Lëtzebuergesch

D**'Lëtzebuergesch** gëtt an der däitscher Dialektologie als ee westgermaneschen, mëtteldäitschen Dialekt aklasséiert, deen zum Muselfränkesche gehéiert. An der Linguistik gëtt et och alt zu de sougenannten *"Ausbausproochen"*, respektiv *"Kultursproochen"*, gezielt.

D'Lëtzebuergescht gouf de 24. Februar 1984 per Gesetz als "Nationalsprooch" an nieft dem Franséischen an dem Houdäitschen als eng vun den dräi administrative Sproochen zu Lëtzebuerg deklaréiert. Lëtzebuergesch gouf 1995 per Gesetz als Ëmgangssprooch an de Gemengeréit deklaréiert. Conseillere kënnen och eng aner offiziell Sprooch benotzen, mä et besteet keng Iwwersetzungsflicht.

Spéitstens zanter dem Gesetz vun 1984 gëtt Lëtzebuergesch national wéi eng eegestänneg Sprooch behandelt.

* *Dofir*, fir et als eege Sprooch ze gesinn, schwätzt ënner anerem, datt een, deen Houdäitsch als Mammesprooch huet, Méi huet, fir Lëtzebuergesch ze verstoen. Och gëtt Lëtzebuergesch a méi Situatioune gebraucht, wéi dat bei engem Dialekt de Fall wier - vun der Chamber bis zu de wëssenschaftlechen Emissiounen z.&nbsp;B. um Radio. Et gëtt och mëttelalterlech Texter déi op Lëtzebuergesch bzw. Muselfränkesch geschriwwe goufen z.&nbsp;B. den Text 'Yolanda vu Veianen' eng Säit aus dem *[[Codex Mariendalensis]] (c. 1330 AD),* dat beweist datt Lëtzebuergesch sech schonn deemools vum westgermaneschen Dialektcontinuum ofgespléckt a relativ onverännert bis haut iwwerlieft huet.
* *Dergéint* schwätzt, datt et keng däitlech Sproochegrenz zu deenen ugrenzenden däitschen Dialekter gëtt.

Ofgesi vun dësen éischter *technesche* Krittären ass et virun allem och de symbolesche Charakter, d'Identifikatiounselement dat dra läit, wat et mat sech bréngt, datt d'Lëtzebuerger dat, wat se schwätzen, als hir Sprooch ugesinn.

## Geographesch Verbreedung
Lëtzebuergesch gëtt zu Lëtzebuerg geschwat, mä och nach an de Grenzregioune vu sengen Nopeschlänner: an Däitschland an der Géigend ëm Béibreg an am Museldall ronderëm Tréier, an der Belsch an der Provënz Lëtzebuerg, am Areler Land, an a Frankräich an enger Partie vu Loutrengen. Wat ee méi a Richtung Oste geet, wat dat, wat geschwat gëtt, ëmmer méi an déi aner muselfränkesch Dialekter iwwergeet. Mat vill guddem Wëlle kann een och nach d'USA derbäizielen, wou d'Kands(-kands-)kanner vun deene Lëtzebuerger, déi am 19. Joerhonnert dohin ausgewandert waren, nach vereenzelt Lëtzebuergesch schwätze kënnen. Geleeëntlech gëtt nach ëmmer dat, wat a Siwebiergen/Transsylvanien (Rumänien) geschwat gëtt oder gouf, wéinst engem Glach mam Lëtzebuergeschen derbäigezielt, och wa sech dat scho laang als wëssenschaftlech net haltbar erwisen huet.

An der Belsch an a Frankräich gouf Lëtzebuergesch allerdéngs laang Zäit nom Zweete Weltkrich net geléiert, soudatt et virun allem eeler Generatioune sinn, déi et nach schwätzen. Doduerch, datt et fir déi vill Frontalieren um Lëtzebuerger Aarbechtsmaart nëtzlech ass, gëtt et awer erëm, zum Beispill an Owescoursen, geléiert.

