open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fort d'Illange

De **Fort d'Illange** an der Gemeng mat dem selwechten Numm am Museldepartement gouf tëscht 1905 et 1910 vun der däitscher Arméi déi déizäit do Meeschter war gebaut.

De Fort hat eng Besatzung vun 3 Infantries-Kompanien an eng Batterie vu 4 Kanounen.

Seng Missioun war fir de Fort de Guentrange an de Fort de Koenigsmacker ze decken.

D'Festung gouf an den 1930er Jore vun der franséischer Arméi mat an de Festungssecteur vun Diddenuewen, an der Festungsregioun vu Metz vun der Maginotlinn integréiert.

## Um Spaweck
*  Biller vum Fort
*  D'Festung op der Websäit vu Wikimaginot
Messier 43

De **Messier 43** (och **NGC 1982** oder **De Mairans Niwwel** genannt) ass e Gasniwwel am Stärebild Orion mat enger Hellegkeet vu +9,00&nbsp;mag, deen een Deel vum Orionniwwel duerstellt. Den Niwwel huet eng Wénkelausdehnung vun 20,0'&nbsp;×&nbsp;15,0', nërdlech vum Messier 42 (Orionniwwel).

Den Niwwel gouf fir d'éischt am Joer 1731 vum Fransous *Jean-Jacques Dortous de Mairan* dokumentéiert. De Charles Messier huet dem Niwwel a sengem Katalog eng eege Katalognummer ginn.

Den Emissiounsniwwel ass ronderëm de verännerleche Stär NU Orionis (HD 37061) a gëtt vun him beliicht. D'Gaswollek ass wéi de Rescht vum Orionniwwel eng HII-Regioun.

**[[Koordinaten]]** (Equinoxe J2000.0)
* Rektaszensioun: 5 35 30
* Deklinatioun: -05° 16' 00"

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  http://www.seds.org/messier/m/m043.html M43 bei SEDS]
*  Virtuelle Tour bei Hubblesite.org (flash)
Orionniwwel

Den **Orionniwwel** ass een Emissiounsniwwel am Stärebild Orion a besteet aus den Eenzelobjeten **M 42** (am Süden) an **[[Messier 43|M 43]]** (am Norden) (och als NGC 1976 souwéi 1982 bekannt). Duerch seng visuell Magnitude vu 4,0m a senger zimmlech grousser Ausdeenung um Stärenhimmel ass hie mat bloussem A als Deel vum *Schwäert* vum Orion ze gesinn. Den Orionniwwel ass eng aktiv Stäregebuertsplaz an der galaktescher Noperschaft vun eiser Sonn. D'Distanz vun eisem Sonnesystem ass zirka 460&nbsp;Parsec (1500&nbsp;Liichtjoer), den Duerchmiesser zirka 7,5&nbsp;Parsec (25&nbsp;Liichtjoer).

## Entdeckung a Geschicht
Schonn am Mëttelalter hunn déi arabesch Astronomen den Orionniwwel observéiert, an hunn him den Numm „Na'ir al Saif“ (Den Hellen am Schwäert) ginn, woumat heiansdo och de Stär Iota Orionis gemengt ass.

Vun europäeschen Astronome gouf den Orionniwwel fir d'éischt 1610 vum Nicolas-Claude Fabri de Peiresc dokumentéiert. Et kann een awer dovun ausgoen, datt de relativ hellen Niwwel scho méi fréi observéiert gouf.

De Charles Messier huet den Niwwel fir d'éischt de 4. Mäerz 1769 gesinn an huet en a säi Katalog opgeholl.

Spektroskopesch Observatiounen duerch de William Huggins hunn am Joer 1865 déi gasaarteg Natur vun der Niwwelregioun bewisen. Den Henry Draper huet 1880 déi éischt Foto vum Niwwel gemaach.

Den US-amerikaneschen Astronom Edward Singleton Holden huet Enn vum 19. Joerhonnert eng Aarbecht geschriwwen an där hien nogewisen huet, datt den Orionniwwel zanter Mëtt vum 18. Joerhonnert wuel net seng Form, awer seng Hellegkeet geännert huet.

## Observatiounen
Am beschte kann een den Orionniwwel am Wanter observéiere wann e spéit am Owend opgeet a bis zur Mueresdämmerung um Himmel steet.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  M42 bei SEDS
*  Virtuellen Tour bei Hubblesite.org (flash)
*  Den originale Beobachtungsbericht an d'Zeechnung vum Charles Messier
*  Fotoen a Kaarten
NGC 1977

Den **[[New General Catalogue|NGC]] 1973-5-7** (besteet aus dem **NGC 1973**, dem **NGC 1975** an dem **NGC 1977**) ass en oppene Stärekoup agebett an engem Emissiounsniwwel am Stärebild Orion. Den NGC 1977 ass en H-II-Gebitt an huet e Wénkelduerchmiesser vun 20,0'&nbsp;&times;&nbsp;10,0' an huet eng visuell Magnitude vu +7,0&nbsp;mag. Et ass een Ausleefer vum Orionniwwel.

Den NGC 1977 gouf den 18. Januar 1786 vum John Herschel entdeckt.

**[[Koordinaten]]** (Equinoxe J2000.0)
*Rektaszensioun: 5 35 18 
*Deklinatioun: -04° 51' 00"

## Kuckt och
* Index-Katalog
* Messier-Katalog
* NGC-Katalog

## Um Spaweck
*  Foto an Text
IC 4406

De **Retina-Niwwel** ass en Iwwerrescht vun enger Supernova am Stärebild Lupus (Wollef). D'Katalog-Bezeechnung ass **IC 4406**.

Ze gesinn ass den torusfërmege Rank, deen ee vun der Äerd aus vun der Säit gesäit. Dësen ass mat renge schwaarze Linnen duerchgesat (dofir Retina), déi de Grenzberäich tëscht de Gas- a Stëbswolleke bilden, déi am siichtbare Liicht an am Radioberäich emittéiert ginn.

Den Niwwel gouf am Joer 1899 vum DeLisle Stewart entdeckt.

## Um Spaweck

*  (Uni Köln)
* IR-Foto, opgeholl vum Spitzer Weltraumteleskop
* IC 4406 in SIMBAD
Torus

En **Torus** (Plural: Tori) ass eng geometresch Gestalt, déi d'Form vun engem Schwammreef oder engem Donut huet.

Méi genee gëtt ënnerscheet tëscht: 
* **agebett Tori**: Si entspriechen der Fläch vun engem Volltorus (kuckt ënnen) (respektiv engem Reef) als Deelquantitéit vum dräidimensionale Raum.
* **flaach Tori**: Si ënnerscheede sech aus topologescher Siicht net vun agebetten Tori, sinn awer net gekrëmmt. Dowéinst si flaach an agebett Tori ënnerscheedlech Riemannsch Mannifalten. Flaach Tori ginn dacks als Quotienteraum vun der Fläch oder als karteesesche Produit vun zwéi Kreesser definéiert.
* **Volltori**: Si entspriechen engem gefëllten agebettenem Torus (kuckt uewen) (respektiv engem gefëllte Reef) als Deelquantitéit vum dräidimensionale Raum. Si sinn also geometresch Kierperen.

## Um Spaweck
Terville

**Terville**, (lb: *Tierwen*; de: *Terwen*) ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est.

An der Gemeng, déi zum Arrondissement Thionville, am Kanton Thionville gehéiert, liewe 6.553 Awunner (Stand 1999).

Terville huet ënner dem Numm *Terven* vun 925 bis an d'13. Joerhonnert zur Grofschaft Lëtzebuerg gehéiert.

### Jumelagen
Terville huet ee Jumelage deen e bësselchen aus der Rei fält. Dëst ass well de Jumelage net mat enger Stad oder Gemeng ass, mä mat enger Arméiskompanie.

