open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Suzanne Valadon

D**'Suzanne Valadon**, eigentlech *Marie-Clémentine Valadon*, gebuer den 23. September 1865 zu Bessines-sur-Gartempe, Haute-Vienne, a gestuerwen de 7. Abrëll 1938 zu Paräis, war eng franséisch Molerin an d'Mamm vum Moler Maurice Utrillo.
## Liewen

## Wierk

## Um Spaweck
Steven Weinberg

* Steven Weinberg: en amerikanesche Physiker an Nobelpräisträger.
* Steven Weinberg: en hollännesche Biolog, deen zu Lëtzebuerg lieft.
Departement Hérault

D'Departement **Hérault** ass e franséischt Departement an der Regioun Occitanie, dat säin Numm vum Küstestroum Hérault hierhuet. D'Departement läit am Süde vu Frankräich a seng Haaptstad ass Montpellier.

## Um Spaweck
Arrondissementer am Departement Hérault

D'Departement Hérault besteet aus dräi Arrondissementer mat follgenden Haaptuertschaften: **[[Montpellier]]**, Béziers a Lodève.

Déi dräi Arrondissementer sinn:

* Arrondissement Béziers
* Arrondissement Lodève
* Arrondissement Montpellier

## Geschicht
* 1790 gëtt d'Departement mat véier Distrikter gegrënnt: Béziers, Lodève, Montpellier a Saint-Pons
* 1800 ginn d'Distrikter duerch d'Arrondissementer Béziers, Lodève, Montpellier a Saint-Pons ersat.
* 1926 ginn d'Arrondissementer a Saint-Pons suppriméiert.
* 1942 gëtt d'Arrondissement Lodève restauréiert.

:1979 ännert den Numm vu Saint-Pons a gëtt Saint-Pons-de-Thomières.
Hermann Müller (Botaniker/Thurgau)

Den **Hermann Müller**, gebuer den 21. Oktober 1850 zu Tägerwilen / Kanton Thurgau (Schwäiz), a gestuerwen den 18. Januar 1927 zu Wädenswil/ Kanton Zürich (Schwäiz), war e Schwäizer Botaniker, Önolog a Riewenziichter. Hien huet sech no sengem Heemechtskanton **Müller-Thurgau** genannt.

## Säi Liewen

De Müller staamt aus enger Bäcker a Wënzerfamill. No enger Zäit als Schoulmeeschter zu Stein am Rhein ass hien op Zürich op de Polytechnikum gaangen, deen haut ETH heescht. Do krut hien am Hierscht 1872 säin Diplom fir "Fachlehrer" fir Naturwëssenschaften.

No Etüden op der Universitéit Neuenburg an der Schwäiz goung hien op d'Universitéit Würzburg bei de Julius Sachs, bei deem en 1874 promovéiert huet an nach zwee Joer als Assistent geschafft huet.

Vun 1876 bis 1890 war de Müller Chef op der planzephysiologescher Versuchsstatioun zu Geisenheim. 1891 krut hien eng Beruffung fir Direkter un der däitsch-schwäizerescher Versuchsstatioun fir Uebst-, Wäin- a Gaardebau zu Wädenswil

## Säi Wierk
Den Hermann Müller ass hautdesdaags besonnesch bekannt duerch déi no him benannte Riefzort Müller-Thurgau, eise Rivaner, deen hien als Ziichtung aus den Zorte Riesling a Sylvaner virgestallt huet. Op Grond vu genteschneschen Analysen huet sech awer 1998 erausgestallt, datt et sech a Wierklechkeet ëm d'Kräizung vun den Zorte Riesling a Gutedel gehandelt hat.

De Müller huet vill Fuerschungsaarbechte gemaach op dem Gebitt vun der Physiologie vun der Rief (ënner anerem iwwer d'Bléiebiologie an iwwer Assimilatiouns- a Stoffwiesselvirgäng), iwwer d'Phytopathologie vun de Riewen (virun allem iwwer de Falsche Mehltau).

Am Kellereiwiesen huet hie Méiglechkeeten erfuerscht fir déi alkoholesch Gärung ze steieren, de biologeschen Ofbau vun de Saieren, an d'Feelentwécklunge bei der Gärung vum Wäin. Hien huet Wäinhief geziicht mat speziellen Eegenschaften, an en huet u Methode geschafft, fir alkoholfräien Drauwejus ze maachen.

## Seng Schrëften
* Über Zuckeranhäufung an Pflanzenteilen in Folge niederer Temperatur (1882)
* Edelfäule der Trauben (1887)
* Über das Gefrieren und Erfrieren der Pflanzen (1879)
* Abhängigkeit der Entwicklung der Traubenbeeren von der Entwicklung der Samen (1897)
* Der Rote Brenner des Weinstockes (1903)
* Bakterienblasen (Bacteriocysten) (1908)
* Bakterien im Wein (1913)

## Éierungen
* Éieremember vum "Deutsche Weinbauverein" (1890)
* Éierendokter vun der Universitéit Bern (1920)
Neo Rauch

Den **Neo Rauch**, gebuer den 18. Abrëll 1960 zu Leipzig, ass en däitsche Moler, dee fir seng monumental Biller bekannt ass, déi vum Giorgio de Chirico an dem René Magritte beaflosst sinn.

## Um Spaweck
René Magritte

De **René François Ghislain Magritte**, gebuer den 21. November 1898 zu Lessines an der wallonescher Provënz Hainaut, a gestuerwen de 15. August 1967 zu Bréissel, war e belsche Moler vum Surrealismus.

## Liewen

## Wierk

## Um Spaweck
Lothar Wolleh

De **Lothar Wolleh**, gebuer den 20. Januar 1930 zu Berlin, a gestuerwen den 28. September 1979 zu London, war e bekannten däitsche Fotograf.

## Um Spaweck
Fotografie

D**'Fotografie**, vum algriichesche φωτός, *photos*, „Liicht“, „Hellegkeet“ a γράφειν, *graphein*, „zeechnen“, „rëtzen“, „molen“, „schreiwen“, bezeechent:

* D'Technik duerch déi e Liichtbild op e liichtempfindleche Medium projezéiert an dauerhaft gespäichert gëtt.
* D'Bild dat aus der Uwennung vun där Technik resultéiert.
* De Beräich vun der Konscht dee vun där Technik Gebrauch mécht.

## Literatur
* Thill, E., 2015. *Histoire, noblesse et poésie. Un aperçu de la photographie au Luxembourg du XIX<sup>e</sup> siècle à nos jours.* Die Warte 7|2464, 26. Februar 2015, S. 6-9.

## Kuckt och
* Lëscht vu Fotografen

## Um Spaweck
Clientskaart

**Clientskaarte** sinn e Marketing-System, fir Clienten ze fideliséieren. Si kënne perséinlech op een Eenzelen ausgestallt sinn, oder iwwerdroe ginn. Se sinn aus Pabeier oder aus Plastik, am leschte Fall meeschtens am Format vun enger Kreditkaart, an och dacks mat Chip oder Magnéitsträif ekipéiert.

Clientskaarte déngen dozou, Akeef ze registréieren. Si kënnen hirem Besëtzer gewësse Virdeeler bréngen, z.&nbsp;B. eng Ristourne oder e Saachwert no enger bestëmmter Zuel vun Akeef oder enger bestëmter Gesamtzomm, Zougank zu bestëmmten Offeren oder Leeschtungen, asw. Deem, deen D'Kaart ausstellt, déngen dës Kaarten dozou, d'Clienten un hiert Geschäft oder hir Chaîne ze bannen, andeems deenen d'Virdeeler nëmmen zoustinn, wa se reegelméisseg dës Kaart benotzen (an deemno an hire Geschäfter akafen). Och ginn si doduerch, datt se d'Kaart an hirem Portmonni hunn, ëmmer nees un de Kaartenausstellert erënnert. Ausserdeem erméiglecht d'Clientskaart, wa se nominell ass, d'Kafcomportementer vun de Clienten ze registréieren a sou Clientsprofiller opzestellen, déi dann nees z.&nbsp;B. am Direktmarketing benotzt kënne ginn.

