Brauereien zu Lëtzebuerg

Déi 33 aktiv **[[Brauerei]]en zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]** hunn 2019 ronn 288.000 Hektoliter Béier produzéiert.

2018 goufen 33&nbsp;% (94.000 hl) vun der nationaler Béierproduktioun exportéiert, iwwerdeems 80&nbsp;% vum Béier deen zu Lëtzebuerg gedronk gouf (370.000 hl), importéiert ginn ass. D'Consommatioun louch am selwechte Joer bei 69 l op de Kapp.

Haut gëtt et zu Lëtzebuerg nieft dräi groussen industrielle Brauereien zu Wolz, zu Dikrech, an zu Nidderkäerjeng och nach e puer Mikrobrauereien, déi ronn 2&nbsp;% vun der nationaler Produktioun ausmaachen.

Déi Wëlzer an déi Dikrecher Brauerei hunn e Musée iwwer d'Brauwiesen zu Lëtzebuerg opgemaach.

D'Patronatsorganisatioun vun de Brauer a Brauereien zu Lëtzebuerg ass d'Confédération des brasseries et des brasseurs du Luxembourg.

## Geschicht

Zur Zäit vum Zollveräi goufen et zu Lëtzebuerg nach 45 Brauerei. Zesummen hu se 15.000 hl Béier produzéiert. Bei de meeschten huet et sech ëm kleng Brauereie gehandelt. Vill sinn der verschwonnen oder hu fusionéiert, fir kënnen z'iwwerliewen. D'Konkurrenz vum niddergärege Béier, deen am Zollveräin aus Däitschland importéiert ginn ass, huet d'Brauereien dozou bruecht, hir Produktioun op niddergärege Béier ëmzestellen. Dunn ass hir Produktioun eropgaangen a war 1860 mat 30.000 hl duebel sou héich wéi 1840.

1872 waren nach 32 Brauereien zu Lëtzebuerg an 1879 waren et der nach 22. D'Fusiounswell ass awer virugaangen. 1900 hunn nach 12 Brauereie bestanen, si hunn iwwer 180.000 hl Béier gebraut. Nom Paul Weber, fréieren Direkter vun der Handelskummer, hu se dunn 250 Aarbechter an 200 Päerd beschäftegt.

2001 huet d'EU-Kommissioun Geldstrofe vun am Ganze 448.000 Euro géint dräi deemoleg Brauereie verhaangen: d'Brasserie nationale, d'Brasserie de Wiltz an d'Brasserie Battin. Si haten tëscht 1985 an 2000 e Kartell forméiert fir sech de Maart vum Béier zu Lëtzebuerg ze deelen a sou ze verhënneren, datt auslännesche Béier an d'Land kënnt. Déi véiert Brauerei aus dem Kartell, d'Brasserie de Luxembourg, krut keng Geldstrof well se déi aner bei der EU-Kommissioun verroden huet.

2013 hunn d'Brauereien zu Lëtzebuerg eng 360 Leit beschäftegt an en Total vun 289.270 Hektoliter produzéiert. Par Rapport zu 2012 ass dat e Réckgang vu 4,50&nbsp;% (oder enger 13.300 hl). Am Joer 2000 louch d'Produktioun nach bei 440.000 Hektoliter. Si produzéieren 9 verschidde Marken, mat am Ganzen 33 verschiddenen Zorte Béier.

### D'Brauereien a Clausen
De haitege Quartier Clausen an der Stad Lëtzebuerg gëtt gären als „Wéi vun der Lëtzebuerger Braukonscht“ bezeechent.

#### Klouschterbrauerei
Den éischte Béier zu Lëtzebuerg gouf ëm 1300 an der Almënsterabtei a Clause gebraut. D'Pateren hunn op hire Stécker Fruucht a méi spéit och Happ ugebaut dee se gebraucht hu fir Béier ze maachen. D'Käre sinn an de Mille laanscht der Uelzecht gemuel ginn.

Wéi d'Klouschter no 1543 zerstéiert gouf, si just d'Millen an d'Brauerei laanscht der Uelzecht stoe bliwwen. D'Recht fir ze muelen an ze brauen ass vun de Pateren a Privathänn gefall an et gouf weiderhin a Clause Béier gebraut.

#### Mousel
De 17. Dezember 1825 ass de Michel Mousel-Mousel Proprietär vun der Brauerei ginn. No sengem Doud (1845) huet säi Fils Jacob se geierft.

D'Brauerei déi mëttlerweil ënnert dem Numm « Brasserie française et à vapeur Mousel-Trierweiler » fonctionéiert huet, gouf nodeems de Jacob 1856 gestuerwe war, vu sengem eelste Bouf a spéidere Buergermeeschter vun der Stad, Émile Mousel iwwerholl.

Den Albert Mousel, en anere Brauer a Clausen a Brudder vum Émile, huet 1885 mat sengem Brudder fusionéiert a sou ass d'« Brasserie Mousel Frères » entstanen. Nom Doud vum Albert huet den Numm nees changéiert an d'Brauerei ass bis 1911 als « Brasserie Emile Mousel & Cie » weidergefouert ginn, ier se dunn d'« Brasserie de Luxembourg » ginn ass.

