Frankräich

**Frankräich** (amtlech: *République française, Franséisch Republik*) ass en demokrateschen, zentralisteschen Eenheetsstaat am Weste vun Europa. Frankräich huet Grenze mat der Belsch, Lëtzebuerg, Däitschland, der Schwäiz, Italien, Monaco, Spuenien an Andorra. D'Küste vu Frankräich ginn iwwer den Atlantik mam Äermelkanal an d'Mëttelmier. Nieft dem Territoire an Europa huet Frankräich och eng Partie Iwwerséigebidder an der Karibik (ë.&nbsp;a. d'Martinique, d'Guadeloupe an een Deel vu Saint-Martin), Südamerika (Franséisch Guyane), virun der Küst vun Nordamerika (Saint-Pierre-et-Miquelon), am Indeschen Ozean (d'Réunion, d'Insel Mayotte), am Pazifik (Tahiti, Clipperton, asw.) an an Ozeanien (Nei-Caledonien, asw.). Ausserdeem erhieft Frankräich en Usproch op en Deel vun der Antarktis (Terre Adélie an arktesch Gebidder am déiwe Süde vum Indeschen Ozean (ë.&nbsp;a. d'Kerguelen-Inselen).

Frankräich ass Grënnungsmember vun der UNO, wou et ee permanente Sëtz am Sécherheetsrot huet, vun der EU a vun der Atlantescher Allianz, respektiv NATO.

## Geographie
Am Ganzen huet dat „franséischt Mammeland” an Europa eng Fläch vu 543.965&nbsp;km². Am franséische Landschaftsbild fënnt ee virun allem flaach Géigenden a kleng Hiwwelen am Norden a Westen. De Rescht ass mat Bierger bedeckt, Haaptbierger sinn d'Pyrenäen am Südwesten, de Massif central an d'Alpen am Südosten. Den héchste Bierg vu Frankräich - an och héchste Bierg vun den Alpen - ass de Mont Blanc (4.808 Meter). Wéinst senger Form gëtt Frankräich och *l'Hexagone* (Sechseck) genannt.

Déi mat Ofstand wichtegst a gréisst Stad a Frankräich ass d'Haaptstad Paräis mat ronn 12 Milliounen Awunner an der Agglomeratioun (Regioun Île-de-France). D'Groussraim ëm Marseille, Lille a Lyon hunn och méi wéi eng Millioun Awunner.

### Grouss Stied
# Paräis - 2.340.000 am Groussraum 12.350.000
# Marseille - 850.000 am Groussraum 1.700.000
# Lyon - 500.000 am Groussraum 2.200.000
# Toulouse - 450.000 am Groussraum 1.250.000
# Nice - 345.000 am Groussraum 1.000.000
# Nantes - 290.000 am Groussraum 900.000
# Stroossbuerg - 275.000 am Groussraum 770.000
# Montpellier - 270.000 am Groussraum 570.000
# Bordeaux - 240.000 am Groussraum 1.150.000
# Lille - 230 000 am Groussraum 1.150.000
# Rennes - 210.000 am Groussraum 700.000

## Geschicht

D'aktuellt Frankräich besteet gréisstendeels aus dem anticke Gallien. Den Numm kënnt allerdéngs vun engem germanesche Vollek, de Franken, déi sech op de Lännereie vum Réimesche Räich néiergelooss hunn.

Eng éischt richteg Dynastie, déi eng Partie Territoire ënner dem *Regnum Francorum* vereenegt huet, waren d'Merowenger mam Kinnek Clovis am Joer 486. Ënner sengen Ierwe gouf d'Frankeräich awer nach dacks opgedeelt, duerch d'merowengesch Ierfschaftspolitik no där d'Kinnekräich nom Doud vum Kinnek ënner **all** de Jongen opgedeelt gëtt.

Eng zweet Dynastie, d'Karolenger, konnte sech am 8. Joerhonnert behaapten, an ënner dem Karel dem Groussen koum et zu engem grousse Keeserräich. No sengem Doud gouf d'Räich alt erëm opgedeelt, an aus der *Francia occidentalis* gouf dat spéidert Frankräich (d**Francia orientalis'' gëtt zum haitegen [[Däitschland]]).

