open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Middelburg

**Middelburg** ass eng Stad a Gemeng am Südweste vun Holland, an Haaptstad vun der Provënz Zeeland. Et läit op der Hallefinsel Walcheren.

D'Gemeng huet ronn 50.000 Awunner, d'Stad ronn 43.000 Awunner (2023).
 
## Geographie
### Wichtegst Uertschaften an der Gemeng
* Arnemuiden - Kleverskerke - Middelburg - Nieuw- en Sint Joosland - Sint Laurens
### Nopeschgemengen

## Geschicht vu Middelburg
Middleburg gouf am 8. oder 9. Joerhonnert gegrënnt, fir de Wikingerinvasiounen de Bass ze halen. 844 gouf do eng Abtei gebaut, déi bis zum Achtzegjärege Krich bestoung. Haut ginn d'Gebaier als Musée an als Sëtz vun der Provënzregierung benotzt. 1217 huet Middelburg Stadrechter kritt.

D'Stad war e wichtegen Handelszentrum. Am Mëttelalter huet s'eng wichteg Roll am Handel tëscht Flandern an England gespillt. Méi spéit, am 17. Joerhonnert (dem Hollännesche Gëllenen Zäitalter), gouf et eng wichteg Handelsstad fir d'Hollännesch Ostindiengesellschaft. Honnertdausende vun Afrikanesche Sklave goufe vu Middelburg an Amerika transportéiert.

De 17. Mee 1940 huet déi däitsch Luftwaffe e groussen Deel vun der Stad futtigebommt.

## Kuckeswäertes
Eng Rëtsch stengen Haiser a Lagerhale laanscht de Kanal aus dem 17. Joerhonnert sinn erhale bliwwen. Och d'Festungsgrief aus dem 18. Joerhonnert ronderëm de mëttelalterleche Stadkär sinn nach ze gesinn. Eenzeg erhale Stadpaart ass d*'Koepoort* ("Koupaart").

## Jumelagen
* Vilvoorde, Belsch
* Nagasaki, Japan
* Glogow, Polen
* Simeria, Rumänien
* Teius, Rumänien

## Um Spaweck

* Gemeng Middelburg
* Statistik vun der Gemeng Middelburg
Canton de Spincourt

De **Canton de Spincourt** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Verdun, Meuse an der Regioun Grand Est.

Den Haaptuert war Spincourt.

## Gemengen am Kanton
Andrea Noè

Den **Andrea Noè**, gebuer de 15. Januar 1969, ass en italieenesche professionelle Vëlossportler. Hien ass zanter 1993 Profi.

## Palmarès
### [[1998]]
* 1. an der eelefter Etapp vum Giro d'Italia 
### [[2000]]
* 1. an der 4. Etapp vum Tour de Romandie
* 4. am Generalklassement vum Giro d'Italia
### [[2001]]
* 6. am Generalklassement vum Giro D'Italia
### [[2002]]
* 4. an der Flèche wallonne
### [[2003]]
* 2. am Genaralklassement vum Tour de Pologne
* 4. am Generalklassement vum Giro d'Italia
* 5. an der Clásica Ciclista San Sebastián - San Sebastián
### [[2007]]
* 1 Etapp vum Giro d'Italia mat der Ekipp géint Zäit vu Caprera op La Maddalena.

## Ekippen
* Mapei (1993-1996)
* Asics (1997-1998)
* Mapei (1999-2002)
* Alessio-Bianchi (2003-2004) 
* Liquigas (2005-)

## Um Spaweck
H-II-Gebitt

**H-II-Gebidder** sinn interstellar Gaswolleken déi liichten, mat engem Duerchmiesser deen dacks méi wéi e puer 100 Liichtjoer huet, an an deene Stäregebuerten entstinn. Jonk, waarm, blo Stären,déi duerch d'Gasemissioun entstane sinn, sende vill ultraviolett Liicht aus, dat den Niwwel ëm si ioniséiert.

An H-II-Gebidder entstinn Dausende vun neie Stären an enger Zäitperiod vun e puer Millioune Joer. Um Enn féieren awer Supernovaexplosiounen a Stärewand vun de gréisste Stären dozou, datt de Gas vum H-II-Gebitt zerstreet gëtt. Zeréck bleift e Stärekoup wéi d'Plejaden.

D'H-II-Gebidder hunn hiren Numm, well an hinne grouss Quantitéite vu ioniséiertem atomarem Waasserstoff, sinn, wougéint an H-I-Gebidder neutralen atomare Waasserstoff a molekulare Waasserstoff (H2) sinn. H-II-Gebidder kënnen am Universum nach op ganz groussen Distanzen ausgemaach ginn. Dofir ass d'Ënnersiche vun extragalakteschen H-II-Gebidder hëllefräich, fir d'Distanzen an d'cheemesch Zesummesetzung vun anere Galaxien z'ermëttelen.

## Bekannt H-II-Gebidder

## Um Spaweck
Canton de Rambervillers

De **Canton de Dompaire** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Épinal, an de Vogesen an der Regioun Grand Est.

Den Haaptuert war Rambervillers.

## Gemengen am Kanton
Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal

***Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal*** ass de kompletten Numm vun deem gréissten Dictionnaire vun der moderner hollännescher Sprooch.

Déi aktuell Oplo ass déi 15. vun 2015. Déi 14. vun 2005 war an dräi Bänn ze kréie mat enger CD-Rom op där dat ganz Wierderbuch drop ass. Si hat op 4.464 Säiten 268.826 Lemmata, an domat eng 9.000 méi wéi déi vireg Editioun. Nei waren ënner aneren *ietsisme*, *regenboogcoalitie*, *kofferbakhandel* an d'Schreifweis ass déi nei "offiziell" vun 2005 vun der Nederlandse Taalunie.

Den Dictionnaire ass nom Johan Hendrik van Dale genannt, deen 1872 dat aalt *Nieuw woordenboek der Nederlandsche taal*, dat den I. M. Calisch an den N. S. Calisch 1864 erausginn haten, an dat sech sengersäits op en alen Iwwersetzungsdictionnaire Hollännesch-Franséisch stäipt, komplett iwwerschafft hat.

## Um Spaweck
*Websäit vum Verlag ''Van Dale''
Canton de Stenay

De **Canton de Steny** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Verdun, Meuse an der Regioun Grand Est.

Den Haaptuert ass Stenay.

## Gemengen am Kanton

* Stenay
* Aincreville
* Autréville-Saint-Lambert
* Baâlon
* Beauclair
* Beaufort-en-Argonne
* Brieulles-sur-Meuse
* Brouennes
* Cesse
* Cléry-le-Grand
* Cléry-le-Petit
* Doulcon
* Dun-sur-Meuse
* Fontaines-Saint-Clair
* Halles-sous-les-Côtes
* Inor
* Lamouilly
* Laneuville-sur-Meuse
* Liny-devant-Dun
* Lion-devant-Dun
* Luzy-Saint-Martin
* Martincourt-sur-Meuse
* Milly-sur-Bradon
* Mont-devant-Sassey
* Montigny-devant-Sassey
* Moulins-Saint-Hubert
* Mouzay
* Murvaux
* Nepvant
* Olizy-sur-Chiers
* Pouilly-sur-Meuse
* Sassey-sur-Meuse
* Saulmory-Villefranche
* Villers-devant-Dun
* Wiseppe
Matar (Stär)

**Matar** ("Schëller") ass den Numm vum Stär η Pegasi (Eta Pegasi). De Matar gehéiert zur Spektralklass G2II-III an huet eng Hellegkeet vu +3,1&nbsp;mag.
De Matar ass ronn 215 Liichtjoer vun der Äerd ewech (Hipparcos Datebank).

