open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grouss däitsch Filmer 1933-1945

Hei si **grouss däitsch Filmer vun 1933 - 1945** opgelëscht. Et sinn interessant Filmer, déi awer net onbedéngt vir am Box-Office ze fanne waren:

*1944
**Die Feuerzangenbowle (Regie: Helmut Weiss)
**Große Freiheit Nr. 7 (Regie: Helmut Käutner)
*1942
**Der große König (Regie: Veit Harlan, beschten auslännesche Film bei der Biennale 1942])
**Münchhausen (Regie: Josef von Báky)
*1941
**Ohm Krüger (Regie: Hans Steinhoff, beschten auslännesche Film bei der Biennale 1941)
*1940
**Der Postmeister (Regie: Gustav Ucicky, beschten auslännesche Film bei der Biennale 1940)
*1938
**Olympia (Regie: Leni Riefenstahl, beschten auslännesche Film bei der Biennale 1938)
*1936
**Der Kaiser von Kalifornien (Regie: Luis Trenker, beschten auslännesche Film bei der Biennale 1936)
*1935
**Triumph des Willens (Regie: Leni Riefenstahl, Präis bei der Weltausstellung zu Paräis 1937)
*1933
**Das Testament des Dr. Mabuse (Regie Fritz Lang)

## Kuckt och
* Lëscht vu groussen däitsche Filmer
Grouss däitsch Filmer 1946-1959

Hei si **grouss däitsch Filmer vun 1946 - 1959** opgelëscht. Et sinn interessant Filmer, déi awer net onbedéngt vir am Box-Office ze fanne waren:

## [[1959]]
*Die Brücke (Regie: Bernhard Wicki; Oscar- Nominéirung als beschte friemsproochege Film; Golden Globe als beschte friemsproochege Film)
*Rosen für den Staatsanwalt (Regie: Wolfgang Staudte)
*Serengeti darf nicht sterben (Regie: Bernhard Grzimek, Dokumentarfilm-Oscar 1960)

## [[1958]]
*Es geschah am hellichten Tag (Regie: Ladislao Vajda)
*Das Mädchen Rosemarie (Regie: Rolf Thiele; Golden Globe 1959 als beschte friemsproochege Film)
*Helden (Regie: Franz Peter Wirth; Oscar-Nominéirung als beschte friemsproochege Film)
*Wir Wunderkinder (Regie: Kurt Hoffmann; Golden Globe als beschte friemsproochege Film)

## [[1957]]
*Die Bekenntnisse des Hochstaplers Felix Krull (Regie: Kurt Hoffmann; Golden Globe als beschte friemsproochege Film)
*Nachts, wenn der Teufel kam (Oscar-Nominéirung als beschte friemsproochege Film)
*Das Wirtshaus im Spessart (Regie: Kurt Hoffmann)

## [[1956]]
*Der Hauptmann von Köpenick (Regie: Helmut Käutner; Oscar-Nominéirung als beschte friemsproochege Film)
*Vor Sonnenuntergang (Regie: Gottfried Reinhard; Golden Globe als beschte friemsproochege Film)

## [[1955]]
*Des Teufels General (Regie: Helmut Käutner)
*Kinder, Mütter und ein General (Regie: Laszlo Benedek; Golden Globe als beschte friemsproochege Film)

## [[1954]]
*0815 (Regie: Paul May)
*Canaris (Regie: Alfred Weidenmann)
*Ernst Thälmann - Sohn seiner Klasse (Regie: Kurt Mätzig)
*Weg ohne Umkehr (Regie: Victor Vicas, Beate von Mullo; Golden Globe als beschte friemsproochige Film)

## [[1951]]
*Grün ist die Heide (Regie: Hans Deppe)
*Der Untertan (Regie: Wolfgang Staudte)

## [[1950]]
*Schwarzwaldmädel (Regie: Hans Deppe)

## [[1949]]
*Rotation (Regie: Wolfgang Staudte)

## [[1948]]
*Deutschland im Jahre Null (Regie: Roberto Rossellini)

## [[1947]]
*In jenen Tagen (Regie: Helmut Käutner)

## [[1946]]
*Die Mörder sind unter uns (Regie: Wolfgang Staudte)

## Kuckt och
* Lëscht vu groussen däitsche Filmer
Grouss däitsch Filmer aus den 1980er Joren

Hei si **grouss däitsch Filmer aus den 1980er Joren** opgelëscht. Et sinn interessant Filmer, déi awer net onbedéngt vir am Box-Office ze fanne waren:

## [[1989]]
*Balance (Regie: Christoph a Wolfgang Lauenstein; Kuerztrickfilm-Oscar 1989)
*Letzte Ausfahrt Brooklyn (Regie: Uli Edel; Däitsche Filmpräis)

## [[1988]]
*Cobra Verde (Regie: Werner Herzog)
*Herbstmilch (Regie: Joseph Vilsmaier)
*Die Katze (Regie: Dominik Graf)
*Treffen in Travers (Regie: Michael Gwisdek; Europäesche Filmpräis: eng vun zwou Nominéierunge fir e Film aus der DDR: Corinna Harfouch als "bescht Haaptactrice") 
*Wallers letzter Gang (Regie: Christian Wagner; Europäesche Filmpräis: Nominéierung als "beschte jonke Film", Cannes Sonnerpräis, Bayresche Filmpräis, zweefachen Däitsche Filmpräis)

## [[1987]]
*Einer trage des anderen Last (Regie: Herbert Warnecke; Europäesche Filmpräis 1988: eng vun zwou Nominéierunge fir e Film aus der DDR: bescht Dréibuch Wolfgang Held; Berlinale: 3 Auszeechnungen)
*Der Himmel über Berlin (Regie: Wim Wenders; éischten Europäesche Filmpräis 1988: Bescht Regie: Wim Wenders; Bescht Nieweroll: Curt Bois 1988)
*Out of Rosenheim (Regie: Percy Adlon, César 1989)

## [[1986]]
*Der kleine Staatsanwalt (Regie: Hark Bohm)
*Momo (Regie: Johannes Schaaf)
**[[Der Name der Rose]]* (Regie: Jean-Jaques Annaud)

## [[1985]]
*Otto - Der Film (Regie: Otto Waalkes)
*Blutige Ernte (Regie: Agnietzka Holland; Oscar-Nominéierung als beschte friemsproochege Film)

## [[1984]]
**[[Heimat - Eine deutsche Chronik]]* (TV-Serie) (Regie: Edgar Reitz)
*Die Frau ohne Körper und der Projektionist (Regie: Nikolaus Schilling) (Liane Hielscher, Gabriel Barylli)
*Paris, Texas (Regie: Wim Wenders, Goldene Palme 1984)
*Die unendliche Geschichte (Regie: Wolfgang Petersen)

