open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baade (Moundkrater)

De **Baade** ass en Aschlagkrater no beim südwestleche Rand vum Mound op der viischter Säit vum Äerdmound, südwestlech vum giganteschen Aschlagbecke vum Mare Orientale. Nordwestlech läit de Krater Graff a genee westlech de Krater Catalán. D'Gebitt ëstlech vum Krater bilt d'Verbindung tëscht dem 280 Kilometer laangem Vallis Bouvard am Norden an dem schmuelen, 160 Kilometer laangem Vallis Baade a süd-südëstlecher Richtung.

De *Baade* ass am Allgemenge kreesfërmeg, mat schaarfkantege Baussen- an deelweis terrasséierte Bannewänn. Bannen ass de Krater rau an onreegelméisseg an huet bei enger schosselfërmeger Form kee kloer ofgegrenzte Kraterbuedem. En zentralen Hiwwel an der Mëttel feelt an de ganze Krater huet keng wiesentlech Erosiounsspueren.

## Um Spaweck
* Krater Baade im "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon" Bild: iv_186_h2
* Krater Baade im "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon" Bild: iv_194_h2
* Moundkaart Nr 109: De Krater Baade läit ënne lénks
Pannekoek (Moundkrater)

De **Pannekoek** ass e Moundkrater op der Récksäit vum Äerdmound

Dee vun der Äerd aus onsiichtbare Krater ass staark erodéiert a läit nërdlech vum Krater *Dellinger* a südlech vum Krater *Mendeleev*. De Krater ass no dem hollänneschen Astronom an Theoreetiker Anton Pannekoek (1873-1960) genannt ginn.

## Satellittekrateren

## Um Spaweck
* eng Foto vum Krater
Joy (Moundkrater)

Den **Joy** ass e klengen Aschlagkrater westlech vum Mare Serenitatis. E läit am ëstlechen Deel vun de Bierger déi de Palus Putredinis am Weste vum Mare Serenitatis trennen.

Den *Joy* huet eng kreesronn, schosselaarteg Form mat engem liicht opgebéite Rand.

Ier en am Joer 1973 vun der Internationaler Astronomescher Unioun säin eegenen Numm krut, ass en als 'Hadley A' gefouert ginn.

De Mons Hadley vun deem e säin éischten Numm hat, läit a west-nordwestlecher Richtung am Norde vun de Moundappenninen.

## Um Spaweck

* Krater Joy im "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon"
Joseph-Weber-Präis

De **Joseph-Weber-Präis fir astronomesch Instrumentéierung** gëtt vun der American Astronomical Society un eng Persoun verginn, déi duerch Entworf, Erfindung oder Verbesserung vun Instrumener zum Fortschrëtt vun der Astronomie bäigedroen huet. De Präis ass nom Physiker Joseph Weber genannt. D'Präisser gi gewéinlech éischter fir eng Karriär an der Instrumentenentwécklung wéi fir en eenzelt Instrument verginn.

## Präisdréier
* 2002 James E. Gunn
* 2003 Frank J. Low
* 2004 Thomas G. Phillips
* 2005 Stephan Shectman
* 2006 J. Roger Angel
* 2007 Harvey Moseley
* 2008 James R. Houck
* 2009 Peter Serlemitsos
* 2010 Donald Hall
* 2011 Edward S. Cheng
* 2012 Thijs de Graauw
* 2013 Keith Matthews
* 2014 Sander Weinreb
* 2015 Claire E. Max

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Joseph Weber Award for Astronomical Instrumentation
Van Albada (Moundkrater)

De **Van Albada** ass en Aschlagkrater um Äerdmound südëstlech vum Mare Crisium. Hie läit direkt um südsüdëstleche Rand vum Krater Auzout. De Krater Krogh läit genee ëstlech an am Südsüdwesten ass deen däitlech méi grousse Krater Firmicus.

De *van Albada* ass kreesfërmeg mat enger liichter Ausbuchtung am Nordwesten. De Kraterrampli ass am Norden eppes méi mächteg, well hien op dëser Plaz duerch d'Ausleefer vum *Krater Auzout* verstäerkt gëtt. Am Ostdeel ënnerbrécht e klengen Aschlagkrater de Kraterrand.

De Kraterbuedem ass méi donkel wéi den Terrain ronderëm a gläicht a senger Albedo dem Moundmier am Nordwesten.

Ier de Krater 1976 duerch d'International Astronomesch Unioun (IAU) säin haitegen Numm krut, war hien als 'Auzout A' bekannt.

## Um Spaweck
* Krater van Albada im "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon"
Goa

**Goa** (Konkani: गोंय [goṃya]; Marathi: गोवा [govā]) ass dee klengsten indesche Bundesstaat. E läit op der mëttelster Westküst vun Indien. Goa huet eng Fläch vun 3.702 Quadratkilometer a knapps 1,5 Milliounen Awunner (Vollekszielung 2011). D'Haaptstad vum Bundesstaat ass Panaji, vun de Portugise *Pangim* a vun de Britte *Panjim* genannt.

De Bundesstaat ass no der fréierer Stad Goa genannt, déi haut Velha Goa heescht. D'Regioun war vu 1510 bis 1961 eng portugisesch Kolonie, wat bis haut a Kultur a Gesellschaft seng Spueren hannerlooss huet. Eng dovun ass déi héich Proportioun vu Katholicken an der Bevëlkerung.

## Um Spaweck
Majerus

**Majerus** ass e Familljennumm.

Et ass eng Metonomasie, d.&nbsp;h. eng (re-)latiniséiert Form vun der Aktivitéitsbezeechnung "Meier", dat sengersäits op dat laténgescht *maior* zeréckgeet. Zu Lëtzebuerg gëtt den Numm op der 2. Silb (dem laangen "e") betount, an de "j" gëtt als [ʒ] ausgeschwat.

1880 hunn zu Lëtzebuerg 796 Leit sou geheescht, 1930 waren et der 885 an 1981 der 905.

Leit, déi deen Numm hunn, sinn ënner anerem:
* Alphonse Majerus (1913-), lëtzebuergesche Foussballspiller;
* Benoît Majerus (1975), lëtzebuergeschen Historiker;
* Christine Majerus (1987), lëtzebuergesch Vëlossportlerin;
* Emile Majerus (1894-1960), lëtzebuergesche Moler;
* François-Émile Majerus (1819-1877), lëtzebuergesche Minnen-Ingenieur;
* Jacques Majerus (1916-1972), lëtzebuergesche Vëlossportler;
* Jean Majerus (1891-1961), lëtzebuergesche Vëlossportler;
* Jean Majerus (1904), lëtzebuergesche Vëlossportler;
* Jean Majerus (1914), lëtzebuergesche Vëlossportler;
* Jean-Marie Majerus (1925-1981), lëtzebuergesche Moler; 
* Jean-Marie Majerus (1959), lëtzebuergeschen Historiker;
* Marianne Majerus (1956), lëtzebuergesch Fotografin;
* Michel Majerus (1967-2002), lëtzebuergesche Kënschtler;
* Mike Majerus (1975), lëtzebuergeschen Handballspiller;
* Mill Majerus (1950-2011), lëtzebuergesche Politiker, Sexolog;
* Nicolas Majerus (1892-1964), lëtzebuergesche Jurist, Geeschtlechen an Auteur;
* Nicolas Majerus (1923-2003), lëtzebuergesche Kardiolog an Deputéierten;
* Philippe W. Majerus (1936-2016), US-amerikanesche Biochemiker an Hematolog;
* Pierre Majerus (1908-1998), lëtzebuergesche Jurist, Diplomat an Auteur;
* Tanja Majerus (1964), lëtzebuergesch Molerin;
* Tom Majerus (1975), lëtzebuergeschen Handballspiller;
* Victor Majerus (1913-1978), lëtzebuergesche Foussballspiller;
## Soss nach
* Majerus, eng fréier lëtzebuergesch Schiggerismark mat Sëtz zu Rëmeleng, benannt nom Proprietär Théo Majerus;
* Mount Majerus, e Bierg am ostantarktesche Viktorialand.

