBN 2-9599911-9-2 (Bd. 2), ISBN 2-9599911-3-3 (Bd. 3)
* Schons, Guy, 2004. *Feuertanz und Firlefanz - Luxemburger Fest- und Alltagskultur in Mittelalter und früher Neuzeit*. Hollenfels: G. Schons, Luxemburg, Imprimerie Centrale. 380 S., ISBN 2-9599911-1-7.
* Schons, Guy, 2011. *Matt Schong an Huesen an den Himmel kommen! - Luxemburger Sozial- und Kulturgeschichte des 18. Jahrhunderts*. Lëtzebuerg (Eegeverlag, mat der Ënnerstëtzung vum Kulturministère a vum *Fonds culturel national*); 423 S. ISBN 978-2-95999116-5.

## Literatur
* Haas, Luke: Lëtzebuerger Rocklexikon, 1988, Éditions Phi, ISBN 3-88865-064-X
* Haas, Luke: Lëtzebuerger Rocklexikon II (1987-1994), 1995, Éditions Revue, ISBN 2-919999-03-6
The'd Johanns

Den **Théid** (*"The'd"* oder **Theo**) **Johanns**, gebuer den 10. Juni 1955 zu Esch-Uelzecht, ass e lëtzebuergesche Graphiker, Moler a Galerist.

Den The'd Johanns (hie schreift säin Numm an der Welter-Engelmann-Schreifweis), ass en Autodidakt. Hie schafft mat verschiddensten Techniken a Medien (Molerei, Skulptur, Fotografie, Zesummestellungen,...)

Hien thematiséiert gär d'Géigesätz wéi Kierper a Geescht, Wëssenschaft a Relioun, Mënsch a Maschinn, Individuum a Kollektivitéit, Eenzegaartegkeet a Multiplizitéit, asw., dacks mat engem Schotz Provokatioun oder Ironie.

Hien hat eng ganz Rëtsch vun Ausstellungen zu Lëtzebuerg an am noen Ausland, mä och zu Nice, Aix-en-Provence, Paräis, Athen,Washington D.C., New York a San Francisco.

2001 huet hien zu Betebuerg, zesumme mam Jean-Pierre Seil, d'Konschtgalerie B/C2 opgemaach. 2016 huet hie mam Sergio Sardelli, Jeff Keiser an Daisy Wagner d'Kollektiv *Cueva* gegrënnt.

Vun 2011 bis 2014 war hie Gemengeconseiller fir déi Lénk am Escher Gemengerot

## Auszeechnungen
* 2004: Prix Pierre-Werner.
* Escher Kulturpräis

## Documentaire
* *The'd Johanns* Documentaire vum Christophe Wagner fir d'Serie *Portraits d'Artistes* (2003).

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* Den The'd Johanns op der Websäit vum ''Cercle artistique de Luxembourg'' 
* Cueva Exposition 2020 @ B4 Esch-sur-Alzette, op Vimeo
Ligue communiste révolutionnaire

**Ligue communiste révolutionnaire** ass de Begrëff fir eng politesch Partei a verschiddene Länner:

*Ligue communiste révolutionnaire zu Lëtzebuerg 
*Ligue communiste révolutionnaire a Frankräich
Musek

**Musek**, vum algriichesche μουσικὴ [τέχνη] *mousikē [technē]* „musesch [Konscht]“, iwwer dat laténgescht *musica*, ass dee Konschtgenre, dee sech mat Téin ofgëtt.

D'Téin ginn an enger Aart a Weis zesummegesat, déi d'Leit gär hunn oder interessant fannen. Déi meescht Musek gëtt vu Leit gemaach déi mat hire Stëmme sangen oder Museksinstrumenter spillen, wéi Piano, Gittar oder Tromm.

Musekalesch Téin sinn organiséiert duerch Rhythmus, Melodie oder Harmonie:
* De Rhythmus ass d'Aart wéi Téin a Stëll an enger Sequenz zesummegestallt ginn. All Weis huet e Rhythmus dee geklappt ka ginn.
* Eng Melodie ass eng Grupp vun Nouten a verschiddenen Tounhéichten, déi eng no där anerer gespillt ginn. Zesummen ergi s'eng Weis.
* Harmonie dogéint mengt Nouten déi zur selwechter Zäit gespillt ginn, wéi Akkorden.

Et gëtt hautdesdaags eng Abberzuel vu Museksgenren: klassesch Musek mat Orchester, Volleksmusek, Pop, Rock, Heavy Metal, Blues, Jazz, Rap, Dance, Techno, fir nëmmen déi ze nennen.

## Geschicht

Déi fréist bekannt Instrumenter, déi extra fir Musek ze maachen, fabrizéiert goufen, si Schankeflütten déi ongeféier 35.000-41.000 Joer al sinn, an op der Schwäbescher Alb fonnt goufen. Déi meescht Anthropologen an Evolutiounspsychologe si sech awer eens, datt d'Musek scho laang virdrun zum Alldag vun de Mënsche gehéiert huet.

Firwat de Mënsch am Laf vu senger Entwécklung iergendwa musekalesch Fäegkeete krut, ass dogéint nach net vun der Wëssenschaft gekläert. Vläicht duerch d'Imitéiere vu Vullestëmmen oder vun aneren Téin déi an der Natur virkommen.

D'Musek gouf als en Deel vu kulteschen Zeremonien a Ritte benotzt, mä och einfach als Ënnerhalung well et flott ass a gefält.

## Kuckt och
* Musekswëssenschaft
* Stilrichtunge vun der Musek

## Um Spaweck
Eisebunnsweich

**Eisebunnsweiche** sinn een Deel vum Gleisbau, deen et Schinnegefierer méiglech mécht, fir vun engem Gleis op en anert ze wiesselen, oder an der ëmgedréinter Fuerrichtung zwee Gleiser ze regruppéieren. Dofir huet eng Weich beweeglech Schinnendeeler, d'Weichenzongen déi tëscht der rietser an der lénkser Bakeschinn virum Häerzstéck leien an déi jee no Positioun d'Rieder vum Zuch vun engem Gleisstrank op en aneren dirigéiere können. 

Weiche gi meeschtens vun engem Stellwierk aus bedéngt (ëmgeluecht), oder duerch en Handmechanissem direkt bei der Weich. Si kënnen duerch Weichesignaler gezeechent sinn.

Dat éischt Patent fir eng Eisebunnsweich gouf vum Charles Fox 1832 an England ugemellt.

