open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paul Oswald Ahnert

De **Paul Oswald Ahnert**, gebuer den 22. November 1897 zu Chemnitz, a gestuerwen de 27. Februar 1989 zu Sonneberg, war en däitschen Astronom.

Hien ass bei de Fach- an Amateurastronomen bekannt als Editeur vum astronomesche Joerbuch *[[Kalender für Sternenfreunde]]*.

Säin haaptsächlecht Fuerschungsgebitt waren déi Verännerlech Stären. Op deem Gebitt war hie bei villen Entdeckungen dobäi gewiescht a bedeelegt. Grousse wëssenschaftleche Wäert hunn och seng Beobachtungsreien iwwer d'Sonnefleckestatistik.

## Literatur
* *Die veränderlichen Sterne der nördlichen Milchstraße. Part 4.* (with C. Hoffmeister) Publikatioun vum Observatoire Sonneberg (1947)
* *Der Lichtwechsel von 46 hellen Mirasternen.*, Akademie-Verlag, Berlin (1954)
* *Astronomisch-chronologische Tafeln für Sonne, Mond und Planeten.*, J. A. Barth Verlag, Leipzig (1960, 1961, 1965)
* *Beobachtungsobjekte für Liebhaberastronomen.*, J. A. Barth Verlag, Leipzig (1961 a. 1968)
* *Mondkarte in 25 Sektionen.* (with W. G. Lohrmann and others), J. A. Barth Verlag, Leipzig (1963)
* *Astronomische Abhandlungen.* (with C. Hoffmeister), J. A. Barth Verlag, Leipzig (1965)
* *Kleine praktische Astronomie. Hilfstabellen und Beobachtungsobjekte.* J. A. Barth Verlag, Leipzig (1986) ISBN 3-335-00000-5
* *Kalender für Sternenfreunde. Astronomisches Jahrbuch.* (edit by P. Ahnert), J. A. Barth Verlag, Leipzig (Annual editions:1948-1988); continued as...
** *Ahnerts Kalender für Sternenfreunde. Astronomisches Jahrbuch.* (edit by R. Luthardt), J. A. Barth Verlag, Leipzig (Five editions: 1989-1993)
** *Sonneberger Jahrbuch für Sternenfreunde.* (edit by Rainer Luthardt), Herri Deutsch Verlag, Frankfurt am Main (Six editions: 1994-2000); last Edition: *Sonneberger Jahrbuch für Sternenfreunde. 2000.* ISBN 3-8171-2000-1
** *Ahnerts Astronomisches Jahrbuch. Den Himmel beobachten und verstehen.*, Verlag Sterne und Weltraum, Heidelberg (Annual edition since 1994)
George Biddell Airy

De Sir **George Biddell Airy**, gebuer de 27. Juli 1801 zu Alnwick/Northumberland, a gestuerwen den 2. Januar 1892 zu Greenwich, war en englesche Mathematiker an Astronom.

Den Airy huet bedeitend Leeschtunge bruecht op de Gebidder Himmelsmechanik, Astrometrie an Optik.

Vun 1835 bis 1881 war hie kinneklechen Astronom.

Hie war och Direkter vum Observatoire vu Greenwich vun 1835 - 1886 an hien huet déi komplett Theorie vum Entstoe vum Reebou opgestallt grad sou wéi d'Hypothes vun der Isostasie.

Dem Airy zu Éieren ass e Moundkrater no him genannt. Airy

## Um Spaweck

*  Full text of *[https://web.archive.org/web/20041014220248/http://www.gutenberg.net/etext/10655 Autobiography of Sir George Biddell Airy]*
*  Biografie bei MacTutor (engl.)
*  *[http://gallica.bnf.fr Gallica: bibliothèque numérique de la Bibliothèque nationale de France]*
Faro

**Faro** ass eng Stad am Süde vu Portugal an der (Algarve) mat 57.679 Awunner (Stand 9.&nbsp;September 2004), engem internationele Fluchhafen (haaptsächlech fir Charterflich) an enger Universitéit.

## Geschicht
## Wirtschaft an Tourismus
## Kuckeswäertes

## Um Spaweck
* Faro,Online-Reesguide, op Däitsch
* Biller vu Faro
* Websäit vu Faro
Stroossbuerg

**Stroossbuerg** (fr: **Strasbourg**, gsw-als: Stroosburi, de: Straßburg, pfl: Schdrooßbursch) ass eng Stad am Elsass a Frankräich. Et ass déi gréisst Stad vum Elsass, den Haaptuert vum Departement Bas-Rhin an d'Haaptstad vun der Regioun Grand Est. Zu Stroossbuerg ass de Sëtz vum Europarot, an de Sëtz vum Europaparlament vun deem d'Sekretariat an der Stad Lëtzebuerg ass.

## Geographie
Stroossbuerg läit am Elsässer Déifland, am Dall vum Ill, um lénksen Uwänner vum Rhäin, op der Grenz mat Baden-Württemberg an ass eng ronn 220 Stroossekilometer vun der Stad Lëtzebuerg ewech.

## Nopeschuertschaften

## Geschicht

## Schoulen
* EM Strasbourg Business School

## Kuckeswäertes
* Kathedral
* Maison Kammerzell
* Europaparlament
* Christkindelsmärik, dee bekanntste Chrëschtmäert a Frankräich


* Universitéit Stroossbuerg

## Um Spaweck
Pierre d'Ailly

De **Pierre d'Ailly**, gebuer 1350 zu Compiègne, ass gestuerwen den 9. August 1420 zu Avignon. Hie war franséische Kardinol mat engem groussen Afloss zu senger Zäit a war och een universitäre Schrëftsteller. Ausserdeem war hien Äerzbëschof vu Cambrai a Groussvogt vu Saint-Dié.

## E bësschen aus sengem Liewen
Den d'Ailly ass an enger biergerlecher Famill opgewuess (säi Papp war Metzler). Hien huet zu Paräis am *[[Collège de Navarre]]* vun 1364 u studéiert an ass 1381 Meeschter an der Theologie ginn. 1384 gouf e Rekter. 1389 ass hie kinnekleche Priedeger vum Charles VI. ginn, an dat selwecht Joer ass hie Kanzler vun der Universitéit vu Paräis genannt ginn. Um Konzil vu Konstanz (1414-1418) huet hien eng éischt Roll gespillt, an hie gouf vum Poopst Martin V. zum peepstleche Legat ernannt. En huet 1416 och e Buch iwwer d'Reform vun der Kierch geschriwwen, an a sengem Wierk *Imago Mundi* bréngt hien de Problem vun der Kugelform vun der Äerd op d'Tapéit.

Nieft der Theologie huet hie sech och mat der Astronomie befaasst. Hien huet de Moundzyklus studéiert a war un der Kalennerverbesserung bedeelegt.
Kierch Béiwen-Atert

D**'Kierch vu Béiwen un der Atert** ass eng kathoulesch Kierch, déi zur Par Äischdall-Helpert Saint-Willibrord an zu der Gemeng Helperknapp gehéiert.

Si steet zentral am alen Duerfkär op der Helpert-Strooss, dem CR114. De Kierfecht ass nieft der Kierch ugeluecht.

D'Kierch ass der Gebuert vun der Muttergottes Maria geweit, an huet als Niewepatréiner den hellege Vältes. Op Vältesdag gëtt vum Béiwener Männerchouer eng Kënnbakestee organiséiert. Den Erléis ass zu Gonschte vum Kiercherot.

Den 22. Oktober 2025 gouf d'Kierch, mam Kierfecht an der Morgue, als national Kulturierfschaft klasséiert.

Bis de 6. Mee 2017 war et d'Parkierch vun der Par Mariä-Gebuert Béiwen/Atert, zanter dem 7. Mee 2017 ass s'eng Filialkierch vun der Par Äischdall-Helpert St. Willibrord.
 