Terville war schonn zanter enger Rei vu Jore mat der 5. Kompanie vum 40. Transmissiounsregiment vun Diddenuewen jumeléiert. Duerch intern Ëmstrukturéierungen am Regiment gouf dat geännert an déi 3. Kompanie huet dës Plaz iwwerdroe krut. Dat neit Dokument doriwwer gouf am Juni 2006 vum Buergermeeschter Patrick Luxembourger, dem Colonel Teisseire an dem Kompanieskommandant dem Capitaine Maitre ënnerschriwwen.
Messier 100

De **Messier 100** (och als **NGC 4321** bezeechent) ass eng +9,40 mag hell Spiralgalaxie mat enger Flächenausdeenung vu 7,5' × 6,1' am Stärebild Coma Berenices (Hoer vun der Berenike).

De M&nbsp;100 ass e Member vum baussenzegen nërdlechen Deel vum Virgo-Galaxiëkoup. Wéi bal all Spiralgalaxien ass M&nbsp;100 also wäit vum dicht beliefte Galaxiëkoupzentrum ewech. Ënner de Spiralgalaxië vun dësem Koup ass d'M&nbsp;100 déi hellst. Si ass vum Hubble-Typ Sc, an hir galaktesch Fläch ass ëm méi wéi 60 Grad géint d'Siichtlinn geneigt, soudatt mer eng gutt Siicht op d'galaktesch Scheif hunn. Doduerch gëtt M&nbsp;100 zu engem idealen Objet fir all Froen, déi d'Spiralgalaxië vum Virgo-Koup betreffen. Besonnesch am H<sub>0</sub> Key Project fir d'Miessung vun der Hubble-Konstante H0 mat dem Hubble-Weltraumteleskop gouf M&nbsp;100 dofir als éischt Spiralgalaxie vun dësem Koup an Eenzelstären opgeléist. Bei dëser Kontroll konnten Cepheiden identifizéiert ginn, duerch deenen hir Perioden-Liichtkraaft-Bezéiung d'Distanz vu M&nbsp;100 op 55 Milliounen Liichtjoer bestëmmt konnte ginn. Dës Distanz ass méiglecherweis eppes manner grouss, wéi d'Distanz vum Koupzentrum (kuckt och http://nedwww.ipac.caltech.edu/level5/Binggeli/Bin4.html).

Bannescht vum Messier 100 ass d'Supernova SN 1979C, déi wéinst hirer haut nach unhalender Röntgenstralung aussergewéinlech ass.

Den M&nbsp;100 ass zudeem d'Haaptgalaxie vun enger klenger Ënnergrupp bannen am Virgo-Koup, zu där vill Zwerggalaxië gehéieren.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  M100 bei SEDS
*  Fotoen
NGC 3982

Den NGC **3982** ass eng Balkespiralgalaxie déi 67 Millioune Liichtjoer vun eiser Äerd ewech ass. Am NGC 3982 gouf eng Supernova SN 1998aq observéiert.

## Entdeckung
Den NGC 3982 gouf de 14. Abrëll 1789 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Hubble Space Telescope
*  Astronomie Picture of the Day
*  Supernova SN 1998aq
*  NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
*  SEDS
Duebelstär

Am Allgemenge ginn zwéi Stären Duebelstäre genannt, wann déi zwéin an der Himmelskugel no beienee sinn. Dat nennt een en **opteschen Duebelstär**.

Am spezielle besteet een Duebelstär aus zwéi Stären, déi opgrond vun hirer géigesäiteger Massenunzéiung eng physesch Eenheet maachen. Dat nennt een e **physeschen Duebelstär**.

Déi optesch Duebelstäre sinn ouni Intressi fir d'Astronomie, well si vun der Äerd aus gesinn reng zoufälleg no beienee stinn, wougéint physesch Duebelstären e kuerze raimlechen Ofstand vuneneen hunn, a sech ëm ee gemeinschaftleche Schwéierpunkt beweegen. Déi physesch Duebelstäre sinn also keng optesch Täuschung, wéi et bei opteschen de Fall ass.

Déi masseräichst Komponent vun engem physeschen Duebelstär, oder wann déi net festzestellen ass, déi hellst Komponent, gëtt als Haaptstär bezeechent, déi massenäermst oder déi liichtschwaachst Komponent, als Begleeder. Physesch Duebelstäre sinn dacks am Universum ze fannen. Vun deene mat bloussem A siichtbar Stäre sinn nëmme ronn 40 % Eenzelstären. Zesummen däerft ongeféier all zweete Stär am Mëllechstroossesystem an engem physeschen Duebel- oder Méifachstäresytem sinn.

En ettlech Duebelstäre sti sou no beieneen, datt si nëmmen duerch speziell Methoden z'erkennen an ze trenne sinn. Haaptsächlech spektroskopesch Ënnersichunge weisen d'Duebelstärennatur duerch Variatiounen am Spektrum: d'Linnen erschénge phaseweis duebel a sinn no rout oder blo verréckelt (Dopplereffekt). Aus dem Resultat vun där Verrécklung kann op d'Ëmlafvitessen, Perioden an aner Eegenschafte geschloss ginn.

## Um Spaweck

*  Chr. Pinter: Seltsame Paare. Im All herrscht eine Tendenz zur Doppelsternbildung
*  Christian Mayers „Verzeichnis aller bisher entdeckten Doppeltsterne“ von 1781
*  Duebelstären
*  The Internet Stellar Database – Internetdatebank
Gummibier

De **Gummibier** dacks och an der Méizuel **Gummibierecher** genannt, gouf 1921 vum Kamellekach Hans Riegel vu Bonn erfonnt.

Seng Firma Haribo, **Ha**ns **Ri**egel vu **Bo**nn, huet de Gummibier vun 1922 u kommerzialiséiert. Déi Zäit huet en nach *Tanzbär* geheescht. Eréischt méi spéit krut déi glënnereg Séissegkeet den Numm *Goldbären*.

Am Joer 2005 huet Haribo all Dag eng Honnert Millioune Gummibiere gemaach.

## Um Spaweck

*Dat Neist aus der Gummibierfuerschung
Radialvitess

D**'Radialvitess** (vum lat. *radius* »Staf«, »Speech«) ass an der Astronomie d'Vitesskomponent vun engem Himmelskierper a Richtung vun der Siichtlinn vum Observateur. D'Liicht vun engem Objet mat grousser radialer Vitess ënnerläit dem Dopplereffekt, d.&nbsp;h., seng Wellelängt gëtt méi grouss bei Objeten, déi den Ofstand vergréissere respektiv méi kleng bei deenen déi méi no kommen, wat sech a Rout- respektiv Bloverrécklung vum Liicht nidderschléit.

D'radial Vitess vun engem Stär oder engem aneren Objet dee liicht an dee vun der Äerd aus gesinn, fortflitt, ka prezis gemooss ginn, andeems en héichopgeléiste Spektrum vun him opgeholl gëtt, an deem seng Spektrallinne mat bekannte Spektrallinnen aus Laboratoiresversich verglach ginn. Déi doraus ermëttelt Rout- respektiv Bloverrécklung léisst sech direkt an eng Vitess ëmrechnen. Et ass allerdéngs *net* méiglech, op dësem Wee d'Vitesskomponent vertikal zu der Siichtlinn z'ermëttelen. Eng positiv radial Vitess bedeit, datt den Objet sech ewech beweegt, eng negativ, datt et méi no kënnt.

Bei villen Duebelstäresystemer bewierkt d'Ëmlafbeweegung vun de Stären eng fortwärend Verännerung vun hire radiale Vitessen. Doduerch ass et méiglech, och bei Systemer, déi am Teleskop net optesch opléisbar sinn, festzestellen, datt et sech ëm Duebelstären handelt. Si ginn dowéinst och spektroskopesch Duebelstäre genannt. Duerch genee Analys vun der Radialvitess kënnen Ofschätzunge vu Stäremassen an e puer Bunnelementer, wéi Exzentrizitéit a grousser Hallefachs, virgeholl ginn. Déi selwecht Method gouf scho gemaach, fir onsiichtbar Planéiten ëm Stären nozeweisen.