## Service
Wärend d'Weiche fréier manuell op der Plaz gestalt goufen (Handweichen), ginn d'Weichen haut meeschtens vu Stellwierker aus, dacks am Zesummenhang mat Fuerstroossen, gesteiert.
## Kuckt och
* Schutzweich

## Um Spaweck
Geographie vu Frankräich

Frankräich läit um europäesche Kontinent an ass no Russland an der Ukrain dat drëttgréisst Land dovun.

Frankräich huet zesumme mat sengen Iwwerséidépartementer an -territoiren eng Fläch vu 675.417&nbsp;km². An Europa huet et 551.500&nbsp;km².

Frankräich stéisst op véier Säiten u Mierer: D'Nordséi, den Äermelkanal, den Atlantik an d'Mëttelmier. D'Küste vu Frankräich hunn eng Längt vun 3.427&nbsp;km.

Bis op den Nordosten huet Frankräich haaptsächlech natierlech Grenze mat den Nopeschlänner. Natierlech Grenze sinn de Rhäin de Jura, d'Alpen an d'Pyrenäen

## Landgrenzen
Frankräich huet 4.082&nbsp;km Grenze mat anere Länner:

Den héchste Punkt ass d'Spëtz vum Mont Blanc mat 4.810 Meter an déi déifst Plaz ass am Delta vum Rhône mat minus 2 Meter.

## Grouss natierlech Géigenden

De Relief vu Frankräich ass praktesch an zwee gedeelt. Ongeféier vun der Mëtt aus gesinn, leien am Westen an am Norden déi méi flaach Deeler, an am Osten an am Süden d'Biergmassiver mat de Vogesen, den Alpen, dem Massif central an de Pyrenäen. D'Linn déi d'Bierger vun den Dällten trennt beschreift vun Norden no Süden e groussen S.

## Stréim a Frankräich

* Adour
* Aude
* Charente
* Escaut 
* Garonne
* Hérault
* Loire
* Mana (Guyane) 
* Maroni (Guyane) 
* Meuse
* Orne
* Oyapock (Guyane) 
* Rhäin
* Rhône
* Seine
* Somme
* Var
* Vilaine

## Flëss a Frankräich

* Ain
* Aisne 
* Alagnon
* Allier 
* Anduise
* Ariège 
* Aube
* Avière
* Bidasoa
* Bièvre
* Blette
* Bromme
* Cher
* Chiers
* Côney
* Dordogne 
* Drôme
* Durance
* Durbion
* Estampon
* Eure Floss
* Fensch
* Garonne
* Gers
* Goul
* Indre 
* Isère 
* Kuer
* Loiret
* Lot
* Lys
* Madon
* Marne
* Mayenne 
* Meurthe
* Musel
* Oise
* Ornain
* Orne 
* Prunelli
* Rhue
* Sambre
* Sarthe
* Sauer
* Saône
* Semois
* Tarn, 
* Taravo
* Uelzecht
* Valloirette
* Valserine
* Var
* Vezouze
* Viroin
* Vienne
* Viroin
* Vologne
* Yonne 

## Kanäl

* Canal de l'Aisne à la Marne
* Canal des Ardennes
* Canal de Bourgogne
* Canal de Briare
* Canal du Centre 
* Canal du Cher 
* Kanal vun Épinal
* Canal de l'Est
* Canal de Glaire
* Canal du Loing 
* Canal latéral à la Loire 
* Canal de la Meuse
* Canal du Midi 
* Canal de Nantes à Brest 
* Kanal vun Nanzeg
* Canal de Niort à La Rochelle 
* Kanal Pommerœul-Condé
* Kanal vu Pont-de-Vaux
* Canal du Rhône au Rhin
* Sambre
* Canal de la Somme 

## Um Spaweck
Marco Polo

De **Marco Polo**, gebuer ëm 1254 an den 9. Januar 1324 zu Venedeg gestuerwen, war e venezianeschen Entdecker.

Dem Marco Polo säi Papp a säi Monni ware räich Händler vu Venedeg, déi an de Joren 1260 bis 1269 op enger abenteuerlecher Handelsrees bis a China koumen. Do ware si un den Haff vum Grousskhan Kubilai komm an haten him versprach geschwënn erëmzekommen.

1271 huet de Marco Polo säi Papp a säi Monni op hirer Rees begleet, déi si schliisslech nees op den Haff vum Kubilai gefouert huet. De Marco Polo gouf vum Kubilai, deen iwwer China an d'Mongolei geherrscht huet, geschat an ass bal 20 Joer dobliwwen an huet d'Provënze vum Kubilai sengem Räich all besicht.

1292 hunn d'Poloen eng Rees vun enger mongolescher Prinzessin, déi a Persie gereest ass fir sech do ze bestueden, benotzt fir d'Heemrees unzetrieden a si sinn 3 Joer méi spéit, no Statiounen an Indien, Ceylon, Iran a Klengasien, an Italien ukomm.

## Fir ze liesen
* Marco Polo: *Il Milione - Die Wunder der Welt*, 1983, Manesse Verlag, Zürich. Iwwersat aus alfranséischen a laténgesche Quelle vun der Elise Guignard.

## Fir ze lauschteren
Marco Polo: *Il Milione. Der Mythos einer abenteuerlichen Reise.*, gelies vum Joachim Höppner, der Anja Buczkowski an dem Christian Hoenig. Oktober 2004, Komplett Media Verlag. 4 CDen.

## Um Spaweck
Broadway Tuerm

De **Broadway Tuerm ** mat enger Héicht vu bal 17 Meter ass en extravagant Gebai no beim Duerf Broadway, am Worcestershire an England.

E steet op enger Héicht vun 312 Meter iwwer dem Mieresspigel. Wann d'Wieder matspillt, si vun do aus 13 Counties ze gesinn. De Broadway Tuerm sollt engem Schlass gläichen, a gouf vum James Wyatt entworf, a 1797 fir d'Lady Coventry gebaut. Den Hiwwel, op deem de Schlass-Tuerm opgeriicht gouf, ass déi Zäit geleeëntlech gebraucht gi fir Freedefeieren ofzebrennen.

Eigentlech ass den Tuerm nëmme gebaut ginn, well d'Lady Coventry wollt wëssen, ob een d'Freedefeier kéint vun hirem Haus zu Worcester aus gesinn, wat och de Fall war.

Am Laf vun de Jore gouf den Tuerm nach gebraucht fir dem Sir Thomas Phillips senger Dréckerei en Ënnerdaach ze ginn. En huet och als Summerhaus fir Kënschtler gedéngt.

Am beschte kënnt ee bei den Tuerm iwwer e géie Wee, dee vum Duerf eropféiert.