## Gebai
Et ass e Bauwierk vun 1853. 1967 gouf de Chouer reamenagéiert.

Nodeem am Joer 2005 d'Fassad an den Heizungsraum erneiert goufen, krut d'Kierch 2008 bannenan en neien Ustrach. 
## Klacken

Am Tuerm vun der Béiwener Kierch hänken dräi Klacken déi an den Téin c" b' g' lauden.

## Uergel
An der Kierch steet eng Uergel, déi 1982 vum Georg Westenfelder gebaut gouf.

## Paschtéier zu Béiwen-Atert

* Johann Nicolas Majeres vu Beeler; Paschtouer zu Béiwen-Atert: 26.07.1854 – 25.04.1856
* Johann Frank vun Esch-Uelzecht; Paschtouer zu Béiwen-Atert: 15.06.1856 – 12.06.1869
* Johann Weis vu Gonnereng; Paschtouer zu Béiwen-Atert: 16.09.1869 – 11.06.1884
* Johann Peter Peffer vu Lelleg; Paschtouer zu Béiwen-Atert: 16.07.1884 – 20.04.1887
* Johann Peter Mergen vu Lelleg; Paschtouer zu Béiwen-Atert: 22.04.1887 – 12.12.1894
* Theodor Bertrang vun Hamm; Paschtouer zu Béiwen-Atert: 19.12.1894 – 01.10.1900
* Nicolas Drees vun Elveng (Remich); Paschtouer zu Béiwen-Atert 01.10.1900 – 20.10.1905
* Johann Erpelding vu Roudemer; Paschtouer zu Béiwen-Atert: 20.10.1905 – 21.08.1919
* Pierre Frommes vu Reisduerf; Paschtouer zu Béiwen-Atert: 17.09.1919 – 1943+
* Léon Schütz; Paschtouer zu Béiwen-Atert: 1943 - 25.07.1961
* Joseph Hansen vu Steesel; Paschtouer zu Béiwen-Atert: 25.07.1961 – 29.06.1970
* Charles Guill vun Hollerech; Paschtouer zu Béiwen-Atert: 29.06.1970 – 05.07.1997
* Ferdy Fischer vu Keel; Moderator vum Pastoralteam: 05.07.1997 - 21.08.2004
* Joël Santer vu Wecker; Paschtouer zu Béiwen-Atert: 21.08.2004 -

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Sankt Willibrord Helpert
* D'Uergel op der Websäit vun den ''Amis de l'Orgue Luxembourg''
* D'Fënstere vun der Kierch vu Béiwen-Atert op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
Ben Hoscheit

De **Ben Hoscheit**, gebuer de 27. Februar 1992 zu Diddeleng, ass ee vun den Haaptacteuren am lëtzebuergesch-éisträichesche Film *[[Perl oder Pica (Film)|Perl oder Pica]]*.

Hien ass de Jong vum Jhemp Hoscheit, deen de Roman mat dem selwechten Numm geschriwwen huet, op deem de Film baséiert.

Mat siwe Joer ass de Ben Hoscheit an d'Theatergrupp vu senger Primärschoul agetrueden. A senger Lycéeszäit huet hien am *Cabaret Geoghelli* vum Escher Jongelycée matgespillt.

No senger Première studéiert hien zu Fribourg op der *Haute École Pédagogique* fir Schoulmeeschter...

## Um Spaweck
* Fiche op IMDb
Kierch Gräisch

D**'Kierch vu Gräisch** war eng kathoulesch Kierch, déi dem Kierchefong gehéiert huet bis zu hirer Entweiung 2022 zur Par Äischdall-Helpert Saint-Willibrord, zum Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Habscht gehéiert huet. Bis 2007 war et Parkierch vun der fréierer Par Gräisch.

Si war dem hellege Maximäin geweit, an hat als Niewepatréinesch d'helleg Appolonia.

D'Kierch steet op der Kräizung vum Kierchepad mat der Tëntenerstrooss, dem CR112.

## Geschicht
### Gebai
Déi haiteg Kierch gouf an de Joren 1904-1905 no de Pläng vum Architekt Jean-Pierre Knepper gebaut. D'Konsekratioun war den 13. Oktober 1906.

2013 gouf den Zelebratiounsaltor liicht ëmgeännert: en ass op ee Fouss gesat ginn, an d'Mensa (Altorplack) gouf erneiert, soudatt den Altor elo harmonesch an d'Gesamtbild vun der Kierch erapasst. Donieft gouf en hëlzenen Ambo ugeschaaft.

### Series pastorum
* Martin vu "Corrich" (? Käerch), - 1517,
* Nikolaus Fabri, 1517 - ?,
* Reinhart (?), ? - 1535,
* Mathis vu Garnech, 1555 - 1573,
* Nicolaus Hollenstein vun Arel, 1573 – 1588,
* Peter Ramburgh, 1588 - ?,
* Joannes Strassen vu Sandweiler,
* Joannes Esinger, 1654,
* Nicolaus Braun, 1660,
* Ernest Meyer, Kaploun,
* Joannes Petrus Franck, 1696,
* Henricus Schiltz, 1721,
* Joannes Nicolaus Nockeltz, 1743,
* M. Ries vu Beefort, 1762 – 04.04.1772,
* Henricus Michels, 24.06.1772 – 10.06.1793+,
* Franz Xaver Nothumb vu Biissen, Mäerz 1794 – 01.01.1804,
* Henry Bernardy vu "Wolflingen" (? Wolwen), 01.07.1808 – 01.03.1813,
* Johan Michel Steinbach vu Metzert, 1813 – 1822,
* Nic Schreiber vun Äischer, 01.10.1822 – 21.12.1836,
* Dominik Fischbach vu Keespelt, 02.02.1837 – 01.01.1883,
* Peter Jung vun Izeg, 22.01.1883 – 29.07.1898,
* Martin Blum, 01.09.1898 – 01.12.1903,
* Petrus Schons, Kaploun zu Kaalmes, Parverwalter, November 1903,
* Joseph Menningen vun Iechternach, 22.11.1903 – 18.08.1910,
* Johannes-Petrus Wampach, 18.08.1910 – 04.10.1915,
* J.P. Reisen vu Selschent, 04.10.1915 – 24.05.1917,
* Reinhart Schmit vun Duelem (Réimech), 21.08.1917 – 01.09.1922,
* Joseph Mathieu vu Kielen, 12.09.1922 – 07.03.1928,
* Paul Driesch vu Schraasseg, 05.09.1928 – 01.09.1937,
* Albert Becker, Kaploun zu Kaalmes, Parverwalter, 1937,
* Albert Meyers vu Bungeref, 16.08.1937 – 01.11.1946,
* Jean-Pierre Lahr vun Ohn, 01.12.1946 – 1963. Hie war dee leschte Paschtouer, deen zu Gräisch am Parhaus gewunnt huet. Hie gouf 1953 vu Gräisch op Sëll versat an huet vun do aus d'Par verwalt.
* Joseph Simminger vu Munneref, Parverwalter, 1963 – 1985,
* Camille Ferber scj vun Esch-Sauer, Parverwalter, 1985 – 21.08.2004
* Joël Santer vu Wecker, 21.08.2004 – 15.10.2022

## Fir ze liesen
* Heimat und Mission 19/11/12 2006 iwwer d'Gräischer Kierch vum Professer Norbert Thill
* Jean-Pierre Kunnert: Die Pfarrkirche Sankt Maximin in Greisch (1905-2005); Lindenberg: Kunstverl. J. Fink,2006.

## Kuckt och
*Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* D'Fënstere vun der Kierch vu Gräisch op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
Kapell Kapweiler

D**'Kapell vu Kapweiler** war eng kathoulesch Kapell, déi bis Mee 2017 zur Par Sëll gehéiert huet, duerno zur Par Äischdall-Helpert Saint-Willibrord am Dekanat Zentrum, an zu der Gemeng Sëll.

D'Patréinesch war d'helleg Anna, där hiert Fest de 26. Juli gefeiert gëtt.