**Koordinaten** (Equinoxe J2000.0)

* Rektaszensioun: 22h43m0s
* Deklinatioun: +30°13'17"
Homam (Stär)

Den **Homam** ("Mann vu groussem Geescht") ass de Stär ζ Pegasi (*Zeta Pegasi*) am Stärebild Pegasus. Den Homam gehéiert zur Spektralklass B8, an huet eng Hellegkeet vu +3,4 mag.
Den Homam ass ronn 208 Liichtjoer vun der Äerd ewech (Hipparcos Datebank).

**Koordinaten** (Equinoxe J2000.0)

* Rektaszensioun: 22h41m27s
* Deklinatioun: +10°49'52"
Sadalbari (Stär)

De **Sadalbari** (arab. "Glécksstär") ass de Stär μ Pegasi (*My Pegasi*) am Stärebild Pegasus. De *Sadalbari* gehéiert zu der Spektralklass M2 an huet eng visuell Magnitude vu +3,5&nbsp;mag.
De *Sadalbari* ass ronn 108 Liichtjoer vun eiser Aerd ewech.

**Koordinaten** (Equinoxe J2000.0)

* Rektaszensioun: 22h47m40s
* Deklinatioun: +24°20'0"
Baham (Stär)

De **Baham** ("Véibestand") ass de Stär θ Pegasi (Theta Pegasi) am Stärebild Pegasus. 
De Baham gehéiert der Spektralklass A2 un an huet eng visuell Magnitude vu +3,7&nbsp;mag.
Hien ass ronn 96 Liichtjoer vun eis ewech (Hipparcos Datebank).

**Koordinaten** (Equinoxe J2000.0)

*Rektaszensioun: 22h7m50s
*Deklinatioun: +5°57'0"
NGC 7217

Den **[[New General Catalogue|NGC]] 7217** ass eng Spiralgalaxie mat enger Flächenausdehnung vu 4' × 3,4' an enger visueller Magnitude vu +10,1&nbsp;mag am Stärebild Pegasus.

**[[Koordinaten]]** (Equinoxe J2000.0)
* Rektaszensioun: 22 07 54,00
* Deklinatioun: +31°22'00,0"
## Kuckt och
Denebola (Stär)

Den **Denebola** ass de Stär β Leonis *(Beta Leonis)* am Stärebild Leo. Den Numm staamt aus dem arabeschen a bedeit sou vill wéi *Schwanz vum Léiw*.

Den Denebola huet eng visuell Magnitude vu +2,14m. Hie gehéiert zu der Spektralklass A3V an ass 43 Liichtjoer vun eis ewech.

**Koordinaten** fir d'Equinoxe J2000.0:

* Rektaszensioun: 11 h 49 m 03,60 s
* Deklinatioun: +14°34'19.0"
Pegasus (Stärebild)

De **Pegasus** ass e Stärebild vum nërdleche Stärenhimmel.

## Beschreiwung
De Pegasus ass en ausgedeent Stärebild um Hierschthimmel, dat ee Päerd duerstellt, dat op der Kopp steet a flitt. D'Stäre γ, α, β a Sirrah bilden de Kierper – woubäi de Sirrah eigentlech zum Andromeda gehéiert. D'Stäre ζ, θ an ε formen den Hals an de Kapp vum Päerd. Dës Stäre féieren zum Kugelstärekoup M 15.

## Geschicht
De Pegasus gehéiert zu den 48 Stärebiller aus der anticker Astronomie, déi schonn dem Ptolemäus bekannt waren.

De 51 Pegasi war den éischte Stär (no eiser Sonn), bei deem e Planéitesystem nogewise gouf. Bei der Auswäertung vum Spektrum gouf erausfonnt, datt e Planéit vu Jupitergréisst ëm de Stär kreest.

## Himmelsobjeten
### Stären

Den α Pegasi läit op enger Distanz vun 140 Liichtjoer. De Stär liicht bloelzeg an huet Spektralklass B9. 
Den Numm *Markab* ass arabesch a bedeit „Suedel“.

### [[Méifachstär]]en

Den ε&nbsp;Pegasi ass e Dräifachstäresystem op enger Distanz vu 673 Liichtjoer. Den Haaptstär ass extreem liichtkräfteg an huet déi 11fach Mass an den 175fachen Duerchmiesser vun eiser Sonn. 1972 huet de Stär en Hellegkeetsausbroch gewisen, woubäi hie mat 0,70m opfälleg hell gouf. Am wäiten Ofstand vun 138 Bousekonne steet ee 7,8m helle Begleetstär. 
Den arabeschen Numm Enif leet sech of vun der „Maul“ (vum Päerd).

### Verännerlech Stären

Den β&nbsp;Pegasi ass ee verännerleche Stär op enger Distanz vun 199 Liichtjoer. Et handelt sech ëm e Roude Ris mat dem 200fachen Duerchmiesser vun eiser Sonn. Seng Hellegkeet schwankt an onreegelméissegen Zäitraim tëscht 2,4 an 3,0m. 
Den arabeschen Numm *Scheat* bedeit „Viischt Been“ (vum Päerd).

Den γPegasi ass 333 Liichtjoer ewech an ass e pulsatiounsverännerleche Stär vum Typ Beta-Cephei. Seng Hellegkeet verännert sech nëmmen e bësschen iwwer engem Zäitraum vun 3 Stonnen a 47 Minutten. 
Den arabeschen Numm Algenib bedeit „Flank“ (vum Päerd).

### [[Messier-Katalog|Messier]]- an [[New General Catalogue|NGC]]-Objeten


De Kugelstärekoup M 15 ass zirka 30.000 Liichtjoer vun eis ewech.

Den NGC 7331 ass eng Spiralgalaxie vum Typ Sb a läit op enger Distanz vun ronn 60 Millioune Liichtjoer.

D'Galaxien NGC 7317, NGC 7318A, NGC 7318B, NGC 7319 an NGC 7320 maachen eng Grupp, déi Stephans Quintett genannt gëtt. Wéinst hirer Distanz vu ronn 380 Millioune Liichtjoer sinn d'Galaxien net ganz hell.

Den NGC 7479 ass eng Balkespiralgalaxie.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  The Deep Photographic Guide to the Constellations: Pegasus
Enif (Stär)

Den **Enif** ("Nues") ass de Stär ε Pegasi *(Epsilon Pegasi)* am Stärebild Pegasus. Den Enif huet eng visuell Magnitude vu +2,4&nbsp;mag. Den Enif ass en orangerouden Iwwerris vum Spektraltyp K2 an ass ronn 672 Liichtjoer vun eis ewech (Hipparcos Datebank).

**Koordinaten** (Equinoxe J2000.0)

* Rektaszensioun 21h44m11s
* Deklinatioun	+9°52'30"

## Kuckt och
* ABC vun de Stären
* Lëscht vun de gréisste Stären
* Lëscht vun den nooste Stären
* Lëscht vun den hellste Stären
Vlissingen

**Vlissingen** ass eng Stad a Gemeng am Südweste vun Holland, op der fréierer Insel Walcheren. D'Gemeng huet ronn 45.000 Awunner, d'Stad ronn 34.000 Awunner (2023). Aner Uertschafte sinn Oost-Souburg (ronn 10.000 Awunner), West-Souburg (ronn 2.100 Awunner) a Ritthem (ronn 530 Awunner).

## Geschicht
Strategesch gënschteg un der Scheldemëndung an d'Nordmier geleeën, war Vlissingen joerhonnertelaang e wichtegen Hafen. Et gouf 620 als klengt Fëscherdierfche gegrënnt a krut 1315 d'Stadrechter iwwerdroen. Am 17. Joerhonnert war Vlissingen den Haapthafe vun de Schëffer vun der Hollännescher Ostindien-Gesellschaft a stoung domat am Mëttelpunkt vum Sklavenhadel.

Déi strateegesch wichteg Lag huet mat sech bruecht, dat et ëmmer nees emkämft a belagert gouf. Fir d'lescht am Zweete Weltkrich, wéi déi Alliéiert am September 1944 déi däitsch Truppen duerch Flächebombardementer vun der Scheldemëndung verdriwwen haten, war vu Vlissingen net méi vill stoe bliwwen.