An den USA hu geschate 70% vun de Stéit eng Clientskaart vun engem Supermarché, an Holland souguer méi wéi 80%.

## Literatur
*Meyer-Waarden, L.: *La fidélisation client: Stratégies, pratiques et efficacité des programmes de fidélisation*. Vuibert, Paris (2004)

## Um Spaweck

* „Payback zahlt nichts zurück“ *Die Zeit* online, 19. August 2008
* „Rewards That Reward“ *Wall Street Journal*, 24. September 2008
* Ku(h)karten
Steven Weinberg (Physiker)

De **Steven Weinberg**, gebuer den 3. Mee 1933 zu New York, a gestuerwen den 23. Juli 2021, ass en US-amerikanesche Physiker an Nobelpräisdréier (1979). Hien ass och fir säin Engagement fir den Atheismus bekannt.

## Um Spaweck

* Websäit vum Steven Weinberg
Supermarché

E **Supermarché** ass en Eenzelhandels-Etablissement, an deem virun allem Liewensmëttel an Artikele fir den deegleche Gebrauch am *[[Self-service]]* verkaaft ginn. Zu Lëtzebuerg (wéi och a Frankräich, der Belsch, Italien, Spuenien an Dänemark) ass d'Fläch vun engem Supermarché tëscht 400 a 4000 m² definéiert. Drënner schwätzt ee vun enger *Superette*, driwwer vun engem *Hypermarché*.

D'Konzept vum Supermarché kënnt aus den USA. An Europa huet als éischte Supermarché de Migros zu Basel 1948 seng Dieren opgemaach. An Däitschland war dat ee Joer drop een zu Osnabrück (deen awer kee Succès hat a geschwënn nees zougemaach huet), an der Belsch 1957 en *Delhaize* op der Place Flagey zu Ixelles (Bréissel), an a Frankräich 1958 den *Express Marché* zu Rueil-Malmaison. Deen éischte Supermarché zu Lëtzebuerg war 1967 de *[[Cactus]]* zu Bäreldeng.

Déi meescht Supermarchéë sinn Deel vun enger Chaîne, déi méi där Supermarchéen ënner der selwechter Enseigne besëtzt oder steiert (z.&nbsp;B. am Kader vun engem Franchising-Kontrakt) oder vun engem Gruppement.

Grouss Supermarchéen hu bis zu 40.000 verschiddene Produkter, bei Discounter sinn dat der gewéinlech eng 1.000.

D'Produkter sinn no raffinéierte Systemer am Geschäft wéi och an den eenzele Regaler placéiert, fir e méiglechst héijen Ëmsaz z'erreechen.

## Zu Lëtzebuerg
 

Zu Lëtzebuerg ass d'Zuel vun de Supermarchéë vun iwwer 400 m2 vun 42 am Joer 1996 op 106 am Joer 2016 eropgaangen. 

## Kuckt och
* Akafsweenchen

## Um Spaweck
Fonds national de la recherche

De **Fonds national de la recherche**, ofgekierzt **FNR**, ass en ëffentlecht Etablissement zu Lëtzebuerg, dat per Gesetz vum 31. Mee 1999 gegrënnt gouf.

Den **nationale Fuerschungsfong** huet follgend Missiounen:

* de Fuerscher zur Säit stoe fir d'wëssenschaftlech Qualitéit a wichtege sozio-ekonomesche Beräicher ze verbesseren;
* nohalteg zur Entwécklung vun der ëffentlecher Fuerschung zu Lëtzebuerg bäizedroen, besonnesch um Niveau vum Fuerschungspersonal, fir den Impakt vun de ëffentleche Fuerschungsinstitutiounen a vun hiren Aktivitéiten ze verbesseren;
* d'Promotioun vun enger Wëssenschaftskultur, besonnesch bei deene Jonke vu 6 bis 19 Joer. Dofir ass 2007 op Initiativ vum FNR de Groupement ProScience gegrënnt ginn.

Dës Missioune ginn duerch dës Instrumenter implementéiert:
* prioritär Aktiounen;
* pluriannuell Fuerschungsprogrammer;
* Begleetmesuren;
* Promotioun vun der Wëssenschaftskultur;
* Hëllefen bei der Aus- a Weiderbildung vu jonke Fuerscher.

**Mister Science**Den FNR huet am Joer 2009 e Personnage an d'Liewe geruff, fir d'Wëssenschaften an d'Lëtzebuerger Fuerschung an de Medie méi populär ze maachen. De Mister Science huet reegelméisseg Optrëtter um Radio an op RTL Télé Lëtzebuerg.

## Organisatioun
De Fong gëtt vun engem Verwaltungsrot verwalt dee sech aus 12 Memberen zesummesetzt. Sechs Delegéiert gi vu verschiddene Ministère proposéiert iwwerdeems déi aner sechs Membere vum Regierungsrot aus der Zivilgesellschaft proposéiert ginn, opgrond vun hirer Kompetenz an de Beräicher Fuerschung an technologescher Entwécklung.

E Regierungskommissär dee vum Fuerschungsminister genannt gëtt, assistéiert de Verwaltungsrot. Hien huet d'Recht op Informatioun an d'Kontroll iwwer de Fong a seng technesch, administrativ a finanziell Gestioun. Hie kann Decisioune vum Verwaltungsrot *en suspens* setzen, wann hie vun der Opfaassung ass, datt déi géint Gesetzer, Reglementer oder Verträg mam Staat verstoussen. An deem Fall ass et Saach vum Minister, bannent siechzeg Deeg nodeem e befaasst gouf, eng Decisioun ze huelen.

De Verwaltungsrot gëtt nach vun engem wëssenschaftleche Conseil beroden, dee sech aus néng Memberen aus der Fuerschung zesummesetzt.

## Um Spaweck
* Websäit vum FNR
Prunelli

* De Prunelli, e Floss am Departement Corse-du-Sud
* Prunelli-di-Casacconi eng franséisch Gemeng am Departement Haute-Corse am Arrondissement Bastia.
* Prunelli-di-Fiumorbo eng franséisch Gemeng am Departement Haute-Corse am Arrondissement Corte
Reklamm

**Reklamm** huet zwou Bedeitungen am Lëtzebuergeschen:
* Publicitéit fir e bestëmmt Produkt, Service, Mark oder Geschäft, déi a Medien (Annoncen) oder op soss Supporten (Affichen, ...) bekanntgemaach gëtt;
* eng zäitlech begrenzten Aktioun, an där e Produkt méi bëlleg wéi soss verkaaft gëtt, a wat extra ugekënnegt gëtt (*an der Reklamm*), mam Zil, sou Clienten an e Geschäft ze lackelen, an och d'Iddi ze vermëttelen, datt do d'Saache besonnesch bëlleg wieren.
Amphi ouvert

**Amphi ouvert**, op Däitsch **Offener Hörsaal**, ass eng permanent Serie vu Konferenzen, déi vun der Universitéit Lëtzebuerg organiséiert ginn. Lancéiert gouf dës Konferenzeserie am Hierscht 2008.

Den Numm soll signaliséieren datt d'Konferenze jiddwerengem accessibel sinn. Organisateur ass d**Mission culture scientifique et technique'' vun der Uni Lëtzebuerg.