D'Kapell gouf am Joer 2020 entweit.

De 6. November 2020 gouf s'als nationaalt Monument klasséiert.

An der Zäit goung all  Joer um leschte Juli-Sonndeg d'Annë-Pressessioun vu Sëll op Kapweiler.

## Gebai
De massive quadrateschen Tuerm ass vu 1505, dem Grënnungsjoer vun der Kapell. Dogéint sinn d'Kiercheschëff an de Chouer no bedeitenden Aarbechten am Joer 1705 am haitege Stil fäerdeg gestallt ginn. An d'Kapell kënnt een duerch d'Portal vum Tuerm eran.

Déi véier Bläiglasfënstere mat den Evangelistesymboler kommen aus dem Atelier W.H. Jansen vun Tréier a goufe warscheinlech kuerz virum Éischte Weltkrich montéiert.

Am Joer 2005 gouf "500 Joer Sankt Anna Kapell zu Kapwëller" gefeiert. Zu dësem Jubiläum gouf d'Kapell frësch ugestrach. De Parrot Sëll-Gräisch-Simmer hat e Parfest organiséiert, an de Sëller Schoulmeeschter Guy Wolff huet am Optrag vun der Sëller Gemeng e Buch iwwer d'Kapweiler Kapell geschriwwen.

## Altor
Kuckeswäert ass besonnesch de Barockaltor, deen déi ganz Breet vum Chouer ausfëllt. D'Holzstatue op der lénkser Säit weist den hellege Benedikt an op der rietser seng Schwëster, d'Helleg Scholastika.

D'Altorbild stellt déi lescht Owesmoolzecht duer a gouf vum Pierre Maisonnet gemoolt. D'Bild ass op den zwou Säite vun enger ionescher a vun enger korinthescher Sail ëmginn.

Am Baldachin gesäit een de Wope vum 41. Abt vun der Benediktinerabtei Münster vu Lëtzebuerg, dem Benedikt Forting, deen déi Abtei vu 1717 bis zu sengem Doud um 7. Januar 1743 geleet huet.

Et gëtt spekuléiert, datt den Altor virun der Franséischer Revolutioun an där Abtei stoung.

## Literatur
* Guy Wolff: 1505-2005 500 Joer Sankt Anna Kapwëller, 2005.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* D'Fënstere vun der Kapell vu Kapweiler op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''
Heinrich Louis d'Arrest

Den **Heinrich Louis d'Arrest**, gebuer den 12. August 1822 zu Berlin, a gestuerwen den 13. Juni 1875 zu Kopenhagen, war en däitsch-däneschen Astronom, deen an Däitschland an zu Kopenhagen geschafft huet. Hien huet en ettlech Koméiten entdeckt, 76 Asteroiden an 342 Deep Sky-Objeten. Doriwwer eraus war hie Matentdecker vum Planéit Neptun. Hien ass virun allem duerch seng Fuerschungen iwwer d'Asteroiden an d'Koméite bekannt ginn, awer hie war och wesentlech un der Entschlësselung vun de Galaxiëkéip bedeelegt.

D'Virfahre vum d'Arrest ware franséisch Hugenotten déi 1685, no der Ophiewung vum Edikt vun Nantes, an Däitschland geflücht waren.

Den d'Arrest huet Mathematik op der Universitéit Berlin studéiert. An dëser Zäit huet hien astronomesch Berechnungen a Observatioune gemaach.
 
1845 gouf hien Assistent vum Professer Johann Franz Encke am Observatoire zu Berlin. Zesumme mat dem Johann Gottfried Galle, dem Direkter vum Observatoire, hu si den 23. September 1846 de Planéit Neptun entdeckt. De Galle an den d'Arrest hunn den Himmel systematesch ënnersicht (no den Angabe vum Fransous Urbain Leverrier, deen d'Positioun vum Planéit unhand vu Bunnstéierunge vum Uranus berechent hat). Well de Galle de Planéit fir d'éischt am Teleskop gesinn hat, gëllt hien haut als Entdecker vum Neptun.

1848 huet den d'Arrest op den Observatoire vun der Universitéit Leipzeg zu Pleissenbuerg gewiesselt. 
Hei huet hien ugefaangen d'Positioune vun niwwelegen Objete systematesch ze bestëmmen. 1850 ass hie vun der philosophescher Fakultéit vun der Universitéit Leipzeg zum Éierendokter ernannt ginn.

Am September 1857 huet den d'Arrest Leipzeg verlooss an ass als Professer fir Astronomie op d'Universitéit Kopenhagen gaangen. Mat engem 11 Zoll (27,5&nbsp;cm)-Refrakter vum Kopenhagener Observatoire ass hie mat senge Beobachtunge vun niwwelegen Objete weidergefuer an huet e puer honnert Galaxien, Stärekéip a Gasniwwelen entdeckt.
 
Seng Beobachtungen huet hien am Buch *Siderum Nebulosorum Observationes Havnienses* 1867 zesummegefaasst. Den 21. Oktober 1862 huet hien dee ronn 200&nbsp;km groussen Asteroid *[[(76) Freia|Freia]]* entdeckt.

Den d'Arrest ass am Alter vun 52 Joer zu Kopenhagen un Häerzversoe gestuerwen.

Fir seng Leeschtungen huet hie vill Auszeechnungen an Éierunge kritt. Hie war Member vun der Wëssenschaftsakademie vun Dänemark, Schweden, Sankt Petersburg a München, der brittescher Royal Astronomical Society an e war Ritter vum däneschen Danebrorg-Uerden.

Zu sengem Gedenke gouf jee een Impaktkrater um Mound an um Marsmound Phobos souwéi den Asteroid (9133) d'Arrest no him benannt.

## Um Spaweck
Johannes Bayer

De **Johann Bayer**, gebuer am Joer 1572 zu Rain um Lech, Landkrees Donau-Ries, a gestuerwen de 7. Mäerz 1625 zu Augsburg, war en däitschen Astronom a Jurist. Hien huet dee bedeitenden Himmelsatlas, d*'[[Uranometria]]* gemaach.

Vu 1592 un studéiert hie Philosophie an Droit op der Universitéit Ingolstadt. Säi Studium huet en um Enn vum 16. Joerhonnert ofgeschloss als *Lizentiat der Rechte* an hien huet sech als Affekot zu Augsburg niddergelooss.

Donieft huet de Bayer sech intensiv beschäftegt op de Gebidder: Mathematik, Archeologie an Astronomie.

Säin astronomescht Haaptwierk war den Himmelsatlas *[[Uranometria]]* vu 1603. Deen Atlas, deen zum Deel op Beobachtungdate vum Tycho Brahe baséiert, war deen éischten, deen déi ganz Himmelskugel ofdeckt, mat am Ganzen 51 Kaarten.

Als Undenken un de Bayer gouf een Impaktkrater um Äerdmound no him benannt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Lëscht vun Astronomen
Todd Skinner

Den **Todd Skinner**, gebuer den 28. Oktober 1958 zu Pinedale am Wyoming, a gestuerwen den 23. Oktober 2006, war een US-amerikanesche Freeclimber. Hien ass bei engem Klammtour am Yosemite-Nationalpark a Kalifornien, wéi e sech um Fiels Leaning Tower ofgeseelt huet aus 200 Meter, erofgefall. Schold war warscheinlech ee Materialfeeler.

## Um Spaweck
* Todd Skinner - offiziell Homepage
Hary Haagen

Den **Hary Haagen**, gebuer de 24. Oktober 1902 um Lampertsbierg (Lëtzebuerg), a gestuerwen de 15. August 1980 zu Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Geschäftsmann a Schauspiller, dee vill am Theater, a Sketcher, Revuën an och a Filmer opgetratt ass a meeschtens lëschteg Rolle gespillt huet.