Vlissingen ass haut haaptsächlech dofir bekannt, datt do déi meescht Schëffer vun der Kinneklecher Marinn (*Koninklijke Marine*) gebaut ginn. Et ass deen drëttgréissten Hafe vun Holland a gläichzäiteg eng beléift Touistendestinatioun.

## Den Numm vun der Stad
D'Etymologie vu Vlissingen ass net geséchert; am plausibelsten ass, datt et eppes mat Fläschen (*vlessen*) ze dinn hätt. Dozou gëtt et e puer Legenden. Eng dovun erzielt, datt den Hellege Willibrord do gelant wier. Hien hätt eng Fläsch matgehat, där hiren Inhalt e mat Heescheleit gedeelt hätt, iwwerdeems e probéiert hätt, se zum Glawen ze konvertéieren. Säi Geschwätz hätt net vill Androck gemaach, wouropshin hien hinnen d'Fläsch ginn hätt: Déi wier, wéi e Wonner, nach ëmmer voll gewiescht, obwuel s'all draus gedronk haten. Doropshi wier d'Uertschaft Flessinge genannt ginn.

## Um Spaweck

* Gemeng Vlissingen
* Statistik vun der Gemeng Vlissingen
Canton de Xertigny

De **Canton de Xertigny** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Épinal, an de Vogesen an der Regioun Grand Est.

Den Haaptuert war Xertigny.

## Gemengen am Kanton
(232) Russia

De **(232) Russia** ass en Asteroid vun der Haaptasteroidenceinture, deen den 31. Januar 1883 vum Johann Palisa um Observatoire zu Wien entdeckt gouf. Den Asteroid ass no Russland genannt.

De Russia beweegt sech an engem Ofstand vun 2,0970 (Perihel) bis 3,0035 (Aphel) astronomesch Einheeten a 4,0726 Joer ëm d'Sonn. Seng Bunn ass 6,0715° géint d'Ekliptik gebéit. D'Bunnexzentrizitéit ass 0,1777.

De Russia huet en Duerchmiesser vun 53 Kilometer. Hien huet eng donkel Uewerfläch an eng Albedo vun 0,049.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
Club des Feuillants

De **Club des Feuillants**, ass de 16. Juli 1791 nom Fluchtversuch vum Louis XVI. entstanen, wéi sech d'Jakobiner an de Club de 1789 opgespléckt hunn. De *Club des Feuillants*, dee fir eng konstitutionell Monarchie agetrueden ass, gouf ursprénglech gegrënnt, fir den Afloss vun de Jakobiner, déi ëmmer méi radikal goufen, auszegläichen.

Déi éischt Versammlunge goufen am Palais-Royal ogehalen, a spéider am ale Klouschter vun de *[[Feuillants]]*, bei den Tuileries, wouhir de Club och säin Numm huet.

D'Memberen, déi tëscht 160 an 264 variéiert hunn, ware fir eng konstitutionell Monarchie an d'Constitutioun vu 1791. Ënner hinne waren de Bailly, de Barnave, den Duport, de La Fayette, de Lameth, de Sieyès, de Ramond de Carbonnières (1755 - 1827), de Paul Henri Marron, de Grof vu Vaublanc, de Bernard Journu-Auber (1745-1815), Monni vum Jean-Baptiste Bory de Saint-Vincent (1778-1846), de Bernard Germain Etienne de la Ville-sur-Illon Grof vu Lacepède (1756-1825), an den Hugues-Bernard Maret, Herzog vu Bassano (1763-1839).

Hiren Afloss ass mam Enn vun der Assemblée législative verschwonnen. 1793 goufe vill Membere festgeholl, oder hu missen an den Exil flüchten.

## Um Spaweck
Feuillants

D**'Feuillants** (lat.: *Fulienses*) waren eng Kongregatioun vun den Zisterzienser, déi 1574 vum zu Feuillans am Languedoc gestëft gouf, fir der deemoleger Verweltlechung vum Uerden entgéint ze wierken. D'Feuillants goufe 1586 vum Poopst Sixtus V. bestätegt.

D'Feuillants hu missen e Plakkapp hunn, a buerféiss lafen, op hëlzen Dille schlofen an op de Knéien iessen. Si haten e wäisse Rack un, an eng wäiss Kaputz.

Op eng Demande vum Henri III. gouf 1587 eng Communautéit zu Paräis gegrënnt, déi eng aktiv Roll an der Kathoulescher Liga wärend de Reliounskricher gespillt huet. De Bernard de Montgaillard, och *Petit Feuillant* genannt, gouf virun allem duerch seng Priedegte bekannt. Nom Enn vun de Kricher goufe si vum Henri IV. am A behalen, awer net bestrooft.

1630 huet de Poopst Urban VIII. d'italienesch Feuillants vum Uerden ofgespléckt.

D'Feuillants vu Paräis, déi zu de Cheffe vum Uerde goufen, hunn hiert Klouschter ausgebaut. D'Haaptpaart gouf vum Architekt François Mansart gebaut. Dëst Haus zu Paräis stoung op der aktueller Rue Castiglione an dem Deel vun der Rue de Rivoli laanscht den Tuileries.

Den Uerde gouf 1791 opgeléist. An hiren Haiser huet sech de konservative *[[Club des Feuillants]]* zesummefonnt, déi hiren Numm vum Uerden iwwerholl haten.

De weiblechen Uerder waren d*'[[Feuillantines]]*.
Carabots

D**'Carabots** waren eng Grupp vu Sans-culottes, déi sech zu Caen an der Normandie wärend der Franséischer Revolutioun zesummefonnt hunn.

Si koumen aus der Biergermiliz, déi sech an hirer Stad an den éischten Deeg vun der Revolutioun entwéckelt hat. Hiert Ekipement hu si aus dem Schlass vu Caen geholl a sech den Numm *Garde nationale* ginn. D'Membere krute Grade vun Ënner-Offizéier, déi de Spëtznumm « *Carabots* » kruten (eng Assimilatioun vu *caporaux* mat *carabot*: een dee plëmmt, dee Schlechtes wëll): « *Titre équivalent à celui de *Sans-Culottes*: épithète burlesque qui avait été donnée par l'aristocratie dédaigneuse au commencement de la Révolution aux sous-officiers de la garde nationale à cause de leur ardent amour pour la liberté, et qu'ils ont conservée précieusement* ».

Wéi hir Trupp opgeléist ginn ass an d'Carabots awer zesummebleiwe wollten, hu si en hallef-zivillen, hallef-militäresche Club an d'Liewe geruff an hu Paraden an Uniform organiséiert. Si hunn als Zeechen op hirem lénksen Aarm hir Devis gedroen: « *L'exécution de la loi ou la [mort]* ».

Am Juni-Juli 1793, wärend de Federalisteschen Opstänn, hu sech d'Carabots de Girondins ugeschloss. Si waren an der federalistescher Arméi vum Generol vu Wimpffen a goufen zu Vernon geschloen.

Den 8. August 1793 huet d'Convention d'Opléisung vun de Carabots ugekënnegt.

## Literatur zum Theema
* Frédéric Vaultier, *Souvenirs de l'insurrection normande, dite du Fédéralisme, en 1793*, Le Gost-Clérisse, Caen, 1858, S. 126-45.

## Um Spaweck
*  Geschicht vu Caen
*  ''La Normandie constitutionnelle: Berceau des droits du citoyen ?''
Wilhelm Nördling

De **Wilhelm Nördling**, gebuer 1821 zu Stuttgart, a gestuerwen 1908 zu Paräis, war en däitschen Ingenieur a Bréckebauer.

De Wilhelm Nördling deen eng grouss Partie vu sengem Liewen zu Paräis verbruecht huet, war bis 1863 *Auditeur externe* vun der École polytechnique an der École des ponts et chaussées. 
1863 gouf hie Chefingenieur bei de Chemins de fer d'Orléans.