## [[1982]]
**Der Stand der Dinge (Regie: Wim Wenders, Gëllene Léiw 1982)
**Fitzcarraldo (Regie: Werner Herzog; Golden Globe-Nominéirung als "Beschte friemsproochege Film")
**Querelle (Regie: Rainer Werner Fassbinder)
**Die Sehnsucht der Veronika Voss (Regie: Rainer Werner Fassbinder)

## [[1981]]
*Die bleierne Zeit (Regie: Margarethe von Trotta, Gëllene Léiw 1981)
*Das Boot (Regie: Wolfgang Petersen; Oscar-Nominéirungen an de Kategorië "Bescht Regie", "Bescht adaptéiert Dréibuch" (allenzwee fir de Wolfgang Petersen), "Bescht Kamera" (Jost Vacano), "Beschte Schnëtt" (Hannes Nikel) an och "Beschten Ton" (Mile Le-Mare); Golden Globe-Nominéierung als "Beschte friemsproochege Film")
**[[Lili Marleen (Film)|Lili Marleen]]* (Regie: Rainer Werner Fassbinder)
*Lola (Regie: Rainer Werner Fassbinder)
*Mephisto (Regie: Istvan Szabo; Adaptioun vun engem Roman vum Klaus Mann; Oscar als beschte friemsproochege Film)

## [[1980]]
*Die Dritte Generation (Regie: Rainer Werner Fassbinder)
*Die Ehe der Maria Braun (Regie: Rainer Werner Fassbinder; Golden Globe-Nominéierung als "Beschte friemsproochege Film")
*Nick's Film (Lightning Over Water) (Regie: Wim Wenders)
*Solo Sunny (Regie: Konrad Wolf)
*Woyzeck (Regie: Werner Herzog)

## Kuckt och
* Lëscht vu groussen däitsche Filmer
Vanessa Jopp

D**'Vanessa Jopp**, gebuer den 28. Februar 1971 zu Leonberg, ass eng däitsch Filmregisseurin.

## Liewen
D'Vanessa Jopp huet fir d'éischt dräi Semestere laang Wirtschaftswëssenschafte studéiert ier se 1993 un der „Hochschule für Fernsehen und Film München“ opgeholl gouf. Do sinn d'Aarbechten *One Night Suicide* a *Café True Romance* entstanen.

Bekannt gouf d'Jopp virun allem duerch d'Filmer *Vergiss Amerika* (2000) mam Franziska Petri, dem Marek Harloff an dem Roman Knižka an *Engel & Joe* (2001) mam Robert Stadlober an dem Jana Pallaske. A Co-Regie mat dem Florian Gallenberger an anere jonke Regisseuren ass 2001 den Episodefilm *Honolulu* entstanen. D'Jopp huet och den *[[Tatort (Fernseeserie)|Tatort]]*-Krimi *Der schwarze Troll*, erëm mam Marek Harloff, inzenéiert. Op der Berlinale 2006 ass hiren Drama *Komm näher* mat dem Meret Becker, dem Stefanie Stappenbeck an dem Marek Harloff gelaf. De Film krut zwou Nominéierunge fir den Däitsche Filmpräis.

## Hir Filmaarbechten
* 1997: *[[This Is a True Story About a Puker On the Roof]]*, Regie
* 1998: *[[Im Auftrag des Herrn]]*, Regie-Assistenz
* 1999: *[[Vergiß Amerika]]*, Regie
* 1999: *[[Run to Me]]*, Regie
* 1999: *[[Honolulu (Film)|Honolulu]]*, Regie an Dréibuch
* 2000: *[[Engel & Joe]]*, Regie an Dréibuch
* 2001: *[[Blackeyed]]*, Regie
* 2003: aus der TV-Krimi-Serie *[[Tatort]]*: *[[Der schwarze Troll]]*, Regie

## Um Spaweck
Ilulissat-Äisfjord

Den **Ilulissat-Äisfjord** op der Westküst vu Grönland ass de Fjord vum Sermeq Kujalleq, ee vun deenen aktiivsten a séierste Gletscher vun der Welt. Am Joer kalleft e 35 Kilometer Kibb Äis.

Den Ilulissat-Äisfjord gehéiert zanter 2004 zum UNESCO Weltierwen.
## Kuckt och
*Lëscht vun de Weltierwen an Europa
## Um Spaweck
Vall del Madriu Perafita-Claror

De **Vall del Madriu Perafita-Claror** ass e Gletscherdall an Andorra.

Den Dall, deen zanter 2004 op der Lëscht vum UNESCO-Weltierwe steet, ass 4.247 ha grouss, dat sinn ongeféier néng Prozent vun der Fläch vun Andorra. Den Dall läit an enger Bierglandschaft ouni Stroossen.
## Kuckt och
*Lëscht vun de Weltierwen an Europa
## Um Spaweck
* UNESCO Weltierwenzentrum - Vall del Madriu Perafita-Claror op Franséisch/Englesch
Purnululu-Nationalpark

De **Purnululu-Nationalpark** läit 160 Kilometer am Süde vun Kununarra an 100 Kilometer nordëstlech vun Halls Creek am australesche Bundesstaat Western Australia.

*Purnululu* heescht an der Sprooch vun den Aborigines "Sandsteen". Zanter 2003 steet de Purnululu-Nationalpark op der Lëscht vun der UNESCO-Weltierwen.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Weltierwen (Asien an Ozeanien)

## Um Spaweck
Diskoinsel

D**'Diskoinsel** (Grönlännesch: *Qeqertarsuaq*, Dänesch: *Disko/Disko Ø/Diskoøen,* iwwersat „Grouss Insel“) ass eng Insel am zentrale Westgrönland, an der Baffin-Bucht am Arkteschen Ozean.

Se läit 60 Kilometer westlech vun Ilulissat (op Dänesch *Jakobshavn*) op Grönland. Op der Diskoinsel gëtt et nëmmen eng Uertschaft, Qeqertarsuaq (dän.:*Godshavn*), op der Südküst.

D'Insel huet enge Fläch vun ongeféier 8.600 Quadratkilometer an ass domat déi gréisst Insel vu Grönland.

## Geographesches
*Duerchschnëttshéicht: 975 Meter
*Héchste Punkt: 1.919 Meter

## Geschichtleches
D'Insel gouf tëscht 982 an 985 vum Erik de Rouden entdeckt.


Fichier:Qllissat 1.jpg|alt=
Fichier:Disko Island 2019 01.jpg
Fichier:A view of the coastline and mountains in Qeqertarsuaq.jpg|alt=


## Um Spaweck
Adolf Muschg

Den **Adolf Muschg**, gebuer den 13. Mee 1934 zu Zollikon am Kanton Zürich, ass e Schwäizer Schrëftsteller a Literaturwëssenschaftler. Hie gëllt als ee vun de grousse Schrëftsteller vun der däitscher Géigewaartsliteratur.

## Säi Liewen

Hien huet Germanistik, Anglistik a Philosophie zu Zürich an zu Cambridge studéiert an iwwer den Ernst Barlach promovéiert.