## Um Spaweck

* Biller vum Tuerm op ale Postkaarten
* Websäit iwwer den Tuerm
Aquarium Discus Déifferdeng

Den **Aquariumsveräin Discus** gouf den 10. August 1962 zu Déifferdeng gegrënnt. De 26. Mee 2014 gouf de Club op **Aquarium discus Déifferdeng asbl** ëmgennant.

## Virstellung
De Club bitt senge Membere Fësch, Planzen, Accessoiren a Fudder un. Ausserdeem kënnen d'Memberen do mat kompetente Rotschléi an Informatioune vun den aktive Membere rechnen.

## Aktivitéiten
*Hëllef bei privaten Aquarien
*Entretien vu verschiddenen ëffentlechen Aquarien zu Lëtzebuerg
*Ausflich
*Visite-guidéeë fir Schoulklassen
*Porte-ouvertë mat Zeecheconcoursë fir Kanner
*All Joer e Stand um *Déifferdenger Hobbymuart*

## Geschicht
De Club gouf den 10. August 1962 zu Déifferdeng gegrënnt. De Pierrot Duschinger war den éischte President an ass et fir 10 Joer bliwwen. Am Ufank huet de Club sech op de Verkaf vun deemools moderner Technik (Heizungen, Filteren, etc.), Fësch, Planzen a Fudder spezialiséiert. De Club hat séier Handelsbezéiunge mat auslänneschen Aquaristikfirmen. Déi éischt Memberen hunn ugefaange fir de Veräin Fësch ze zillen.

Ufanks vun den 1970er Joren hat de Club du sou e gudde Ruff zu Lëtzebuerg an an der Grenzregioun, datt en e wichtege Fournisseur fir bekannt Aquaristikfirmen, wéi SERA, TETRA an EHEIM am ganze Benelux-Raum hätt kënne ginn, mä well den Aquariumsclub no senge Statuten eng A.s.b.l. ass, konnt en déi Roll net akzeptéieren.

1994, ënner der Presidentschaft vum René Kauffmann, hat de Club eng Rekordzuel vun 350 Memberen an e Gewënn vun ëmgerechent zirka 40.000 € opweises.

Am Juli 2003 gouf d'Veräinsgebai fir eng Renovatioun zougemaach. Dank dem onermiddlechen Asaz vum President Marc Belardi, huet den Aquariumsclub DISCUS erëm am selwechten, mä moderniséierte Sall de 24. September 2005 um 15:30 no der Aweiung duerch de Buergermeeschter Claude Meisch an dem Gemengerot nees seng Dieren opgemaach.

Zenter 2015 gëtt de Club erfollegräich a motivéiert vun de Memberen ëm de President Romain Wolff gefouert.

## Comité
*Romain Wolff - President
*Jean Claude Volz - Vizepresident
*Jeannot Martin- Sekretär
*Romain Wolff - Tresorier
*Theo Colling - Conseiller technique
*Romain Wolff - Webmaster
*Christian Faber - aktive Member

## Um Spaweck
*D'Websäit vum Aquariumsclub Déifferdeng
Demer

D**'Demer** ass e klenge belsche Floss an de Provënze Limburg a Flämesche Brabant. En huet eng Längt vun 80&nbsp;km a leeft op där Streck 30 Meter biergaf.

D'Demer huet hir Quell bei der klenger Uertschaft Ketsingen tëscht Berg a Genoelselderen an der fréierer Grofschaft Berg.

Vun der Quell aus leeft se no Norden a Richtung Bilzen. E puer honnert Meter no der Quell leeft se duerch d'Schlassweiere vum Schlass vu Renesse, a gläich duerno kritt se vu lénks hiren éischten Niewefloss den * ´s Herenelderenbeek*.

Ongeféier 2&nbsp;km hanner Bilzen kënnt vu riets de *Munsterbeek* dragelaf. Vun do un dréint de Floss dann no Westen a Richtung Hasselt, a kritt gläich duerno och nach vu riets d'Waasser vum *Echelwater* dobäi. Op der Héicht vu Schoonbeek kritt en eng Partie vu sengem Waasser ofgezaapt fir de Gruef vun der Waasserbuerg vu Schoonbeek ze fëllen, a gläich duerno leeft vu lénks de *Marebeek* dran.

Zu Hasselt leeft d'Demer an engem Siphon ënner dem Hafen erduercht.

Kuerz nodeem se ënner der Nationalstrooss 725 déi vu Kermt op Lummen féiert, erduercht ass, gëtt d'Demer agedäicht.

Bei Linkhout op der Héicht vum *[[Schulens Meer]]* dréint se dann no Südwesten. Do lafen och de *Voortbeek* an de Mangelbeek dran, an eng Parti vun hirem Waasser leeft duerch de Weier vu Schulens d**Schulens Meer'' vir duerno am Norde vun [[Halen]] just virum Zesummefloss mat dem ''Herk'' an der [[Gete]], erëm dranzelafen.

Hei ass se och knapps 200 Meter vun der Quell vum ''Zwarte Water'' ewech, eng Baach déi bis op [[Diest]] parallel mat der Demer ass, éier se zu Diest draleeft.

Ronn 800 Meter virun der Provënzegrenz leeft d'Demer ënner der [[Autobunn A2 (Belsch)|Autobunn A2]] erduercht, a gëtt direkt duerno vu lénks vum [[Velp]] gefiddert.

E bësselche viru [[Langdorp]] lafen nach de ''Grote Laak'' an de ''Kleine Laak'' vu riets dran. Da geet et weider duerch [[Aarschot]] a 1500 Meter éiert se bei [[Werchter]] an d'[[Dijle]] leeft kënnt nach vu lénks d**Winge'' dragelaf.

## Um Spaweck
James Wyatt

Den Numm James Wyatt ka fir follgend Persoune stoen:

*James Wyatt: en engleschen Architekt (1746 – 1813)
*James Wyatt: en amerikaneschen Designer
Erich Maria Remarque

Den **Erich Maria Remarque**, mam biergerlechen Numm "Erich Paul Remark", gebuer den 22. Juni 1898 zu Osnabrück, a gestuerwen de 25. September 1970 zu Locarno, war en däitsche Schrëftsteller.

Den Erich Maria Remarque huet sech 1916 direkt nodeem hien d'Schoul ofgeschloss hat, fräiwëlleg als Zaldot fir un d'Front gemellt.

Nom Éischte Weltkrich huet hien den internationale Bestseller, dee verfilmt gouf, *Im Westen nichts Neues* geschriwwen. Ënner dësem ironeschen Titel, deen op déi monoton Floskel vu ville Krichsrapporten Allusioun mécht, huet de Remarque an enger drastescher Zaldotesprooch an op eng realistesch Manéier seng Krichserliewnesser erzielt. Domat huet hien indirekt déi dem Vollek ëmmer erëm ageriet Propaganda vum *éierevollen Heldendoud* entlarvt. Obwuel hie mat sengem Roman - sou huet de Remarque mol wéinstens behaapt - net ukloe wollt a grondsätzlech Froen ausgeklamert huet, hat de batteren Toun vu senger Hoffnungslosegkeet awer eng politesch Wierkung.