## Kuckt och
* Maier, Mayer, Meier, Meyer, Meyers
Hendrik Christoffel van de Hulst

Den **Hendrik Christoffel van de Hulst**, gebuer den 19. November 1918 zu Utrecht, a gestuerwen den 31. Juli 2000 zu Leiden, war en hollänneschen Astrophysiker.

De Van de Hulst hat 1944 theoreetesch d'21 cm-Linn (1420,4058&nbsp;) vum interstellaren neutrale Waasserstoff berechent, e spezielle Fall vun der Hyperfäinstruktur. Si entsteet duerch d'Ëmkippe vum Spin vum Elektron, deen de Waasserstoffkär ëmkreest. 1951 gouf déi Stralung vun en ettleche Radioobservatoiren onofhängeg vuneneen nogewisen. (fir d'éischt vum Edward Mills Purcell).

1952 gouf hie Professer op der Universitéit Leiden.

Nieft Fuerschungen um Gebitt vun der Radioastronomie liwwert hie wäertvoll Bäiträg fir d'Liichtstreeung vu klengen Deelercher, der Sonnekorona an der interstellarer Matière besser ze verstoen.

## Auszeechnungen
* 1955: Eddington Medail
* 1995: Karl-Schwarzschild-Medail vun der Astronomescher Gesellschaft

## Wierker
* J. Mayo Greenberg, H. C. van de Hulst (Hrsg.): *Interstellar dust and related topics*. Reidel, Dordrecht 1973, ISBN 90-277-0396-5.
* *Light scattering by small particles*. Dover Publ., New York, Dover, 1981, ISBN 0-486-64228-3.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Kuerzbiographie
La Chapelle-aux-Bois

**La Chapelle-aux-Bois** ass eng franséisch Gemeng am Departement Vosges an der Regioun Grand Est.

D'Gemeng läit am Dall vum Bagnerot
Damas-et-Bettegney

**Damas-et-Bettegney** ass eng franséisch Gemeng an de Vogesen an der Regioun Grand Est.
D'Gemeng huet hiren Numm vun den zwou Uertschaften Damas a Bettegny.
## Kuckeswäertes
* D'Kierch *Saint-Médard* vu 1724
* Eng Kapell vun 1839
* E Missiounskräiz vun 1891.
* Häff aus dem 17. Joerhonnert
Autréville-Saint-Lambert

**Autréville-Saint-Lambert** ass eng franséisch Gemeng am Departement Meuse an der Regioun Grand Est.
## Nopeschgemengen
* An der Meuse
** Moulins-Saint-Hubert 
** Inor 
** Pouilly-sur-Meuse 
* An den Ardennen
** Malandry
** Mouzon
Brouennes

**Brouennes** ass eng franséisch Gemeng am Departement Meuse an der Regioun Grand Est.

Brouennes läit am Dall vun der Kuer.
## Nopeschgemengen
*Lamouilly
*Bièvres
*Chauvency-le-Château
*Baâlon
*Stenay
*Quincy-Landzécourt
*Chauvency-Saint-Hubert
*Nepvant
Mouzay

* Mouzay, eng franséisch Gemeng an der Indre-et-Loire.
* Mouzay, eng franséisch Gemeng an der Meuse.
NGC 1377

Den **NGC 1377** ass eng lënsefërmeg Galaxie am Stärebild Eridanus. Se gouf den 19. Dezember 1799 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och
Frank Deville

De **Frank Deville**, gebuer den 12. August 1970, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 14. Februar 1995 an dem 16. Februar 2002 huet de Frank Deville 35-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Vun 1987 bis 1992 huet hie fir de Swift Hesper gespillt an du vun 1992 bis 1995 fir d'Union Lëtzebuerg. an der Saison 1995/96 war hie bei Union Berlin, 1996/97 beim 1. FC Saarbrücken an an der Saison 1997/98 beim SV Mettlach. Duerno koum hien zeréck op Lëtzebuerg a war an der Saison 1998/99 beim Avenir Beggen, duerno vun 1999 bis 2002 beim FC Monnerech an huet seng Carrière no der Saison 2002/03 beim F91 Diddeleng opgehalen.

Säi Bouf Maurice spillt och Foussball, beim däitsche 4. Ligist SV Elversberg 07 an an der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp. Säi Brudder Laurent Deville war och Foussballspiller.
Luc Holtz

De **Luc Holtz**, gebuer de 14. Juni 1969 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Foussballtrainer a fréiere Foussballspiller.

Tëscht dem 12. Oktober 1991 an dem 16. Oktober 2002 huet de Luc Holtz 55-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an dobäi ee Gol geschoss.

Hien huet vun 1990 bis 1992 bei de Red Boys Déifferdeng gespillt an ass du bei den Avenir Beggen gewiesselt wou hie bis 1999 bliwwen ass. Vun 1999 bis 2007 war hie beim FC Etzella Ettelbréck.

Vun 2003 bis 2008 war de Luc Holtz Trainer vum FC Etzella Ettelbréck (bis hien als aktive Foussballspiller opgehalen huet war hie Spillertrainer do). Vun 2008 bis den August 2010 war de Luc Holtz Trainer vun der lëtzebuergescher U21-Foussballnationalekipp. 

## Trainerstatiounen
### Lëtzebuergesch Foussballnationalekipp
Vum 3. bis den 18. August 2010 war hien, nom Récktrëtt vum Guy Hellers, Interimstrainer vun der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp. Den 18. August 2010 gouf hien dunn Trainer vun der lëtzebuergescher Nationalekipp. Am Juli 2025 huet d'FLF matgedeelt, datt si de Kontrakt mam Luc Holtz no 2025 net verlängere géifen, hie géif déi sechs Qualifikatiounsmatcher am Hierscht 2025 awer nach assuréieren. Den 11. August huet d'Federatioun dunn informéiert, den Holtz hätt decidéiert direkt opzehalen, fir eng nei Erausfuerderung am Ausland unzehuelen.

Ënner senger Leedung haten d'*Rout Léiwen* dee gréisste Succès an hirer Geschicht. D'Hallschent vun de Matcher déi d*'Rout Léiwen* jee gewonnen hunn, ginn op dem Holtz seng Kap; mam Holtz als Trainer huet Lëtzebuerg 24 offiziell Matcher gewonnen (Stand: August 2025), vun 1911 bis 2010 huet Lëtzebuerg am ganze *just* 21 Matcher gewonnen.

### SV Waldhof Mannheim
Den 12. August gouf hien als Trainer vum SV Waldhof Mannheim, engem Veräin aus der drëtter däitscher Liga, virgestallt.

## Soss
Säi Fils Kevin spillt och an der Foussballnationalekipp.

## Um Spaweck
Joël Groff

De **Joël Groff**, gebuer den 11. September 1968, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Tëscht dem 11. Oktober 1989 an dem 5. Juni 1998 huet hien 36-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Hien huet vun 1986 bis 1994 fir d'Union Lëtzebuerg an duerno vun 1994 bis 2002 fir den F91 Diddeleng gespillt.
Boureuilles

**Boureuilles** ass eng franséisch Gemeng am Departement Meuse an der Regioun Grand Est. D'Uertschaft läit am Dall vun der Aire.