Och d'Rotatiounsvitess vu groussen astronomeschen Objete wéi Galaxien a Galaxiëkéip, loosse sech mat Hëllef vun ënnerschiddleche radiale Vitess vum Material bestëmmen.

Beispiller fir radial Vitessen:
* Den Andromedagalaxie M&nbsp;31: –266&nbsp;km/s, si beweegt sech also op eis zou.
* De Stär Arkturus (α&nbsp;Boo): –5&nbsp;km/s.
* De Wëllintekoup M&nbsp;11, en oppene Stärekoup: +22&nbsp;km/s.

## Kuckt och
* Hubble-Effet
* Eegebeweegung
* Distanzbestëmmung
Schëff Argo (Stärebild)

D'Stärebild **Schëff Argo**, (lat. *Argo Navis*) ass e Stärebild deem säin Numm hautdesdaags net méi gebraucht gëtt. Et huet sech aus den haitege Stärebiller Hënneschte Schëffsdeck, Schëffskil a Schëffssegel zesummegesat.

D'Stärebild Schëff Argo gouf vum Ptolemäus agefouert, awer 1763 gouf et vum Nicolas Louis de Lacaille an déi dräi Stärebiller opgedeelt déi haut nach ënner den Nimm vun den dräi hei uewendriwwer genannte bestinn.

Wann dëst Stärebild nach unerkannt wier, da wier et méi grouss wéi d'Hydra.

De Schëffskompass läit an engem Beräich dee fréier als de Mast vum Schëff ugeholl gouf.

Dat Stärebild gëtt gemenkerhand net zum Stärebild Argo Navis gezielt.

D'Bayer-Bezeechnung vu Pyxis weist och do drophin. D'Stäre vun Argo Navis goufen der Rei no opgedeelt, a Carina (Schëffskil) krut z.&nbsp;B. d'Bezeechnungen α, β an ε, d'Vela (Schëffssegel) γ an δ, d'Puppis (Hënneschten Deck) ζ, a sou weider. D'Stäre vu Pyxis passen net an dës Rei.

*Mythologie: D'Argo war d'Schëff vum Jason, deen no dem gëllene Vlies gesicht huet.

## Um Spaweck
Departement Meurthe

D**'Departement Meurthe** war e franséischt Departement tëscht 1790 an 1871. Seng Haaptstad war Nanzeg.

## Kuckt och
* Departement Meurthe-et-Moselle
* Departement Moselle
Pont Neuf

De **Pont Neuf** (lëtz.: **Nei Bréck**) ass, och wann den Numm eppes aneres vermudde léisst, eng vun den eelste Brécken zu Paräis. De *Pont Neuf* leeft iwwer d'Seine a gouf a Frankräich als *[[Monument historique]]* klasséiert.

: Dohi kënnt een iwwer d'Metrosstatioun: *[[Pont Neuf (Paräisser Metro)|Pont Neuf]].*

Wéi déi meescht Brécken aus der Bauzäit vum *Pont Neuf* ass et eng Boubréck mat klenge Béi. De *Pont Neuf* ënnerscheet sech awer vun de weidere Paräisser Brécken a verschiddene Punkten. Et war déi éischt Bréck déi iwwer d'ganz Seine gaangen ass. Ausserdeem war et déi éischt Paräisser Bréck déi net gedeckt war an op där keng Haiser stoungen. Zu gudder Lescht war och d'Reiderstatu vum Henri IV. eppes Neies um *Pont Neuf*.

## Geschichtleches

Nom Pont aval a Pont amont vum Boulevard périphérique ass de Pont Neuf déi drëttlängst Bréck vun der Stad Paräis. Et ass eng Boubréck aus Steen. D'Decisioun fir d'Bréck ze baue gouf am Joer 1577 getraff, an den 2. November vun deem Joer huet de Kinnek Henri III. eng Kommissioun designéiert, déi d'Konstruktioun vun der Bréck iwwerwaache sollt. De Claude Marcel, Generalkontroller vun de Finanzen, war d'Verbindung tëscht der Kommissioun an dem Kinnek. D'Konstruktioun gouf mat Patentbréiwer vum 16. Mäerz 1578 vum Kinnek autoriséiert.

Den 31. Mee 1578 huet de Kinnek Henri III. perséinlech den éischte Stee vum Pont Neuf geluecht, derbäi waren d'Kinnigin-Mamm Katharina vu Medici an d'Kinnigin Louise vu Loutrengen-Vaudémont. Se gouf ënner de Kinneken Henri III. an Henri IV., vu 1578 bis 1607 gebaut. De Schantjen hat wéinst de Biergerkricher Verspéidung kritt, a wärend 10 Joer, vu 1588-1598 gouf net un der Bréck geschafft. Am Joer 1599 huet de Kinnek Henri IV. den Optrag ginn, mat den Aarbechten nees weiderzefueren, an de Guillaume Marchant an de François Petit kruten d'Opsiicht dervun.

Den 2. Januar 1602 huet den Henri IV. de Bau vun enger grousser Pompel - *Pompe de la Samaritaine* - an Optrag ginn, fir d'Palaisë vum Louvre a vun den Tuileries mat Waasser ze versuergen. Dës Pompel gouf 1813 zerstéiert.

Am Juli 1606, wéi d'Aarbechten op en Enn goungen, huet den Henri IV. de Bau vun enger Plaz decidéiert, mat Haiser mat enger identescher Fassad - d'Place Dauphine.

Den 23. August 1614, véier Joer nom Doud vum Kinnek, gouf seng Reiderstatu ageweit, déi d'Maria vu Medici beim Giovanni Bologna an Optrag ginn hat. Dës Statu huet d'Revolutioun net iwwerlieft, Deeler goufe 1792 ageschmolt, fir Kanounen draus ze géissen. Eng nei Statu gouf ënner der Restauratioun ënner dem Louis XVIII. an Optrag ginn, an gouf 1818 fäerdeg. D'Artiste waren de François-Frédéric Lemot an de Pierre Tasca.

## Kuckt och
* Paräisser Brécken
**[[Les amants du Pont-Neuf]]*, Film vum Leos Carax.

## Um Spaweck

*  Structurae
*  De Pont-Neuf, agepaakt vum Christo am Joer 1985
Liisi Oterma

D**'Liisi Oterma**, gebuerde 6. Januar 1915, a gestuerwen de 4. Abrëll 2001, war eng finnesch Astronomin an Entdeckerin vu 54 Asteroiden (Klengplanéiten).

Déi talentéiert jonk Liisi Oterma huet op der Universitéit Turku studéiert – am Ufank am Fach Mathematik a spéider Astronomie. Zesumme mam Yrjö Väisälä, deem seng Studentin si ufanks war, war si mat um Opbau vun der astronomescher Fuerschung a Finnland bedeelegt. Si war déi éischt Fra, déi a Finnland am Wëssenschaftberäich Astronomie promovéiert huet. Hir Dokteraarbechtt huet sech mat dem Theema Teleskop-Optik befaasst. Spéider huet si eng Professur op der Universitéit Turku kritt an huet d'Nofolleg vum Väisälä als Direktesch vum Tuorla Observatoire ugetrueden.

D'Liisi Oterma huet am Kader vun engem intensiven Asteroidesichprogramm e ganze Koup Asteroide souwéi ë.&nbsp;a. d'Koméiten 38P/Stephan-Oterma an 39P/Oterma entdeckt. No hir gouf den Asteroid (1529) Oterma genannt, deen 1938 vun hirem Mentor Yrjö Väisälä entdeckt gouf. D'Oterma war villsäiteg intresséiert an talentéiert, war awer ëmmer ganz einfach, wann et ëm hir eege Persoun gaangen ass. Hir Dissertatioun huet si a franséischer Sprooch verfaasst.

