open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carlos Barredo

De **Carlos Barredo Llamazales**, kuerz Carlos Barredo, gebuer de 5. Juni 1981 zu Oviedo, ass e spuenesche professionelle Vëlossportler.

Hien huet seng professionell Karriär 2004 bei der spuenescher Ekipp Liberty Seguros ugefaangen.

### Palmarès

#### [[2004]]
* 54. an der Vuelta a Asturias
** 1. an der 3. Etapp vu Gijón op Avilés (166,7&nbsp;km)

#### [[2005]]
* 1. am Biergpräis vun den Driedaagse van De Panne-Koksijde ''(Trois Jours de La Panne)''
* 2. an der aachter Etapp vum Tour de Suisse
* 2. am Prolog vun der Eneco Tour 
* 3. am Grand Prix Pino Cerami

#### [[2006]]
* 1. an der drëtter Etapp vum Tour Down Under, UCI Oceania Tour
#### [[2007]]
* 5. an der Clásica Ciclista San Sebastián - San Sebastián (225&nbsp;km)
* 9. am Gran Premio di Lugano (172&nbsp;km)
* 21. am Amstel Gold Race (252,2&nbsp;km)

#### [[2008]]
* 8. am Paris-Nice

#### [[2009]]
* 1. an der Clásica Ciclista San Sebastián - San Sebastián (237&nbsp;km)

### Ekippen
*2004 - Liberty Seguros
*2005 - Liberty Seguros-Würth
*2006 - Astana
*2007 - 

## Um Spaweck
Liliane Welch

D**'Liliane Welch (geb. Meyer)**, gebuer den 20. Oktober 1937 zu Esch-Uelzecht, a gestuerwen den 22. September 2010, war eng lëtzebuergesch Schrëftstellerin, déi och déi kanadesch Nationalitéit hat. Si huet deels zu Hesper an deels zu Sackville an der zweesproocheger kanadescher Provënz New Brunswick gewunnt a si huet op Englesch geschriwwen.

Si huet 1964 hire *PhD in French Literature* op der Penn State University (Pennsylvania, USA) gemaach, an ass 1967 op Sackville geplënnert. Si ass *Professor Emeritus of French* vun der Mount Allison University zu Sackville.

E puer vun hire Gedichter, aus *Brush and Trunks* an aus *Unrest Bound*, goufe vum Claude Lenners vertount.

## Wierker
**Crossings*. Ottawa: Borealis, 2010.
**Stealing the Flowers of Evil*. Ottawa: Borealis, 2008.
**Anticipating the Day*. Ottawa: Borealis, 2007.
**Gathered in Memory's Hands*. Ottawa: Borealis, 2006.
**Dispensing Grace*. Ottawa: Borealis, 2005.
**This Numinous Bond*. Ottawa: Borealis, 2003.
**Untethered in Paradise*. Ottawa: Borealis, 2002.
**Unlearning Ice*. Ottawa: Borealis, 2001.
**The Rock's Stillness*. Ottawa: Borealis, 1999.
**Frescoes: Travel Pieces*. Ottawa: Borealis, 1998.
**Mosaics: Music, Shapes, Words*. mat Fotoe vum Raymond Clement an enger Mozart-CD mat dem "Philharmonisches Streichtrio Berlin", um Piano de Luc Devos, Lions Club, Lëtzebuerg, 1998 
**Homewords*. Saint John, NB: The Purple Wednesday Society, 1998.
**Fidelities*. Ottawa: Borealis Press, 1997.
**Dream Museum*. Victoria, BC: Sono Nis Press, 1995.
**Life in Another Language*. Dunvegan, ON: Cormorant Books, 1992.
**Von Menschen und Orten*. Aus dem Englesche vum Nic Weber, mat Zeechnunge vum Ben Heyart, Ed. Les Cahiers Luxembourgeois, 1992
**Fire to the Looms Below*. Charlottetown, PEI: Ragweed, 1990.
**Seismographs: Selected Essays and Reviews*. Charlottetown, PEI: Ragweed Press, 1988. 
**A Taste for Words*. Saint John, NB: Purple Wednesday Society, 1987.
**Word-House of a Grandchild*. Charlottetown: Ragweed Press, 1987.
**Unrest Bound*. Brandon, MA: Pieran Press, 1985.
**Manstorna*. Charlottetown: Ragweed Press, 1985.
**From the Songs of the Artisans*. Fredericton: Fiddlehead Poetry Books, 1983.
**Brush and Trunks*. Fredericton: Fiddlehead Poetry Books, 1981.
**October Winds*. Fredericton: Fiddlehead Poetry Books, 1980.
**Assailing Beats*. Ottawa: Borealis Press, 1979.
**Syntax of Ferment*. Fredericton: Fiddlehead Poetry Books, 1979.
**Address: Rimbaud, Mallarmé, Butor*. (literary criticism) Victoria, BC: Sono Nis, 1979.
**Winter Songs*. London, ON: Killaly Press, 1977.
**Emergence: Baudelaire, Mallarmé, Rimbaud*. (literary criticism) State College, PA: Bald Eagle, 1973.

## Um Spaweck
*Canadian Women Poets.
Louis Boyer

*Louis Boyer, franséischen Astronom.
*Louis Boyer, franséische Physiker.
*Louis Boyer, franséische Senateur vum Loiret an der Zäit vun der V. Republik
*Louis Boyer, Syndikalist a Schoulmeeschter zu Saint-Tropez
Lutz D. Schmadel

De **Lutz Dieter Schmadel**, gebuer den 2. Juli 1942 zu Berlin, a gestuerwen den 21. Oktober 2016, war en däitschen Astronom deen am Astronomesche Recheninstitut (ARI) vun der Ruprecht-Karls-Universität zu Heidelberg schafft.

Hien ass den Auteur vum Dictionary of Minor Planet Names, e Buch dat hien ausgeschafft huet, nodeem 1988 d'International Astronomesch Unioun eng Etudegrupp op d'Bee gesat hat, fir d'Bedeitung vun den Asteroiden-Nimm z'erfuerschen.
## Publikatiounen
**Dictionary of Minor Planet Names. Dictionary + Addendum. Prepared on Behalf of Commission 20 Under the Auspices of the International Astronomical Union*, 2006, Berlin, Springer, ISBN 978-3-540-36748-2

## Um Spaweck
*Websäit vum Dr. Lutz D. Schmadel
Alfred Schmitt

Den **Alfred Schmitt**, gebuer den 30. November 1907, a gestuerwen den 2. Abrëll 1975, war e franséischen Astronom, deen um Observatoire vun Alger an de Joren 1930 – 1940 geschafft huet. Duerno koum hien an den 1950er Joren an den Observatoire royal de Belgique op Uccle. Seng Publikatiounen huet hien all mat **A. Schmitt** signéiert.

De Schmitt huet véier Asteroiden entdeckt.

Tëscht 1940 an 1948, huet hie seng Mataarbechterin Odette Bancilhon bestuet.

Den Asteroid (1617) Alschmitt, dee säi Frënd Louis Boyer zu Alger entdeckt huet, dréit säin Numm.
Rémy Di Gregorio

De **Rémy Di Gregorio**, gebuer zu Marseille den 31. Juli 1985, ass e franséische professionelle Vëlossportler.

De Rémy Di Gregorio gouf 2003 franséische Junioremeeschter am Contre-la-montre.

Zanter 2005 ass hie Profi bei der Ekipp La Française des Jeux. Säin éischte Succès als Profi war 2006 en Etappegewënn op der aachter Etapp vum Tour de l'Avenir virum Philip Deignan a Matthieu Sprick.

Den 10. Juli 2012 ass hien am Kader vun enger Dopingaffär um Tour de France 2012 festgeholl ginn.
## Palmarès
### 2006
* 8. Etapp Tour de l'Avenir
### 2010
* 10. Etapp vun der Volta Ciclista a Catalunya
### 2011
* 7. Etapp vu Paris-Nice
### 2012
* 3. Etapp vun der Vuelta a Asturias

## Ekipp
* 2005 - 2010 La Française des Jeux 
* 2011 Astana Pro Team
* 2012 Cofidis

## Um Spaweck
Angelo Secchi

Den **Angelo Secchi**, gebuer den 29. Juni 1818 zu Reggio Emilia, a gestuerwen de 26. Februar 1878 zu Roum, war en italieeneschen Astronom a Jesuittepater.

