open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gazprom

**Gazprom** (Газпром) ass déi weltwäit gréisst Äerdgasexploitatiounsentreprise an déi gréisst russesch Gesellschaft. Si gouf 1989 gegrënnt wéi de sowjetesche Ministère vun der Gasindustrie sech selwer an eng Gesellschaft transforméiert huet mat all sengen Aktiva. D'Gesellschaft ass 1992 an eng Aktiegesellschaft ëmgewandelt ginn an domat zum Deel privatiséiert, awer déi russesch Regierung hält indirekt ëmmer nach eng knapp Majoritéit vun den Aktien.

2008 goufe 549,7 Milliarde Kubikmeter Gas produzéiert, wat 17% vun der weltwäiter Produktioun entsprécht. Dozou huet d'Gesellschaft nach 32 Milliounen Tonne Pëtrol an 10,9 Milliounen Tonne Gaskondensat gefërdert. Ronn 445.000 Salariéen droen zu 10% vun der russescher Wirtschaftsleeschtung bäi.

Den Haaptsëtz vun der Entreprise ass zu Sankt Péitersbuerg. Donieft huet Gazprom e puer honnert Filialen a Russland an am Ausland déi se direkt oder indirekt besëtzt a kontrolléiert.

Doriwwer eraus ass Gazprom Besëtzer vum russesche Foussballveräin Senit St. Péitersbuerg an Haaptsponsor vum däitsche Bundesligist FC Schalke 04 a vum serbesche Superligist FK Roude Stär Belgrad.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vun der Entreprise
Col du Galibier

De **Col du Galibier** ass e Col an de franséischen Alpen. E verbënnt Saint-Michel-de-Maurienne mat Briançon iwwer de Col du Télégraphe am Norden an de Lautaret am Süden. De Col ass am Wanter gespaart.

E läit tëscht dem Massif des Arves an dem Massif des Cerces, um Chaînon vum Galibier.
Operatioun Mandrel

D**'Operatioun Mandrel** war eng Serie vun 53 US-amerikanesche Kärwaffentester, déi tëscht 1969 an 1970 haaptsächlech um Nevada Test Site gemaach gouf. Nëmmen d*Rulison* an d*'Milrow* goufen op Amchitka an Alaska respektiv am Grand Valley am Colorado gezünt.
Operatioun Quicksilver (1978)

D**'Operatioun Quicksilver** war eng Serie vun 18 US-amerikanesche Kärwaffentester, déi tëscht 1978 an 1979 um Nevada Test Site duerchgefouert gouf.
Polytheismus

**Polytheismus** (v. griech.: πολύς *polys* = *vill* an θεοί *theoi* = *Gëtter*) ass d'Veréierung vu méi wéi engem Gott, am Géigesaz zum Monotheismus, dem Glawen un een eenzege Gott, an dem Pantheismus, der Identifizéierung vu Gott mat dem Universum.
Operatioun Sunbeam

**Operatioun Sunbeam** och **Operatioun Dominic II** war eng Serie vu 4 US-amerikanesche Kärwaffentester déi um Nevada Test Site gemaach goufen. Si war en Deel vun der Operatioun Dominic. Bei där Operatioun goufen taktesch Waffe fir Atomsprengkäpp ze verschéisse getest, vun deenen déi bekanntst d'Davy Crockett war.
Operatioun Praetorian

D**'Operatioun Praetorian** war eng Serie vun 22 US-amerikanesche Kärwaffentester, déi tëscht 1981 an 1982 um Nevada Test Site gemaach gouf.
Buddha

**Buddha** (Sanskrit, m., बुद्ध, buddha, wiertlich „den Erwächten“) bezeechent am Buddhismus e Mënsch, dee Bodhi erfueren huet. Buddha bezeechent awer och den historesche Buddha, Siddhartha Gautama, deen duerch seng Léier de Grënner vun enger Weltrelioun gouf.
University of Sydney

D**'University of Sydney** (informell och **USyd** oder **USYD** gekierzt) ass déi eelst Universitéit an Australien. Si gouf de 1850 zu Sydney gegrënnt. Zwéi Joer méi spéit, den 11. Oktober 1852, gouf si ageweit. Si gehéiert zur *Group of Eight*, deenen Universitéite mat deem beschte Ruff an Australien.

Den Haaptcampus ass zu Camperdown, engem Faubourg vu Sydney. D'Sandsteegebai am neigotesche Stil gouf vum Edmund Blacket entworf a 1862 verfaasst. De Kaf vu weidere Campusflächen an onofhängege Schoulen huet eng séier Entwécklung zanter Mëtt vum 20. Joerhonnert erméiglecht.

Fënnef Nobelpräisdréier, sechs australesch Premierministeren a 24 Riichteren um héchste Geriicht hunn op der Universitéit vu Sydney studéiert.

## Fakultéiten

D'Universitéit huet 9 Fakultéiten an dräi Schoulen:

* *Faculty of Arts and Social Sciences* (Konscht a Sozialwëssenschaften)
* *University of Sydney Business School* (Volleks- a Betribswirtschaft)
* *Faculty of Dentistry* (Zännmedezin)
* *Faculty of Engineering and Information Technologies* (Ingenieurswëssenschaften an Informatiounstechnologie)
* *Faculty of Health Sciences* (Gesondheetswëssenschaften)
* *Sydney Medical School* (Medezin)
* *Sydney Nursing School* (Krankefleg)
* *Faculty of Pharmacy* (Pharmakologie)
* *Faculty of Science* (Wëssenschaft)
* *Sydney School of Architecture, Design and Planning* (Architektur, Design a Planifikatioun)
* *Sydney Conservatorium of Music* (Musek)
* *Sydney Law School* (Rechtswëssenschaften)

## Biller

Fichier:Parramattard1870susyd.jpg|D'Universitéit an de fréien 1870er
Fichier:The Main Quadrangle of the University of Sydney.png|D'Haaptgebai (*Main Quadrangle*) am neogothesche Stil vu baussen...
Fichier:Southern Range of the University of Sydney Main Quadrangle.jpg|...a vu bannen.
Fichier:Inside Quadrangle Cloisters, University of Sydney.JPG|Am Bannenhaf 
Fichier:Anderson Stuart Building Sydney Uni.JPG|Den *Anderson Stuart Building*, an deem d'Schoul fir Medezin ass
Fichier:University of Sydney Madsen Building.png|De *Madsen Building*, an deem d'Geowëssenschaften ënnerriicht ginn
Fichier:SydneyUniversity InstituteBuilding DarlingtonCentre.jpg|Den *Institute Building*


## Um Spaweck

* Websäit vun der Universitéit vu Sydney
Davy Crockett (Kärwaff)

**Davy Crockett** och *M28- an M29 Davy Crocket* war en taktescht Geschëtz ouni Réckstouss vun den USA fir den Atomsprengkapp M-388 ofzeschéissen. Et gouf vun der US-Arméi wärend dem Kale Krich an den 1950er Joren entwéckelt an duerno stationéiert. Se war déi bis elo klengst gebaute Kärwaff fir de militäreschen Asaz.

D'Waff gouf wärend der Operatioun Sunbeam an den Nukleartester Little Feller I a Little Feller II geprouft.

Den Numm verweist op den amerikaneschen Zaldot, Kongressdeputéierten a Krichsheld Davy Crockett (1786-1836).
Rabbiner

E **Rabbiner** ass e Fonctionnaire vun der jiddescher Relioun. Dëse reliéisen Titel aus dem Juddentum ass vum hebräesche *Rav* oder dem aramäesche *Rabbuni* ("Meeschter") ofgeleet. Déi sephardesch Rabbiner gi **Chacham** genannt.

**Rabbi** war bis an d'Mëttelalter eran en Éierentitel fir besonnesch Tora-Geléiertheet. Souguer de Jesus vun Nazaret gëtt am Neien Testament als Rabbi ugesprach.