## Um Spaweck
* Detailer zum Liisi Oterma
Bimbo-Theater

De **Bimbo-Theater** ass e lëtzebuergesche Marionetten-Theater.

De Bimbo-Theater gouf an den 1950er Jore vum Max an der Medi Geiben gegrënnt. Méi wéi drësseg Joer laang si se duerch Europa gereest, fir Kleng a Grouss de Bimbo, de Bumbo, den Draach-Kraach, d'Hex Nummer 6, d'Madame Bla-bla-bla-bla, de Meeschter Schmierpinsel an aner Poppe virzeféieren.

Nodeem d'Famill Geiben 1988 op Tossa a Spuenie geplënnert war, war et ganz roueg gi mam Bimbo-Theater.

Haut ass et de Pit Vinandy an d'Angie Schneider, eng Niess vun de Geibens, déi de Bimbo-Theater weiderféieren.
Sylvain Julien Victor Arend

De **Sylvain Julien Victor Arend**, gebuer de 6. August 1902 zu Robelmont bei Virton, Belsch Provënz Lëtzebuerg, a gestuerwen den 18. Februar 1992, war e belschen Astronom, Physiker a Mathematiker.

Hien huet verschidde Koméiten entdeckt, dorënner den hellen C/1956 R1 (Arend-Roland), de periodesche Koméit 49P/Arend-Rigaux an de 50P/Arend.

Doriwwer eraus huet den Arend 51 Asteroiden entdeckt, dorënner den (1127) Mimi, de (1613) Smiley, de (1640) Nemo (no der Figur vum *Kapitän Nemo* am Roman *[[20 000 Lieues sous la mer]]* vun Jules Verne), de (1652) Hergé (benannt nom Hergé, dem Auteur vum Tintin), den Amor-Asteroid (1916) Boreas an den Trojaner (1583) Antilochus.

Ausserdeem huet hien 1952 eng Nova am Stärebild Scutum, d'Nova Scuti 1952, entdeckt.

Him selwer ass den Asteroid (1502) Arenda gewidmet.
Den Asteroid (1563) Noël ass no sengem Jong, Noël Arend genannt.

Den Arend war 1949 ënner anerem Grënnungsmember vum *Comité Belge pour l'Investigation scientifique des Phénomènes réputés paranormaux*, dem sougenannte *Comité Para*.

## Um Spaweck
*In Memoriam Sylvain Arend, de Jean Dommanget (Ciel et Terre, Vol. 108, p. 101)

## Kuckt och
Canton de Pont-à-Mousson

De **Canton de Pont-à-Mousson** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Nanzeg, Meurthe-et-Moselle an der Regioun Grand Est.

Den Haaptuert ass Pont-à-Mousson.

## Gemengen am Kanton

*Arnaville
*Atton 
*Bayonville-sur-Mad 
*Blénod-lès-Pont-à-Mousson
*Bouxières-sous-Froidmont
*Champey-sur-Moselle
*Fey-en-Haye
*Jezainville
*Lesménils 
*Loisy 
*Maidières
*Montauville
*Mousson
*Norroy-lès-Pont-à-Mousson
*Onville
*Pagny-sur-Moselle
***[[Pont-à-Mousson]]** 
* Prény
*Vandelainville
*Vandières
*Villecey-sur-Mad
*Villers-sous-Prény
*Vittonville
*Waville
Amgen Tour of California

D**'Amgen Tour of California** ass eng Etappecourse mam Vëlo déi zanter 2006 am Bundesstaat Kalifornien an de Vereenegte Staate vun Amerika gefuer gëtt.

Zanter hirer éischter Oplo am Joer 2006 gehéiert dës Course zum UCI America Tour.

2006 gouf d'Course an d'Klass 2.1 agestuuft, koum awer 2007 an déi méi héich Klass 2.HC.

## D'Gewënner

## Um Spaweck

* D'offiziell Websäit vum ''Amgen Tour of California''
* Resultater vum ''Amgen Tour of California'' op der Websäit vu ''Mémoire du Cyclisme''
Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks

De **Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks** gouf 1949 gegrënnt an hat als éischte Chefdirigent bis 1960 den Eugen Jochum.

## Chefdirigenten
* Eugen Jochum, 1949 bis 1960
* Rafael Kubelik (Kubelík), 1961 bis 1979
* Colin Davis, 1983 bis 1993
* Lorin Maazel, 1993 bis 2003
* Mariss Jansons, 2003 bis haut

## Um Spaweck
* Websäit vum Bayeresche Radio iwwer hire Symphonieorchester
Swjatoslaw Nikolajewitsch Fjodorow

De **Swjatoslaw Nikolajewitsch Fjodorow**, op Russesch Святослав Николаевич Фёдоров, gebuer den 8. August 1927 zu Chmelnyzkyj an der Ukrain, a gestuerwen den 2. Juni 2000 bei engem Helikopter-Accident zu Moskau, war e russesche Professer fir Ophtalmologie. Hien ass e Pionéier vun der refraktiver Chirurgie.
Chuandongocoelurus

**Chuandongocoelurus ** ass eng Gattung vun theropoden Dinosaurier, déi zu der Grupp vun de Ceratosauria gehéiert.

De Sauréier ass bekannt ginn duerch en Deelskelett, deen a Seschuan an der Volleksrepublik China an enger Couche aus dem mëttlere Jura staamt. De Chuandongocoelurus huet Fleesch gefriess.
Killweier

E **Killweier** ass e kënschtlech ugeluechte Weier, an deem d'Killwaasser vun Atomkraaftwierker oder Fabrécke sech ofkille kann. Déi iwwerschësseg Energie verflitt dann duerch Konvektioun an d'Atmosphär.

## Um Spaweck
Paraguayos, República o muerte

**Paraguayos, República o muerte**, *Paraguay, d'Republik oder den Doud*, ass d'Nationalhymn vum Paraguay. Den Text ass vum Francisco Acuña de Figueroa, dee vun 1791 bis 1862 gelieft huet an d'Noute si vum Remberto Gimenez (1898 – 1977).

## Den Originaltext


:A los pueblos de América infausto,
:Tres centurias un cetro oprimió,
:Más un día soberbia surgiendo,
:¡Basta!, dijo… y el cetro rompió.
:Nuestros padres lidiando grandiosos,
:Ilustraron su gloria marcial;
:Y trozada la augusta diadema,
:Enalzaron el gorro triunfal,
:Y trozada la augusta diadema,
:Enalzaron el gorro triunfal.

:*Coro:*
:¡Paraguayos, República o muerte!
:Nuestro brío nos dío libertad:
:Ni opresores, ni siervos, alientan,
:Donde reinan unión, e igualdad.
:Ni opresores, ni siervos, alientan,
:Donde reinan unión e igualdad,
:unión e igualdad, unión e igualdad.

:Nueva Roma, la Patria ostentará
:Dos caudillos de nombre y valer,
:Que rivales, cual Rómulo y Remo,
:dividieron gobierno y poder…
:Largos años, cual Febo entre nubes
:Viose oculta la perla del Sud,
:Hoy un Héroe grandioso aparece
:Realzando su gloria y virtud…

:*Coro*

:Con aplauso la Europa y el Mundo
:La saludan, y aclaman también
:De heroísmo valuarte invencible
:De riquezas magnífico Edén
:Cuando entorno rugió la Discordia
:Que otros Pueblos fatal devoró,
:Paraguayos, el suelo sagrado
:Con sus alas un ángel cubrió.

:*Coro*

:¡Oh, cuan pura, de lauro ceñida,
:Dulce Patria te ostentas así!
:En tu enseña se ven los colores
:Del zafiro, diamante y rubí.
:En tu escudo que el sol ilumina,
:Bajo el gorro se mira el león.
:Doble imágen de fuertes y libres,
:y de glorias, recuerdo y blasón.