Vun 1930 un huet de Remarque an der Schwäiz gelieft.

1933 hunn d'Nationalsozialisten dem Remarque seng Bicher wéinst 'Verrot um *Vaterland* an un den Zaldote' verbrannt.

1938 gouf him och déi däitsch Nationalitéit entzunn.

1939 ass hien an Amerika ausgewandert, wou hien 1947 d'amerikanesch Biergerrechter krut.

E weidere groussen Erfolleg vum Remarque war säi Roman *Arc de Triomphe* deen 1946 erauskoum.

## Wierk

## Um Spaweck
Almklacken

**Almklacke** si Kouklacke mat Bauch, déi a verschiddene Gréissten a verschidde gestëmmt matenee gerëselt ginn, déi d'Laude vun engem Trapp Kéi imitéiere sollen.

Almklacke mat Klëppele sinn an *[[Eine Alpensymphonie]]* vun 1915 vum Richard Strauss an am Gustav Mahler senger 6. Symphonie an och an der 7. Symphonie ze héieren.

Bei Komponisten aus dem 20. Joerhonnert sinn Almklacken ouni Klëppelen ze héieren, déi mat Béngele geschloe ginn an op engem Stänner montéiert sinn.
Romain Fehlen

De **Romain Fehlen**, gebuer den 19. Februar 1956 zu Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Radiosspeaker, -animateur a -journalist, Conferencier an Auteur.

Hien ass zu Esch-Uelzecht opgewuess an do an d'Schoul gaangen.

No engem Stage, 1977 beim däitsche Programm vu Radio Lëtzebuerg huet hien, bis 1981, op der *Musikhochschule* zu Stuttgart *Sprecherziehung* studéiert. Säin Intressi u Cabaret-Programmen huet hien Enn der 70er Joer och mat engem eegene Programm am Stuttgarter Renitenz-Theater optriede gelooss.

Zanter 1981 schafft hien als Radio-Animateur bei verschiddenen ARD-Radioprogrammen: Fir d'éischt bei SR1 Europawelle Saar a beim SDR 3, duerno bei Bayern 3 an, zanter 1990 bis haut, beim SWR 4. Doriwwer eraus huet de Romain Fehlen mat iwwer 250 verschiddene Schauspiller, Sänger a Museker Interviewe gemaach, dorënner och Vedettë wéi de Gilbert Bécaud, Mikis Theodorakis, Jean-Jacques Goldman, Renaud, Francis Cabrel, Reinhard Mey an den Herbert Grönemeyer. Och mat Landsleit wéi dem Jean Pütz an der Désirée Nosbusch huet hien Interviewe gemaach.

Hien huet och iwwer 200 Lauschterbicher opgeholl, Reklammsspotte geschwat an ass Conferencier fir Evenementer.

Zanter enger Rei vu Jore schreift de Romain Fehlen och. Nieft engem Roman ("Das Lanzarote-Tagebuch") si Kuerzgeschichten, Gedichter a Liddertexter entstanen. E vu sengen Texter ass Enn 2007 als Lidd op der CD "Wir sind gerne Musikanten" vum *Norbert Reiff und seine Musikanten* verëffentlecht ginn. De Romain Fehlen ass als Gaascht-Sänger mat eegenem Text *Wenn ich 67 bin - Gentle on my mind* a mat *Red roses for a blue lady* dorop ze héieren.

De Romain Fehlen huet zwee Kanner a lieft am Raum Stuttgart.

## Um Spaweck
* Websäit vum Romain Fehlen
Schulens Meer

D**'Schulens Meer** ass e kënschtleche Séi an der Provënz Limburg.

Et läit um Territoire vun de Stied Herk-de-Stad, Halen a Lummen.

Et ass deelweis Naturschutzgebitt a Fräizäitgebitt. Als Waassersport gëtt do geseegelt, gewandsurft a mam Kajak gefuer.

Op sengen Uwänner gëtt et vill Brutplaze vu verschiddene Waasservullen.

## Um Spaweck
*Offiziell Websäit
Herodion

Den **Herodion**, och **Herodium** genannt ass eng Palastanlag, déi zu enger Festung ausgebaut war. Zwielef Kilometer südlech vu Jerusalem, am haitege Westjordanland, hat den Herodes de Groussen (74-4 v. Chr.) tëscht 24 an 12. v. Chr. déi Festung op engem kënschtleche Bierg uleeë gelooss.

## De Bau
De Bierg huet nach haut d'Form vun enger stompeger Keel, vun där de Plateau op enger Héicht vu 758 Meter läit. Fir op déi Héicht ze komme gouf en Hiwwel ëm en Drëttel weider opgetippt. Sou war vun do aus Jerusalem gutt ze gesinn. Uewen drop gouf eng Zort Zitadell opgeriicht, an déi ë.&nbsp;a. e Mausoleum histoe koum. Um Fouss vum Bierg gouf en zweete Palast ugeluecht.

## Um Spaweck
Dani Neumann

D**'Dani Neumann**, gebuer de 26. Juni 1966 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Molerin.

## Individuell Ausstellungen
* 1999: *Galerie Dominique Lang*, Diddeleng
* 2000: *Galerie Markus Nohn*, Tréier
* 2001: *Galerie 19 Rouge*, Lëtzebuerg an Tendances Mikado, Lëtzebuerg
* 2006: *Galerie Walfer*, Lëtzebuerg
* 2007: *Galerie Schlassgoart*, Esch-Uelzecht
* 2007: *Dexia-Bil*, Paräisserplaz, Lëtzebuerg
* 2008	*Crédit Suisse*, Lëtzebuerg
* 2010: *Galerie A Spiren*, Stroossen
* 2013:	*BIL*, Lëtzebuerg
* 2015:	*Galerie Schlassgoart*, Esch-Uelzecht
* 2016:	*ArtContainer9*, Iechternach
* 2020:	*Galerie A Spiren*, Stroossen
* 2023:	*Gemengegalerie* vun Hesper

## Gruppenausstellungen

## Konschtpräisser
D'Dani Neumann gouf 2006 Prix Pierre-Werner an 2009 mam Prix Grand-Duc Adolphe ausgezeechent.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* Websäit vun der Dani Neumann
* D'Dani Neumann op der Websäit vum *[[Cercle artistique de Luxembourg]]*
Buffet

E **Buffet** ass:
* E Miwwelstéck, kuckt Buffet (Miwwel);
* Eng dacks schéi gerëschte Konstruktioun, an deem den Instrumentarium vun enger Uergel agebaut ass, kuckt: Buffet (Uergelbau)
* Iessen, dat sou opgedëscht ass, datt et am Stoen zerwéiert a giess ka ginn; kuckt: Buffet (Gastronomie);
* Duerno benannt, e franséische Film vum Bertrand Blier: *[[Buffet froid]]*.
* E Bistro oder e Restaurant an enger Gare.