De Secchi ass schonn am Alter vu 15 Joer dem Jesuittenuerde bäigetratt a gouf mat 17 Student um Collegio Romano. Do krut hien nieft der Uerdensausbildung d'Méiglechkeet fir Astronomie ze studéieren.

Zu der Zäit vun der revolutionärer Réimescher Republik Roum hunn d'Jesuitten d'Stad misse verloossen an de Secchi goung mat e puer Jesuitten an den Exil. An där Zäit schafft hien an den Observatoirë vu Stonyhurst an England souwéi am Georgetown College zu Washington D.C., an den USA
Wéi hien zeréck op Roum koum, huet hien 1850 d'Leedung vum Observatoire Collegio Romano iwwerholl.

De Secchi zerleet d'Liicht vun de Stären an der Sonn mat Hëllef vu Prismen. Duerch d'Verdeelung vun de Faarfmusteren an donkel Absorptiounslinne bestëmmt hien déi cheemesch Zesummesetzung vu Sonnen- a Stärenatmosphären. Hien ënnerscheet véier ënnerschiddlech Spektralklassen.

Dem Secchi seng Aarbechten op deem Gebitt ware bunnbriechend an hie gëllt als Pionéier vun der Spektralanalys.

De Secchi beschäftegt sech doriwwer eraus mat dem Afloss vun der Sonn op d'Äerdatmosphär an där hir elektresch Erscheinunge souwéi mat der Meteorologie.

De Secchi ënnersicht och d'Liichtduerchléissegkeet um Mëttelmier, wouzou hien extra e speziellt Miessverfahren entwéckelt hat. Déi vun him erfonnte sougenannt Secchischeif gëtt och haut nach an der praktescher Limnologie gebraucht.

Him zu Éiere gouf en 22&nbsp;km grousse Krater souwéi eng 50&nbsp;km laang Gebiergsgrupp, d'Montes Secchi, um Äerdmound genannt. Hien ass och den Entdecker vun deem no him benannte Koméit C/1853 E1.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Angelo Secchi, S.J.
*  Angelo Secchi - the Catholic Encyclopedia
Bengt Edlén

De **Bengt Edlén**, gebuer den 2. November 1906, a gestuerwen den 10. Februar 1993, war e schweedeschen Astrophysiker.

Den Edlén war vun 1944 bis 1973 Professer op der Universitéit Lund.

Säin Haaptfuerschungsgebitt war d'spektroskopesch Analys vun der Sonnekorona. Spektrallinnen, déi bis dato engem net identifizéiertem Element - Coronium genannt - zougeuerdnet goufen, konnt hien 1940 als Linne vu multipel ioniséiertem Eisen erklären. Dës Deitung gouf net direkt akzeptéiert, well dëst eng Temperatur vu Millioune Grad an der Korona erfuedere géif.

Hie gouf am Joer 1945 mat der Goldmedail vun der Royal Astronomical Society an 1968 mat der Henry Draper Medal ausgezeechent.

## Publikatiounen
* Bengt Edlén: *An attempt to identify the emission lines in the spectrum of the solar corona* in: Ark. Mat. Astron. Fys., 28B, no. 1, 1-4,1941.
* Bengt Edlén: *Die Deutung der Emissionlinien im Spektrum der Sonnenkorona*, in: Z. Astrophys., 22, 30-64, 1942.
* Bengt Edlén: *The identification of the coronal lines*. Mon. Not. R. Astron Soc., 105, 323-333. 1945.
* Bengt Edlén: *Forbidden Transitions and Their Applications in Astrophysical and Laboratory Plasmas*, 1982, in:5TH GEN.CONF.EUR.PHYS.SOC:TRENDS IN PHYSICS 1982 P.375, 1982
* Bengt Edlén:*Laboratory data on atomic spectra for extreme ultraviolet solar spectroscopy*, 1965, in: Annales d'Astrophysique, Vol. 28, p.&nbsp;623
* Bengt Edlén:*Zur Deutung der Spektren der heiβen Sterne. Mit 2 Abbildungen*, 1933, in: Zeitschrift für Astrophysik, Vol. 7, p.&nbsp;378
 
## Um Spaweck
Christophorus Clavius

De **Christophorus Clavius**, gebuer 1537/1538 zu Bamberg, a gestuerwen am Joer 1612 zu Roum, war en däitsche Mathematiker a Jesuittepater vum 16. Joerhonnert. Vu sengen Zäitgenossen ass hie *„Kinnek vun de Mathematiker“* genannt ginn. Berüümt gouf hien duerch déi vun him ausgeschaffte Kalennerreform als Member vum Vatikanobservatoire - deem nom Poopst Gregor XIII. genannte Gregorianesche Kalenner.

## Säi Liewen
De Clavius ass 1555 an de Jesuittenuerden agetrueden a krut do eng Ausbildung. Um Collegio Romano zu Roum studéiert hien Theologie a léiert duerno fir de Rescht vu sengem Liewe Mathematik. De Clavius verfaasst verschidde Mathematiksbicher an dréit sou zu der Verbreedung vun der Mathematik bäi.

No him ass d'Clavius-Gymnasium zu Bamberg an de Moundkrater Clavius genannt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

*  Materialsammlung zur Geschichte von Ingolstadt: Rita Haub: Christoph Clavius
*  Biographie bei MacTutor
*  mat Portrait
Henry Draper Medal

D**'Henry Draper Medal** ass eng Auszeechnung fir Astrophysik vun der US-amerikanescher National Academy of Sciences. Si gouf nom Henry Draper genannt.

## Präisdréier

## Kuckt och
Lëscht vun den hellste Galaxien

Déi uschléissend Tabell stellt eng Lëscht mat den hellste Galaxië bis zu enger visueller Magnitude vun ongeféier 10,4&nbsp;mag duer. Déi éischt zwou Kolonne bezéie sech op d'Messier- an d'NGC-Katalognummeren, déi drëtt Kolonn bezitt sech op d'Stärebild, an där d'Galaxie ze fannen ass, déi véiert Kolonn bezitt sech op d'visuell Magnitude. An de follgende Kolonne sti Wénkelausdeenung um Himmel a Wénkelkoordinaten. De morphologeschen Typ no dem Hubble-Schema beschreift, ëm watfireng Aart vu Galaxie (S= Spiralgalaxie, E= elliptesch Galaxie, Irr=irregulär Galaxie a Spezialfäll) et sech am eenzelen handelt. Zum Schluss sinn Eegennumm, d'Distanz a Millioune Liichtjoer an d'Galaxiëgrupp, zu där déi individuell Galaxie zielt, opgefouert.
NGC 104

De **47 Tucanae** (och **NGC 104** genannt) ass nom Omega Centauri den zweethellste Kugelstärekoup um Himmel a scho mat bloussem A als Niwwelfleck am Stärebild Tucana ze gesinn.

Hien huet en typesche Stärennumm, deen hie senger Gréisst, dem kompakten Ausgesinn an der grousser visueller Hellegkeet verdankt. De Kugelstärekoup gouf fréier fir en eenzele Stär gehalen. Méi no ënnersicht gouf hien am Joer 1751 vum franséischen Astronom Nicolas Louis de Lacaille.

De 47 Tucanae läit ganz no bei der Klenger Magellanescher Wollek, zu där hien awer net gehéiert, an huet e Wénkelduerchmiesser vun 30' an eng Hellegkeet vu +4,00&nbsp;mag.