:*Coro*

:De la tumba del vil feudalismo
:Se alza libre la Patria Deidad;
:Opresores, doblad rodilla!
:Compatriotas el Himno entonad!
:Suene el grito: ¡República o Muerte!
:Nuestros pechos lo exalen con fe,
:Y sus ecos repitan los montes
:Cual gigantes poniéndose en pie.

:*Coro*

:Libertad y Justicia defiende
:Nuestra Patria, ¡Tiranos, oid!
:De sus fueros la carta sagrada
:Su heroismo sustenta en la lid.
:Contra el mundo, si el mundo se opone,
:Si ententare su prenda insultar,
:Batallando vengar la sabremos
:¡O abrazo con ella expirar!

:*Coro*

:Alza, oh Pueblo, tu espada esplendente
:Que fulmina destellos de Dios,
:No hay más medio que libre o esclavo
:Y un abismo divide a los dos
:En las auras el Himno resuene,
:Repitiendo con eco triunfal:
:¡A los Libres perínclita gloria!
:¡A la Patria laurel inmortal!

:*Coro*


## Um Spaweck
Nordhallefkugel

Als **Nordhallefkugel**, **nërdlech Hallefkugel** oder **nërdlech [[Äerduewerfläch#Glidderung no Hemisphären|Hemisphär]]** gëtt deen Deel vun der Äerd bezeechent, deen nërdlech vum Equator ass. D'Geographesch Breet huet dobäi d*'Virzeechen* N.

Den astronomesche Summer geet do vum Juni bis den August an de Wanter vun Dezember bis Februar.

Duerch d'Corioliskraaft sinn Déifdrockgebidder an och z.&nbsp;B. Hurrikaner op der Nordhallefkugel (bal) ëmmer lénks gedréit – géint den Auerzäresënn.

D'Nordhallefkugel huet méi eng grouss Landfläch wéi d'Südhallefkugel, ass awer net identesch mat der Landhemisphär.

## Kuckt och
* Südhallefkugel

## Um Spaweck
Südhallefkugel

Als **Südhallefkugel** (och **südlech Hallefkugel**, **Südhemisphär**, **südlech Hemisphär**) gëtt deen Deel vun der Äerd bezeechent, dee südlech vum Equator ass.

Den astronomesche Summer dauert op der Südhallefkugel vun Dezember bis Februar an de Wanter vu Juni bis August. Dobäi leeft d'Sonn vun Osten iwwer den Norden no Westen. Nuets ass de Südstärenhimmel ze gesinn.

Op der Südhallefkugel leien haaptsächlech déi südlech Deeler vu Südamerika an Afrika, de gréissten Deel vun Indonesien, Australien, Neiséiland an d'Antarktis. Déi Südlech Hemisphär läit a wäiten Deeler an der Waasserhemisphär.

Duerch d'Corioliskraaft dréie sech op der Südhallefkugel Déifdrockgebidder, och z.&nbsp;B. Hurrikaner, am Auerzäresënn.

## Kuckt och
* Nordhallefkugel

## Um Spaweck
Frelleweier

E **Frelleweier** ass e kënschtlech ugeluechte Weier, an deem d'Frellen opgezillt ginn an duerno erëm erausgeholl gi fir ze verkafen, sief et fir de Liewensmëttelhandel, oder fir a Baachen auszesetzen. De Weier u sech selwer ass awer nëmmen d'Endphas vun der Frellenzuucht. En ënnerscheet sech vun anere Fëschweieren duerch seng längelzeg Form.

D'Längt an d'Breet vum Weier mussen op de Wasserzoufloss ofgestëmmt sinn, an zwar sou, datt eng gutt Duerchstréimung vum Weier garantéiert ass. Eng Stréimungsvitesse vun 1&nbsp;m/s, wat dem Wäert vun enger Frellebaach an der Natur entsprécht, ass nëmmen z'erreeche wann de Weier sou vill wéi méiglech enger Baach gläicht.

D'Stréimung ass wichteg fir datt d'Frell sech am Weier scho sou muss behuelen, wéi wa s'an enger Baach géif schwammen, fir datt s'eng staark Muskulatur opbaue kann, déi hir et méiglech mécht, sech sou séier wéi méiglech, no dem Aussetzen an eng natierlech Baach, un déi nei Situatioun unzepassen. Fir den Handel garantéiert et eng Produktioun vun engem feste Fleesch.

Dat gëtt zanter de 70er Joren duerch de Bau vu Kanäl erméiglecht déi zwar ausbetonéiert sinn, soss awer sou gutt wéi méiglech d'Charakteristike vun enger Baach hunn. D'Iddi dovun ass zwar méi al, Millegrief déi nodeem d'Millen net méi geschafft huet goufen dacks als Weier, oder als als Zoulaf vu méi Weiere benotzt. Op en ettleche Plaze goufe sou Weieren och scho fréier, ganz einfach am Bett vun enger Baach oder engem Floss ugeluecht.

Wa sou e Bau net méiglech ass, meeschtens well et un der néideger Plaz feelt, aus wirtschaftleche Grënn, oder wéinst dem Waasserrecht, musse beim Bau Mindestkritere mat agerechent ginn. Temperatur vum Waasser am Weier soll wa méiglech ëmmer déi selwecht sinn, ideal sinn ëm déi 10° Celsius an de Sauertoffgehalt däerf net ze déif falen. Dëst ass nëmme méiglech wann d'Waasser sech am Laf vum Dag dacks genuch erneiert. E Minimum ass dräimol. Frelleweieren däerfen dofir och net hannereneen ugeluecht ginn, well all Weier wéinst der Temperatur op dat frëscht Waasser aus der Baach ugewisen ass.

E gutt Beispill dofir sinn d'Fëschweieren zu Fëschbech op der Schmëdd.

D'Gréisst vum Weier hänkt haaptsächlech vum Waasserzoufloss of. Dësen ass besonnesch wichteg an der waarmer Joreszäit, wa mat vill Verdonstung ze rechnen ass.

## Um Spaweck

* Artikel bei Fischundzucht.de
Eduard Imhof

Den **Eduard Imhof**, gebuer de 25. Januar 1895 a gestuerwen de 27. Abrëll 1986, war e bekannte Schwäizer Kartograph.

No sengem Diplom op der ETH zu Zürich 1919, war hie vun 1925 bis 1965 Professer fir Kartographie op der selwechter Héichschoul. Hie war de Grënner vum éischten Héichschoulinstitut fir Kartographie, dat hie vun 1925-1965 geleet huet. Dem Eduard Imhof seng Schoulkaarten an Atlasse goufe wäit iwwer d'Héichschoul eraus bekannt. Nieft dëse Kaarte war den Eduard Imhof och nach bekannt fir seng exakt Reliefmodeller. Hie war e begeeschterte Kënschtler an Aquarellist.

## Um Spaweck
* Eduard Imhof - Kartograph und Künstler
* Liewenslaf
Canton de Thionville-Est

De **Canton de Thionville-Est** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Thionville-Est, Museldepartement an der Regioun Grand Est.

Den Haaptuert war Diddenuewen.

## Gemengen am Kanton

*Diddenuewen
Canton de Sierck-les-Bains

De **Canton de Sierk-les-Bains** war bis Dezember 2014 eng franséisch administrativ Andeelung am fréieren Arrondissement Thionville-Est, Museldepartement an der Regioun Grand Est mat als Haaptuert Sierck-les-Bains.

## Gemengen am Kanton
Arrondissement Metz-Ville

Den **Arrondissement Metz-Ville** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Museldepartement an der Regioun Grand Est.

2015 gouf d'Arrondissement opgeléist fir zesumme mam Arrondissement Metz-Campagne dat neit Arrondissement Metz ze bilden.

Den Arrondissement huet aus véier Kantone bestanen:

* Canton de Metz-Ville 1
* Canton de Metz-Ville 2
* Canton de Metz-Ville 3
* Canton de Metz-Ville 4
Arrondissement Bar-le-Duc

Den **Arrondissement Bar-le-Duc** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Meuse an der Regioun Grand Est.