Duerch en Dekreet vum Napoléon III. am Joer 1870, krut en d'franséisch Biergerrechter. Vun deemselwechte Joer un, bis 1879 war den Nördling Direkter vun den éisträicheschen Eisebunnen.
 
#### Brécke bei deenen hien als Ingenieur oder als Concepteur matgeschafft huet

* Viaduc vum Grand Fey (1862) 
* Viaduc vu Busseau (1863) 
* Viaduc vum Bellon (1869) 
* Viaduc vun Neuvial (1868) 
* Viaduc vu Ribeyrès (1866) 
* Viaduc vu Rouzat (1869) 
* Viaduc iwwer d'Bouble (1871) 
* Viaduc vu Lapeyrière (1871) 
#### Tunnelle bei deenen hie matgeschafft huet
* Eisebunnstunnel vum Lioran (1868) 
#### Grouss Projeten

* Chefingenieur beim Bau vun der Eisebunnsstreck Commentry - Gannat

#### Bibliographie
 
* Wilhem Nördling: Documents relatifs aux viaducs métalliques de la ligne Commentry à Gannat, an "Annales des Ponts et Chaussées", 1. September 1870. 
* Wilhelm Nördling: Mémoire sur les piles en charpente métallique des grands viaducs, an "Annales des Ponts et Chaussées", 1864.
Viaduc vu Busseau

De **Viaduc vu Busseau** ass eng Eisebunnsbréck a Frankräich an der Creuse. Si geet tëscht Busseau-sur-Creuse an Ahun, iwwer den Dall vun der Creuse.

Et ass eng Dunnebréck, bei där Pilieren an d'Dunn aus Fer-forgés-Fachwierkträgere sinn, a si gouf tëscht 1862 an 1863 op der Eisebunnsstreck Montluçon-Saint-Sulpice-Laurières opgeriicht. Si steet um PK 389,5.

De Chef-Ingenieur beim Bau war de Wilhelm Nördling 
 
### Technesch Donnéeën

*Längt: 338,70 m 
*Héicht iwwer dem Waasser: 56.5 m 
*Längt vun de Felder: 45 m - 4 x 50 m - 41 m. 
*Héicht vum Tablier: 5,00 m
*Breet vun der Dunn: 8,00 m

### Ëmännerungen

1905 gouf eng Bëtongsdall agezunn.
Aphel

Als **Aphel** oder **Apsis**, Plural *Apsiden*) bezeechent een déi zwéin Haaptscheeter op der (bal) elliptescher Ëmlafbunn vun engem Himmelskierper. D**'Apoapsis** ass dobäi de Punkt mat der gréisster Distanz zum Haaptkierper an de Perihel oder **Periapsis** dee mat der mannster Distanz. Well d'Ellips genee zwéin Haaptscheeter huet, gëtt de Begrëff meeschtens am Plural gebraucht.

## Vu wou kommen d'Begrëffer an d'Wierder hir ?
*Apsis* ass dat griichescht Wuert fir „Knupp, Bou“ a leet sech vum Begrëff Apsis an der Architektur of, *apo-* a *peri-* sinn déi griichesch Virsilbe fir „wäit“ an „no“.

Fir d'Haaptkierper Sonn, Äerd, Äerdmound a Stären hunn d'Apsiden eegen Nimm, déi vun den entspriechende griicheschen ofgeleet sinn:
* **-hel** zu *[[helios]]* „Sonn“
* **-gaeum** zu *ge* oder *[[Gaia (Mythologie)|gaia]]* „Äerd“
* **-selen** zu *[[selene]]* „Äerdmound“
* **-astron** „Stär“
* **-galaktikum** zu *galaxis* „Mëllechstrooss“
* dernieft fënnt een och **-jovum** zum lat. *[[Jupiter (Mythologie)|iupiter]]*

De **Perizentrum** an den *Apozentrum* (lat. *centrum* „Achspunkt“) bezeechnen dobäi speziell Punkten an engem Méikierper-System a bezéie sech op de Baryzentrum.
:Wann an engem allgemeng himmelsmechaneschen Zesummenhang vun den Apside vun enger Bunn rieds geet, ouni datt e bestëmmten Zentralkierper spezifizéiert soll ginn, da kënne s'och als *Perizentrum* an *Apozentrum*, awer och als **Perifokus** an *Apofokus* (lat. *focus* „Brennpunkt“) bezeechent ginn.

Den Ofstand tëscht System-Schwéierpunkt an Apsis ass d**'Apsisdistanz** (*Apsidendistanz*), oder *Apsisofstand*, also *Periheldistanz* (*Perihelofstand*, dacks och kuerz nëmmen „Perihel“), *Apheldistanz* (*Aphelofstand*, „Aphel“), *Perizentrumsdistanz* u.&nbsp;s.&nbsp;w.
:Ze beuechten ass, datt „Periapsisdistanz“ („Periapsisofstand“) munnechmol och als Bunnelement de Wénkel *[[Argument vun der Periapsis]]* bezeechent.

D'Verbindungslinn vun de béiden Apsiden ass d**'Apsidelinn**.

## Exzentrizitéit an Apsisdistanz
Den Zesummenhang tëscht numerescher Exzentrizitéit an den Apsisdistanzen ass

:\text{Exzentrizitéit} = \frac{\text{Apoapsisdistanz} - \text{Periapsisdistanz}}{\text{Apoapsisdistanz} + \text{Periapsisdistanz}}

## Sonn: Perihel an Aphel
De *Perihel* ass de sonnennoosten, den *Aphel* de sonnewäitste Punkt vun enger Planéitebunn. D'Äerd huet hire Perihel-Duerchgank ëm den 3. Januar (2.–4. Jan.) bei 147,099&nbsp;Mio.&nbsp;km an hiren Aphel-Duerchgank ëm de 5. Juli (3.–6. Juli) bei 152,096&nbsp;Mio.&nbsp;km.

Distanz vun de Planéiten an Zwergplanéiten zu der Sonn an astronomeschen Eenheeten a Kilometer:

*Planéite si wäiss, Zwergplanéite si gro hannerluecht.*

## Kuckt och
* Perihel
Teleskop

D'Wuert **Teleskop** staamt aus dem algriicheschen τηλε (*téle*) „wäit“ an σκοπεῖν (*skopéin*) „observéieren“.

Et bezeechent am Allgemengen Instrumenter, déi elektromagnéitesch Welle sammelen a bëndelen, fir och Objeten, déi wäit ewech leien, z'observéieren oder vergréissert ofbilden ze kënnen. De Begrëff *Teleskop* geet also iwwer déi optesch Astronomie (siichtbaart Liicht, UV an Infrarout) eraus bis an de Beräich vun der Röntgen- a Radiostralung.

Den Teleskop soll 1608 vum Hans Lippershey entwéckelt gi sinn, nach ier de Galileo Galilei en e Joer méi spéit fir d'Stärenobservatioun gebraucht huet.

Dem Pierre Borel (≈ 1620 – 1671) no, sollen awer de Zacharias Janssen a säi Papp déi „richteg“ Erfinder vum Teleskop sinn (1610) an den Hans Lippershey hatt eréischt duerno en Teleskop gebaut, nodeem hie Kenntnes vun der Janssen-Erfindung kritt hat.

## Begrëff ''Teleskop''
De Begrëff *Teleskop* gëtt dacks weider verallgemengert op *net-ofbildend* Systemer wéi 
* Teleskope fir d'Observatioun vu kosmescher Stralung,
* Neutrinoteleskopen, oder souguer
* Gravitatiounswellenteleskopen.

Weider gëtt de Begrëff och fir optesch Baugruppe gebraucht, déi net dozou déngen, Géigestänn, déi wäit ewech sinn, z'observéieren. En Teleskop kann z.&nbsp;B. fir d'Vergréissere vum Stralenduerchmiesser vu Laserstrale gebraucht ginn, fir de Stral iwwer grouss Distanzen iwwerdroen ze kënnen oder deem seng Leeschtungsflossdicht ze verklengeren.