D'Rabbiner hunn e besonnesche Stand an der Bibel erreecht zanter der Zäit vum babyloneschen Exil am Buch Esra 7,6.11. De Priister Esra gëtt an där Iwwerliwwerung als erfuerene Geléierte vun der Schrëft ernimmt.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Groussrabbiner vu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Henri Pleger

Den **Henri Pleger**, gebuer de 25. Oktober 1898 zu Beetebuerg, a gestuerwen de 5. Juli 1982 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergeschen Héich- a Wäitsprénger an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpen vertrueden.

## Kuckt och
Little Boy

**Little Boy** (*klenge Bouf*) war de Codenumm vun der Atombomm, déi de 6. August 1945 iwwer Hiroshima vum US-amerikanesche B-29 Bomber *[[Enola Gay]]* ofgeworf gouf. Et war déi éischt militäresch agesat Kärwaff, mat enger Sprengkraaft vun zirka 13 Kilotonnen TNT. Dräi Deeg méi spéit gouf d'Atombomm *[[Fat Man]]* op Nagasaki erofgeworf.

## Um Spaweck
Haddsch

Den **Haddsch** ass déi islamistesch Pilgerfaart op Mekka. Déi Rees zielt zu de Fënnef Saile vum Islam an ass all Joer tëscht dem 8. an 12. Dag vum Mount Dhu I-hiddscha.

Mat grousser Warscheinlechkeet ass d'Wuert *Haddsch* vum hebräesche Wuert Chag (Fest) ofgeleet.

Männer musse sech fir d'Pilgerfaart mat zwee wäissen Dicher verschleieren an däerfe sech wärend der Rees net raséieren, kämmen, Hoer oder Neel schneiden. Fraen däerfe sech net verschleieren a keng Händschen droen.

De Prophéit Mohammed selwer soll déi eenzel Statioune festgeluecht hunn nodeem e 630 op Mekka komm war.
Schahada

**Schahada** ass d'Glawensbekenntnes vum Islam. Et handelt sech ëm déi éischt Sail vum Islam.

Den éischten Deel vum Glawensbekenntnes ass „Et gëtt kee Gott ausser Gott“. Den zweeten Deel ass d'Bestätegung vum Mohammed als deen, dee vu Gott geschéckt gouf.

## Um Spaweck
Báb

De **Báb** (arabesch: لباب *al-Bāb* - "d'Paart"), mat biergerlechem Numm **Sayyid Ali Muhammad**, gebuer den 20. Oktober 1819 zu Shiraz am Iran, a gestuerwen den 9. Juli 1850 zu Tabriz, war de Grënner vum Babismus, en eng vun den dräi Zentralfigure vum Baha'i-Glawen. E war Händler an am Alter vu 24 Joer huet e sech als dee vesprachenen Al-Qa'im oder Mahdi deklaréiert.

Seng Beweegung hat Dausende vun Unhänger a gouf vum iranesche Shi'a Clergé bekämpft, a vun der iranescher Regierung ënnerdréckt, wat zu Verfollegungen a Muerd vu sengen Unhänger de *Bábi* gefouert huet. 1850 gouf hie vun engem Exekutiounspeloton zu Tabriz erschoss.

Iwwer vill Joren hu seng Unhänger seng stierflech Iwwerreschter op verschiddene Plaze verstoppt gehalen, éier se zu Haifa am Schräi vum Báb hir lescht Rou fonnt hunn.

## Um Spaweck
Confédération luxembourgeoise du commerce

D**'Confédération luxembourgeoise du commerce**, kuerz **clc**, ass eng Patronatsorganisatioun déi d'Privatentreprisen aus de Secteuren Handel, Transport an Dénschtleeschtungen ënnerstëtzt.

D'Confédération luxembourgeoise du commerce ass hirersäits Member am Daachverband Union des entreprises luxembourgeoises (UEL).
## Presidenten
### Fédération des commerçants (vun 1909 bis 1980)
* 1909 - 1911: Charles Nouveau
* 1912 - 1917: Sébastian Buchholtz
* 1917 - 1918: Victor Koenig
* 1918 - 1934: Eugène Dondelinger
* 1934 - 1938: Pierre Mart
* 1939 - 1940: Eugène Reichling
* 1940 - 1964: Jacques Krau
* 1964 - 1974: Albert Wagner-Jung
* 1974 - 1978: Aly Beck
* 1978 - 1980: Ady Jung
### Fédération luxembourgeoise des négociants en gros (vun 1947 bis 1980)
* 1947 - 1955: Auguste Link
* 1955 - 1973: Emile Maroldt
* 1973 - 1980: Emile C. Maroldt
### Confédération du commerce luxembourgeois (vun 1980 bis 2001)
* 1980 - 1984: Ady Jung
* 1984 - 1992: Rolphe Reding
* 1992 - 1999: Norbert Friob
* 2000 - 2001: Erny Lamborelle
### Confédération luxembourgeoise du commerce (zanter 2001)
* 2001 - 2008: Erny Lamborelle
* 2008 - 2011: Michel Rodenbourg
* 2011 - 2014: Gary Kneip
* zanter 2014: Fernand Ernster

## Um Spaweck
* Websäit vun der ''Confédération luxembourgeoise du commerce''
Léon Pesch

De **Léon Pesch**, gebuer... a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Schwëmmer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpen vertrueden.

## Kuckt och
Alen Observatoire vu Bonn

Den **Alen Observatoire vu [[Bonn]]** ass en historeschen Observatoire aus dem 19. Joerhonnert. E steet an der Südstad an der Poppelsdorfer Allee 47 a gouf vum Friedrich Wilhelm August Argelander gegrënnt. No sengem Ruff op d'Universitéit Bonn 1836 ass et him gelongen duerch seng Frëndschaft mat dem Preisekinnek Friedrich Wilhelm IV. en eegenen Observatoire ze bauen. Dëse gouf am Joer 1845 a Betrib geholl. Den Argelander huet vun hei d'Bonner Duerchmusterung duerchgefouert. De „Grousse Refrakterraum“ ass 1899 entstanen.

Vun 1952 un, goufen e puer vun den Teleskopen an den neien Observatoire Hoher List an der Äifel geplënnert. 1973 ass d'Institut vum Observatoire zesumme mat den aneren astronomeschen Instituter vun der Universitéit op Endenich verluecht ginn. Se bilden hautdesdaags d'Argelander-Institut fir Astronomie. Zanter 1975 gëtt de Refrakterraum vum alen Observatoire vum Biergerobservatoire Bonn benotzt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* F.W.A. Argelander – e bedeitenden Astronom an e grousse Bonner Wëssenschaftler
* Geschicht vum Bonner Universitéitsobservatoire
Fat Man

**Fat Man** (engl. *Décke Mann*) ass de Codenumm vun der Atombomm, déi den 9. August 1945 iwwer Nagasaki vun engem US-amerikanesche B-29 Bomber erofgeworf gouf. Se ass ronn 550 Meter iwwer der Mitsubishi-Waffefabréck explodéiert an hat eng Sprengkraaft vun 21 Kilotonnen TNT-Equivalent. Et war déi zweet - an och déi lescht - Atombomm déi an engem Krich agesat gouf, dräi Deeg nodeem *[[Little Boy]]* op Hiroshima geworf gi war.

## Um Spaweck
Röntgensatellit

E **Röntgensatellit** ass e kënschtlechen Äerdsatellit, deen astronomesch Observatiounen am Röntgenberäich vum elektromagnéitesche Spektrum, tëscht ongeféier 0,1 a 500 keV Photonenenergie, duerchféiert. Zu héijeren Energieë schléisst sech d'Gammaastronomie un.

