open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fernand Kartheiser

De **Fernand Kartheiser**, gebuer den 30. September 1959 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Militärwëssenschaftler, Auteur a Politiker (ADR).

Hien huet Sozial- a Militärwëssenschaften op der *[[École royale militaire]]* zu Bréissel studéiert, spéider Geschicht op der Universitéit vu Montpellier.

Vun 1983 bis 1989 war hien Offizéier an der Lëtzebuerger Arméi. Hien ass duerno an den diplomateschen Déngscht gaangen a war lëtzebuergeschen Ambassadeur fir Griicheland, Zypern a Rumänien wou seng politesch Allianz als Duebelagent nach ze kläeren ass.

Zanter dem 8. Juli 2009 ass hien ADR-Deputéierten fir de Walbezierk Süden an der Chamber, wuer hien 2013, 2018 an 2023 erëmgewielt gouf. 2024 huet hie fir d'Europawale kandidéiert a gouf, fir d'éischt fir en ADR-Member, an d'Europäescht Parlament gewielt, wou hie Member vun der EKR-Fraktion gouf. Dofir huet hien den 11. Juni 2024 säi Chambermandat un den Dan Hardy ofginn. De 4. Juni 2025 gouf hien aus der EKR-Fraktioun erausgeheit, well en eng Woch vidrun op Invitatioun vun der Duma op Moskau gefuer ass, fir Gespréicher mat den Autoritéiten do ze féieren, a sech domat dem breede Konsens, wéinst dem russeschen Ugrëffskrich op d'Ukrain kee Kontakt mam russesche Regimm opzehuelen, widdersat hat.

De Fernand Kartheiser ass President vun der *[[Association des hommes du Luxembourg]]*. Hie war vun 2012 bis 2013 President vun der ADR.

De 7. Juni 2013 huet *[[d'Lëtzebuerger Land]]* reveléiert, datt de Kartheiser Duebelagent fir den CIA an de russesche Geheimdéngscht GRU war; dee Betraffenen huet dat op RTL Radio confirméiert.

Zënter dem 22. Januar 2024 ass hien ee vun de Lëtzebuerger Vertrieder an der Parlamentarescher Versammlung vum Europarot an ass do Member am Grupp vun den Europäesche Konservativen an Demokratesch Allianz (EC/DA).

## Publikatiounen
* Ënner dem Pseudonym ***Fernand le Chartreux***, *[[Helleg Muecht]]*; satiresche Kriminalroman, un déi nei Lëtzebuerger Schreifweis adaptéiert vum Jérôme Lulling; Esch-Uelzecht, Éditions Schortgen, 2000, zweet Oplo 2001; 184 Säiten. ISBN 2-87953-792-4
* *Kritik der reinen Unvernunft - Zur Feminisierung der Sprache* ; Esch-Uelzecht Éditions Schortgen, 2007; 92 Säiten. ISBN 978-2-87953-051-2

## Literatur
* Claude Wolf, * Gesellschaftliche Gerechtigkeit *; Interview an der * Revue * datéiert op den 8. Abrëll 2009, Ss. 20-23 (mat Fotoe vum Thierry Martin).
* Dani Schumacher, *Nach dem Führungswechsel bei der Reformpartei: "Keine ewige Oppositionspartei" - ADR-Parteipräsident Fernand Kartheiser bezieht Stellung* ; Interview mam *Luxemburger Wort*, Ausgab vum 25. Abrëll 2012; S. 4 (mat enger Foto vum Michel Brumat).

## Um Spaweck

*Déi konservativ Säit, de Blog vum Fernand Kartheiser
*Portrait vum Fernand Kartheiser op der Websäit vun der Chamber;
Thomas Scharff

* Thomas Scharff (1901-1981): Pseudonym vum Lëtzebuerger Professer a Publizist Pierre Biermann
* Thomas Scharff (Historiker) (*1963): en däitschen Historiker
* Thomas Scharff (Schauspiller) (* 1970): en däitsche Schauspiller
Recueil des mémoires et des travaux publiés par la Société de botanique du grand-duché de Luxembourg

**Recueil des mémoires et des travaux publiés par la Société de botanique du grand-duché de Luxembourg** ass den Numm vun enger wëssenschaftlecher Publikatiounsserie déi tëscht 1874 an 1905 vun der Société de botanique du grand-duché de Luxembourg erausgi ginn ass.

D'Bänn vun der Serie sinn onreegelméisseg erauskomm. Tëscht 1874 an 1905 sinn am Ganze 16 Bänn erauskomm. D'Texter sinn op Franséisch, Däitsch oder Lëtzebuergesch. Déi 16 Bänn sinn integral um Internet ze fannen op der Websäit vun der Société des naturalistes luxembourgeois.

## Literatur
* Jos Massard & Gaby Geimer, 1990. *Table générale des publications de la Société de Botanique du Grand-Duché de Luxembourg (1874-1905) et de la [[SNL|Société des Naturalistes Luxembourgeois]] (1891-1989), avec index analytique des matières.* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 91: 215-455.

## Kuckt och
* Lëtzebuergesch Botaniker a Mykologen
Lëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga

D**'Lëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga** (**LNVL**) war eng lëtzebuergesch ASBL, déi sech fir Naturschutz am Allgemengen, an de Schutz vun de Vullen am Besonneschen, agesat huet.

D'Associatioun, déi 1920 gegrënnt gouf, huet 2012 mat der Asbl natur&ëmwelt fusionéiert a besteet vun do un net méi als eegestännege Veräin.

2012 hat d'LNVL eng 13.000 Memberen.

## Aktivitéiten
D'Theemegebidder, mat deenen d'LNVL sech befaasst huet, waren: Aarteschutz, ekologesch Korridoren, Natur am urbane Raum, Landwirtschaft, Forstwirtschaft a Remembrement, ekologesch Gestioun vum Waasser, Landschaftsschutz a Landesplanung, Natur- a Vulleschutz op internationalem Plang.

D'LNVL huet zwou Zäitschrëften ënner dem Numm Regulus publizéiert, dovun eng wëssenschaftlech Zäitschrëft, de Regulus / Wissenschaftliche Berichte. Béid Zäitschrëfte ginn zanter Mëtt 2012 vun natur&ëmwelt Asbl erausginn.

## Geschicht
D'LNVL gouf 1920 op Initativ vum Jean Morbach ënner dem Numm *Société pour la protection des animaux et des sites* gegrënnt. 1921 gouf se a *Ligue luxembourgeoise pour la protection des oiseaux utiles*, an 1940 a *Ligue luxembourgeoise pour l'étude et la protection des oiseaux* ëmgenannt. 1983 krut se den Numm deen se bis zur Fusioun mat natur&ëmwelt behalen huet.

D'LNVL (resp. hir Virgängervereenegungen) hu sech dofir agesat, datt Lëtzebuerg d'international Konventioun iwwer de Vulleschutz, déi 1904 ratifizéiert gi war, an national Recht ëmgesat sollt ginn (dat geschouch 1928). Och d'Ausschaffe vum éischten Naturschutzgesetz vun 1982, an d'Revisioun dovun aus dem Joer 2004, huet d'LNVL vun Noem begleet. D'Donnéeën, déi se gesammelt hat, hu gehollef, d'Vulleschutz-Direktiv vun der EG vun 1979 an nationaalt Recht ëmzesetzen, andeems Schutzzonen ausgewise gi sinn.

1982 war d'LNVL ee vun de Grënnungsmembere vun der Stëftung Hëllef fir d'Natur, zesumme mat der Natura an der Société des naturalistes luxembourgeois.

Am September 2010 huet d'LNVL sech mat dräi aner Naturschutzorganisatiounen - der Natura, der Associatioun D'Haus vun der Natur an der Stëftung Hëllef fir d'Natur - informell ënner dem Numm natur&ëmwelt zesummegedoen. Nodeem d'Asbl *natur&ëmwelt* am Februar 2012 offiziell gegrënnt gi war, huet d'LNVL den 13. Juli 2012 mat där Organisatioun fusionéiert.