## Teleskopenaarten

Jee no dem Frequenzspektrum oder Wellelängteberäich vun der elektromagnéitescher Stralung ënnerscheet een tëscht:
* Röntgenteleskopen
* Opteschen Teleskopen (Lënsen- a Spigelteleskopen)
* Infraroutteleskopen an
* Radioteleskopen.

Vun de Weltraumteleskopen ofgesinn, si s'op d'Wellelängte vun der astronomescher Fënster ugewisen, an deenen d'Stralung vun der Atmosphär vun der Äerd net oder wéineg absorbéiert gëtt. Eng méiglechst klimatesch dréche Plaz déi héich läit, ass dobäi vu Virdeel.

## Bedeitend Teleskopen
### Teleskope fir siichtbaart Liicht

Déi zurzäit gréisst optesch Teleskope mat engem Haaptspigelduerchmiesser iwwer 8 m sinn:
* déi zwéi Keck-Teleskope vum Mauna-Kea-Observatoire;
* déi véier Teleskope vum Very Large Telescope (VLT) an der Atacamawüst am Chile;
* d'Gemini-Teleskopen op Hawaii an am Chile;
* de Subaru-Teleskop op Hawaii;
* den Hobby-Eberly-Teleskop an Texas;
* de Southern African Large Telescope (SALT) a Südafrika;
* de Gran Telescopio Canarias op La Palma;
* de Large Binocular Telescope (LBT) an Arizona.

Historesch bedeitend war ënner anerem:
* den Hale Teleskop um Palomar-Bierg a Kalifornien.

### Besonnesch Bauaarten
* Tuermteleskop
* Hexapod-Teleskop

### [[Radioteleskop]]en
* RATAN 600
* Arecibo-Observatoire
* Very Large Array
* Radioteleskop Effelsberg

### [[Weltraumteleskop]]en
* Hubble-Weltraumteleskop

## Wat gehéiert zu engem Teleskop?

* Okular
* Barlowlëns
* Herschelkäil
* Sonnefilter
* Faarffilter
* Blend (Optik)
* CCD-Kameraen
* Webcameraen
* Montéierung
* Sichteleskop
* Polsicher
* Okularauszuch

## Um Spaweck

* :AtmWiki:Teleskoptypen
Gesetz Le Chapelier

D**'Gesetz Le Chapelier**, genannt nom bretoneschen Affekot a Jakobiner Isaac Le Chapelier, gouf de 14. Juni 1791 erlooss. D'Gesetz huet de Meeschteren, Gesellen an Aarbechter ënnersot, sech a Korporatiounen an änleche Gruppéierungen zesummen ze dinn. Den Effekt heivu war, datt d'Syndikater an de Streik verbuede waren.

Am Abrëll 1791 haten d'Paräisser Schräiner hir Aarbecht néiergeluecht, well si méi héije Loun wollten. Déi Fuerderung gouf vun der Commune vu Paräis net akzeptéiert, well si am Géigesaz zu enger fräier Wirtschaft stoung. D'Schräiner hu sech an der *Union fraternelle* zesummegedo, déi den Opstand geleet huet, an e Mindestloun vu 50 Sous den Dag gefrot huet. Hinnen hu sech d'Schlässer, d'Schmatten an d'Schousteren ugeschloss. D'Assemblée constituante huet doropshi beschloss, d'Gesetz vum Le Chapelier ze stëmmen.

D'Gesetz Le Chapelier gouf de 25. Mee 1864 duerch d'Gesetz Ollivier ausser Kraaft gesat.

## Um Spaweck

*  Text op Wikisource
*  La Force de l'histoire
Coutansouze

**Coutansouze** ass eng franséisch Gemeng am Allier an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Coutansouze läit ronn 45&nbsp;km südëstlech vu Montluçon, un der Eisebunnsstreck Commentry - Gannat

## Nopeschgemengen
*Louroux-de-Bouble
*Chirat l'Église
*Bellenaves
*Valignat

## Um Spaweck
Commentry

**Commentry** (op occitanesch ***Cementric***) ass eng franséisch Gemeng am Allier an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Commentry läit ronn 17&nbsp;km südëstlech vu Montluçon, un der Eisebunnsstreck Commentry - Gannat

## Nopeschgemengen
* Malicorne
* Colombier
* Durdat-Larequille
* Montvicq
## Kuckeswäertes
* D'Kierch Sacré-Coeur
* D'Stadhaus
* D'Kierch Saint-Front
* D'Schmëtte vu Commentry

## Um Spaweck
Eisebunnsstreck Commentry - Gannat

D**'Eisebunnsstreck Commentry - Gannat** gouf tëscht 1865 an 1871 an der Auvergne gebaut. Si féiert vu Commentry am Südweste vum Departement Allier op Gannat am Südosten. Bis op e puer Kilometer op der Héicht vu Lapeyrouse, (63), leeft se ganzen Zäit am Allier. 
 
## Uertschaften op der Streck
*Commentry - Gannat - Saint-Bonnet-de-Rochefort - Bègues - Louroux-de-Bouble - Coutansouze - Mazerier

## Brécken op der Streck

De Chefingenieur war de Wilhelm Nördling an de Baumeeschter war d'Eisebunnsgesellschaft vum Paris-Orléans.
 
D'Streck huet eng Totallängt vun 52,614&nbsp;km. Et gëtt 6 Tunnellen op der Streck mat enger Totallängt vun 1.133 m, an déi 7 Brécke moossen zesummen an der Längt 1.379 m.

## Chronologie

* De 17. Oktober 1854 krut d'Eisebunnsgesellschaft Grand Central eng Konzessioun fir d'Deelstreck Montluçon-Commentry. 
* Den 19. Juni 1857 gëtt dës Konzessioun un de Paris-Orléans iwwerschriwwen.
* De 7. November 1859 geet d'Streck vu Montluçon bis op Commentry fir de Verkéier op. 
* De 6. Juli 1863 kritt de Paris-Orléans d'Konzessioun fir bis op Gannat weiderzebauen, an d'Aarbechte fänken 1868 un.
*1870 gi wéinst dem Franséisch-Preisesche Krich d'Aarbechten ënnerbrach an eréischt 1871 erëm weidergefouert.
*Den 19. Juni 1871 gëtt d'Streck ageweit.

## Bicher an deene vun der Streck rieds geet
*Bernard Marrey: Les ponts modernes - 18e et 19e siècles (1. Editioun), Picard Editeur, Paräis; op der Säit 212. 
*Marcel Prade: Ponts et viaducs au XIXème siècle, (1988); Säit 277-280. 
*Marcel Prade: Les ponts monuments historiques, Éditions Brissaud, Poitiers (1988); Säit 43-44. 
*Klaus Stiglat: Brücken am Weg, Ernst & Sohn, Berlin (1997); Säit 82-86.
Pleione (Stär)

De Stär **Pleione** ass e Member vum Stärekoup Plejaden am Stärebild Taurus. Nieft sengem Eegennumm huet hien och nach d'Bezeechnungen 28 Tauri a BU Tauri.

De Pleione steet op enger Distanz vu ronn 400 Liichtjoer zu eis. Et ass e verännerleche Stär, deen eng Hellegkeet an onreegelméissegen Ofstänn tëscht 4,8m a 5,5m ännert.

De Stär ass no der Pleione benannt, der Mamm vun de Plejaden aus der griichescher Mythologie.

Koordinaten (Equinoxe J2000.0):
* Rektaszensioun: 03h 49m 11,216s
* Deklinatioun: +24°8'12,163"
Weltraumteleskop

E **Weltraumteleskop** ass en Teleskop, dat baussenzeg vun Atmosphär vun der Äerd am Weltraum ass. De Weltraum huet dee Virdeel fir d'Teleskopen, datt keng Loftonrou besteet, an datt d'Äerdatmosphär Liicht net filtréiere kann, wouduerch z.&nbsp;B. Fotoen an Direktioun Weltraum méi schaarf gi wéi déi op eiser Äerd.