## Bekannt Röntgen- a Gammasatelliten

* VELA 1963-1985
* OSO-1 1962-1963
* OSO-2 1965-1966
* OSO-3 1967-1969
* OSO-4 1967-1971
* OSO-5 1969-1975
* OSO-6 1969-1972
* Uhuru (SAS-1) 1970-1974
* OSO-7 1971-1974
* SAS-2 1972-1973
* ANS 1974-1977
* Ariel V 1974-1980
* COS-B 1975-1982
* SAS-3 1975-1979
* OSO-8 1975-1978
* CORSA-A 1976, Feelschlag
* HEAO-1 1977-1979
* HEAO-2, och Einstein-Observatoire genannt, 1978-1981
* HEAO-3 1979-1981
* Hakucho (CORSA-B) 1979-1985
* Ariel VI 1979-1982, technesch Problemer
* Hinotori (ASTRO-A) 1981-1991
* EXOSAT 1983-1986
* Tenma (ASTRO-B) 1983-1985
* Ginga (ASTRO-C) 1987-1991
* GRANAT 1989-1998
* ROSAT 1990-1999
* BBXRT 1990
* Compton Gamma Ray Observatory 1991-2000
* Yohkoh Solar Observatory (SOLAR-A) 1991-2001
* Advanced Satellite for Cosmology and Astrophysics ASCA (ASTRO-D) 1993-2000
* ALEXIS 1993-2005
* DXS 1993
* RXTE zanter 1995 
* HETE 1996, feel geschloen
* BeppoSAX 1996-2002
* XMM-Newton zanter 1999
* ABRIXAS 1999, feel geschloen
* CHANDRA zanter 1999
* ASTRO-E 2000, feel geschloen
* HETE-2 zanter 2000
* INTEGRAL zanter 2002
* RHESSI zanter 2002
* Swift zanter 2004
* ASTRO-E2 (Suzaku) zanter 2005
* AGILE zanter 2007
* Fermi Gamma-ray Space Telescope (och nach GLAST), zanter 2008
* NuSTAR, zanter 2012
* ASTROSAT, zanter 2015
* Spektr-RG/eROSITA (**e**xtended **RÖ**ntgen **S**urvey with an **I**maging **T**elescope **A**rray), zanter 2019

## An Aarbecht / Geplangt Röntgen- a Gammasatelliten

* International X-ray Observatory, gemeinschaftlech geplangt Missioun vun NASA, ESA a JAXA
* Simbol-X *italieenesch-franséisch Studie*

## Kuckt och
* Rëntgestralen
* Rëntgenteleskop

## Um Spaweck
* AGILE
* eROSITA
* ASTROSAT
* Simbol-X
Regierungsbezierk Freiburg

De **Regierungsbezierk Freiburg** ass ee vu véier Regierungsbezierker am däitsche Bundesland Baden-Württemberg. E steet an der Hierarchie tëscht de Landkreesser an der Landesregierung.

De Verwaltungssëtz ass zu Freiburg im Breisgau.

## Geographie

## Geschicht

## Demographie

## Verwaltungsglidderung

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vum Regierungsbezierk
Trinitrotoluol

**Trinitrotoluol** (**TNT**), no der IUPAC-Nomenklatur **2-Methyl-1,3,5-trinitrobenzen**, ass e Sprengstoff. Fir d'éischt hiergestallt gouf TNT vum Julius Wilbrand am Joer 1863.

D'Sprengkraaft vum TNT gëtt als Moossstaf fir d'Explosiounskraaft vu Sprengkierpere benotzt (kuckt och TNT-Equivalent).

## Um Spaweck
Direktiounsbezierk Chemnitz

Den **Direktiounsbezierk Chemnitz** ass den Nofollger vum Regierungsbezierk Chemnitz am däitsche Fräistaat Sachsen. E steet an der Hierarchie tëscht de Landkreesser an der Landesregierung.

De Verwaltungssëtz ass zu Chemnitz.

## Geographie

## Geschicht

## Demographie

## Verwaltungsglidderung
* Chemnitz, kreesfräi Stad
* Äerzgebirgskrees (Annaberg-Buchholz)
* Landkrees Mëttelsachsen (Freiberg)
* Vogtlandkrees (Plauen)
* Landkrees Zwickau (Zwickau)

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vum Direktiounsbezierk
Regierungsbezierk Schwaben

**Schwaben** ass e Bezierk wéi och ee vun de siwe Regierungsbezierker am däitsche Bundesland Bayern.

De Verwaltungssëtz vum Regierungsbezierk ass zu Augsburg.

## Geographie

## Geschicht

## Demographie

## Verwaltungsglidderung

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vum Regierungsbezierk
Amaterasu

**Amaterasu**, ganz ausgeschriwwen *Amateraus-õ-mi-kami* ass déi wichtegst weiblech Gottheet am Shintō. Dës Gottheet representéiert d'Sonn an d'Liicht a gëllt als Grënnerin vum japanesche Keeserhaus. Et ass ënner anerem och d'Gottheet vum Universum. Den Numm heescht sou vill wéi "am Himmel schéngen". D'Amaterasu ass och um japanesche Fändel erëmzefannen a Form vun der Sonn.

Der eelster Chronik vu Japan, der *Kojiki* no ass d'Amaterasu duerch dat lénkst A vum Izanagi gebuer ginn, wéi dee grad am Gaang war all Befleckunge lass ze ginn, déi e sech am Räich vun den Doudegen zougezunn hat.

Zesumme mat hirem Brudder, dem Susanoo no Mikoto ass d'Amaterasu dozou bestëmmt, vun hirem Papp d'Herrschaft vum Himmel z'iwwerhuelen.

De Keeser wu Japan gëllt dem Shintõ no als direkten Nokomme vun der Amaterasu.

## Um Spaweck
Jean Proess

De **Jean Proess**, gebuer den 29. Abrëll 1896 zu Diddeleng, a gestuerwen den 8. Juni 1978 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Leefer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpen vertrueden.

## Kuckt och
Ebisu (Mythologie)

**Ebisu** (えびす oder ゑびす) ass den Numm vun enger japanescher Gottheet am Schintoismus. Et ass d'Gottheet vun de Fëscher a vum Gléck a gëtt dowéinst dacks mat engem décke Baart an enger Aangel an der Hand duergestallt. Alles wat sou Aussergewéinleches aus dem Mier u Land gespullt gëtt, wéi zum Beispill Muschelen, gëtt als Geschenk vun him ugesinn.

**Hiruko no mikoto**

D'Gottheet Ebisu oder ganz aussgeschriwwen Hiruko no mikoto wier verkrëppelt op d'Welt komm. Ganz genee weess kee wéi en ausgesinn huet. Et gëtt Erzielungen, datt en ouni Schanke gebuer gouf, mä et gëtt och gesot datt et eng einfach Behënnerung beim Goe war. Mä wéinst der Mëssbildung hu seng Elteren hien an engem Boot um Ufer vun der Insel Awaji ausgesat. Hien ass da bis an d'Duerf Nishinomiya gedriwwe ginn, wou och haut nach säi Schräi steet.

## Um Spaweck
Awaji-shima

**Awaji-shima** ass eng vun de klenge japaneschen Inselen. Se läit tëscht der Haaptinsel Honshū a Shikoku, eng vun de véier Haaptinsele vum Archipel. Se huet eng Bevëlkerung vun zirka 150.000 Leit a gehéiert administrativ zur Prefektur Hyōgo.
 
Am Norden ass se iwwer d'Akashi-Kaikyō-Bréck mat der Isel Honshū an am Süden iwwer d'Naruto-Bréck mit der Insel Shikoku verbonnen.

## Um Spaweck
Pompelspäicherwierk Weilerbach

D**'Pompelspäicherwierk Weilerbach** war eng kleng Elektrizitéitszentral zu Weilerbach um däitschen Uwänner vun der Sauer.

D'Wierk dat 1927 a Betrib geholl gouf, war vun der Sauerkraftwerke Gmbh gebaut ginn, a gouf 1930 vun der RWE iwwerholl a vergréissert. Et hat eng Leeschtung vu 525&nbsp;kW.