Et ass en typescht Stroossenduerf dat op den zwou Säite vun der Departementale D946 läit. Eng ronn 2&nbsp;km ëstlech dovu läit d'Butte de Vauquois, op där sech de ganzen Éischte Weltkrich hefteg Kämpf ofgespillt hunn.
Draach (Harry Potter)

**[[Draach (Mythologie)|Draachen]] an den [[Harry Potter|Harry-Potter-Romaner]]** si Fabeldéieren, déi als onbesiegbar gëllen, a sinn e Symbol fir Muecht. An der vun der Schrëftstellerin Joanne K. Rowling erfonnter Magescher Welt gehéieren Draachen zu de geféierlechsten Déieren, déi et gëtt.

## Zorten an Ausgesinn
Op der Hexemeeschterconventioun vu 1709 gouf en Handelsverbuet fir Draachen agefouert. Et gëtt zéng rengrasseg Draachenzorten déi sech geleeëntlech ënnerenee kräizen a rar Baaschterte kréien. Déi englesch Originalnimm vun deenen zéng Rasse sinn:

* Antipodean Opaleye (de: *Antipodisches Opalauge*; fr: *Opalœil des antipodes*)
* Chinese (de: *Fireball Chinesischer Feuerball*; fr: *Boutefeu chinois*)
* Common Welsh Green (de: *Gemeiner Walisischer Grünling*; fr: *Vert gallois*)
* Hebridean Black (de: *Schwarzer Hebride*; fr: *Noir des Hébrides*)
* Hungarian Horntail (de: *Ungarischer Hornschwanz*; fr: *Magyar à pointes*)
* Norwegian Ridgeback (de: *Norwegischer Stachelbuckel*; fr: *Norvégien à crête*)
* Peruvian Vipertooth (de: *Peruanischer Viperzahn*; fr: *Dent-de-vipère du Pérou*)
* Romanian Longhorn (de: *Rumänisches Langhorn*; fr: *Cornelongue roumain*)
* Swedish Short-Snout (de: *Schwedischer Kurzschnäuzler*; fr: *Suédois à museau court*)
* Ukrainian Ironbelly (de: *Ukrainischer Eisenbauch*; fr: *Pansedefer ukrainien*)

De Common Welsh Green ass e gewéinlechen Hausdraach. Et ass deen am mannste geféierleche vun den Draachen. E ka vu klengem un opgezillt ginn, awer hie gesäit séi Meeschter net als Leetdéier, mä éischter als Oppassert.

## Draachen a Muggelen
Nëmme well d'Draache virun de Muggelen (Mënschen ouni magesch Fäegkeete) verstoppt sinn, ass de magesche Mënschen an tëschenzäit gelongen, fir d'Muggelen d'Existenz vun Draachen an d'Räich vun de Fabelen ze verbannen. Fir sécher ze sinn, datt d'Muggelen kengem Draach begéinen, goufen a verschiddene Länner Draachereservater ageriicht, an deene si liewen an wou opgepasst gëtt, dat d'Draachen och do bleiwen. Wann dat trotzdeem eng Kéier geschitt, da gëtt dem Muggel seng Errënnerung doru mat Hëllef vun engem Gedächtniszauber geläscht.

## Quellen
* http://de.harry-potter.wikia.com/wiki/Drache
* http://fr.harrypotter.wikia.com/wiki/Dragon
The Big Country

** The Big Country** ass en US-amerikanesche Western vum William Wyler aus dem Joer 1958, no engem Roman vum Donald Hamilton.

## Ëm wat geet et am Film?
Den James McKay (Gregory Peck) besicht seng Fiancée Patricia (Carroll Baker) op der Ranch vun hirem Papp (Charles Bickford)...
## Um Spaweck
* The Big Country op TCM
* The Big Country op filmmonthly
Rotatiounsbou

De **Rotationsbou**  v(r)  vun enger Galaxie beschreift den Zesummenhank tëscht hirer Rotatiounsvitesse an dem Ofstand vum Galaxienzentrum.

Duerch Observatioune vun der Doppler-Verrécklung a vu Spektrallinnen an de Stärespektren gouf an de 70er Jore festgestallt, datt d'Galaxië weeder wéi e starre Kierper (Rotatiounsbou: Urspronksfläch, gréng am Bild) nach wéi e Kepler-System (séieren Offall vum Rotatiounsbou no baussen hin; blo am Bild) rotéieren, wéi et vun engem gravitativ gebonnene System z'erwaarde wier.
A Wierklechkeet bleiwen d'Rotatiounsbéi vu ville Galaxien, och dee vun der Mëllechstrooss, laang konstant (*flaache* Rotatiounsbou; rout am Bild) - no engem Opsteigen a de bannenzege Beräicher, deen der Rotatioun vun engem starre Kierper entsprécht (gro am Bild).

Als Erklärung gëtt ugeholl, datt an de Galaxië méi Matière ass, wéi ee gesi kann. Dat hat zu der Hypothees vun der donkeler Matière gefouert.
 

Déi differentiell Rotatioun vun der Mëllechstrooss gëtt duerch d'Oort-Konstant beschriwwen.

## Um Spaweck
* Katharina Müller: ''Rotationskurven.'' In Skript der Vorlesung ''Teilchenphysik II'' im Sommersemester 2002 an der Universität Zürich

## Kuckt och
Auguste-Charles Laval

Den **Auguste-Charles** Thomas Henri **Laval**, genannt “Tom”, gebuer den 18. August 1920 zu Lëtzebuerg, a gestuerwen den 21. Februar 2013 zu Grez-Doiceau am Wallounesche Brabant, war e Lëtzebuerger Geschäftsmann.

Hie war de Fils vum Léon Laval an der Anne Marie Blanche Tudor, der Duechter vum Henri Owen Tudor. 1947 huet hien d'Marie-Louise Paquet, gebuer den 12. Januar 1921 zu Lëtzebuerg, bestuet. Si kruten dräi Kanner: den Dominique (*1948), d'Anne (*1950), an de Jean Antoine (*1954). D'Famill huet am Domaine vum Schlass Kockelscheier gelieft.

Am Zweete Weltkrich war den Auguste-Charles Laval an der Resistenz a koum 1942 iwwer d'Etappe vun de Prisongen a Lager am Gronn, zu Tréier an zu Hinzert an d'KZ Bergen-Belsen.

Nom Doud vu sengem Papp, 1957, huet den Auguste-Charles Laval an der Belsch d'Leedung vun der Société Anonyme des Accumulateurs Tudor iwwerholl, déi 1990 awer verkaf gouf.

Hie war och am Verwaltungsrot vun der SOGECO, och nach wéi déi den Numm a Sogeva geännert hat.

1967 ass hie President vum Verwaltungsrot vun der Poudrerie de Luxembourg ginn, eng Funktioun déi hie bis 1996 hat. Mat senger Erfarung am Batteriësecteur hat hien d'Iddi fir d'Grënnung, 1976, vun der Accumalux.

Bis 2010 war den Auguste-Charles Laval am Verwaltungsrot vun der Luxunion, der Holdinggesellschaft déi d'Intressie vun de Famille Laval, Lambert an Tesch am Grupp Foyer gruppéiert an de gréissten Aktionär am Foyer ass. Bis 2006 war hien och am Verwaltungsrot vu Foyer Finance, der Daachgesellschaft vum Grupp Foyer.

Am Joer 2007 huet d'Koppel Laval-Paquet hir Participatioune vu Luxunion, Foyer Finance a Sogeva an d'Laval Holding abruecht.