Et gëtt verschidden Dialektforme vum Lëtzebuergeschen: Areler, Eechternoacher, Kliärrwer, Minetter, Miseler, Stater, Veiner, Weelzer, asw. Fréier gouf et souguer vun Duerf zu Duerf Ënnerscheeder bei verschiddene Wierder, oder et koum zu am Rescht vum Land onbekannte Wierder (z.&nbsp;B. al Rëmelenger Wierder wéi *Klëppchen* oder *Schëntercher*). Déi Ënnerscheeder sinn an historesche Sproochatlante genee beschriwwe ginn.

Duerch d'Mobilitéit vun de Leit an och duerch déi geschwate Medien (Radio an Televisioun) verlafe sech dës Ënnerscheeder awer ëmmer méi, respektiv tendéieren zu enger Zort 'Standardlëtzebuergesch', an der Linguistik Koinè genannt, hin.

## Geschriwwent Lëtzebuergesch
No enger Rei vun Uleef gouf 1975 eng eenheetlech Orthographie duerch e ministeriellen Arrêté agefouert. 1999 goufen dës Reegele per groussherzoglecht Reglement liicht verännert. Déi offiziell Orthographie gëtt an de Schoulen, wann iwwerhaapt, nëmmen ee Joer enseignéiert, wat dozou féiert, datt weiderhin individuell Orthographievarianten an der Praxis koexistéieren.

Zanter 2006 gëtt et e Spellchecker, deen ënner enger fräier Lizenz steet an dorop ausgeluecht ass, mat de gängegen Open-Source-Programmer ze funktionéieren (OpenOffice, Mozilla Thunderbird, asw.). Dësen Utilitär ënner dem Numm www.spellchecker.lu gëtt reegelméisseg weiderentwéckelt.

Zënter November 2024 ka jidderee seng Kompetenzen an der Lëtzebuerger Orthografie testen an unerkennen loossen. Den Zertifikat Lëtzebuerger Orthografie gouf an enger Kollaboratioun tëschent dem Zenter fir d’Lëtzebuerger Sprooch (ZLS), dem *[[Luxembourg Center for Educational Testing]]* (LUCET) an dem *[[Institut national des langues Luxembourg]]* (INLL) ausgeschafft.

## D'Lëtzebuergesch a Gefor?
Lëtzebuergesch gouf 2009 vun der Unesco an de *[[Unesco-Weltatlas vun de Sproochen, déi a Gefor sinn|Weltatlas vun de Sproochen, déi a Gefor sinn]]*, opgeholl. D'Vitalitéit vun der lëtzebuergescher Sprooch gëtt an der Online-Versioun vum Atlas als onsécher (*unsafe*) agestuuft.

Déi Ausso ass zu Lëtzebuerg ëmstridden, virun allem bei Fuerscher, déi sech mat der Lëtzebuerger Sprooch befaassen. De Soziolog Fernand Fehlen (Uni Lëtzebuerg) vertrëtt z.&nbsp;B. d'Meenung, d'Lëtzebuerger Sprooch wier net um Ausstierwen, am Géigendeel, si géif sech gutt entwéckelen, sou als Invité vum Dag den 9. Mäerz 2009 um Radio 100,7.

An der Kulturchronik vum Radio 100,7 geet de Jean-Claude Majerus den 10. Mäerz 2009 nach emol op de Sproochenatlas vun der Unesco an. Hei gouf d'Lëtzebuerger Sprooch jo als onsécher Sprooch mam Niveau 1 aklasséiert (déi Bairesch Sprooch huet déi selwecht Astufung). Dat kënnt dohier, well d'Unesco Krittäre benotzt wéi beispillsweis a wéi engem Mooss eng Sprooch an der nationaler Press geschriwwe gëtt. Wéinst hirer schwaacher Stellung an der geschriwwener Press ass d'Lëtzebuergesch do agestuuft ginn.