## Kuckt och
* Vull vum Joer
* Naturschutzzentren zu Lëtzebuerg
* Mouvement écologique

## Um Spaweck
* Websäit vun natur&ëmwelt
* LNVL Archiv
* Rinnen Henri: Menschen um Vogelschutz und Vogelkunde, Regulus 1970 2-5 archivéiert
Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois

De **Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois** ass eng lëtzebuergesch wëssenschaftlech Zäitschrëft déi vun der Société des naturalistes luxembourgeois (SNL) erausbruecht gëtt.

Am *Bulletin vun der SNL* fënnt een haaptsächlech Fuerschungsaarbechten iwwer d'Natur (am wäite Sënn) zu Lëtzebuerg, mä och am Ausland.

Bis 2020 sinn 122 Bänn erauskomm. D'Texter sinn op Däitsch (56 %), Franséisch (39 %) oder Englesch (5 %) geschriwwen (Stand 2017).

Zanter 2021 ginn d'Artikelen nom *online first*-System publizéiert. Um Enn vum Joer erschéngt de Bulletin dann um Pabeier.

De Bulletin vun der SNL ass déi eenzeg wëssenschaftlech Zäitschrëft, déi zu Lëtzebuerg reegelméisseg erauskënnt.

De Redaktiounskommitee besteet zënter 2017 aus: Claude Meisch, Paul Diederich, Laurent Schley a Simone Schneider.

D'Serie huet follgend ISSN-Nummeren:
*2716-750X (Online-Edition)
*0304-9620 (Gedréckt Editioun)

## Literatur
* J.A. Massard & G. Geimer, 1990. *Table générale des publications de la Société de Botanique du Grand-Duché de Luxembourg (1874-1905) et de la Société des Naturalistes Luxembourgeois (1891-1989), avec index analytique des matières.* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 91, S. 215-455.https://web.archive.org/web/20201009050537/http://www.eluxemburgensia.lu/BnlViewer/view/index.html?lang=fr#panel:pp|issue:2506010|article:DTL2847
*Massard, J.A. & G. Geimer, 2015. *Table générale des publications de la Société des naturalistes luxembourgeois, 1990-2015, avec un index des auteurs et un index analytique des matières.* Bulletin de la Société des naturalistes luxembourgeois 116, S. 505-561.https://web.archive.org/web/20161231185134/http://www.snl.lu/publications/bulletin/SNL_2015_116_505_561.pdf

## Um Spaweck
*All Artikelen zanter 1891 kënne vu www.snl.lu am PDF-Format erofgeluede ginn.
* De *Bulletin* vun der SNL online op eluxemburgensia.lu: 1891-1906; 1907-2011.

## Kuckt och

:* Päiperlek – Lëtzebuerger entomologesch Zäitschrëft (1979-1990).
Klackespill-Lyra

Eng **Klackespill-Lyra** ass e Museksinstrument, dat zu den Idiophone gehéiert.

Et gëtt viru sech gedroen a funktionéiert wéi e vertikaalt Vibraphon. D'Schlaginstrument, dat vill a Militärorchestere gespillt gëtt, besteet aus enger metalle Rumm, an där stole Plättercher labber ugemaach sinn, déi mat engem Himmerche geschloe ginn. Bei engem diatonesche Modell sinn déi gestëmmte Placken an enger Rei, bei der chromatescher Klackespill-Lyra si se op zwou parallele Schinnen.

Seng Originnen huet dat Instrument am Schellebam vun de Janitscharenorchesteren, bei deem Kläckelcher net geschloen, mä gerëselt ginn.
Gotthardmassiv

De **Gotthardmassiv** ass e Massiv vu Bierger an der Schwäiz op der Grenz vun de Kantonen Graubünden, Tessin, Wallis an Uri. En ass benannt nom Sankt-Gotthard-Pass.

Duerch de Gotthardmassiv féieren an Nord-Süd Direktioun de Sankt-Gotthard-Pass (2108 m) an de Lukmanierpass (1984 m), an Ost-West Direktioun gëtt et den Oberalppass (2044 m), Urserental- a Furkapass (2431 m).

De Massiv gëtt am Norde begrentz duerch d'Gadmental, Sustenpass (2240 m), Meiental a Maderanertal, am Westen duerch de Grimselpass (2165 m), deen e vum Aaremassiv trennt, an den Nufenenpass (2440 m), am Süde vum Bedrettotal am dem Valle Leventina, am Oste vum San-Bernardino-Pass (2066 m).

Am Gotthardmassiv gëtt et en ettlech vun de wichtegste Festunge vum Schwäizer Reduit, déi am Zweete Weltkrich staark ausgebaut goufen, fir déi Schwäizer Alpen als Réckzuchsgebitt vun der Armee géint en Amarsch vun den däitschen Truppen zu verdeedegen.

U sengem Bord leie mat déi héchst Bierger vun der Schwäiz: am Nordwesten den Dammastock (3630 m), am Südwesten de Pizzo Rotondo (3192 m), am Nordosten den Oberalpstock (3328 m) an am Südosten d'Rheinwaldhorn (3402 m). En eigentleche Bierg mat dem Numm "Gotthard" gëtt et net.
## Hydrographie
Duerch de Massiv leeft déi Europäesch Haaptwaasserscheed tëscht dem Mëttelmier an der Nordséi. De Punkt vun der Waasserscheed tëscht deenen zwéi Mierer an dem Adriatesche Mier ass och am Gotthardmassiv.

Am Gotthardtmassiv entsprangen déi zwéi Quellflëss vum Rhäin, de Viischte Rhäin an Hënneschte Rhäin, d'Reuss, en Niewefloss vun der Aare, de Rhône, deen um Rhônegletscher entspréngt an an d'Mëttelmier leeft, an den Ticino, en Niewefloss vum Po, deen an d'Adria leeft.
Kréchel

De **Kréchel**, **Kréchelek** oder **Tuermfallek** (*Falco tinnunculus*, de: Turmfalke, fr: faucon crécerelle), ass e Gräifvull aus der Famill vun de Falconidae. Et ass ee vun de geleefegste Gräifvullen zu Lëtzebuerg.

### Beschreiwung
Kréchele gi ronn 35&nbsp;cm grouss. De Männchen huet routbrong Plomme mat schwaarzen Tëppelen an en hellgroe Kapp. De Bauch ass hell an huet nëmme liicht brongelzeg Flecken. Ronderëm d'Féiss an d'Aen ass e gielzeg. D'Weibchen ass liicht méi grouss wéi de Männchen, ass liicht méi donkel an huet méi prononcéiert Flecken. D'Kappfaarf ass, anescht wéi beim Männchen, d'selwecht wéi déi vum Rescht vum Kierper. Charakteristesch fir de Kréchel ass, nieft sengem Ausgesinn, seng *Ki-ki-ki…*-Riff a seng Aart a Weis, duerch séiere Flillekeschlag an der Loft ze "stoen", wann en no Friesse sicht.



### Brutt
Kréchele wunnen deelweis an ale Gebaier, a Fielswänn oder op héije Beem. Si baue selwer keng Näschter, mä benotzen déi, déi vun anere Kréievulle verlooss goufen. Och Naschtkëschten huelen se gär un.

Am Mäerz si Kréchele bei opfällege Balzflich z'observéieren. Am Abrëll leet d'Weibchen all 2-6 Deeg hannereneen am Ganzen 2-6 rout-brong gepierpelt Eeër. Dës ginn ronn 28 Deeg laang, virun allem vum Weibchen, ausgebréit. D'Männche geet him déi Zäit d'Friesse sichen.

Jonk Kréchelen hu bei der Gebuert e wäissen Diwwi. No 20 Deeg ass d'Plommekleed komplett. Se gläichen da vun der Faarf hir éischter de Weibercher.

### Kascht
Gréisstendeels jot de Kréchel kleng Knabberdéieren. E fänkt sech awer och alt Insekten, Amphibien a kleng Vullen.