Vun 1959 bis 1962 hat en zu Zürich eng Plaz als Lycéesprofesser, duerno koume verschidde Plazen op Héichschoulen, ënner anerem an Däitschland op der Universitéit Göttingen, a Japan an an den USA.

1970 gouf e Professer fir däitsch Sprooch a Literatur un der Eidgenëssescher Technescher Héichschoul Zürich.

1974 krut e fir "*Albissers Grund*" den Hermann-Hesse-Präis.

Zanter 1976 ass e Member vun der Akademie vun de Kënschten zu Berlin, donieft ass en och nach Member vun der Akademie vun de Wëssenschaften an der Literatur zu Mainz an der Däitscher Akademie fir Sprooch an Dichtung zu Darmstadt.

2003 gouf en zum President vun der Akademie vun de Kënschten zu Berlin gewielt.

Den Adolf Musch lieft an der Schwäiz, zu Zollikon bei Zürich.

## Wierker
* 1965: *Im Sommer des Hasen*; ISBN 3518367633
* 1967: *Gegenzauber*
* 1968: *Fremdkörper*
* 1968: *Rumpelstilz. Ein kleinbürgerliches Trauerspiel*
* 1969: *Mitgespielt*
* 1971: *Die Aufgeregten von Goethe. Ein politisches Drama*
* 1975: *Albissers Grund*, Kriminalroman
* 1976: *Entfernte Bekannte*
* 1976: *Kellers Abend. Ein Stück aus dem 19. Jahrhundert*
* 1982: *Leib und Leben*
* 1984: *Das Licht und der Schlüssel. Erziehungsroman eines Vampirs*, Roman
* 1986: *Goethe als Emigrant*
* 1987: *Der Turmhahn und andere Lebensgeschichten*
* 1993: *Der Rote Ritter. Eine Geschichte von Parzival*
* 1994: *Herr, was fehlt euch? Zusprüche und Nachreden aus dem Sprechzimmer eines heiligen Grals*
* 1995: *Nur ausziehen wollte sie sich nicht*
* 1995: *Die Insel, die Kolumbus nicht gefunden hat. Sieben Gesichter Japans*
* 2001: *Sutters Glück*
* 2002: *Das gefangene Lächeln. Eine Erzählung*; ISBN 3518413511
* 2003: *Gehen kann ich allein und andere Liebesgeschichten*; ISBN 3518414623
* 2004: *Der Schein trügt nicht. Ueber Goethe*; ISBN 3458172017
* 2005: *Eikan, du bist spät*; ISBN 3518416693

## Schrëften
* 1977: *Gottfried Keller* (Biographie)
* 1997: *Wenn Auschwitz in der Schweiz liegt*

## Gielercher
* 1968: Conrad-Ferdinand-Meyer-Präis
* 1974: Hermann-Hesse-Präis
* 1984: Züricher Literaturpräis
* 1990: Carl-Zuckmayer-Medail
* 1994: Georg-Büchner-Präis
* 2001: Grimmelshausen-Präis

## Kuckt och
* Lëscht vu Schwäizer Schrëftsteller

## Um Spaweck
* Dem Suhrkamp Verlag säi Portrait vum Auteur
Durs Grünbein

Den **Durs Grünbein**, gebuer den 9. Oktober 1962 zu Dresden, ass en däitsche Lyriker, Essayist an Iwwersetzer.

## Säi Liewen
De Grünbein hat op der Berliner Humboldt-Universitéit ugefaangen Theaterwëssenschaften ze studéieren, mä 1987 huet hie säi Studium ofgebrach. Duerno huet en als fräie Mataarbechter fir verschidden Zäitschrëfte geschafft.

Nom Zesummebroch vun der DDR 1989 ass e vill duerch Europa, Südostasien an an d'USA gereest. Hie war Gaascht vum *German Department* vun der New York University a vun der *Villa Aurora* zu Los Angeles.

De Grünbein lieft haut als fräie Schrëftsteller zu Berlin.

## Seng Wierker
* *"Grauzone morgens"*, Gedichter, Suhrkamp Verlag 1988 ISBN 3-518-13330-6
* *"Schädelbasislektion"*, Gedichter, Suhrkamp Verlag 1991 ISBN 3-518-40375-3
* *"Falten und Fallen"*, Gedichter, Suhrkamp Verlag 1994 ISBN 3-518-40570-5
* *"Den Teuren Toten. 33 Epitaphe"*, Gedichter, Suhrkamp Verlag 1994 ISBN 3-518-40629-9
* *"Von der üblen Seite"*, Gedichter, Suhrkamp Verlag 1994 ISBN 3-518-40616-7
* *"Die Schweizer Korrektur"* (zesumme mam Brigitte Oleschinski an dem Peter Waterhouse), Urs Engeler Editor 1995
* *"Den Körper zerbrechen"* Ried bei der Receptioun vum Georg-Büchner-Präis, Suhrkamp Verlag 1995 ISBN 3-518-09178-6
* *"Galilei vermißt Dantes Hölle und bleibt an den Maßen hängen."* (Aufsätz 1989-1995), Suhrkamp Verlag 1996 ISBN 3-518-40758-9
* *"Nach den Satiren"*, Gedichter, Suhrkamp Verlag 1999 ISBN 3-518-41028-8
* *"Gehirn und Denken. Kosmos im Kopf."* 2000	
* *"Reise, Toter."* Lauschterspill-CD mam Ulrike Haage 2001	
* *"Das erste Jahr. Berliner Aufzeichnungen"*, Suhrkamp Verlag 2001 ISBN 3-518-41277-9
* *"Erklärte Nacht"*, Gedichter, Suhrkamp Verlag 2002
* *"Una Storia Vera, Ein Kinderalbum in Versen"*, Insel 2002 ISBN 3-458-19237-9
* *"Warum schriftlos leben"*, Aufsätz, Suhrkamp Verlag 2003 ISBN 3-518-12435-8
* *"Vom Schnee oder Descartes in Deutschland"*, Suhrkamp Verlag 2003 ISBN 3-518-41455-0
* *"An Seneca. Postskriptum"*, Suhrkamp Verlag 2004 ISBN 3-518-41609-X
* *"Von ganzem Herzen"*, Nicolaische Verlagsbuchhandlung 2004 ISBN 3-89479-185-3

### Seng Iwwersetzungen
* *"Die Perser"* vum Aischylos, Suhrkamp Verlag 2001 ISBN 3-518-13408-6
* *"Thyestes"* vum Seneca, Insel 2002 ISBN 3-458-17114-2
* *"Sieben gegen Theben"* vum Aischylos, Suhrkamp Verlag 2003 ISBN 3-518-13431-0

## Literatur
* Winkler, Ron: *"Dichtung zwischen Großstadt und Großhirn. Annäherung an das lyrische Werk Durs Grünbeins"*, Verlag Dr. Kovac, 2000 ISBN 3-8300-0211-4
* Arnold, Heinz L.: *"Text und Kritik, H.153: Durs Grünbein"*, Edition Text und Kritik, 2002 ISBN 3-88377-703-X
* Heske, Henning "*Goethe und Grünbein. Aufsätze zur Literatur*", Bernstein Verlag, Bonn 2004 ISBN 3-9808198-5-X

