open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Autobunn A4 (Lëtzebuerg)

D**'Autobunn A4**, och nach **Escher Autobunn** genannt, ass eng lëtzebuergesch Autobunn am Kanton Lëtzebuerg an am Kanton Esch-Uelzecht. Se geet vun Hollerech an der Stad Lëtzebuerg no Süde bis op Esch-Uelzecht, wou s'am Quartier Rämerech, op der Héicht vum fréiere Schlakentipp, an d'Liaison Micheville (B40) iwwergeet.
 
Et gëtt 5 Autobunnsausfaarten/Opfaarten, 1 Autobunnnskräiz, 2 Jonctiounen an a béid Richtungen, jee eng Bensinnsstatioun mat Plaz fir ze raschten. Den Tracée vun der A4 leeft méi oder manner parallel zu der N4. Et sinn och Deeler vun der N4 duerch d'Autobunn ersat ginn, dofir ass d'N4 net méi duerchgängeg vu Lëtzebuerg bis Esch-Uelzecht.

Um Zéissenger Kräiz kräizt d'A4 sech mat der A6 a geet da laanscht Leideleng, Steebrécken a Féiz. Direkt duerno gëtt et en Uschloss un d'A13 (*Collectrice du Sud*): virun der Sortie op Esch-Lalleng a Richtung Diddeleng, dohanner, bei der Jonctioun *Lankëlz*, a Richtung Péiteng.

D'Autobunn A4 gouf tëscht 1969 an 1976 a Betrib geholl: Fir d'éischt den Tronçon Féiz-Esch, 1972 dann de Contournement vu Leideleng, 1974 d'Deelstéck Leideleng-Märel an zum Schluss d'Stéck tëscht Leideleng a Steebrécken. 1988, resp. 1992 gouf se vu Lalleng bis op Rämerech verlängert.

D'A4 huet eng Längt vu 16,3&nbsp;km.

Den 29. Mee 2023 gouf d'Verlängerung Richtung Frankräich, déi sougenannt Liaison Micheville (B40) a Betrib geholl, déi, ënner Esch-Belval erduerch, déi Säit der franséischer Grenz als d'N52 virugeet, a geduecht ass, den Duerchgangsverkéier vun de Frontaliere méiglechst aus den Uertschaften Esch-Uelzecht, Villerupt an Däitsch-Oth erauszehalen.

2014 goufe Pläng presentéiert, no deene se vun 2015 u méi breet gemaach sollt ginn an eng Spuer fir den ëffentlechen Transport bäikomme sollt. Bis Mëtt 2023 war nach näischt dovun ze gesinn.

2020 goung eng éischt Kéier rieds dervun, eng Tramsstreck tëscht Belval an der Stad e gutt Stéck direkt nieft d'Autobunn ze féieren, déi an den 2030er Jore soll kënnen a Betrib geholl ginn.

## Um Spaweck

* D'A4 op der Websäit vu Ponts & Chaussées
Bauerenzentral

D**'Lëtzebuerger Bauerenzentral** (fr.: **Centrale paysanne luxembourgeoise**) ass eng Beruffsorganisatioun vun der Lëtzebuerger Landwirtschaft mat Sëtz zu Miersch.

De Statuten no kënne Baueren, Wënzer a Gäertner Member ginn grad sou wéi Organisatioune wéi z.&nbsp;B. Zentralgenossenschaften a Genossenschaftsverbänn.

D'Bauerenzentral bréngt eng Wochenzeitung eraus: De Letzeburger Bauer [sic].

## Geschicht

De Mathias Berns war Matgrënner vun der Bauerenzentral a vun 1944-1992 hire Generalsekretär.

Zanter März 2021 ass de Christian Wester President, zanter Abrëll 2021 de Laurent Schüssler Direkter. Si hunn de Marc Fisch resp. d'Josiane Willems ersat.

## Kuckt och
* Landwirtschaftskummer
* Bauerenallianz

## Um Spaweck
* centralepaysanne.lu
Ordre de Mérite civil et militaire d'Adolphe de Nassau

Den **Ordre de Mérite civil et militaire d'Adolphe de Nassau** (am Original:  *Herzoglich Nassauischer Militär- und Civil-Verdienst-Orden Adolphs von Nassau*) ass den Hausuerde vum Lëtzebuerger Groussherzoglechen Haff.

## Geschicht
Den Uerde gouf 1858 vum Adolphe, Herzog vun Nassau, fir säin Herzogtum gegrënnt, ier dee méi spéit (1890) als Adolphe vu Lëtzebuerg Groussherzog vu Lëtzebuerg gouf. Den  Numm vum Uerde geet zeréck op ee vu senge Virfare mam selwechten Numm, den  Adolphe vun Nassau (1250 – 1298), dee vun 1292 bis zu sengem Doud Kinnek vun Däitschland war.

Nodeems d'Herzogtum an der Folleg vum Preisesch-Éisträichesche Krich vu Preisen annektéiert gouf, ass den Uerde vun 1866 un net méi vergi ginn. Wéi den Adolphe dunn 1890 Groussherzog gi war, huet hien den Uerden nees agefouert.

D'Statute vum Uerde goufe fënnef Mol g'ännert, fir d'lescht 1927, wéi déi aacht Graden, déi zënter 1909 bestanen hunn, follgend Bezeechnunge kruten:

## Graden
Et gëtt 8 Grade vun deem Uerden:
*  Grand-Croix,
*  Grand-Officier,
*  Commandeur avec couronne,
*  Commandeur,
*  Officier avec couronne,
*  Officier,
*  Chevalier avec couronne,
*  Chevalier.
D*'Croix d'honneur pour dames* ass dem Commandeur gläichgestallt.

## Leit déi den Uerde kruten (Auswiel)

*Pol Albrecht
*François Altwies 
*Gaston Barbanson 
*Charles Bech
*Stéphane Bern
*Roland Bombardella 
*Marcel Cahen
*Winston Churchill
*Nicolas Cito 
*Pierre Even 
*Luc Frieden 
*Joseph Gredt 
*Emile Krieps 
*Guy Lenz 
*Aloyse Meyer
*Eugène Mousset
*Ernest Mühlen
*Guido Oppenheim
*Lydie Polfer
*Gaston Reinig 
*Nico Ries 
*Hubert Schumacher 
*Jules Vannérus

## Kuckt och
* Lëtzebuergesch Auszeechnungen an Éierenzeechen

## Um Spaweck

* Legal Texter iwwer d'Lëtzebuerger Auszeechnungen an Éierenzeechen am Code administratif (archivéiert Versioun)
Mathias Berns

De **Mathias Berns**, gebuer de 7. Oktober 1913, a gestuerwen de 27. Dezember 2006, war e lëtzebuergeschen Agronom, dee sech säi ganzt Liewe fir d'Intresse vun der Lëtzebuerger Landwirtschaft agesat huet, um Lëtzebuerger an um Europäesche Plang.

## Seng Karriär
* 1944-1992: Generalsekretär vun der Lëtzebuergerger Bauerenzentral (Centrale paysanne)
* Vun 1968 bis 1970 war de Mathias Berns President vum Europäesche Wirtschafts- a Sozialcomité, an der Europäescher Unioun

## Um Spaweck
* Who is who de l'agriculture luxembourgeoise
* Säit vum European Navigator iwwer de Mathias Berns
Johann Franz Encke

De **Johann Franz Encke**, gebuer den 23. September 1791 zu Hamburg, a gestuerwen de 26. August 1865 zu Spandau, war en däitschen Astronom. Hien huet eng Ënnerdeelung vun de Saturnreng entdeckt, déi no him benannt gouf (*Enkesch Deelung*. De Cassini hat schonn eng aner 1675 entdeckt. Des Weideren huet hien och Koméitebunnen (z.&nbsp;B. den Enckesche Koméit, offiziell 2P/Encke) an Asteroidebunne berechent. D'Sonneparallaxbestëmmung war och eng vu sengen Aarbechten.