De lëtzebuergesche Linguistik- a Literaturlabo op der Uni Lëtzebuerg zeechent en anert Bild vun eiser Sprooch: verglach mat den 1970er an de 1980er Joren huet d'Lëtzebuergesch signifikativ u Bedeitung zougeholl, ëmmer méi Leit schwätzen et, et gouf nach ni sou vill op Lëtzebuergesch geschriwwe wéi haut, an dat net nëmmen an der Literatur, mä och an neie Beräicher, wéi d'elektronesch Post (Email, SMS) oder um Internet (Wikipedia, Websäiten, Bloggen, Facebook). Experte wéi de Fernand Fehlen ginn och ze bedenken, datt d'Lëtzebuergesch eng kleng a jonk Sprooch ass, déi voll an der Entwécklung stécht, an där hir Plaz an der kultureller a soziokultureller Landschaft vu Lëtzebuerg erhale wäert bleiwen.

De Statec huet 2011 an 2017 objektiv Donnéeë virgeluecht. Vun de Kanner déi tëscht 2007 an 2011 als Lëtzebuerger gebuer goufen hunn der just 78,4&nbsp;% d'Lëtzebuergescht als Haaptsprooch. Vun der aktiver auslännescher Populatioun sinn et 2017 nach déi Däitsch vun deene der am meeschten op d'mannst e gewëssen Niveau am Lëtzebuergeschen hunn (42,8&nbsp;%), virun de Belsch (24,9&nbsp;%), Portugisen (20,4&nbsp;%), Italieener (18,4&nbsp;%) an zum Schluss d'Fransousen (15,6&nbsp;%) - an der Moyenne kënnen also eng 80&nbsp;% vun hinne guer kee Lëtzebuergesch. Dem Alter no gekuckt sinn et um Stand vun 2011 nach déi jonk Auslänner an déi vun där eelerer Generatioun déi déi zu de meeschte Lëtzebuergesch als Haaptsprooch ugesinn, vu 27 bis 65 Joer sinn et der just 5&nbsp;% oder souguer manner. Am Ganzen ass et 2017 sou, datt 60,7&nbsp;% vun alle Leit déi zu Lëtzebuerg liewen d'Sprooch kënnen, an 39,3% hunn net mol eng rudimentär Basis vum Lëtzebuergeschen.

## Morphologie
### Nominalmorphologie
De Fall, oder de Kasus, gëtt op Lëtzebuergesch haaptsächlech am Artikel (den, en), aner Determinanten (mäin, dësen, keen), an an attributiven Adjektiver gewisen. D'Lëtzebuergesch kennt 3 Fäll: den Akkusativ, deen och d'Funktioun vum Nominativ iwwerholl huet, den Dativ an nach an e puer Expressiounen de Geenitiv. Vum Nominativ bleiwe just nëmmen e puer Nominalphrasen (NP) wéi *der Däiwel* oder *eiser Herrgott*.

Well de Geenitiv am Lëtzebuergeschen rar ass, gëtt de Besëtz mam Dativ ausgedréckt: *dem Mann säi Buch*. Dëst gëtt dacks als *Geenitivëmschreiwung* genannt, *Genitivumschreibung* op Däitsch a *periphrastic genitive* op Englesch. Zu de Geenitivausdréck gehéieren z.&nbsp;B.: *Enn des Mounts, ufanks der Woch, hien ass des Däiwels.*

Wat d'Zuel ugeet, do kennt d'Lëtzebuergescht d'Eenzuel (de Singulier) an d'Méizuel (de Pluriel). Et ass d'Eenzuel, déi onmarkéiert ass. Dëst heescht, datt et eng Méizuelendung gëtt, mä keng Eenzuelendung. Am Lëtzebuergesche kennt d'Méizuel keng Geschlechter, déi gëlle just an der Eenzuel.

Geschlechter (Genus) gëtt et der dräi: männlech, weiblech, a sächlech. Dat biologescht Geschlecht vu Leit an Déieren entsprécht an deene meeschte Fäll och dem Wuert sengem Geschlecht. Sou ass *de Papp, de Mann, den Dokter* männlech an *d'Mamm, d'Fra* weiblech. Ausnam ass d**Meedchen'', dat sächlech ass.

D'Nimm vun den Deeg, Méint a Joreszäite si männlech. Ausnam ass d**Fréijoer*, dat sächlech ass.

D'Nimm vun de Beem, Blummen a Friichte sinn am Allgemenge weiblech: *d'Dänn, d'Eech, d'Rous, d'Piisch*.