## Gielercher
* Literaturpräis vun der Stad Bremen (Fërderpräis) 1992
* Nicolas-Born Präis 1993
* Peter-Huchel Präis 1995
* Georg-Büchner-Präis 1995
* Literaturpräis vun der Stad Marburg 2000
* Premio Nonino 2000
* Literaturpräis Schlass Leuk 2001
* Friedrich Nietzsche-Präis vum Land Sachsen-Anhalt 2004
* Friedrich Hölderlin-Präis vun der Stad Bad Homburg 2005

## Um Spaweck
* Kommentéiert Linksammlung
Hybridsprooch

Als **Hybridsprooch** oder **hybrid Programméiersprooch** gëtt eng Programméiersprooch da bezeechent, wann hire Sproochëmfank verschidde Programméierparadigmen ënnerstëtzt. Déi bekanntst Programméierparadigme sinn déi prozedural, déi objetorientéiert an déi funktional Programméierung.

Eng bekannt Hybridsprooch ass C++, well se souwuel Elementer fir déi objetorientéiert wéi och fir déi prozedural Programméierung ënnerstëtzt. Mä och e puer vun de méi jonke Skriptsproochen, wéi z.&nbsp;B. Perl, Python, Ruby an JavaScript, ziele wéinst dëser Definitioun zu den Hybridsproochen.
C++

**C++** ass eng Programméiersprooch fir allgemeng Uwendungen a stellt Sproochmëttel fir abstrakt Datentyppe wéi och modular, generesch, objetorientéiert a strukturéiert Programméierung zur Verfügung. C++ baséiert op der Programméiersprooch C wéi an ISO/IEC 9899:1990 beschriwwen.

Zousätzlech zu de Méiglechkeete vun C bitt C++ weider Datentyppen, Klasse mat Verierwung a virtuelle Funktiounen, Ausnamebehandlung, Templaten (Schablounen), Nummraim, Inline-Funktiounen, Iwwerluede vun Operatoren a Funktiounsnimm, Referenzen, Operatore fir d'Fräispäicherverwaltung a mat der C++-Standardbibliothéik eng erweidert Bibliothéik.

## Programmbeispill
De follgende Quelltext ass e Beispill fir en Hello-World-Programm an C++:

```c++
#include <iostream>

int main() {
 std::cout << "Hello, world!" << std::endl;
 return 0;
}
```


## Literatur
* Stroustrup, Bjarne: *Die C++ Programmiersprache*, Addison-Wesley, ISBN 3-8273-1660-X, *dat* Standardwierk iwwer C++, Grondkenntnisser zu C si vu Virdeel
* Andrew Koenig, Barbara E. Moo: *Intensivkurs C++*, Pearson Studium, ISBN 3-8273-7029-9, gutt Buch fir Ufängerbuch, e gewëssent Grondverständnis vu Programméirung ass vu Virdeel
* Meyers, Scott: *Effektiv C++ programmieren - 50 Wege zur Verbesserung ihrer Programme und Entwürfe*, Addison-Wesley, ISBN 3-8273-1305-8, fir C++-Kenntnisser nach ze verdéiwen
* Meyers, Scott: *Mehr Effektiv C++ programmieren - 35 neue Wege zur Verbesserung ihrer Programme und Entwürfe*, Addison-Wesley, ISBN 3-8273-1275-2, fir C++-Kenntnisser nach ze verdéiwen
* Sutter, Herb: *Exceptional C++*, ISBN 3-8273-1711-8 (däitsch), fir C++-Kenntnisser nach ze verdéiwen
* Alexandrescu, Andrei: *Modernes C++ Design - Generische Programmierung und Entwurfsmuster angewendet*, mitp, ISBN 3-8266-1347-3, *dat* Standardwierk fir C++-Metaprogramméirung, setzt en déift Verständnis vun C++ viraus

## Um Spaweck

* C++ Online-Referenz
* Dacks gestallte Froen an Äntwerten
* C++-Diskussiounsgrupp
* C++-Forum
* Online-Compiler (fir einfach Programmer)
* ACCU - international Interessegemeinschaft fir C an C++
* D'C++-Bibliothéik vu Boost
* C++-Metaprogramméirung
* Internetsäit vum GNU-C++-Compiler
* Garbage-Collector fir C++
* C++ an der wiki vun den Däitsche Softwareentwéckler
* Pathscale ECOPath-Compiler
* C/C++ Users Journal
Programméiersprooch

Eng **Programméiersprooch** ass eng standardiséiert Kommunikatiounstechnik fir engem Computer Instruktiounen ze ginn.

E Programméierer muss sech un d'syntaktesch a semantesch Reegele vun enger Programméiersprooch halen, fir e Computerprogramm ze schreiwen, deen dem Computer seet, mat wat fir Donnéeën e schaffe solle a wat mat hinne geschéie soll, dacks ofhängeg vun internen oder externen Ereegnisser, wéi z.&nbsp;B. engem Mausklick op en OK-Knäppchen.

E Computer kann nëmmen am Binär-System schaffen (mat Nullen an Eenten). Wann een elo e Programm schreiwe wëll, da misst een deemno och am Binär-System de Programm schreiwen – fir datt een dat awer net muss, gëtt et sougenannte Programméiersproochen. Wann een e Programm geschriwwen huet a sou enger Programméiersprooch, da gëtt de Quelltext vun engem spezielle Computerprogramm, engem Compiler an de Binär-System ëmgesat, soudatt de Computer et och versteet.

## Kuckt och
* Lëscht vu Programméiersproochen

## Um Spaweck
Abu Simbel

**Abu Simbel** ass en Uert an der Wüst an Ueweregypten, um westlechen Ufer vum Nil, ongeféier 280&nbsp;km südlech vun Assuan. Bekannt ass Abu Simbel virun allem wéinst zwéi Fielsentempele vum Ramses II., déi do leien.

Wéi beim Bau vum Stauséi d'Gefor entstoung, datt d'Tempele géifen iwwerschwemmt ginn, gouf mat enger opwenneger an deierer Aktioun, vun 1965 bis 1968, e Projet gestart fir se ze retten. Dee Projet huet bis zu 42 Milliounen Dollar kascht. D'Tempele goufen auserneegeholl an 180&nbsp;m méi wäit am Land erëm opgebaut. Eng grouss Hallefkuppel aus Bëtong soll dat Ganzt schützen. D'Tempele gi bis zu 55&nbsp;m wäit an déi Bëtongskonstruktioun eran. Un de Wandmolereien an och bannen an den Tempelen ass näischt vun dëser Aktioun z'erkennen.

Zanter e puer Joerhonnerte sinn déi zwéin Tempelen eng grouss Touristenattraktioun. Abu Simbel ass weider och net méi bewunnt an huet just nach en Hotel an e Fluchhafe fir d'Touristen.