**[[Koordinaten]]** (Equinoxe J2000.0)

* Rektaszensioun: 02406
* Deklinatioun: -72°05'

## Kuckt och

## Um Spaweck

* SIMBAD Query
* Artikel a Biller zu NGC 104 op wikisky.org
NGC 121

Den **NGC 121** ass ee Kugelstärekoup, deen no bei der Klenger Magellanescher Wollek am Stärebild Tucana läit. Den NGC 121 ass am Ënnerscheed zum 47 Tucanae e Member vun der Magellanescher Wollek. Den NGC 121 huet en Duerchmiesser vun 1,5' an eng visuell Magnitude vu +10,50&nbsp;mag. Den NGC 121 gouf den 20. September 1835 vum britteschen Astronom John Frederick William Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* SIMBAD Query
* Artikel a Biller zu NGC 121 op wikisky.org
* NGC/IC Projet
Portsmouth FC

**Portsmouth FC** (Spëtznumm *Pompey*) ass en englesche Foussballveräin zu Portsmouth am Hampshire. Déi 1. Härenekipp spillt an der Saison 2008/09 an der Premier League, der héchster Spillklass am englesche Liga System. De Veräi spillt seng Heemspiller am Fratton Park Stadion.

De Veräi gouf 1898 gegrënnt. 1927 si si fir d'éischt an hirer Geschicht an déi héchst Spillklass vum englesche Foussball geklommen (deemools *First Division*). 1949 an 1950 hu si den Titel do gewonnen, an 1939 an 2008 hu si den FA Cup gewonnen, déi gréisst Erfolleger an der Veräinsgeschicht.

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vu Portsmouth FC
National Academy of Sciences

D**'National Academy of Sciences** (**NAS**) ass en Deel vun den US-amerikaneschen National Akademien a gouf mat der Ënnerschrëft vum Abraham Lincoln den 3. Mäerz 1863 an d'Liewe geruff. Et handelt sech ëm eng privat gemengnëtzlech Gesellschaft fir d'Ënnerstëtzung vun de Wëssenschaften.

Den aktuellen President ass den Atmosphärespezialist Ralph J. Cicerone. Bis 2005 war et de Biochemiker Bruce Alberts.

Dat offiziellt Organ vun der NAS sinn d'Proceedings of the NAS (PNAS).

## Kuckt och
Akademie vun de Wëssenschaften

## Um Spaweck
*  Homepage vun der NAS
*  Proceedings of the NAS (PNAS)
Aston Villa FC

**Aston Villa FC** (Spëtznimm *The Villans*, *The Lions*) ass en englesche Foussballveräin zu Birmingham. Déi 1. Härenekipp spillt an der Saison 2023/24 an der Championship, der zweethéchster Spillklass am englesche Liga System. De Veräi spillt seng Heemspiller am Villa Park Stadion.

De Veräi gouf 1874 gegrënnt. Am Ganzen hu si den englesche Foussballchampionnat 7-mol gewonnen, allerdéngs sechsmol dovun tëscht 1894 an 1910, an nach eemol am Joer 1981. Den FA Cup hu si och 7-mol gewonnen, fir d'lescht 1957. Am Joer 1982 hu si den Europapokal vun de Landesmeeschter gewonnen, a kuerz duerno och den Europäesche Supercup, déi gréisst Erfolleger an der Veräinsgeschicht.

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vun Aston Villa FC
Reading FC

**Reading FC** (Spëtznumm *The Royals*) ass en englesche Foussballveräin zu Reading am Berkshire. Déi 1. Härenekipp spillt an der Saison 2008/09 an dem Football League Championship, der zweethéchster Spillklass am englesche Liga System, dest nodeem si um Enn vun der Saison 2007/08 aus der Premier League ofgestige sinn. De Veräi spillt seng Heemspiller am Madejski Stadion.

De Veräi gouf 1871 gegrënnt. An der Saison 2006/07 hunn si fir d'éischt an hirer Geschicht an der ieweschter Divisioun vum englesche Foussball gespillt, a koumen do direkt op déi 8. Plaz. 1927 stounge si an der Halleffinall vum FA Cup, wat bis ewell hir bescht Leeschtung an där Kompetitioun ass.

## Um Spaweck
 Offiziell Websäit vu Reading FC
CFL-Dosto

**CFL-Dosto** sinn Eisebunnsvoiturë vun der lëtzebuergescher Eisebunnsgesellschaft CFL déi am Regionalverkéier agesat ginn. **Dosto** ass d'Ofkierzung vum däitsche Wuert *Doppelstockwagen*, d'Gefier huet 2 Stäck.

Am Januar 2025 huet d'CFL matgedeelt datt Ausschreiwunge fir eng 24 nei Gefierer am Gaang wieren, déi 2030-2032 d'Dosto-Voituren an d'4000er Serie vu Lokomotiven ersetze sollen.

## Allgemenges
* Dës Voiturë ginn zu Görlitz, der ëstlechster Stad an Däitschland, vu Bombardier gebaut. Si gläichen den DB Dostovoiturë vun der véierter Generatioun. 
* D'Steierwee kënne mat den CFL 3000 an CFL 4000 reversibel fueren. Aus de Joren 2004 an 2005 sinn Asätz mat den CFL 3600 bekannt.
* Dëst Material huet eng onageschränkt Autorisatioun fir den däitsche Reseau an eng speziell Geneemegung fir bis op déi belsch Grenzgaren, a bis op Virton. 
* Zanter 2005 duerfen dës Voituren net méi zesumme mat den CFL Wegmann-Voiturë fueren.

## Bestand
Déi 67 Mëttelvoiture goufen an de Joren 2004 an 2005 an den Typpen AB a B gebaut. 18 Steierween goufen 2005 gebaut, zwéi goufen der 2008 nobestallt.
### Technesches
D'Alimentatioun vun de Voituren iwwer d'Maschinn funktionéiert ënner follgende Reseauen: 
* 1000 Volt 16 2/3  fir Däitschland;
* 1500 Volt 50  fir Lëtzebuerg an déi belsch Strecken ënner 25 kV Wiesselstroum;
* 3000 Volt Gläichstroum fir d'CFL-Linn 5 a weider op Arel.
Si muss genee wei déi vun de Lokomotiven op der Grenz vun zwéi Stroumsystemer geännert ginn. An der Praxis geschitt dat nëmmen zu Waasserbëlleg ier et eriwwer an Däitschland geet.

### Mëttelvoiturë vun den Typpen AB a B
D'Mëttelvoiturë vum Typ AB hunn um ieweschte Stack Plaze vun der éischter Klass an um ënneschte Stack Plaze vun der zweeter Klass. D'Mëttelvoiturë vum Typ B hunn op béide Stäck Plaze vun der zweeter Klass. 

### Steierween
D'Steierween hunn um ieweschte Stack Plaze vun der éischter Klass. De Rez-de-Chaussée ass e speziell konzipéierten Deel vun der zweeter Klass mat Dieren déi déif sëtzen an et Passagéier mat reduzéierter Mobilitéit a Vëlosfuerer méi einfach maache fir eranzeklammen.
Déi zwéin 2008 nobestallte Steierwee waren néideg well d'Zich op Klengbetten an Tréier nëmmen aus 2 Mëttelvoiturë mat Steierwon bestinn, a sou Mëttelvoituren iwwereg blouwe fir méi Rammen zesummenzestellen. 

## Asaz
### National
* CFL-Linn 1
* CFL-Linn 3 (zu Spëtzenzäiten)
* CFL-Linn 5 (mat den CFL 3000)
* CFL-Linn 6 (ausser op Rëmeleng an Däitsch Oth)
* CFL-Linn 7 (zu Spëtzenzäiten)

### International
* Tréier/Schweich/Koblenz (mat den CFL 4000)
* Virton
* Gouvy
* Arel (mat den CFL 3000)

## Biller

Fichier:CFL Dosto first class.JPG|1. Klass uewen
Fichier:CFL Dosto second class upstairs.JPG|2. Klass uewen
Fichier:CFL Dosto balcony.JPG|2. Klass
Fichier:CFL Dosto second class downstairs.JPG|2. Klass


## Um Spaweck
*Den CFL Dosto op der Websäit vu rail.lu
*Den CFL Dosto op der Websäit vu Spoorgroep Luxemburg
Die Musik in Geschichte und Gegenwart

**Die Musik in Geschichte und Gegenwart**, ofgekierzt **MGG**, ass nieft dem neie Grove Museklexikon déi gréisst Museksenzyklopedie, déi et gëtt.