De Johann Encke war de Jéngste vun aacht Kanner. Hien hat eréischt véier Joer, wéi säi Papp gestuerwen ass. D'Famill huet an aarme Verhältnesser gelieft. Nëmmen duerch d'finanziell Ënnerstëtzung vu sengem Schoulmeeschter konnt den Encke an e Lycée goen a spéider studéieren.

Vun 1811 studéiert hien zesumme mat dem Friedrich Nicolai beim Carl Friedrich Gauß op der Universitéit Göttingen Mathematik a Physik.

Am Joer 1813 ënnerbrécht den Encke säi Studium a geet bei d'Arméi. Als Patriot wollt hien hëllefen Däitschland vun den napoleoneschen Truppen ze befreien. No der Befreiung vun Hamburg huet hien am Hierscht 1814 säi Studium zu Göttingen nees opgeholl. Nodeem den Napoleon aus senger Verbannung, vun der Insel Elba, d'franséisch Truppen nees nei mobiliséiert huet, ass och den Encke zeréck (1815) bei d'Arméi gaangen an huet säin Déngscht als Läitnant fäerdeg gemaach. Wärend senger Arméizäit huet hien den Astronom a Staatsmann Bernhard von Lindenau kenne geléiert.

De Lindenau war Direkter am Observatoire vu Gotha. De Lindenau huet dem Encke 1816 eng Plaz als Assistent am Observatoire 1816 verschaf. 1820 gouf den Encke Vizedirekter an nodeem sech de Lindenau 1822 an d'Politik zeréckgezunn huet, huet den Enke d'Positioun vum Direkter iwwerholl. An där Zäit huet den Encke säi Wierk iwwer d'Sonneparallax fäerdeg geschriwwen. E kuerzperiodesche Koméit ass nom Encke benannt.

Op Recommandatioun vum Friedrich Bessel gouf den Encke 1825 Direkter vum Berliner Observatoire, deen awer net grad a beschtem Zoustand war. – Mat der Ënnerstëtzung vum Alexander von Humboldt an der Zoustëmmung vum preisesche Kinnek Friedrich III. gouf en Obsevatoire am Süde vu Berlin gebaut. Den neie Berliner Observatoire ass 1835 a Betrib geholl ginn an den Encke war den éischten Direkter.

Hien huet d'Stärekaart vun der Berliner Akademie iwwerschafft an huet d'astronomescht Joerbuch verbessert.

Am Joer 1837 huet hien eng 325&nbsp;km breet Deelung vum Saturnrank entdeckt, déi haut Enckesch Deelung genannt gëtt. 1844 gouf hie Professer fir Astronomie op der Berliner Humboldt-Universitéit. Säin Nofollger gouf 1864 de Wilhelm Julius Foerster.

Fir seng Leeschtungen huet den Encke vill Auszeechnungen an Éierunge kritt. Vun der brittescher Royal Astronomical Society krut hien zweemol eng Goldmedail.

Zu sengem Gedenke goufen e Moundkrater um Äerdmound an den Asteroid (9134) Encke benannt.

## Um Spaweck

*  Noruff vun der Royal Astronomical Society
Arthur Useldinger

Den **Arthur Useldinger**, gebuer den 8. Juli 1904 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen och do de 15. Mäerz 1978, war e lëtzebuergesche Politiker.

Berufflech war hie Beamten am Service commercial vun Arbed Belval, politesch huet hie sech an der Kommunistescher Partei Lëtzebuerg (KPL) engagéiert. 1932 huet hien d'Vereenegug *Luxembourg-URSS* gegrënnt.

An den 1930er Jore war hie Mataarbechter vun der *[[Volksstimme]]*.

Nom däitschen Iwwerfall am Mee 1940 huet hie bis zu der Befreiung, am September 1944, missen ënnerdauchen, vun enger Stopp an déi aner. Mat anere Membere vun der KPL huet hien d'Resistenzorganisatioun ALEF (*[[Aktiv Letzeburger Enhétsfront ge'nt de Faschismus]]*) gegrënnt. Déi huet sech mat Fluchblieder a mat der Zeitung *[[Die Wahrheit]]* (1941) eng Stëmm verschaf. Well d'Gestapo d'Memberslëscht vun der KPL an d'Fangere kritt hat, goufen der vill vun hinne verhaft an a KZer gestach, sou och dem Useldinger seng Fra Yvonne Hostert an hire Papp. Den Arthur Useldinger hu se awer net kritt.

Nom Krich war den Arthur Useldinger bis zu sengem Doud, mat zwou klengen Ënnerbriechungen, déi ganzen Zäit Deputéierte fir d'KPL an der Chamber (1945-1958, 1959-1968 an 1969-1978).

Bei de Gemengerotswalen 1946 krut hien zu Esch-Uelzecht déi meescht Stëmmen a gouf den 18. Februar 1946 zum Buergermeeschter vun enger KPL-CSV-Koalitioun ernannt. Den 11. Mäerz 1949 huet den Emile Colling am Numm vun der CSV-Fraktioun, d'Koalitioun mat der KPL opgekënnegt, an et koum zu Neiwalen. De 14. Abrëll 1970 bis zu sengem Doud war hien eng weider Kéier Buergermeeschter vu senger Heemechtstad, dës Kéier a Koalitioun mat der LSAP.

Den Arthur Useldinger war mat der Yvonne Hostert bestuet.

## Gielercher
* 

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Regierungsmemberen
* Lëscht vun de Buergermeeschtere vun Esch-Uelzecht

## Um Spaweck
* Eng Foto
Ulrich Lindow

Den **Ulrich Lindow**, gebuer de 16. Mäerz 1949 zu Mölln am däitsche Bundesland Schleswig-Holstein, ass en däitsche Sculpteur, dee mat verschiddenstem Material schafft.  Hie wunnt zu Schobüll, an enger klenger Gemeng am Krees Nordfriesland, net wäit ewech vun Husum op der Nordséiküst.

1996 huet hie bei engem Skulptursymposium ënner der artistischer Leedung vum Pit Nicolas zu Bilschdref matgemaach.

Den Ulrich Lindow huet fënnef Joer un der Restauratioun vun der Kierch zu Ënsber geschafft.
## Aner Wierker zu Lëtzebuerg
*Den Ambo a sechs Käerzestänneren an der Parkierch zu Dol, déi de 4. Mee 2008, bei Geleeënheet vun der 200 Joresfeier vun der Kierch, ageweit goufen.
*En neien Altor an en neien Ambo an der Kierch Äischen, déi am November 2008 geweit, respektiv geseent, goufen.

## Kuckt och
*Kierch Ënsber
## Um Spaweck
*Websäit mat dem Lindow senger "De Franz vun Assisi schwätzt mat de Vullen"-Skulptur
Ordre de Léopold II

Den **Ordre de Léopold II** gouf vum belsche Kinnek Leopold II. am Joer 1900 agefouert..

1908 gouf den Uerden an de belsche System vun den Uerden an Dekoratiounen integréiert.

Den Uerde gëtt ausgedeelt u Persounen déi Verdéngschter vis-à-vis vum Kinnek oder vum Kinnekshaus hunn.

## Graden
D'Barette vun de verschiddene Klassen a Medailen:

* Grand-croix
* Grand officier
* Commandeur
* Officier
* Chevalier
* Or
* Argent
* Bronze
## Um Spaweck
Kierch Schlënnermanescht

D**'Kierch zu Schlënnermanescht** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Dikrich Le Bon Pasteur, zum Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Buerschent gehéiert.

D'Kierch ass der Gebuert vun der Muttergottes geweit. D'Fest gëtt den 8. September gefeiert.

Se steet an der Haaptstrooss, dem CR348.

Zur fréierer Par Schlënnermanescht gehéiert ausser der Parkierch vun Schlënnermanescht och nach d'Kapell vun Uewerschlënner.

## Geschicht
D'Par Schlënnermanescht gouf am Joer 1804 mat eegener Verwaltung an engem eegene Paschtouer gegrënnt. Zur fréierer Par gehéieren och nach d'Giewelsmillen, de Fridbësch an d'Ënner- an Uewerschlënner. Fir d'200-Joerfeier vun der Par krut d'Kierch vu Schlënnermanescht am Joer 2004 zwou nei Klacken.