## Leit
* André Buffet, franséische Monarchie-Militant.
* Marie-George Buffet, franséisch Politikerin;
* Annabel Buffet, franséisch Schrëftstellerin;
* Bernard Buffet, franséische Moler;
* Charles Buffet (1840-1895), lëtzebuergesche Veterinär a Politiker;
* Charles Buffet (1886-1945), lëtzebuergesche Politiker;
* Claude Buffet, franséische Kriminellen;
* Louis Buffet, franséische Politiker.
Etapp vun der Alpe d'Huez

D**'Etapp vun der Alpe d'Huez** ass eng Alpen-Etapp am Tour de France mat Arrivée op der Alpe d'Huez.

Am Tour de France vun 1952 gouf déi Etapp eng éischt Kéier gefuer.

D'Strooss, déi vu Bourg-d'Oisans op d'Alpe d'Huez féiert, ass 14 Kilometer laang mat enger Duerchschnëttssteigung vun 8 % (bis zu 12 %) an huet 21 Kéieren, déi vun 21 (op 806 m) bis 1 (op 1713 m) numeréiert sinn.

### Gewënner vun der Etapp op L'Alpe d'Huez

## Um Spaweck
* ''La grimpée de l'Alpe d'Huez''
Grimoald den Eeleren

De **Grimoald den Eeleren**, gebuer géint 615, a gestuerwen 656/657 oder 662 zu Paräis, war e fränkeschen Hausmeier aus der Famill vun de Karolenger resp. Pippiniden, Jong vum Pippin dem Eeleren.

No engem kuerze Machtkampf huet de Grimoald 643 d'Amt vum Hausmeier vu sengem Papp, dee 640 gestuerwe war, iwwerholl. Bis zum Doud vum Dagobert I., 638 oder 639, hat den Erzéier vum Sigibert III., den Otto, dëst Amt. An enger Schluecht géint d'Thüringer hat de Grimoald dem jonke Kinnek d'Liewe gerett a sou säi Vertraue gewonnen. 642/643 huet de Grimoald den Otto, den Hausmeier, doutmaache gelooss a gouf 643 selwer Hausmeier. An de Joren duerno huet de Grimoald praktesch vëlleg selbststänneg amplaz vum Kinnek d'Regierungsaffäre geleet.

Well de Sigibert III. jorelaang keng Kanner hat, wollt de Grimoald hien iwwerrieden, säin eegene Jong als Childebertus adoptivus (also ënner engem Merowenger-Numm) z'adoptéieren. Mä schlussendlech koum dach e Jong op d'Welt, den Dagobert, dee vu sengem Papp als säin Nofollger proklaméiert gouf. De Grimoald gouf säin Erzéier. Wéi de Sigibert bis dout war, huet de Grimoald den Dagobert 656 an Irland an e Klouschter gestach. Säin eegene Jong konnt domat Kinnek vun Austrien ginn.

Hie schéngt als Childebert (III.) adoptivus, an Austrasien sechs Joer laang, bis zu sengem Doud 662 unerkannt gewiescht ze sinn. Mä de Grimoald gouf wéinst senger Dot vum Sigibert sengem Brudder Chlodwig II., dee Kinnek vun Neustrien war, gefaange geholl, op Paräis brénge gelooss an do 656 oder 657 am Prisong hiriichte gelooss.

Domat war d'Dynastie vun de Pippinide sou gutt wéi ausgestuerwen. Mä dem Grimoald seng Sëschter Begga hat den Ansegisel, de Jong vum Arnulf vu Metz bestuet, an hire Jong, de Pippin de Mëttelsten, konnt spéider nees d'Muecht am Frankeräich iwwerhuelen (wéinst sengem Papp gëtt d'Famill awer Arnulfinger genannt).

De Grimoald huet d'Abteie vu Stavelot a Malmedy gegrënnt.

## Literatur
*Matthias Becher: *Der sogenannte Staatsstreich Grimoalds. Versuch einer Neubewertung*, in: Karl Martell in seiner Zeit, hg. von J. Jarnut/U. Nonn/M. Richter/M. Becher/W. Reinsch, Sigmaringen 1994, S. 119–147.
Alexander Graham Bell

Den **Alexander Graham Bell**, gebuer den 3. Mäerz 1847 zu Edinburgh a gestuerwen den 1. August 1922 zu Baddeck an Neischottland war en schotteschen Erfinder.

Hien ass virun allem bekannt dofir, 1876 den Telefon virunentwéckelt ze hunn, woubäi en op d'Pionéieraarbechte vum Elisha Gray, Antonio Meucci a Philipp Reis opgebaut huet. Hien huet och Fuerschungen am Beräich vun der Entwécklung vun der Aviatioun an vun der Hydropter-Technologie gemaach.

Den Alexander Graham Bell huet als Schoulmeeschter fir dafstomm Leit Schottland verlooss a war vun 1873 un als Professer fir Stëmmpsychologie op der Universitéit Boston aktiv.

## Soss
Zu Beetebuerg, um Krackelshaff, gouf eng Strooss no him genannt.

## Um Spaweck
Konstitutionell Monarchie

Eng **konstitutionell Monarchie** ass eng Regierungsform, déi e Monarch, gewielt oder duerch Ierfschaft als Staatschef unerkannt huet, mä wou d'Muecht vum Monarch duerch eng Constitutioun limitéiert ass.

Déi modern konstitutionell Monarchië si meeschtens parlamentaresch Monarchie mat engem System vun der Gewaltentrennung, wou de Monarch de symbolesche Chef vun der Exekutiv ass. An der Praxis iwwerhëlt e Premierminister, dee vum Parlament ënnerstëtzt gëtt, déi Roll.