### De Kréchel zu Lëtzebuerg
Wéi och soss doruechter, a bei villen anere Vullenaarten, ass de Kréchel duerch dem Mënsch seng Aktivitéite bedreet: Intensiv Landwirtschaft, Pestiziden, de Verloscht un Naschtplazen, an net zulescht den Autosverkéier maachen, datt de Kréchel ëmmer méi rar gëtt.

De Kréchel ass 2009 vun der Lëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga (LNVL) als de *[[Vull vum Joer]]* erausgesicht ginn.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Vullen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* De Kréchel um Site vun der LNVL
Psychopathie

Ënner **Psychopathie** versteet een an der forensescher Psychologie a Psychiatrie eng schwéier Form vun der dissozialer/antisozialer Perséinlechkeetsstéierung, déi an hirer Ausprägung déi béid genannte Perséinlechkeetsstéierungen iwwertrëfft. An de Klassifikatiounssystemer DSM-IV an ICD 10 ass d'Diagnos net opgeholl. Empiresch huet sech awer erausgestallt, datt déi psychiatresch Forensik de biologesch determinéierte Psychopathie Begrëff net ausklammere kann.
PC

D'Ofkierzung **PC** steet fir:
* Personal Computer, en Eenzelplazrechner

* Air Fiji, national Fluchgesellschaft vu Fidschi (IATA-Code)
* Pabaierchromatographie, eng Aart vun der Chromatographie
* Parti Communiste, Kommunistesch Partei vun der Belsch
* Participium coniunctum, syntaxesch Konstruktioun am Laténgeschen
* *Partido Cardenista*, spéider Bezeechnung vun der mexikanescher Partei Partido del Frente Cardenista de Reconstrucción Nacional
* *Piste cyclable*, Vëlospist zu Lëtzebuerg
* Phosphatidylcholin, cheemesch Verbindung
* Phycocyanin, Protein
* Physikalesch Chimie, Deelgebitt vun der Chimie
* Politesch Korrektheet, mam engleschen Originalschlagwuert "Political correctness"

**pC** steet fir:
* Picocoulomb, Billiounstel Coulomb, Eenheet vun der elektrescher Luedung

**pc** steet fir:
* Parsec, astronomesch Längteneenheet
L for Liberty

**L for Liberty** ass e lëtzebuergesche Blog op Däitsch an op Englesch, dee sech virun allem mat politeschen a philosophesche Froe befaasst.

En ass a senger Ausriichtung radikal-liberal.

D'Auteure vun dësem Blog nenne sech CK, JayJay, cah51 an nestor76. Dem Claude A. Hemmer seng Kolumne aus dem Lëtzebuerger Journal gëtt do online publizéiert.

## Um Spaweck
*L for Liberty
Claude Hemmer

De **Claude Antoine Hemmer**, gebuer de 24. Januar 1951 zu Péiteng, ass e lëtzebuergeschen Ekonomist a Staatsbeamten.

Hien huet eng Licence an de Sciences économiques et sociales, an ass Éischte Conseiller am Gesondheetsministère. Vum 25. November 1993 bis de 25. November 2011 war hie Member vum Lëtzebuerger Staatsrot an dat vum 21. November 2007 un an der Funktioun vum Vizepresident.
 
Am *[[Lëtzebuerger Journal]]* schreift hie reegelméisseg Kolumnen an zanter 2009 um Blog *[[L for Liberty]]*.

Am Juni 2015 huet hien Déi Liberal gegrënnt.

## Auszeechnungen
* 
*
Pergola

Eng **Pergola** (Italieenesch *pergola*, dat op dat laténgescht *pergula* zeréckgeet = Virbau, Ubau) ass eng Konstruktioun aus Sailen an zu engem Flaachdaach geluechte Käfferen, déi meeschtens vu Kloterplanzen iwwerwuess gëtt.

Heefeg si Pergolaen als Ubau baussent dem Haus, als Iwwergank tëscht verschidde Gebaier oder fräi iwwer enger Terrasse ze fannen. Pergolae ginn och hei an do als Gestaltungselement vu Monumenter agesat, sou z.&nbsp;B. beim Paul-Eyschen-Monument zu Stadbriedemes. Déi éischt Pergolae ginn op d'mannst op d'Antiquitéit zeréck.

Eng typesch Kloterplanz fir Pergolaen ass d'Rief. A Mëttelmierlänner gi kleng Wéngerten no beim Haus heefeg ganz mat Pergolaen ugeluecht.

Am alen Thermalbad Munneref stoung e Gebai, dat Pergola genannt gouf. Haut sinn do déi wuel gréisste Pergolae vum Lëtzebuerger Land ze fannen, op deene vum Sosthène Weis ugeluechten Terrassen déi deemools tëscht dem Pavillon Kind, der Pergola an dem grousse Concertssall louchen.

## Um Spaweck
Renée Oberlinkels

D**'Renée Oberlinkels**, gebuer de 15. November 1949 zu Ettelbréck, ass eng lëtzebuergesch Molerin.

Si ass Member vum Cercle artistique de Luxembourg a lieft a schafft an der Stad Lëtzebuerg an zu Aansebuerg.

## Eenzelausstellungen
* 1980, 1983 an der Galerie La Cité
* 1983 am Centre culturel français
* 1995 an der Galerie Castan zu Iechternach
* 1996 zu Esch an der Gemengegalerie
* 1998, 2002, 2006, 2012 an der Galerie Simoncini

## Ausstellunge mat Aneren
* Am November 2009 an der Galerie op der Kap zesumme mat Fotoe vum Luc Ewen a Skulpture vum Sergio Sardelli

## Bibliographie
* J.P. Schneider, *Visite à l'atelier de Renée Oberlinkels*, 1978, Les Nouvelles Pages No 7
* J.P. Schneider, *L'Art Contemporain au Luxembourg*, 1978, Le Temps Parallèle
* J.P. Schneider, *Le château secret de R.O.*, 1980, Katalog
* J.P. Schneider, *Le temps et l'espace retrouvés*, Katalog
* Natalie Becker, *Un havre de sérénité et d'émulation* in: *Visites d'Atelier*, volume 2, mediArt

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* D'Renée Oberlinkels op der Websäit vum ''Cerle artistique de Luxembourg'' 
* D'Renée Oberlinkels op der Websäit vu ''mediArt''
Jadranka Kosor

D**'Jadranka Kosor** den 1. Juli 1953 zu Pakrac a Kroatien, ass eng kroatesch Politikerin a fréier Journalistin. Si gouf de 6. Juli 2009, nom Récktrëtt vum Ivo Sanader, als éischt Fra an deem Amt, Premierministesch vun der kroatescher Regierung. 2011 gouf hir Regierung no Parlamentswalen duerch déi sougenannt *Kukuriku-Koalitioun*, déi d'absolut Majoritéit krut, ofgeléist.

D'Jadranka Kosor huet zu Zagreb studéiert an zanter 1972 als Journalistin fir ë.&nbsp;a. *Večernji list*, enger Zagreber Dageszeitung, a Radio Zagreb geschafft. Si war och kuerz Korrespondentin fir d'BBC wärend dem Kroatien-Krich.

1995 gouf si an de Sabor, dat kroatescht Parlament, gewielt a war zäitweileg Vizepresidentin vum Parlament. Am Dezember 2003 gouf si Vizepremièreministesch a Ministesch fir Famill, Solidaritéit tëscht de Generatiounen a fir d'Ancien-combattanten.

2005 war si Kandidatin fir Staatspresidentin ze ginn, huet déi Walen awer am zweeten Tour verluer.

Nom Récktrëtt vum Premier Sanader gouf si de 6. Juli 2009 Premierministesch vu Kroatien. Hiren Nofollger am Amt gouf den 23. Dezember 2011 de Zoran Milanović.

### Wierker
**Dobar dan-ovdje Hrvatski radio*, Turistkomerc 1993.
** Dobar dan, kako ste?*, Školska knjiga 1998.

## Um Spaweck
* Hire Liewenslaf op der Websäit vun der Regierung
Airbus Helicopters H135

Den **Airbus Helicopters H135** (virdrun Eurocopter EC135), ass e liichten Helikopter, dee vun zwou Gasturbinnen ugedriwwe gëtt.