## Fënsteren
D'Fënstere si vum Émile Probst an deem senger Fra Denise Probst-Massin.

## Klacken

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Iwwer déi "nei" Klacke vu Schlënnermanescht 
* D'Fënstere vun der Kierch zu Schlënnermanescht op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 


Kirche Schlindermanderscheid 04.jpg|D'Kierch vun Nordoste gesinn
Kirche Schlindermanderscheid 02.jpg|Agank vun der Kierch mat dem Monument aux morts niewendrun
Kirche Schlindermanderscheid 03.jpg|De Banneraum mat den Altär
Bundesverdienstkreuz

D**'Bundesverdienstkreuz**, op Lëtzebuergesch *Bundesverdéngschtkräiz*, ass eng däitsch Auszeechnung.

## Ausgezeechent Persounen (Auswiel)

*Victor Abens
*Jean Asselborn
*Paul Dostert
*Albert Frère
*Georges Gredt
*Alfred Grosser
*Guido Knopp
*Evelyn Hamann
*Fernand Hoffmann
*Georg Iggers
*Edmond Israel
*Jean-Claude Juncker
*Erich Kästner
*Guido Knopp
*Marcelle Lentz-Cornette
*Golo Mann
*Ernest Mühlen
*Anne-Sophie Mutter
*Helmut Newton
*Hans-Gert Pöttering
*Gaston Reinig
*Nico Ries
*Manfred Rommel
*Lex Roth
*Romain Schintgen
*Hans-Peter Schwarz
*Albert van Houtte
*Tony Vaccaro
*Guy Wagner
*Camille Wampach
*Albert Wehrer
*Peter Zadek


## Kuckt och
*Europäesch Auszeechnungen

## Um Spaweck

*Säit vum ''Haus der Geschichte der Bundesrepublik Deutschland'' 
*Informatioune vum Bundespräsidialamt iwwer d'Bundesverdienstkreuz
*''Die Orden des Bundes und seiner Länder''
François Visine

De **François Visine**, gebuer de 24. September 1922 zu Haraucourt bei Nanzeg als Bouf vun engem loutrengesche Bauer a gestuerwen de 24. Februar 1998 zu Versailles, war en héije Fonctionnaire beim Europäesche Parlament an ass de Grënner vun der Fondation du Mérite Européen.

## Biographie
No senger Primärschoul schreift hie sech 1936 zu Dombasle-sur-Meurthe am *Cours complémentaire* an a kritt dräi Joer méi spéit de *Brevet élémentaire*.

Am September 1940, mécht hien e Concours fir an d'Normalschoul fir Schoulmeeschteren opgeholl ze ginn. Vu 70 Kandidate ginn der 13 ugeholl. De Visne hat sech als zweete klasséiert.

Eng Reform vum Schoulwiese forcéiert hie fir seng Projeten z'änneren. Hie fiert da mat sengem Studium am Lycée Henri Poincaré zu Nanzeg weider.

Well et an de Schoulen an an den Internaten déizäit sou zimmlech un allem gefeelt huet, krut seng Promotioun d*'108e portée de Pinguins* de Spëtznumm *Rutagabas Promo* oder och nach *Promo de la débâcle*.

Déi éischt Partie vum *baccalauréat* schléisst de Visine 1942 mat der Mentioun *gutt* af. Fir den zweeten Deel dat Joer duerno kritt hien eng Mentioun *ganz gutt*.

Encouragéiert duerch déi gutt Resultater schreift hie sech zu Nanzeg op der *Faculté de Droit* an.

Do sammelt hie Präisser a Mentiounen:

* 1944: 3.Mentioun am réimesche Recht
* 1945: 1. Präis am *Droit civil* an 2. Präis an der *Economie politique*.
* 1946: 2. Präis am *Droit civil*, 2. Präis an der *Economie politique* an eng 4. Mentioun am *concours général des facultés de droit*. Dat Joer mécht hien och seng *Licence de Droit* mat de Mentioun *ganz gutt* a kasséiert och nach de *Prix de l'Association des anciens étudiants de la faculté de droit*.

Hie vertrëtt dann eng Thees iwwer den Turgot (*Turgot - Sa conception de la révolution sociale*). Mat där kritt hien 1949, den Doktertitel am *Droit*.

Dat Joer duerno, den 12. Mäerz, léiert hie seng spéider Fra, d'Simone, kennen, a si bestuede sech am Abrëll 1952. D'Koppel kritt e Bouf deen se Pascal nennen.

Kuerz duerno schreift de Visine seng zweet Thees mat där hien den Doktertitel an de *Sciences économiques* kritt. Bal gläichzäiteg kritt hien och de *Prix Lucien Brocard*.

De François Visine bleift ganz aktiv op den Universitéiten. Vun 1950 bis 1956 ass hie *Chargé de travaux pratiques d'économie politique* op der Fakultéit zu Paräis. Vun 1955 bis 1956 ass hie *Chargé de conférences d'économie politique* op der *École Nationale des Impôts* a *Chargé de travaux pratiques* op der *École des Hautes Études Commerciales*.

Dem François Visine seng professionell Carrière kann doduerch charakteriséiert ginn datt hien ëmmer op der Säit vun der Atlantik-Allianz an der NATO stoung. Den 2. August 1951 gëtt hien Haaptadministrateur an der Divisioun Ekonomie a Finanze vum Internationale Sekretariat vun der NATO. Aacht Joer méi spéit gëtt hie Rechtsberoder vun der NAMSA a kënnt 1968, wéi déi hir Quartiere vu Paräis op d'Cap verleet, op Lëtzebuerg schaffen, wou hien dann 1987 a Pensioun geet.

## Um Spaweck
* Artikel iwwer de François Visine
Autobunn A6 (Lëtzebuerg)

D**'Autobunn A6**, och *Areler Autobunn* genannt, ass eng lëtzebuergesch Autobunn am Kanton Lëtzebuerg an am Kanton Capellen. Als Iwwergank vun der A1 fänkt se um Gaasperecher Kräiz am Süde vun der Stad Lëtzebuerg un a leeft dann a Richtung Weste bis op d'belsch Grenz an der Gemeng Stengefort, wou s'un déi belsch Autobunn A4 ugeschloss ass.

Et gëtt 5 Autobunnsausfaarten/-opfaarten, 2 Autobunnnskräizer an eng Plaz fir ze raschte mat Bensinnsstatioun (*Aire de Capellen*). Den Tracé vun der A6 leeft méi oder manner parallel mat der N6.

D'A6 ass tëscht 1976 an 1982 a Betrib geholl ginn a s'ass op hirer ganzer Längt en Deel vun der E25.

Se huet eng Längt vun 20,8&nbsp;km.

## Trafick
Zanter s'opgaangen ass, huet sech den Trafick bis 2024 quasi verfënneffacht: Waren et 1985 nach 11.338 Gefierer an der Moyenne pro Dag, ass déi Zuel op 49.149 am Joer 2024 eropgaangen. 2023 waren et der souguer eppes iwwer 50.000.

## Biller

Autoroute 6 Luxemburg, Grenze zu Belgien-3729.jpg|Enn vun der A6, op der belscher Grenz.
Autoroute A6, Croix de Cessange 01.jpg|D'A6 kuerz virum Zéissenger Kräiz (2014)
Eisenbahnbrücke über die A6 in Luxembourg 01.JPG|D'Eisebunnsbréck vun der Streck Stad-Péiteng iwwert d'A6 (2014)


## Kuckt och
* Bréck op der Cloche d'or iwwer d'A6

## Um Spaweck

* D'A6 op der Websäit vu Ponts & Chaussées
Aristyllos vu Samos

Den **Aristyllos**, gebuer ëm 300 v. Chr., war en Astronom vu Samos. Hien huet am egypteschen Alexandria geschafft.