## Tempel vum Ramses II.

De groussen Tempel ass dem Ramses II. geweit. D'Statue virum Tempel sinn 20&nbsp;m héich a stelle véiermol de Ramses duer. Den Tempel ass sou gebaut ginn, datt den 22. Februar an den 22. Oktober d'Sonn duerch den Agang vum Tempel direkt op d'Statue bannen am Tempel schéngt.

## Tempel vun der Nefertari

De klengsten Tempel ass den Hathor, deen dem Ramses senger Fra Nefertari geweit gouf. D'Nefertari ass gradewéi hire Mann grouss am Stee veréiwegt. Déi eenzel Figuren déi bei dësem Tempel a Stee gehae goufe sinn d'Nefertari, de Ramses II. an den Hathor.

Zanter 1979 gehéieren d'Tempele vun Abu Simbel zum Weltierwe vun der UNESCO.

## Um Spaweck

*  Websäit vum ''Centre du patrimoine mondial'' vun der UNESCO
Tuerm vu Belém

Den **Tuerm vu Belém** (pt:*Torre de Belém*) ass eent vun de Symboler vu Lissabon an heescht offiziell *Torre São Vicente*.

E gouf ënner dem Don Manuel dem Glécklechen am manolitesche Stil an de Jore vu 1515 - 1520 gebaut a stoung fir d'éischt op enger Insel matzen am Tejo. De Floss huet sech lues a lues verluecht an elo steet den Tuerm direkt um Ufer. Et war am Ufank eng Festung déi den Estuaire vum Tejo bewaache sollt. Den Architekt war de Francisco de Arruda.

Vun der 35 m héijer Plattform huet een e gudde Bléck iwwer den Tejo, op d'Monument vun de portugiseschen Entdeckungen dat knapps 900 Meter dovun ewech ass, an op d'Bréck vum 25. Abrëll. Op der Terrass steet d'Statu vun der *Nossa Senhora do Bom Sucesso*, d'Schutzhelleg vum Erfolleg, déi d'Schutzsymbol vun de Séifuerer an Entdecker war.

Op der Basis vun den Tourellen erkennt een d'Käpp vun engem Léiw, engem Delphin, engem Widderen an engem Rhinozeros.

Zanter 1983 gehéiert den Torre de Belém zum Weltierwe vun der UNESCO.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Weltierwen (Europa)

## Um Spaweck
Tunnel ënner der Stad Lëtzebuerg

Den **Tunnel ënner der Stad (Lëtzebuerg)** ass eng Galerie mat engem Ofwaasserkollekter, déi de Péitrussdall mam Pafendall verbënnt. D'Galerie, déi och nach ënnert dem Numm **Aquatunnel** bekannt ass, ass 900 m laang, 4,40 m breet, 3,25 m héich a läit an der Moyenne 60 m ënner dem Buedem vun der Stad Lëtzebuerg. Am Tunnel sinn et d'ganzt Joer duerch 12-14&nbsp;°C.

## Geschicht
An de Joren 1910 - 1912 gouf en Ofwaasserkanal fir d'Quartiere Märel, Belair an Zéisseng vun Hollerech duerch de Péitrusdall bis an de Gronn gebaut ginn, a vun do aus laanscht d'Uelzecht bis bei d'Beggener Kläranlag. Um Enn vun den 1950er Joren ass en dunn ze kleng gi fir nach all d'Ofwaasser ze packen, an et huet missen no enger Léisung gesicht ginn. Well den alen Tracé 3.300 m laang war an deelweis ënner Haiser verlaf war, war net wierklech un en Ausbau ze denken. D'Iddi fir en neie Kanal riicht ënner der Stad ze verleeën huet do och vun engem finanzielle Standpunkt aus gesinn duerchaus Sënn gemaach.

Den Tunnel gouf mat 15 t Dynamit an de Fiels gesprengt an et goufe 14.000 m³ Gestengs evakuéiert. D'Aarbechte goufe vun der Firma „Arge“ realiséiert, enger Zesummenaarbecht vun der Lëtzebuerger Firma Dupont-Flammang mat der däitscher „Hochtief A.G.“ vun Essen. Se hunn am Juli 1961 ugefaangen, et gouf op dräi Schichte geschafft an déi lescht Sprengung war den 9. Mee 1962. Am August 1963 war den Tunnel fäerdeg gebaut an de Kanalsrouer verluecht.

D'Protection Civile huet Intressi gewisen, fir den Tunnel als Loftschutzbunker ausbauen ze loossen, wat och deelweis geschitt ass.

Den Tunnel ënner der Stad mécht awer och e klenge Lien zur Festungsgeschicht: e gëtt Accès op den ale Pëtz op der Plëss an op dee vun der Biederplaz mat senger extreem gudder a grousser Quell. Déi Plaz vu wou een am Aquatunnel no uewen duerch de Pëtz kucke kann, ass awer net um Niveau vum Grondwaasser; dee läit ronn 10 m méi déif, den ënneschten Deel vum Pëtz gouf opgeschott.

Heiansdo kënne Schoulklassen oder Privatleit un enger Féierung duerch den Tunnel deelhuelen.

## Aquatunnel 2011
Den 23. Januar an den 13. Februar 2011 huet d'Waasseramt vun der Stad Lëtzebuerg eng Ausstellung iwwer de Waasserzyklus am Tunnel organiséiert, deen dofir an „Aquatunnel“ ëmgedeeft gi war an zanterhier säin ëmgangssproochlech Numm huet. Am Kader vun der Porte-ouverte konnten d'Visiteuren duerch de ganzen Tunnel goen, vum Agank am Péitrussdall bis zur Sortie am Pafendall. Am Ganzen 8.500 Leit ware sech déi Ausstellung ukucken.

## Kuckt och
* Ofwaasserkollekter vun der Stad Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Fotoe vun der Chantiersbunn vum Tunnel op der Websäit "rail.lu"
* Das aktuelle Bild - Eine erste Narbe in den Erdwällen der Unterstadt, d'Letzeburger Land, 8. Jg., nº 29 (21.07.1961), p.&nbsp;1.
* Abwassertunnel der Stadt Luxemburg, Luxemburger Wort, 114. Jg., n° 335 (01.12.1961), p.&nbsp;5.
* *[https://persist.lu/ark:70795/twmrb7fjr/pages/4/articles/DIVL358 Letzter Schuß am neuen Abwässerstollen Im Petrußtal]*, Luxemburger Wort, 115. Jg., n° 129 (10.05.1962), p.&nbsp;4.
* Aquatunnel: plongée dans les entrailles de la capitale mat engem Video-Reportage , virgule.lu,  (28.01.2017)
Officina Plantiniana

D**'Officina Plantiniana** zu Antwerpen ass dat wichtegst Editiounshaus an Dréckerei an der Geschicht vun der Belsch.