== Konferenzzyklen ==

* **Wer bin ich - und wenn ja, wie viele?** ([[Richard David Precht]]; Hierscht 2008)
** 13.10 - Wer ist "Ich"? Der Herr im eigenen Haus
** 27.10 - Was ist Freiheit? Kann ich wollen, was ich will?
** 10.11 - Was ist Moral? Ich fühle was, was Du auch fühlst
** 24.11 - Was ist Liebe? Ein unordentliches Gefühl
** 08.12 - Was ist Glück? Inseln der Seeligkeit

* **Mut zur Nachhaltigkeit''' (Fréijoer 2009)
** 02.03 - Was verträgt unsere Erde noch? Ines Omann, Sustainable Europe Research Institute, Wien
** 16.03 - Was sind die Energien des 21. Jahrhunderts? Hermann-Josef Wagner, Ruhr-Universität Bochum
** 30.03 - Ende der Artenvielfalt? Josef Reichholf, Zoologische Staatssammlung München
** 27.04 - Kann unsere Erde die Menschen noch ernähren? Klaus Hahlbrock, Max-Planck-Institut für Züchtungsforschung, Köln
** 11.05 - Wächst die Seuchengefahr? Stefan Kaufmann, Max-Planck-Institut für Infektionsbiologie, Berlin

## Kuckt och
* Les chercheurs luxembourgeois à l'étranger
* Les jeudis des sciences
Prunelli (Floss)

De **Prunelli** ass e Küstestroum am Departement Corse-du-Sud, deen an d'Mëttelmier leeft.

De Prunelli huet seng Quell am Séi vu Vitalacca op enger Héicht vu 1.750 Meter an no engem Laf vu ronn 44&nbsp;km leeft en am Golf vun Ajaccio an d'Mier.

Ronn 200 Meter éier de Prunelli an d'Mier leeft, kritt en nach d'Waasser vun der Gravona derbäi. Deen Zesummelaf ass tëscht dem Fluchhafe vun Ajaccio an dem Genuesertuerm vu Capitello.

## Um Spaweck
Louis Capazza

De **Louis Capazza**, gebuer de 17. Januar 1862 zu Inelaccia eng hautdesdaags doudeg Uertschaft an der Gemeng Velone-Orneto, a gestuerwen den 28. Dezember 1928 zu Paräis, war e franséischen Erfinder a Loftfaartpionéier.

De 14. November 1886 ass hien zesumme mam Alphonse Fondère mat dem Waremloftballong *Le Gabizos* vu Marseille op Korsika geflunn.

Den Depart vun deem Exploit war nomëttes géint hallwer fënnef zu Marseille op der *Plaine Saint-Michel* haut *Jean Jaurès-Plaz*, an am Ufank sollt d'Rees nëmme bis op Cassis goen. Wéi de Ballong um fënnef Auer iwwer Cassis war, a well dat Ganzt sou gutt gelaf war hunn déi zwéi Mann am Ballong decidéiert fir nach weider ze fléien. Si sinn sou iwwer La Ciotat bis op d'Héicht vun den Îles d'Hyères geflunn. Do gouf d'Loftgefier vum Mistral gepaakt deen et op d'Mier erausgedriwwen huet. No enger Rees vu fënnef an enger hallwer Stonn si se um Lieu-dit *Alzelli* an der Gemeng Apietto gelant. D'Noriicht vun der Landung op Korsika gouf mat enger Bréifdauf op Marseille geschéckt.

1908 ass hie mat engem Ballong, iwwer Paräis geflunn an huet bei där Geleeënheet eng Distanz vun 200&nbsp;km a manner wéi 5 Stonne realiséiert.

Dat selwecht Joer huet hie mat iwwer 2.000 Meter en Héichterekord mat engem Ballong opgestallt, an den 20. Oktober 1910 ass hie mat der *Morning Post*, engem englesche Loftschëff als Éischten iwwer den Äermelkanal geflunn.

Dem Capazza säi Konstruktiounsbrevet fir säi Loftschëff genannt *Aérostat Capazza* gouf zu Lëtzebuerg am Dezember 1884 ënner der Brevetsnummer 473 festgehalen.
Pascal Husting

De **Pascal Husting**, gebuer den 1. Juli 1961, ass e lëtzebuergeschen Ëmweltaktivist. Hie gouf Enn 2011 Programmdirekter vu Greenpeace International. 2018 gouf hie bannent dem Generalsekretariat vun der LSAP Responsabele fir d'Kommunikatioun, d'Bezéiungen zu der Press an d'Organisatioun vun Evenementer

De Pascal Husting huet zu Köln Sport studéiert an huet vun 1987-1988 an enger Erzéiungsanstalt Schoul gehalen. 1990 bis 1995 huet hien an enger Cabinet fir Audit a Comptabilitéit geschafft. 1995 gouf hie Finanzdirekter, 1997 Direkter vu Greenpeace Lëtzebuerg. 2004 gouf de Pascal Husting Responsabel fir de Büro "Ëstlecht Mëttelmier" (Tierkei, Libanon, Israel a Malta) vun där Organisatioun. Vu Mäerz 2005 bis Dezember 2011 war hien Direkter vu Greenpeace France.

## Um Spaweck
* "Greenpeace maître du buzz" - Le Journal du Dimanche
* CV op OECD.org, am Kader vun enger Konferenz
Schwongrad

E **Schwongrad** ass e Maschinnenelement a Form vun engem Rad.

Fir en Ausgläich fir den deelweis onreegelméissege Verlaf vum Dréimoment vun enger Aarbechts- oder Kraaftmaschinn ze fannen, ass eng Schwongmass néideg, déi der Maschinn méi e rouege Laf erlaabt. Doriwwer eraus erméiglecht d'Schwongrad, bei enger Dréibeweegung Dréienergie ze späicheren.

E Beispill vun engem Schwongrad ass d'Onrou an enger mechanescher Auer.
## DIN
*DIN 6288: *Hubkolben-Verbrennungsmotoren - Anschlussmaße und Anforderungen für Schwungräder und elastische Kupplungen*

## Kuckt och
* Diesel-Generator vun 1907, fréier op Schlass Bierg, mat engem Schwongrad vun 3 Meter
Antoine Prum

Den **Antoine Nicolas Prum**, gebuer de 7. August 1963 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Moler, Konzeptkënschtler a Filmregisseur.

1990 gouf hien um *Salon* vum *[[Cercle artistique de Luxembourg]]* mam *[[Prix d'encouragement aux jeunes artistes]]* ausgezeechent.

2005 huet hie Lëtzebuerg op der Biennale vu Venedeg vertrueden.

## Wierker an ëffentleche Kollektiounen
* IKOB zu Eupen
** Insatllatioun *Deep Blue*, 1989

## Um Spaweck

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmregisseuren
Biennale di Venezia

**La Biennale di Venezia**, offiziell *Esposizione internazionale d'arte di Venezia*, ass eng Ausstellung vun zäitgenëssescher Konscht, déi all zwee Joer zu Venedeg an Italien ofgehale gëtt.

Si gouf 1893 an d'Liewe geruff fir d'wirtschaftlech Entwécklung an den Tourismus an der Stad ze fërderen an ass all zwee Joer. Domat ass et déi eelst Expo an där Aart op der Welt. Op der Biennale gëtt Konscht vun de verschiddenen Natioune gewisen.

Si alternéiert mat der internationaler Architekturausstellung Mostra internazionale di architettura di Venezia.

## Lëtzebuerg op der Biennale vu Venedeg

Lëtzebuerg huet 1956 fir d'éischt Kéier zu Venedeg mam Moler Joseph Kutter a mam Sculpteur Auguste Trémont deelgeholl. Deemools goufe fofzéng Biller a siwe Skulpturen ausgestallt.