Den Aristyllos war deen éischte griicheschen Astronom, vun deem geschriwwe gëtt, datt hien (mam Timocharis vun Alexandria) Uertsbestëmmunge vu Fixstäre versicht huet. Seng verluere gaange Schrëft "Iwwer d'Fixstären" ass vum Hipparchos vun Nicäa a vum Ptolemäus benotzt ginn.
Prezessioun

Den Ausdrock **Prezessioun** gëtt a follgende Beräicher:

* Astronomie:
** konesch Beweegung vun der Äerdachs, kuckt: Prezessioun (Astronomie)
** Prezessioun vun den Equinoxen
* Mechanik: Rotatiounsachs vun engem Kierper deen eng gyroskopesch Beweegung mécht, kuckt: Prezessioun (Mechanik)
* Ballistik: Beweegung vun der Achs vun engem Geschoss ëmt seng Tangent, kuckt Prezessioun (Ballistik)
Camille Ney

De **Camille Ney**, gebuer den 1. Januar 1919 zu Ell, a gestuerwen den 29. August 1984 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergsche Politiker (CSV).

De Camille Ney war vu Beruff Veterinär. Politesch huet hie sech an der CSV engagéiert a gouf tëscht 1964 an 1979 an d'Chamber gewielt. Dräimol huet hien dëst Mandat mat deem vun engem Member vun der Regierung getosch: 1971-1972 war e Staatssekretär fir Landwirtschaft, Wäibau a Bildung an 1972-1974 Minister fir Landwirtschaft an ëffentlech Gesondheet an der Regierung Werner-Schaus II, an 1979-1982 Minister fir Landwirtschaft, Wäibau, Waasser a Bëscher an der Regierung Werner-Thorn-Flesch.

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Regierungsmemberen
Timocharis vun Alexandria

Den **Timocharis vun Alexandria**, gebuer ëm 320 v. Chr., a gestuerwen 260 v. Chr., war e griicheschen Astronom a Philosoph. Hien ass méiglecherweis zu Alexandria gebuer a war en Zäitgenosse vum Euklid vun Alexandria.

Ongeféier 320 v. Chr. erstellt hien zesumme mam Aristyllos vu Samos, den éischte Stärekatalog. Iwwer 150 Joer méi spéit vergläicht den Hipparchos vun Nicäa säin eegene Stärekatalog mat deem vum Timocharis an entdeckt, datt déi geographesch Längt vun de Stäre sech iwwer d'Zäit verännert hunn, wat hien zou der Bestëmmung vum éischte Wäert vun der Prezessioun vun den Equinoxen gefouert huet.

Als éischte bekannten Astronom huet hien Opzeechnunge vu senge Beobachtungen iwwer de Merkur gemaach.

Dem Timocharis zu Éieren ass e Moundkrater no him benannt ginn.
Buergfrid

**Buergfrid** ass:
* an enger Buerg, en extra befestegten Deel, dacks en Tuerm, an deen ee sech bei enger Belagerung als Lescht zeréckzéie konnt, souguer, wann d'Ugräifer d'Befestegung vun der Buerg schonn iwwerwonnen haten; kuckt: Buergfrid (Buerg);
* e Lieu-dit um Stauséi Uewersauer, an der Gemeng Esch-Sauer; kuckt dofir Buerfelt;
* no där Uertschaft genannt, eng politesch Affär, um Ufank vun den 1970er Joren, kuckt: Buergfrid-Affär.
Marcel Mart

De **Marcel Mart**, gebuer den 10. Mee 1927 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen de 15. November 2019, war e lëtzebuergeschen Affekot, Journalist a Politiker.

## Liewen
De Marcel Mart huet zu Montpellier Droit an Ekonomie studéiert. Hie war vun 1953 bis 1956 Affekot, huet dunn awer, vun 1955 bis 1960, fir d'Noriichtenagence *Agence Europe* geschafft. Vun 1960 bis 1964 war hien de stellvertriedende Porte-Parole vun der CECA, an duerno, bis 1966, Direkter vum Informatiounsbüro vun den Europäesche Gemeinschaften zu New York. Vun 1966 bis 1969 war hien de Chef vun der Unitéit "Informatioune fir Drëttlänner" bei der EG zu Bréissel.

Hien huet sech politesch an der DP engagéiert a war vun 1969 bis 1974 Minister fir Wirtschaft, Mëttelstand, Tourismus an Energie an der Regierung Werner-Schaus II a vun 1974 bis 1977 an der Regierung Thorn-Vouel-Berg. Als Energieminister war hien ee vun de Verfechter vum Bau vun enger Atomzentral zu Rëmerschen.

1977 gouf de Marcel Mart Member vum Europäesche Rechnungshaff, deem säi President e vun 1984 bis 1989 war. Tëscht 1990 an 1993 war hien Haffmarschall um Groussherzoglechen Haff vu Lëtzebuerg.

Hie war och President vum Verwaltungsrot vun der Banque générale du Luxembourg (1993-2005) a vun der Société des foires internationales de Luxembourg (1994-2000).

De Marcel Mart ass de Brudder vum René Mart an de Papp vum Daniel Mart a vun der Caroline Mart.

## Gielercher

* Grand-Croix vum Ordre de la Couronne (Promotioun 1971)

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Regierungsmemberen

## Um Spaweck
* "Erlieft a Verzielt: Marcel Mart." 100komma7.lu, 01. Abr 2021 (Rediff. Interview vun 2005).
Albert Berchem

Den **Albert Berchem**, gebuer den 8. September 1920 zu Ollem, a gestuerwen de 4. Oktober 1984 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen DP-Politiker.

Den Albert Berchem war Bauer. Hie war tëscht 1951 an 1974 Member vum Gemengerot vu Kielen a vun 1982 bis zu sengem Doud Buergermeeschter vun do.

Hie war 20 Joer laang, vun 1959 bis 1974 a vun 1979 bis 1984, Deputéierten an der Chamber an 1968 war hie President vum Benelux-Parlament.

Vun 1974 bis 1979 war hie Staatssekretär fir Landwirtschaft a Wäibau an der Regierung Thorn-Vouel-Berg.

Him zu Éieren ass de *Stade Albert Berchem*, Stadion vum FC Kehlen, genannt.

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Regierungsmemberen
Fernande Marx

D**'Fernande Marx**, gebuer **Vasilescu**, de 7. Abrëll 1908 zu Ploesti a Rumänien, bestuet mam Dr. Charles Marx de 16. Mee 1938, a gestuerwen den 13. Juni 1946 bei engem Autosaccident zu La Ferté-sous-Jouarre bei Meaux, war eng lëtzebuergesch Fraerechtlerin.

D'Fernande Marx war Matgrënnerin vun der *[[Union des femmes luxembourgeoises]]* (UFL). Si huet d'UFL och um 1. Weltkongress vun der *Union Internationale Démocratique des Femmes* vertrueden, wou si als permanent Delegéiert fir Lëtzebuerg an de *Comité Mondial des Femmes* gewielt gouf.
Faillite

Als **faillite** oder **krups** (de:*bankrott*, it: *banca rotta*) gëtt eng Firma oder e Staat genannt, deen net méi bezuele kann, also net méi an der Lag ass, seng Rechnungen iwwer en eegent Kapital ze decken. De Begrëff **Faillite** bezeechent de finanziellen Zoustand vun enger Firma déi net méi bezuele kann. En änlechen, eelere Begrëff ass *Falliment*. Am Fall wou et e Staat betrëfft, deen net méi bezuele kann, schwätzt een och vu *Staatsfaillite*. Normalerweis gëtt et och keng Méiglechkeet méi fir Suen ze léinen.

De Begrëff "bankrott" kënnt vun de Suewiessler am mëttelalterlechen Norditalien. Déi haten op der Mäert oder Foiren hir Dëscher opgebaut, op deene s'ënnerschiddlech Wärungen zum Tosch ugebueden hunn. Wann den Dësch eidel war, dann hat de Wiessler keng Sue méi.

Zu Lëtzebuerg hunn am Joer 2018 1.195 Firme Faillite deklaréiert, 28 % méi wéi dat Joer virdrun.
 