## Literatur
* Jules Mersch: *Biographie nationale du pays de Luxembourg*, Fascicule XII, 1963
Journée nationale de l'histoire locale

D**'Journée nationale de l'histoire locale** ass en Dag am Joer op deem sech déijéineg treffen, déi sech fir d'Lokalgeschicht zu Lëtzebuerg interesséieren.

D'Theeme si virun allem d'Geschicht am Allgemengen, de Patrimoine culturel, d'Genealogie, d'Archeologie an d'Muséologie.

Déi éischt 'Journée' gouf 2010 vum President vun de Viichter a Mäerzeger Geschichtsfrënn Romain Jacoby zu Mäerzeg organiséiert. 2011 gouf se de 6. November vun der Associatioun D'Frënn vum Brennereimusée zu Kielen organiséiert.

Nieft der *Journée nationale de l'histoire locale* gëtt et och nach d*'[[Journée nationale de généalogie et d'histoire locale]]*.

## Um Spaweck
* D'Journée nationale de l'histoire locale op Luxweb http://www.culture.luxweb.com/event/14421-Journee_Nationale_de_l_Histoire_locale_zu_Kielen-Kehlen.html
Aragog

Den **Aragog** ass eng fiktiv Gestalt aus den Harry-Potter-Romaner déi vum Joanne K. Rowling geschriwwe goufen. Si kënnt fir d'éischt am zweete Band *Harry Potter and the Chamber of Secrets* op an ass eng sougenannten Acromantula, eng Aart Risespann déi schwätze kann.

## Liewen

Den Aragog (ca.1942-1997) gouf als Ee a Groussbritannien importéiert. E Reesenden huet d'Ee, dat en aus Borneo, dem Heemechtsland vun den Acromantulaen huet, dem Rubeus Hagrid iwwerlooss, deen deemools am drëtte Schouljoer war. Dat war am Joer 1941/42.

Et huet natierlech géint d'Schoulreegele verstouss, eng Acromantula grousszezéien an als Hausdéier an der Schoul ze halen; dofir huet den Hagrid d'Ee och an engem däischtere Schaf am ënnerierdeschen Deel vum Schlassgebai verstoppt, wou den Aragog dunn erauskomm ass. Den Hagrid huet hien ëmmer gutt mat Iessensreschter gefiddert, sou datt hie grouss ginn ass. Schonn no e puer Méint huet den Aragog awer zu sengem Entsetze gefillt, dat sech iergendwou am Schlass e Basilisk géif beweegen. Wéi all Spanne wollt hien instinktiv direkt flüchten, mä den Hagrid huet hien net fräi gelooss. Hie krut dogéint vum Hagrid gesot, datt an der Schoul e Monster Leit géif ëmbréngen, a kee wéisst, wat dat Monster wier. Ëmmer erëm huet den Hagrid probéiert vum Aragog gewuer ze ginn, wat fir e Monster hie géif witteren. Mee wéi all Acromantula huet och den Aragog et net gewot, d'Wuer "Basilisk" auszeschwätzen. Am Juni 1942 ass dem Aragog seng Stopp opgeflunn an e gouf selwer beschëllegt, dat Monster ze sinn. Deemools huet den Aragog et nach gepackt, an de Verbuedene Bësch ze flüchten. Déif am Bësch, wou keng Luucht méi duerch d'Kroune vun de Beem kënnt, huet hie sech niddergelooss. Wéi den Hagrid him nach en Acromantula-Weibche mam Numm Mosag fonnt huet, hunn déi zwee do gewunnt an ëmmer méi Kanner an Enkelkanner krut.

Wärend dem Harry Potter senger Schoulzäit war den Aragog schonn iwwer fofzeg Joer al a seng aacht Aen ware blann a wäiss ginn. Am Laf vum Harry Potter sengem sechste Schouljoer ass den Aragog krank ginn a schlussendlech gestuerwen. Wärend sengem Begriefnes konnt de Professor Slughorn him nach Acromantula-Gëft ofgeholl, e raart an deier gehandelt Produkt fir an Zaubertranken ze maachen.

Den Aragog huet keng Mënschen ëmbruecht aus Respekt virum Hagrid, deen hien als kleng Spann groussgezunn huet. Och iwwer seng Nokommen hat hie sou vill Kontroll, dat si dem Hagrid näischt gemaach hunn, mä all aner Persoun ëmbruecht hunn, déi hinnen ze no komm ass.

## Quell
* harry-potter.wikia.com
Pigment

E **Pigment** ass e Material, dat (eng bestëmmt) Faarf reflektéiert.

Pigmenter strale keng Faarf aus, mä reflektéiere bestëmmt Wellelängte vum siichtbare Liicht. E Pigment, dat all Wellelängten absorbéiert, huet eng schwaarz Faarf; eent, dat s'all reflektéiert eng wäiss.
E Pigment, dat virun allem giel, orange a rout Wellelägten absorbéiert, weist eng blo-gréng Faarf.

Pigmenter gi geholl, fir Molfaarwen, Tënt, Make-up oder soss Materialien ze fierwen. Am Géigesaz zu Faarfstoffe musse Pigmenter gebonne ginn (z.&nbsp;B. mat Akryll oder Ueleg, wa s'op en Objet, dat gefierft soll ginn, opgedroe ginn.

Natierlech Pigmenter kënnen organeschen Ursprong hunn (Planzen oder Déieren) oder e mineraleschen.

Zu de planzleche Pigmenter zielt z.&nbsp;B. Indigo, vu Planzen aus der Gattung *[[Indigofera]]*; zu deene mat animaleschen Originnen z.&nbsp;B. Sepia, dat aus der Tënt vu Sepië gewonne gëtt. Bekannt mineralesch Pigmenter sinn z.&nbsp;B. Lapislazuli oder Cinnabarit (Zinnober).

Kënschtlech Pigmenter kënnen an zwou Gruppe gedeelt ginn: Déi, déi aus cheemesche Reaktioune mat Metaller gewonne ginn, an déi, déi (zanter dem 19. Joerhonnert) op Basis vu petrocheemesche Verbindunge produzéiert ginn.

## Um Spaweck
* Pigmenten op webexhibits.org
Pistasch

D**'Pistasch** ass d'Steefruucht vum **Pistaschebam** (*Pistacia vera*), aus der Famill vun den Anacardiacea.

Et ass dëst e Lafbam, dee bis zu 12&nbsp;m héich a bis zu 300 Joer al gëtt. Seng Wuerzele kënne bis 15&nbsp;m déif erofgoen. D'Käre sinn oval an hunn eng dënn, haart Schuel; de Som vun der Pistasch huet eng brongelzeg Haut an en hellgréngt Bannescht (d'Keimblieder). De Som gëtt an engem zweejäregen Turnus rekoltéiert. Pistaschebeem hunn entweeder nëmme männlech oder nëmme weiblech Bléien.

Vun de Mastix-Pistaschebeem gëtt am Juni d'Haarz gewonnen an als Wierzmëttel, Pech oder Reezmëttel gebraucht.

Déi bedeitendst Géigenden, wou Pistaschen ugeplanzt ginn, sinn den Iran, d'USA an d'Tierkei (Gaziantep).

D'Pistaschekäre ginn am Hierscht gepléckt. Déi baussenzeg Haut gëtt ewechgespullt, da gëtt de Kär gedréchent a weiderverschafft (z.&nbsp;B. gëtt dat Bannenzegt gemuelen, oder d'Käre gi geréischtert a gesalzt).