## Filmer
* *[[Circulez]]* (1939) vum René Leclère (Kuerzfilm)
* *[[Mais qui m'a donc fait ce bébé?]]* (1971) vum Michel Gérard mam Noël Roquevert, Michèle Girardon a Jängi Hopp.

## Gielercher

* Chevalier vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Promotioun 1977)

## Noruff
*Hary Haagen ist tot. Luxemburger Wort 1980, Nr. 188 (16. August), S. 5.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Schauspiller a Schauspillerinnen
Joachim Laukens

De **Joachim Laukens**, gebuer 1603 a gestuerwen 1663, war en Dominikanerpater, deen ee Bild vum Mansfeld-Schlass gemoolt huet, wéi et 1656 ausgesinn huet.

Iwwer de Laukens ass eigentlech näischt weider bekannt.

D'Bild gehéiert zu der Kollektioun Eugénie Dutreux-Pescatore an der Villa Vauban.
Gehaanskapell um Helperknapp

D**'Kapell vum Helperknapp** ass eng kathoulesch Kapell, déi fréier zur Par Bëschdref gehéiert huet, nodeems de Parsëtz 1773 op Bëschdref verluecht gouf. Zanter dem 7. Mee 2017 gehéiert den Helperknapp awer zur neier Par Äischdall-Helpert St-Willibrord am Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Helperknapp.

De Patréiner ass den hellege Johannes den Deefer, deem säi Fest de 24. Juni gefeiert gëtt.

D'Kapell steet op engem fréiere Kierfecht zirka 40&nbsp;m nërdlech vun der Willibrordusquell (Helperbur) ewech, déi an der Willibrorduskapell erauskënnt.

All Joers, um Päischtméindeg, pilgeren vill Leit op den Helperknapp, fir den hellege Willibrord ze veréieren.

D'Kapell steet zesumme mam Helperknapp zanter 1939 op der Lëscht vun de Monuments classés.

## Gebai

Déi haiteg Kapell staamt aus dem Joer 1889 an ass ënner dem Paschtouer J.P. Marx am Joer 1900 ageweit ginn. D'Joreszuel 1900 fënnt een och am Triumphbou iwwer der Kapellendier. Och kann een a laténgescher Sprooch liesen: "Helleg Schmäerzensmamm, hëllef deenen, déi zu Dir an hiren Néit kommen."

De Kräizwee vum Schëndelsser Steemetzer M. Eltz ass vun 1919.

Déi lescht Renovéierungsaarbechte ginn op d'Joer 2000 zeréck.

## Geschicht
Fréier war den Helperknapp de Sëtz vun der uraler Par Helpert, déi 1773 op Bëschdref verluecht gouf. Den Helperknapp huet vun 2007 bis 2017 dem Parverband Helpert den Numm ginn. De 7. Mee 2017 gouf eng nei Par Äischdall-Helpert Saint-Willibrord‎ gegrënnt fir d'Gemenge Biissen, Habscht, Helperknapp, Sëll a Simmer. Well déi Par territorial vun Äischen op der belscher Grenz bis op de Rouscht geet, gouf een dueblen Numm erausgesicht. Den "Äischdall", well d'Gemengen Habscht, Simmer an Helperknapp ee groussen Deel vum Äischdall ausmaachen, an den Numm "Helpert" fir op de fréiere Parsëtz hinzeweisen, dee vu regionaler Bedeitung war. Den hellege Willibord, deen um Helperknapp soll gewierkt hunn, gouf als Haaptpatréiner vun där neier Par erausgesicht.

## Kuckt och
* Helperknapp
* Karel de Groussen um Helperknapp
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Helperknapp

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Sankt Willibrord Helpert
* Den Helperknapp an d'Kapell op der Websäit vum Service des sites et monuments
Kierch Huelmes

D**'Kierch vun Huelmes** war eng kathoulesch Kierch, déi fréier zur Par Tënten gehéiert huet, a vum 7. Mee 2017  bis zur hirer Entweiung de 15. Oktober 2022 zur neigeschafener Par Äischdall-Helpert Saint-Willibrord, dem Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Helperknapp gehéiert huet.

De Patréiner war den hellege Sebastian, deem säi Fest den 20. Januar gefeiert gëtt.

## Geschicht
Den 29. Dezember 1853 gëtt am Téintener Gemengerot decidéiert, datt déi al Kapell zu Huelmes ofgerappt an eng nei, méi grouss Kapell, an hirer Plaz gebaut gëtt. D'Pläng huet de Bauingenieur Antoine Hartmann gezeechent.

D'Aarbechte fänken 1854 un. D'Material vun der aler Kapell gëtt an der neier verbaut. Rafistoléiert gëtt se scho wärend dem Bau: 1855 gëtt en Duxall un den Tuerm gebaut, well gefaart gëtt, datt e géif zesummefalen. Ee Joer drop ass d'Kapell da fäerdeg ginn.

Am Joer 1900 gouf de baufällegen Tuerm ofgerappt a fir 3.000 Frang duerch en neien ersat.

Den 22. Oktober 2025 gouf d'Kierchegebai als national Kulturierfschaft klasséiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* D'Fënstere vun der Kierch vun Huelmes op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' (de)
Kapell Iener

D**'Kapell zu Iener** war eng kathoulesch Kapell, déi virum 7. Mee 2017 zur Par Simmer gehéiert huet, an dono, bis zu hirer Entweiung 2020, zur neigegrënnter Par Äischdall-Helpert Saint-Willibrord, am Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Sëll.

De Patréiner war den hellege Remakel, deem säi Fest den 3. September gefeiert gëtt.

Se steet op der Kräizung vum CR301 mam *Häwee*. De 14. Februar 2024 gouf s'als national Architekturierfschaft klasséiert.

## Geschicht
D'Kapell staamt aus dem Joer 1866. Se gouf vun den Awunner vun der Uertschaft bezuelt. An de Joren 1990-1991 gouf se restauréiert an am Joer 2005 ass d'Fassad erneiert ginn.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren
*Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* D'Kierchen op der Websäit vum Parverband Helpert
* D'Fënstere vun der Kapell vun Iener op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 

## Biller

Kapell Iener.JPG|D'Kapell am Joer 2008
Kapelle Ehner 01.jpg|D'Kapell vu Südweste gesinn
Kapelle Ehner 02.jpg|Banneraum
Kapelle Ehner 03.jpg|Den neogoteschen Altor
Jousefskapell zu Schweebech

D**'Jousefskapell vu Schweebech** war eng kathoulesch Kapell, déi fréier zur Par Sëll an zanter dem 7. Mee 2017 bis zu hirer Entweiung am Juni 2024 zur Par Äischdall-Helpert Saint-Willibrord am Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Sëll gehéiert.

De Patréiner vun der Kapell war den hellege Jousef, deem säi Fest den 19. Mäerz gefeiert gëtt.

D'Gebai steet op der Kräizung vun der Haaptstrooss mam Bréckewee.

## Geschicht
D'Kapell ass aus dem Joer 1850. Den Tuerm huet eng aachteckeg Form.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Helpert
* D'Fënstere vun der Kapell vu Schweebech op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.'' 


Fichier:Kapelle Schwebach 02.jpg|D'Kapell aus ëstlecher Richtung gesinn
Fichier:Kapelle Schwebach 03.jpg|Den Agank vun der Kapell
Ptolemäus

De **Claudius Ptolemäus**, gebuer ëm 100, et gëtt ugeholl zu Pelusium an Egypten, a gestuerwen ëm 175 zu Alexandria an Egypten, war e griichesche Mathematiker, Geograph an Astronom. De Ptolemäus huet warscheinlech zu Alexandria (Egypten) geschafft.

De Ptolemäus huet d*'Mathematike Syntaxis* (mathematesch Zesummestellung) geschriwwen, spéider *Megiste Syntaxis* (grouss Zesummestellung), haut *[[Almagest]]* genannt (ofgeleet vum arabeschen *al-Majisṭī*). Et ass eng Ofhandlung iwwer d'Mathematik an d'Astronomie an 13 Bicher. Et war am Mëttelalter ee Standardwierk an der Astronomie (spéider och "Weltbild vum Ptolemäus" genannt).