Zesummegesat Wierder kréien de Genus vum leschte Wuert:
* *d'Bir + de Bam = de Birebam*
* *d'Kichen + de Schaf = de Kicheschaf*
* Ausnam: *d'Kand + d'Daf = de Kanddaf*

Wierder, déi net mat engem biologesche Geschlecht verbonne sinn, kënnen iergendee Geschlecht hunn, ouni datt d'Wuert mat dësem grammatesche Geschlecht eppes ze dinn hätt.

Verschidden Endunge kënnen de Genus bestëmmen:

Wierder mam Prefix *'Ge-** si sächlech, si bezeechnen dacks Kollektiver: ''d'Geméis, d'Gestreids, d'Gebraddels, d'Gefréiss.''.
 


=== Adjektivalmorphologie ===
En Adjektiv ass e Wuert, dat e Substantiv beschreift, mä et kann awer och als Adverb benotzt ginn, wou en dann en anert Adjektiv beschreift, oder e Verb, oder eng ganz Konstruktioun. Morphologesch gesi gëtt et zwou Kategorië vun Adjektiver: si sinn entweeder attributiv oder predikativ. Predikativ Adjektiver kommen nom Substantiv a ginn net deklinéiert:
* De Mann ass grouss. (''männlech'')
* D'Fra ass grouss. (''weiblech'')
* D'Meedchen ass grouss. (''sächlech'')
* D'Kanner si grouss. (''Méizuel'')

Attributiv Adjektiver kommen awer virum Substantiv ginn deklinéiert a kréien hir respektiv morphologesch Endung:
* de grouss**e** Mann (''männlech'')
* déi grouss Fra (''weiblech'')
* dat grouss**t** Meedchen (''sächlech'')
* déi grouss Kanner (''Méizuel'')
Interessant ass och hei, datt déi bestëmmt Artikelen dacks virun engem attributiven Adjektiv d'Form vum Demonstrativ unhuelen: weiblech ''d'' gëtt ''déi'' (oder och ''di''), sächlech ''d'' gëtt ''dat'', a Méizuel ''d'' gëtt ''déi''.

De Komparativ gëtt am Lëtzebuergeschen analytesch gemaach, dat heescht, datt d'Adjektiv selwer net geännert gëtt (z.&nbsp;B. -''er'', wéi am Däitschen), mä, datt nach en anert Wuert drugehaange gëtt. Dofir gëtt net ''*schéiner'' gesot, mä ''méi schéin'':
* Lëtzebuerg ass méi schéi wéi Esch.

Beim Superlativ gëtt tëscht dem relative Superlativ an dem absolutte Superlativ ënnerscheet:

*De relative Superlativ gëtt gebraucht fir e méi héije Grad vun enger Qualitéit par Rapport zu engem Ensembel ze maachen.
:deen, déi, dat, déi + Adjektiv + -''st(en)''
::''Dat ass **déi schéinst** Fra''
:Bei Adjektiver déi op **s** oder **z** endegen, gëtt just ''t(en)'' ugehaangen.
::''Dat ass **déi béist** Hex''. 
::''Dat ass **dee kierzte** Wutz''.

De sougenannte ''superlatif relatif épithète'' gëtt d'selwecht deklinéiert wéi en ''adjectif épithète''.

**Beispiller:**

*Nominativ:
:***Dee schéinste*' Roman deen ech bis elo gelies hunn, krut gëschter e Literaturpräis*.
:***Déi klengst** Bouwen hunn am meeschte Kaméidi gemaach*.
*Dativ:
:*De Jamper danzt **mat deem schéinste** Meedchen*.
:*Dat ass eng **vun deene gelungenste** Geschichten déi ech bis elo héieren hunn* 
*Akkusativ:
:*Si deet **hire schéinsten** Hutt op*.
:*Deen Entreprener baut **déi deierst** Haiser.*.
* Den absolutte Supertlativ
:Beim absolutte Superlativ gëtt *'aller-** virun den normale Superlativ gesat:
::''Do steet den **allerneiste** Modell''.
::''Et ass och deen **allerdeiersten**.''
::''Dat ass dat **allerschéinst** Meedchen''.