## Um Spaweck
Haaptplatinn

Eng **Haaptplatinn** oder **Zentralplatinn** (en: *mainboard* oder *motherboard*) ass bei engem Computer eng zentral Platinn, op där déi eenzel Komponente wéi den Haaptprozesser *(CPU)*, den Aarbechtsspäicher, de BIOS-Chip mat der integréierter Firmware, Interface-Komponenten a Stiechplazen (en: *slots*) fir Erweiderungskaarten (z.&nbsp;B. d'Graphikkaart oder d'Soundkaart) montéiert sinn; déi dofir néideg Leederbunne sinn op méi Loen (*Layer*) opgedeelt.

## Typesch Haaptplatinnen

Bild:Chicony CH-286N-16 (1280x700 deutsch).jpg|Haaptplatinn fir 80286er CPUs, Enn vun den 1980er Joren
Bild:386DX40_MB_Jaguar_V.jpg|Haaptplatinn mat 80386DX-CPU, Ufank vun 1990er Joren
Bild:Dell_System_325P_Mainboard.jpg|Mainboard vum Dell System 325P mat i386DX.
Bild:Mainboard i486SX.jpg|Haaptplatinn fir 80486er-CPUs.
Bild:Socket-7-AT-mainboard.jpg|Sockel-7-AT- Haaptplatinn, Baujoer&nbsp;1996
Bild:Biostar_M5ALA_ver2.0.jpg|Super-Sockel-7-ATX- Haaptplatinn, Baujoer&nbsp;1999
Bild:Asus KFN4-D16 R0027156.jpg|Server-Haaptplatinn fir zwee AMD Opteron-CPUs
Bild:Asus P5N32-E SLI Rev. 1.00G 20080229.jpg|Haaptplatinn fir Sockel 775 (ënnerstëtzt Core 2 Duo/Quad), kaaft 2008. CPU a RAM si schonn installéiert.


## Um Spaweck
François Tesch

De **François Tesch**, gebuer de 16. Januar 1951, ass e lëtzebuergesche Manager.

Den eenzege Fils vum Emmanuel Tesch an der Thérèse Laval huet zu Aix-en-Provence Ekonomie studéiert an en MBA um INSEAD gemaach.

De François Tesch war mat der Christine Goblet d'Alviella (gebuer den 8. November 1951 zu Uccle, a gestuerwen 1997) bestuet, enger Nokomme vun enger portugisesch-belscher Adelsfamill. D'Famill Goblet d'Alviella ass och mat der belscher Industriellefamill Boël verbonnen, iwwer de Grousspapp vun der Christine, de Félix Goblet d'Alviella, dee mat der Eva-Ernestine Boël bestuet war. Si hunn dräi Kanner, de Benoit (*1981), d'Emmanuelle (*1984) an den Owen (*1984).

## Berufflech Karriär
Seng berufflech Carrière huet als Finanzanalyst beim amerikanesche Chimiesgrupp W.R. Grace & Co ugefaangen, fir d'éischt fir 4 Joer zu New York an duerno fir 2 Joer zu Paräis.

Am Joer 1983 ass de François Tesch Generalsekretär vum Foyer ginn, enger Versécherungsgesellschaft déi säi Grousspapp Léon Laval gegrënnt hat an an där seng Famill nach ëmmer e wichtegen Aktionär ass. Vun 1986 bis Abrëll 2014 war hie Generaldirekter, duerno huet hien den Henri Marx als President vum Verwaltungsrot ofgeléist. Hien ass Administrateur-délégué vu Foyer Finance. Vun 2000 bis 2007 war hien och President vum Verwaltungsrot vu Foyer ier hien déi Funktioun aus Gouvernancegrënn engem onofhängegen Administrateur iwwerlooss huet.

Hien ass och Administrateur-délégué vu Luxempart, enger Investmentgesellschaft déi zum Grupp Foyer gehéiert.

Hien ass doriwwer eraus ënner anerem och fir d'Luxempart, zanter 1999, de Vizepresident vum Verwaltungsrot vum Satellittenoperateur SES. Hie war am Verwaltungsrot vun der BNP Paribas (Luxembourg) an hien ass an deem vun der Atenor Group. Hien ass President vu Financière de Tubize.
High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher

Den **HARPS** (**High Accuracy Radial velocity Planet Searcher**) ass en Echelle-Spektrograph fir den 3,6-Meter-Teleskop vum ESO am La-Silla-Observatoire am Chile. E mécht héichprezis Miessunge vun der Radialvitess vu Stären, an hëlleft domat bei der Entdeckung vun Exoplanéiten. Mat enger Genauegkeet vun zirka 1&nbsp;m/s ass den HARPS eent vun deene geneesten Instrumenter fir deen Zweck. HARPS gouf vun engem Syndikat ënner der Féierung vum Observatoire vu Genf entwéckelt an 2002 op La Silla installéiert. Déi éischt Miessunge waren am Joer 2003.

## Entdeckungen
Den HARPS huet bis Oktober 2009 75 Exoplanéitekandidaten entdeckt an domat e groussen Deel vun alle bekannten Exoplanéiten. Mam Instrument gouf e Groussdeel vun den Entdeckunge vun Exoplanéite mat enger Mass vu manner wéi 20 Äerdmasse gemaach. Zu den Entdeckunge vum HARPS zielen ënner anerem och de Gliese 581 d an de Gliese 581 e, déi zu engem System mat véier planetare Begleeder gehéieren. D'Entdeckung vun Exoplanéiten ëm ongewéinlech metallaarm Stären déi mam HARPS gemaach goufen, stellt eng Erausfuerderung fir aktuell Theorien zu der Planéitegenesis duer.

### Lëscht vun Exoplanéiten, déi vum HARPS entdeckt goufen (Stand: Oktober [[2013]])

## Kuckt och

* HD 10180

## Um Spaweck
* HARPS-Webseite des Observatoire de Genève
* HARPS-Webseite der ESO
* Meldung zur Veröffentlichung der Entdeckung 30 neuer Exoplaneten durch HARPS auf NZZ online
The Killer Inside Me

**The Killer Inside Me** ass en US-amerikanesche Film vum Michael Winterbottom aus dem Joer 2010 no engem Roman vum Jim Thompson.

## Ëm wat geet et am Film?
De Lou Ford (Casey Affleck) Assistent vum Sheriff an enger klenger texanescher Stad, ass no baussen e léiwe rouege Kärel, a Wierklechkeet awer e kale sadistesche Fraemäerder...

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum Film
* De Film op rottentomatoes
*Kritik vum Roger Ebert
Les géants

***Les géants*** ass e belsch-lëtzebuergesch-franséische Spillfilm vum belsche Schauspiller a Regisseur Bouli Lanners. E koum den 12. Oktober 2011 an d'Kinoen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Zak an de Seth, zwéi Bridder vun 13-15 Joer, mussen, op sech eleng gestallt, de Summer am eidele Famillje-Vakanzenhaus verbréngen. Si léieren de gläichaltregen Danny vun do aus der Géigend kennen. Zesummen decidéieren se 'eng lass ze maachen' an aus hirer Situatioun erauszekommen...

De Film gouf zu engem groussen Deel am Éislek ronderëm de Uewersauer-Stauséi gedréint, souwéi an der Belsch am Condroz an zu Elsenborn am Miltärcamp.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* Säit bei samsa.lu
Hydrosphär

D**'Hydrosphär** (vum algriicheschen *ὕδωρ, hýdor* = Waasser an *σφαίρα, sphaira* = Kugel) ass eng Deelmantel vun der Geosphär vun der Äerd an ëmfaasst d'uewer- an ënnerierdesch Waasservirkommen.