Den Haaptuert ass Bar-le-Duc.

Den Arrondissement setzt sech aus néng Kantonen zesummen:

* Canton d'Ancerville
* Canton de Bar-le-Duc-1
* Canton de Bar-le-Duc-2
* Canton de Ligny-en-Barrois
* Canton de Revigny-sur-Ornain
* Canton de Dieue-sur-Meuse
Arrondissement Briey

Den **Arrondissement Briey** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Meurthe-et-Moselle an der Regioun Grand Est.

Den Haaptuert ass Briey.

Den Arrondissement setzt sech aus zéng Kantonen zesummen:

*Canton d'Audun-le-Roman 
*Canton de Briey 
*Canton de Chambley-Bussières 
*Canton de Conflans-en-Jarnisy 
*Canton d'Herserange 
*Canton d'Homécourt 
*Canton de Longuyon 
*Canton de Longwy 
*Canton de Mont-Saint-Martin
*Canton de Villerupt
Helixniwwel

Den **Helixniwwel** (och mat **[[New General Catalogue|NGC]] 7293** bezeechent) ass e Planetareschen Niwwel am Stärebild Aquarius mat enger Hellegkeet vu +6,30 mag an engem Wénkelduerchmiesser vu 16.0'&nbsp;×&nbsp;12.0'.

Den Helixniwwel ass mat enger Distanz vun zirka 650 Liichtjoer den nächste planetareschen Niwwel, an domat dee mat deem am gréisste projezéierten Duerchmiesser (ongeféier hallef sou grouss wéi de projezéierte Mound). Dofir kënnen a sengem Ëmfeld och Detailer vun der Gasstruktur opgeléist ginn.

Mat dem Hubble-Weltraumteleskop war et 1996 souguer fir d'éischt Kéier méiglech, Kniet a sengem Mantel opzehuelen, déi virdrun onbekannt waren an nei Réckschlëss op d'Entstoe vum planetareschen Niwwel erlaben. Si hunn awer och nees nei Froen opgeworf. Sou ass net kloer, ob d'Kniet-Keime wärend dem Ausworf vun der Hüll entstane sinn, oder ob si vu fréieren Aktivitéite vum Stär hierstamen. Och ass ëmstridden, ob d'Kniet hydrodynamesch Strukture sinn (d.&nbsp;h. duerch Instabilitéite gemaach), oder ob si duerch Photoionisatioun vum Gas duerch de Wäissen Zwerg am Zentrum entstinn.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Presseerklärung zu den neuesten HST-Beobachtungen des Helixnebels. Enthält u.a. viel Multimedia-Material.
*  Spitzer Space Teleskop
Canton d'Ars-sur-Moselle

De **Canton d'Ars-sur-Moselle** war bis Enn 2014 eng franséisch administrativ Andeelung am fréieren Arrondissement Metz-Campagne, Museldepartement an der Regioun Grand Est mat Ars-sur-Moselle als Haaptuert.

Zanter den Departementswalen am Mäerz 2015 gehéieren all Gemengen aus dem Kanton zum neie Kanton Coteaux de Moselle
## Gemengen am Kanton
Ancy-sur-Moselle

**Ancy-sur-Moselle** ass eng fréier franséisch Gemeng am Museldepartement an der Regioun Grand Est. Zanter dem 1. Januar 2016 ass et en Deel vun der neier Gemeng Ancy-Dornot.

D'Uertschaft gouf am Joer 875 fir d'éischt als *Anceiacum* ernimmt, ass awer méi al. An de Krichsjoren 1915-18 an 1940-44 hat d'Uertschaft den däitschen Numm **Anzig**. Bei der Befreiung am September 1944 gouf Duerf schwéier zerstéiert.

D'Uertschaft läit am Parc naturel régional de Lorraine.

## Perséinlechkeeten aus der Gemeng
*Raymond Mondon fréiere franséische Minister a Buergermeeschter vu Metz

## Nopeschuertschaften
* Ars-sur-Moselle am Nordnordosten
* Augny am Osten
* Dornot am Süden

*Lëscht vun den Uertschafte bei der Musel

## Um Spaweck
*  Inoffiziell Websäit
*  Plang vun Ancy-sur-Moselle op Mapquest
Arry (Moselle)

**Arry** ass eng franséisch Gemeng am Museldepartement an der Regioun Grand Est. Arry läit e puer Kilometer südlech vu Metz.

D'Uertschaft gouf am Joer 608 fir d'éischt ernimmt a koum 1766 zu Frankräich. An de Krichsjoren 1915-18 hat den Uert de verdäitschten Numm **Arrich**, an am 2. Weltkrich 1940-44 den Numm **Aringen**.

## Kuckeswäertes

* D'Schlass vun Arry
* D'Kierch Saint-Arnould aus dem 13. Joerhonnert.

## Nopeschuertschaften
* Novéant-sur-Moselle am Norden
* Marieulles am Osten
* Lorry-Mardigny am Osten
* Vittonville am Süden
* La Lobe am Westen

* Lëscht vun den Uertschafte bei der Musel

## Um Spaweck
*  Plang vun Arry op Mapquest
Canton de Maizières-lès-Metz

De **Canton de Maizières-lès-Metz** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Metz-Campagne, Museldepartement an der Regioun Grand Est.

Den Haaptuert war Maizières-lès-Metz.

## Gemengen am Kanton

*Hagondange
*Hauconcourt
***[[Maizières-lès-Metz]]**
*Semécourt
*Talange
Schallplack

Eng **Schallplack** ass eng ronn, dënn Plack, déi meeschtens schwaarz ass, an op där Téin analog gespäichert sinn. D'Tounsignaler ginn op engem Plackespiller mat enger Nol oder engem Diamant ofgetaascht, deen an enger schmueler Rill leeft, déi a Form vun enger Spiral zu der Mëtt hiféiert.

## Kuckt och
* CD

## Um Spaweck
Arrondissement Nanzeg

Den **Arrondissement Nanzeg** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Departement Meurthe-et-Moselle an der Regioun Grand Est.

Den Haaptuert ass Nanzeg.

Den Arrondissement setzt sech aus 14 Kantonen zesummen, wouvun der e puer och Gemengen aus aneren Arrondissementer hunn:

*Canton d'Entre Seille et Meurthe
*Canton du Grand Couronné
*Canton de Jarville-la-Malgrange
*Canton de Laxou
*Canton de Meine au Saintois (61 vun 98 Gemengen)
*Canton de Nancy-1
*Canton de Nancy-2
*Canton de Nancy-3
*Canton de Neuves-Maisons (13 vu 14 Gemengen)
*Canton du Nord-Toulois (1 vu 57 Gemengen)
*Canton de Pont-à-Mousson (18 vu 24 Gemengen)
*Canton de Saint-Max
*Canton Val de Lorraine Sud
*Canton de Vandœuvre-lès-Nancy

## Fréier Kantonen
*Canton de Dieulouard 
*Canton d'Haroué 
*Canton de Malzéville 
*Canton de Nancy-Est 
*Canton de Nancy-Nord 
*Canton de Nancy-Ouest 
*Canton de Nancy-Sud 
*Canton de Nomeny 
*Canton de Pompey 
*Canton de Saint-Nicolas-de-Port 
*Canton de Seichamps
*Canton de Tomblaine 
*Canton de Vandœuvre-lès-Nancy-Est 
*Canton de Vandœuvre-lès-Nancy-Ouest 
*Canton de Vézelise
Staudamm zu Rouspert

De **Staudamm** an der Gemeng **Rouspert-Mompech** staut d'Waasser vun der Sauer fir domat e Waasserkraaftwierk unzedreiwen.

## Geschicht

De *Papp* vum Rousperter Staudamm war den Industriellen Henri Owen Tudor.

Am Joer 1920 huet d'Gesellschaft, déi den Tudor extra dowéinst gegrënnt hat eng Demande bei der Regierung gemaach, fir e Waasserkraaftwierk zu Rouspert ze bauen. Well d'Sauer e Grenzfloss ass, an Däitschland iwwerdriwwe Fuerderunge gestallt hat, ass näischt aus där Saach ginn.