Déi zweet Editioun vum MGG kënnt am Ament als Kollektivprojet eraus beim Bäranreiter-Verlag vu Kassel an dem J.B. Metzler-Verlag vu Stuttgart.

## Éischt Editioun
Deen éischte Faszikel vun der éischter Editioun koum tëscht 1949 an 1987 bei Bärenreiter eraus. Am Summer 1951 war deen éischte Band fäerdeg. Am Oktober 1989 huet den dtv eng Editioun a groussem Format a 17 Bänn virgestallt. Eng säitekonkordant Editioun op CD war 2001 um Maart. Den Editeur war de Friedrich Blume.

## Zweet Editioun
Am Januar 1994 huet de Ludwig Finscher eng nei Editioun virgestallt, déi hie sollt erausginn. Eng komplett nei iwwerschafften Noschlowierk an 20 Bänn, dovun e *Sachteil* an 8 Bänn an e *Personenteil* an 12 Bänn war virgesinn. Dat Ganzt op iwwer 17.600 Säiten. Bis den 31. Dezember 1995 gouf et ee méi niddrege Subkriptiounspräis vun 298 DM pro Band.

Doraus goufen dann no an no en zéngbännege *Sachteil* mat iwwer 1.550 Artikelen mat engem Regëschterband 1994-1999 an e *Personenteil* an 18 Bänn, vun deenen der schonn 16 publizéiert sinn, mat Regëschterband 1999 bis November 2007, mat 18.000 Artikelen.

## Um Spaweck
*Websäit vum MGG
Goldmedail vun der Royal Astronomical Society

D**'Goldmedail vun der Royal Astronomical Society** (op Englesch: Gold Medal of the Royal Astronomical Society) ass deen héchste vun der Royal Astronomical Society iwwerreechte Wëssenschaftspräis.

D'Medail gouf fir d'éischt am Joer 1824 iwwerreecht. Nodeem se an den éischte Jore méi dacks iwwerreecht gouf, gouf se vun 1833 nëmmen nach eemol pro Joer verginn. 1846 entstoung duerch d'Entdeckung vum Neptun e Problem, well vu ville Leit de John Couch Adams wéi och den Urbain Le Verrier als präiswürdeg ugesi goufen. D'Kontrovers gouf 1848 geléist duerch d'Iwwerreeche vun „Unerkennungsmedailen“ un 12 Präisdréier, dorënner den Adams an de Le Verrier. Vun 1849 un, gouf all Joer nëmmen nach mat engem Präis pro Joer weidergefuer. Den Adams an de Le Verrier kruten hir Goldmedailen an de Joren 1866 an 1868.

Zanter 1964 gi meeschtens zwou Goldmedaile verginn, eng ('A') fir Astronomie, Kosmologie, Astrodeelchephysik, Kosmophysik an änlech Gebidder, déi aner ('G') fir Geophysik, Sonnephysik, solar-terrestresch Bezéiungen a Planéitefuerschung.

## Präisdréier

## Sëlwermedailen

Zweemol goufen och Sëlwermedaile verginn. Dëst gouf awer net weidergefouert.

* 1824 Charles Rümker, Jean-Louis Pons
* 1827 William Samuel Stratford, Col. Mark Beaufoy

## Unerkennungsmedaile vun 1848

* George Biddell Airy
* John Couch Adams
* Friedrich Wilhelm Argelander
* George Bishop
* Lt-Col. George Everest
* Sir John Herschel
* Peter Andreas Hansen
* Karl Ludwig Hencke
* John Russell Hind
* Urbain Le Verrier
* Sir John William Lubbock
* Maxmilian Weisse

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Lëscht vun de Präisdréier
Poufascht

D**'Poufaschte** si Champignonen aus der Famill vun de *Lycoperdales* déi en zimmlech dacks an de Wisen, an an de Bëscher fënnt.

Et si Champignonen déi meeschtens kugelfërmeg sinn a kee Still hunn.

Hir Haaptcharakteristik ass, datt wa s'al sinn, sech am Champignon e ganz renge Stëbs bilt, a wann een op de Champignon dréckt, dëse Stëbs erausflitt an e ganz desagreabele Geroch huet.
Pornofilm

Pornographesch Filmer, och **Pornofilmer**, sinn audiovisuell Realisatioune vu Pornographie (vum griicheschen *porne* = Houer, *graphein* = schreiwen) unhand vu Filmer.

Pornographie kann definéiert ginn als déi däitlech Duerstellung vun der mënschlecher Sexualitéit an de primäre Geschlechtsorganer, déi d'sexuell Reizung vum Konsument als Zil huet.

## Um Spaweck
Max-Planck-Medail

D**'Max-Planck-Medail** ass e Präis deen all Joer vun der Deutsche Physikalische Gesellschaft ausgedeelt gëtt fir grouss Leeschtungen an der theoreetescher Physik an haaptsächlech fir Kontributiounen déi am Sënn vum Max Planck sengem Wierk gemaach goufen.

De Präis besteet aus engem op Pergament handgeschriwwenen Text mat enger Laudatio, a enger gëllener Medail mat dem Portrait vum Max Planck.

De Medailecomité besteet aus fréiere Präisdréier. Si wielen ënner sech e President an e Vizepresident deen dann all Kéier fir 5 Joer gewielt ass.

## D'Laureaten

* 1929 Max Planck an Albert Einstein
* 1930 Niels Bohr
* 1931 Arnold Sommerfeld
* 1932 Max von Laue
* 1933 Werner Heisenberg
* 1934 – 1936 net verginn
* 1937 Erwin Schrödinger
* 1938 Louis-Victor de Broglie
* 1939 – 1941 net verginn
* 1942 Pascual Jordan
* 1943 Friedrich Hund
* 1944 Walther Kossel
* 1945 – 1947 net verginn
* 1948 Max Born
* 1949 Otto Hahn an d'Lise Meitner
* 1950 Petrus Josephus Wilhelmus Debye
* 1951 James Franck an de Gustav Hertz
* 1952 Paul Dirac – Quantenelektrodynamik
* 1953 Walther Bothe
* 1954 Enrico Fermi
* 1955 Hans Bethe
* 1956 Victor Weisskopf
* 1957 Carl Friedrich von Weizsäcker
* 1958 Wolfgang Pauli
* 1959 Oskar Klein
* 1960 Lew Dawidowitsch Landau
* 1961 Eugene Paul Wigner
* 1962 Ralph Kronig
* 1963 Rudolf Peierls
* 1964 Samuel Abraham Goudsmit an de George Eugene Uhlenbeck
* 1965 net verginn
* 1966 Gerhart Lüders
* 1967 Harry Lehmann – Quantefeldtheorie
* 1968 Walter Heitler
* 1969 Freeman Dyson
* 1970 Rudolf Haag – Quantefeldtheorie
* 1971 net verginn
* 1972 Herbert Fröhlich
* 1973 Nikolai Nikolajewitsch Bogoljubow
* 1974 Léon Van Hove
* 1975 Gregor Wentzel
* 1976 Ernst Carl Gerlach Stückelberg
* 1977 Walter Thirring
* 1978 Paul Peter Ewald
* 1979 Markus Fierz
* 1980 net verginn
* 1981 Kurt Symanzik – Quantefeldtheorie
* 1982 Hans-Arwed Weidenmüller
* 1983 Nicholas Kemmer
* 1984 Res Jost
* 1985 Yōichirō Nambu
* 1986 Franz Wegner
* 1987 Julius Wess
* 1988 Valentine Bargmann
* 1989 Bruno Zumino
* 1990 Hermann Haken
* 1991 Wolfhart Zimmermann – Quantefeldtheorie
* 1992 Elliott H. Lieb
* 1993 Kurt Binder
* 1994 Hans-Jürgen Borchers
* 1995 Siegfried Großmann
* 1996 Ludwig Dmitrijewitsch Faddejew
* 1997 Gerald Brown
* 1998 Raymond Stora
* 1999 Pierre Hohenberg
* 2000 Martin Lüscher
* 2001 Jürg Fröhlich
* 2002 Jürgen Ehlers – Gravitatiounstheorie
* 2003 Martin Gutzwiller – Quantentheorie vun de Metaller
* 2004 Klaus Hepp – Laserphysik, Quantentheorie an den Neurowëssenschaften
* 2005 Peter Zoller – Wiesselwierkung tëscht Laserliicht an Atomer
* 2006 Wolfgang Götze – Moudekopplungstheorie vum Glasiwwergang
* 2007 Joel Lebowitz – Statistesch Physik vun der Gläichgewiichts- an Net-Gläichgewiichtssystemer
* 2008 Detlev Buchholz – Quantefeldtheorie
* 2009 Robert Graham – Quantenoptik
* 2010 Dieter Vollhardt – Festkierperphysik
* 2011 Giorgio Parisi – Theoreetesch Elementardeelchephysik, Quantefeldtheorie a Statistisch Physik
## Um Spaweck
*  Laureate vun der Max-Planck-Medail op dpg-physik.de
*  Statute vun der Max-Planck-Medail vun der Deutschen Physikalischen Gesellschaft (DPG)
Patrik Sinkewitz