## Um Spaweck
*Faillitte mussen an Zukunft besser kënne verhënnert ginn op rtl.lu den 13. Januar 2019
*Failliten zu Lëtzebuerg (Tribunal d'arrondissement de Luxembourg) zanter dem 5. Januar 1990, op der Websäit vum Stater Barreau.
* Faillite am code de commerce
* Bankrott an Däitschland: § 283 StGB
Äishockey

**Äishockey** ass en Ekippesport, dee mat jee 5 Feldspiller an engem Golkipp op engem ongeféier 60 x 30 Meter groussen Terrain aus Äis gespillt gëtt. Et gëllt, mat engem Blëll e klengen Disk aus haardem Gummi, *[[Puck (Sport)|Puck]]* genannt, an de géigneresche Gol ze schéissen.

## Geschicht
Äishockey ass tëscht 1840 an 1875 a Kanada entstanen, wou brittesch Zaldoten d'schottescht Shinney op Äis a Schnéi gespillt hunn. Den Numm *Hockey* kënnt aus dem Franséischen an heescht "kromme Bengel".

Äishockey ass duerch d'International Ice Hockey Federation (IIHF) international organiséiert. Et gëtt haut 64 Memberclibb am Weltverband.

## Spillreegelen
## Äishockey zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg gëtt et 5 Jugendekippen an 2 Seniorsekippen. D'Jugendekippe spillen dat franséischt Championnat.

D'Ekippen Huskies Junior Ice Hockey Club an Tornado Luxembourg trainéieren op den Äispisten op der Kockelscheier.

## Um Spaweck
Jarretelle

Eng **Jarretelle** ass en elastescht Band dat un enger Ceinture oder un engem Korsseli festgemaach ka ginn oder vu virera schonn drun ass, an deen op der fräier Säit eng speziell Pëtz huet wou d'Strëmp kënnen dru festgemach ginn fir datt se net sollen um Been no ënne rutschen.

D'Jarretelle ass eng Weiderentwécklung vum Huesebändel (*jarretière*) a war 1876 vum Korsselismécher Féréol Dedieu uganks fir medezinesch Zwecker entworf ginn.
Éditions Ultimomondo

**Éditions Ultimomondo, S.à r.l.** ass e lëtzebuergesche Buchverlag.
## Historique
De Verlag Éditions Ultimomondo, S.à r.l. mat Sëtz zu Nouspelt gouf den 9. August 2000 gegrënnt. Déi fënnef Grënnungsmemberen an Associéë waren de Michel Dimmer, de Roger Manderscheid, de Guy Rewenig, d'Micheline Scheuren an de Paul Thiltges. D'Micheline Scheuren gouf administrative Gerant an de Michel Dimmer technesche Gerant.

2008 gouf de Sëtz vum Verlag op Sandweiler verluecht. D'Monique Sauber-Rewenig huet d'Micheline Scheuren als administrativ Gerante ersat. 2011, nom Doud vum Roger Manderscheid, gouf de Sëtz nees op Nouspelt verluecht an de Guy Rewenig gouf neien administrative Gerant.

## Mataarbechter
Ëm de literaresche Programm këmmert sech de Guy Rewenig, deen dat virdrun zesumme mam Roger Manderscheid gemaach huet. De Paul Thiltges ass responsabel fir de Marketing.

De Verlag publizéiert nei Texter op Lëtzebuergesch, Franséisch an op Däitsch. Fir unzefänken koumen 2001 Bicher vum Roger Manderscheid a Guy Rewenig eraus. 2002 koumen der dobäi vum Nico Helminger, der Michèle Thoma, dem Rolph Ketter a Karikature vum Guy W. Stoos.

Am Lektorat schaffen de Lucien Kayser, Rolph Ketter an de Pierre Marson. Fir de Verlag schaffen d'Graphiker Michel Dimmer, d'Graphikerin an Illustratorin Pat Wengler, an d'Illustratorinnen Klaudia Kampa, Nadezda Kozomara, Claire Lesbros an Annick Sinner.
## Auteuren

* Jean Back
* Lucien Blau
* Corina Ciocârlie
* Alexandra Fixmer
* Claude Frisoni
* Germaine Goetzinger
* Nico Graf
* Pol Greisch
* François Guillaume
* Nico Helminger
* Jean-Paul Jacobs
* Irma Krauß
* Carine Krecké
* Elisabeth Krecké
* Roger Manderscheid
* Tania Naskandy
* Guy Rewenig
* Jay Schiltz
* Sandra Schmit
* Màxim Serranos Soler
* Guy W. Stoos (Karikaturen)
* Michèle Thoma

## Tour de Lüx
Am Kader vum zéngten Anniversaire vum Verlag gouf tëscht dem 26. September 2009 an dem 25. September 2010 queesch duerch d'Lëtzebuerger Land, mat Ofstiecher op Berlin a Wien, den Tour de Lüx mat 45 Etappen organiséiert. Déi verschidden Auteure vum Verlag hu Liesungen gemaach, déi dacks vum Saxophonist a Klarinettist Jitz Jeitz musikalesch encadréiert goufen.

## Programm vum Verlag
* *ultimomondo*, Literatur fir Erwuessener
* *pockolibri*, Literatur fir Erwuessener
* *Datscharitschi*, eng Serie vu Bicher fir Kanner 
* *Kalabu*, eng Serie vu Lauschterbicher fir Kanner

## Um Spaweck
* Websäit vun den ''Éditions Ultimomondo''
Carmen Heyar

D**'Carmen Heyar**, gebuer den 21. Juni 1959 an der Stad Lëtzebuerg, ass Schrëftstellerin a Musekerin.

D'Carmen Heyar ass zu Esch opgewuess an huet 1978 de Mëttelschouldiplom am Beräich *Biologie et Social* zu Wolz gemaach.

Se huet zu Witten vun 1986-89 e fräit Studium am Beräich Musek, Literatur an Theater absolvéiert; klassesche Gesank an der "*Schule der Stimmenthüllung*"; do Piano gespillt a Blockflütt ënnerriicht. Vun 1989-94 war  se fräi Schülerin an der "Kulturmühle Lützelflüh".

D'Carmen Heyar huet bei der Grënnung vun der éischter lëtzebuergescher "Bio-Coopérative" an der Waldorfschoul Lëtzebuerg matgeschafft. Si war fir eng Mandatszäit Member vum Conseil National du Livre, a schreift op Däitsch a Franséisch.

Hir 3 Kanner si mëttlerweil erwuessen a sinn an der Kultur an an der Wëssenschaft täteg.

## Wierker
### Literatur
* Bicherrezensiounen, Concerts- a Konschtkritiken (1999-2008) (L.W.; L.L.; J; t; k)
* Lyrik an Novellen (2002-2007)  a Les Cahiers Luxembourgeois
* "Sonne, Mond und Schiwa", 1° recueil de poèmes (2003)
* Anthologie: "Lyrik und Prosa unserer Zeit", Bd 2, (2005): Gedichtssammlung
* *Collection Deutscher Erzähler*, Bd 5, (2006): Novelle: "Grusel und sein Glück"
* "Chichiyokohanachichi", 2° recueil de poèmes (2007)

### Musek
* 1990-92: Musekspedagogin an der Waldorfschoul
* 1995: Cd-Lidd: *Time Sellers*
* 1996: *Un Instant*: composition de jazz
* 1995-99: Workshopleederin *Stëmm, Beweegung a graphesch Notatioun*

## Theater
* sozio-politeschen Improvisatiounstheater fir de grénge Stroum (70-er Joren)
* "Spiele der Zeitenwende" Waldorfschoul Bochum-Langendreer (1988)
* Musektheater mat Schoulklassen (1991-92)

## Um Spaweck
Josiane Kartheiser

D**'Josiane Kartheiser**, gebuer den 28. November 1950 zu Déifferdeng, ass eng lëtzebuergesch Lëtzebuergeschléierin, Schrëftstellerin a Journalistin.

Si huet englesch an amerikanesch Literatur studéiert, als Journalistin a méi spéit als Lëtzebuergeschléierin fir Erwuessener geschafft. Si schreift Literaturkritike fir de Radio an d'geschriwwe Press..