=== Verbalmorphologie ===
== Syntax ==

**Wuertuerdnung*'

An engem onmarkéierte Saz ass d'Wuertuerdnung SVO, also Sujet, Verb, an Objet: *Ech iesse Kuch*. Wann am Ufank vum Saz nach en Zousaz oder en Attribut (Englesch: *adjunct*) steet, da kënnt als éischt d'Verb an duerno de Sujet: *Muer iessen ech Kuch*. Dëse Phenomeen gëtt "V2" (*Verb Second*) genannt, well d'(Haapt)Verb ëmmer an zweeter Positioun ass.

Lëtzebuergesch huet awer och e Mëttelfeld, wou den Objet vum Saz tëscht dem Hëllefsverb op der lénkser Säit an dem Haaptverb op der rietser Säit steet: Ech muss Kuch iessen.

An Niewesätz ass d'Wuertuerdnung SOV: *datt ech Kuch iessen*. Wann an engem Niewesaz en Auxiliaire an e Participe passé ass, da kënnt d'Haaptverb fir d'éischt an den Auxiliaire fir d'lescht: *datt ech de Kuch giess hunn*. Wann an engem Niewesaz e Modalverb an en Infinitiv ass, da kënnt d'Modalverb fir d'éischt: "datt ech Kuch muss iessen". Et wier awer net falsch wann d'Modalverb am Enn kënnt (*datt ech Kuch iesse muss*) oder souguer virum Objet (*datt ech muss Kuch iessen*).

== Neologismen ==
Neologisme sinn nei Wuertbildungen an nei Bedeitunge vu Wierder, déi schonn existéieren.