Si gouf 1555 vum Christophe Plantin gegrënnt, dem bedeitendsten Typograph vu senger Zäit.
D'Archive vun der Officina Plantiniana erlaben et iwwer 300 Joer Buchdrock ze verstoen; si gehéieren zum UNESCO-Gediechtnes vun der Welt.

## Um Spaweck
Christophe Plantin

De **Christophe Plantin** (**Christoffel Plantijn** op Hollännesch), gebuer ëm 1520 zu Saint-Avertin bei Tours, a gestuerwen den 1. Juli 1589 zu Antwerpen, war e Buchdrécker an Editeur vu franséischen Originnen, deen an der haiteger Belsch an Holland gelieft a geschafft huet.

De Plantin huet zu Orléans, Caen a Paräis studéiert an eng Dréckerléier gemaach. 1549 huet e sech zu Antwerpen installéiert. "Keng aner Stad op der Welt", sou schrouf en dem Poopst Gregoire, "ass méi geeegent, fir dee Beruff auszeüben, deen ech gär méich". 1555 huet en eng Dréckerei opgemaach, déi an hire beschte Jore bis zu 16 Pressen um schaffen hat, an 80 Leit agestallt hat. Zäitweileg ass en op Leiden geplënnert, wou en den Drécker vun der Universitéit gouf. 1570 krut e vum spuenesche Kinnek a vun der Kierch d'Recht, liturgesch Bicher a Spuenien an an Holland ze drécken. 1585 koum en op Antwerpen hannescht, wou e 1589 gestuerwen ass. Säi wichtegst Wierk ass d**Biblia Regia'', déi en tëscht [[1568]] a [[1572]] erausginn huet. No sengem Doud huet säin Eedem, de [[Jan Moretus]], seng Dréckerei-Entreprise iwwerholl.

D'Archive vun dëser Dréckerei, d**Officina Plantiniana'', sinn eng eenzegaarteg Quellesammlung zu 300 Joer Dréckerei- Editiouns- a Sozialgeschicht. Si zielt hautdesdaags zum UNESCO-Gediechtnes vun der Welt.

## Kuckt och
* Officina Plantiniana

## Um Spaweck

* Plantin Moretus Museum
* Site iwwer de Plantin
Adolf Erik Nordenskiöld

Den **Adolf Erik Nordenskiöld**, och nach bekannt als **A. E. Nordenskioeld**, gebuer den 18. November 1832 zu Helsinki a Finnland, a gestuerwen den 12. August 1901 op Dalbyö am Södermanland, war e Polarfuerscher vu finnlandschweedescher Ofstamung, deen a Schweden geschafft huet.

Hien huet fënnef Fuerschungsreesen op Spitzbergen ënnerholl (1858, 1861, 1864, 1868, 1872/1873), eng Expeditioun a West-Grönland (1870) an zwou Reesen duerch d'Karamier bis zum Jenissej (1875 an 1876).

Vun 1878 bis 1880 ass e mat der "Vega" als Éischten déi sougennannt Nordost-Passage gefuer, also laanscht d'ganz Nordküst vun Europa bis an Asien. 1883 huet en eng weider Expeditioun ënnerholl fir vun der Westküst vu Grönland aus d'Bannenäis z'erfuerschen.

D'Nordenskiöld-Sammlung vu karthographeschem a geographeschem Material an der Universitéitsbibliothéik zu Helsinki gehéiert zum UNESCO-Gediechtnes vun der Welt.

## Um Spaweck

* Biographie vum A. E. Nordenskiöld, dem Bezwénger vun der Nordostpassage
Nordenskiöld-Sammlung

D**'Nordenskiöld-Sammlung** vu karthographeschem a geographeschem Material an der Universitéitsbibliothéik zu Helsinki ass eng vun deene gréisste Sammlunge vun der Welt an en Deel vum UNESCO-Gediechtnes vun der Welt. Iwwer dräi Joerzéngten huet den Adolf Erik Nordenskiöld seng Sammlung systematesch zesummegestallt.
Herman Berkien

Den **Herman Berkien**, gebuer de 15. Juni 1942 als Hermannus Antonius Berkien zu Utrecht an Holland, a gestuerwen den 22. Juni 2005 zu Utrecht, war en hollänneschen Entertainer a Sänger

De Berkien ass an Holland besonnesch bekannt gewiescht wéinst senge Schallplacken mat Lidder an der Mondaart vu senger Heemechtsstad iwwer de Foussball-Club FC Utrecht. Ufanks der 70er Joren ass hien och op d'Theaterbün geklommen. A ville Kamédistécker war d'Tineke Schouten säi Partner.

Dee gréisste Succès hat en 2001, wéi den FC Utrecht sech fir d'UEFA-Coupe qualifizéiert hat, an de Berkien säi Lidd *Utereg me stadje* ("Utrecht, mäi Stiedchen") an *Utereg, me kluppje* ("Utrecht, mäi Club") ëmgeschriwwen hat.

Fir seng Verdéngschter krut hien 2004 d'Éierespéngel vun der Stad Utrecht.

Den Herman Berkien huet en Häerzinfarkt vum 19. Juni 2005 nëmme kuerz Zäit iwwerlieft.

## Um Spaweck
* Alles iwwer de Berkien op Hollännesch
Viskositéit

Ënner **Viskositéit** (v. lat.: *viscum* - "Mistel") versteet een d'Zéiegkeet vun enger Flëssegkeet, also an anere Wierder hir Capacitéit fir ze fléissen. De Wäert vun dëser Eegenschaft vun enger Flëssegkeet hänkt vun den tëschemolekulare Kräften am Fluid of, der sougenannter Kohesioun tëscht de Moleküllen oder Deelercher.

Bei Feststoffe gebraucht een dogéint d'Begrëffer Duktilitéit, Spréckegkeet a Plastizitéit.

## Um Spaweck

* Pechdrëpsenexperiment
Metal Frënn Gousseldeng

D**Metal Frënn Gousseldeng**, ofgekierzt **MFG**, ass e Lëtzebuerger Metal-Webzine.

Den MFG ass den 31. Mäerz 2005 an d'Liewe geruff gi vun zwéi Gousseldenger: Dem Charel an dem Sven. Dës zwéi Metalfreaks haten een Zil virun Aen: Lëtzebuerg en uerdentlecht Metal-Webzine ze bidden.

Kuerz no der Grënnung ass der MFG Crew dunn nach den Thomas bäigetrueden. Am Abrëll 2006 koum och eng weiblech Verstäerkung bäi, an dat an der Persoun vum Naïma.

Vun do u waren déi véier Kolleege bereet, fir sech an der Metalzeen vu Lëtzebuerg ze presentéieren. Mat Verdeele vu Flyeren op Concerten a Reklammen op Internetsäiten hu si sech séier en Numm gemaach. Duerch déi steigend Popularitéit vun hirem Webzine ass natierlech och den Drock geklommen, fir ëmmer nei Interviewen an CD-Reviewen ze maachen. Dat ass hinne gelongen, och wann et net ëmmer einfach war, fir Hobby a Schoul ënner een Daach ze bréngen.