D'Waasser fir d'Turbinnen ze dreiwe gouf aus enger Baach am Duerf geholl an aus dem Weilerbach an der Géigend vu Ferschweiler. Dem Pierre Hamer no wier dat iewescht Späicherbecke war beim sougenannten *Hammhaff* an dat ënnescht hanner engem Wier op der Sauer. D'Drockleitung hat eng Längt vun 2.790 Meter. D'Dallstatioun vun der Anlag stoung um lénksen Uwänner vun der Sauer, just nieft der deemoleger Eisebunnnsbréck.

D'Anlag déi eng Pionéierleeschtung op deem Gebitt war, gouf géint Enn vum Zweete Weltkrich zerstéiert, an net méi opgeriicht. 
 
## Quellen
*Oberweis, Christian; *Der Ferschweiler Leute Buch*
*Weber, H.-Th.; *Brücken über die deutsch-luxemburgische Grenze*, Gollenstein Verlag, Blieskastel (Allemagne) , ISBN 3930008610, 1997
Charles Hamer

De **Charles Hamer**, gebuer den 30. Januar 1948 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergeschen Ekonomist, Finanzspezialist an Auteur. Säi Papp war de Jurist, héije Fonctionnaire an Auteur Pierre Hamer (1916-2006).

## Formatioun a Karriär

De Charles Hamer huet, no sengem Secondaire am Stater Kolléisch (1967; Section latine A), den *Institut d'Études politiques (IEP)* vu Paräis absolvéiert an ass *docteur en droit*. Hien huet ee gudden Deel vu senger Carrière bei der Bank *Paribas* a Frankräich verbruecht ir en Generaldirekter vu *Paribas* zu Lëtzebuerg gouf. Duerno ass hie bei d*'Private Bank* vun der Grupp *Crédit agricole* zu Lëtzebuerg gaangen. 2007 ass hien, deen Administrateur délégué vun der *Crédit Agricole Private Bank* war, zum President vum Exekutivrot vum neigeschaafte (2007) *Private Banking Group, Luxembourg* ernannt ginn.

De Charles Hamer ass och als Auteur vun engem Roman *à la Conan Doyle* bekannt.

## Publikatiounen

* Charles Hamer, *Sherlock Holmes au Luxembourg* ; Lëtzebuerg (Eegeverlag; Drock: St.-Paulus), 1983; 188 Säiten.

## Literatur
* *Charles Hamer* ; kuerz biographesch Notiz an der Wochenzeitung *Le Jeudi*, Ausgab vum 2. August 2007.
* Edouard M. Kayser, *En marge d'un centenaire: Sherlock Holmes au Luxembourg* ; in: *Reflets du Lycée Hubert-Clément*; Esch-Uelzecht, Schouljor 1990/91.
* Georgette, *Actualité du roman: Sherlock Holmes au Luxembourg, par Charles Hamer* ; in: *Die Warte / Perspectives*, kulturell Wochebäilag vum *Luxemburger Wort*, Ausgab vum 30 Juni 1983.
Viktorija Čmilytė

D**'Viktorija Čmilytė**, gebuer de 6. August 1983 zu Šiauliai, ass eng litauesch Schachspillerin a Politikerin. Den Titel vum Groussmeeschter krut si am Joer 2010.

Hir aktuell Elo-Zuel läit bei 2528  an hir maximal erreechte bei 2528; domat ass si déi bescht litauesch Schachspillerin an ass op Plaz 9 vun der Fraeweltranglëscht  an op Plaz 580 vun der Männerweltranglëscht .

Zanter 2015 engagéiert si sech an der Politik (Liberal Beweegung). Si ass 2015 an de *Seimas*, dat litauescht Parlament, nogeréckelt, a gouf 2016 an 2020 erëmgewielt. 2019 gouf si Lederin vun der Oppositioun, an am Novemeber 2020, no de Walen, gouf si Presidentin vum Parlament.

## Um Spaweck

* D'Viktorija Čmilytė beim Weltschachbond FIDE 
* D'Viktorija Čmilytė op chessgames.com
Thomas Schmit

Den **Thomas Schmit**, gebuer de 26. Abrëll 1894 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 9. August 1944, war e lëtzebuergesche Wiert Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpe vertrueden.

Tëscht dem 8. Februar 1914 am 4. Mee 1924 huet den Thomas Schmit 4-mol fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Den Thomas Schmit war mat der Maria Dahm bestuet; d'Koppel ass zesummen den 9. August 1944 zu Bouneweg gestuerwen.

## Kuckt och
Camille Schumacher

De **Camille Charles Schumacher**, gebuer de 6. Mee 1896 zu Esch-Uelzecht, an do gestuerwen den 3. August 1977, war e lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpen vertrueden.

Den 28. August 1920 an de 25. Februar 1923 huet de Camille Schumacher fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
HEAO-2

Den **HEAO-2** oder **High Energy Astronomy Observatory 2**, no sengem Start och **Einstein-Observatoire** genannt, war dat éischt grousst Röntgenteleskop am Weltraum mat gudder Ofbildungsqualitéit.

HEAO-2 gouf vun der National Aeronautics and Space Administration entwéckelt an den 12. November 1978 mat enger Atlas-Centaur-Rakeéit vu Cape Canaveral aus an eng niddreg Äerdëmlafbunn geschéckt. Bis Abrëll 1981 war de Satellit a Betrib an hat dat éischt grousst Wolter-Teleskop u Bord. Géintiwwer fréierer Röntgensatellite war d'Emfindlechkeet staark verbessert an d'raimlech Opléisung mat nëmmen e puer Bousekonne ganz gutt. Dës Verbesserung berout op Ënnersich vu Kribsaen (Crustaceen) vum Professer Klaus Vogt a goufe vum Astronom J.L. G. Angel ëmgesat. Nieft dem Haaptteleskop mat véier Instrumenter fir den Energieberäich 0,15-4,5keV besëtzt et och nach iwwer e Röntgenmonitor fir de Beräich 1,5-20keV. Mat dëse Fäegkeete huet HEAO-2 grouss Fortschrëtter a ville Beräicher vun der Röntgenastronomie bruecht.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  HEAO-2 Säi bei der NASA
Ruslan Ponomarjow

De **Ruslan Olehowytsch Ponomarjow** (op Ukrainesch: Руслан Олегович Пономарьов), gebuer den 11. Oktober 1983 zu Horliwka am Oblast Donezk, ass en ukrainesche Schachgroussmeeschter.

Seng aktuell Elo-Zuel läit bei 2768  a seng maximal erreechte bei 2768 ; domat ass hien deen zweetstäerksten ukrainesche Schachspiller an ass op Plaz 7 vun der Weltranglëscht .

## Um Spaweck

* De Ruslan Ponomarjow beim Weltschachbond FIDE 
* De Ruslan Ponomarjow op chessgames.com
Mamba

De Begrëff **Mamba** bezeechent:

* Aarten aus der Schlaangegattung *Dendroaspis*: Mambaen,
* eng Kamell fir ze knae vun der Firma August Storck: Mamba (Knakamell),
* e russescht online Dating Netzwierk: Mamba (Websäit).
ESO 269-57

**ESO 269-57** ass eng Galaxie, déi ronn 150 Millioune Liichtjoer vun eis ewech am Stärebild Centaurus steet. Si huet eng komplex Struktur mat engem bannenzege "Rank" mat enk anenee verdréinte Spiraläerm, ëm déi zwéi baussenzeger leien.

D'Bezeechnung vun der Galaxie geet op hir Katalogiséierung am Kader vun der ESO/Uppsala-Duerchmusterung an den 1970er-Joren zeréck.

## Um Spaweck
* SIMBAD ESO 269.57
* eso.org ESO 269-57
Bréck an der Weilerbaach

**D'Bréck an der Weilerbaach** ass eng däitsch-lëtzebuergesch Grenzbréck iwwer d'Sauer tëscht Weilerbaach a Weilerbach am Äifelkrees Béibreg-Prüm a Rheinland-Pfalz. Si steet um Flosskilometer 30,920.