Duerno gouf d'Land aus Plazmanktem net méi ageluede a war joerzéngtelaang net méi derbäi an huet dofir tëscht 1953 an 1972 reegelméisseg bei enger änlecher Ausstellung, der brasilianescher Bienal de São Paulo matgemaach. Déi Participatioun gouf awer an den 1970er wéinst der reduzéierter Resonanz an den héijen Transportkäschten a Fro gestallt.

Zënter 1988 mécht Lëtzebuerg nees all Kéier bei der Venedeger Biennale mat. 2003 huet de Lëtzebuerger Pavillon mam Wierk vun der Su-Mei Tse den Haaptpräis, de Gëllene Léif, gewonnen.

Zënter 2019 ass de Lëtzebuerger Pavillon an der **Sale d'Armi** am Arsenale.

### Vertrieder vu Lëtzebuerg

* 1956: Joseph Kutter an Auguste Trémont
* 1988: Patricia Lippert a Moritz Ney
* 1990: Marie-Paule Feiereisen
* 1993: Jean-Marie Biwer a Bertrand Ney
* 1995: Bert Theis
* 1997: Luc Wolff
* 1999: Simone Decker
* 2001: Doris Drescher
* 2003: Su-Mei Tse
* 2005: Antoine Prum
* 2007: Jill Mercedes
* 2009: Gast Bouschet an Nadine Hilbert
* 2011: Martine Feipel a Jean Bechameil
* 2013: Catherine Lorent
* 2015: Filip Markiewicz
* 2017: Mike Bourscheid
* 2019: Marco Godinho
* 2021: *wéinst der [[COVID-19-Pandemie]] op ee Joer drop verluecht*
* 2022: Tina Gillen mam Projet "Faraway so close"
* 2024: Andrea Mancini an Every Island mam Projet "A comparative Dialogue Act"
* 2026: Aline Bouvy

## Um Spaweck

* Websäit vu ''La Biennale di Venezia''  
* ''Luxemburg auf der Biennale in Venedig - Bemerkenswerte Ausstellungen bei einer der wichtigsten Veranstaltungen für zeitgenössische Kunst'', luxembourg.public.lu
Kléngelbaach

**Kléngelbaach** ass den Numm vun dräi Baachen zu Lëtzebuerg:

* Kléngelbaach, eng Niewebaach vun der Uelzecht.
* Kléngelbaach, eng Niewebaach vun der Serningerbaach, am Anzuchsgebitt vun der Sauer
* Kléngelbaach, eng Niewebaach vun der Wolz
*Kléngelbaach, eng Niewebaach vun der Wäissbaach
Geneviève Biwer

**Geneviève Biwer** (geb.: **Badoual**), gebuer de 14. Dezember 1958 zu Vannes an der franséischer Regioun Bretagne, ass eng franséisch Konschtfotografin.

Op der Universitéit vu Bordeaux huet si Biologie a Geologie studéiert.

Zanter 1993 ass si fräischafent Konschtfotografin. Si wunnt a schafft zu Kierchen (Gemeng Ëlwen).

Zanter 1981 ass si mam lëtzebuergesche Moler Jean-Marie Biwer bestuet.

## Literatur (Auswiel)
* Biwer, Geneviève: *traversées*, Saint-Paul, Lëtzebuerg, 2003, ISBN 2-87996-870-4

## Um Spaweck
* D'Geneviève Biwer op der Websäit vun der Galerie ''Nosbaum & Reding Art Contomporain''
Christiane Steinmetzer

D**Christiane Steinmetzer**, gebuer de 16. Mee 1948 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Konschthistorikerin. Vun 2004 bis 2008 war si Direktesch vum Service des sites et monuments nationaux (SSMN).

No hirem Studium a Konschtgeschicht op der Académie royale des beaux arts zu Bréissel war si Konschtprofessesch zu Lëtzebuerg. 1982 gouf d'Christiane Steinmetzer Conservateur am SSMN a war zoustänneg fir de *Patrimoine rural*. Hire Papp war de Kënschtler a Geodet Alfred Steinmetzer, fréiere Conservateur en chef vum Service des sites et monuments nationaux vun 1971 bis 1982.

## Gielchen
*
IKOB – Museum für zeitgenössische Kunst

**IKOB – Museum für zeitgenössische Kunst** (fréier *Internationales Kunstzentrum Ostbelgien*), kuerz **IKOB**, ass e Musée fir zäitgenëssesch Konscht zu Eupen vun der däitschsproocheger Communautéit an der belscher Provënz Léck.

D'Gebai steet am *Rotenberg* op Nummer 12B.

## Um Spaweck
* Websäit vum IKOB
Fabienne Gaul

D**'Fabienne Gaul**, gebuer den 22. September 1978 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch CSV-Politikerin.

Den 10. Februar 2009 ass si als Deputéierten an d'Chamber nogerutscht, wou si d'Marie-Thérèse Gantenbein-Koullen ersat huet. E puer Méint duerno, bei de Chamberwale vum 7. Juni 2009, gouf si net erëmgewielt.

D'Fabienne Gaul ass Duechter vum Vëlossportler Charly Gaul.
Geckeg Knippchen

"**Geckeg Knippchen**" gëtt déi Plaz um Ielebou genannt, wou den Ielennerv, den *nervus ulnaris*, op der Knupp vum der Ielebouschank, an enger Kailchen, direkt ënner der Haut verleeft. Dësen Nerv leet d'Reizimpulser vum Klengen a vum Rankfanger a vu soss Regioune vum ënneschten Aarm an d'Gehier.

Stéisst ee sech mat der "geckeger Knippchen" widder en haarde Géigestand, da geschitt eng Iwwerreaktioun am Nerv: well e selwer net empfidlech fir Péng ass, gëtt en dem Gehier dann d'Informatioun weider, datt déi ganz Regioun, déi en z'"iwwerwaachen" huet, gereizt gouf, an zwar souwuel, wat Beréierung ugeet, wéi och, wat d'Spire vu Péng oder vun Hëtzt/Keelt ugeet.

Doduerch entsteet dann dat speziellt Gefill, dat als eng Mëschung aus Stroumschlag, Kriwwelen, Dafheet a kaler/waarmer Dusch am ganzen Aarm, heiansdo am ganze Kierper, beschriwwe ka ginn.
Kléngelbaach (Uelzecht)

D**'Kléngelbaach** ass eng kleng Baach zu Lëtzebuerg an de Gemenge Koplescht, Steesel a Walfer.

Si entsteet aus zwou klenge Baachen, déi hir Quellen op enger Héicht vu ronn 320 Meter am Oste vum Briddel hunn. Déi nërdlech Baach huet hir Quell um *[[Roudenhaff (Koplescht)|Roudenhaff]]* an déi aner ëstlech vu *[[Kalscheier]]*. Se lafen allen zwou no Oste bis an d'Gipsweieren, 250 Meter südlech vum Kléngelbur.

Beim Auslaf vun de Gipsweiere kritt d'Baach den Numm *Kléngelbaach*. Si leeft dann an Direktioun Steesel fir no engem Laf vun 2&nbsp;km tëscht Steesel an Helsem op enger Héicht vun 225 Meter an d'Uelzecht ze lafen.
Kléngelbaach (Sauer)

D**'Kléngelbaach** ass eng kleng Baach zu Lëtzebuerg an der Gemeng Rouspert-Mompech am Kanton Iechternach.

Si huet hir Quellen am Norde vu Mompech am südwestlechen Deel vum *Pafebiergerbësch* op enger Héicht vu ronn 330 Meter. Vun do u leeft se déi ganzen Zäit no Süden, duerch Mompech, wou se ënner dem CR135 erduerch leeft, fir dann no 1.400 Meter op *Auleft* an d'Sernigerbaach ze lafen, an da weider mat där vis-à-vis vun der däitscher Uertschaft Langsur op enger Héicht vun 136 m an d'Sauer ze lafen.

Si ass am Ganzen 2.200 Meter laang.