Meeschtens fléie Weltraumteleskopen an enger Ëmlafbunn ëm eis Äerd, awer zukënfteg Teleskope sollen de Lagrange-Punkt vun der Äerdëmlafbunn besetzen. De SOHO gouf schonn um bannenzege Lagrangepunkt L1 positiounéiert, vun deem aus d'Sonn onënnerbrach observéiert ka ginn. D'Sond fir d'Erfuerschung vun der kosmescher Hannergrondstrahlung WMAP kreest ëm de baussenzege Lagrangepunkt L2. Eng weider Méiglechkeet sinn Ëmlafbunnen ëm d'Sonn wéi beim Spitzer Space Telescope.

## Lëscht vu Weltraumteleskopen

## Kuckt och
* Röntgenteleskop
* Explorer-Programm vun der NASA

## Literatur
* Reinhard E. Schielicke: *Astronomy with large telescopes from ground and space.* Wiley-VCH, Weinheim 2002, ISBN 3-527-40404-X
* L. Armus, W. T. Reach: *The Spitzer Space Telescope - new views of the cosmos.* Astronomical Society of the Pacific, San Francisco 2006, ISBN 978-1-58381-225-9
* David Leverington: *New cosmic horizons - space astronomy from the V2 to the Hubble Space Telescope.* Cambridge Univ. Press, Cambridge 2000, ISBN 0-521-65137-9
* Zdeněk Kopal: *Telescopes in space.* Faber&Faber, London 1968
## Um Spaweck
Maia (Stär)

De **Maia** (Bedeitung wéi z.&nbsp;B.: "Groussmamm", "Amm", "déi Grouss") ass de Stär "20 Tauri" an de Plejaden am Stärebild Taurus.

De Maia huet eng visuell Magnitude vu +3,87&nbsp;mag a gehéiert zu der Spektralklass B8III. De Maia ass ronn 360 Liichtjoer vun eiser Äerd ewech (Hipparcos Datebank).

De Maia kann, wéi all Stären an de Plejaden, vum Äerdmound bedeckt ginn.

**Koordinaten** (Equinoxe J2000.0)

* Rektaszensioun: 3h45m49.60s
* Deklinatioun: +24°22'04.0"
Ain (Stär)

Den **Ain** ass de Stär ε (epsilon) Tauri am Stärebild Taurus.

Den Ain gehéiert zu der Spektralklass K0 an huet eng visuell Magnitude vu +3,6m. Hie läit 180 Liichtjoer vun eiser Sonn ewech.

Den Ain kann als ekliptiknoe Stär vum Äerdmound a ganz rar vu Planéite bedeckt ginn.

**Koordinaten** fir d'Equinoxe J2000.0:

*Rektaszensioun: 4h25m40s
*Deklinatioun: +19°4'0"
Gannat

**Gannat** ass eng franséisch Gemeng am Allier an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.
### Geographie
Gannat läit ronn 20&nbsp;km westlech vu Vichy, op der Eisebunnsstreck Commentry - Gannat.

Duerch d'Gemeng leeft d'Nationale 9 (Moulins - Clermont-Ferrand). Ronderëm Gannat leeft am Norde vun Osten no Westen d'Autobunn A719 iwwer déi d'Uertschaft mat der A 71 (Orléans - Clermont-Ferrand), Verbindung huet.

### Nopeschgemengen
* Poëzat
* Mazerier
* Saulzet
* Saint-Genès-du-Retz
### Kuckeswäertes
* D'Kierch Sainte-Croix
* D'Kierch Saint-Etienne
* D'Schlass vu Gannat dat ënner dem Vichy-Regime e Prisong war

### Persounen déi mat der Gemeng ze dinn hunn
* D'Schauspillerin Sandrine Bonnaire ass zu Gannat gebuer.
* Jean Roche: Grënner vum *Festival des Cultures du Monde*.

## Um Spaweck
Gesellschaft

D'Wuert **Gesellschaft** bezeechent:

* an der Soziologie e gréissere Grupp Mënschen deen zesumme lieft: Gesellschaft (Soziologie),
* an der Ekonomie an am Droit eng eegestänneg Juristesch Persoun déi op engem kontraktuellen Zesummeschloss vu verschiddene Moyene fir e bestëmmten Zweck baséiert: Gesellschaft (Droit).
Bègues

**Bègues** ass eng franséisch Gemeng am Allier an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Bègues läit ronn 5&nbsp;km nordwestlech vu Gannat, op der Eisebunnsstreck Commentry - Gannat

## Nopeschgemengen
* Saint-Bonnet-de-Rochefort
* Mazerier
* Vicq
* Saulzet

## Um Spaweck
Firma

Als **Firma** bezeechent ee fir gewéinlech en a juristesch definéierter Form organiséierten Ensembel vu mënschlechen a materielle Moyenen, déi ënner enger ekonomescher Direktioun zesummewierke fir e wirtschaftlecht Zil z'erreechen. Et handelt sech also an anere Wierder ëm eng wirtschaftlech Entreprise déi als Gesellschaft exploitéiert gëtt.

Am däitschen Droit ass de Begrëff vun der Firma dogéint mat enger eegener Definitioun besat a steet do fir den Numm ënner deem eng Persoun eng kommerziell Aktivitéit ausübt.
Mazerier

**Mazerier** ass eng franséisch Gemeng am Allier an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Mazerier läit un der Eisebunnsstreck Commentry - Gannat

## Nopeschgemengen
*Bègues
*Jenzat
*Saulzet
*Gannat

## Kuckeswäertes
* D'Schlass aus dem 15. Joerhonnert mat Wandmolereien op deenen d'Hell an d'Paradäis duergestallt sinn, mat op der Molerei d'Agnes de Montmorin déi bis 1485 Proprietairin vum Schlass war.
*Molereien an der Kierch aus dem 14. Joerhonnert déi déi Hl. dräi Kinneken duerstellen.
Gerant

E **Gerant** ass de Manager vun enger S.à r.l..

Säi Gesellschaftsmandat ka mat oder ouni Remuneratioun sinn an ënnersteet als solcht net dem Aarbechtsrecht. Fir datt en Aarbechtskontrakt unerkannt gëtt, misst schonn eng extra technesch Funktioun bescheinegt ginn.
(780) Armenia

Den **(780) Armenia** ass en Asteroid vun der Haaptceinture, deen de 25. Januar 1914 vum russeschen Astronom Grigori Nikolajewitsch Neuimin zu Simejis (Ukrain) entdeckt gouf.

Den Asteroid ass nom Land Armenien genannt ginn.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
## Um Spaweck
*  Orbitsimulatioun (Java Applet)
Louroux-de-Bouble

**Louroux-de-Bouble** ass eng franséisch Gemeng am Allier an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Lourouz-de-Bouble läit op der Eisebunnsstreck Commentry - Gannat am Nordweste vu Gannat.

## Nopeschgemengen
*Coutansouze
*Échassières
*Nades
*Chirat-l'Église

## Um Spaweck
Saint-Bonnet-de-Rochefort

**Saint-Bonnet-de-Rochefort** ass eng franséisch Gemeng am Allier an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.
### Geographie
Saint-Bonnet-de-Rochefort läit ronn 30&nbsp;km westlech vu Vichy, un der Eisebunnsstreck Commentry - Gannat.

### Nopeschgemengen
*Bègues
*Naves
*Vicq
*Charroux
### Kuckeswäertes
* De Viaduc de Rouzat gebaut vum Gustave Eiffel vun 1869 an zanter dem 12. August 1965 als historescht Monument klasséiert.
*D'Schlass zanter dem 23. Oktober1961 historescht Monument.
Grigori Nikolajewitsch Neuimin

De **Grigori Nikolajewitsch Neujmin**, gebuer den 3. Januar 1886, a gestuerwen de 17. Dezember 1946, war en russeschen Astronom.