De Monarch, deen onofhängeg vu politesche Parteien ass, huet virun allem eng symbolesch Roll, als Garant vun der Constitutioun an der Demokratie, dem nationalen Zesummenhalt, der Integritéit vum Territoire, mä och als Symbol vun der historescher Kontinuitéit vum Staat, Representant a Garant vu sengen Intressen am Ausland. De Monarch kann och e Recht op Rotschléi a Warnungen zu der Politik vum Gouvernement hunn, an en Arbitter am Fall vun enger politescher Kris sinn. Aus dësem Grond spillt de Monarch eng neutral Roll, a kënnt och als Mediateur zum Asaz. De parlamentaresche Monarch regéiert, mä gouvernéiert net, oder fir et mam Adolphe Thiers senge Wierder ze soen:

:*Le roi n'administre pas, ne gouverne pas, il règne.*

De Monarch duerch Ierfschaft kann e Kinnek oder eng Kinnigin sinn, wéi et an de meeschten europäesche Monarchien de Fall ass, mä och e Groussherzog, wéi zu Lëtzebuerg, oder e Prënz, wéi zu Monaco oder Liechtenstein, oder och e Keeser, wéi a Japan.

D'Konzept vun enger konstitutioneller Monarchie kënnt aus den absolutte Monarchië vum Enn vum Mëttelalter, wéi de Monarch a säi Gouvernement d'Autoritéit haten. Duerch d'Entwécklung vun der Bedeelegung vun der Bevëlkerung an den Demokratien ass d'Muecht op Versammlungen a Parlamenter iwwergaangen, fir méi demokratesch Systemer an d'Liewen ze ruffen.

An enger konstitutioneller Monarchie geet de Poste vum Staatschef an der kinneklecher Famill weider. De Staatschef ass an der Theorie responsabel fir d'Exekutive, wat och Ausdréck a Formele wéi « *Le gouvernement de Sa Majesté* » erkläert.

Verschidde Constitutioune schléissen allerdéngs eng Participatioun um Gouvernement aus. Dëst ass de Fall a Schweden an a Japan.

## Konstitutionell Monarchien an der Welt

## Eeler konstitutionell Monarchien
Verschidde Länner haten och de Versuch vun enger konstitutioneller Monarchie gewot, allerdéngs si si spéider nees zum republikanesche System zeréckkomm:
* Frankräich: 1830 - 1848 mat der Julimonarchie;
* Däitschland: 1871 - 1919 mam Däitsche Keeserräich.

## Um Spaweck
Bessemer-Bier

Eng **Bessemer-Bier** ass e Konverter, mat Hëllef vun deem aus Eise ka Stol produzéiert ginn.

D'Bessemer-Bier krut hiren Numm vun der Form, déi enger Bier gläicht, an dem engleschen Ingenieur Sir Henry Bessemer, deen déi Method 1860 erfonnt hat.

An der Bessemer-Bier gëtt Loft oder Sauerstoff duerch dat flëssegt Eise geblosen, dat aus dem Héichuewe koum. Op déi Manéier kënnt et zu Kuelestoffmonoxid, dee verbrennt an d'Schmëlztemperatur, déi beim Eisen 1.150&nbsp;°C ass, op déi vum Stol, op 1.536&nbsp;°C ze hiewen. Et geet also drëm, fir de Kuelestoffgehalt vum Eisen erof ze kréien.

No der Erfindung vum Linz-Donawitz-Konverter 1952 goufen d'Bessemer-Bieren no an no ofgeschaaft.

## Um Spaweck
Industrie- an Eisebunnspark Fond-de-Gras

Den **Industrie- an Eisebunnspark** am Fond-de-Gras ass e Musée ënner fräiem Himmel um Terrain vun de Gemengen Déifferdeng a Péiteng.

Zum Industriepark gehéieren:

*Epicerie Binck am Fond-de-Gras
*Walzwierk am Fond-de-Gras
*Déi fréier Hollerecher Elektrozentral
*Eisebunnsschapp am Fond-de-Gras
*Lokomotiveschapp mat Dréischeif fir Lokomotiven ass 2007 am Bau

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum ''Industrie- an Eisebunnspark Fond-de-Gras''
* Den Industrie- an Eisebunnspark Fond-de-Gras op der Websäit vum ''Institut national pour le patrimoine architectural''
Kirby

De **Kirby** (Japanesch: カービィ Kābi) ass e Videospillcharakter vun Nintendo. Seng Spiller goufe vun HAL Laboratories gemaach.

Hie gläicht engem Ball an en huet déi besonnesch Fäegkeet seng Géigner eranzesuckelen an dann hir Fäegkeeten ze kopéieren.
Wann hie kräfteg no Loft schnaapt, kann e fléien. Hie lieft an "*Dream Land*" um Planéit "*Popstar*", dee vum selwerernannte Kinnek "*Dedede*" regéiert gëtt. Säi Rival ass de béisen "*Nightmare*", deen a senger Fabrick Dausende vu Monstere produzéiert.
De Kirby huet e "*Warp-Stär*", mat deem hien iwwerall hi fléie kann.

## Geschicht
De Kirby ass vum Masahiro Sakurai erfonnt ginn. Eigentlech war hien am Ufank nëmmen e Ramplassang, awer d'Entwéckler haten hie sou gär datt en dach bliwwen ass. Deemools huet e nach "*Popopo*" geheescht, en ass awer ëmbenannt ginn, an zwar Kirby. Sträit haten de Masahiro Sakurai an den Shigeru Myamoto (Erfinder vu Mario) wéinst der Faarf vum Kirby: De Masahiro Sakurai wollt rosa, de Shigeru Myamoto awer léiwer giel. Zum Schluss huet sech rosa duerchgesat.

## Um Spaweck
*  Kirbypedia
*  Kirbykirbykirby
Fornax (Stärebild)

De **Fornax** ass e Stärebild vum südleche Stärenhimmel.

## Beschreiwung
Fornax ass en onschäinbaart Stärebild, dat sech aus liichtschwaache Stären zesummesetzt. Nëmmen ee Stär erreecht déi 3. Gréissteklass. D'Stärebild ass zum gréissten Deel vum ausgedeenten Eridanus ëmginn.

De Fornax ass vollstänneg nëmme südlech vum 47 Grad Breetekrees (am Spéithierscht déif iwwer dem Horizont) an um Südhimmel ze gesinn.

Am Stärebild ass de Fornax-Galaxiëkoup, deen 18 Galaxien huet. Mat enger Distanz vu ronn 60 Millioune Liichtjoer ass en no dem Virgo-Galaxiëkoup den zweetnooste Galaxiëkoup zur Äerd.

Am Fornax ass och d'Fornax-Zwerggalaxie. Si gehéiert allerdéngs net zum Fornax-Galaxiëkoup, mä ass mat nëmme 450.000 Lichtjoer Distanz e Member vun der Lokaler Grupp, zu där och eis Mëllechstrooss gehéiert.