D'Bréck gouf 1967 ageweit an et war déizäit an Europa déi eenzeg Grenzbréck bei där keng Gebaier fir Grenzkontrolle gebaut goufen. Fir den deemolge President vum *Verein Naturschutzpark e.&nbsp;V.* den Dr.h.c. Alfred Toepfer z'éieren, gouf d'Bréck op den Numm *Alfred-Toepfer-Bréck* gedeeft.

Fir drop opmierksam ze maachen datt iwwer d'Bréck e Jakobswee féiert, gouf am Joer 2010 am Agank vun der Bréck op der lëtzebuergescher Säit eng Skulptur mat enger Jakobsmuschel opgestallt. Se gouf vum Iechternacher Sculpteur Michel Schiltz op der Plaz aus dem Stee geha.

Hir Nopeschbrécke sinn d'Bréck vu Bollendorf (flossop) an d'Foussgängerbréck zu Iechternach (flossof).

## Fréier Bréck
Déi al Bréck vun 1881 huet aus zwéin Deeler bestanen. Um Uschloss um lëtzebuergeschen Uwänner stoung eng Dunnebréck mat dräi Felder vun allkéiers 16,30 m op zéi Flosspiliere vun 2 m Breet. Dorun huet um däitschen Uwänner eng stenge Boubréck ugeschloss mat enger Boubreet vun 9 m. D'Bréck war op Bedreiwe vum Verwalungsrot vun der Weilerbacher Schmelz ënner dem Emile Servais gebaut ginn, haatsächlech fir d'Produkter iwwer Lëtzebuerg, dat déi Zäit am Däitschen Zollveräin war, méi einfach kënnen ze kommerzialiséieren. D'Eisendunnen op den zwou Säite ware sougenannt *Vollwandblechdunnen* mat enger Héicht vun 2 Meter, déi aus Stécker vun der Whitewell-Wandhëtzanlag déi 1877 an der Schmelz ofmontéiert gi war, zesummegenitt goufen.

## Kuckt och
*Lëscht vun däitsch-lëtzebuergesche Grenzbrécken
## Literatur
*Weber, Heinrich Theodor, 1997. - Brücken über die deutsch-luxemburgische Grenze. Gollenstein, Blieskastel. ISBN 3-930008-61-0
Mëttelaltermaart

E **Mëttelaltermaart** ass e Maart mat Volleksfestcharakter an enger vum Mëttelalter inspiréierter Ambiance.

Op deene wéinegste Mëttelaltermäert geet et ëm e wierklech authentescht Nostelle vun engem Maart aus där vergaangener Epoch. Zwar sinn d'Maartleit an aner Matwierkend, wéi och en Deel vun de Visiteuren, a Kostümer gekleed déi mëttelalterlech wierken, mä déi meescht vermësche fantasievoll op d'mannst verschidden Elementer aus verschiddenen Epochen oder verschiddene Vëlker (et siefe just Gummissuelen oder Wikingerdrénkhare genannt) a just e puer beméie sech ëm an allen Hisiichte prezis rekonstruéiert Gezei.

## Verbreedung

An Europa sinn d'Mëttelaltermäert Enn der 1980er Joren opkomm, mä eréischt an den 2000er Joren hu se eng allgemeng Popularitéit erreecht. Wann der am Joer 2004 an Däitschland eng 300 waren, sou ass déi Zuel bis 2010 op iwwer 1.000 geklommen.

## Wueren an Ënnerhalung

Zum Verkaf gi gemenkerhand Konschthandwierkswueren, Esoterikprodukter, traditionell produzéiert Iesswueren, Liederwueren, Keramik, a méi oder manner trei Replike vu mëttelalterleche Waffen a Kostümer, ugebueden.

Op verschiddenen Evenementer kann een Handwierker nokucke wéi se hir Wuere produzéiren. Fir Animatioun ginn dacks Museksgruppen aus der Mëttelalterzeen engagéiert, heiansdo och Gaukler oder Schaukämpfer.

Et gëtt normalerweis och Stänn mat Iessen (meeschtens traditionelle Kascht) a Gedrénks (z.&nbsp;B. Met).

## Mëttelaltermäert zu Lëtzebuerg

Déi bekanntst si wuel:
* Keel, den Dag viru Buergsonnden &nbsp;&nbsp;https://web.archive.org/web/20100430114043/http://www.historiakayldall.lu/
* Useldeng, uganks Juni
* Noumer, Enn Juli &nbsp;&nbsp;https://web.archive.org/web/20110920061931/http://www.fielser-ritter.com/mettelalterfrenn/lmaf/index.php?page=nommern
* Veianen, uganks August &nbsp;&nbsp;https://web.archive.org/web/20120822111104/http://www.castle-vianden.lu/festivalhistorique/index.html
* Butschebuerg, éischt Hallschent September &nbsp;&nbsp;http://www.buergfest.lu/
* Käerch, Mëtt September &nbsp;&nbsp;https://web.archive.org/web/20110830105841/http://www.tempus.lu/

## Um Spaweck
* Marktkalendarium (Sich no Distanz zu Lëtzebuerg) 
* Mittelalterkalender (Sich no Bundesland) 
* Mediéval Online
Mëttelalterzeen

D**'Mëttelalterzeen** ass eng subkulturell Zeen, déi d'Konscht, Kultur and d'Alldaagsliewe vum europäesche Mëttelalter méi oder manner authentesch nostellt, virun allem op Mëttelaltermäert, sief et duerch Musek, Lagerliewen, Schaukämpf, Theater, Akrobatik, Handwierk, Konschthandwierk oder Gastronomie.

## Lëtzebuergesch Mëttelalterveräiner
* Historia Käldall
* Milites Lucilinburhuc
* Milites Viennenses
* Lëtzebuerger Mëttelalterfrënn Fiels
* Confrérie St. Martin
Face-On-Galaxie

Eng **[[Spiralgalaxie]]** gëtt als **face on** bezeechent, wann hir Schréilag (Inklinatioun) kleng ass (am Extremfall 0°) a se dofir „vun uewe“ gesi gëtt. Bei Face-On-Galaxië sinn d'Scheif mat de Spiraläerm an den zentrale Beräich (Bulge) gutt ze gesinn. Fir Amateurastronomen ass eng Observatioun wéinst der schwaacher Flächenhellegkeet schwiereg. De Géigendeel vu Face-On-Galaxië sinn Edge-On-Galaxien, déi vun der Säit gesi ginn.

## Beispiller fir Face-On-Galaxien
* Messier 51
* Messier 101
* NGC 6946
* NGC 7742
Bullisvulkan

Ënner **Bullis-Vulkan** versteet een eng geologesch Formatioun aus Buedem a Sedimenter, déi duerch Exkretioune vu Flëssegkeeten a Gasen (meeschtens Methan) entstane sinn. Dobäi mëscht sech Waasser mat Buedem a gëtt duerch Gasen ausgestouss. Bullis-Vulkaner sinn op Subduktiounszonen ze fannen.

An Europa gëtt et sou Vulkaner op der Taman-Hallefinsel a Russland an op der Kerch-Hallefinsel am Südoste vun der Ukrain. An Italie si se op der Nordfront vun den Apenninen an op Sizilien ze fannen, an a Rumänien bei Berca, no bei de Karpaten. E bësse méi wäit ewech fënnt en der am Qobustan-Nationalpark, am Aserbaidjan.

Och um Mieresfong gëtt et eng jett sou Vulkaner doruechter.

Am Mee 2006 ass de Bullisvulkan Sidoarjo op Java ausgebrach, aus deem och haut nach all Dag zegDausende vu Kubikmeter Bulli auslafen, an am Gaang sinn, eng ganz Géigend zouzeschëdden.

## Um Spaweck
Operatioun Dynamo

Als **Operatioun Dynamo** gouf am Ufank vum Zweete Weltkrich den Oftransport vun de britteschen Expeditiounstruppe bezeechent.