## Weltbild vum Ptolemäus

Nom Ptolemäus ass eis Äerd fest am Mëttelpunkt vum Weltraum. All aner Himmelskierper (Mound, Sonn, Planéiten, Stären) beweege sech op Kreesbunnen ëm dëse Mëttelpunkt.

Fir astronomesch Beobachtunge mat dësem System an Aklang ze bréngen, war et allerdéngs noutwenneg, all Himmelskierper op hire Bunne weider Kreesser ëm dës Bunn zéien ze loossen (sougenannten Epizykel, Epizykeltheorie), an deelweis och erëm Bunnen op dëse Bunnen. Duerch den Asaz vu ronn 80 där Bunne konnt de Ptolemäus d'Beobachtungen an Eeklang mat sengem Modell bréngen.

Dat ptolemäescht Weltbild war an der Genauegkeet vu senger Bunnevirausso och dem heliozentresche Weltbild vum Nikolaus Kopernikus iwwerleeën, wat (fälschlecherweis) ugeholl huet, datt d'Planéiten d'Sonn op Kreesbunnen ëmlafen. Eréischt dem Johannes Kepler seng Entdeckung, datt d'Planéiten op Ellipsen ëm d'Sonn lafen, huet zu engem méi geneeë Modell gefouert an zulescht dann dozou gefouert, datt dem Kopernikus säi Weltbild akzeptéiert gouf.

## Kuckt och
* Lëscht vun Astronomen
* Ptolemaios

## Um Spaweck
Kapell Aansebuerg

D**'Kapell vun Aansebuerg** war eng kathoulesch Kapell, déi bis zu hirer Entweiung 2022 zur Par Äischdall-Helpert Saint-Willibrord, zum Dekanat Zentrum an zu der Gemeng Helperknapp gehéiert huet.

Se war der Tréischterin am Leed geweit.

Den 22. Oktober 2025 gouf s'als national Kulturierfschaft klasséiert.

D'Kapell steet am ëstlechen Agank vun Aansebuerg direkt nieft der Strooss, dem CR105. Nieft der Kapell leeft d'Holertsbaach laanscht.

Zur fréierer Par Tënten hunn ausser der Kapell vun Aansebuerg och nach d'Parkierch vun Tënten, d'Filialkierch vun Huelmes an d'Kapell zu Buer gehéiert.

Iwwer der Aganksdier vun der Kapell ass um Schlosssteen als Baudatum d'Joer 1671 uginn.

## Kuckt och
* Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Parverband Sankt Willibrord Helpert

{{Referenzen]]
August Donnen

Den **August Donnen**, gebuer de 27. August 1885 zu Lëtzebuerg, a gestuerwen den 8. August 1956, war e lëtzebuergesche Sänger, Schauspiller, Regisseur an Auteur.

Hie war Matgrënner vum *Lëtzebuerger Heemechtstheater*, der spéiderer *Lëtzebuerger Operettebühn*.

Vu Beruff war hie Coiffer.

## Filmer
* 1939 *[[Circulez]]*, vum René Leclère mat der Micky Damrémont, Hary Haagen a Léon Moulin

## Um Spaweck

* Den August Donnen am Musikerlexikon
Jängi Hopp

De **Jean** ("**Jängi**") **Hopp**, gebuer den 3. Oktober 1923 zu Bettenduerf, a gestuerwen den 1. Mee 1971 zu Lëtzebuerg duerch e Verkéiersaccident, war e lëtzebuergesche Schauspiller, dee meeschtens zesumme mam Fernand Fox an Hary Haagen opgetratt ass, ganz dacks an der *[[Revue (Theater)|Lëtzebuerger Revue]]*, an deen ëmmer lëschteg Rollen gespillt huet.

Vun 1955 un war hien och Mataarbechter bei RTL
## Filmer
* *[[Mais qui m'a donc fait ce bébé?]]* (1971) vum Michel Gérard mam Noël Roquevert, Michèle Girardon an Hary Haagen
Jean Goedert (Dokter)

De **Jean** (genannt **Jängi**) **Goedert**, gebuer den 23. Januar 1926 zu Konsdref, a gestuerwen de 4. Abrëll 2019 zu Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Urolog an CSV-Politiker.
## Seng Formatioun
* 1932-1939: Primärschoul zu Konsdref,
* 1939-1946: Iechternacher Kolléisch (mat Ënnerbriechung wéinst dem Krich),
* 1946-1947: Cours supérieurs zu Lëtzebuerg,
* 1947-1954: Medezinsstudien zu Stroossbuerg a Paräis,
* 1954-1958: Spezialisatioun an der Chirurgie an an der Urologie zu Bonn an zu Homburg (Saar).

## Seng Karriär
* **Berufflech**
** Urolog an der Elisabetherinnen-Klinick zu Lëtzebuerg,
** Medezineschen Direkter vun der Elisabetherinnen-Klinick.

Den Dokter Goedert war staark beim Bau vum Centre hospitalier engagéiert an huet gehollef de SAMU-Déngscht fir d'Stad Lëtzebuerg an d'Häerzchirurgie an der Elisabetherinnen-Klinick opzebauen.

***Politesch**
** 1964-1978: Member vum Gemengerot vun der Stad Lëtzebuerg,
** 1978-1999: Schäffe vun der Stad Lëtzebuerg, zoustänneg fir den Urbanismus an de soziale Wunnengsbau,
** 1979-1989: Deputéierten (zanterhier Éierendeputéierten),
** 1995-1999: Vizepresident a President vun der EuRegio SaarLorLux.

De Jean Goedert huet vill derzou bäigedroe fir d'Quartiere Pafendall a Gronn ze restauréieren an nees opzebauen a fir d'Foussgängerzon an der Uewerstad anzeféieren.

***Aner Funktiounen**
** 1966-1991: President, duerno Éierepresident vum Sang & Klang Pafendall,
** 1968-2004: President vum fréiere *[[Syndicat d'initiative et de tourisme]]* vu Lëtzebuerg, dem haitege *[[Luxembourg City Tourist Office]] (LCTO),*
** 1973-2018 Member vum Verwaltungsrot an 1978-2009 President vun der *[[Ligue médico-sociale]]* (virdrun: *Ligue luxembourgeoise contre la tuberculose*),
** 1964-??: President vun der Chorale: *Le Madrigal de Luxembourg* (duerno Éierepresident),
**Member vum Verwaltungsrot vun der *[[Action LIONS Vaincre le Cancer]].*

## Gielercher
* 
* Héich Auszeechnunge vun der Belsch, Däitschland, Holland, Portugal a Spuenien
Drëtte Stand

Den **Drëtte Stand** (fr.: *Tiers état*) war am Frankräich vum *[[Ancien Régime]]* ee vun den dräi Stänn (Adel, Klerus, **Drëtte Stand**) an deen d'Gesellschaft agedeelt war. Den Numm kënnt dohier, well den Drëtte Stand all déi Leit vertrueden huet, déi weeder geeschtlech nach adeleg waren. All déi Leit hate verschidden Aktivitéiten a konnten deemno net mat engem "gemeinsamen Nenner" bezeechent ginn. An de Provënzen hunn d'Vertrieder vun de Stänn am Prinzip eng Versammlung gebilt, déi "Provënzialstänn" genannt gouf; um ieweschten Niveau vum Land gouf et sougenannt Generalstänn, déi - a Frankräich - zanter dem Ufank vum 14. Joerhonnert op Uerder vum Kinnek zesummegeruff goufen. Dës Andeelung vun der Gesellschaft an dräi Stänn, déi aus dem Mëttelalter gestaamt huet, gouf wärend der Franséischer Revolutioun opgeléist.