De **Patrik Sinkewitz**, gebuer den 20. Oktober 1980 zu Fulda, ass en däitsche professionelle Vëlossportler.

De Patrik Sinkewitz huet seng Profiscarrière 2001 bei der italieenescher Ekipp Mapei-Quickstep ugefaangen. Wéi 2003 déi Ekipp opgeléist gouf huet hie mat den anere Coureure bei de belsche Successeur Quickstep-Davitamon gewiesselt. Zanter 2006 fiert hien am T-Mobile Team, wou hien e Kontrakt fir dräi Joer krut.

## Palmarès
### [[2004]]
* 1. an der Deutschland Tour
### [[2007]]
* 1. am Rund um den Henninger-Turm
### [[2009]]
* 1. am Sachsen-Tour International
### [[2010]]
* 1. am Giro della Romagna

## Um Spaweck
NGC 223

Den **NGC 223** ass eng Spiralgalaxie am Cetus (Walfësch) entspriechend dem New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars, engem Katalog vu galakteschen Niwwelen, Stärekéip a Galaxien. 
## Entdeckung
Den NGC&nbsp;223 gouf de 5. Januar 1853 vum Georg Phillips Bond entdeckt; onofhängeg huet ausserdeem och den Heinrich Louis d'Arrest s'entdeckt.
## Kuckt och

## Um Spaweck
* SIMBAD Query
* Artikel a Biller zu NGC 223 op wikisky.org
NGC 225

Den **NGC 225** ass en oppene Stärekoup am Stärebild Cassiopeia. Den NGC 225 huet eng visuell Magnitude vu +7,0&nbsp;mag an en Duerchmiesser vun 12'.

E gouf vum Caroline Herschel am Joer 1784 entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  NGC 225 bei SEDS
Sculptor-Galaxie

D**'Sculptor-Galaxie** oder **Sëlwerdollar-Galaxie** (och **[[New General Catalogue|NGC]] 253** genannt) ass eng hell Spiralgalaxie vum Hubble-Typ **Sc** am Stärebild Sculptor. Den NGC 253 huet eng Wénkelausdeenung vun 26,4' × 6,0' an eng visuell Magnitude vu +7,2&nbsp;mag an ass domat nom Centaurus A an dem Messier 81 déi drëtthellste Galaxie baussent der Lokaler Grupp. D'Galaxie gouf vun der Caroline Herschel am Joer 1783 entdeckt.

D'Sculptor-Galaxie ass den hellste Member vun der Sculptor-Galaxiëgrupp, zu där och d'Galaxien NGC 55, NGC 247, NGC 300 an NGC 7793 gehéieren, an déi en Ofstand vu ronn 10 Millioune Liichtjoer hunn.

**[[Koordinaten]]** (Equinoxe: J2000.0)
* Rektaszensioun: 0 47 36.00
* Deklinatioun:-25°18'00.0"
## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Sculptor-Galaxie bei SEDS
*  Sculptor-Grupp bei SEDS
NGC 288

Den **NGC 288** ass e Kugelstärekoup am Stärebild Sculptor. Den NGC 288 huet eng Wénkelausdehnung vun 13,8' × 13,8' an eng visuell Magnitude vu +8,1&nbsp;mag.

**[[Koordinaten]]** (Equinoxe J2000.0)
*Rektaszensioun: 0 5248.00
*Deklinatioun: -26°35'00.0"

## Kuckt och

## Um Spaweck
Saulny

**Saulny** ass eng franséisch Gemeng am Museldepartement an der Regioun Grand Est.

## Kuckeswäertes

* Statuen aus dem 17. Joerhonnert an der Parkierch.
Canton de Montigny-lès-Metz

De **Canton de Montigny-lès-Metz** ass eng franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Metz-Campagne, am Museldepartement an der Regioun Grand Est.

Den Haaptuert ass Montigny-lès-Metz.

## Gemengen am Kanton
*Augny
*Chieulles
*Mey
***[[Montigny-lès-Metz]]**
*Saint-Julien-lès-Metz
*Vantoux
*Vany
Chieulles

**Chieulles** ass eng franséisch Gemeng am Museldepartement an der Regioun Grand Est.

D'Uertschaft läit um rietsen Uwänner vun der Musel

* Lëscht vun den Uertschafte bei der Musel
Mey

**Mey** ass eng franséisch Gemeng am Museldepartement an der Regioun Grand Est.

## Fir ze kucken
*D'Monument vun der Schluecht vu Mey 1870/71
*Den ale Fort am *Nazi bois*

*Ernest de Rambaud
Oktav-Mäertchen

De **Mäertchen** oder **Oktav-Mäertchen** ass e Joermaart vu 16 Deeg, deen all Joer wärend der Muttergottesoktav an der Stad Lëtzebuerg organiséiert gëtt. Am Ufank war de Mäertche geduecht, fir datt jiddwereen, dee gepilgert ass, sech do no der Rees stäerken konnt an och an deem Ament an der Stad akafen konnt. Vill Leit koumen nämlech nëmmen eemol am Joer bis an d'Stad an dat war fir bei d'Tréischterin am Leed ze pilgeren.

## Geschichtlech Entwécklung
Zanter dem Joer 1625 gouf et um Glacis, an der Géigend vun der Neipuertskapell e *Mäertchen*, op deem d'Pilger Hellegebiller, Medailen oder soss Devotionalië kafe konnte fir mat heem ze huelen. Am Joer 1639 gouf dee Mäertchen an d'Géigend vun der Jesuittekierch, der haiteger Kathedral, verluecht. Iwwer d'Joren huet deen Devotionaliemaart sech zu engem Volleksmaart entwéckelt.

Wéi de Knuedler an de Joren 1830-1833 zu enger Maartplaz nei ëmgebaut gouf, war dat och eng ideal Plaz fir den Oktav-Mäertchen. Vun 1842 un, ënner dem Apostoulesche Vikar Jean-Théodore Laurent, erlieft d'Muttergottesoktav, no enger Zäit vu politeschen Onrouen (bedéngt duerch déi Franséisch a Belsch Revolutiounen) e neien Opschwong an domat och den Oktav-Mäertchen. Den Handel mat Devotionalie fënnt am 19. Joerhonnert en Héichpunkt.

Nieft dem Knuedler gouf tëscht 2014 an 2019 och en zweeten Deel vum Mäertche bei der Gëlle Fra organiséiert. Fir d'Editioun 2024 huet d'Stater Gemeng dunn ugekënnegt, datt de Mäertchen – op d'mannst emol fir dat Joer – just nach bei der Gëlle Fra géif ofgehale géif, ë.&nbsp;a. fir datt de Wochemaart weiderhin um Knuedler organiséiert ka ginn. Fir d'Editioun 2025 ass de Mäertchen nees op de Knuedler zeréckgeplënnert an d'Konzept vun de Stänn ass iwwerschafft ginn. Amplaz vun de grousse Restauranten si méi kleng Buden a Chaleten do, déi sech zesummen eng iwwerdaachten Terrass an der Mëtt vun der Plaz deelen.