## Um Spaweck
Marmaduke Tunstall

De **Marmaduke Tunstall**, gebuer 1743 zu Burton Constable am Yorkshire, a gestuerwen den 11. Oktober 1790, war en engleschen Ornitholog.

Den Tunstall ass den Auteur vun der *Ornithologica Britannica* vu 1771, e brittescht Wierk mat binomialer Nomenklatur.

## Um Spaweck
* Korrespondenzlëscht mat dem Carl von Linné
## Referenzen
*Mullens and Swann - *A Bibliography of British Ornithology* (1917).
Concours

Vun engem **Concours** (vum lat. *concurrere* "zesummelafen") schwätzt een, wa méi Konkurenten no festgeluechte Konditioune sech ëm e Präis, e Gewënn oder soss eppes Erstriewenswäertes unenee moossen.

Dat kann e Rätsel sinn, wou dee mat de meeschte richtegen Äntwerten ermëttelt gëtt; et kann awer och eng Zort Opnam-Prüfung sinn, z.&nbsp;B. fir an eng Carrière bei enger ëffentlecher Administratioun oder enger bestëmmter (Héich-)Schoul.

Och bei ëffentlechen Ausschreiwunge fir Bauwierker, déi sech un Architekte riichten, gëtt vu Concours geschwat, well do um Enn een Entworf zeréckgehale gëtt.

Bei Sport schwätzt een éischter vu Kompetitioun, am méi allgemenge Sënn vu Konkurrenz.
Infrared Astronomical Satellite

Den **Infrared Astronomical Satellite**, ofgekierzt **IRAS**, war deen éischte Weltraumteleskop fir dat mëttelst an dat wäit Infrarout. Mat senger Hëllef gouf den IRAS Catalog of Point Sources, Version 2.0 zesummegestallt.

D'IRAS gouf vun de Vereenegte Staaten, zesumme mat Groussbritannien an Holland entwéckelt. D'IRAS-Teleskop mat engem Haaptspigelduerchmiesser vu 60&nbsp;cm gouf wéinst der eegener Ënnerdréckung vun hirer Wäermestralung mat flëssegem Helium als Killmëttel op eng Temperatur vun 2 bis 5 Kelvin gekillt. D'IRAS gouf de 25. Januar 1983 gestart a war bis zum Verbrauch vum Killmëttel, den 23. November 1983 a Betrib. Als Weltraumobservatoire iwwer der Äerdatmosphär konnt d'IRAS Himmelsobjeten och bei Wellelängte observéieren, déi vum Äerdbuedem aus duerch d'Absorptioun vun der Atmosphär net ze gebrauche sinn. D'IRAS war an enger niddreger sonnesynchroner Äerdëmlafbunn, an där de Satellit zu der Ofschiermung viru stéierender Wäermestralung stänneg d'Récksäit vun der Äerd an e Sonneschëld vun der Sonn zou konnt dréien.

Haaptinstrument war en Arrangement aus 62 Infraroutdetektoren ('Survey Array') mat där eng bal vollstänneg (96 %) Duerchmusterung vum Himmel bei Wellelängte vun 12, 25, 60 an 100&nbsp;µm mat enger Wénkelopléisung vun e puer Bouminutte gewonne gouf. Dozou gouf d'Teleskop a gläichméisseger Beweegung laanscht laang Sträifen iwwer den Himmel gefouert. Weider Instrumenter waren en niddreg opléisend Infraroutspektrometer fir Wellelängte vun 8 bis 23&nbsp;µm ('Low Resolution Spectrometer' LRS), mat deem ongeféier 5000 Spektre gewonne goufen, souwéi e Photometer fir d'Wellelängten 50 an 100&nbsp;µm ('Chopped Photometric Channel' CPC).

## Resultater
D'IRAS-Missioun war e wichtege Schrëtt an der Infraroutastronomie. D'Himmelduerchmusterung an de Katalog vun iwwer 300000 Quellen, deen doraus entstanen ass, sinn och nach 20 Joer duerno wichteg Hëllefsmëttel an der Astronomie. Zu de wichtegsten Entdeckunge gehéieren:

* Koméite mat de Stëbsträifen, déi se hannerloossen
* Stëbscheiwen ëm no Stäre wéi z.&nbsp;B. Vega
* Jonk Stären, déi nach an de Gas- a Stëbwolleken agebett sinn, aus deene si entstane sinn
* D'filamentaarteg 'Cirrus'-Struktur vu kalem Stëbs am interstellare Medium vun der Mëllechstrooss
* Galaxien, déi hir héich Liichtkraaft vu ville jonke Stäre kréien a bal ganz am wäiten Infrarout ofstralen

## Kuckt och

* Astronomesch Katalogen

## Um Spaweck

*  Introduction to IRAS
Administrativ Andeelung vu Liechtenstein

Liechtenstein ass an 11 Gemengen agedeelt.

5 Gemenge sinn am Walkrees Unterland (Schellenberg), an de Rescht am Walkrees Oberland (Vaduz).

Schellenberg a Vaduz ware fréier Räichsherrschaften. D'Herrschaft Schellenberg koum 1699 an de Besëtz vun de Fürste vu Liechtenstein, an d'Grofschaft Vaduz 1712. An den 1930er Jore waren et administrativ Bezierker. Hautdesdaags hunn d'Walkreesser keng administrativ Funktioun méi.

## Gemengen
 
 
 


## Um Spaweck
Gaart

E **Gaart** ass e Stéck Land, dat ofgegrenzt ass, an op deem Planze gesat oder geséit ginn.

Zorte vu Gäert:
* Blummegaart
* Geméisgaart
* Bongert
* Orangerie

Planzen, déi een net am Gaart wëll hunn, mä déi awer do wuessen, ginn Onkraut genannt.

## Kuckt och
* Naturgaart
* Virgäertchen

## Um Spaweck
Sëlwerfëschelchen

De **Sëlwerfëschelchen** (*Lepisma saccharina*) ass eng Insektenaart, déi weltwäit heefeg a Wunnenge virkënnt.
En huet e sëlwergroen, stroumlinnefërmege Kierper vu ronn engem Zentimeter Längt (ouni Fühleren), ass flénk, liichtschei an huet keng Flilleken.

De Sëlwerfëschelche brauch op d'mannst 4 Méint, och alt 3 Joer, bis en ausgewuess ass. E kann 2 bis 8 Joer al ginn. D'Weibche leet eng honnert Eeër a Splécken a Baschten, wann et waarm genuch ass.

Am léifsten huet en Temperaturen tëscht 20 an 30 Grad an eng héich Loftfiichtegkeet. Dofir ass e virun allem a Kichen, Buedzëmmeren a Wäschkichen ze fannen, wou e sech daagsiwwer a Baschten a Splécke verstoppt.

A Mëtteleuropa kënnen d'Sëlwerfëlschelcher am Fräien nëmmen ausnamsweis, op besonnesch sonnege Plazen, iwwerliewen. Zu Lëtzebuerg si bis elo siwen där Statioune bekannt, dorënner d'Paul-Eyschen-Monument zu Stadbriedemes.

Sëlwerfëschelcher friessen am léifsten Hautreschter an Hoer, oder Substanze mat Stäerkt dran, wéi Pap, Buchabänn, Fotoen, mä och Kotténg, Léngent oder Seid. Si kënnen e puer Méint ouni Friessen auskommen.

Hier natierlech Feinde sinn Ouerewierm a Spannen.

## Literatur
* Meisch, C. 1974. *Faune des Machilida et Thysanura du Grand-Duché de Luxembourg.* Onverëffentlechte wëssenschaftleche Mémoire, 149 S. (Cf. S. 132).
* Meisch, C. 1977. *Faune des Thysanoures du Grand-Duché de Luxembourg.* Archives de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, section des sciences naturelles, physiques et mathématiques 37 (années 1974-1976), S. 103-135.