D'Josiane Kartheiser schreift op Lëtzebuergesch an op Däitsch.

Si ass Member vum Institut Grand-Ducal, Section arts et lettres.

2010 gouf si mam Prix Anne-Beffort vun der Stad Lëtzebuerg ausgezeechent.

Si ass d'Meedche vum René Kartheiser.

## Publikatiounen
### Bicher
* flirt mit fesseln, 1978. Reesreportagen, Lyrik, Kuerzprosa
* wenn schreie in mir wachsen, 1980. Lyrik, Kuerzprosa
* Linda, 1981. Kuerzgeschichten
* D'Lästermailchen, 1988. Cabaret, Lidder, Kuerzgesichten, Lauschterspiller
* Luxembourg City, 1989. Stadguide
* Wohlstandsgeschichten, 1993. Lyrik, Kuerzgeschichten
* Als Maisie fliegen lernte, 1996. Kuerzgeschichten
* Das Seepferdchen, 2000. Kuerzgeschichten
* Allein oder mit anderen, 2002. Kuerzgeschichten, Reestexter
* Cornel Meder. Ein Porträt, 2004
* De Marc hätt gär Paangecher, 2005. Kuerzgeschichten, Glossen, Cabaret
* Mäi léiwen Alen!, 2007. Kuerzgeschichten, Glossen, Cabaret
* Hutt Dir och en Holiday Consultant?, 2009. Cabaret, Geschichten, Glossen, Reestexter
* Geld oder Liewen!?, 2011. Cabaret, Glossen, Erënnerungen
* Entführe nicht deines nächsten Weib, 2013, Kuerzkrimien
* Die Shabby Chic Tote, 2014, Kriminalerzielungen
* Gees de mat?,2014, Kuerzgeschicht
* Kauf dir doch ein Leben!, 2015, Glossen, Gesellschaftskritik, Kuerzgeschichten

### Als Coauteurin
* z.&nbsp;B. Tom – Report über den Drogenplatz Luxemburg, 1981
* Esou schwätze mir, 1995. Dictionnaire (Franséisch-Lëtzebuergesch-Englesch) zesumme mam Gilbert Sondag an Henry Wickens
* Da Lass III, 2001. Audiovisuell Method fir de Lëtzebuergeschunterrecht.

### Kannerbicher
* De Maxi an de Geschichtenerzieler, 2004
* Dem Lou säin abenteuerleche Summer, 2012

### Theater
* De Kontrakt, Première 1983
* Härgottskanner, Première 1985

### Kontributiounen an Anthologien a Literaturzäitschrëften
* Kunststoff
* Galerie
* Formation, 1978 und 1979
* händedruck, 1981
* Mörikes Lüfte sind vergiftet, 1981
* Ent-Grenzung, 1982
* Lëtzebuerg, 1982 und 1983
* In Sachen Papst, 1985
* Lëtzebuerger Almanach, 1985 und 1986
* Die klassische Sau, 1986
* Lëtzebuerg, Luxembourg, Luxemburg, 1989
* aschlofen ënnert engem roude stärenhimmel as méi wéi geféierlech, 1994
* 33 Erzählungen Luxemburger Autoren des 20. Jahrhunderts, 1999
* Essays on Politics, Language and Society in Luxembourg, 1999
* Deutschsprachige Lyrik in Luxemburg, 2002
* Kaléidoscope Luxembourg, 2002
* Neue Lyrik, Anthologie im Frühjahr 2002
* Virum wäisse Blat, 2003
* E Buch am Zuch, 2004, 2006 und 2010
* D'Messer am Réck, 2006
* Konterlamonter, 2008
* Robert Krieps, 2009
* Zwischenland! Ausguckland!, 2009
* Am anderen Ende der Lichtung (Omega 90), 2010
* Literaresch Welten. Eng Lëtzebuerger Anthologie an dräi Sproochen, 2012
* Luxemburger Leichen, 2013
* arts et lettres 3, 2013
* Lies de bal, 2014

## Um Spaweck
André Frossard

Den **André Frossard**, gebuer de 14. Januar 1915 zu Colombier-Châtelot am Doubs, a gestuerwen den 2. Februar 1995 zu Versailles, war e franséische Journalist an Essayist.

## Biographie

Den André Frossard ass de Jong vum Louis-Oscar Frossard, ee vun de Grënner vun der franséischer kommunistescher Partei a spéidere Minister an de Regierunge vum Front populaire.

Hien ass 1935 zum Katholizismus iwwergetratt. Dëst Ereegnes huet hien a sengem Wierk *Dieu existe, je l'ai rencontré* verschafft.

Den André Frossard gouf 1987 an d'Académie française opgeholl.
## Wierker
* La Maison des otages (1946)
* Histoire paradoxale de la IVe République (1954)
* Le Sel de la terre (1956)
* Voyage au pays de Jésus (1958)
* Les Greniers du Vatican (1960)
* Votre humble serviteur, Vincent de Paul (1960)
* Dieu existe, je l'ai rencontré (1969)
* La France en général (1975)
* Il y a un autre monde (1976)
* Les trente-six preuves de l'existence du diable (1978)
* L'art de croire (1979)
* N'ayez pas peur, dialogue avec Jean-Paul II (1982)
* La Baleine et le Ricin (1982)
* L'Évangile selon Ravenne (1984)
* Le Chemin de croix, au Colisée avec Jean-Paul II (1986)
* N'oubliez pas l'amour, la Passion de Maximilien Kolbe (1987)
* Le Crime contre l'humanité (1988)
* Portrait de Jean-Paul II (1988)
* Le Cavalier du Quai Conti (1988)
* Dieu en questions (1990)
* Le Monde de Jean-Paul II (1991)
* Les grands bergers (1992)
* Excusez-moi d'être français (1992)
* Défense du Pape (1993)
* L'Evangile inachevé (1995)
## Gielercher
*
*
*
## Um Spaweck
Prospekt Nauki

**Prospekt Nauki** (Проспект Науки) ass e russesche Verlag, deen technesch a wëssenschaftlech Literatur, Léierbicher an Noschlouwierker fir Wëssenschaftler a Studenten erausgëtt.

De Verlagssëtz ass zu St. Péitersbuerg an ass komplett a Privatbesëtz.

Seng Publikatiounen ëmfassen ë.&nbsp;a. Themë wéi Mikrobiologie, Biotechnologie, Medezin-Technik, Life Sciences, Bauwiesen an Ëmweltmanagement.

## Originn vum Numm
Den Numm bedeit *Strooss vun der Wëssenschaft*. De Verlag krut deen Numm wéinst der Praxis vun der Sowjetunioun, Stroossen no sowjetesche Conquêtë vun der Wëssenschaft oder Technik oder vun Ziler vun der Sowjetkultur ze nennen. Obschonn de Verlag nom Zerfall vum Kommunismus gegrënnt gouf hu seng Grënner sech fir deen Numm decidéiert well déi Bezeechnung de russesche Bierger bekannt ass a well en de Verlagsprogramm mat wëssenschaftleche Bicher reflektéiert.
Pizarro

Ënner dem Numm **Pizarro** kënne follgend Persoune gemengt sinn:

*déi spuenesch Konquistadorefamill Pizarro, dozou gehéieren:
:*Francisco Pizarro (1475-1541) 
:*Hernando Pizarro (1478-1575) 
:*Gonzalo Pizarro (1502-1548) 
:*Juan Pizarro (1511-1536)

*Claudio Pizarro (* 1978), peruanesche Foussballspiller
*David Pizarro (* 1979), chileenesche Foussballspiller
*Rodrigo Pinto Pizarro Pimentel de Almeida Carvalhais,(1788-1841), portugisesche Politiker, éischte Barong vu Ribeira de Sabrosa
Elisabeth Pfluger

D**'Elisabeth Pfluger**, gebuer den 21. Oktober 1919 zu Härkingen, a gestuerwen den 2. Mee 2018 zu Solothurn, war eng schwäizeresch Schrëftstellerin a Seeërchessammlerin.