Bei där Operatioun gouf vum 26. Mee bis de 4. Juni 1940 praktesch de ganzen Expeditiounskorps deen a Frankräich stationéiert war, an d'Reschter vun der franséischer Arméi déi zu Dunkerque agekesselt waren, iwwer den Äermelkanal an England evakuéiert. Dobäi konnten am Ganzen 338.226 alliéiert Zaldoten, dovun eng 110.000 Fransousen an England bruecht ginn.

Den Numm Dynamo krut d'Operatioun well de PC an engem fréieren Elektizitéitswierk op der englescher Küst war.

Wahrend der Operatioun Dynamo war de Fort des Dunes zu Leffrinckoucke de P.C. vun der 12. motoriséierter Infantriedivisioun ënner dem Kommando vun Generol Guillaume Janssen déi vun do aus den Alliéierten Truppen de Réck fräigehalen hunn.
## Um Spaweck
Bulge

Als **Bulge** (engl. *bulge*, „Bëlz“) bezeechent een an der Astronomie den dichten Zentralberäich vun enger Spiralgalaxie. D'Bulge hieft sech däitlech vun der iwwereger Galaxie of. Zum engen erschéngt se duerch hir héich Dicht méi hell, zum anere bëlzt se sech wäit iwwer de Scheiwenniveau eraus. Bei Galaxien, déi ganz wäit ewech leien, ass d'Bulge meeschtens dat Eenzegt, wat ee vun der Galaxie nach gesäit. Si gläichen elliptesche Galaxien. Am Kär vun der Bulge sëtzt neiste Fuerschungen no, dacks e Schwaarzt Lach, sou och am Zentrum vun eiser Mëllechstrooss. D'Verhältnes tëscht de Masse vum Schwaarze Lach an der *Bulge* ass dobäi mat dem Verhältnes vun 0.2 (no Ho a Wandel, 1999) resp. 0.6 (no Kormendy a Richstone, 1995) bei ënnerschiddleche Galaxië konstant. D'Gréisste vun de Prozenter sinn an der Fuerschung ëmstridden.

De Begrëff gëtt vun den US-Amerikaner an engem anere Kontext och a „Battle of the Bulge“, d'Bezeechnung fir d'Ardennenoffensiv, gebraucht.

## Kuckt och
Edge-On-Galaxie

Eng **[[Spiralgalaxie]]** gëtt als **Edge-on** bezeechent, wa si eng héich Schréilag opweist (Inklinatioun, am Extremfall 90°) an dofir „vun der Säit“ gesi gëtt. Astronome kënne bei Edge-On-Galaxien zwar d'Spiralmorphologie net oder nëmmen ageschränkt studéieren, dofir ass awer d'Bestëmmung vu Rotatiounsbéi méiglech. De Géigendeel vun Edge-On-Galaxië si Face-On-Galaxien, déi ee vun uewe ka gesinn.

E spezielle Fall vun enger Galaxie, déi edge-on erschéngt, ass d'Mëllechstrooss. Wéinst der Äerdpositioun no beim galaktesche Plang erschéngt d'Galaxie an der Säitenusiicht als hellt Band. Well d'Äerd en Deel vun der Mëllechstrooss ass, erstreckt sech dëst Band iwwer de ganzen Himmel.

## Beispiller fir Edge-On-Galaxien
*Walgalaxie
*Sombrero-Galaxie
*NGC 891
Ofplattung

Ënner **Ofplattung** versteet een d'Verformung vun engem Planéit oder aneren Himmelskierper duerch seng Rotatioun.

Déi geometresch Ofplattung vun engem ellipsoidesche Kierper ass de relativen Ënnerscheed vum Radius am Equator an um Pol.

Déi geometresch Ofplattung ass definéiert duerch
:f=\frac{a-b}{a} = 1 - \frac{b}{a},
woubäi *b* de Polradius an *a* den Equatorradius ass.

Vun Ofplattung schwätzt een och bei engem onreegelméissegem Kierper, wann z.&nbsp;B. säi Meridianschnëtt keng Ellips, mä ee sougenannte Sphäroid ass. Dës wierkt sech an däitlechen Anomalië vum Schwéierfeld aus, déi och Bunnstéierunge vu Satellitte resp. Mounden bewierken.

D'Ofplattung entsteet duerch d'Zentrifugalkraaft vun der Rotatioun, deen den Himmelskierper wéi e plastesche Kierper nogëtt. Si hëlt mat noloossender Ëmdréiungszäit of, awer hänkt och vun der Dicht vum Kierper of.

Bei Jupiter a Saturn ass si duerch déi séier Rotatioun vu ronn 10 Stonnen schonn am klengen Teleskop däitlech ze gesinn (1:15 resp. 1:10). Scho bei der Äerd ass den Duerchmiesser vu Pol zu Pol ëm 42&nbsp;km méi kleng wéi um Equator (Ofplattung 1:298), wat awer aus dem Weltraum mat bloussem A nach net z'erkennen ass.

D'Sonn ass wéinst hirer laanger Rotatiounsdauer (knapps 1 Mount) bal kugelfërmeg. Grouss Stären, oder Stären déi séier dréinen, wéi Rout Risen oder Pulsaren, sinn dogéint staark ofgeflaacht. Bei eiser Galaxis der Mëllechstrooss ass en änleche Effet zanter hirer Genesis.

## Kuckt ouch
* Äerdofplattung
* Dynamwsch Ofplattung
Alex Servais

Den **Alex Servais** oder **Alexandre Louis Servais**, gebuer den 2. Juli 1896 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen de 17. Dezember 1949 zu Leysin (Schwäiz), war e lëtzebuergesche Speerwerfer, Leefer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1920 zu Antwerpen vertrueden.

## Kuckt och
Doudege Wénkel (Film)

***Doudege Wénkel*** (och *Angle mort* oder *Blind Spot*) ass e Spillfilm vum lëtzebuergesche Regisseur Christophe Wagner. Et ass e Film noir, deem säin Dréibuch de Christophe Wagner zesumme mam Frédéric Zeimet geschriwwen huet.

De Film gouf vum 1. August bis Mëtt September 2011 gedréit an eng éischt Kéier den 20. Abrëll 2012 um *Festival international du film policer* zu Léck gewisen. E koum den 3. Oktober 2012 an d'Kinoen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Polizist Tom Faber ass hannert der Stater Gare, a sengem Auto, erschoss opfonnt ginn. Den Inspekter Hastert (André Jung) vun der Police judiciaire leet d'Enquête a sicht zesumme mam Olivier (Jules Werner), dem Brudder vum Ermuerten, deen och e Polizist ass, nom Mäerder. No enger éischter Spuer, déi an den Drogemilieu gefouert huet, daucht eng Prostituéiert op, déi ausseet, si wier mam Tom zesummegewiescht, an hätt vun him e Schlëssel kritt vun anzwousch, wou eppes Wichteges verstoppt wier. Et stellt sech eraus, datt et en Dossier an engem Gefaach am Vestiaire vun der Nationalbibliothéik ass, mat Dokumenter, déi noleeën, datt den Tom viru sengem Doud de knaschtege Geschäfter vun engen aflossräiche Geschäftsmann op der Spuer war. Mee nach gesäit den Olivier net, wat sech am doudege Wénkel vun der Enquête verstoppt...

## Soss
2012 waren 20.150 Leit de Film an de Kino kucken. Domat war *Doudege Wénkel* deeen 12.-meescht gekuckte Film 2012 an de Lëtzebuerger Kinoen. 2013 koumen nach eng 2.000 Spectateure bäi.

D'DVD koum uganks Oktober 2013 eraus. Eng 3.000 Stéck goufen der dovu verkaf.

2014 krut *Doudege Wénkel* de Lëtzebuerger Filmpräis fir de beschte Film, de Jules Werner fir seng Roll als Inspekter Faber dee fir déi bescht kënschtleresch Kontributioun an de Jako Raybaut fir seng Kameraaarbecht dee fir déi bescht technesch Kontributioun.