D'« Brasserie de Luxembourg » hirersäits huet am Laf vun de Jore follgend Brauereien iwwerholl:

* 1914 d'« Brasserie Funck-Nouveau » am Pafendall;
* 1951 d'« Brasserie d'Eich » (*Wëlle Mann*);
* 1956 d'« Brauerei Gruber » vu Wolz;
* 1969 d'« Brasserie d'Esch » (fréier *Brauerei Buchholtz)*

ier se dunn 1971 mat der « Brasserie de Clausen » fusionéiert huet. Aus der Fusioun ass schlussendlech d'SA « Brasseries Réunies de Luxembourg Mousel et Clausen » entstanen.

D'Gebaier vun der « Brasserie de Clausen » sinn 1985 ofgerappt ginn.

#### Mansfeld-Brauerei
Wéi dem Mansfeld säi Schlass zerstéiert gouf, ass just d'Brauerei stoe bliwwen. D'Gebai ass bis zur Franséischer Revolutioun vum Däitschen Uerde benotzt ginn. 1757 huet den Hubert Thyes et gelount.

Nodeems dem Däitschen Uerde seng Gebailechkeeten an der Zäit vun Directoire zum *Bien national* deklaréiert goufen, si se den 19. Juni 1798 fir 1.400.500 *francs* un den Henri Thyes verkaaft ginn. Dee konnt déi gefrot Zomm awer net opdreiwen an d'Gebai koum 1800 op en neits an d'Stee. Déi Kéier huet dem Henri säi Bouf, Michel Thyes, et fir 303.000 *francs* kaaft. Méi spéit huet dem Michel säi Fils François et geierft. Nom fréien Doud vum François (18xx) huet seng Wittfra Odile Erdmer sech fir zweet bestuet, an zwar mam Brauer Philippe Funck, Fils vum Brauer Henri Funck-Linden aus dem Gronn. Zesummen hunn sinn 1850 d'„Brauerei Funck-Erdemer“ gegrënnt.

#### Brasserie du Parc
Et gouf um Terrain vum fréiere Mansfeld-Schlass nach eng weider Brauerei. Se stoung nieft der Kierch, ongeféier do, wou haut d'Rue de la Malterie ass.

Am Joer 1656 gouf se vum Dominique Feller bedriwwen. Méi spéit, uganks vum 19. Joerhonnert huet se der Famill Duchamps gehéiert.

1824 gouf d'« Brassereie du Parc » vum Nicolas Funck iwwerholl a méi spéit vu Pierre Funck-Duchamps. Déi Zwéi ware d'Bouwe vum Grënnesche Brauer Henri Funck-Linden. Nodeems de Pierre a Pensioun goung, huet hien dem Albert Mousel-Knebgen, Brudder vum Émile Mousel, d'Brauerei verlount. 1885 huet den Albert d'Brauerei opginn a mat sengem Brudder fusionéiert.

#### Au Jardin de Scheitler
An der Lëscht vun de Clausener Awunner vun 1836 gëtt nach en anere Brauer opgezielt, e gewëssenen Zimmer-Wurth. Hien huet am *Scheitlesch Gaart* gebraut, ier e seng Brauerei 1840 zougemaach huet.

#### Brauerei Loosé
Eng kuerz Zäit laang – an der Zäit ëm 1880 – gouf et nach d*'Brauerei Loosé*, déi an engem Hannerhaff bei der aler Uelzechtbréck fonctionéiert huet.

## Aktuell Brauereien
### Industriell a Mikrobrauereien

## Fréier Brauereien

## Happ a Malz, Rollefaxen a Brauereispäerd am Sproochgebrauch
Ausdréck aus dem Brauwiese fanne mer am Lëtzebuerger Sproochgebrauch.
* Vun engem, dee näischt bäiléiert heescht et: *Bei deem ass [[Happ]] a [[Malz]] verluer*,
* Ënner engem Rollefax, dee fréier de Béier nach mat engem Päerdsgespan geliwwert hunn, stellt ee sech een décke Mann vir, meeschtens ee mat engem *Béierbauch*,
* A vun engem Meedche mat engem gudden Hënner heescht et: *Hat huet een Aarsch wéi e Brauereispäerd*.

## Literatur
* Voluer, Philippe, Lorang, Claude, Obry, Marc, Weiller, Raymond, Zens, Georges, & Confrérie Gambrinus. (1993). *Onse Be'er ass gudd!: Bier und Brauwesen in Luxemburg*. Esch/Alzette. Éditions Schortgen, 160 Säiten ISBN 2-87953-009-1
*Kmec, Sonja, Majerus, Benoît, Margue, Michel, & Péporté, Pit. (2007). *[https://orbilu.uni.lu/bitstream/10993/12815/1/Reckinger_De%20B%C3%A9ier_Lieux%20de%20m%C3%A9moire%20au%20Luxembourg.pdf Erinnerungsorte in Luxemburg: Umgang mit der Vergangenheit und Konstruktion der Nation]* (Auszug), Luxembourg: Éd. Saint-Paul.

## Kuckt och
* Lëtzebuerger Béier
* Lëscht vu Brauereien

## Um Spaweck

* Confrérerie Gambrinus
* Musée d'Histoire de la Brasserie de Diekirch
* Aktuell a fréier Brauereien op industrie.lu
*Robert Bassing, *[https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/uploads/media/ons_stad_22-1986_6-7.pdf Clausen – Cité de la Bière]*, ons stad 22/1986, S. 6-7
*Contribution du secteur Horeca et brassicole à l'économie du Luxembourg, Étude Ernst & Young sur la contribution du secteur Horeca, 2013
*The Contribution made by Beer to the European Economy – EU Report - March 2020