D'Karolenger konnte sech nach bis [[987]] um franséischen Troun behaapten, ier d'[[Kapetenger]] mam [[Hugues Capet]] un d'Muecht komm sinn. Nodeem mam [[Philippe IV. vu Frankräich|Philippe IV.]] d'[[Haus Valois|Valois]] um franséischen Troun souzen, si schlussendlech d'[[Bourbonen]] mam [[Henri IV. vu Frankräich|Henri IV.]] d'Kinneke vu Frankräich bis zu der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] bliwwen.

D'[[19. Joerhonnert]] war vu verschiddene Regimme markéiert, no der [[Convention nationale]], dem [[Directoire]] an dem [[Consulat]] huet sech den [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] zum [[Premier Empire|Keeser]] kréine gelooss. [[1815]] gouf an der sougenannter ''[[Franséisch Restauratioun|Restauratioun]]'' d'[[Monarchie]] nees agefouert, mä dëse System konnt sech a Frankräich net méi duerchsetzen. No engem [[Second Empire]] sinn d'Fransousen nees zu enger [[Republik]] iwwergaangen, enger Regierungsform déi sech bis haut, mat der [[fënneft Republik|fënnefter Republik]], behaapte konnt.



== Politik ==
=== Politesche System ===
Frankräich ass eng [[Zentralismus|zentralistesch]] organiséiert [[Demokratie]] mat engem [[semi-presidentielle Regierungssystem]]. An der [[Constitutioun]] vun der [[Fënneft Republik|V. Republik]] huet de Staatspresident, dee vum Vollek gewielt gëtt, eng staark Positioun. Hien ernennt de Premierminister an (op Rot vum Premierminister) déi aner Ministeren, huet vis-à-vis vu Gesetzesvirschléi vum Parlament e [[Veto]]-Recht, a kann d'Nationalversammlung opléisen. D'Parlament besteet aus zwou Kummeren, der [[Nationalversammlung (Frankräich)|Nationalversammlung]] (''Assemblée nationale'') mat 577 Deputéiert, déi vum Vollek gewielt ginn, an dem indirekt gewielte [[Senat (Frankräich)|Senat]] mat 331 (no der Senatsreform 2010: 346) Memberen.



=== Aktuell politesch Situatioun ===
Aktuelle President vun der Republik ass den [[Emmanuel Macron]]. Seng Partei [[LREM]] huet och d'Majoritéit an der [[Nationalversammlung (Frankräich)|Nationalversammlung]] (''Assemblée nationale'').

Am [[Senat (Frankräich)|Senat]] hunn d'konservativ Parteien d'Majoritéit, ënner anerem d'[[Les Républicains|Republikaner]].

=== Baussen- a Sécherheetspolitik ===

Frankräich war [[1949]] Grënnungsmember vum [[NATO|Nordatlantiktraité]] a krut militäresche Schutz vun den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]]. Wéi [[1958]] den [[Charles de Gaulle|de Gaulle]] un d'Muecht komm ass, hu sech d'Bezéiungen zu den USA, an zu der [[NATO]], déi vun den USA dominéiert gouf, verännert. Ënner der Leedung vum de Gaulle huet sech Frankräich [[1960]] zu enger [[Atommuecht]] entwéckelt, an hat zanter [[1965]] mat der ''Force de Frappe'' och eng [[Atomsträitkraaft]], déi 50 Fligere mat [[Atombomm]]en an den Déngscht opgeholl huet. [[1968]] hat Frankräich schonn 18 Ofschossrampe fir [[Mëttelstreckerakéit]]en opgestallt, déi [[1970]] an [[1971|71]] Atomsprengkäpp kruten. An de [[1970|70er]] Joren huet Frankräich seng Atommuecht och op d'Mier ausgebreet. Véier [[Atom-U-Boot]]er hu jeeweils 16 atomar Mëttelstreckerakéiten.

An der aktueller Baussepolitik beméit sech Frankräich ëm gutt Relatioune mat sengem Noper [[Däitschland]] ("[[Käreuropa]]") a steet zesumme mat den Däitschen der Virmuechtstellung vun den USA skeptesch géintiwwer. Duerch dës Skepsis ass Frankräich [[1966]] bis [[Mäerz]] [[2009]] aus der militärescher Organisatioun vun der [[NATO]] ausgetrueden, mä ass awer am politeschen Deel weiderhin integréiert bliwwen.