## Dréiplazen

File:Luxembourg mai 2011 22 (8345305117).jpg|Philippsgaass a Groussgaass
Fichier:Filmmaking Josy Welter.JPG|Déierebuttek Josy Welter (Foto wärend den Dréiaarbechten)
File:1997-2005 Luxembourg Philharmonie 02.jpg|Philharmonie
Fichier:Rue Joseph-Junck-101.jpg|Garer Quartier
File:Luxembourg Railway Station, View from Above, 2014 (3).JPG|Daach vum Parking Neipperg
File:Luxembourg Kirchberg Rue Dr Nicolas Clasen - Rue Edward Steichen - Hospital.JPG|Kierchbierg Spidol
File:Sunset at the SCHUEBERFOUER (Luxembourg City).jpg|Schueberfouer

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
* Doudege Wénkel

## Um Spaweck
* Trailer op youtube.com

* Kritik vum Film op Take One
Mark Cavendish

De **Mark Cavendish**, gebuer den 21. Mee 1985 zu Douglas op der Insel Man, ass e brittesche professionelle Vëlossportler. Hie fiert an der Ekipp Sky ProCycling.
## Palmarès
John Stanley Plaskett

Den **John Stanley Plaskett**, gebuer de 17. November 1865 zu Oxford County bei Woodstock a Kanada, a gestuerwen de 17. Oktober 1941 zu Victoria, war e kanadeschen Astronom.

De geléierte Maschinnebauer huet am Joer 1889 e Studium a Mathematik a Physik ugefaangen. 1903 huet hien am Dominion-Observatoire zu Ottawa ugefaange mat schaffen. Hie gouf 1918 Direkter vum Observatoire zu Victoria, dat hie matgegrënnt hat.

De Plaskett huet op de Gebidder vun der wëssenschaftlecher Fotografie, der Stellarspektroskopie souwéi der Bestëmmung vun der Radialvitess vu spektroskopeschen Duebelstäre geschafft. Hien huet och e Katalog mat iwwer 500 Radialvitessë publizéiert. Fuerschungen iwwer d'Rotatioun vu Galaxië war eng weider Leidenschaft vun him.

1930 krut hie fir seng Aarbecht d'Goldmedail vun der Royal Astronomical Society. 1970 gouf de Krater Plaskett um Äerdmound nodréiglech no him genannt.

Säi Jong, den Harry Hemley Plaskett (1893-1980) war och Astronom.

## Um Spaweck
* MNRAS '''102''' (1942) 70 notice nécrologique par Frank S. Hoog
* PASP '''53''' (1941) 323 par Robert G. Aitken
Harry Hemley Plaskett

Den **Harry Hemley Plaskett**, gebuer de 5. Juli 1893 zu Toronto, a gestuerwen de 26. Januar 1980, war e kanadeschen Astronom. Säi Papp war den Astronom John Stanley Plaskett.

De Plaskett war vun 1932 bis 1960 *Savilian Professor of Astronomy* an der University of Oxford. 1963 gouf hie mat der Goldmedail vun der Royal Astronomical Society ausgezeechent.

Seng Fuerschungsgebidder ware Sonnephysik, astronomesch Spektroskopie a Spektrophotometrie.

## Wierker
* Interpretation of Fraunhofer-line profiles. London: Taylor & Francis, 1955.
* Limb darkening and solar rotation. London: Taylor & Francis, 1962.
* The polar rotation of the sun. London: Taylor & Francis, 1966.

## Literatur
* McCrea, William Hunter: *Obituary: Harry Hemley Plaskett: 5 July 1893 - 26 January 1980*. Biographical Memoirs of the Fellows of the Royal Society, vol. 27, p.&nbsp;445-478.

## Kuckt och
Südsudan

De **Südsudan**, offiziell **Republik Südsudan**, ass e Staat an Nordostafrika deen den 9. Juli 2011 vum Sudan onofhängeg gouf. D'Haaptstad ass Dschuba.

## Um Spaweck
* Offiziell Regierungssäit
Doudege Wénkel

Mat **doudege Wénkel** ass eng Plaz an engem Raum gemengt, déi ee vum Standpunkt vun deem dee kuckt, net ka gesinn.

Am Kader vun der Verkéierssécherheet ass domat déi Positioun par Rapport zum Chauffer vun engem Gefier gemengt, déi dësen net ka gesinn, sief et, well se ze no um Gefier ass, sief et, well Fënsteren a Réckspigel déi Zonen net ofdecken. Aner Gefierer oder Persoune lafen deemno Gefor, wa s'am Doudege Wénkel sinn, beim engem Manöver iwwersinn an an en Accident verwéckelt ze ginn.

Am Militärjargon ass mat *doudegem Wénkel* dee Beräich gemengt, deen net duerch feindlecht Schéissen erreecht ka ginn.
Adriatescht Mier

D**'Adriatescht Mier**, kuerz **Adria**; (lat.: *Mare Adriaticum*, it.: *Mare Adriatico*, an de südslawesche Sproochen *Jadransko more* oder einfach *Jadran*, Sloweenesch: *Jadransko morje*, Albanesch: *Deti Adriatik*), ass e laanggezunnene Säitebaseng vum nërdleche Mëttelmier. Et ass no der Stad Adria an Italien (Provënz Rovigo) genannt ginn. D'Strooss vun Otranto ass seng südlech 'Grenz'; et trennt Apenninhallefinsel vun der Balkanhallefinsel.

Staaten um Adriatesche Mier sinn Italien, Slowenien, Kroatien, Bosnien an Herzegowina (bei Neum), Montenegro an Albanien.

D'Adriatescht Mier ass vun Nordweste bis Südosten 820 Kilometer laang an an der Moyenne 160&nbsp;km breet (gréisste Breet: 220 Kilometer). Et bedeckt eng Fläch vun 132.000 Quadratkilometer. Den nërdlechen Deel ass am Duerschnëtt tëscht 40 an 200 Meter déif, dee südlechen do dergéint ass e gutt Stéck méi déif, am déifsten ass et tëscht Durrës a Bari (1.260 Meter).

### Tourismus
Den Tourismus laanscht d'Adria ass héich entwéckelt; bekannte Stied sinn: 
* Italien: Venedeg, Ravenna, Rimini, Chioggia, Eraclea Mare, Jesolo, Caorle, Bibione, Grado, Ancona, San Benedetto del Tronto, Giulianova, Pescara, Vasto, Termoli, Vieste, Trani, Otranto.
* Kroatien: Dubrovnik, Rovinj, Poreč, Pula, Opatija, d'kroatesch Inselen, Zadar, Šibenik, Trogir, Split an d'Makarska-Riviera
* Slowenien: Portorož, Izola, Koper a Piran
* Montenegro: Bar, Budva, Herceg Novi, Kotor, Tivat, Ulcinj
* Bosnien an Herzegowina: Neum
* Albanien: Durrës, Vlora, Kavaja, Velipoja a Shëngjin

## Häfen

Wichteg Hafestied sinn:
* an Italien: Triest, Venedeg mam Hafe vu Chioggia, Ravenna, Ancona, Pescara, Ortona, Bari, Brindisi
* a Slowenien: Koper
* a Kroatien: Pula, Rijeka, Ploče, Zadar, Split, Dubrovnik
* a Montenegro: Kotor, Bar
* an Albanien: Durrës, Vlora

## Inselen
* Kroatien: Brač, Cres, Čiovo, Dugi Otok, Hvar, Ilovik, Ist, Jabuka, Korčula, Krk, Lastovo, Lopud, Lošinj, Mljet, Pag, Premuda, Olib, Rab, Šipan, Susak, Vis, Unije an eng jett méi: et gëtt der am Ganzen 1.246 wouvun der awer nëmme 47 bewunnt sinn.
* Montenegro: Sveti Stefan, Sveti Nikola an déi kleng Inselen an der Bucht vu Kotor: Mamula, Sveti Marko, Ostrvo Cvijeća („Blummeninsel“), Gospa od Škrpjela a Sveti Đorđe bei Perast 
* Albanien: Sazan 
* Italien: d'Tremiti-Inselen

## Um Spaweck
Jyrki Katainen

De **Jyrki Katainen**, gebuer de 14. Oktober 1971 zu Siilinjärvi, ass e finnesche Politiker. Hie war vum Juni 2011 bis de Juni 2014 finnesche Ministerpresident a vum 1. November 2014 bis den 30. November 2019 Member a Vizepresident an der Europäescher Kommissioun ënner der Presidence vum Jean-Claude Juncker, responsabel fir Aarbecht, Wuesstem a Kompetitivitéit.