Den Neuimin entdeckt 74 Asteroiden, dorënner den (951) Gaspra, deen am Joer 1991 bei engem Fluch vun der Raumsond Galileo fotograféiert a vermooss gouf.

Den Neuimin war doriwwer eraus och Entdecker oder Koentdecker vu periodesche Koméiten, dorënner 25D/Neujmin, 28P/Neujmin, 42P/Neujmin, 57P/du Toit-Neujmin-Delporte an den 58P/Jackson-Neujmin.
Nonville (Vosges)

**Nonville** ass eng franséisch Gemeng an de Vogesen an der Regioun Grand Est.

### Nopeschgemengen
*Bleurville
*Belmont-lès-Darney
*Attigny
*Relanges
Regnévelle

**Regnéville** ass eng franséisch Gemeng an de Vogesen an der Regioun Grand Est.

### Nopeschgemengen
*Martinvelle
*Bousseraucourt
*Fignévelle
*Ameuvelle
(1421) Esperanto

Den **(1421) Esperanto** ass en Asteroid vun der Haaptceinture, deen den 18. Mäerz 1936 vum finneschen Astronom Yrjö Väisälä zu Turku entdeckt gouf.

Den Asteroid gouf no der Plangsprooch Esperanto genannt.

## Kuckt och

* Lëscht vun den Asteroiden
Arrondissement Yssingeaux

Den **Arrondissement Yssingeaux** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Haute-Loire an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Den Haaptuert ass Yssingeaux.

Den Arrondissement setzt sech aus 9 Kantonen zesummen:

*Canton d'Aurec-sur-Loire
*Canton de Bas-en-Basset
*Canton de Monistrol-sur-Loire
*Canton de Montfaucon-en-Velay
*Canton de Retournac
*Canton de Saint-Didier-en-Velay
*Canton de Sainte-Sigolène
*Canton de Tence
*Canton d'Yssingeaux
Arrondissement Le Puy-en-Velay

Den **Arrondissement Le Puy-en-Velay** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Haute-Loire an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Den Haaptuert ass Le Puy-en-Velay.

Bis 2014 huet den Arrondissement aus 16 Kantone bestanen:

*Canton d'Allègre
*Canton de Cayres
*Canton de Craponne-sur-Arzon
*Canton de Fay-sur-Lignon
*Canton de Loudes
*Canton du Monastier-sur-Gazeille
*Canton de Pradelles
*Canton du Puy-en-Velay-Est
*Canton du Puy-en-Velay-Nord
*Canton du Puy-en-Velay-Ouest
*Canton du Puy-en-Velay-Sud-Est
*Canton du Puy-en-Velay-Sud-Ouest
*Canton de Saint-Julien-Chapteuil
*Canton de Saint-Paulien
*Canton de Solignac-sur-Loire
*Canton de Vorey
Arrondissement Brioude

Den **Arrondissement Brioude** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Haute-Loire an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Den Haaptuert ass Brioude.

Den Arrondissement setzt sech aus 10 Kantonen zesummen:

*Canton d'Auzon
*Canton de Blesle
*Canton de Brioude-Nord
*Canton de Brioude-Sud
*Canton de La Chaise-Dieu
*Canton de Langeac
*Canton de Lavoûte-Chilhac
*Canton de Paulhaguet
*Canton de Pinols
*Canton de Saugues
Arrondissement Saint-Flour

Den **Arrondissement Saint-Flour** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Cantal an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Den Haaptuert ass Saint-Flour.

Den Arrondissement setzt sech aus 5 Kantonen zesummen:

* Canton de Murat
* Canton de Neuvéglise
* Canton de Riom-ès-Montagnes
* Canton de Saint-Flour-1
* Canton de Saint-Flour-2
Arrondissement Clermont-Ferrand

Den **Arrondissement Clermont-Ferrand** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Puy-de-Dôme an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Den Haaptuert ass Clermont-Ferrand.

Den Arrondissement setzt sech aus 25 Kantonen zesummen:

*Canton d'Aubière
*Canton de Beaumont
*Canton de Billom
*Canton de Bourg-Lastic
*Canton de Chamalières
*Canton de Clermont-Ferrand-Centre
*Canton de Clermont-Ferrand-Est
*Canton de Clermont-Ferrand-Nord
*Canton de Clermont-Ferrand-Nord-Ouest
*Canton de Clermont-Ferrand-Ouest
*Canton de Clermont-Ferrand-Sud
*Canton de Clermont-Ferrand-Sud-Est
*Canton de Clermont-Ferrand-Sud-Ouest
*Canton de Cournon-d'Auvergne
*Canton de Gerzat
*Canton d'Herment
*Canton de Montferrand
*Canton de Pont-du-Château
*Canton de Rochefort-Montagne
*Canton de Royat
*Canton de Saint-Amant-Tallende
*Canton de Saint-Dier-d'Auvergne
*Canton de Vertaizon
*Canton de Veyre-Monton
*Canton de Vic-le-Comte
Arrondissement Aurillac

Den **Arrondissement Aurillac** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Cantal an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Den Haaptuert ass Aurillac.

Den Arrondissement setzt sech aus 8 Kantonen zesummen:

* Canton d'Arpajon-sur-Cère
* Canton d'Aurillac 1
* Canton d'Aurillac 2
* Canton d'Aurillac 3
* Canton de Maurs
* Canton de Naucelles
* Canton de Saint-Paul-des-Landes
* Canton de Vic-sur-Cère
Arrondissement Montluçon

Den **Arrondissement Montluçon** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Allier an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Den Haaptuert ass Montluçon.

Den Arrondissement setzt sech aus 8 Kantonen zesummen:

* Canton de Bourbon-l'Archambault
* Canton de Commentry
* Canton de Gannat
* Canton d'Huriel
* Canton de Montluçon-1
* Canton de Montluçon-2
* Canton de Montluçon-3
* Canton de Montluçon-4
Arrondissement Riom

Den **Arrondissement Riom** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Puy-de-Dôme an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Den Haaptuert ass Riom.

Den Arrondissement setzt sech aus 13 Kantonen zesummen:

*Canton d'Aigueperse
*Canton de Combronde
*Canton d'Ennezat
*Canton de Manzat
*Canton de Menat
*Canton de Montaigut
*Canton de Pionsat
*Canton de Pontaumur
*Canton de Pontgibaud
*Canton de Randan
*Canton de Riom-Est
*Canton de Riom-Ouest
*Canton de Saint-Gervais-d'Auvergne
Arrondissement Thiers

Den **Arrondissement Thiers** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Puy-de-Dôme an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Den Haaptuert ass Thiers.

Den Arrondissement setzt sech aus 6 Kantonen zesummen:

*Canton de Châteldon
*Canton de Courpière
*Canton de Lezoux
*Canton de Maringues
*Canton de Saint-Rémy-sur-Durolle
*Canton de Thiers
Arrondissement Vichy

Den **Arrondissement Vichy** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Allier an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Den Haaptuert ass Vichy.

Den Arrondissement setzt sech aus 9 Kantonen zesummen:

*Canton de Bellerive-sur-Allier
*Canton de Cusset
*Canton de Dompierre-sur-Besbre
*Canton de Gannat
*Canton de Lapalisse
*Canton de Moulins-2
*Canton de Saint-Pourçain-sur-Sioule
*Canton de Vichy-1
*Canton de Vichy-2
Arrondissement Issoire

Den **Arrondissement Issoire** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Puy-de-Dôme an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Den Haaptuert ass Issoire.