Den *Tiers* huet d'Majoritéit vun der franséischer Bevëlkerung duergestallt, mä war, wéi schonn ugedait, ganz heterogen a senger Kompositioun. D'Händler, d'Handwierker, d'Aarbechter, awer och dat héicht Biergertum (Notären, Affekoten, Medezinner, lokal Beamten...) an de Stied, an ëmmer méi Baueren um Land, souwäit se net méi vun engem Grondhär ofhängeg waren, goufen zum Drëtte Stand gezielt. Am Joer 1789, kuerz virum Ausbroch vun der Revolutioun, huet den Drëtte Stand 98 % (zirka 25 Milliounen Awunner) vun der Gesamtbevëlkerung vum Kinnekräich duergestallt. Déi aner 2 % waren tëscht dem Adel an dem Klerus verdeelt.

Den Drëtte Stand hat eng politesch Existenz an de Provënzialstänn an an de Generalstänn. D'kinneklech Muecht huet sech laang op den Drëtte Stand gestäipt, fir den zwéi privilegiéierte Stänn Meeschter ze ginn. D'legislativ Roll vum Drëtte Stand léisst sech einfach erklären: vill Membere sinn Techniker vum Droit. Am Joer 1614 hu sech déi 187 Deputéiert ënner follgender Form presentéiert: 2 Bierger, 3 Händler, 1 Aarbechter, 30 Affekoten, 58 Generolleitnanten a 56 Offizéier vun de Bailliagen. Am Joer 1789 waren ënner de 578 Deputéierten 200 Affekoten ze fannen. Zanter der Zäit vum Louis XIV. hunn d'Membere vum *Tiers* eng aktiv politesch Roll gespillt, well hie si bei der Ernennung vu verschiddene Chargen dem Adel virgezunn huet.

Am Laf vun der Revolutioun huet sech den *Tiers* zur Nationalversammlung erkläert, an huet juristesch opgehalen a sengem ale Sënn z'existéieren. Den *Tiers* gouf zum Synonym fir d'Vollek vun deem d'Muecht sollt ausgoen.

De Sieyès war avant-gardistesch an dësem Domaine, wéi hien am Joer 1789 säi berüümt Pamphlet *[[Qu'est ce que le Tiers état ?]]* erausbruecht huet.

## Um Spaweck

*  ''Qu'est-ce que le tiers état ?'' - Integralen Text
Johannes Hevelius

De **Johannes Hevelius** (no senge Schrëften a laténgescher Sprooch, däitsch *Johannes Hevel* oder och *Johann Hewelcke*, polnesch *Jan Heweliusz*), gebuer den 28. Januar 1611 zu Danzeg (haut Gdańsk), a gestuerwen den 28. Januar 1687 och do, war een Astronom a gëllt als Grënner vun der Kartographie vum Mound.

Den Hevelius staamt aus enger räicher Danzeger Patrizier- a Brauerfamill. Hie studéiert 1630 Droit zu Leiden, mécht Reesen an England an a Frankräich. 1634 huet hien op Verlaange vu sengem Papp sech a senger Gebuertsstad als Brauer niddergelooss. No sengem Bestietnes am Joer 1635 mat dem Katharine Rebeschke ass den Hevelius an d'Zunft vun de Béierbrauer agetrueden.

Nodeem säi Papp 1649 gestuerwe war, huet den Hevelius op den Diech vu sengem Haus (et waren der dräi niefteneen) een Observatoire opgeriicht. No an no huet hie sech déi néideg Instrumenter besuergt, verschidden Teleskope, mat deenen hien d'Uewerfläch vum Äerdmound ënnersicht huet. Aus dëser Zäit staamt säi berüümt Wierk *Selenographia sive Lunae Descrptio...*.

Den Hevelius gouf 1651 Ratsherr an dann och nach Buergermeeschter zu Danzeg. Zanter 1639 louch säin Haaptinteressi awer bei der Astronomie, och wann hie sech säi Liewe laang fir stättesch Ugeleeënheeten engagéiert huet. 1641 huet hien ee ganz gudden Observatoire opgebaut mat ë.&nbsp;a. engem selwer gebauten Teleskop vu 45&nbsp;m Längt.

Den Hevelius huet Sonneflecke beobacht, nei Stärebiller festgeluecht,  Moundkaarte gemoolt an och d'Libratioun vum Mound festgestallt. Seng Fuerschungen iwwer de Mond huet hie 1647 a sengem Wierk *Selenographia* publizéiert. An de Jore 1652, 1661, 1672 a 1677 huet hie véier Koméiten entdeckt. Opgrond vu senge Beobachtungen huet hien d'Thees opgestallt, datt Koméiten d'Sonn a parabelfërmege Bunnen ëmkreesen.

1679 ass säin Observatoire ofgebrannt. All seng Bicher an Instrumenter sinn dobäi zerstéiert ginn. Den Neibau huet hien net méi materlieft.

Den Hevelius gëllt als e bedeitenden Astronom aus senger Zäit a gouf vu ville Säiten ënnerstëtzt, sou z.&nbsp;B. vum Louis XIV. vu Frankräich an dem polnesche Kinnek Jan Sobieski III., deem hien d'Stärebild Scutum (Schëld) gewidmet huet.

De Johannes Hevelius ass op sengem Gebuertsdag, dem 28. Januar 1687, mat 76 Joer gestuerwen. 
1935 Gouf de Moundkrater Hevelius no him genannt.

## E puer Wierker vum Hevelius
* *Selenographia* (1647)
* *Cometographia* (1665)
* *Machina coelestis* éischten Deel 1673. Den zweeten Deel ass ganz selen, well beim Brand vu 1679 bal déi ganz Ausgab zerstéiert ginn ass.
* *Annus climactericus*
* *Prodromus astronomiae* 1664; posthum 1690 verëffentlecht

## Kuckt och

* Elisabetha Hevelius

## Um Spaweck
Albert Steffen

Den **Albert Steffen**, gebuer den 8. Mäerz 1884 zu Capellen, a gestuerwen den 1. Juni 1962, war e lëtzebuergeschen Historiker.

No senger Première ass den Albert Steffen an de Seminaire agetratt. Hien huet Theologie studéiert a gouf duerno fir d'éischt Koadjutor am Dikrecher Konvikt, dunn, vun 1915 un, am Konvikt an der Stad Lëtzebuerg.

Hien huet zu Paräis a Berlin weiderstudéiert, an en Doktorat an Däitsch a Griichesch gemaach.

1922 gouf e Professer am Stater Kolléisch fir Relioun a Latäin.

1922 gouf hien och Aumônier um groussherzoglechen Haff.

Hie war Sekretär vun der historescher Sektioun vum Institut grand-ducal, President vun der Gesellschaft *[[Ons Hémecht]]* a vun 1948 bis zu sengem Doud Coordinateur vun der Zäitschrëft *[['t Hémecht]]*.

Den Albert Steffen huet sech virun allem mat der Geschicht vum 17. Joerhonnert befaasst, besonnesch mam Jean Beck an der Famill Wiltheim, an huet iwwer déi éischt Jesuitten zu Lëtzebuerg gefuerscht, an domat verbonnen, de Bau vum Athenaeum a vun der Kathedral. 1935 huet en eng *Baugeschichte der Luxemburger Jesuitenkirche* erausginn. Och iwwer d'Iechternacher Abtei huet en an der *Hémecht* geschriwwen.

## Gielchen

* Commandeur vum Ordre de la Courone (Promotioun 1953)

## Kuckt och
* Lëscht vun Historiker
André Heiderscheid

Den **André Heiderscheid**, gebuer den 30. Dezember 1926 zu Luerenzweiler, a gestuerwen de 17. Mäerz 2018 zu Ettelbréck, war e lëtzebuergesche Geeschtlechen, Auteur a Publizist.