## Kuckt och
*Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm
## Um Spaweck
Klaus Tschütscher

De **Klaus Tschütscher**, gebuer den 8. Juli 1967, ass e liechtensteinesche Jurist a Politiker.

No sengem Droits-Studium zu Sankt Gallen huet hien ë.&nbsp;a. am juristeschen Déngscht vun der Steierverwaltung geschafft. Hien ass Member vun der Vaterländische Union (VU). Hie war vum 25. Mäerz 2009 bis de 27. Mäerz 2013 Regierungschef vu Liechtenstein, an ausserdeem zoustänneg fir d'Ressorte Finanzen, Famill a Chancëgläichheet.

Bei de Parlamentswalen 2013 huet hien net méi kandidéiert.
## Gielercher
* *Großes Goldenes Ehrenzeichen am Bande für Verdienste um die Republik Österreich*.

## Um Spaweck
* CV (PDF; 507 kB)
Friedrich Dürrenmatt

De **Friedrich Josef Dürrenmatt**, gebuer de 5. Januar 1921 zu Konolfingen, a gestuerwen de 14. Dezember 1990 zu Neuenburg, war e Schwäizer Schrëftsteller, Dramatiker a Moler.

1986 gouf hie mam Georg-Büchner-Präis ausgezeechent.

## Liewen

## Wierk (Auswiel)

### Prosa
* 1950-51: *Der Richter und sein Henker*
* 1951-52: *Der Verdacht*
* 1955: *Grieche sucht Griechin*
* 1956: *Die Panne. Eine noch mögliche Geschichte.*
* 1958: *Das Versprechen*
* 1971: *Der Sturz*
* 1978: *Mister X macht Ferien*
* 1985: *Justiz*
* 1986: *Der Auftrag oder Vom Beobachten des Beobachters der Beobachter*
* 1989: *Durcheinandertal*

### Theaterstécker
* 1947: *Es steht geschrieben*
* 1948: *Der Blinde*
* 1949: *Romulus der Große*
* 1952: *Die Ehe des Herrn Mississippi*
* 1953: *Ein Engel kommt nach Babylon*
* 1956: *Der Besuch der alten Dame*
* 1956: *Abendstunde im Spätherbst*
* 1957: *Die Panne*
* 1958: *Es geschah am hellichten Tag*
* 1959: *Frank der Fünfte*
* 1962: *Die Physiker*
* 1963: *Herkules und der Stall des Augias*
* 1966: *Der Meteor*
* 1969: *Play Strindberg*
* 1972: *Der Mitmacher*
* 1975: *Die Frist*
* 1980: *Dichterdämmerung*
* 1983: *Achterloo*
* 1986: *Rollenspiele*

### [[Lauschterspill]]er
* 1950: *Der Prozeß um des Esels Schatten*
* 1951: *Romulus der Große*
* 1952: *Nächtliches Gespräch mit einem verachteten Menschen*
* 1952: *Stranitzky und der Nationalheld*
* 1954: *Ein Engel kommt nach Babylon*
* 1954: *Herkules und der Stall des Augias*
* 1954: *Das Unternehmen der Wega*
* 1956: *Die Panne* 
* 1957: *Abendstunde im Spätherbst*
* 1957: *Der Besuch der alten Dame*
* 1960: *Der Doppelgänger*
* 1997: *Der Pensionierte*

## Um Spaweck
Louis Vierne

De **Louis Victor Jules Vierne**, gebuer den 8. Oktober 1870 zu Poitiers, a gestuerwen den 2. Juni 1937 zu Paräis, war e franséischen Organist a Komponist.

## Um Spaweck
Joseph Jongen

De **Joseph-Marie-Alphonse-Nicolas Jongen**, gebuer de 14. Dezember 1873 zu Léck, a gestuerwen den 12. Juli 1953 zu Sart-lez-Spa, war e belsche Komponist an Organist.
## Um Spaweck
Detektiv Conan

**Detektiv Conan**, op Japanesch 名探偵コナン *Meitantei Conan*, ass eng international erfollegräich Manga-Serie vum japanesche Mangazeechner Gosho Aoyama, déi zanter 1994 leeft an ënner anerem als Animeserie, Filmrei a Videospill ëmgesat gëtt.

D'Serie hat hiren Ufank am Joer 1994, wéi se fir d'éischt an der Dageszeitung *Weekly Shonen Sunday* publizéiert gouf. Dee Manga gouf als Animeserie vun de Studioen *TMS Entertainement* a *Yomiuri Telecasting Corporation* adaptéiert. D'Animeserie besteet aus iwwer 900 Episoden ; déi éischt dovu gouf den 8. Januar 1996 um japaneschen Televisiounssender Nippon TV diffuséiert. 

## D'Geschicht
An der Manga-Serie geet et ëm e 17-järege Student, deen als Detektiv dacks oft mat der Police a Verbindung bruecht gëtt. De jonken Detektiv deen ënner dem Numm Shinichi Kudo bekannt ass, gëtt als jonken Superdetektiv gesinn. Vu Klengem un ass hien e faszinéierten Fan vum groussen Detektiv Sherlock Holmes an doduerch léisst en einfach net seng Fangere vun alle Fäll. Fir de jonken Detektiv gëtt et keen onméigleche Fall.

## Referenzen
Pitjantjatjara

**Pitjantjatjara** ass d'Bezeechnung fir:
* Pitjantjatjara (Vollek), ee Vollek vun den Aborigines an Central Australia
* Pitjantjatjara (Sprooch), d'Sprooch vun dësem Vollek
Pitjantjatjara (Vollek)

**Pitjantjatjara** [] ass d'Bezeechnung vun engem Vollek vun den Aborigines an Central Australia.

## Kuckt och
* Pitjantjatjara (Sprooch)
Pond (Wärung)

D**'Pond** (*[[englesch|en.]]:* **Pound**, *[[Italieenesch|it.]]:* **Lira**, *[[franséisch|fr.]]:* **Livre**) ass eng Wärungsunitéit, déi vum Pond Gewiicht vun engem Eedelmetall ofgeleet ass. Als Wärungssymbol gëtt dacks, mee net ëmmer "**£**" oder "**₤**" gebraucht.

Wéi d'Gewiichtsunitéit Pond sech an Europa verbreet huet, huet se enger ganzer Rëtsch vu Mënzen a Wärungssystemer (och dacks als **Lira**) den Numm ginn. De Karel de Groussen hat festgeluecht, datt aus engem Pond Sëlwer 240 Pennénger (Denaren) geklappt misste ginn. Dëse System huet sech a Groussbritannien an an Irland am Pond Sterling respektiv dem Iresche Punt bis 1971 erhalen.

En ale Synonym fir Pond ass "Guinee", Guinea oder Guinée.

## Haiteg Wärungen
* Egyptescht Pond (Egypten)
* Falkland-Pond (Falkland Inselen)
* Gibraltar-Pond (Gibraltar)
* Libaneesescht Pond (Libanon)
* St.-Helena-Pond (St. Helena)
* Pond Sterling (Vereenegt Kinnekräich)
* Sudaneesescht Pond (Sudan)
* Syresch Lira (Syrien)
* Tierkesch Lira (Tierkei)

## Historesch Wärungen
* Australescht Pond (bis 1966 Australien)
* Bermuda-Pond (bis 1970 Bermuda)
* Biafra-Pond (1967 bis 1970 Biafra)
* Gambescht Pond (bis 1971 Gambia)
* Ghanaescht Pond (1958 bis 1965 Ghana)
* Fidschi-Pond (bis 1969 Fidschi)
* Irescht Pond (bis 2001 Irland)
* Israeelescht Pond (bis 1980 Israel)
* Italieenesch Lira (bis 2001 Italien)
* Jamaika-Pond (bis 1969 Jamaika)
* Kanadescht Pond (bis 1858 Kanada)
* Libyescht Pond (1951 bis 1971 Libyen)
* Livre (bis 1795 Frankräich)
* Lliura mallorquina (bis 1869 Mallorca)
* Malawi-Pond (bis 1971 Malawi)
* Malteesesch Lira (bis 2007 Malta)
* Neiguinea-Pond (1915 bis 1966 Territorium Neiguinea)
* Neiséiland-Pond (1840 bis 1967 Neiséiland)
* Nigerianescht Pond (1907 bis 1972 Nigeria)
* Palestina-Pond (1927 bis 1948 Mandatsgebitt Palestina)
* Rhodesescht Pond (1970 bis 1980 Rhodesien)
* Rhodesien-an-Njassaland-Pond (1955 bis 1964 Rhodesien an Njassaland)
* Samoanescht Pond (1914 bis 1967 Samoa)
* Salomonen-Pond (1899 bis 1966 Salomonen)
* Sambescht Pond (1964 bis 1968 Sambia)
* Südrhodesescht Pond (bis 1955 Südrhodesien)
* Tonga-Pond (bis 1967 Tonga)
* Westafrikanescht Pond (fréiert Brittesch-Westafrika)
* Zypern-Pond (bis 2007 Zypern)
Prix Anne-Beffort

De **Prix Anne-Beffort** ass e Präis, deen zanter 2003 vum Schäfferot vun der Stad Lëtzebuerg zougedeelt gëtt.