Eréischt nom Zweete Weltkrich ass et mat Hëllef vun der OECE un de Pläng geschafft ginn. Zum éischte Spuetstéch koum et 1957. 

2007 koum et zu éischte Gespréicher, fir de Staudamm mam Säitekanal ze restauréieren. 

## D'Waasserkraaftwierk

## Um Spaweck

* D'Anlag op der Websäit vun der SEO.
Kavalkad

Eng **Kavalkad** ass hautdesdaags e Cortège vu verkleeten oder maskéierte Leit duerch eng Uertschaft. Et ass ee vun den Héichpunkten an eng vun den eelste bekannte Manifestatioune vun der Fuesent. 

D'Originne vum Wuert Kavalkad ginn an d'Joer 1349 zeréck, an deem den Ausdrock fir d'éischt verbiergt ass. Déi Zäit war et en Tour mat Päerd an enger Grupp Leit.

Déi éischt Kavalkad zu Lëtzebuerg gouf 1851 an der Stad organiséiert. D'Dikrecher Kavalkad besteet zënter 1870 an – mat Ënnerbriechungen – bis haut.

## Kavalkaden zu Lëtzebuerg
### Aktuell
Aktuell gëtt et zu Lëtzebuerg Kavalkaden a follgenden Uertschaften(Stand: 2026):
* Fuessonndeg: Dikrech (éischt Kavalkad am Joer 1870) 
* Buergsonndeg: Schëffleng
* Bounesonndeg: Esch-Uelzecht
* Weekend vum Krounesonndeg: 
** Samschdeg: Nuetskavalkaden zu Käerch a Klierf
** Sonndeg: Kannerkavalkad zu Keel-Téiteng (zënter 1996)
* Weekend vun Halleffaaschten: 
** Samschdeg: Nuetskavalkad zu Waasserbëlleg (vun 1948 bis …; zënter 2014)
** Sonndeg: Péiteng (zënter 1955) a Réimech (zënter ≈1986)

### Fréier
Fréier gouf et och Kavalkaden zu:
*Bieles (1960er Joren)
*Biebereg (1940er Joren)
*Diddeleng (… bis 1937; vun 1955 bis …)
*Gaasperech (1950er a 1960er Joren) 
*Gilsdref (1950er Joren) 
*Gréiwemaacher 
*Iechternach (1960er Joren)
*Koplescht (1950er Joren)
*Reckeng op der Mess (1968 bis …)
*Reisduerf (1950er Joren) 
*Kënzeg (1960er Joren)
*Nidderkuer (virum Krich, duerno 1948 bis …)
*Stad Lëtzebuerg (1904, … 1950er Joren)
**Hollerech (1920er Joren)
**Weimeschkierch (1920er Joren)
*Stroossen (1960er Joren)
*Veianen (1950er Joren)
*Wegdichen-Ierpeldeng (1960 bis …)

## Kavalkaden an der Ëmgéigend vu Lëtzebuerg
*Arel
*Binche
*Ëtteng
*Malmedy
*Tréier

## Kuckt och
*Dikrecher Kavalkad
*Grouss Kavalkad, Roman vum Guy Rewenig

## Um Spaweck
* Karneval Gemeng Péiteng
* Dikrecher Kavalkad
* Nuetskavalkad zu Käerch
* Kavalkad zu Waasserbëlleg
* Réimecher Kavalkad
Aries (Stärebild)

De ** Widder** (laténgesch **Aries**) ass e Stärebild op der Ekliptik.

## Beschreiwung
Den Aries ass e klengt awer markant Stärebild. Et läit südlech vum onopfällege Stärebild Triangulum (Dräieck) a westlech vum Stärebild Pisces (Fësch). Déi hellste Stäre sinn α (Hamal), β (Sheratan) an γ (Mesarthim) a bilden eng gebéite Linn um Himmel.

De Widder gehéiert zu den Déierekreeszeechen, well d'Ekliptik duerch d'Stärebild doduerch geet. D'Sonn hält sech all Joer vum 21. Mäerz bis den 20. Abrëll am Stärebild Aries op.

## Geschicht
Ab der Antiquitéit, viru méi wéi 2.000 Joer, louch de Fréijoerspunkt, de Schnëttpunkt vum Himmelsequator mat der Ekliptik, am Stärebild Aries. Opgrond vun der Prezessiounsbeweegung vun der Äerdachs verréckelt sech de Frèijoerspunkt lues no Westen. Ëm Christi Gebuert ass de Punkt an d'Stärebild Pisces gewandert.

## Himmelsobjeten

### [[Stär]]en

den α Arietis ass mat enger visueller Hellegkeet vun 2,01m den hellste Stär am Stärebild Aries. Hien ass 66 Liichtjoer vun eis ewech an huet de 15fachen Duerchmiesser an déi 90fach Liichtkraaft vun eiser Sonn.

Den Numm Hamal ass arabesch a bedeit och „Widder“.

Den zweethellste Stär, β Arietis, ass 60 Liichtjoer vun eis ewech. Et handelt sech ëm een engt Duebelstäresystem, dat mat Teleskopen netz e gein ass. Eréischt spektroskopesch Ënnersich weisen, datt sech zwéi Stären an engem Ofstand vun 1,2 AU op extreem exzentresche Bunnen ëm e vereente Schwéierpunkt beweegen. 
Den arabeschen Numm Sheratan, „déi zwee Zeechen“, bezitt sech dorop, datt de β an de γ Arietis an der Antiquitéit de Fréijoerspunkt markéiert hunn.

Den 53 Arietis läit op enger Distanz vu 750 Liichtjoer. De blo-wäisse Stär huet eng visuell Magnitude vu 6,13m. Miessunge vun der Eegebeweegung weisen, datt sech de Stär mat enger ausseruerdentlech héijer Vitess vun 100&nbsp;km/s beweegt. E gehéiert zu enger Grupp vu Stären, déi als „Runaway Stars“ (Ausräisser) bezeechent ginn. Méiglecherweis ware si eng Kéier Membere vun engem Méifachstäresystem a goufen duerch eng Supernovaexplosioun oder duerch d'Laanschtzéie vun engem anere System an de Raum geschleidert. Déi aner bekannt „Ausrräisserstäre“ sinn AE Aurigae am Auriga an η Columbae an der Columba.

### [[Duebelstär]]en

Den γ Arietis (Mesarthim) ass e Méifachstäresystem op enger Distanz vun 150 Liichtjoer a besteet aus dräi Stären, déi ëm ee Schwéierpunkt kreesen.

### [[Verännerleche Stär|Verännerlech Stären]]

Den τ1 Arietis läit op enger Distanz vu 462 Liichtjoer vun eis ewech an ass e bedeckungsverännerleche Stär.

### [[Messier-Katalog|Messier]]- an [[New General Catalogue|NGC]]-Objeten

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Stärebild Widder Eng fotografesch Rees duerch d'Déierekreeszeechen
Messier 87

De **Messier 87** (och als NGC 4486 bezeechent) ass eng +8,60&nbsp;mag hell elliptesch Risegalaxie mat enger Flächenausdeenung vun 8.7' × 6.6' am Stärebild Virgo (Jongfra oder och Joffer op Lëtzebuergesch).
De Messier 87 ass eng ganz aktiv Galaxie, déi als Radioquell och als **Virgo A** bezeechent gëtt. D'Galaxie ass no beim Zentrum vum Virgo-Galaxiëkoup, wou den M87 dee gréissten ass, obwuel si un Hellegkeet am visuelle Beräich vum Spektrum vum M49 iwwertraff gëtt. D'Mass vum M87 ass ronn 100 Billioune Sonnemassen. Et gëtt ugeholl, datt am Zentrum vun dëser Galaxie e supermassivt Schwaarzt Lach mat enger Mass vun 3×109 Sonnemassen ass. Een däitlecht Zeechen dorop ass de siichtbare Jet, dee vum Zentrum vun der Galaxie fortgeet.