== Literatur ==
* [[Guy Berg|Berg, Guy]], 1993. *Mir wëlle bleiwe wat mir sin: Soziolinguistische und sprachtypologische Betrachtungen zur luxemburgischen Mehrsprachigkeit.* Reihe Germanistische Linguistik 140. Tübingen. ISBN 3-484-31140-1.
* [[Josy Braun|Braun, Josy]], 2006. *Eis Sprooch richteg schreiwen*. 12. Oplo. Rapidpress, Bartreng. ISBN 2-9599684-4-1.
* [[Robert Bruch|Bruch, Robert]], 1954. *Grundlegung einer Geschichte des Luxemburgischen*, Luxembourg, Publications scientifiques et littéraires du Ministère de l'Éducation nationale, 1953, vol. I; *Das Luxemburgische im westfränkischen Kreis*, Luxembourg, Publications scientifiques et littéraires du Ministère de l'Éducation nationale vol. II.
* Bruch, Robert, 1955 [²1968]. *Précis de grammaire luxembourgeoise*, Bulletin Linguistique et Ethnologique de l'Institut Grand-Ducal. Linden, Luxembourg.
* Chechulina, Irina, Layout a Graphik vum [[Lex Weyer (1966)|Lex Weyer]], 2009. *Dictionnaire Lëtzebuergesch - Russesch / Russesch - Lëtzebuergesch*, Lëtzebuerg, ISBN 978-2-87996-599-4
* [[Fernand Fehlen|Fehlen, Fernand]], 2009. *BaleineBis: Une enquête sur un marché linguistique multilingue en profonde mutation - Luxemburgs Sprachenmarkt im Wandel*. RED N° 12, SESOPI Centre Intercommunautaire.
* Fehlen, Fernand, 2011. *Sprachenpolitik zwischen 1815 und 1830*. [[d'Lëtzebuerger Land]] Nr. 51, vum 23. Dezember 2011, S. 22-23.
* [[Nuria Garcia|Garcia, Nuria]], [https://web.archive.org/web/20110722155025/http://www.forum.lu/pdf/artikel/6968_299_Garcia.pdf *La 'nationalisation' de la langue luxembourgeoise*] ; in: *forum*, Nr. 299 (September 2010), Ss. 33-36 (Referenzen).
* [[Peter Gilles|Gilles, Peter]], 1998. Die Emanzipation des Lëtzebuergeschen aus dem Gefüge der deutschen Mundarten. Zeitschrift für deutsche Philologie 117: 20-35.
* Gilles, Peter, 2006. Phonologie der n-Tilgung im Moselfränkischen ('Eifler Reegel'): ein Beitrag zur dialektologischen Prosodieforschung / Peter Gilles. In: Perspektiven einer linguistischen Luxemburgistik: Studien zu Diachronie und Synchronie. S. 28-68. Universitätsverlag Winter, Heidelberg.
* Girnth, Heiko, 2006. Entwickelungstendenzen des "Eifler Reegel" im Moselfränkischen. - Perspektiven einer linguistischen Luxemburgistik: Studien zu Diachronie und Synchronie, S. 69-86. Universitätsverlag Winter, Heidelberg.
* [[Mil Goerens|Goerens, Mil]], 2013, *Vun der Long op d'Zong*, Verlag S.MO, Kordel 2013, 422 Säiten, gebonnen, ISBN 978-3-940760-52-4.
* [[Germaine Goetzinger|Goetzinger, Germaine]], [[Gast Mannes]] & [[Roger Muller]], 2000. Lëtzebuergesch - "eng Ried déi vun allen am meeschten ëm ons klengt". Eine Sprache geht ihren Weg. Von "onst Däitsch" zu "eis Sprooch". Ausstellungskatalog. Centre national de littérature, Mersch. [Katalog vun der Ausstellung mam selwechten Titel, Oktober 2000 - Mäerz 2001].
* Krummes, Cédric, 2004. *The Lëtzebuergesch verb *ginn* (give): grammaticalisation from lexical verb to copula, existential construction, passive auxiliary and conditional mood auxiliary*. BA Thesis, University of Wales, Bangor. [https://archive.is/20121219174159/http://aleph.etat.lu/ Cote LMT 1256]
* Krummes, Cédric, 2005. *Can-Do or Can-Don't?: Do Luxembourgish as a Foreign Language (LaF, Lëtzebuergesch als Friemsprooch) Materials Conform to *Waystage 1990* Specifications?*. MA Thesis, University of Sheffield. [https://archive.is/20121219174159/http://aleph.etat.lu/ Cote LMT 1492]
* [[Jérôme Lulling|Lulling, Jérôme]], 2002. *La créativité lexicale en luxembourgeois,* Thèse de doctorat, Université Paul Valéry Montpellier III, sous la direction de François Schanen.
* [[Claudine Moulin|Moulin-Fankhänel, Claudine]], 2004. Lëtzebuergescht Handwierderbuch (LHWB) = Dictionnaire pratique de la Langue Luxembourgeoise = Handwörterbuch der Luxemburgischen Sprache. In: Wissenschaftliche Lexikographie im deutschsprachigen Raum, S. 519-528. Winter, Heidelberg.
* Moulin, Claudine & Damaris Nübling (Hrsg.), 2006. *Perspektiven einer linguistischen Luxemburgistik. Studien zu Diachronie und Synchronie.* Universitätsverlag Winter, Heidelberg. ISBN 3-8253-5156-4. [Dëst Buch ass publizéiert gi mat der Ënnerstëtzung vum [[Fonds national de la recherche]]]
* Newton, Gerald (ed.), 1996. *Luxembourg and Lëtzebuergesch: Language and Communication at the Crossroads of Europe*. Oxford. ISBN 0-19-824016-3.
* Nübling, Damaris, 2006. Zur Entstehnung und Struktur ungebändigter Allomorphie: Pluralbildungsverfahren im Luxemburgischen. In: Perspektiven einer linguistischen Luxemburgistik: Studien zu Diachronie und Synchronie. S. 107-125. Universitätsverlag Winter, Heidelberg.
* [[Joseph Reisdoerfer|Reisdoerfer, Joseph]], 2006. *Pour une étude scientifique de la langue luxembourgeoise* (Remarque sur la *Grammaire de la langue luxembourgeoise*). [[D'Lëtzebuerger Land]] Nr. 44: 11-13.
* [[Joseph Reuland|Reuland, Joseph]], Capesius, Bernhard & Piringer, Otto, 2015. *Kleines siebenbürgisches Wörterbuch - Siebenbürgisch - Deutsch / Deutsch - Siebenbürgisch - Wörter und Texte.* Luxemburg, 160 S. ISBN 978-99959-0-144-8
* [[François Schanen|Schanen, François]], 2004. *Parlons Luxembourgeois, Langue et culture linguistique d'un petit pays au coeur de l'Europe*. L'Harmattan, Paris. ISBN 2-7475-6289-1.
* [[François Schanen|Schanen, François]] & [[Jacqui Zimmer|Zimmer, Jacqui]], 2005 & 2006. *1,2,3 Lëtzebuergesch Grammaire. Band 1: Le groupe verbal. Band 2: Le groupe nominal. Band 3: L'orthographe*. Éditions Schortgen, Esch-sur-Alzette.
* Schanen, François, 2006. Kréien (+ Partizip II) im Lëtzebuergeschen. In: Perspektiven einer linguistischen Luxemburgistik: Studien zu Diachronie und Synchronie. p.&nbsp;203-225. Universitätsverlag Winter, Heidelberg.
* Welschbillig, Myriam, François Schanen & Jérôme Lulling, 2008. *Luxdico / Lëtzebuergesch > Däitsch / Deutsch > Luxemburgisch / 52.800 Iwwersetzungen / 52.800 Übersetzungen*. 358 S. Éditions Schortgen, Luxemburg. ISBN 978-2-87953-058-1. [https://web.archive.org/web/20090209114109/http://editions-schortgen.lu/DE/Catalogue/Detail.asp?Id=109 Luxdico Deutsch]
* Wolter Fernand, [[Lynn Marx|Marx Lynn]], 2008. *Alles an der Rei. Lëtzebuergesch fir de Beruff an den Alldag*. 184 S. + 1 CD. éditions saint-paul, Luxembourg. ISBN 978-2-87963-703-7, [http://aleph.etat.lu/F/?func=direct&doc_number=000696181&local_base=LUX01 bibnet.lu]
* [[Zenter fir d'Lëtzebuerger Sprooch]], 2020, *Aläert, jauwen, Zockerboun – 123 Pärelen aus der Lëtzebuerger Sprooch'', Serie: Lëtzebuerger Wuertschatz, Band 1, ISBN 978-2-9199644-1-3, 96 Säiten