Fir dee Präis kommen a Fro: Vereenegungen ouni Gewënnzweck, Eenzelpersounen, Gruppen an Institutioune vum Territoire vun der Stad Lëtzebuerg, déi sech mat engem Projet, enger Aktivitéit oder enger Initiativ fir de Respekt an d'Chancëgläichheet vun de Rechter vu Männer a Fraen asetzten.

De Präis, deen uganks mat 2.500 Euro, duerno mat 3.000 Euro dotéiert ass, huet den Numm vun der Anne Beffort.

## Laureaten

* 2003: Inter-actions faubourgs
* 2004: net verginn ?
* 2005: Femmes en détresse
* 2006: Cid-femmes
* 2007: Marja-Leena Junker
* 2008: Annette Schwall-Lacroix
* 2009: Fédération des femmes cheffes d'entreprise du Luxembourg
* 2010: Josiane Kartheiser
* 2011: Sport a Fräizäit Zéisseng
* 2012: Femmes en détresse
* 2013: Planning familial
* 2014: Girls in tech asbl
* 2015: ALUPSE (association luxembourgeoise pour la prévention des sévices à enfants)
* 2016: Planning familial
* 2017: Colette Flesch
*2018: Voix de jeunes femmes
*2019: Conservatoire vun der Stad Lëtzebuerg
*2020: ANIL (association nationale des infirmières et infirmiers du Luxembourg)
*2021: Centre LGBTIQ+ Cigale
*2022: IMS – Inspiring More Sustainability
*2023: Projet “Local Sheroes” vun der ASTI zesumme mam Lycée des arts et métiers
*2024: Taboo a Les voix des survivant(e)s

## Um Spaweck
*Prix Anne Beffort op vdl.lu
Lowell Observatory Near-Earth-Object Search

De **Lowell Observatory Near-Earth-Object Search** ofgekierzt **LONEOS** ass e aus dem Joer 1993 fir eng hallef- respektiv vollautomatesch Sich no sougenannten äerdnoen Objeten (engl. *Near-Earth object*; NEO). Dobäi handelt et sech am Speziellen ëm Asteroiden, deenen hir Bunnen an d'Géigend vun eiser Äerd féieren.

D'Sich hat 1998 mat engem 60-cm-Schmidt-Teleskop ugefaangen an huet an zéng Joer ronn 2.000 äerdno Objeten erfaasst. Déi éischt Entdeckung war den 18. Juni 1998. Mam Projet LONEOS gouf Enn Februar 2008 opgehalen.

Vun 100 Meter Gréisst un, kann en Aschlag vun engem Asteroid – mat deem all 100.000 Joer ze rechnen ass – vu regionaler Bedeitung sinn. Am lafende Joerzéngt wëll een all potenziell äerdno Objeten erfaassen, déi méi grouss wéi ee Kilometer sinn. Vu ronn zwou Milliounen Asteroide vun dëser Gréisst däerften dat der ongeféier 1.000 sinn. Bis erof op 100 m sinn et iwwer zéngmol méi.

De 15. Oktober 2003 hat de LONEOS e sensationellen Erfolleg: den Asteroid *[[(69230) Hermes]]*, dee wärend 66 Joer verluer war gouf erëmfonnt. Hie war deemools an 1,5-facher Mounddistanz laanscht geflunn a gouf op 1.200&nbsp;m geschat, ass awer no nëmme fënnef Deeg verluer gaangen. Eng genee Bunnbestëmmung huet elo erginn, datt den *Hermes* am Joer 1942 nach eng Kéier an 1,6-facher Mounddistanz "laanscht gestuel" hat.

Et lafen am Moment nach 10 Sichprogrammer an den USA, Europa an Ostasien, déi pro Nuecht e puer „NEOs“ vun 100 Meter bis 1&nbsp;km Gréisst fannen. Den erfollegräichste Programm heescht LINEAR a schafft mat engem 1-m-Spigelteleskop an CCD-Automatik.

## Kuckt och
* Near Earth Asteroid Tracking (*NEAT*)
* OCA - DLR Asteroid Suvvey (*ODAS*)

## Um Spaweck
*  https://web.archive.org/web/20090213213519/http://www.lowell.edu/users/elgb/abstract_vulcano_1995.html
Deelbarkeet

**Deelbarkeet** ass eng mathematesch Bezéiung tëscht zwou ganzen Zuelen. Eng ganz Zuel ass genee dann duerch eng aner ganz Zuel deelbar deelbar, wa bei der Divisioun kee Rescht iwwereg bleift, also d'„Gedeelt-Rechnung“ opgeet. Sou ass beispillsweis d'Zuel 8 duerch 4 deelbar, well 8:4 genee 2 ergëtt, wärend dogéint d'Zuel 9 net duerch 4 deelbar ass, well d'4 zweemol an d'9 geet, mee als Rescht 1 iwwereg bleift.

De Begrëff Deelbarkeet gëtt an der Algeber vun de ganzen Zuelen op Integritéitsréng an deelweis souguer op kommutativ Réng erweidert.

## Definitioun
Eng ganz Zuel x ass duerch d'ganz Zuel d deelbar, wann et eng ganz Zuel k mat x = k \cdot d gëtt.

## Kuckt och
* Deeler
Joseph Sünnen

De **Joseph** (**Jos**) **Sünnen**, gebuer den 1. Dezember 1894 zu Bech-Maacher, a gestuerwen de 15. Mee 1969 zu Esch-Uelzecht, war e lëtzebuegesche Moler a Sculpteur, dee virun allem fir seng Biller vun der Muselgéigend bekannt ass.

Hien ass 1914 an d'Klouschterschoul vu Maredsous an der Belsch gaangen. 1917 ass en op Düsseldorf geplënnert, fir do op d*'Kunstgewerbeschule* ze goen. Vun 1926 un huet e sech zu Düsseldorf als fräischaffende Kënschtler etabléiert. 1940 huet e säin Atelier nees a säi Gebuertshaus zu Bech-Maacher verluecht, dat haut eng Konschtgalerie ass.