## Geschicht
D'Stärebild gouf am Joer 1756 ënner dem Numm „Fornax chemica“ vum Nicolas Louis de Lacaille zu Éiere vum Cheemiker Antoine Laurent de Lavoisier agefouert. De Johann Elert Bode huet et a sengem Stärekatalog „Uranographia“, iwwerholl als „Apparatus chemicus“.

Tëscht de Joren 2003 an 2004 huet d'Hubble-Weltraumteleskop an engem relativ stärenaarme Beräich am Fornax d'Hubble Ultra Deep Field opgeholl. D'Fotoe weisen ongeféier 9.500 Galaxien, woubäi déi wäitst eng Routverrécklung vu ronn 7 opweisen.

## Himmelsobjeten
### Stären

De β Fornacis ass ronn 200 Liichtjoer vun eis ewech. Et ass e Stär, dee giel liicht mat der Spektralklass G7.

### [[Duebelstär]]en

Den α Fornacis, den hellste Stär am Fornax, ass en Duebelstäresystem op enger Distanz vu 40 Liichtjoer. Déi zwou Komponente gehéieren zu de Spektralklassen F7 a G7.

### [[New General Catalogue|NGC]]-Objeten

Am Fornax ass den NGC 1360, mat engem Duerchmiesser vun 390 Bousekonnen, ee vun de gréisste Planetareschen Niwwelen.

D'Fornax-Zwerggalaxie huet eng kleng Flächenhellegkeet, a gouf dofir eréischt am Joer 1938 vum Harlow Shapley op fotografesche Plakken entdeckt.

14 Membere vum Fornax-Galaxiëkoup si méi hell wéi 11,5m an doduerch schonn am Amateur-Teleskop gutt ze gesinn.

## Kuckt och

## Um Spaweck
NGC 1360

Den **NGC 1360** ass e planetareschen Niwwel am Stärebild Fornax. Den NGC 1360 huet eng visuell Magnitude vu +9,40&nbsp;mag an eng Wénkelausdehnung vu 6,0'x 4,5'.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* NGC 1360 am Fornax
* Antilhue - Chile
* SEDS
Gruber-Präis fir Kosmologie

De **Gruber-Präis fir Kosmologie** gëtt zanter dem Joer 2000 vun der *Peter and Patricia Gruber Foundation* ausginn an zanter 2001 vun der Internationaler Astronomischer Unioun ënnerstëtzt.

De Kosmologiepräis gëtt engem féierende Kosmolog, Astronom, Astrophysiker oder Wëssenschaftsphilosoph fir grondleeënd theoreetesch, analytesch oder konzeptionell Entdeckunge verginn, déi zu engem wesentleche Fortschrëtt an deem Gebitt féieren. De Präis ass mat enger Goldmedail an engem Präisgeld vu 500.000 US$ (2006) verbonnen.

## D'Laureatelëscht
* 2000 James Peebles an den Allan Sandage
* 2001 Martin John Rees
* 2002 Vera Rubin
* 2003 Rashid Sunyaev
* 2004 Alan Guth an den Andrei Linde
* 2005 James E. Gunn
* 2006 John C. Mather an d'COBE-Team
* 2007 Saul Perlmutter a säin Supernova Cosmology Project Team zesumme mam Brian Schmidt an deem sengen High-z Supernova Search Team
* 2008 J. Richard Bond
* 2009 Wendy Freedman, Robert Kennicutt, Jeremy Mould fir d'Bestëmmung vun der Hubble-Konstant
* 2010 Charles Steidel fir d'Erfuerschung vun den eelste bis elo bekannte Galaxien
* 2011 Marc Davis, George Efstathiou, Carlos Frenk, Simon D. M. White
* 2012 Charles L. Bennett an d'WMAP-Team
* 2013 Viatcheslav Mukhanov an den Alexei Starobinsky
* 2014 Jaan Einasto, Kenneth C. Freeman, Richard Brent Tully an den Sidney van den Bergh
* 2015 John E. Carlstrom, Jeremiah P. Ostriker a den Lyman A. Page, Jr

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  D'Säit vun der Gruber Foundation zum Kosmologiepräis
Gertrud vun Nivelles

D**'Gertrud**(**e**) **vun Nivelles**, och nach bekannt als **Helleg Gertrud**, gebuer am Joer 626 an der belscher Gemeng Landen a gestuerwen de 17. Mäerz 659 zu Nivelles, war d'Duechter vum Pippin vu Landen (*dem Eeleren*) a senger Fra Itta, Äbtissin vun Nivelles. Si hat zwee Bridder, de Bavo vu Gent an de Grimoald den Eeleren an och eng Schwëster, d'Begga. D'Gertrud zielt zu den Hellegen an der kathoulescher Kierch.

Si huet sech besonnesch fir d'Erzéiung vu jonke Fraen agesat.

## Duerstellung
D' gëtt geleeëntlech mat enger Spëndel duergestallt - e Symbol fir de Fuedem vum Liewen. Hir Attributer si Mais a Kazen.

## Veréierung
Der  hiren Dag ass de 17. Mäerz. 

Si ass d'Patréinesch vun de Stied Landen, Nivelles a vun (Bochum-)Wattenscheid an awer och vun de Spideeler; den Aarmen, de Wittfraen a -männer, de Pilger, de Gefaangenen, vun den Aubergen, de Leit déi reesen, de Gäertner, dem Karschnatz an de Gaardekulturen, de Kazen a se gëtt ugebiet géint Raten- a Maisploen a géint Féiwer. 

## Kuckt och
* Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen

## Um Spaweck

* D' am ökumeenesche Lexikon vun den Hellegen 

## Kuckt och
*Lëscht vun de chrëschtlechen Hellegen
*Pippiniden

## Um Spaweck
Kanal Louvain-Dijle

De **Kanal Louvain-Dyle** ass e belsche Kanal am Flämesche Brabant, an an der Provënz Antwerpen.

De Kanal gehéiert zur Klass II fir Schëffer bis 650 Tonnen. E verbënnt Louvain mat dem schëffbaren Deel vun der Dijle.

## Geschicht
De Kanal gouf tëscht 1750 a 1752 gebaut fir de Brauereie vu Louvain eng besser Transportméiglechkeet ze bidden.

Säin éischten Numm op Hollännesch war *Leuvense vaart* an e gouf 1994, wéi d'Flämesch Regioun vun der Belsch d'Gestioun iwwerholl huet, op *Kanaal Leuven Dijle* ëmgedeeft.

De Kanal Louvain-Dijle ass ee vun den eelste Kanäl an der Belsch. Den 29. Januar 1750 gouf d'Keeserin Maria Theresia der Stad Louvain d'Erlabnes fir de Kanal ze bauen. Louvain huet all d'Käschte missen droen, krut awer als Géigeleeschtung d'Recht fir de Kanal op seng eege Rechnung z'exploitéieren.