Den Arrondissement setzt sech aus 9 Kantonen zesummen:

*Canton d'Ardes
*Canton de Besse-et-Saint-Anastaise
*Canton de Champeix
*Canton d'Issoire
*Canton de Jumeaux
*Canton de Saint-Germain-Lembron
*Canton de Sauxillanges
*Canton de Tauves
*Canton de La Tour-d'Auvergne
Döner Kebab

**Döner Kebab**, dacks zu Lëtzebuerg **Kebab** ofgekierzt, kënnt aus dem Tierkeschen *döner* - eppes wat dréit, a *kebap* - Grillfleesch, an ass mat dee beléiftste Kascht an der tierkescher Kichen.

Den Döner Kebab gëtt mat grousse marinéierte Fleeschrondele gemaach, déi, nodeem s'op e vertikale Spiiss gestach goufen, vun engem Säitegrill gebrode ginn. Dovu ginn dann no an no déi baussenzeg Couchë vun uewen no ënne mat engem laange Messer an dënnen Tranchen erofgeschnidden.

Eigentlech gëtt fir den Döner Kebab Hämmel- oder Lämmerchersfleesch gebraucht. Baussent der Tierkei sinn d'Dönere meeschtens aus Dinde, Kallef- a Rëndfleesch.

Dat gebrodent Dönerfleesch gëtt meeschtens an engem Pidebrout oder als Dürüm-Variant, gemëscht mat kleng geschniddenem réie Geméis wéi Tomaten, Laitue, Kabes, Ënnen oder Mais, zerwéiert. Dorop kënnt gewéinlech eng wäiss Zooss (op Basis vu Jugurt mat Knuewelek).

An den 1970er Joren koum de Kebab mat der tierkescher Immigratioun an Däitschland, an eppes méi spéit och a Frankräich.

A punkto Geméis gëtt et Variante jee no Land. A Frankräich ass d'Basis-Fëllung, nieft dem Fleesch, Zalot, Ënnen an Tomaten, iwwerdeems an Däitschland zousätzlech rouden oder wäisse gehuwwelte Kabes derbäikënnt. An der Belsch, wou à la base déi franséisch Variant gemaach gëtt, komme gär e puer Fritte mat dran. Och bei den Zose ginn do méi Variatiounen ugebueden.

Zu Lëtzebuerg gouf et 2024 ongeféier 140 Kebab-Verkafsplazen. Si gi gréisstendeels aus Däitschland beliwwert, vu wou déifgefrueren Dréispiisser mat 5 bis 40 Kilo Fleesch – dat bannent engem Dag verbraucht muss ginn – geliwwert ginn.

## Um Spaweck
Fracture

**Fracture** war eng lëtzebuergesch Museksgrupp. Ufanks war hir Musek nach am Beräich vun der elektronescher Musek ("Electronica") anzereien, spéider huet si awer méi e rockorientéierte Sound ugeholl.

## Geschicht
Fracture gouf 2003 ënner dem Numm *Gosplan* gegrënnt. Den Numm *Fracture* gouf 2005 ugeholl. Dräi Joer laang hat Fracture mam Ralph Zeimet nëmmen ee Member, bis 2008 de Sébastien Laas an 2009 de Mike Tock derbäikoumen.

Indierock aus den 1980er a Krautrock aus den 1970er Jore, mä och méi rezent Artiste wéi Fennesz, M83 oder Boards of Canada waren e puer vun hire Referenzen.

No enger Rei Concerten a Kollaboratioun mat ënner anerem dem lëtzebuergesche Rockmuseker Raftside, souwéi dem Pol Belardi (TheCARPS'), a sengem Brudder Chris Belardi (Chief Mart's) am Kader vum MusicLab Projet organiséiert vun der Rockhal, huet sech dem Ralph Zeimet säi Sound ëmmer méi zu engem psychedeleschem Elektrorock-Amalgam entwéckelt mat deelweis méi jazzegen Nouten.

Vun Oktober 2006 un war hie Member vum jonke Kollektiv an Netlabel vu Paräis, "Les Enregistrements de l'Europe Parisien" (LEEP Records).

Am Abrëll 2007 huet de Ralph Zeimet de Konscht- a Musekslabel Schnurstrax Records gegrënnt, wou lokal an international Artisten an de Beräicher Graphik, Fotografie, Text a Musek hir Kreatiounen engem grousse Public konnte virstellen.

Den 29. Februar 2012 hu Fracture op hirer Facebooksäit hir Trennung bekannt gemaach.

De Ralph Zeimet, Sebastien Laas a Mike Tock hunn am selwechte Joer awer eng nei Band mam Numm Daily Vacation gegrënnt.

## Discographie
* 04/2005: *Plasma* (CDR)
* 12/2005: *Gloss* (LP, CJC Records)
* 10/2006: *Greed and Grudge* (LP; LEEP Records)
* 05/2007: *Reshape The Skyline* (EP, Schnurstrax Records)
* 07/2007: *Bipolarism* (LP, Schnurstrax Records, LEEP Records)
* 03/2008: *Radiotrauma* (EP, Schnurstrax Records)
* 04/2009: *We Dare You, Wonder* (LP, Schnurstrax Records)
* 07/2009: *Live at EXIT07* (Schnurstrax Records)
* 10/2011: *New Tracks 2010-2011* (Digital op Bandcamp)

## Um Spaweck
* Fracture op Myspace, Facebook, Bancamp a Youtube
Arrondissement Ambert

Den **Arrondissement Ambert** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Puy-de-Dôme an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Den Haaptuert ass Ambert.

Den Arrondissement setzt sech aus 8 Kantonen zesummen:

*Canton d'Ambert
*Canton d'Arlanc
*Canton de Cunlhat
*Canton d'Olliergues
*Canton de Saint-Amant-Roche-Savine
*Canton de Saint-Anthème
*Canton de Saint-Germain-l'Herm
*Canton de Viverols
Rösti

De **Rösti**, "Röschti" ausgeschwat, ass eng Gromperespezialitéit aus der Schwäizer Kichen.

Heibäi ginn d'Grompere graff gerappt an an enger mëttelgrousser Pan am Ueleg gebroden. Dobäi baakt dat Ganzt zu enger Zort Kuch zesummen. Ausser Ueleg an e bësse Salz kënnt näischt dobäi, allerdéngs gëtt et Varianten, wou z.&nbsp;B. Speckgréiwen oder Schwäizer Kéis dragemaach ginn. Jee no Géigend gi réi oder gekachte Grompere geholl.

Rösti ass an der Mëtt vum 19. Joerhonnert an der däitschsproocheger Schwäiz erfonnt ginn, woubäi en ursprénglech moies als éischt Molzecht giess gouf, an net, wéi haut, als Bäilag vum Mëtteg- oder Owendiessen.

### "''Röstigraben''"
"*Röstigraben*" ("Röstigruef") gëtt an der Schwäiz ironesch de "kulturelle Gruef" tëscht der däitschsproocheger a franséischsproocheger Schwäiz genannt, z.&nbsp;B. wa Referendumsresultater kommentéiert ginn, déi ënneschiddlech an deenen zwou Géigenden ausgaange sinn.

## Kuckt och
* Gromperekichelchen

## Um Spaweck
Arrondissement Moulins

Den **Arrondissement Moulins** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Allier an der Regioun Auvergne-Rhône-Alpes.

Den Haaptuert ass Moulins.

Den Arrondissement setzt sech aus 8 Kantonen zesummen dovun e puer nëmmen deelweis:

* Canton de Bourbon-l'Archambault
* Canton de Dompierre-sur-Besbre
* Canton de Gannat
* Canton de Moulins-1
* Canton de Moulins-2
* Canton de Saint-Pourçain-sur-Sioule
* Canton de Souvigny
* Canton d'Yzeure
NGC 1425

Den **NGC 1425** ass eng Galaxie am Stärebild Fornax. Den NGC 1425 huet eng Visuell Magnitude vu +10,60&nbsp;mag an eng Wénkelausdehnung vu 5,8'×2,6'. Si gouf den 9. Oktober 1790 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.
 
## Kuckt och

## Um Spaweck
* SIMBAD Query
* SEDS
* NASA/IPAC Extragalactic Database