Haut sinn eng ronn 80 verschidde Stänn um Mäertche vertrueden an et sti méi Fritten-, Spill- an aner Buden do, wéi richteg Maartleit. Net all Visiteure sinn och Pilger. An dach bleift de Mäertchen enk mat der Oktav verbonnen.

## Editioun 2020 ausgefall
Nom Ausbroch vun der Otemweeërkrankheet COVID-19 an der weltwäiter COVID-19-Pandemie konnt de Mäertchen, dee vum 2. bis de 17. Mee 2020 virgesi war, net ofgehale ginn.
## Quellen
* Gantenbein Michèle, *Den Oktavmäertchen um Knuedeler*, in: Luxemburger Wort, 3. Mee 2010, S. 29

## Um Spaweck

* Nadia Di Pillo, Schausteller auf dem Mäertchen setzen auf neue Ideen op wort.lu de 6. Mee 2018
* Sandra Schmit Mittagsstund hat Mäertchen im Mund op wort.lu den 2. Mee 2018
NGC 4618

Den **NGC 4618** ass eng Balkespiralgalaxie, déi ronn 31 Millioune Liichtjoer vun der Äerd ewech ass. Den NGC&nbsp;4618 mécht mat der NGC 4625 eng interaktiv Koppel.

## Entdeckung
D'Galaxie NGC 4618 gouf den 9. Abrëll 1787 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.
## Kuckt och

## Um Spaweck
*  GALEX Press release
*  GALEX findet unsichtbeare Spiralarme
*  Astronews
*  NOAO
*  DSS Images for NGC 4600 through NGC 4699
*  SIMBAD Query
*  SEDS
*  NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
Sculptor (Stärebild)

De **Sculptor** (Latäin) ass e Stärebild um südleche Stärenhimmel.

## Beschreiwung

De Sculptor ass en onschäinbaart Stärebild westlech vum helle Stär Fomalhaut am Piscis Austrinus. Kee vu senge Stären ass méi hell wéi 4. Gréissteklass. Wéinst senger Lag kann ee vu Mëtteleuropa aus nëmmen den nërdlechen Deel gesinn.

Am Sculptor läit de galaktesche Südpol, duerch hie geet d'„Dréiachs“ vun eiser Mëllechstrooss.

Am Stärebild sinn e puer interessant Galaxien, dorënner de *Sculptor System*, eng Galaxiëgrupp déi 8 Millioune Liichtjoer vun eis ewech ass.

## Geschicht
D'Stärebild gouf am Joer 1756 vum franséischen Astronom Nicolas Louis de Lacaille ënner dem Numm *l'Atelier de Sculpteur* (Sculpteursatelier) agefouert. Spéider gouf doraus de Sculpteur.

## Himmelsobjeten
## Stären

### [[Duebelstär]]en

De κ1 Sculptoris ass en Duebelstäresystem op enger Distanz vun 100 Liichtjoer. Déi zwou Komponente gehéieren zu der Spektralklass F2.

D'System τ Sculptoris ass 120 Liichtjoer ewech a besteet aus zwéi Stäre vun de Spektralklassen F1 an F7.

### Verännerlech Stären

Den hellste Stär am Scupltor, α Sculptoris, ass 673 Liichtjoer vun eis ewech. Et ass e bloelzege Stär aus der Spektralklass B7 III. Et ass e verännerleche Stär vum Typ SX Arietis.

### [[New General Catalogue|NGC-Objeten]]

D'Galaxien 55 an 253 am Sculptor an den 247 am Cetus maachen eng vereente Galaxiëgrupp op enger Distanz vun 8 Millioune Liichtjoer.

Den NGC 55 ass eng Galaxie, déi een op hir Kant gesäit.

Den 253 ass no dem Andromedaniwwel déi zweethellst Spiralgalaxie um Himmel. Och déi Galaxie gesäit een op hir Kant.

Den 288 ass ee Kugelstärekoup, deen 30.000 Liichtjoer wäit ewech ass.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Fornax-Zwerggalaxie

D**'Fornax-Zwerggalaxie** (Katalogbezeechnungen **[[Europäesche Südobservatoire|ESO]] 356-04 ** an **MCG -06-07-001**) ass eng kleng elliptesch Galaxie vum Typ dE2 am Stärebild Fornax (Cheemeschen Uewen). D'Galaxie gehéiert zu der Lokaler Grupp an ass nëmme 450.000 Liichtjoer vun der Äerd ewech. Si huet eng Hellegkeet vu +9,30&nbsp;mag an eng Wénkelausdehnung vu 17' × 12'. Wéinst hirer niddreger Flächenhellegkeet gouf d'Zwerggalaxie eréischt am Joer 1938 vum Harlow Shapley entdeckt.

An der Zwerggalaxie si sechs Kugelstärekéip. De gréissten dorënner ass den NGC 1049. Hie gouf nach virun der Galaxie selwer entdeckt.

**[[Koordinaten]]** (Equinoxe J2000.0)
*Rektaszensioun: 2h39m54.00s
*Deklinatioun: -34°32'00.0"

## Um Spaweck
*  Fornax-Zwerg bei SEDS
## Kuckt och
Michel Mayor

De **Michel Gustave Édouard Mayor**, gebuer den 12. Januar 1942 zu Echallens am Schwäizer Kanton Vaud ass Professer am Departement fir Astronomie vun der Universitéit Geneva.

Hien huet den éischten extrasolare Planéit am Stärebild Pegasus entdeckt.

Mat Hëllef vu sengem Mataarbechter Didier Queloz konnt hien 1995 mat engem héichopléisende Spektrograph e jupiteränleche Planéit noweisen, deen ëm de Stär Pegasus 51 rotéiert.

D'Existenz vum *Pegasus 51b*, sou den Numm vum Planéit, gouf den 12. Oktober 1995 vun den US-amerikanesche Wëssenschaftler Geoffrey Marcy a Butler bestätegt a gëllt domat als Meilesteen an der Geschicht vun der Astronomie.

No sengem Physikstudium op der Universitéit Lausanne doktoréiert de Mayor 1971 um Observatoire Genf am Fachberäich Astronomie. Hie bleift, mat Ausnam vu Presenzen um Observatoire Cambridge, am Europäesche Südobservatoire (ESO) am Chile an um Observatoire Hawaii bei där Institutioun beschäftegt. Bis 2005 verfaasst hie méi wéi 300 wëssenschaftlech Publikatiounen.

Vun 1989 bis 1992 presidéiert hien de Wëssenschaftleche Bäirot vun der ESO, vun 1988 bis 1991 d'Kommissioun vun der galaktescher Struktur bei der Internationaler Astronomescher Unioun a vun 1990 bis 1993 déi Schwäizer Gesellschaft fir Astrophysik an Astronomie.

Zanter der Entdeckung vun *Pegasus 51b* war de Michel Mayor mat sengem Fuerscherteam u ville weideren extrasolare Planéitenentdeckunge bedeelegt.
2013 huet de Queloz zu de Favoritte fir den Nobelpräis gezielt. Hie krut dunn 2019, zesumme mam Didier Queloz, den Nobelpräis fir Physik „fir d'Entdeckung vun engem Exoplanéit, dee ronderëm e sonnenänleche Stär kreest“.