## Ausstellungen (Auswiel)
* 1923, Athénée, Stad Lëtzebuerg
* 1927, Stadhaus, Lëtzebuerg
* 1935, International Ausstellung, Bréissel
* 1937, Musée d'Art Moderne, Paräis
* 1959, Sünnen a Cito, Munneref
* 1960, Galerie d'Art, Esch-Uelzecht
* 1963, Galerie d'Art, Esch-Uelzecht
* 1969, Haus Sünnen, Bech-Maacher
* 1982, Galerie Sünnen, Bech-Maacher
* 1982, Stadhaus, Déifferdeng
* 1985, Bank UCL, Esch-Uelzecht
* 1989, Galerie Sünnen, Bech-Maacher

## Wierker
* Paul-Eyschen-Monument zu Stadbriedemes
* Fresken an der Kierch zu Bech-Maacher
* Fresken an der Genossenschaftskellerei zu Welleschten
* Donatus-Monument am Éislek tëscht Mäerkels an Alschent

## Literatur
* Malgorzata Nowara."Jos Sünnen." https://www.konschtlexikon.mnaha.lu/entry/lkl000177/. Last updated 2023-02-17.
* Malget, Jean: *Die Maler der Mosel Nik Brücher, Nico Klopp und Joseph Sünnen im Licht ihrer Korrespondenz*, J. Malget, Éilereng, 2006
* Herr, Lambert: *Anthologie des Arts au Luxembourg*, 1992, Éditions Émile Borschette, S.376-377
* Monographie: *Joseph Sünnen*, 1982, verschidden Auteuren, Les Publications mosellanes, Schwebsange
* Braun-Breck, Lotty: *Eine ehrliche und leichtverständliche Kunst, Betrachtungen zum 100. Geburtstag des Malers Jos Sünnen* Die Warte (Beilage Lux. Wort) 1. Dezember 1994

## Um Spaweck

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Association académique Arts-Sciences-Lettres de France

D**'Association académique Arts-Sciences-Lettres** ass den 12. November 1915 vum René Flament gegrënnt ginn, an huet hire Sëtz zu Paräis. Si ass eng vun de wichtegste kulturellen Associatiounen a Frankräich.

Si  gëtt vu Perséinlechkeeten aus der Konschtwelt, der Wëssenschaft, der Literatur an der Aviatioun ënnerstëtzt. Grouss Talenter gi vun hir mat Avancementer belount, an déi vun hir Geéierte gi vun hire Membere parrainéiert. Si bréngt op deem Wee grouss Wëssenschaftler, Koschtschafender, Schrëftsteller a soss talentéiert Leit zesummen.

Si besteet aus engem Conseil d'Administration, enger Rei vun Administrateuren, enger Commission de Contrôle an aus der *Commission Supérieure des Distinctions* ouni hir Delegéiert a Frankräich an an anere Länner ze vergiessen.

Hir Auszeechnunge bestinn aus Bronze-, Sëlwer-, vergëllte Vermeil- a Goldmedaillen. Hir Parole heescht: "*Honneur et reconnaissance aux Hommes de valeur*.
Mangaka

E **Mangaka**, op Japanesch 漫画家 *mangaka*, ass ee Manga-Auteur, dee professionell fir ee Manga-Verlag schafft. De Begrëff setzt sech zesummen aus dem Wuert *Manga* fir japanesch Comics an der Endung *-ka* (家) am Sënn vu „Maacher“ oder „Schëpfer“. Déi meescht Mangaka zeechnen hir Geschichten net nëmmen, mais schreiwen och den Text. A Japan bilde Mangaka eng eege Beruffsgrupp.

## Um Spaweck
NGC 772

**NGC 772** ass d'Bezeechnung vun enger Spiralgalaxie vum Typ Sb am Stärebild Aries (Widder). Den NGC&nbsp;772 huet eng Wénkelausdeenung vu 7,2'&nbsp;×&nbsp;4,3' an eng visuell Magnitude vu +10,3&nbsp;mag. D'elliptesch Galaxie NGC 770 ass eng Satellittegalaxie vum NGC&nbsp;772; si interagéiert mat hir an ass fir d'Verformung vun engem vun hire Spiraläerm verantwortlech. Déi béid Galaxië sinn zesummen als Arp&nbsp;78 am Arp-Katalog verzeechent.
Am Joer 2003 konnte gläich zwou Supernovaen an där Galaxie observéiert ginn: SN&nbsp;2003hl an SN&nbsp;2003iq (béid vum Typ II).
Den NGC 772 gouf den 29. November 1785 vum Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  SEDS
*  Héichopgeléiste Fotoe vun der Galaxie aus engem Amateurobservatoire mat engem semiprofessionellen Teleskop
Pioneer 10

**Pioneer 10** war eng Raumsond vun der NASA (National Aeronautics and Space Administration) fir d'Erfuerschung vum Planéit Jupiter, souwéi vum interplanetaresche Medium an der Haaptasteroidenceinture. Si gouf den 3. Mäerz 1972 vu Launch Complex 36 op Cape Canaveral mat enger Atlas-Centaur-Rakéit gestart. Nieft ville wëssenschaftlechen Erkenntnesser iwwer de Jupiter, d'Haaptasteroidenceinture an den interplanetaresche Weltraum war d'Pioneer&nbsp;10-Missioun och e wichtege Schrëtt am Beräich vun der Raumsondekonstruktioun a Missiounsplanung. D'Sond hat sech als robust ausgezeechent an hat hiert lescht Signal de Januar 2003 op d'Äerd geschéckt. Mat enger Missiounsdauer vu knapps 31&nbsp;Joer hat si d'Liewensdauer vun 21&nbsp;Méint déi sech erwaart gouf, ëm e villfacht iwwertraff. 
## Kuckt och
*
* Pioneer-Programm
* Pioneer-Plack

## Literatur
* John D. Anderson, Philip A. Laing, Eunice L. Lau, Anthony S. Liu, Michael Martin Nieto und Slava G. Turyshev: *Study of the anomalous acceleration of Pioneer 10 and 11*. In: *Physical Review D*. Band 65, 2002, 082004, DOI: 10.1103/PhysRevD.65.082004, arXiv: gr-qc/0104064v5

## Um Spaweck

 
*  Detailléiert Beschreiwung vun der Missioun 
*  Raumfahrer.net: ''Goodbye Pioneer 10 – en Noruff''
* Das Buch „Pioneer Odyssey“ bei ''NASA History Online''
Paul Beghin

De **Paul Beghin**, gebuer den 28. Juni 1929 an der Stad Lëtzebuerg, an och do gestuerwen den 1. Juli 2004, war e lëtzebuergesche Jurist a Politiker.

Vun 1963 bis 1964 war hie President vun der *[[Conférence du jeune barreau de Luxembourg]]*.

Als DP-Politiker war hien an der Stad Lëtzebuerg vun 1966 bis 1980 Conseiller am Gemengerot a vun 1980 bis 1995 Member am Schäfferot. Vun 1971 bis 1974 war hien Deputéierten an der Chamber. Hie war och eng Zäit laang President vum Gemengesyndikat SIDOR.

Den 10. Januar 1974 krut hien eng Nominatioun als Member vum Staatsrot, vun deem hien den 8. Mäerz 1990 Vizepresident gouf. Vum 19. Mee 1994 bis den 31. Dezember 1999 war hie President vun där Institutioun.

## Gielercher
*
Friedrich Sämisch

De **Friedrich Sämisch**, gebuer den 20. September 1896 zu Charlottenburg, a gestuerwen de 16. August 1975 zu Wannsee, war en däitsche Schachgroussmeeschter.

## Um Spaweck
Max Euwe

De **Machgielis (Max) Euwe**, gebuer den 20. Mee 1901 zu Amsterdam, a gestuerwen de 26. November 1981 och do, war en hollännesche Schachgroussmeeschter, 5. Schachweltmeeschter a President vun der FIDE vun 1970 bis 1978.

## Um Spaweck
Robert Hübner

De **Robert Hübner**, gebuer de 6. November 1948 zu Köln, an och do gestuerwen de 5. Januar 2025, war en däitsche Schachgroussmeeschter an en un der Universitéit Köln promovéierte Papyrolog.

Seng maximal erreechten Elo-Zuel läit bei bei 2640 . Den Titel vum Groussmeeschter krut hien am Joer 1971.

## Um Spaweck

* De 
* De
Paul Van Hoeydonck

De ** Paul Van Hoeydonck**, gebuer den 8. Oktober 1925 zu Antwerpen, a gestuerwen den 3. Mee 2025 zu Wijnegem, war e belsche Kënschtler, deen ë.&nbsp;a. Molereien, Zeechnungen, Collagen, Skulpturen a Graphike geschaf huet.

Hien ass deen éischten a bis ewell eenzege Kënschtler, vun deem et e Konschtwierk um Mound gëtt.