D'Hydrosphär duerchdréngt d'Atmosphär, d'Lithosphär, d'Biosphär an d'Pedosphär. Dozou gehéieren d'Weltmierer, Flëss, Séien, awer och d'Grondwaasser an d'Waasser an der Atmosphär. D'Hydrosphär bedeckt ongeféier 75 % vun der Äerduewerfläch a beaflosst d'Klima an d'Biosphär fundamental a spillt eng wichteg Roll am globale Kuelestoffkreeslaf.
Weiderhi si mat bestëmmter Sécherheet Waasservirkomme bis erof zu der Iwwergangszon tëscht ieweschtem an ënneschtem Äerdmantel beluecht. Doduerch reecht d'Hydrosphär bis wäit ënner d'Äerduewerfläch..

D'Kryosphär ass deen Deel vun der Hydrosphär, deen aus festem Äis besteet:
* Polkapen
* Äisschëld (Beispill: Grönland)
* Gletscher
* Äis am Permafrostbuedem
* Äis an Äishielen
## Kuckt och
* Hydrobiosphär
* Waasserkreeslaf
La Silla-Observatoire

De **La-Silla-Observatoire** um 2.400 m héije Bierg La Silla war den éischten Observatoire vum Europäesche Südobservatoire (ESO) am Chile, zu deem an der Tëschenzäit e weideren Observatoire um Cerro Paranal derbäikoum.

Scho virun der offizieller Grënnung vum ESO 1964 war d'Sich no enger villverspriechender Standplaz fir een astronomeschen Observatoire op der Südhallefkugel vun der Äerd ugelaf. No enger Sich a Südafrika hat sech awer séier d'Interessi op eng Standplaz no bei der Küst vum nërdleche Chile fonnt. D'Entscheedung ass op de Bierg Cinchado ongeféier 160&nbsp;km nërdlech vu La Serena gefall, deen no senger Form och La Silla (spuen. *de Suedel*) genannt gëtt. D'Plaz vum ESO-Observatoire hat hir Ouverture am Joer 1969.

Op La Silla gëtt et vill Teleskopen déi zum Deel vum ESO selwer, zum Deel awer och vun aneren Instituter an Universitéite bedriwwe goufen a ginn. Vill kleng Teleskope sinn an der Tëschenzäit ausser Betrib, La Silla spillt awer och am Kader vum Very Large Telescope vum Paranal-Observatoire vum ESO eng wichteg Roll.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  La Silla Observatory Homepage
* wissenschaft.de – En neie Koseng fir d'Äerd
Observatoire Lund

Den **Observatoire Lund** ass en Observatoire zu Lund a Schweden. E gehéiert der Universitéit Lund.

Den Observatoire ass an engem fréiere Waassertuerm installéiert. Zanter 2006 gëtt en als Basis fir de gréissten Teleskop a Schwede gebraucht, e Spigelteleskop (CAT) aus dem La-Silla-Observatoire mat enger 1,4-m-Apertur. Duerch déi héich Positioun um Waassertuerm gëtt e verbessert Seeing erreecht, well keng buedemno Turbulenze stéieren.

## Kuckt och

Alen Observatoire vu Lund

## Um Spaweck

* Den Observatoire op der Säit vun der Universitéit Lund.
Apertur (Optik)

D**'Apertur**, oder **Ëffnungswäit** vun enger Optik oder vun enger Antenn ass déi fräi Ëffnung oder den Duerchmiesser dovun, duerch deen d'Liichtstralen oder Radiowellen ausgesent oder empfaange ginn. Dee bestëmmte Baudeel gëtt Aperturblend genannt an ass an der Fotografie dacks verstellbar, kuckt fotografesch Blend.

Wéinst der Wellendiffraktioun hänkt d'Wénkelopléisung vum Duerchmiesser am Verhältnes zu der Wellelängt vun der gebrauchter Stralung of. Sou huet eng Radarantenn vum 1000-fachen Duerchmiesser vun der Pupill en zéngmol méi schlecht Opléisungsverméigen, well d'Wellelängt vum Radar zéngdausendmol méi grouss ass wéi déi vum Liicht. Fir déi quantitativ Bezéiung kuckt Rayleigh-Kriterium. Duerch d'koherent Iwwerlagerung loosse sech méi Aperturen opléisungssteigernd kombinéieren, fir Beispiller am optesche Beräich. Duerch d'Méiglechkeeten, am Radiofrequenzberäich, vu koherenter Signalveraarbechtung loosse sech och Aperturen déi wäit vuenee stinn, kombinéieren, kuckt VLBI.

D'Fläch vun der Apertur (z.&nbsp;B. eng Flächenantenn oder vun engem Teleskop) bestëmmt déi aus enger flaacher Well opgeholle Leeschtung. Déi verdeelt sech bei enger ofgebilten Optik op d'Fläch vum Bild, deem seng Gréisst mat der Brennwäit zouhëllt, soudatt d'Verhältnes Aperturduerchmiesser:Brennwäit als *Liichtstäerkt* vum Objektiv bezeechent gëtt. Datt bei formal der selwechter Liichtstäerkt eng Handykamera bei schwaache Liichtverhältnesser enger grousser Kamera ënnerleeën ass, läit virun allem dorun, datt si manner Pixelen huet.
Varennes-en-Argonne

**Varennes-en-Argonne** ass eng franséisch Gemeng am Departement Meuse an der Regioun Grand Est.

Varennes ass de Chef-lieu vum Kanton Varennes-en-Argonne. D'Uertschaft läit ëstlech vum grousse Bësch vun der Argonne op der Grenz vun den Ardennen an der Marne. Duerch d'Gemeng leeft d'Aire déi hir Quell zu Saint-Aubin-sur-Aire huet, an tëscht Senuc a Mouron um Territoire vun der Gemeng Termes an d'Aisne leeft.

Nopeschgemenge sinn: Montblainville, Charpentry, Cheppy, Boureuilles, a Vienne-le-Château.

Wéi vill Gemengen aus där Géigend ass se mat enger däitscher Gemeng jumeléiert, an zwar zanter 1968 mat Petershausen am Landkrees Dachau.

## Geschicht
Varennes gouf haaptsächlech bekannt wéi den 21. Juni 1791, an der Zäit vun der Revolutioun de Louis XVI. sech mat senger Famill an d'Festung vu Montmédy wollt aus dem Stëbs maachen, an zu Varennes festgeholl gouf.

 
## Persounen déi mat der Gemeng ze dinn hunn
* Jacob Job Elie (1746-1825), franséische Generol.
* Charles Aimond, (1874-1968), gebuer zu Varennes-en-Argonne, Paschtouer an Historiker.
Transition Region And Coronal Explorer

Den **Transition Region And Coronal Explorer** ofgekierzt **TRACE** ass e Weltraumteleskop, dat speziell fir d'Erfuerschung vun der Sonnekorona konzipéiert gouf. Et ass e Satellit vum Small-Explorer-Programm vun der NASA an huet do den Numm **SMEX 4** oder **Explorer 73**.
 
Dat eenzegt wëssenschaftlecht Instrument u Bord vum Satellit ass en 30-cm-Cassegrain-UV-Teleskop. Seng Aufgab war d'Iwwerwaachung vun der Entwécklung vu magnéitesche Feldstrukture vum Sonnekär bis an d'Korona, d'Ënnersiche vun den Opwäermmechanisme vun der baussenzeger Sonnenatmosphär souwéi d'Bestëmmung vun den Ausléiser vu Sonneneruptiounen a Massenauswërf.

De Satellit gouf den 1. Abrëll 1998 vun der Vandenberg Air Force Base aus, mat enger Pegasus-Rakéit an eng sonnesynchron Äerdëmlafbunn gestart. Dat verhënnert, datt de Satellit den Äerdschied duerchleeft, wouduerch kontinuéierlech Miessunge vun der Sonn méiglech sinn. En huet an éischter Linn der Ergänzung vum Fuerschungsatellit SOHO gedéngt, well en ëmmer en Deel vun der Sonnenuewerfläch mat méi héijer Opléisung duerstelle konnt wéi de SOHO. D'Missioun vum TRACE goung den 22. Juni 2010 op en Enn.