Zanter si an d'Schoul gaangen ass huet si Zeien a Form vu Bicher aus der Vollekskultur vum Kanton Solothurn, besonnesch Seeërcher, Anekdoten a Spréchwierder gesammelt, déi si dann an Aufsätz an a Bicher verëffentlecht huet.

Si huet och vun 1983 bis 2005 de *Solothurner Kalender* erausginn. Si war bis 1949 Léierin zu Neuendorf SO an duerno an der Stad Solothurn.

Iwwer hiert Buch *Solothurner Sagen* dat am Joer 1972 erauskoum seet de solothurnesche Landammann Franz Josef Jeger, datt et hir domat gelonge wier de räiche Seeërchespatrimoine vum Solothurner Vollek virum Vergiessen ze retten.

No dësem éischte Seeërchesband schreift si 1984 d*Solothurner Geschichten*, 1986 d*'Solothurner Geistersagen*, an 2004 an der Schrëfterei *Settigi Sache gids* vun der Zentralbibliothéik Solothurn nach e Band mat Geeschtergeschichten an aneren onheemleche Seeërcher.

D'Elisabeth Pfluger sammelt och al solothurnesch Lidder an Dänz.

## Wierker (Auswiel)

* Solothurner Sagen (1972)
* Vom Läbe und vom Wätter (1981)
* Aehnen am Bach heds au Lüüt (1983), ISBN 3-7260-0232-4
* Solothurner Geschichten (1984), ISBN 3-7260-0247-2
* Solothurner Geistersagen (1986), ISBN 3-7260-0284-7
* Vill Haag und weeni Garte (1990), ISBN 3-7260-0357-6
* Flueblüemli und Aarechisle (1991), ISBN 3-9070-1212-7
* Settigi Sache gids (2004), ISBN 3-033-00291-9

## Präisser
* 1981 Kulturpreis des Kantons Solothurn
* 2001 Preis der Pro Wartenfels

## Kuckt och
* Lëscht vu Schwäizer Schrëftsteller

## Um Spaweck
* Solothurner Kalenner
Victoria Mayer

D**'Victoria Mayer**, gebuer de 6. Mee 1976 zu Münster, ass eng däitsch Schauspillerin.

Si koum am Alter vun 13 Joer op Marburg wou si hiren *Abitur* op der Elisabethschoul gemaach huet an duerno och do um Theater als Regieassistentin geschafft huet. Si ass 1997 op München geplënnert an huet do bis 2001 op der *Bayerischer Theaterakademie* studéiert.

Si gouf duerch vill Niewerollen a Fernsee- a Kinosproduktioune bekannt. Si huet ënner anerem am Film Die Wolke matgespillt. An der ZDF-Serie Kommissar Stolberg huet si vun 2006 bis 2008 d'Kriminaloberkommissarin Sofia Lechner gespillt.

## Um Spaweck
Telekonverter

En **Telekonverter** ass e Lënsesystem fir Fotoobjektiver, deen dozou déngt, d'Brennwäit vun engem Objektiv ze vergréisseren.

## Stäerkten
Telekonvertere gëtt et tëscht 1,4- an 3-mol Vergréisserung. Déi Zuele ginn un, wéi villmol d'Brennwäit duerch de Konverter méi grouss gëtt. Mat engem 2×-Konverter léisst sech sou e 50&nbsp;mm Objektiv op 100&nbsp;mm "vergréisseren".

## Telekonvertere bei Spigelreflex-Apparater
Bei Spigelreflex-Fotoapparater gëtt den Telekonverter tëscht de Boitier an d'Objektiv geschrauft.

## Telekonvertere bei Fotoapparater mat fest agebauten Objektiver
A deem Fall léisst sech de Liichtstralegank net änneren, nodeem en d'Objektiv passéiert huet. Dofir gëtt et Lënsesystemer, déi virum Objektiv ugemaach ginn, sief et duerch e Klameresystem oder, bei méi deieren, duerch e Bajonettgewënn, wéi bei der Canon PowerShot G7, dat et erlaabt, déi Zousazlëns riicht ze halen.

## D'Virdeeler

## D'Nodeeler
### Et geet Liicht verluer

### Et geet Qualitéit verluer
Koekelberg

**Koekelberg** ass eng vun den 19 Gemengen an der Haaptstadregioun Bréissel. Et huet 
21.638 Awunner  op just 1,17&nbsp;km² Fläch an ass domat no Saint-Josse-ten-Noode - Sint-Joost-ten-Node déi klengst vun de Bréisseler Gemengen.

## Kuckeswäertes
Net z'iwwersinn ass déi an der ganzer Belsch bekannt Basilika vum Hellegen Häerz, déi um Koekelberg steet, an eng vun deene gréisste Kierche vun der Welt ass. Si ass am Ufank vum 20. Joerhonnert gebaut ginn a steet um Enn vun enger monumentaler Strooss, déi drop zouféiert.

## Jumelagen a Partnerschaften
* Hyères-les-Palmiers (26. November 1977)
*  Sanlúcar de Barrameda 
*  Santarém
*  Baaschtnech (20. Mee 2006 Frëndschaftscharta fir 175-Joerfeier vum Koekelberg)
*  Kelmis (idem)
*  Ieper (idem)
*  Bournemouth
*  Borsele
*  Glostrup
*  Kołobrzeg
*  Woiwodschaft Pommern

## Um Spaweck
* Websäit vun der Gemeng
* Plang
Canon PowerShot

De Begrëff **Canon PowerShot** gouf 1998 vu Canon agefouert fir hir Kompakt-Fotoapparaten. D'Spigelreflex-Fotoapparate vun där Firma heeschen EOS.

## Serien
Et gëtt e puer Produktiouns-Serien:
*Powershot A-Serie
*Powershot G-Serie
*Powershot S-Serie
*Powershot SX-Serie
*Powershot Pro-Serie

## Modeller
* PowerShot 30T, PowerShot 350, PowerShot 600, PowerShot A5, PowerShot A5 Zoom
* PowerShot A10, PowerShot A20, PowerShot A30, PowerShot A40, PowerShot A50, PowerShot A60, PowerShot A70, PowerShot A75, PowerShot A80, PowerShot A85, PowerShot A95
* PowerShot A100, PowerShot A200, PowerShot A300, PowerShot A310, PowerShot A400, A410, A420, A460, A510, A520, A530, A540, A550, A 560, A570IS, A610, A620, A630, A640, A700, A710 IS, A720 IS (Nov. 2007)
* PowerShot G1, PowerShot G2, PowerShot G3, PowerShot G5, PowerShot G6 (mat RAW), PowerShot G7 (November 2006); ouni RAW, PowerShot G9 (September 2007);(dës Kéier mat RAW), PowerShot G10 (Oktober 2008)
* PowerShot Pro1, PowerShot Pro70, PowerShot Pro90 IS, 
* PowerShot S1 IS, PowerShot S2 IS, PowerShot S3 IS, Powershot S5 IS (ersetzt d'Powershot S3 IS), 
* PowerShot S10, PowerShot S20, PowerShot S30, PowerShot S40, PowerShot S45, PowerShot S50, PowerShot S60, PowerShot S70, PowerShot S80
* PowerShot SD1000 (Abrëll 2007), PowerShot SD850 IS (Sept. 2007), PowerShot SD870 IS (Nov. 2007), PowerShot SD950 IS (Nov. 2007) 
* PowerShot SX100 IS (Hierscht 2007), PowerShot SX10 IS (Hierscht 2008)

## Um Spaweck
Guy W. Stoos

De **Guy W. Stoos** (de W. ass fir William), gebuer den 8. Februar 1950 zu Ettelbréck, a gestuerwen an der Nuecht op den 12. Januar 2022, war e lëtzebuergesche Graphiker, Karikaturist a Politiker.

Politesch huet hie sech bei déi Lénk engagéiert, fir déi e vun 2003 bis 2006 als Conseiller am Stater Gemengerot souz. Hie war Matgrënner a Mataarbechter vum *[[Den Neie Feierkrop|Neie Feierkrop]]* an huet och reegelméisseg an anere Zäitschrëfte matgeschafft, dorënner d*'[[woxx]]* a *[[goosch.lu]]*.