## Chainage

***Klengelbaach**
** Sernigerbaach
*** Sauer
****Musel
*****Rhäin
******Nordséi
## Kuckt och
Emil Boc

Den **Emil Boc**, gebuer de 6. September 1966 zu Răchiţele am Krees Cluj, ass e rumänesche Wëssenschaftler a Politiker.

Den 22. Dezember 2008 gouf hie Premierminister vu Rumänien, eng Plaz, déi hie bis den 13. Oktober 2009 hat. Virdru war hie Buergermeeschter vu Cluj Napoca.
Tausend Ozeane

***Tausend Ozeane*** ass e Film aus dem Joer 2008 vum Schwäizer Regisseur Luki Frieden. Nodeem en an der Schwäiz ugelaf ass, hat en de 27. Februar 2009 Première zu Lëtzebuerg.

## Ëm wat geet et am Film?
Fënnef Kolleege maache Vakanz op de Malediven. Um Enn decidéiert ee vun hinnen, de Björn, do ze bleiwen, fir an der Fräiheet ze liewen. Säi beschte Kolleeg Meikel mécht sech doheem Suergen ëm hien. Hie mierkt awer och, datt an der Zäit, wou si fort waren, eppes geschitt ass, wouriwwer seng Famill net schwätze wëll. Hie kritt geroden, säi Frënd op de Malediven ze loossen an net ze probéieren en erëm heem ze huelen. Dem Meikel kënnt dat gelunge vir an hie probéiert erauszefannen, firwat de Björn wierklech fort gaangen ass...

## Kuckt och
* Lëtzebuergesche Film

## Um Spaweck
* ''Tausend Ozeane'' op theirisgroup.eu
* ''Tausend Ozeane'' op swissfilms.ch
Messier 21

De **Messier 21**, och *NGC 6531*, ass e +5,9 mag hellen oppene Stärekoup mat enger Flächenausdehnung vun 13' am Stärebild Sagittarius. Den M21 ass a Mëtteleuropa wéinst senger südlecher Positioun schwéier z'observéieren.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Messier 22

De **Messier 22**, och *NGC 6656*, ass e +6,17&nbsp;mag helle Kugelstärekoup mat enger Flächenausdehnung vun 32,0' am Stärebild Sagittarius. Den M22 ass ee vun den hellste Kugelstärekéip iwwerhaapt a scho mat bloussem A als en Objet ze gesinn deen engem Stär gläicht, an dofir trotz senger südlecher Positioun fir Observateuren a Mëtteleuropa scho mat engem klengen Teleskop intressant.

**[[Koordinaten]]** (Equinoxe J2000.0)
* Rektaszensioun: 118 36 24 
* Deklinatioun: -23° 54' 10"

## Kuckt och

## Um Spaweck
Doris Drescher

D**'Doris Drescher**, gebuer den 22. Juli 1960 an der Stad Lëtzebuerg, ass eng lëtzebuergesch Kënschtlerin.

2001 huet si Lëtzebuerg op der 49. Biennale vu Venedeg mat der Installatioun *"casa mia"* vertrueden.

2012 gouf si um Salon vum Cercle artistique mam Prix Pierre-Werner ausgezeechent.

D'Doris Drescher ass d'Schwëster vum Jacques Drescher.

## Ausstellungen
* 2007: *C'est comme ça quand je vois dans l'univers*, Eenzelausstellung an de Foyere vum Theater zu Esch-Uelzecht

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Dicht

D**'Dicht** (méi genee: **Massendicht**) vun engem Kierper ass d'Verhältnes vu senger Mass zu sengem Volumen. Si gëtt zum Beispill a Gramm pro Kubikzentimeter oder Kilogramm pro Liter uginn. Bildlech gesot beschreift si, ob de Kierper *fir seng Gréisst* liicht wéi eng Plomm oder schwéier wéi Bläi ass.

Wann een e Kierper, dee gläichméisseg aus dem selwechte Material zesummegesat ass, zerdeelt, da kritt een Deeler mat anere Massen, anere Formen an anere Gréissten. Awer d'Verhältnes vun der Mass M zum Volumen V, d'Dicht
:\rho= \frac{M}{V}\,, 
huet bei den Deeler de selwechte Wäert wéi bei dem ufängleche Kierper. D'Dicht ass eng fir d'Material vum Kierper charakteristesch Eegenschaft, déi vu senger Form a Gréisst onofhängeg ass.

Mat *-dicht* zesummegesate Wierder bezeechnen och aner Gréissten, déi op d'Volumen, heiansdo awer och op eng Fläch, eng Längt, e Frequenzintervall oder Aneres bezunn ginn.

## Uertsofhängeg Dicht
Bei bestänneg verdeelter Matière ass d'Mass \mathrm d M an engem fir kleng a méi kleng Beräicher onofhängeg vun \mathrm d V. De Grenzwäert definéiert d'Massendicht \rho\,,

:\mathrm dM = \rho(\mathbf x) \,\mathrm dV\,.

Fir een homogeene Kierper, deem seng Massendicht a sengem Kär iwwerall de Wäert \rho_0 huet, ass d'Gesamtmass M d'Produkt vun Dicht an Volumen V\,,
:M = \rho_0\,V\,. 
Bei inhomogeener Dicht ass d'Gesamtmass allgemeng d'Volumenintegral iwwer d'Massendicht
:
M = \int_V \rho(\mathbf x)\,\mathrm d V\,.

D'Dicht ergëtt sech aus de Masse vun den Atomen, aus deenen d'Material besteet, an aus hiren Ofstänn. An homogeenem Material, zum Beispill an engem Kristall, ass d'Dicht iwwerall gläich. Si ännert sech normalerweis mat der Temperatur an, bei Matièren, déi wéi Gase kompressibel sinn, mat dem Drock. Dofir ass d'Dicht vun der Atmosphär uertsofhängeg an hëlt mat der Héicht of.

D'Reciproque vun der Dicht gëtt spezifesche Volume genannt a spillt virun allem an der Thermodynamik vun de Gasen an Dämp eng Roll. D'Verhältnes vun der Dicht vun engem Stoff zu senger Dicht am Normzoustand gëtt als Relativ Dicht bezeechent.

## Um Spaweck

*  Zur Dichte: Begrëffer, Methoden a Prozeduren
*  Mineralienatlas – Dicht
*  Dichte vu verschiddene Stoffer
*  Versich an Aufgaben zu der Dicht
Fabel

Eng **Fabel** ass eng kuerz Erzielung, dacks a Versform geschriwwen, déi en erzéiereschen Zweck erfëlle soll. A ville Fäll sinn et Déieren, déi wéi Mënsche handelen a schwätzen, an zesoen all Fabelen hunn eng Moral, déi sech aus der Erzielung ofleede léisst, oder explizit um Schluss (méi seelen um Ufank) ausgedréckt gëtt.
Allgemeng sinn et dacks zwee Charakteren, déi sech géintiwwer stinn, woubäi deen ee méi an deen anere manner gutt drun ass, wat duerch d'Handlung dann ëmgedréint gëtt.

Fabele gouf et schonn a Mesopotamien, viru 4000 Joer. Aus der Griichescher Antiquitéit sinn d'Fabele vum Hesiodot a vum Esop bekannt. An der Réimerzäit ware Fabelen an der Moud, vill griichescher goufen adaptéiert an ëmgeschriwwen.(Horaz, Phèdre, Flavius Avianus,...).

Och am Mëttelalter an an der Renaissance sinn d'Fabele beléift bliwwen, lues a lues goufen d'Fabelen dozou benotzt, gesellschaftlech Ëmstänn ze kritiséieren.

De Jean de La Fontaine war am 17. Joerhonnert dee bekanntste Fabeleschreiwert am franséischsproochege Raum, an huet munnech Auteuren dozou inspiréiert, och där ze schreiwen.