## Liewen
De Jyrki Katainen huet op der Universitéit Tampere studéiert. Hien ass Member vun der konservativer Nationaler Sammlungspartei, där hire President en 2004 gouf.

Vun 1993 bis 2014 war de Katainen Member vum Gemengerot vu Siilinjärvi. 1999 gouf hie fir d'éischt als Deputéierten an d'Finnescht Parlament gewielt. Den 19. Abrëll 2007 gouf hie Finanzminister an delegéierte Ministerpresident an der Regierung vun der Ministerpresidentin Mari Kiviniemi. Bei de Parlamentswalen 2011 huet d'Sammlungspartei ënner senger Presidence mat 20,4&nbsp;Prozent vun de Stëmme gewonnen a gouf déi stäerkst Partei am Parlament. Den 22. Juni 2011 gouf e vum Parlament zum Ministerpresident gewielt. Am Abrëll 2014 huet hien ugekënnegt, am Juni 2014 ee Joer virun der nächste Parlamentswal zeréckzetrieden. De 24. Juni 2014 gouf den Alexander Stubb säin Nofollger.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit vum Jyrki Katainen
* Websäit vum finnesche Ministerpresident
Hot Hot Hot

***Hot Hot Hot*** ass e Spillfilm vun der lëtzebuergescher Regisseurin Beryl Koltz. E koum den 21. Oktober 2011 an d'Kinoen.

## Ëm wat geet et am Film?
De Ferdinand, e scheien, introvertéierte Mann an déi véierzeg, schafft zanter Jore bei Fish Land, engem groussen Aquarium, deen Deel vun engem Fräizäitpark ass. Enges Daags gëtt hien an de Sauna- an Hammam-Deel vum Park versat, wou e stënterlech mat Plakegkeet, Sënnlechkeet a soss Lackelechkeete vum Liewe konfrontéiert gëtt...

## Spectateuren
2011 waren 2.839 Leit de Film zu Lëtzebuerg an de Kino kucken.

## Soss
De Film krut 2012 de Lëtzebuerger Filmpräis fir de beschte Fiktiounsfilm.

E koum dat selwecht Joer op DVD eraus.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* Säit bei samsa.lu 
* Trailer
Rui Costa

De **Rui Alberto Faria Da Costa**, gebuer de 5. Oktober 1986 zu Póvoa de Varzim, ass e professionelle portugisesche Vëlossportler. Hien huet seng Karriär als Profi 2007 an der Ekipp Benfica ugefaangen, a fiert zanter dem Abrëll 2011 fir d'Ekipp Movistar. 

## Palmarès

## Um Spaweck
Karl Heinrich Fielitz

De **Karl Heinrich Fielitz**, gebuer de 4. Dezember 1903 zu Rostock, a gestuerwen den 20. Februar 1982 zu Mainz, war en däitsche Jurist, deen am 2. Weltkrich *"Landrat"* zu Lëtzebuerg war.

No enger Ausbildung am Bankfach, huet de Fielitz zu Rostock Jura studéiert. Duerno huet seng Karriär sou ausgesinn: *"Gerichtsreferendar"* (1932), *"Gerichtsassessor"* (1935), *"Regierungsassessor"* (1936), "*Regierungsrat"* zu Arnsberg (1939).

1940 koum hien an dat vun der Wehrmacht besate Lëtzebuerg a gouf *Landeskommissar* resp. *Landrat* vum sougenannte *Kreis [[Gréiwemaacher|Grevenmacher]]*. Am September 1944 ass hien an Däitschland geflücht. Vum 20. September 1944 bis Ufank Mäerz 1945 war hie *Landrat* vum *Landkreis [[Daun]]*. Duerno ass hie vun der Militärregierung internéiert ginn.

Hie gouf spéider u Lëtzebuerg ausgeliwwert, wou hien ufanks 1947 als Krichsverbriecher am Gronn am Prisong souz an op säi Prozess gewaart huet, deen allerdéngs mat engem "non-lieu" zu Enn gaangen ass.

De Fielitz war spéider *Regierungsdirektor* am Wirtschaftsministère vu Rheinland-Pfalz.

## Literatur
* Monz, H. (Hrsg.), 2000. *Trierer Biographisches Lexikon.* WVT Wissenschaftlicher Verlag Trier, 539 S. (Fielitz, Karl Heinrich Gerhard Martin: S. 113.)
* Rheinland-Pfälzische Personendatenbank: *Fielitz, Karl Heinrich Gerhard Martin* (gekuckt: 09.07.2011). http://www.rlb.de/cgi-bin/wwwalleg/goorppd.pl?db=rnam&index=1&s1=-pta0323-&zeilen=1
* Sastges, N., 1985. *Daun Leopoldstraße 9.* In: Jahrbuch Daun 1985, S.197-200 (Landrat Fielitz: S. 198). https://www.heimatjahrbuch-vulkaneifel.de/VT/hjb1985/hjb1985.105.htm
Irel

* Irel, e Gospel- a Raggaesänger aus Jamaika.
* Ee vun de lëtzebuergeschen oder plattdäitschen Nimm fir déi däitsch Uertschaft Irrel
Yingluck Shinawatra

D**'Yingluck Shinawatra** (Thai: ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร); gebuer den 21. Juni 1967, ass eng thailännesch Managerin a Politikerin. Si ass déi jéngst Sëschter vum fréieren thailännesche Premierminister Thaksin Shinawatra, deen am Exil lieft.

D'Oppositionspartei Pheu-Thai, déi hirem Brudder nosteet, huet si den 1. Mee 2011 als Spëtzekandidatin bei de Parlamentswalen opgesat. Hir Partei huet bei de Wale vum 3. Juni d'absolut Majoritéit erreecht, soudatt si den 8. August, réckwierkend op de 5. August 2011 vum Kinnek zur Premierministesch ernannt gouf.

De 7. Mee 2014 huet d'Verfassungsgeriicht d'Shinawatra an aner thailännesch Ministeren ofgesat. Si krute Korruptioun an Amtsmëssbrauch virgeheit. De Wirtschaftsminister Niwattumrong Boonsongpaisan huet d'Amt iwwerholl, bis eng nei Regierung steet.
Dëse gouf sengersäits den 22. Mee duerch e Putsch vun der Arméi ënner dem Generol Prayuth Chan-ocha ofgesat.
Paul Fournelle

De **Paul Fournelle** oder **Paul Fornelle**, gebuer den 11. Oktober 1884 zu Colmer-Bierg, a gestuerwen..., war e lëtzebuergesche Wäitsprénger an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1912 zu Stockholm vertrueden.

## Kuckt och
Prisma

Als **Prisma** bezeechent een:

;an der Naturwëssenschaft & Technik
* Prisma (Geometrie), e Kierper deem seng Basissen aus zwéi parallel verréckelte Polygone besteet.
* Prisma (Optik), en optescht Hëllefsmëttel fir d'Reflexioun oder Spektralfaarwenzerleeung vu Liicht
* (1192) Prisma, en Asteroid
* Prisma (Satellit), eng schweedesch Satellittemissioun
* Lancia Prisma, e PKW-Modell

;an de Medien
* Prisma (Magazin), e Magazin an der NDR Televisioun
* Prisma des Westens, e Magazin an der WDR Televisioun
* Prisma (wéchentlech Televisiounszäitschrëft)

;an der Wirtschaft
* Prisma (Handel), eng finnesch Handelsketten
* Prisma Verlag, een däitschsproochege Verlag