Hien huet och Plakater an illustréiert Bicher entworf.

De Guy W. Stoos hat als Informatiker geschafft. Zanter dem 1. Mäerz 2007 war hie pensionéiert.

## Amateur-Zeechentrickfilmer
* *Et mon oil* (1974)
* *Earthday* (1973)

## Publikatiounen
* *Hochdruck. Cartoons.*, Kontext, 1978.
* *Nachdruck. Karikaturen.*, Kontext, 1979.
* *Strich und Faden. Karikaturen.*, Éditions Ultimomondo, 2007, ISBN 978-2-919933-08-2.
* *Geld oder Blut. Karikaturen.*, Éditions Ultimomondo, 2009, ISBN 978-2-919933-51-8.
* *Pomp Fünäber. Karikaturen.*, Éditions Ultimomondo, 2010, ISBN 978-2-919933-64-8.

## Literatur
* *Bicherbuch - Livre des livres - Bücherbuch - Book of books*, Éditions Ultimomondo, 2010, ISBN 978-2-919933-65-5, Ss. 139-146
* Le choc des fauxtos Josée Hansen, land.lu, 5. November 2010 
* "Zum Tod von Guy W. Stoos: Treuer Begleiter." Edito/Noruff op woxx.lu, 13.01.2022.
Aloyse Bisdorff

Den **Aloyse Bisdorff**, gebuer de 14. Abrëll 1933, ass e lëtzebuergesche Politiker (KPL) a pensionéierte Professer-Ingenieur.

## Liewen a Karriär
Den Aloyse Bisdorff huet am Fuerschungsservice vun de Renault-Wierker zu Paräis geschafft, wou e sech vun 1958 un an enger Betribsgrupp vun der PCF engagéiert huet. 1963 koum hien hannescht op Lëtzebuerg a gouf do Member vun der KPL. Uganks 1970 gouf hie Member vum Zentralkomitee vun der KPL, a war vun 1990 bis 1999 Parteipresident.

Vun 1969 bis 1999 war hie Conseiller am Escher Gemengerot, eng Zäitchen dovun och Schäffen. 

Den Aloyse Bisdorff war vun 1977 bis 1989 a vu Mëtt 2000 bis Mëtt 2002 Deputéierten an der Chamber, an deemno bis haut (Dez. 2024) dee leschte KPL-Deputéierten.
Lëscht vun den Asteroiden – Haaptceinture 1 - 500

Déi nofollgend Tabell enthält eng Deellëscht vun enger Asteroideniwwersiicht. D'Zifferen an der éischter Kolonn ginn déi definitiv Katalogiséierung un, an déngen als Identifikatiounsnumero (Bestanddeel vum Numm).

## Haaptceinture vun Nr. 1 bis 500
**[[#001|1-100]] &nbsp;&nbsp; [[#002|101-200]] &nbsp;&nbsp; [[#003|201-300]] &nbsp;&nbsp; [[#004|301-400]] &nbsp;&nbsp; [[#005|401-500]]**
Lëscht vun den Asteroiden

Dës **Lëscht vun den Asteroiden** ass en Deel vun de Referenztabellen.

Déi follgend Säiten enthalen allkéiers een Deel vun der Lëscht vun den Asteroiden:

Aus dem Duerchmiesser an der Albedo kann d'absolut Hellegkeet berechent ginn:

:\text{Hellegkeet} \approx -2{,}5 \times \lg \left( \text{Albedo} \times \frac{\text{Duerchmiesser}^2}{1.800.000\,\mathrm{km}^2}\right) 

Dat bedeit ëmgedréint:

:\text{Duerchmiesser} \approx \sqrt{ \frac{1.800.000\,\mathrm{km}^2}{\text{Albedo}}} \times 10^{- \frac{H}{5}} 

## Kuckt och

* Alphabetesch Lëscht

## Literatur
* *Dictionary of Minor Planet Names* von Lutz D. Schmadel, ISBN 3-540-00238-3

## Um Spaweck
*  Benennung vu Klengplanéiten
*  Grouss alphabetesch Lëscht vun de klenge Planéiten
*  Lëscht vun de klenge Planéiten an hiren Entdecker - gesënnert no den Nummeren
Alphabetesch Lëscht vun Asteroiden

Dës Säit féiert iech weider op Ënnerandeelungen (aner Säiten) déi opgestallt goufe wéinst der héijer Zuel vun den Asteroiden.

Fir op déi Säiten ze komme braucht der nëmmen op de Link ze klicken.
Jean Dupong

De **Jean Dupong**, gebuer den 18. Mee 1922 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 6. Dezember 2007, war e lëtzebuergesche Politiker an Affekot.

Als Member vun der CSV war hie vun 1954 bis 1958, 1959 bis 1967 an 1974 bis 1979 Deputéierten an der Chamber. Hie war President vun der CSV tëscht 1965 an 1972.

1967-1969 war hie Minister fir Justiz, Bildung, Famill, Jugend, Bevëlkerung a Sozial Solidaritéit an der Regierung Werner-Cravatte a vun 1969 bis 1974 Minister fir Bildung, Aarbecht a Sozial Sécherheet (tëscht 1972 an 1974 zousätzlech och nach fir Wäibau) an der Regierung Werner-Schaus II.

Vun 1979 bis 1994 war hie Member vum Staatsrot, wou hie vun 1988 bis 1991 Vizepresident a vun 1991 bis 1994 President war.

De Jean Dupong war weiderhin ë.&nbsp;a. President vum Conseil d'administration vun der SES, vun der Société de banque suisse a vu Shell, Matgrënner vun der Lasel an 11 Joer laang President vun der Fédération luxembourgeoise d'escrime.

An der Nuecht vum 5. op de 6. Dezember 2007, ass hien am Alter vu 85 Joer gestuerwen.

De Jean Dupong war de Fils vum Pierre Dupong a Papp vu véier Kanner.

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Regierungsmemberen

## Um Spaweck
Jean-Pierre Büchler

De **Jean-Pierre Büchler**, gebuer de 6. Juli 1908 zu Haler, a gestuerwen de 7. September 1993 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Politiker.

De Jean-Pierre Büchler war en Agronom.

Vun 1931 bis 1934 huet hien op der Akerbauschoul zu Ettelbréck Coursë ginn, dono war hien, bis 1945 Chef vum Service d'économie rurale am Landwirtschaftsministère. Nom Krich gouf hie Chef vum Office luxembourgeois du ravitaillement an dono Chargé d'études am Wirtschaftsministère. 1948 gouf hie Conseiller de Gouvernement am Landwirtschaftsministère, wou hien ë.&nbsp;a. d'Regierung an internationalen Organisatiounen (FAO, GATT, OECE) representéiert huet.

Als Member vun der CSV war hie vun 1964-1969 Staatssekretär am Landwirtschafts- a Wäibauministère an der Regierung Werner-Cravatte, vun 1969 bis 1972 Minister fir Landwirtschaft, Wäibau, an Ëffentlech Aarbechten a vun 1972 bis 1974 Minister fir Ëffentlech Aarbechten, Famill, soziale Wunnengsbau a Sozial Solidaritéit an der Regierung Werner-Schaus II.

Vun 1974 bis 1978 war hien Deputéierten an der Chamber.

An der Stad Lëtzebuerg ass d'Bréck iwwer d'Eisebunn vun der Garer Plaz bis op Bouneweg (route de Thionville) no him benannt.

## Gielercher

* 

## Kuckt och
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Regierungsmemberen
Wallounesch

**Wallounesch** ass eng Regionalsprooch déi a Wallounien (Süde vun der Belsch) geschwat gëtt.

Et ass eng romanesch Sprooch déi zum Grupp vun de gallo-romanesche Sprooche gehéiert a fir genee ze sinn, zum Stronk vum Oïl (Al Nordfranséisch). Dozou gehéieren ënner anerem och d'Loutrengesch an d'Normannesch.

## Um Spaweck