Den 9. Februar 1750 huet de Prënz Charel vu Loutrengen den éischte Spuetstéch gemaach, an den 21. Dezember 1752 konnt de Kanal volllafe gelooss ginn.

Fir konkurenzfäeg mat der Eisebunn ze bleiwen, gouf de Kanal, fir datt méi grouss Schëffer konnten drop fueren, tëscht 1836 an 1837 liicht ëmgebaut. Säi Profil gouf op een Déifgank vun 3.60 m ugepasst, an an den duebele Schleise gouf déi mëttels Paart erausgeholl fir datt och méi laang Schëffer konnten drop fueren.

Bis 1972 war de Kanal Eegentum vun der Stad Louvain, a gouf du vum Belsche Staat iwwerholl.

## Verlaf vum Kanal
De Kanal huet säin Ufank am Hafe vu Louvain, dem *Vaartkom*-Baseng, net wäit vun der Abtei Keizersberg, a leeft vun do aus no Norden, laanscht d'Weiere vu Bellefroid, bis op Wijdmaal, wou en dann no Nordwesten dréint. Op dëser Streck leeft de *Leiebeek* op der lénkser Säit dolaanscht, bis en zu Wijdmaal an de Kanal leeft.

De Kanal leeft da weider a Richtung Mechelen, fir ongeféier op der Héicht vun der Nationalstrooss 267 op d'Grenz vun der Provënz Antwerpen ze stoussen. Vun do aus mécht en dann d'Grenz op enger Längt vun 3.200 Meter tëscht de Provënzen Antwerpen a wallounesche Brabant.

Soubal wéi en dann duerch Mechelen ass, kritt en ongeféier 1.500 m viru Rumst, direkt no der Schleis vun Zennegat Uschloss an de schëffbaren Deel vun der Diyle. Direkt donieft leeft och vu lénks d'Senne an Dijle.

## Schleisen
Um Trajet vum Kanal gëtt et 5 Schleisen. Et si sougenannte *[[Bauchschleis]]en*. Den Numm kënnt dohier, well hir Säitewänn hallefronn Abuchtungen hunn. Si hunn alleguer déi selwecht Moosse vun 52 m x 7,75 m.

D'Schleisen der Rei no vun uewen no ënnen:

Am Ufank waren nëmmen dräi Schleise gebaut ginn, zu Kampenhout, Mechelen an Zennegat.

Nodeem d'Däicher e puermol futtigefuer waren an et och Problemer mat de Schleiseparte gouf, ass du 1760 decidéiert gi fir d'Schleis vu Mechelen ze suppriméieren, an duerch dräi nei Schleisen z'ersetzen. Vu 1763 u warenm dunn déi dräi nei Schleisen zu Tildonk, Boortmeerbeek a Battel am Asaz.

Well d'Schleisekummeren déi aus gehaenem Kallekstee gebaut sinn, nach praktesch alleguer am Originalzoustand sinn, a soss sech och net vill um Kanal verännert huet, ass en e gudden Zeie vum Kanalbau am 18. Joerhonnert.
## Um Spaweck
NGC 1350

Den **NGC 1350** ass eng Galaxie am Stärebild Fornax. Den NGC 1350 huet eng visuell Magnitude vu +10,30&nbsp;mag an eng Wénkelausdehnung vu 5,2' × 2,8'. D'Galaxie gouf de 24 November 1826 vum schotteschen Astronom James Dunlop entdeckt.
## Kuckt och
NGC 1344

Den **NGC 1344**, och nach **NGC 1340** (Duebelbezeechnung) verzeechent, ass eng Galaxie am Stärebild Fornax. Den NGC 1344 huet eng visuell Magnitude vu +11,40&nbsp;mag an huet eng Wénkelausdehnung vu 6,1' × 3,8'. E gouf am Oktober 1790 vum Wilhelm Herschel entdeckt.
## Kuckt och
NGC 1342

Den **NGC 1342** ass en oppene Stärekoup am Stärebild Perseus. Den NGC 1342 gesäit aus an erënnert un d'Stärebild Scorpius.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  NGC-Katalog
*  NGC 1342 am NGC-Katalog
NGC 1309

Den **[[New General Catalogue|NGC]] 1309** ass eng Spiralgalaxie, déi 100 Millioune Liichtjoer vun der Äerd ewech ass. Si ass eng vun iwwer 200 Galaxien, déi den Eridanus-Galaxiëkoup ausmaachen. Am NGC 1309 gouf eng Supernova SN 2002fk observéiert.

## Entdeckung
Den NGC 1309 gouf den 3. Oktober 1785 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* SIMBAD Query
* Artikel a Biller zu NGC 1309 op wikisky.org
*  Hubble Space Telescope
*  Supernova SN 2002fk
*  NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
Dijle

D**'Dijle** (op Franséisch ***Dyle***) ass e Floss an der Belsch an de Provënze Wallounesche Brabant, Flämesche Brabant an Antwerpen.

Si huet hir Quell bei Houtain-le-Val an der Gemeng Genappe op enger Héicht vun 145 Meter. Vun der Quell aus leeft se a Richtung Norden, bis op Genappe, wou se dann no Nordosten dréint. Dës Richtung behält se bei bis op Court-Saint-Étienne. Hei kritt se hiren éischte nennenswäerten Niewefloss, d'Thyle, vu riets. Duerno leeft se erëm no Norde laanscht Ottignies a Wavre bis op Archennes, wou vu riets den Train draleeft.

Vun hei aus mécht se op enger Streck vu ronn dräi Kilometer Grenz tëscht dem wallouneschen an dem flämesche Brabant éiert se definitiv a Flandern weiderleeft.

Am flachen Dall bis op Louvain geet et mat vill Gekréngels weider, bis an d'Stad eran wou se eng Partie vum Waasser ofgezaapt kritt fir de Kanal Louvain-Dijle ze fëllen.

Vu Louvain leeft se weider no Norden, bis op Werchter wou vu riets den Demer draleeft. Tëscht Wechter a Mechelen leeft nach vu riets de *Raambeek* a vu lénks de *Weesbeek* dran.

Kuerz nodeem se queesch duerch Mechelen gelaf ass, kënnt op der Plaz wou se och Uschloss un hire Säitekanal huet, vu lénks d'Zenne dragelaf. Vun hei aus ass se och schëffbar.

No 1.200 Meter bei Rumst leeft se da mat der Nete zesummen. Déi zwéi Flëss verléieren nom Zesummelaf hiren Numm fir ënner dem Numm Rupel weider an den Escaut ze lafen.

## Um Spaweck