## Kuckt och
* Conseil permanent de la langue luxembourgeoise (CCPL)
* 
* Eifeler Reegel
* Geschicht vun der Lëtzebuerger Sprooch
* Geschicht vun der Lëtzebuerger Schreifweis
* Geschicht vun der Sproochwëssenschaft zu Lëtzebuerg
* Lëscht vun de lëtzebuergesche Riedensaarten
* Lëtzebuergesch Dictionnairen
* Lëtzebuerger Online Dictionnaire
* Laboratoire de linguistique et de littératures luxembourgeoises (Uni Lëtzebuerg)
* Luxogramm
* Méisproochegkeet zu Lëtzebuerg
* Sproochenhaus Wëlwerwolz

## Um Spaweck

* dico.lu Dictionnaire luxembourgeois français / Franséisch - Lëtzebuergeschen Dictionnaire
* Spellchecker.lu: Quelltextoffene Spellchecker
* Bonjour.lu Videoclippe fir Lëtzebuergesch ze léieren
* d'Lëtzebuerger Orthografie per Video 30 Clippe mat de wichtegste Reegelen vun der Rechtschreiwung op play.rtl.lu
* d'Lëtzebuerger Land, Index vu Luxemburgensia
* Luxemburgistik: Forschungsstelle für Sprachen und Literaturen Luxemburgs
* Centre for Luxembourg Studies (University of Sheffield, GB)
* PISA - De Wëssensmagazin, Vun "Onsem Däitsch" bis bei "Eist Lëtzebuergesch" Reportage op rtl.lu de 24. Mäerz 2019
* Kuriositéiten aus der Lëtzebuerger Sprooch um radio 100,7 mat der Linguistin Caroline Döhmer vum Zenter fir d'Lëtzebuerger Sprooch
*Gilles, Peter (2021), Variatiounsatlas vum Lëtzebuergeschen