## Organiséiert Spektakelen
* MFG Festival "Bloody Autumn" zu Kielen am Shiny'z Café (29. Oktober 2005)
: Et hu gespillt Ex Inferis, Abstract Rapture, Scarred a Mercury.
* MFG Festival "Bloody Winter" zu Kielen am Shiny'z Café (25. Februar 2006) mat Seasons Of Frost, Eternal Winter, Ophidian a Lost God.
Arnold Stadler

Den **Arnold Stadler**, gebuer den 9. Abrëll 1954 zu Meßkirch, ass en däitsche Schrëftsteller.

Seng deelweis autobiographesch geprägte Wierker handelen dacks a senger Heemecht Oberschwaben an thematiséieren d'Verännerung vun dëser ländlech geprägter Géigend a seng Heemechtslosegkeet.

1998/99 war de Stadler Stadschreiwer vu Bergen an 1999 krut en de Georg-Büchner-Präis.

De Stadler ass Member am Stëftungsrot vum Friddenspräis vum Däitsche Buchhandel.

## Seng Wierker (Auswiel)
* *Kein Herz und keine Seele. Man muss es singen können*, Gedichter, Erker-Verlag, St. Gallen 1986
* *Ich war einmal*, Roman, Residenz, Salzburg 1989, Autobiographesch Trilogie I
* *Feuerland*, Roman, Residenz, Salzburg 1992, Autobiographesch Trilogie II
* *Mein Hund, meine Sau, mein Leben*, Roman, Residenz, Salzburg 1994, Autobiographesch Trilogie III
* *Warum toben die Heiden und andere Psalmen*, Residenz, Salzburg 1995
* *Gedichte aufs Land*, mat Offsetlithographie vum Hildegard Pütz, Eremiten-Presse, Düsseldorf 1995
* *Der Tod und ich, wir zwei*, Residenz, Salzburg 1996
* *Johann Peter Hebbels Unvergänglichkeit*, Mayer, Berlin/Stuttgart 1997
* *Ausflug nach Afrika. Eine Wintergeschichte*, Edition Isele, Eggingen 1997
* *Volubilis oder Meine Reisen ans Ende der Welt*, Erzielungen, Edition Isele, Eggingen 1999
* *Ein hinreissender Schrotthändler*, Roman, DuMont, Köln 1999, Taschenbuch Goldmann, München 2001
* *Die Menschen lügen. Alle. Und andere Psalmen*, Insel, Frankfurt a.M. 1999
* *Erbarmen mit dem Seziermesser*, Essayen, DuMont, Köln 2000
* *Tohuwabohu. Heiliges und Profanes, gelesen und wiedergelesen von Arnold Stadler nach dem 11. September 2001*, Anthologie, DuMont, Köln, August 2002
* *Sehnsucht. Versuch über das erste Mal*, Roman, DuMont, Köln, August 2002
* *Eines Tages, vielleicht auch nachts*, Roman, Jung und Jung, 2003
* *Mein Stifter. Porträt eines Selbstmörders in spe*, DuMont, Köln 2005
* *Komm, gehen wir.* Roman, S. Fischer, Frankfurt a. M. 2007
* *Salvatore* S. Fischer, Frankfurt a. M. 2008
* *Einmal auf der Welt. Und dann so*, Roman, S. Fischer, Frankfurt am Main, Mee 2009, Autobiographesch Trilogie I, II an III iwwerschafft an erweidert an engem Band
* *New York machen wir das nächste Mal. Geschichten aus dem Zweistromland*, S. Fischer, Frankfurt a. M. 2011
* *Auf dem Weg nach Winterreute: Ein Ausflug in die Welt des Malers Jakob Bräckle*, Jung und Jung, Salzburg, Wien 2012
* *Da steht ein großes JA vor mir. Zu einer Arbeit von Margaret Marquardt*. Jung und Jung, Salzburg 2013, ISBN 978-3-99027-039-4
* *Bilder als Partituren des Lebens: Ein Ausflug in die Welt des Malers Jakob Braeckle. Eine Vergegenwärtigung*. Steiner, Stuttgart 2013, ISBN 978-3-515-10444-9
* *Rauschzeit*. S. Fischer, Frankfurt am Main 2016, ISBN 978-3-10-075139-3
Wolfgang Hilbig

De **Wolfgang Hilbig**, gebuer den 31. August 1941 zu Meuselwitz bei Leipzig, a gestuerwen den 2. Juni 2007 zu Berlin, war ee vun de grousse Schrëftsteller vun der däitschen Nokrichsliteratur.

## Liewen
An der éischter Hallschent vu sengem Liewen huet den Hilbig ënner anerem als Schlässer an Heizer an der DDR geschafft. 1981 gouf d'Amt Kultur beim Zentralkomitee vun der SED op en opmierksam, dat seng Schrëftstellerei ënner Beobachtung gestallt huet. 1985 krut den Hilbig d'Erlabnes, fir ee Joer an d'Bundesrepublik Däitschland ze reesen. Mä nodeem datt säi Visa ofgelaf war ass en net zeréck an d'DDR gaangen a lieft zanterhier zu Nürnberg.

De Wolfgang Hilbig ass u Kriibs gestuerwen.

## Wierker
* *Die Abwesenheit* (Lyrikband, 1979)
* *Unterm Neomond* (Erzielungen, 1982)
* *Alte Abdeckerei* (Erzielung, 1991)
* *Grünes grünes Grab* (Erzielungen, 1993)
* *Ich* (Roman, 1993)
* *Die Arbeit an den Öfen* (Erzielungen, 1994)
* *Das Provisorium* (Roman, 2000)
* *Der Schlaf der Gerechten* (Erzielungen, 2003)

## Gielercher
* 2001/02 Stadschreiwer vu Bergen
* 2002 Georg-Büchner-Präis
Mil's Abenteuer

**Mil's Abenteuer** ass e Lëtzebuerger Comic, dee vun 1952 bis 1972 an der Lëtzebuerger Revue publizéiert gouf. Den Zeechner an Texter war de Gab Weis.