## Seng Formatioun
* Secondaire am Athenäum vu Lëtzebuerg.
* De Secondaire huet hien 1944 missen ënnerbriechen, well en an de Reichsarbeitsdienst, a Polen, an duerno als Zwangsrekrutéierten an déi däitsch Wehrmacht agezu gouf. 
* Den 23. Januar 1945 koum hien a Schlesien un d'Front fir géint d'Rout Arméi ze kämpfen. Den 9. Mee 1945 gouf hien a Béimen vun tschechesche Partisane gefaange geholl an ass dunn a russesch Krichsgefaangeschaft komm. De 25. August 1945 gouf hien a Polen aus der Krichsgefaangeschaft entlooss a koum iwwer Berlin a Bréissel de 24. September 1945 nees heem.
* Duerno Virbereedung zum Geeschtlechen am Seminaire zu Lëtzebuerg.
* 1953 gouf den André Heiderscheid zum Geeschtleche geweit. 
* Soziologiestudium zu Paräis.

## Karriär a Wierken
* Den "Abbé" (wéi hien op ville Plazen am Land genannt gëtt) huet 1959 seng Karriär als Redakter am Luxemburger Wort ugefaangen. 1967 ass en zum Chefredakter avancéiert an 1971 huet en den Alphonse Turpel als Direkter vum Luxemburger Wort an als Administrateur-délégué vun der Imprimerie Saint-Paul ofgeléist. Déi Funktiounen hat hie bis zu senger Pensioun. 
* Vun 1983 bis 1985 war hie President vum *[[Conseil de presse]]*, dem lëtzebuergesche Presserot.
*Zanter 1977 ass hie Member vum Doumkapitel a vun 1993 bis 2012 war hien Doumprobst, de Preposé vum Doumkapitel vun der Äerzdiözes Lëtzebuerg.
*Hien ass President vum Verwaltungsrot vun der Fondatioun vum Mérite Européen. 
*Wärend ville Jore war e President vum Organisatiounscomité vum Tour de Luxembourg.

## Seng Publikatiounen
* Heiderscheid, André: *Aspects de Sociologie Religieuse du Diocèse de Luxembourg*. 2 vol. Luxbg 1961-1962;
* Heiderscheid, André: *Die USA zwischen gestern und morgen*, Verl. Sankt-Paulus-Druckerei (1963).
* Heiderscheid, André; Kanter, Adolf: *President François Visine 70 Jahre* (1992).
* Heiderscheid, André: *Zwangsrekrutiert. Das deutsche Verbrechen an der Luxemburger Jugend*; 
: Band 1: Ein Buch wider das Vergessen, Éditions Saint-Paul, Luxembourg (2000), ISBN 2-87963-344-3.
: Band 2: Noch ein Buch wider das Vergessen, Éditions Saint-Paul, Luxembourg (2001), ISBN 2-87963-359-1.
: Band 3: Mein drittes Buch wider das Vergessen, Éditions Saint-Paul, Luxembourg (2001), ISBN 2-87963-371-0.
* Heiderscheid, André, Nicky Grashoff (1926 - 1945): "Mort pour la patrie" "Wir leben und sterben für Luxemburg!" - In: 400 Joer Kolléisch. - Luxembourg: Ed. Saint-Paul; 2003. - Vol. IV: Hommage à l'Athénée, p.&nbsp;125-132, ill.
* Heiderscheid, André: Die Befreiung Luxemburgs im September 1944. - In: Luxemburger Marienkalender. - Luxemburg. Jg. 123(2004), p.&nbsp;180-193, ill.
* Heiderscheid, André: *Nie wieder* (Album mat Text a Biller iwwer d'Kazetter) 206 S., Luxembourg, Band 1, Éditions Saint-Paul 2006.

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Imprimerie Saint-Paul
Roussy-le-Village

**Roussy-le-Village** (**Rëttgen** op Lëtzebuergesch) ass eng Uertschaft am Departement Moselle an der Regioun Grand Est, an Haaptuert vun der Gemeng mam selwechten Numm.

Hir Awunner heesche *Rodossyens*.
 
## Nopeschuertschaften

## Uertschaften aus der Gemeng
D'Gemeng besteet aus den Uertschaften Duedenuewen, Rëttgen a Buerg-Rëttgen

## Geographie
Am Relief vun der Gemeng gëtt et keng grouss Ënnerscheeder. Säin héchste Punkt läit op 256 m an deen déifsten op 190 m. Et lafen zwou Baache duerch d'Gemeng, den *Altbach* (och *Boler* genannt) a seng Niewebaach de *Rhein*.

Roussy läit op der franséischer Nationale 53, déi duerch Reklassementer elo an Departementale geännert gouf an elo D653 heescht, an domat op der Voie de la Liberté. D'Maark vun der Voie de la Liberté huet zu Roussy keen Numero, mä op hir sinn d'Distanzen fir bis op Diddenuewen an op Lëtzebuerg uginn.(Situatioun 2007).

## Verkéier an Transport
Rëttgen ass un de Verkéier ugebonnen duerch d'Nationale 53 déi vu Fréiseng op Diddenuewen geet. D'Départementale 56 verbënnt d'Uertschaft no Südosten iwwer Basse-Parthe mat Cattenom, an no Nordwesten iwwer Zoufftgen mat Diddeleng.

Op d'Autobunn A 31 (E25), kënnt een no ronn 8 Kilometer iwwer Grouss-Hetteng (N 53), an iwwer d'Departmentale 15, op der Héicht vu Kanfen iwwer d'Afaart N° 44.

Iwwer den Territoire féiert eng Pëtrolspipeline vun der NATO déi vu Metz op Bitburg féiert via Findel.

## Soss nach
Zu Rëttgen huet de Lëtzebuerger Staat eng vu sengen 23 Moossstatioune fir Radioaktivitéit ze moossen, installéiert.

## Geschichtleches a Kuckeswäertes

* E Kiem dee vu Lyon op Tréier gaangen ass 
* D'mëttelalterlech Buergen:
** D'Buerg vu Roussy-Comté aus dem 10.-11. Joerhonnert
** D'Buerg vu Custine aus den 13. Joerhonnert. Si sinn allebéid a Privatbesëtz.
* D'Kapell Saint Fiacre vun Duedenuewen vu 1752.
* D'Kapell Sainte-Croix vu Buerg-Rëttgen aus dem 15.-16. Joerhonnert. An der Kapell hänkt ee grousse Christus um Kräiz.
* D'Kierch Saint Denis zu Rëttgen ass vun 1955. Si steet op der Plaz vun där aler Kierch, déi am Zweete Weltkrich komplett duerch Artilleribeschoss zerstéiert gi war.
* D'Gemengeverwaltung an deem ale Paschtoueschhaus, dat 1999 komplett restauréiert gouf.
* Laanscht d'Strooss d'Kilometersteng vun der Voie de la Liberté.
* 15 Kräizweeskulpturen déi an Zukunft duerch e *Sentier pédestre* matenee verbonne ginn.
* De *Gamin*, ee Bam- a Blummepäerd dat mat sengem Teimer duerch d'Gemeng spadséiere geet.
* Eng Sammlung vun ale restauréierte landwirtschaftleche Maschinnen, déi an der Gemeng op verschiddene Plaze stinn.
Mathias Schiltz

De **Mathias Schiltz**, gebuer den 1. Mee 1933, a gestuerwen de 14. Oktober 2025 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Theolog. Hie war vun 1977 bis 2011 Generalvikar am Äerzbistum Lëtzebuerg.

## Formatioun a Karriär
De Mathias Schiltz huet no der Primärschoul an der Stad säi Secondaire am Stater Kolléisch gemaach. Nom Premièresexamen (1952, Section latine B), ass en an de Séminaire vu Lëtzebuerg agetratt, an 1958 ass en zum Priister geweit ginn. Hie gouf Kaploun an der Kathedral a konnt do éischt Erfarungen am Beräich vun der Pastoral maachen. Dunn huet e säi Studium (Kiercherecht, Liturgie, Pastoraltheologie) um Institut catholique vu Paräis fortgesat, dat zu enger Zäit, wou den Zweete Vatikanesche Konzil schonn ugefaangen hat, a wou d'Kierch am Ëmbroch war. 1966 ass en als *Licencié* op Lëtzebuerg zeréckkomm a gouf Bistumssekretär a Responsabele fir d'Pastoralsekretariat.