Bekannt Auteure vu Fabelen an anere Länner waren ë.&nbsp;a. de John Gay a Groussbritannien, den Tomás de Iriarte y Oropesa a Spuenien, de Gotthold Ephraim Lessing an Däitschland oder den Ignacy Krasicki a Polen.

## Kuckt och
* Reenert

## Um Spaweck
Ielebou

Den **Ielebou**, op Latäin: *articulatio cubiti*, ass e Gelenk dat den ieweschten Deel mam ënneschten Deel vum Aarm verbënnt.

Et ass e besonnescht Gelenk, well den ieweschten Aarm aus enger (dem *humerus*), deen ënneschten aus zwou Schanke besteet. Dat bedeit, datt den Ielebou net nëmmen erméiglecht, den Aarm ze béien, mä och, den ënneschten Aarm ze dréinen. Dobäi dréint sech d'Speech (*radius*) ëm d'Ieleschank (*ulna*).

D'Gelenk vum Ielebou gëtt zesummegehal duerch Bänner, déi bannen a bausse vum Gelenk lafen.

## Kuckt och
* Geckeg Knippchen

## Um Spaweck
Kirk Hammett

De **Kirk Lee Hammett**, gebuer den 18. November 1962 zu San Francisco, ass de "Lead-Gittarist" vun der Metal-Band Metallica. 2003 koum hien op déi 11. Plaz vun der Rolling-Stone-Lescht vun den 100 beschte Gittariste vun allen Zäiten.

## Biographie
De Kirk Hammet gouf als zweet Kand vun enger philippinnescher Mamm an engem iresche Papp gebuer.

Schonn als Kand huet hie sech vill fir d'Rockmusek intresséiert. Säi grousst Virbild war den Jimi Hendrix a sou huet hien am Alter vu 15 Joer ugefaange Gittar ze spillen. Allerdéngs hat hien deemools nëmmen eng Gittar vun niddreger Qualitéit an e klenge Verstäerker. D'Joer drop krut hien eng Fender Stratocaster. De Klang vun dëser Gittar huet him awer och nach net sou richteg gefall an dofir huet hie nach eng Gibson Flying V dobäi kaaft. A gläich drop ee Marshall Verstäerker, grad sou ee wéi dee vu sengem Idol Jimi Hendrix.

1982 huet hie mam Paul Baloff an dem Gary Holt d'Trash-Metal-Band Exodus gegrënnt, déi en awer no engem Joer verlooss huet fir den Dave Mustaine bei Metallica z'ersetzen, dee se do wéinst Alkohol- an Drogeproblemer erausgehäit haten. Am selwechte Joer huet hie mat Metallica den Album Kill 'Em All opgeholl an hien huet, fir seng Technik ze verbesseren, Gittarsstonne beim Joe Satriani geholl.

De Kirk Hammett ass zanterhier Lead-Gittarist bei Metallica a spillt do d'Gittaresoloen, ausser op *Nothing Else Matters* a *Master Of Puppets*, wou den James Hetfield se spillt. Hien ass bekannt fir seng séier Tapping-Soloe wéi am *One* an och fir d'Uwendung vum sougenannte *Floyd Rose Tremolo* wéi am Solo vu *Master Of Puppets*.  Ausserdeem benotzt hien a bal all Lidd säi *[[Wah-Wah]]*-Effekt. Ee vu senge bekanntste Gittarsriffer ass dee vun *Enter Sandman*.

Den Hammett ass ausserdeem um Schreiwe vun den Texter a Melodië vun de Metallica-Stécker bedeelegt.

Den Effektpedallbauer Jim Dunlop huet eng *Kirk Hammett Signature Wah Pedall* op de Maart bruecht, eng *Wah-Wah*-Pedall, fir déi den Hammett de Klang- a Formdesign gemaach huet.

De Kirk Hammett wunnt mat senger zweeter Fra a sengen zwee Kanner op Hawaii.

## Um Spaweck

* De Kirk Hammett op der Websäit vu Metallica
Wëllkar

D**'Wëllkar** (*Fagopyrum*) ass eng Planzegattung aus der Famill vun de Polygonaceae. D'Wëllkar ass domat Famill mat dem Rubbarb an dem Sauerampel.

D'Wëllkar gëtt dacks als Fruucht ugesinn, well et grad sou ugebaut gëtt, mat dem Méidrescher geméit a gedresch, zu Miel gemuelen an als Grondlag fir d'Preparatioun vun Deegwueren a Brout oder Schmull respektiv Gruau geholl gëtt. Mä d'Wëllkar gehéiert net wéi déi aner Fruuchtaarten zu de Grieser. Seng dräieckeg Friichte gesinn aus wéi d'Friichte vun der Buch, dofir heesche si hei an do "Bochaker".

## Vernakularnimm
D'Wëllkar ass eng vun de Gattungen, déi a ville Sproochen eng Hellewull vun Nimm verpasst kruten:
* Lëtzebuergesch: Hädekar, Heedekuer, Bochaker, Wëllker, wëllt Kueren, Wëllt (iewescht Éislek).
* Däitsch: Buchweizen, Heiden, Heidenkorn, Blenden, türkischer Weizen.
* Franséisch: sarrasin, blé noir, blé de barbarie, bucail.

## Beschreiwung

## Systematik
D'Gattung besteet aus fofzéng Aarten, vun deenen der véier ugebaut ginn:
* *[[Fagopyrum emarginatum]]* Moench
* *[[Fagopyrum esculentum]]* Moench (Gewéinlech Wëllkar)
* *[[Fagopyrum cymosum]]* (Trev.) Meissn.
* *[[Fagopyrum tataricum]]* (L.) Gaertn. (Tataresch Wëllkar)

## Ubau

### D'Wëllkar zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg ginn dat gewéinlecht Wëllkar (*Fagopyrum esculentum*) an d'tatarescht Wëllkar (*Fagopyrum tataricum*) vun 10 Bauerebetriber op zirka 20 ha am Éislek (Stand 2011) ugebaut. D'Dieschbourg-Mille bei Iechternach huet eng separat Anlag fir Wëllkar ze muelen.

## Wirtschaftlech Bedeitung

## Gesondheet

## Literatur
* Felten, Claude, 1991. Suivi de croissance, désherbage et défanage du sarrasin. 168 p., Thèse ing. agr. Louvain-la-neuve.
* Haas, Marcel, 1997. Buchweizen in den westeuropäischen EU-Ländern. Bauerekalenner Jg. 49: 141-173. Lëtzebuerg.
*Klees, Henri, 1994. *Luxemburger Pflanzennamen*. Beiträge zur luxemburgischen Sprach- und Volkskunde Nr. VIII. 3. Aufl., 182 S., Pierre Linden, Luxemburg.
* Kreft, I., C. Ries & C. Zewen, 2007: Das Buchweizenbuch (mit Rezepten aus aller Welt). 2. überarb. u. erw. Aufl., 259 S. Hrsg: Islek ohne Grenzen EWIV, Arzfeld. ISBN 978-2-9599967-1-9.
* Kreft I., C. Zewen, C. Ries, H. Hagels, S. Jacques-Mutsch, W. Kronberger, P. Kurth, V. Mair, S. Scheucher & R. Wintsch-Lustenberger, 1999. Das Buchweizenbuch (mit Rezepten aus aller Welt). 178 S. Hrsg: Islek ohne Grenzen EWIV. Arzfeld. ISBN 2-9599967-0-4.
* Zewen, Christian & Christian Ries, 1996. Eine fast vergessene Kulturpflanze im Oesling: der Tatarische Buchweizen (*Fagopyrum tataricum* (L.) Gaertn.). 7 p. Administration des services techniques de l'agriculture, Luxemburg.