Dobäi kënnt och en Engagement nom Enn vun der [[Kolonie|Kolonialherrschaft]] an [[Afrika]], wou Frankräich bis haut a ville Länner d'Uerdnungsmuecht bliwwen ass. Frankräich ass ausserdeem Member am [[Sécherheetsrot vun de Vereenten Natiounen|UNO-Sécherheetsrot]] mat [[Veto]]recht.

D'[[Doudesstrof]] gouf a Frankräich [[1981]] ofgeschaaft.



=== Administrativ Ënnerdeelungen ===


Frankräich ass a 26 [[Franséisch Regiounen|Regiounen]] opgedeelt, déi hirersäits nees an 100 [[Lëscht vun de franséischen Departementer|Departementer]] opgespléckt sinn. 22 vun deene Regioune sinn um europäesche Kärland ''(France métropolitaine),'' dorënner och d'Mëttelmierinsel [[Korsika]], déi allerdéngs als ''Collectivité territoriale'' e Sonnerstatus huet. Déi aner véier Regioune bestinn aus jeeweils nëmmen engem Departement a ginn dohier ''Départements et régions d'outre-mer'' (D.R.O.M.) genannt (bis zu der Ännerung vun der Constitutioun am Joer 2003 ''Départements d'outre-mer,'' Ofk. D.O.M.). Am Eenzelen handelt et sech heibäi ëm [[Departement Guadeloupe|Guadeloupe]] (971), [[Departement Martinique|Martinique]] (972), [[Departement Guyane française|Guyane]] (973), [[Departement La Réunion|La Réunion]] (974) a [[Mayotte]] (976)

Donieft gëtt et
* d'Gebittskierperschaft (''Collectivité territoriale,'' Ofk. C.T.) [[Saint-Pierre a Miquelon]] (SPM)
* déi véier [[Franséisch Iwwerséi-Territoiren|Iwwerséi-Territoiren]] (''Territoires d'outre-mer,'' Ofk. T.O.M.) [[Franséisch-Polynesien]] (P), [[Neikaledonien]] (NC), [[Wallis a Futuna]] (WF) an d'[[Franséisch Süd- an Antarktisgebidder]] (''Terres australes et antarctiques françaises,'' T.A.A.F.)
* d'[[Îles éparses]] an d'Insel [[Clipperton]]

D'D.R.O.M. si wéi dat franséischt Kärland Member vun der [[EU]], fir d'T.O.M. gëllt dat net. Gesetzer aus Frankräich gëllen an den T.O.M. nëmme wann dat ausdrécklech ernimmt gëtt.



== Ekonomie ==

Traditionell ass a Frankräich d'Wirtschaftspolitik vu staarke staatlechen Agrëffer beaflosst. Dobäi spillt virun allem den historesche [[Merkantilismus]] - besonnesch de [[Colbertismus]] - eng wichteg Roll.

Frankräich ass eng sougenannt "''[[Gemëscht Ekonomie]]''", déi an de leschte Joren ëmmer méi [[Dereguléierung|dereguléiert]] a [[Privatiséierung|privatiséiert]] ginn ass. E staatleche [[Mindestloun]], de ''SMIC'', séchert den Ugestallten e Stonneloun vun 8,03 Euro. Schlësselindustrien, besonnesch d'[[Energiewirtschaft]], sinn ënner staatlecher Kontroll. Frankräich ass e wichtege Produzent vun [[Kärenergie|Atomstroum]], Däitschland zielt zu de gréisste Clienten. A Frankräich ginn ongeféier 80 Prozent vum Elektresch mat Atomkraaftwierker produzéiert. Domat huet Frankräich nieft [[Litauen]] momentan  den héchste Prozentsaz un Atomstroumproduktioun op der Welt.

[[Wäin]] steet opgrond vun de ville [[Wäibaugebidder a Frankräich|Wäibaugebidder]] op fënnefter Plaz vun de franséischen Exporter: no Autoen, Fligeren, pharmazeutesche Produiten an Elektronik. Och den [[Tourismus]] spillt eng grouss Roll.