### Fallen Astronaut
1971 huet de Paul Van Hoeydonck e Konschtwierk geschaf, dat e *Fallen Astronaut* genannt huet. Et ass dëst eng kleng Aluminiums-Skulptur vu ronn 8,5&nbsp;cm vun engem schematisiéierten Astronaut. Se gouf vun der Moundmissioun Apollo 15 mat op de Mound geholl an do an de sougenannten Hadley-Apenninen op de Moundbuedem geluecht. Allerdéngs hunn d'Astronauten David Scott an James Irwin nieft d'Skulptur och eng Plack opgestallt, op där d'Nimm vun den 8 amerikaneschen Astronauten a 6 sowjetesche Kosmonaute stinn, déi bei Raum- oder Moundflich (oder Trainingsflich) ëm d'Liewe koumen. Den Hoeydonck ass dat vun der Plack eréischt nodréiglech gewuer ginn, a war net frou iwwer déi Ëmdeitung vu sengem Wierk, dat fir hien ursprénglech den Opbroch no neie Welten hätt solle symboliséieren.

Eng Kopie vum *Fallen Astronaut* ass ë.&nbsp;a. am Euro Space Center zu Transinne an am Musée fir modern Konscht zu Oostende ze gesinn.

Do donieft huet hien eng ganz Rëtsch aner Konschtwierker geschaf, déi haut Deel vu wichtege Kollektiounen a Muséeën an Europa an Amerika sinn.

## Literatur
* *documenta III. Internationale Ausstellung*; Katalog: Band 1: Malerei und Skulptur; Band 2: Handzeichnungen; Industrial Design, Graphik; Kassel/Köln 1964
* Van Hoeydonck, Paul/ Bussche, Willy: *Paul Van Hoeydonck*; Brüssel 1982
## Kuckt och
* Lëscht vun de kënschtlechen Objeten um Äerdmound

## Um Spaweck
* Wierker vum Paul Van Hoeydonck
Friðrik Ólafsson

De **Friðrik Ólafsson**, gebuer de 26. Januar 1935 zu Reykjavík, an och do gestuerwen de 4. Abrëll 2025, war en islännesche Schachgroussmeeschter a war vun 1978 bis 1982 President vun der FIDE.

Hien huet sechsmol déi islännesch Schachmeeschterschaft gewonnen (1952, 1953, 1957, 1961, 1962 an 1969) an zweemol den Nordesche Schachkongress (1953 an 1971).

## Um Spaweck
Florencio Campomanes

De **Florencio Campomanes**, gebuer den 22. Februar 1927 zu Manila, a gestuerwen den 3. Mee 2010 zu Baguio City, war e philippinnesche Schachspiller. Hie war vun 1982 bis 1995 President vun der FIDE.

## Um Spaweck
Alexander Rueb

Den **Alexander Rueb**, gebuer de 27. Dezember 1882 zu Den Haag, a gestuerwen den 2. Februar 1959 och do, war en hollännesche Schachspiller. Hie war vun 1924 bis 1949 deen éischte President vun der FIDE. Hien hat Holland op der Schacholympiad 1924 zu Paräis vertrueden.

## Um Spaweck
Association nationale et internationale de la courtoisie française

D'Associatioun **La courtoisie francaise** ass 1952 dem franséische Gesetz vun 1901 no gegrënnt ginn an huet hire Sëtz zu Paräis, op der Nummer12 an der rue Blanche.

Den Éierepresident ass den Alain Poher an hir Parole heescht: *Être à l'écoute des autres pour maintenir et développer en France et à l'étranger une tradition et une chevalerie*. D'Associatioun huet als Zil all Prinzipie vun der Éierlechkeet, der Wourecht an der Moralitéit z'iwwerwaachen. All Member ass obligéiert, mam gudde Beispill virzegoen an ënner allen Ëmstänn mat Versteesdemech, Gentillesse, Uerdnung, Éierlechkeet an Disziplin ze déngen.

D'Associatioun vergëtt Bronze-, Sëlwer, Vermeil- a Goldmedaillen un déi Memberen, déi laang Zäit dës Qualitéite respektéiert hunn. Hire *Conseil d'Administration*, hire *Comité de Direction* an hire *Comité des Récompenses* gëtt nom Rotatiounsprinzip changéiert.
San Leonardo in Passiria

**San Leonardo in Passiria** (de: *St. Leonhard in Passeier*) ass eng Uertschaft a Gemeng am Passeierdall an der autonomer Provënz Bozen. Se läit op enger Héicht vu ronn 700 Meter a grenzt un d'Gemenge Moso in Passiria a San Martino in Passiria

San Leonardo läit um Fouss vum Monte Giovo (de:Jaufen). An der Uertschaft ginn zwou Passtroosse fort, an zwar déi fir op d'Timmelsjoch (Passo de Rombo), an déi fir op de Jaufenpass (Passo di Monte Giovo), do wou de Waltenbach an d'Passer leeft.

Am Summer kënnt een op San Leonardo iwwer d'Timmelsjoch iwwer Staatstrooss SS 44bis vun Éisträich an iwwer de Jaufenpass mat der Staatstrooss SS 44 vu Vipiteno (de: Sterzing) aus. Am Wanter ass déi eenzeg méiglech Verbindung vu Meran aus iwwer d'SS 44.

## Kuckeswäertes
An Direktioun San Martino ass d'Auberge *Sandwirt*, d'Haus an deem den Tirouler Fräiheetskämpfer Andreas Hofer, op d'Welt koum. Net wäit dovu steet eng Kapell fir un den Hofer z'erënneren, den Andreas-Hofer Musée an e Baueremusée.

## Um Spaweck
Kirsan Nikolajewitsch Iljumschinow

De **Kirsan Nikolajewitsch Iljumschinow**, op Russesch Кирсан Николаевич Илюмжинов, gebuer de 5. Abrëll 1962 zu Elista, ass de President vum russesche Federatiounssujet Kalmykia.

Hie war vun 1995 bis 2008 President vun der FIDE.





## Um Spaweck
Folke Rogard

De **Bror Axel Folke Per Rogard**, gebuer de 6. Juli 1899 zu Stockholm, a gestuerwen den 11. Juni 1973 och do, war President vun der schweedescher Schachfederatioun a vun 1949 bis 1970 President vun der FIDE. Vun 1951 u war hien och internationale Schiedsriichter.

Hie war vun 1944 bis 1948 mat der schweedescher Schauspillerin Viveca Lindfors bestuet.
Passo Xon

De **Passo Xon** mat enger Héicht vu 671 Meter ass e Col an den Alpen an Italien, deen den ieweschten Deel vum Agnodall mat dem Leogradall verbënnt. D'Strooss, déi driwwer féiert, ass d'SS 246 déi do d'Uertschafte Valli del Pasubio a Recoaro Terme matenee verbënnt.

Strooss iwwer de Col ass dat ganzt Joer op, kann awer net vu laange Gefierer wéi Camione mat Unhänger oder Semi-Remorquë benotz ginn.

## Informatioun fir Cyclisten
De Passo Xon ass e Col dee liicht ze fueren ass. Vum Pass aus huet een eng gutt Vue op d'Bierger vun de Piccole Dolomiti. D'Pente huet eng Moyenne vu 4,6 Prozent wann e vu Valli del Pasubio eropfiert, an et si 7.060 Meter ze fuere bis op d'Kopp. Den Héichtenënnerscheed ass 326 Meter.

An de 50er Jore war de Passo Xon e puermol um Programm vum Giro d'Italia, an e gëtt reegelméisseg beim Giro del Veneto gefuer.
Thabit (Stär)

**Thabit** ass den Numm vum Stär υ Orionis (Ypsilon am Stärebild Orionis). Den Thabit gehéiert zu der Spektralklass B0V an huet eng visuell Magnitude vu +4,62&nbsp;mag. D'Distanz vum Thabit zu eiser Sonn ass ronn 1.545 Liichtjoer.

**[[Koordinaten]]** (Equinoxe J2000.0)
* Rektaszensioun: 5h31m55,80s 
* Deklinatioun:-07°18'05,0"