## Um Spaweck
Canton de Rémire-Montjoly

De **Canton de Rémire-Montjoly** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Cayenne, am Departement Guyane an der Regioun Guyane.

## Gemengen am Kanton
* Rémire-Montjoly
Le Grand Guignol (Museksgrupp)

**Le Grand Guignol** ass eng däitsch-lëtzebuergesch Metalgrupp. Virdrun war si ënner den Nimm **Dregoth** a **Vindsval** bekannt.

## Bandgeschicht

Ugefaangen huet d'Grupp 1996 mam Numm *Dregoth* ënner deem si d'Demo *Codex Nocturnus* opgeholl hunn. Schonn d'Joer drop huet si sech an *Vindsval* ëmbenannt. 1997 huet Vindsval d'Demo *Of Heathen Blood and Soil* an 1999 den Album *Imperium Grotesque* erausbruecht.

Hiren haitegen Numm, deen d'Band 2006 ugeholl huet fir no enger méi laanger kreativer Paus en Neiufank ze markéieren, ass inspiréiert vum fréiere franséische grotesken Horrortheater Grand Guignol. 2007 gouf de Studiosalbum *The Great Maddening* verëffentlecht.

Le Grand Guignol gesäit sech selwer als Grotesk Metal Band - si bestit ouni Schei haart Metal Kläng mat enger opulenter klassescher Instrumentaliséierung an anere genrefriemen Elementer.

## Discographie
* 1996: *Codex Nocturnus* 
* 1997: *Of Heathen Blood and Soil* 
* 1999: *Imperium Grotesque* 
* 2007: *The Great Maddening*

## Um Spaweck
* Le Grand Guignol op The Metal Archives
* Le Grand Guignol op Rate Your Music
* Interviewen op metal.com an op metal-nose.org
Christal and Crack

**Christal and Crack** war e lëtzebuergeschen Elektropop an Elektrohouse-Duo vun Diddeleng.

## Geschicht

De Marco Reckinger  an de Chris Diederich hu sech schonn zanter hirer Kandheet kannt, mä et war eréischt nodeem de Marco Reckinger seng Formatioun zum Tountechniker zu Paräis ofgeschloss hat datt se am September 2008 decidéiert hu fir zesumme Musek ze maachen. Kuerz drop koum dunn hir éischt EP *Two Guys in Heaven* eraus, déi ee gratis iwwer hir Websäit konnt eroflueden.

D'Joer drop koum dunn den Album *Vitamine C* eraus, vun deem d'Lidd *The Night* ausgekoppelt gouf an och e Museksvideo krut.

Den zweeten a leschten Album *M.D.M.A.* koum um Plackelabel Temperatour eraus, dat déi zwee Museker selwer gegrënnt haten.

De Stil vu Christal and Crack war "trashy", mä si hu sech e grousse Spillraum gelooss fir och nach aner Stiler mat afléissen ze loossen. Eenzel Deeler vun der EP loossen een zum Beispill un Justice, Mr. Oizo oder Chromeo denken.

De Marco Reckinger ass den 9. Januar 2021 am Alter vun 33 Joer zu Berlin gestuerwen, wou hie jorelaang op der Strooss gelieft huet.

## Discographie
### Albumen
* 2009: *Vitamine C*
* 2011: *M.D.M.A.*

### EP
* 2008: *Two Guys in Heaven* (EP)

## Um Spaweck
* Discography op Rate Your Music
* YouTube-Kanal
Da

Den **Da** ass eng Form vun Nidderschlag, déi entsteet, wa Waasserdonst an der Luucht op engem feste Géigestand kondenséiert.

Da entsteet, wann d'Lofttemperatur ënner de sougenannten Dapunkt fält.

## Um Spaweck
Johnny Depp

Den **John „Johnny“ Christopher Depp II**, gebuer den 9. Juni 1963 zu Owensbro (Kentucky), ass en US-amerikanesche Schauspiller, deen a Frankräich lieft.

## Filmographie
* 1984: A Nightmare on Elm Street (Glen Lantz) 
* 1985: Private Resort (Jack Marshall)
* 1986: *[[Platoon (Film 1986)|Platoon]]* (Private Gator Lerner)
* 1990: *[[Cry-Baby]]* (Wade "Cry-Baby" Walker)
* 1990: *[[Edward Scissorhands]]* (Edward Scissorhands)
* 1991: Freddy's Dead: The Final Nightmare (Jonken am Fernsee a Cameo als Oprah Noodlemantra)
* 1993: What's Eating Gilbert Grape (Gilbert Grape)
* 1993: Benny & Joon (Sam)
* 1993: Arizona Dream (Axel Blackmar)
* 1994: Ed Wood (Edward D. Wood, Jr.)
* 1995: Nick of Time (Gene Watson)
* 1995: Dead Man (William Blake)
* 1995: Don Juan DeMarco (Don Juan/John R. DeMarco)
* 1996: Cannes Man (sech selwer)
* 1997: Donnie Brasco (Donnie Brasco / Joseph D. Pistone)
* 1997: The Brave (Raphael)
* 1998: *[[Fear and Loathing in Las Vegas (Film)|Fear and Loathing in Las Vegas]]*
* 1998: L.A. Without a Map (sech selwer / William Blake)
* 1999: Sleepy Hollow (Ichabod Crane)
* 1999: The Astronaut's Wife (Spencer Armacost)
* 1999: The Source (Jack Kerouac)
* 1999: The Ninth Gate (Dean Corso)
* 2000: Chocolat (Roux)
* 2000: Before Night Falls (Lt. Victor, Bon Bon)
* 2001: From Hell (Frederick Abberline)
* 2001: *[[The Man Who Cried]]* (Cesar)
* 2001: Blow (George Jung)
* 2002: Lost in La Mancha (sech selwer)
* 2003: Once Upon a Time in Mexico (Sheldon Sands)
* 2003: *[[Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl]]* (Captain Jack Sparrow)
* 2004: *[[Ils se marièrent et eurent beaucoup d'enfants]]* (L'inconnu)
* 2004: Finding Neverland (Sir James Matthew Barrie)
* 2004: Secret Window (Mort Rainey)
* 2005: The Libertine (John Wilmot, 2nd Earl of Rochester)
* 2005: Charlie and the Chocolate Factory (Willy Wonka)
* 2005: Corpse Bride (Stëmm vum Victor Van Dort)
* 2006: *[[Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest]]* (Captain Jack Sparrow)
* 2007: Pirates of the Caribbean: At World's End (Captain Jack Sparrow)
* 2007: Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (Sweeney Todd / Benjamin Barker)
* 2008: Gonzo: The Life and Work of Dr. Hunter S. Thompson (Erzieler)
* 2010: Tourist (Alexender Pearce)
* 2010: Alice in Wonderland (Mad Hatter)
* 2012: Dark Shawdows (Barnabas Collins)
* 2013: The Lone Ranger (TonTo)
* 2014: Transcendence (Will Caster)

## Um Spaweck
Stan Laurel

De **Stan Laurel**, mam richtegen Numm *Arthur Stanley Jefferson*, gebuer de 16. Juni 1890 zu Ulverston, Lancashire (haut Cumbria), England, a gestuerwen den 23. Februar 1965 zu Santa Monica, Kalifornien, war en englesche Schauspiller a Komiker, dee virun allem bekannt war als den "Dënnen" vum Komiker-Duo *[[Den Décken an den Dënnen]]*.

De Laurel war de Jong vun engem brittesche Show-Artist. 1910 ass hie fir d'éischt Kéier an d'Vereenegt Staate gaangen, als Member vun der Fred Karno-Trupp, an där och de Charlie Chaplin war. De Laurel ass an den USA bliwwen, wou e Vaudeville-Theater gespillt huet a geleeëntlech a Stommfilmer opgetrueden ass.