D'[[Bruttoinlandsprodukt]] (BIP) ass an der Moyenne vun 1995 bis 2005 ëm 2,1&nbsp;% pro Joer an d'Luucht gaangen, an huet 2005 de Wäert vun 1.689,4 Milliarden Euro erreecht. Am Verglach mat dem [[BIP]] vun der [[EU]] kënnt Frankräich op en Index vun 111.4 (EU-25:100) (2003).<sup>1</sup>

2003 hu 4&nbsp;% an der Land- a Forstwirtschaft souwéi der Fëscherei geschafft, an der Industrie ware 24&nbsp;% beschäftegt, 72&nbsp;% vun de Fransousen hunn am Déngschtleeschtungsberäich geschafft.
2004 louch d'Inflatioun bei 2,1&nbsp;% an am Januar 2005 hat Frankräich 2.716.000 Aarbechtsloser (10&nbsp;%).

=== Déi gréisst Firmen a Frankräich (2003) ===

# [[Total SA|Total]] – Ëmsaz 104,7 Mrd. € – 111.000 Beschäftegt
# [[Groupe Carrefour|Carrefour]] – Ëmsaz 70,5 Mrd. € – 419.000 Beschäftegt
# [[PSA Peugeot Citroën]] – Ëmsaz 54,2 Mrd. € – 200.000 Beschäftegt
# [[France Télécom]] – Ëmsaz 46,1 Mrd. € – 222.000 Beschäftegt
# [[Électricité de France|EDF]] – Ëmsaz 44,9 Mrd. € – 167.000 Beschäftegt
# [[Suez (Entreprise)|Suez]] – Ëmsaz 39,6 Mrd. € – 171.000 Beschäftegt
# [[Les Mousquetaires]] – Ëmsaz 38,4 Mrd. € – 112.000 Beschäftegt
# [[Renault]] – Ëmsaz 37,5 Mrd. € – 160.000 Beschäftegt
# [[Publicis Groupe]] – Ëmsaz 32,2 Mrd. € – 35.000 Beschäftegt
# [[Saint-Gobain (Entreprise)|Saint-Gobain]] – Ëmsaz 29,6 Mrd. € – 172.000 Beschäftegt
# [[Auchan]] – Ëmsaz 28,7 Mrd. € – 156.000 Beschäftegt
# [[Veolia Environnement]] – Ëmsaz 28,6 Mrd. € – 257.000 Beschäftegt
# [[E.Leclerc]] – Ëmsaz 27,2 Mrd. € – 84.000 Beschäftegt

== Demographie ==
Zum [[1. Januar]] [[2004]] gouf d'Bevëlkerung, inkl. den Iwwerséigebidder, op 61,9 Millioune geschat. No [[Däitschland]] steet Frankräich an der [[EU]] domat op der zweeter Plaz, wat d'Bevëlkerungszuel ugeet. An der EU huet Frankräich e Bevëlkerungsundeel vun 13&nbsp;%.

Am Joer [[2003]] koumen op 792.600 [[Gebuert]]en 560.300 [[Stierffall|Stierffäll]], dat entsprécht engem Iwwerschoss vun 232.300 Persounen. 2004 louch de Gebuertentaux bei 1,9.
Den 1. Januar 2004 ware 16,2&nbsp;% vun der Bevëlkerung méi al wéi 65 Joer, géintiwwer 14,6&nbsp;% am Joer [[1994]]. Am selwechten Zäitraum ass den Undeel vun de Leit ënner 20 vu 26,7&nbsp;% op 25,3&nbsp;% gefall.

2003 hu sech 280.300 Leit [[Bestietnes|bestuet]], dat sinn der 6.000 (-2,1&nbsp;%) manner wéi 2002. Den Duerchschnëttsalter louch bei de Männer bei 30,4 a bei de Frae bei 28,3 Joer.

D'Kannerstierflechkeet läit bei 4,29&nbsp;‰.

Den duerchschnëttleche männleche franséische Staatsbierger huet eng [[Liewenserwaardung]] vu 76,7 Joer, d'Frae kommen op 83,8 Joer.