Den M87 huet dat bis elo gréisst bekannt System vu Kugelstärekéip vun enger Galaxie. Wärend eis Mëllechstrooss ronn 200 Kugelstärekéip huet, geet een beim M87 vun enger Zuel ëm 15.000 souer Objeten aus. Um Bild op der Säit sinn déi meescht vun de stärenaartege Punkten am Beräich vun der Galaxie Kugelstärekéip.

## Daten
**[[Koordinaten]]** (Equinoxe 2000.0)
* Rektaszensioun: 12 30 48.00
* Deklinatioun: +12° 23' 00"

## Kuckt och

* Kosmeschen Jet

## Um Spaweck
*  M87 bei SEDS
Canton d'Algrange

De **Canton d'Algrange** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Thionville am Museldepartement an der Regioun Grand Est.

Den Haaptuert ass Algrange.

## Gemengen am Kanton

*Algrange
*Angevillers
*Audun-le-Tiche
*Aumetz
*Boulange
*Fontoy
*Havange
*Knutange
*Lommerange
*Neufchef
*Nilvange
*Ottange
*Rédange
*Rochonvillers
*Russange
*Tressange
Canton de Fameck

De **Canton de Fameck** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Thionville-Ouest, Museldepartement an der Regioun Grand Est.

Den Haaptuert ass Fameck.

## Gemengen am Kanton
* Fameck
* Florange
* Mondelange
* Richemont
* Uckange
Maximilien de Robespierre

De **Maximilien de Robespierre**, gebuer de 6. Mee 1758 zu Arras, a gestuerwen den 28. Juli 1794 zu Paräis, war e franséische Revolutionär.

De Maximilien de Robespierre ass aus aarme Verhältnesser komm an huet duerch e Stipendium konnten Droit studéieren an ass Affekot ginn. De Robespierre huet seng Heemechtsstad Arras bei de Generalstänn als Deputéierte vum drëtte Stand vertrueden.

No dem Ufank vun der Revolutioun huet de Robespierre sech um radikale lénkse Bord ervirgedoen an hien huet eng kompromësslos Demokratiséierung gefuerdert. De Robespierre gouf Member vun de Jakobiner a Leader vun de Montagnards. Hien huet fir d'Exekutioun vum Louis XVI. a vum Georges Jacques Danton gesuergt. Vu 1793 u stoung hien un der Spëtzt vum Terrorregime vun de Jakobiner.

Mä amplaz vun der vun him gepriedegter neier Moral, Dugend a Vernonft huet geschwë fanateschen Terror geherrscht, deem hie selwer zum Affer gefall ass. Seng fréier Unhänger hunn hien op d'Guillotine bruecht.

Am Volleksmond zu Lëtzebuerg war de Robespierre deemools och ënner dem Numm *Ruckels Pier* bekannt.

## Um Spaweck
Arrondissement Thionville-Ouest

Den **Arrondissement Thionville-Ouest** war vun 1901 bis 2014 eng franséisch administrativ Andeelung am Museldepartement an der Regioun Grand Est mat als Haaptuert Diddenuewen.

Den Arrondissement huet aus sechs Kantone bestanen:

* Canton d'Algrange
* Canton de Fameck
* Canton de Florange
* Canton de Fontoy
* Canton de Hayange
* Canton de Moyeuvre-Grande

Vum 1. Januar 2015 u si verschidde Kantonen ofgeschaaft a mat aneren zesummegeluecht déi lo zum Arrondissement Thionville, dat nees frësch instauréiert gouf, gehéieren.
Ouereschmalz

**Ouereschmalz**, och *Cerumen* ass eng gielzeg-brongelzeg, fetteg Ofsonnerung vun den Ouereschmalzdrüsen (= Glandulae ceruminosae).

D'Ouereschmalz hält d'Haut am Gehéiergank fiicht an hëlleft dobäi de Stëbs, ofgestuerwen Hautzellen an Dreck aus dem Ouer erauszekréien.

## Kuckt och
* Schmalz

## Um Spaweck
Canton de Fontoy

De **Canton de Fontoy** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Thionville-Ouest, Museldepartement an der Regioun Grand Est.

Den Haaptuert war Fontoy.

## Gemengen am Kanton
*Angevillers
*Audun-le-Tiche
*Aumetz
*Boulange
***[[Fontoy]]**
*Havange
*Lommerange
*Ottange
*Rédange
*Rochonvillers
*Russange
*Tressange
Canton de Hayange

De **Canton de Hayange** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Thionville, Museldepartement an der Regioun Grand Est.

Den Haaptuert ass Hayange.

## Gemengen am Kanton

*Clouange
*Hayange
*Gandrange
*Moyeuvre-Grande
*Moyeuvre-Petite
*Ranguevaux
*Rosselange
*Serémange-Erzange
*Vitry-sur-Orne
Bäerbelekierch zu Crusnes

D**'Bäerbelekierch zu Crusnes** ( *Église Sainte-Barbe de Crusnes*) am franséischen Departement Meurthe-et-Moselle gouf tëscht 1937 an 1939 no de Pläng vum Claude Robbe am Alphonse Fénaux opgeriicht, déizäit Architekte bei der De Wendel-Gesellschaft zu Hayange, där d'Société des Mines de fer de Crusnes gehéiert huet.

Et ass déi eenzeg Kierch a Frankräich, déi ganz aus Eise gebaut ass.

D'Eisendeeler goufe vun der Firma Fillod zesummegesat, an d'Kierch war am Fong geholl e Prototyp, dee geduecht war fir sou Kierchen a Missiounslänner opzeriichten. Duerch den Zweete Weltkrich ass awer déi Iddi op Äis geluecht ginn.

D'Kierch, déi bis 1968 am Besëtz vun der Famill de Wendel war, gehéiert zanterhier der Gemeng.

## Kuckt och
* Crusnes
* Helleg Bäerbel
Malling

**Malling** ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est.

Den Uert, deen zum Arrondissement vun Diddenuewen-Ost gehéiert, huet 512 Awunner (Stand 1999).
## Geographesches
Malling läit direkt un der Musel, iwwer déi eng Bréck op Gavisse féiert.

*Muselbréck vu Malling
Sputnik 1

Mat dem **Sputnik 1** (russesch fir Begleeder (vun der Äerd)) huet de 4. Oktober 1957 d'Ära vun der Weltraumfaart ugefaangen.

Dësen éischte kënschtlechen Äerdsatellit war zwar vun der Sowjetunioun fir am Laf vum Internationale Geophysikalesche Joer (IGY)(1957-58) ugesot ginn, awer gerechent hat déi westlech Fachwelt eréischt fir Mëtt 1958 mat der sowjetescher Entwécklung vum Satellit.

## Kuckt och
* Sputnik

## Literatur
* R. Wallisfurth: *Russlands Weg zum Mond.* Econ-Verlag Düsseldorf-Wien 1964
* H. Giese: *Raumfahrttechnik.* BI-Taschenbuch 1962.

## Um Spaweck

*  Sputnik 1 - mat 80 Kilo ronderëm d'Welt
*  Sputnik 1, vun Ziolkowski bis Koroljow an Tjuratam
Haute-Kontz

**Haute-Kontz** ( **Uewer Konz** oder **Uewerkonz**) ass eng franséisch Uertschaft a Gemeng am Departement Moselle an der Regioun Grand Est.

Den Uert, deen zum Arrondissement vun Diddenuewen-Ost gehéiert, huet 581 Awunner .

D'Gander leeft duerch Uewerkonz, a fléisst do an d'Musel.

## Nopeschuertschaften

## Biller

Haute-Kontz (103).jpg
Haute-Kontz (104).jpg
Haute-Kontz - Kierfecht vun Uewer Konz - 20210901160011.jpg