## Kuckt och

* Lëscht vun onbemannte Raumfaartmissiounen
## Um Spaweck
*  TRACE Homepage der NASA
* Der Sonnenforschungssatellit TRACE von oearv.at
* Messung koronaler Magnetfelder
Michael Winterbottom

De **Michael Winterbottom**, gebuer den 29. Mäerz 1961 zu Blackburn, Lancashire, ass en englesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.

## Filmographie
### Kino
* 1990: *[[Forget About Me]]* - Haaptacteuren: Ewen Bremner, Brian McCardie, Zsuzsanna Várkonyi
* 1992: *[[Under the Sun]]* - Haaptacteuren: Kate Hardie, Caroline Catz, Stella Maris
* 1995: *[[Butterfly Kiss]]* - Haaptacteuren: Amanda Plummer, Kathy Jamieson, Saskia Reeves
* 1995: *[[Go Now]]* - Haaptacteuren: Robert Carlyle, Juliet Aubrey, James Nesbitt
* 1996: *[[Jude]]* - Haaptacteuren: Christopher Eccleston, Kate Winslet, Liam Cunningham
* 1997: *[[Welcome to Sarajevo]]* - Haaptacteuren: Stephen Dillane, Woody Harrelson, Marisa Tomei
* 1998: *[[I Want You (Film 1998)|I Want You]]* - Haaptacteuren: Rachel Weisz, Alessandro Nivola, Luka Petrusic
* 1999: *[[Wonderland (Film 1999)|Wonderland]]* - Haaptacteuren: Shirley Henderson, Gina McKee, Molly Parker
* 1999: *[[With or Without You]]* - Haaptacteuren: Christopher Eccleston, Dervla Kirwan, Yvan Attal
* 2000: *[[The Claim]]* - Haaptacteuren: Wes Bentley, Milla Jovovich, Nastassja Kinski
* 2002: *[[24 Hour Party People]]* - Haaptacteuren: Steve Coogan, John Thomson, Shirley Henderson
* 2002: *[[In This World]]* 
* 2003: *[[Code 46]]* - Haaptacteuren: Tim Robbins, Togo Igawa, Samantha Morton
* 2004: *[[9 Songs]]* - Haaptacteuren: Kieran O'Brien, Margo Stilley
* 2005: *[[A Cock and Bull Story]]* - Haaptacteuren: Steve Coogan, Rob Brydon, Shirley Henderson
* 2006: *[[The Road to Guantanamo]]* - Regie zesumme mam Mat Whitecross - (Dokumentarfilm)
* 2007: *[[A Mighty Heart]]* - Haaptacteuren: Angelina Jolie, Dan Futterman, Irrfan Khan
* 2008: *[[Genova (Film)|Genova]]* - Haaptacteuren: Colin Firth, Perla Haney-Jardine, Catherine Keener
* 2009: *[[The Shock Doctrine]]* - Regie zesumme mam Mat Whitecross - (Dokumentarfilm)
* 2010: *[[The Killer Inside Me]]* - Haaptacteuren: Casey Affleck, Kate Hudson, Jessica Alba
* 2010: *[[The Trip (Film 2010)|The Trip]]* - Haaptacteuren: Steve Coogan, Rob Brydon, Rebecca Johnson
* 2011: *[[Trishna]]* - Haaptacteuren: Freida Pinto, Riz Ahmed
* 2012: *[[Everyday (Film)|Everyday]]* - Haaptacteuren: Shirley Henderson, John Simm
* 2013: *[[The Look of Love (Film)|The Look of Love]]* - Haaptacteuren: Jennifer Ellis, Steve Coogan, Paul Popplewell
* 2014: *[[The Trip to Italy]]* - Haaptacteuren: Steve Coogan, Rob Brydon, Rosie Fellner

## Um Spaweck
Pirouette

Eng **Pirouette** (vum Franséische "pirouetter" *sech am Krees dréinen* oder *séier säi Standpunkt änneren*) ass e Begrëff, dee virun allem am Danze gebraucht gëtt, sief et beim Ballet, Äiskonschtlaf oder Rollschunglaf, an deen eng Dréiung (einfach oder méi) ronderëm d'eegen Achs bedeit, meeschtens op engem Been. Dobäi kënne verschidden Haltungen ugeholl ginn.

Beim Ballett gëtt ënnerscheet tëscht enger *Pirouette en dehors* („no baussen“) an enger *en dedans* („no bannen“), jee nodeem ob ee sech a Standbeen dréint oder dovun ewech. Bei der Pirouette gi verschidde Posen ugeholl, wéi zum Beispill *Arabesque*, *Attitude* oder *Rétiré* (wou de Fouss vum Spillbeen widder de Knéi vum Standbeen geluecht gëtt).

Beim Päerdssport schwätzt ee vun enger *Pirouette* wann d'Päerd sech ëm dat bannenzegt hënnescht Been dréint.

Och eng Figur beim Konschtfléie gëtt *Pirouette* genannt, wann de Fliger sech ëm d'eege Längsachs dréint a senkrecht no uewe flitt.
Mosag

D**'Mosag** ass e Fabeldéier aus den Harry-Potter-Romaner vun der brittescher Schrëftstellerin J.K. Rowling. Si ass d'Fra vum Aragog.

Den Aragog an d'Mosag waren d'Stammeltere vun enger grousser Generatioun vun Acromantulaen déi um Territoire vum Hogwarts am Verbuedene Bësch liewen.
Argonne

* D'Argonne ass eng natierlech Géigend an der administrativer Regioun Grand Est.
* Argonne ass e Quartier vun der Stad Orléans am Departement Loiret

## Kuckt och
* Abtei vu Monthiers-en-Argonne
* Clermont-en-Argonne
* Florent-en-Argonne
* Passavant-en-Argonne
* Varennes-en-Argonne
Jessica Alba

D**'Jessica Alba**, gebuer als *Jessica Marie Alba* den 28. Abrëll 1981 zu Pomona a Kalifornien, ass eng US-amerikanesch Schauspillerin.

## Filmer (Auswiel)
* 1994: *Camp Nowhere*, vum Jonathan Prince
* 1999: *Never Been Kissed*, vum Raja Gosnell
* 2000: *Paranoid*, vum John Duigan
* 2003: *The Sleeping Dictionary*, vum Guy Jenkin
* 2005: *Into the Blue*, vum John Stockwell
* 2005: *[[Sin City]]*, vum Frank Miller, Robert Rodriguez a Quentin Tarantino
* 2007: *Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer*, vum Tim Story
* 2007: *Good Luck Chuck*, vum Mark Helfrich
* 2007: * Awake*, vum Joby Harold
* 2010: *Valentine's Day*, vum Garry Marshall
* 2010: *Machete*, vum Robert Rodriguez
* 2010: *[[The Killer Inside Me]]*, vum Michael Winterbottom
* 2010: *Little Fockers*, vum Paul Weitz
* 2010: *Spy Kids: All the Time in the World*, vum Paul Weitz

## Um Spaweck
Yohkoh

**Yohkoh** (jap. ようこう, *Yōkō*; „Sonnestral“) war e Weltraumteleskop fir d'Sonnenobservatioun.

De Satellit gouf vum japaneschen Institute of Space and Astronautical Science (ISAS) mat US-amerikanescher a brittescher Bedeelegung ufanks ënner der Bezeechnung **SOLAR-A** entwéckelt an den 30. August 1991 mat enger Mu-Rakéit vum Kagoshima Space Center aus gestart. D'Instrumenter waren:
* En Teleskop fir wäich Röntgenstralung (0,5 bis 2 keV).
* En Teleskop fir haart Röntgenstralung (14 bis 93 keV).
* Ee breetbandege Röntgen- a Gammaspektrometer.
* En héichopléisende Bragg-Kristallspektrometer.