## Éierungen
* 1998 Jules-Janssen-Präis
* 1998 Schwäizer *Marcel-Benoist-Präis* als Unerkennung vu senger Fuerschungsleeschtung an där hir Bedeitung fir dat mënschlecht Liewen.
* 2000 Balzan-Präis fir Instrumentarien an Techniken an der Astronomie an an der Astrophysik
* 2004 Albert-Einstein-Medail
* 2005 Shaw Präis zesumme mam Amerikaner Geoffrey Marcy
* 2008 Swiss Astronomy Award
* 2010 Karl-Schwarzschild-Medail
* 2013 En Asteroid gouf no him genannt: (125076) Michelmayor

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Iwwerreechung vun der Albert-Einstein-Medail un de Michel Mayor, den 10. Juni 2004
Logik

**Logik** ass d'Léier vun de Gesetzer vum richtegen Denken an Erkennen, fir dann domat kënne widdersprochfräi Conclusiounen ze zéien.

Als Wëssenschaft gouf d'Logik fir d'éischt vum Aristoteles ausgeschafft.

## Um Spaweck
Geoffrey Marcy

Den **Geoffrey W. Marcy**, gebuer den 29. September 1954, ass en US-amerikaneschen Astronom an Astrophysiker.

## Liewen

De Marcy huet 1976 säi Physik- an Astronomiestudium op der University of California, Los Angeles mat *summa cum laude* ofgeschloss. 1982 huet hien op der University of California, Santa Cruz am Beräich vun der Astronomie an Astrophysik promovéiert. No enger Assistenz bei der Carnegie Institution of Washington (1982-1984) gouf hien ausseruerdentleche Professer a Physik an an Astronomie op der San Francisco State University. Zanter 1999 huet hien och nach e Léierstull an der Astrophysik op der University of California, Berkeley.

Hie gouf duerch seng Entdeckunge vun extrasolare Planéiten international bekannt. Vun deenen éischten 100 bekannten Exoplanéiten huet hien der 70 entdeckt. De Marcy bestätegt och dem Michel Mayor an dem Didier Queloz hir Entdeckung vum éischten Exoplanéit am System vum 51 Pegasi.

Am Joer 2005 kruten de Marcy an de Michel Mayor fir hir Aarbecht dee mat 1 Millioun Dollar dotéierte Shaw-Präis fir Astronomie.

## Publikatiounen
* Exoplaneten - Die Suche nach einer zweiten Erde, Springer-Verlag, Berlin 2011 (Virwuert)
* Geoffrey Marcy, (et al.) *[https://web.archive.org/web/20120128052807/http://astro.berkeley.edu/~gmarcy/marcy_japan.pdf Observed Properties of Exoplanets:Masses, Orbits, and Metallicities.]* Progress of Theoretical Physics Supplement, No. 158, 2005.

## Um Spaweck
*  Websäit vum Geoffrey Marcy (University of California, Berkeley)
* Webseite von Geoffrey Marcy (University of California, Berkeley)
* Interview mam Geoff Marcy
NGC 3190

Den **NGC 3190** ass eng Spiralgalaxie am Stärebild Leo, déi ronn 70 Millioune Liichtjoer vun der Äerd ewech ass. Den NGC&nbsp;3190 ass e Member vun der Hickson 44 Galaxiëgrupp. Am NGC 3190 goufen déi zwou Supernovaen SN 2002bo an SN 2002cv observéiert.

## Entdeckung
D'Galaxie NGC 3190 gouf den 12. Mäerz 1784 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.
## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Deep-Sky Corner HCG 44
*  NGC 3190 und NGC 3187: wechselwirkende Galaxien
*  Sieben Hickson für den Frühling
*  Universe Today: Twin Supernovae in NGC 3190
*  NOAO
*  DSS Images for NGC 3100 through NGC 3199
*  SIMBAD Query
*  SEDS
*  NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
Montigny-lès-Metz

**Montigny-lès-Metz** ass eng franséisch Gemeng am Museldepartement an der Regioun Grand Est.
## Nopeschgemengen
Canton de Pange

De **Canton de Pange** ass eng fréier franséisch administrativ Andeelung am Arrondissement Metz-Campagne, am Museldepartement an der Regioun Grand Est.

Den Haaptuert war Pange.

## Gemengen am Kanton
Wäimusée Éinen

De **Wäimusée Éinen** ass e Musée op der Wäistrooss 115 zu Éinen, an deem d'Geschicht vum Wäibau zu Lëtzebuerg explizéiert gëtt. De Musée dee vum Tourismusveräin (*[[Entente touristique de la Moselle]]*) geréiert gëtt, ass aktuell(Oktober 2021) wéinst Ëmbauaarbechten zou.

## Geschicht vum Gebai
De Musée ass ënnerbruecht an engem groussen, ale Wënzerhaus, dat e puer Joerhonnerten der Famill *Wellenstein* gehéiert huet. D'Famill Wellenstein huet sech 1585 zu Éinen niddergelooss an huet do iwwer vill Generatioune bis 1914 Wäin produzéiert. D'Gebaier goufen an där Zäit an e puer Etappen an de Joren 1686, 1731, 1750 an 1866 vergréissert respektiv zousätzlech Gebaier goufe bäigebaut.
 
An der Zäit tëscht 1750 an 1866 war d'Famill zu groussem Wuelstand komm a konnt sech zu Dräibuer souguer e klengt Schlass bauen an ënnerhalen.

Ëm 1900 hat d'Famill eng Wäibaufläch vun ca 100 ha an hirem Besëtz; déi ganz Wäibaufläch op der lëtzebuergescher Musel hat déi Zäit ca 1.274 ha.

1914 war de Betrib awer faillite an 1916 hunn d'Ierwen d'Gebaier un d'Notärsfamill Würth vu Wuermer verkaaft. Bis Mëtt den 1930er Joren gouf nach Wäin do produzéiert, duerno hunn nach e puer Familljemembere vun der Famill Würth bis 1964 dra gewunnt. Am Januar 1974 huet de Staat d'Gebai kaaft an no der Renovéierung ass den 20. September 1979 de Wäimusée opgaangen.

Den 2. Mäerz 2018 gouf de Gebaikomplex (ë.&nbsp;a. Haiser Würth a Schengtgen) als national Monumenter klasséiert.

## Ausstellung

* Dokumentatioun mat Biller an Ausstellungsstécker vun der Geschicht vum Wäibau zu Lëtzebuerg an der Aarbecht an de Wéngerten
* Dokumentatioun vun der Wäiproduktioun am Wäikeller
* Al Schmëdd
* Äichamt
* Kéiferei
* Schnapsbrennerei
* Al Kichen
* Musterwäibierg
* Éischte Sprëtz-Helikopter

## Zousätzlech Aktivitéiten
* Verwëllefte Festkeller (27 m laang an 9 m breet) fir kulturell Organisatiounen
* Et kann ee Vëloen (och Elektro-Vëloen) do lounen
* Touristebüro am Agank vum Musée

## Zukunft vum Musée
Et ass virgesinn den aktuelle Musée zerguttst zouzemaachen an e mat engem neie Konzept fréistens 2024 als „Centre Mosellan“ nei ze bedreiwen. Eng Partie vun den ausgestallten Exponate goufen z.&nbsp;B. an d'Possenhaus transferéiert, anerer goufe vum Staat versteet.

## Literatur
* Prosper Kayser, 2002: *Familien Wellenstein und ihre Nachkommen in aller Welt mit den dazugehörigen Familien Gales, Kohll, Legill, Linden und Muller von 1590 bis heute.* Inst. Grand-Ducal, Luxembourg 2000, 712 S., ISBN 2-919910-07-8
* Robert Grün, 1997: *Familie Wellenstein von Ehnen: verwandte Adelsgeschlechter mit der Familie Wellenstein aus Ehnen*, 163 S.

## Kuckt och
* A Possen
* Lëscht vu lëtzebuergesche Muséeën
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Wuermer

## Um Spaweck

* Websäit vum Wäimusée
* Websäit vun der Entente touristique
* Video iwwer Éinen an de Wäimusée op youtube.com
Fiederwäissen

**Fiederwäissen** ass e Gedrénks dat als „neie Wäin“ bezeechent gëtt. Well et nach an der Gärung ass, ass et en Tëscheprodukt, tëscht dem Moscht  (de. *Most*) an dem fäerdege Wäin.

De Fiederwäisse gëtt et gemenkerhand kuerz nodeems d'Lies ugefaangen huet, also géint Enn September, uganks Oktober an duerno fir ongeféier dräi Wochen.