1926 huet hien ugefaangen, a Filmer fir d'Hal Roach-Studioe mam Oliver Hardy zesummenzeschaffen. Si hate geschwënn e grousse Succès als Stommfilm-Kommikerduo. Méi spéit hu si och Tounfilmer zesumme gemaach.

De Stan Laurel war de kreativen Deel vum Duo, deen am meeschten zu den Dréibicher bäigedroen huet.

## Éierung
An der Gemeng Suessem, zu Bieles,  gouf eng Strooss no him genannt.

## Um Spaweck
Lino Galvão

De **Lino Galvão** (bis 1997: **Lino Gomes**), gebuer den 10. Juli 1961 zu Soure an der Zentralregioun vu Portugal, ass e Moler a Sculpteur. 1994 krut hien duerch Naturalisatioun d'Lëtzebuerger Nationalitéit.

Vun 1982 bis 1983 huet hien op der École nationale des beaux-arts vun Nanzeg a vun 1983 bis 1987 op der École nationale des beaux-arts vu Paräis studéiert.

Hien ass Member vun der Onofhängeger Artiste-Gewerkschaft Lëtzebuerg a vum Cercle artistique de Luxembourg (CAL). 1987 gouf hien um *[[Salon vum Cercle artistique de Luxembourg|Salon]]* vum *[[Cercle artistique de Luxembourg]]* mam *[[Prix d'encouragement aux jeunes artistes]]* ausgezeechent.

Zanter 2005 huet hie säin Atelier zu Liewel an der Gemeng Biekerech.

Hien ass och Dozent an Arts plastiques.

## Wierker (Auswielà
* *De schaffende mënsch*, 1991, Place de la Resistance, Esch-Uelzecht, eng Commande vum OGB-L.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
## Um Spaweck
* Websäit vum Lino Galvão 
* De Lino Galvão op der Websäit vum ''Cercle artistique de Luxembourg''
Protuberanz

**Protuberanzen** sinn Matièrestréim op der Sonn, déi um Rand vun der *Sonnescheif* als schwaach Liichbéi observéiert kënne ginn. Si kënnen awer och a méi klenge Secteuren am Zentrum vun der Sonn virkommen. Wa se als *donkel*, fuedemfërmeg Strukture virun der Sonnescheif opdauchen, gi si **Filamenter** genannt.

Protuberanze gesäit en dacks als grouss Béi, déi wäit an de Weltraum stoussen. Si hunn dacks eng Längt vun e puer honnertdausend Kilometer, 40.000&nbsp;km Héicht an eng Déckt vu 5.000&nbsp;km. Besonnesch staark Stréim kënnen och iwwer eng Millioun Kilometer wäit iwwer d'Sonnenuewerfläch eropgoen, woubäi de Bou ophiewe kann an dobäi seng Matière an de Weltraum schleidert.

Mir ënnerscheeden zwou Aarte vu Protuberanzen:
* **Rouend Protuberanzen** si Strukturen, deenen hir d'Form dacks Méint laang wéineg verännert. Si trieden dacks an der Géigend vu Sonneflecken op a ginn duerch staark Magnéitfelder verursaacht an an hirer Form gehalen. Dobäi fléisst Matière laanscht déi magnétesch Feldlinnen iwwer der Sonnenuewerfläch. Si killt of an erschéngt méi donkel wéi d'Ëmgéigend.
* **Eruptiv Protuberanzen** (*[[Koronaler Massenausworf|Koronal Massenauswërf]]*, och *aktiv* Protuberanze genannt, dacks och allgemeng *[[Sonneneruptioun]]*) si Phenomeener, déi nëmmen e puer Minutten oder Stonnen daueren. Heibäi gëtt Matière mat bis zu 1.000&nbsp;km/s vun der Sonn ewech geschleidert. Si entstinn heiansdo aus rouende Protuberanzen, déi no dem Ausbroch meeschtens nees hir al Form unhuelen.

Besonnesch staark Sonneprotuberanzen trieden ongeféier all 11 Joer op. Wärend dëser Zäit sinn an de Polgebidder vun der Äerd heefeg Polarliichter ze gesinn.

D'Observatioun vu Protuberanzen war bis virun e puer Joerzéngten nëmme wärend enger Sonnendäischtert méiglech, well d'Liichtkraaft vun dësen Eruptioune vill méi schwaach ass wéi déi vun der Photosphär. Zanter datt et Instrumenter gëtt, déi eng Aart kënschtlech Sonnendäischtert maachen, sinn jiddwerzäit Observatiounen a Miessunge méiglech. Beispiller sinn:
* Koronograph
* Protuberanzen-Spektroskop, an als spezielle Scanner-Technik och
* Spektroheliograf fir d'Miessung vu verschiddene Sonneschichten
* Protuberanzenopsaz
* H-alpha-Teleskop mat engem Interferenzfilter, deen nëmmen d'Liicht vum ioniséierten Waasserstoff duerchléisst.

## Kuckt och
* Sonnenteleskop
* Spektrograph
* Magnéitik
* Sonnenaktivitéit
* Sonnefleck
* Sonnewand

## Um Spaweck
*  "Cinema del Sol": animierte Protuberanzen
*  Informationen zur Sonnenbeobachtung mit Bildergalerie
Schachmatt

E **Schachmatt**, oder einfach nëmme **Matt**, ass eng Stellung am Schachspill, bei där e Kinnek am Schach steet, an en dem Schach net entkomme kann. Mat engem Schachmatt ass d'Schachpartie eriwwer, an dee Spiller, deem säi Kinnek schachmatt gesat gouf, huet verluer.

## Begrëff
De Begrëff kënnt ursprénglech aus dem Perseschen: شاه مات‎‎ *Schāh Māt* heescht „De Kinnek (Schah) ass iwwerfall/geschloen/hëlleflos“. D'Iwwersetzung „De Kinnek ass doud“ ass dogéint ongenee.

## Mattstellung

Et gëtt dräi Méiglechkeeten e bedreete Kinnek aus dem Schach ze retten:
# Ewechzéie vum Kinnek op en net ugegraffent Feld
# Eng Figur oder e Bauer tëscht den Ugräifer an de Kinnek zéien (net méiglech bei engem Ugrëff duerch e Sprénger oder e Bauer)
# Schloe vun der Figur déi ugräift
De Kinnek ass also schachmatt, wann et no engem Schach keng vun dëse Méiglechkeete gëtt.

Wann e Matt duerch e Sprénger verursaacht gëtt, a wann de bedreete Kinnek deem nëmmen dowéinst net entgoe kann, well him déi eege Figuren jiddwer Auswee verstellen, da schwätzt ee vun engem *erstéckte Matt*.

An der Schachnotatioun, also der Opzeechnung vun de Schachzich, gëtt eng Mattsituatioun mat „#“ oder seelen och mat „++“ gekennzeechent.

## Mattbild

Matt ass en heefegt taktescht Motiv a Kombinatiounen. Ënner engem **Mattbild** oder **Mattmotiv** versteet ee Mustere vu Figurenopstellungen an Zuchfolgen, déi heefeg virkommen an zum Schachmatt féieren. An der Schachkompositioun si besonnesch sougenannt reng Mattbiller gefrot, dat heescht ökonomesch Mattbiller, zu deenen all Figuren um Briet bäidroen a bei deenen dem Kinnek jiddwer Feld nëmmen duerch eng eenzeg Figur geholl gëtt (Mustermatt, Idealmatt). Elementar Mattféierunge kënnen ouni Kenntnis vu verschiddene Mattbiller kaum systematesch realiséiert ginn. Bekannt Mattmotiver fanne sech (zesumme mat taktesche Motiver) an der :Kategorie:Mattbiller.