De Yohkoh hat d'Sonn iwwer bal e ganzen Sonnefleckenzyklus observéiert an hat an dëser Zäit e puer Millioune Röntgenbiller opgeholl. D'Missioun gouf duerch e Lagereeglungsproblem de 14. Dezember 2001 gestoppt. Den Antrëtt an d'Äerdatmosphär war den 12. September 2005.

## Kuckt och

* Lëscht vun onbemannte Raumfaartmissiounen
* Hinode

## Um Spaweck

*  Yohkoh-Webseite bei ISAS
*  Yohkoh-Webseite bei der University of Montana
Tourbe

D**'Tourbe** ass eng franséisch Baach am Departement Marne. Se huet hir Quell an der Gemeng Somme-Tourbe a leeft zu Servon-Melzicourt an d'Aisne.

Se ass 23,6&nbsp;km laang a leeft duerch d'Gemenge Somme-Tourbe, Saint-Jean-sur-Tourbe, Laval-sur-Tourbe, Wargemoulin-Hurlus, Minaucourt-le-Mesnil-lès-Hurlus, Virginy a Ville-sur-Tourbe.
Wargemoulin-Hurlus

**Wargemoulin-Hurlus** ass eng franséisch Gemeng am Departement vun der Marne an der Regioun Grand Est.

D'Uertschaft läit am Dall vun der Tourbe, engem Niewefloss vun der Aisne.
Hellege Rack vun Tréier

Den **hellege Rack vun [[Tréier]]** ass eng Tunique, déi vun der Kathoulescher Kierch als eng Reliquie vu Christus veréiert gëtt.

Den Alter vum Kleedungsstéck, dat dacks am Laf vun der Geschicht rafistoléiert gouf, gouf 1974 ënnersicht mä konnt net eendeiteg festgeluecht ginn.

Der Traditioun no soll et sech ëm déi Tunique (oder ënneschte Rack) vum gekräizegte Jesus handelen, iwwer déi am Johannesevangelium (Jh. 19,23-24) steet, datt se ouni Nout gewiescht wier an dofir vun de réimeschen Zaldoten, déi sech d'Kleeder gedeelt hunn, ganz gelooss gouf.

## Geschicht

Den hellege Rack vun Tréier daucht an de Quellen eng éischt Kéier am 12. Joerhonnert an der *Gesta Treverorum* op, wou steet, datt d'helleg Hëleen, d'Mamm vum Keeser Konstantin de Groussen, de Rack am 4. Joerhonnert mat op Tréier bruecht hätt.

Ursprénglech war en als Reliquie am Doum vun Tréier agemauert. 1512 gouf en op Uerder vum Keeser Maximilian eng éischt Kéier ausgestallt. Zanterhier gëtt et an onreegelméissegen Ofstänn gewisen.
Am 18. Joerhonnert gouf eng extra Kapell opgeriicht, wou de Schräi mam Rack opgehaange gouf.

Gewise gouf en an de leschten 2 Joerhonnerten an de Joren 1844, 1891, 1933, 1959, 1996 an 2012. 2012 war dat am Kader vum 500. Anniversaire vun der éischter Kéier, wou en ausgestallt gouf, vum 13. Abrëll bis den 13. Mee.

Och op anere Plaze gëtt et Reliquien, déi den Usproch hunn, dem Christus säin ënnescht Kleed ze sinn, sou z.&nbsp;B. zu Argenteuil an der Basilika Saint-Denys.

## Kuckt och
* Sandale vu Christus
* Helleg Virhaut

## Um Spaweck
The Tree

**The Tree** ass e franséisch-australesch-däitsch-italieenesche Film vum Regisseur Julie Bertuccelli aus dem Joer 2010. De Film ass nom Buch "Our Father Who Art in the Tree" vum Judi Pascoe gedréint.

## Ëm wat geet et am Film?
De Papp vum Simone a Mann vum Dawn stierft onerwaart. D'Simone, 8 Joer, ass iwwerzeegt dat säi Papp am grousse Bam bei hirem Haus mat him schwätzt...

## Um Spaweck
De Film op allociné
Casey Affleck

De ** Casey Affleck**, gebuer als *Caleb Casey McGuire Affleck-Boldt* den 12. August 1975 zu Falmouth (Massachusetts), ass en US-amerikanesche Schauspiller.

De Casey Affleck ass de Brudder vum Schauspiller a Filmregisseur Ben Affleck.

## Filmer (Auswiel)
* 1995: *[[To Die For]]*, vum Gus Van Sant mam Nicole Kidman a Joaquin Phoenix 
* 1996: *Race the Sun *, vum Charles T. Kanganis mam Halle Berry 
* 1997: *[[Good Will Hunting]]*, vum Gus Van Sant mam Matt Damon a Robin Williams
* 1997: *Chasing Amy*, vum Kevin Smith mam Ben Affleck 
* 1998: *Desert Blue*, vum Morgan J. Freeman mam Kate Hudson a Christina Ricci
* 1999: *200 Cigarettes *, vum Risa Bramon Garcia mam Ben Affleck 
* 2000: *Committed*, vum Lisa Krueger mam Heather Graham
* 2000: *Drowning Mona *, vum Nick Gomez mam Danny DeVito a Bette Midler
* 2000: *Hamlet*, vum Michael Almereyda mam Ethan Hawke a Sam Shepard
* 2001: *[[Ocean's Eleven (Film 2001)|Ocean's Eleven]]*, vum Steven Soderbergh mam George Clooney a Brad Pitt
* 2002: *Gerry*, vum Gus Van Sant mam Matt Damon
* 2004: *[[Ocean's Twelve]]*, vum Steven Soderbergh mam George Clooney a Catherine Zeta-Jones
* 2005: *Lonesome Jim*, vum Steve Buscemi mam Kevin Corrigan a Liv Tyler
* 2006: *The Last Kiss*, vum Tony Goldwyn mam Zach Braff 
* 2007: *Ocean's Thirteen*, vum Steven Soderbergh mam George Clooney an Al Pacino
* 2007: *[[The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford]]*, vum Andrew Dominik mam Brad Pitt a Mary-Louise Parker
* 2007: *Gone Baby Gone*, vum Ben Affleck mam Michelle Monaghan a Morgan Freeman
* 2010: *[[The Killer Inside Me]]*, vum Michael Winterbottom mam Jessica Alba a Kate Hudson
* 2011: *Tower Heist*, vum Brett Ratner mam Ben Stiller an Eddie Murphy

## Um Spaweck
Vienne-le-Château

**Vienne-le-Château** ass eng franséisch Gemeng am Departement vun der Marne an der Regioun Grand Est.

An der Zäit vum Éischte Weltkrich louch Vienne-le-Château op der Frontlinn a war den Theater vun de mäerdereschste Kämpf an där Géigend.
Esnes-en-Argonne

**Esnes-en-Argonne** ass eng franséisch Gemeng am Departement Meuse an der Regioun Grand Est.

D'Uertschaft läit am Dall vun der Montzéville.
## Plazen a Monumenter
*Franséischen Zaldotekierfecht
*Monument vum François Mitterrand
*Monument vun der cote 304
*Schlass vun Esnes-en-Argonne