Beim Kelteren (Pressen) vun den Drauwen entsteet Moscht. Am Moscht entstinn da frësch Hiefen (oder Heffen) déi den Zocker, deen am Moscht enthalen ass, vergären. Dobäi entsteet Alkohol a Kuelesaier. D'Hiefen, déi ausgesi wéi Millioune butzeg Plommen, ginn dem Wäin déi wäiss Faarf an och den Numm.

Trotz dëser Faarf an deem fruuchtegen, aromatesche Goût kann een net méi vun Drauwejus schwätzen: Den neie Wäi besteet aus 4–9 % Alkohol, deen duerch d'Kuelesaier relativ séier an d'Blutt transportéiert gëtt.

D'Gärung dauert normalerweis zwou bis dräi Woche bis de Wäi säin typeschen Aroma entwéckelt huet. Awer schonn no 10 Deeg schmaacht e séiss a fruuchteg. D'Gärung leeft sou laang bis d'Zockerreschter am Moscht alleguer vergäert sinn. Duerno gëtt de Wäi lues a lues ëmmer méi kloer an d'Hiefe setze sech um Fong of.

Am Prinzip ka mat all Wäinzort Fiederwäisse gemaach ginn. Zu Lëtzebuerg gëtt traditionell, wéinst sengem typeschen Aroma, de Rivaner geholl. Verschidde Wënzer bidden d'Gedrénks awer och aus aneren Zorten un, dee se *Fiederrouden* a *Fiederrosé* nennen.

De Fiederwäissen ass en natierlecht, net filtréiert Gedrénks an huet doduerch méi Inhaltsstoffer wéi fäerdege Wäin. Am Fiederwäisse sinn deemno eng Partie Vitaminnen (absënns Vitaminn B: Thiamin (B1), Riboflavin (B2), Niacin (B3), Pyridoxin (B6), Biotin (B7), Folsaier (B9) gradewéi Vitaminn C) a Mineralstoffer wéi Kalium, Magnesium a Phosphor dran. 

De Fiederwäisse soll am Stoe versuergt ginn an am beschte bei enger Temperatur vu 16° bis 18°, och nach bis 20° Celsius genoss ginn. Well d'Gedrénks nach ëmmer an der Gärung ass, däerf d'Fläsch oder de Bidon an deem de Fiederwäissen dran ass, net ze vill fest zou sinn, fir datt de Kuelendioxid entwäiche kann, soss kéint de Behälter platzen. Wat de Fiederwäisse méi laang gehale gëtt, wat e manner Zocker a méi Alkohol enthält.

## Aner Nimm
Den „neie Wäin“ ass an anere Länner ënnert dësen Nimm bekannt:

* Däitschland, a verschiddene Regiounen: *Rauscher* oder *Sauser,*
* Éisträich: *Sturm*,
* Schwäiz: *Sauser*,
* Frankräich: *vin bourru*.

## Kuckt och
* Wäin
* Wäibau zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Pierre Brunehaut

D**'Pierre Brunehaut**, iwwersat de **Brunhildesteen**, ass e Sandsteen-Megalith aus *Landener Steen*, deen um Territoire vun der Uertschaft Hollain am Süde vun Tournai am Hainaut steet.

Kee Mënsch weess, wéini dee Steen dohi koum, an och net, wien e bruecht huet. Et ass e grousse platte Steen deen den héije Wee op der Gewan steet. Vum Stee kucke 4,40 Meter aus dem Buedem eraus, ongeféier 3 Meter sinn am Buedem vergruewen. De Steen ass 3 Meter breet an en hallwe Meter Meter déck. Et ass déi eelst bekannt Landmaark an der Belsch. Et gëtt keng geschichtlech Unhaltspunkten iwwer de Steen, just zwou Seeërcher, déi erzielen, firwat de Steen, deen aus enger Carrière bei Landen kënnt, déi iwwer 170&nbsp;km dovun ewech ass, op d'Plaz koum.

## D'Seeche vun der Muttergottes

Wéi d'Kathedral vun Tournai sollt gebaut ginn, hätt d'Muttergottes wëllen den éischte Steen dohi bréngen. Wéi se awer um Wee gewuer ginn ass, datt scho mam Bau vun der Kathedral ugefaange gi war, hätt si hire Steen do stoe gelooss, an en als Sprangbriet benotzt fir zeréck an den Himmel. Eng huel Plaz am Steen gëtt als den Ofdrock vun hirem Fouss interpretéiert. Dofir gëtt de Steen och als helleg ugesinn.

## D'Seeche vun der Brunhild
D'Brunhild war Herrscherin vun der Regioun ëm Tournai an Austrasien vu 567 bis 613. Hir Herrschaft war markéiert duerch vill Duercherneen. Si koum ëm d'Liewen, wéi ee vun hire Géigner, de Chlothar II., si gefaange geholl huet, a se plakeg 3 Deeg um Réck vun engem Kaméil an e Militärcamp transportéiert huet. Hei gouf si un e Päerd gestréckt, dat si am Galopp iwwer Wisen a Felder geschleeft huet, bis et selwer dout nieft dem zerfatzte Kierper vun der Brunhild leie blouf. De Steen wier op där Plaz opgeriicht ginn, fir un déi grujeleg Dot z'erënneren.
## Um Spaweck
InterRegio

Den **InterRegio** ass e speziellen Zuchservice, deen et a verschiddenen europäesche Länner gëtt.

Wéi den Numm et seet, verbannen InterRegio-Linne Géigende mateneen.

### Den InterRegio zu Lëtzebuerg
Bis 2014 : Zu Lëtzebuerg lafen Zich op 2 Relatiounen ënner der Bezeechnung IR. Zum engen op der Verbindung Lëtzebuerg - Ëlwen, zesumme mat den Zich vum InterRegio m, zum aneren op der Verbindung Lëtzebuerg - Dikrech.

### Den InterRegio an der Schwäiz

Den InterRegio gouf an der Schwäiz fir d'éischt am Joer 1997 agefouert. En huet aner Schnellzich déi deemools hir eege Bezeechnungen haten ersat. Dës Zich sinn an der Schwäiz gezeechent duerch een IR deen op 45° verkannt ass, mat wäisse Buschtawen op roudem Feld.

Den ICN deen den 28. Mee 2000 an d'Welt geruff gouf, gehéiert och zu den InterRegio-Zich an der Schwäiz.

### Den InterRegio an Däitschland

Den InterRegio an Däitschland huet vun 1988 bis 2003 funktionéiert. Verschidde Linne ginn haut net méi exploitéiert, an aner goufen duerch den IRE ersat.

### Den InterRegio an Italien
An Italien ass den **IR ''Interregionali**'' en Noverkéierszuch deen nëmmen a grousse Regionalgaren hält.

### Den InterRegio an der Belsch (bis 2014)
InterRegio a: Louvain - Malines - Antwerpen | Saint-Nicolas

InterRegio b: Bréissel - Malines - Antwerpen

InterRegio c: Anvers - Hasselt - Léck

InterRegio d: Grammont - Bréissel - Antwerpen

InterRegio e: Anvers - Herentals - Neerpelt | Hasselt

InterRegio f: Courtrai - Gand - Malines

InterRegio g: Bréissel - Lierre - Turnhout

InterRegio h: Gand - Bréissel - Aéroport

InterRegio i: La Panne - Bréissel - Aéroport - Louvain - Landen

InterRegio j: Quévy - Bréissel - Aéroport

InterRegio k: Jambes - Mons - Tournai

InterRegio l: Binche - Bréissel - Louvain-La-Neuve-Université

InterRegio m: Liers - Léck - Gouvy - Luxembourg

InterRegio n: Jambes - Charleroi - Bruxelles - Antwerpen - Essen

InterRegio o/p: Bréissel - Aéroport

InterRegio q: Léck - Verviers - Oochen

InterRegio r: Charleroi - Philippeville - Couvin

InterRegio s: Antwerpen - Noorderkempen