=== Educatioun ===

Wéi a bal allen europäesche Staate gëtt et a Frankräich eng [[Bildungsflicht]], déi am Géigesaz zu der [[Schoulflicht]] och duerch Hausunterrecht ofgeschloss ka ginn. A Frankräich gëtt et follgend Schoulformen:

* Spillschoul: ''[[Maternelle]]''
* Primärschoul: ''École élémentaire''
* ''Collège'' (dee mat engem ''Brevet'' ogeschloss gëtt)
** ''Lycée''
** ''Lycée professionnel''
** oder CFA fir Léierbouwen an de Betriber
* Première:
** ''[[Baccalauréat]]'' no 12 Schouljoer.
** ''Baccalauréat professionnel'' no 13 Schouljoer fir d'Schüler vum ''Lycée professionnel'' oder CFA
* Studium (1. an 2. Joer):
** Normale Wee: [[Diplôme d'études universitaires générales|DEUG]]
** Elite: ''[[Classe préparatoire]]'' (als Virbereedung op eng ''Grande école'')
* Studium (3. a 4. Joer):
** Normale Wee: ''[[Licence]]'' a ''[[Maîtrise (Diplom)|Maîtrise]]'' oder ''École d'ingénieur'' oder ''École de commerce''
** Elite: ''[[Grande école]]'' ([[École normale supérieure|ENS]], [[École nationale d'administration|ENA]], [[École polytechnique]], [[HEC Paris|HEC]], [[CentraleSupélec]], etc.)
* Studium (5. Joer):
** DESS oder [[Diplôme d'études approfondies|DEA]].

Am Kader vun der europawäiter Harmoniséierung vun de Studien ([[Bologna-Prozess]]) gëtt och an de franséischen Héichschoulen den LMD-System agefouert. LMD bedeit, datt noenaner d**Licence* respektiv *Bachelor* (no 3 Joer), de *Master* (no 5 Joer) an en Doktorat (no 8 Joer) ofgeschloss kënne ginn. Déi national Diplomer falen domat ewech.



=== Sproochen am europäeschen Deel vu Frankräich===

D'Awanderer vu verschiddenen Natiounen, virun allem aus [[Portugal]], [[Osteuropa]], dem [[Maghreb]] an allgemeng aus [[Afrika]] hunn hir Sprooche matbruecht. D'Zuel vun den Awanderer aus [[Arabesch|arabesche Länner]] gëtt op 4,5 Millioune geschat. Am Ënnerscheed zu den traditionelle Sprooche konzentréiere sech déi Sproochgemeinschafte besonnesch an de grousse Stied, mä et kann ee se kengem geneeë geographesche Gebitt zouuerdnen.



=== Reliounen ===

Frankräich ass offiziell e [[Laizismus|laizistesche]] Staat, dat heescht, Staat a Reliounsgemeinschafte si komplett vunenaner getrennt. Well vu staatlecher Säit keng Daten iwwer d'Reliounszougehéieregkeet vun den Awunner erhuewe ginn, berouen all Informatiounen iwwer eng konfessionell Zesummesetzung vun der Bevëlkerung op Schätzungen oder Informatioune vun de Reliounsgemeinschafte selwer. Dofir si follgend Zuele mat der néideger Virsiicht ze genéissen.

Frankräich dréit den Éierentitel, déi *eelst Duechter vun der Kierch'' ze sinn. 496 huet sech de Kinnek Clovis (Chlodwig I. > Ludwig/Louis)) no enger Victoire géint d'Alemannen an der Schluecht vun Tolbiac (Zülpich) zum éischte chrëschtlechen Herrscher vun Europa ernannt, a sech deefe gelooss.

83&nbsp;% vun de Fransouse si kathoulesch (~ 51 Mio.) an 8&nbsp;% si Moslemen (~ 4,8 Mio.). Dernieft gëtt et protestantesch a jiddesch Minoritéiten, déi knapps 4&nbsp;% ausmaachen. 5&nbsp;% hu keng Relioun, d'Tendenz geet an d'Luucht.

## Um Spaweck

* Assemblée Nationale 
* Senat 
* Ausseministère 
* Virtuell Fachbibliothéik vun der Frankräichfuerschung an Allgemenger Romanistik