Vun 1987 bis Februar 2012 war de Mathias Schiltz och President vum Verwaltungsrot vum Grupp *[[Saint-Paul Luxembourg]]*.

## Auszeechnungen
* 

## Wierker
* *Johannes Paul II. und Benedikt der XVI. - Kontinuität oder Wandel*, 304 Säiten mat ville Biller, Paulinus-Verlag, ISBN 978-3-7902-0223-6
* * Mein Konzil * - Luxembourg: éd. Saint-Paul, 2006. - 44 S.: ill. ; 21&nbsp;cm

 
## Um Spaweck
* Säit vum Bistum mat der Zoustännegkeet vum Mathias Schiltz
* Interview mam Mathias Schiltz iwwer d'''Cohésion sociale'' (Zesummenhank an der Gesellschaft)
* Fréiere Generalvikar Mathias Schiltz ass dout, radio 100,7, 14.10.2025, gekuckt de 15.10.2025 mat engem Interview aus dem Joer 2011
Communautéit vun de Gemenge Kettenuewen an Ëmgéigend

D**'Communautéit vun de Gemenge Kettenuewen an Ëmgéigend**, op Franséisch **Communauté de communes de Cattenom et environs** ëmfaasst 20 Gemengen am Departement Moselle.

* Basse-Rentgen
* Berg-sur-Moselle
* Beyren-lès-Sierck
* Boust
* Breistroff-la-Grande
* Cattenom
* Entrange
* Escherange
* Évrange
* Fixem
* Gavisse
* Hagen
* Hettange-Grande
* Kanfen
* Mondorff
* Puttelange-lès-Thionville
* Rodemack
* Rëttgen
* Wuelmereng
* Zoufftgen

## Um Spaweck
* CCCE Websäit vun der Communautéit
* Cap Vert D'Piscine vu Breistroff la Grande
Jos Weirich

De **Joseph** ("**Jos**") **Weirich**, gebuer den 11. Juni 1922 zu Diddeleng, a gestuerwen de 27. Abrëll 2010 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuergeschen Industriellen a Politiker (EdF, CSV).

De Jos Weirich gouf wärend der Däitscher Besatzung am Zweete Weltkrich 1943 an d'Wehrmacht zwangsrekrutéiert an un d'russesch Front geschéckt. Do ass en 1944 desertéiert an huet sech als Refractaire zu Lëtzebuerg verstoppt.
Nom Krich huet hien an der vu sengem Papp gegrënnter Firma "Aluminium Lux" geschafft, déi Geschier fir de Stot aus Aluminium produzéiert huet, an dës spéider iwwerholl. An den 1980er Joren huet hien de Betrib op d'Produktioun vu Parabolantennen ëmgestallt.

Politesch huet de Jos Weirich sech zanter 1960 an der Fédération des victimes du nazisme enrôlées de force, der Nofollgerin vun der Liga Ons Jongen engagéiert a gouf hire President. Haaptzil vun där Organisatioun war et, datt d'Zwangsrekrutéiert och als Krichsaffer unerkannt a behandelt sollte ginn. Sou huet hien de 4. Mäerz 1977 eng Petitioun vu 40 393 Leit un de Chamberpresident René Van den Bulcke iwwerreecht, där hiren Titel "*Mir ginn eis net!*" war. Fir de Fuerderunge méi Gewiicht ze ginn huet de Jos Weirich d'Partei Enrôlés de force gegrënnt, op där hirer Lëscht hie bei de Chamberwale vum 10. Juni 1979 an d'Parlament gewielt gouf. Am Januar 1984 ass hien an d'CSV-Chamberfraktioun iwwergetratt, gouf bei de Walen am Juni 1984 awer just Ersatzdeputéierte vun der CSV.

Déi meescht vu senge Fuerderunge goufen am Laf vun de Joren ëmgesat.

Hie war och Grënnungsmember a langjährege President vu Radio Diddeleng.

## Literatur
*Zenner, Roby, 2010. *À la mémoire de Jos. Weirich de Dudelange.* Lëtzebuerger Jounal 2010, Nr. 134 (15. Juli), S. 16.

## Um Spaweck
* D'Fabréck Aluminium Lux, Diddeleng, op der Säit vu www.industrie.lu
* Diddeleng a schwéieren Zäiten. Eng Radiosemissioun vum Jos Weirich
Wilhelm Beer

De **Wilhelm Wolff Beer**, gebuer de 14. Januar 1797 zu Berlin, a gestuerwen de 27. Mäerz 1850, war een däitsche Banquier an Amateurastronom. Säi Brudder war de Komponist Giacomo Meyerbeer.

## Liewe vum Wilhelm W. Beer
Seng Schoulbildung krut hien am "Joachimsthalsche Gymnasium" zu Berlin. 1813 ass hien an d'Kavallerie agetratt an nëmmen ee Joer méi spéit huet de Beer vun 1814 - 1815 um Befreiungskrich deelgeholl an huet do säin Offizéieschpatent kritt.

1818 huet hien am Geschäft vu sengem Papp geschafft wat hien e puer Joer méi spéit ganz iwwerholl huet.

Als Amateurastronom huet de Beer an de Jore vun 1830 bis 1840 eng ganz gutt Aarbecht geleescht. Fir d'Zeechne vun enger geneeër Moundkaart huet hie vill Éierunge kritt an ass zum *Ritter des [[Danebrog]]s* ernannt ginn. Hie krut de *[[Jerome Lalande|Jerome-Lalande-Präis]]* an d*'Goldmedail fir Konscht a Wëssenschaft*.

De Beer war och Direkter vun der Potsdam-Leipzeger Eisebunns-Gesellschaft. 1838 gëtt hie Member vun der Aarmekommissioun vun der jiddescher Gemeng zu Berlin an ass dann zum Ritter vum Wasa-Uerden ernannt ginn. Obschonn de Beer an de Mädler 1840 e Wierk iwwer d'Sonnesystem erausgoufen (*Fragment sur les corps célestes du système solaire*) huet hie selwer de Ruff fir Beruffsastronom zu Paräis 1841 a Pulkovo 1844 net ugeholl.
1844 gouf hie vum Herzog vun Toskana an den Adelsstand opgeholl.

## Astronomie, säin Hobby
Berüümtheet huet de Beer duerch seng Leeschtungen als Amateurastronom kritt. Géint 1824 huet hien zesumme mam Astronom Johann Heinrich Mädler decidéiert fir, op engem Terrain deen dem Beer gehéiert huet, direkt nieft dem Berliner Tiergarten, en Observatoire opzeriichten dee gläich drop mat engem 97/1460 Refrakter vum J. W. Pastorff (*1767-†1838) vu Buchholz bei Frankfurt op der Oder ekipéiert gouf.

Zesumme mam Johann Heinrich Mädler huet hien an de Joren 1834 bis 1836 eng genee Moundkaart (*[[Mappa Selenographica]]*) erausginn. 1837 huet hien eng Moundbeschreiwung (*Der Mond nach seinen kosmischen und individuellen Verhältnissen*) erausginn.

De Beer an de Mädler hunn 1830 och eng éischt systematesch Duerstellung vun der Marsiwwwerfläch mat Hëllef vun engem Marsglobus opgestallt. 1840 hunn déi Zwéin eng detailléiert Marskaart virgestallt an hunn d'Rotatiounsperiod vum Mars op 24 Stonnen, 37 Minutten, 22,7 Sekonne berechent (op 0,1 Sekonn genee).

1835 huet de Beer d'Ëmlafbunne vun de Saturnmounde berechent.

## Um Spaweck
* https://web.archive.org/web/20170701062415/http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/MARS/CHAP04.HTM