## Geschichte mam Mil sengen Aventuren
* Mil: Die Burggespenster (1952-53)
* Mil: Die grosse Jagd (1953)
* Mil: Der Pechvogel (1953-54)
* Mil: Gefährliche Ferien (1955)
* Mil: Tour de Luxembourg (1955)
* Mil: eine Fahrt ins Grüne (1955-56)
* Mil: Fliegende Untertassen (1956)
* Mil: Der Schatz König Maluku's (1956-57)
* Mil: Im Königstempel (1957)
* Mil: Kommissar Bomlop unter Verdacht (1960)
* Mil: Brainless und Co (1960-62)
* Mil's Abenteuer: der Unsichtbare (1963-64)
* Mil's Abenteuer: Macht unter Wasser (1964-65)
* Mil's Abenteuer: Erbschaft mit Hindernissen (1967-68)
* Mil's Abenteuer: Ankündigung der nächsten Story (1968)
* Mil's Abenteuer: Dartmoor hält nicht dicht (1968-1970)
* Mil's Abenteuer: Die Silbermine (1970-71)
* Mil's Abenteuer: Viel Krach für wenig Öl (1971-1972)

## Bibliographie
Haas L., Comics in, aus und über Luxemburg, Esch-sur-Alzette, Éditions Schortgen, 2007.

## D'Auteursrechter
D'"universal Rechter" um Gab Weis sengen Zeechnungen, inklusiv de Mil, hunn de Serge a Paul Weis.
Zniut

De Begrëff **Zniut** ass Hebräesch a bedeit op Lëtzebuergesch *Sittsamkeet*. Et bezeechent een domat d'Grenzen, wéi sech reliéis Judden an der Ëffentlichkeit undoen a verhale sollen, also eng Aart Verhalenskodex.

D'Zil ass eng op Akzeptanz an Toleranz baséiert Gesellschaft z'erméiglechen.

Sou soll zum Beispill eng Fra an der Ëffentlechkeet keng Minijupe oder Shirts ouni Äerm droen, well dëst ënner Ëmstänn eng perturbant erotesch Ausstralung kann hunn.

Natierlech spillt och d'Behuele vun enger Persoun eng ganz wichteg Roll.

## Kuckt och
* Juddentum

## Um Spaweck
* Zniut op talmud.de
Gab Weis

De **Gab Weis** (*Gabriel Weis*), gebuer de 5. Oktober 1926 zu Stengefort, a gestuerwen de 14. Oktober 1994 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Comic-Zeechner a Moler.

Nom Péil Schlechter war de Gab Weis deen zweete Lëtzebuerger, deen eege Comics gezeechent a getext huet.

De Gab Weis huet 1945 ugefaangen, fir d**[[Luxemburger Wort]]'' ze zeechnen. Ee Joer drop huet en och fir d**Familienblatt*, de *Baurekalenner* an de *Marienkalender* ze schaffen. Am selwechte Joer gouf de Weis vun der *Lëtzebuerger Revue* engagéiert fir all Woch eng Witzsäit ze maachen, déi vun [[1946]] bis [[1951]] erauskoum. Och an de *Cahiers luxembourgeois* an anere Publikatioune vum [[Raymon Mehlen|Raymond Mehlen]] waren Zeechnunge vum Weis ze fannen.

No enger kuerzer Comic-Serie, *Edelmut und Roselinde*, koum [[1952]] déi éischt Comic-Aventure vum Weis senger bekanntster Figur eraus, dem *Mil*.

Hien huet och Landschaftsbiller an der [[Aquarell]]-Technik gemoolt.

== Bibliographie ==
* Haas L., Comics in, aus und über Luxemburg, Esch-sur-Alzette, Éditions Schortgen, 2007.
* *Wir stellen vor: Gab Weis,'' Revue Nr51 vum 19. Dezember 1953 S.14-15 mat 10 Fotoen

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden
Mawson-Statioun

D**Mawson-Statioun** ass eng permanent Antarktis-Statioun vun der Australian Antarctic Division. Benannt gouf se no dem Entdecker Douglas Mawson.

D'Statioun läit op 67°36'S, 62°53'E am Mac Robertson Land.

## Um Spaweck

* Homepage vun der Australien Antarctic Division
* Webcam
Spelz

**Spelz** (*Triticum spelta* L.) ass eng Fruuchtaart, déi als Virleefer vum haitege Weess gëllt.

## Geschicht
Bis virun honnert Joer war de Spelz an Europa wäit verbreet a gouf dunn allerdéngs vum Weess ëmmer méi verdrängt an dat bis déi nei Naturkaschternierung erëm entdeckt gouf.

Spelz fënnt een dowéinst erëm méi op de Felder, wat absënns op Efforten an d'Richtung vum ekologeschen Akerbau zeréckzeféieren ass. Zu Lëtzebuerg ass et apaart d*Spelzgenossenschaft Naturpark Öewersauer*, déi d'Virdeeler vum Spelz ze schätze weess.

## Gebrauch
De Lëtzebuerger Spelz gëtt virun allem fir Brout, Béier an Deegwuere gebraucht. Spelz gëtt an der Vollwäertkichen erëm vill gebraucht an e kann als Zousaz fir Kniddelen, Zoppen a Gratin benotzt ginn.

D'Brauerei Simon vu Wolz braut zanter e puer Joer e Béier mam Numm *Simon Dinkel* bei deem een Drëttel vun der Maisch aus net vermalztem Spelz besteet.

## Eegenschaften
Spelz ass net exigent wat de Buedem ugeet, en ass robust an net besonnesch krankheetsufälleg. Dozou kënnt, datt Spelz net mat anere Fruuchtzorte gekräizt ginn ass, well e relativ schwéier ze verschaffen ass, an doduerch seng ursprénglech Eegenschafte behale konnt, deenen eng besser gesondheetlech Verdreeglechkeet zougeschriwwe gëtt. Spelz huet e wierzegen an nëssege Goût.

### Inhaltsstoffer
Spelz enthält vill Magnesium, Eisen, Zénk a Mangan.

### Gesondheetswäert
Spelz ass net glutenfräi, dofir solle Leit, déi mat Zöliakie geplot sinn, kee Spelz iessen.

## Kuckt och
* Kärenzorten

## Um Spaweck

* Lëtzebuerger Spelzgenossenschaft: Spelz vum Séi
Analys (Mathematik)

D**'Analys** ass dat Gebitt vun der Mathematik, wat sech mat de rechneresche Problemer befaasst. Sou kann een zum Beispill mat de Methode vun der Analys eng geometresch Verwandlung mathematesch beschreiwen (analytesch Geometrie) oder wéi een en Ensembel an en anere verwandelt.

## Funktiounen
D'Funktioun ass dee wichtegste Bestanddeel vun der Analys. Et ass eng Transformatioun tëscht zwéi mathemateschen Objeten. Sou kann een zum Beispill eng Zuel an eng aner Zuel verwandelen, eng geometresch Form an eng aner, oder souguer eng geometresch Form an eng Zuel.
Eng Funktioun ass eng Relatioun tëscht engem Ensembel A an engem Ensembel B, wou all Element aus dem A mat *maximal engem* Element aus dem B däerf a Relatioun stoen.
Zum Beispill:
\begin{matrix} f:\mathbb{R} \ \rightarrow \ \mathbb{R} \\ \qquad x\ \mapsto f(x) \end{matrix}
Dës ass d'Funktion déi eng Zuel aus dem  \ \mathbb{R} an eng aner Zuel aus dem \ \mathbb{R} verwandelt. Eng Funktioun kann ee bildlech duerstellen. Hei ass et da méiglech d'Funktioun ze *gesinn*. Huele mer zum Beispill dës Funktioun:

\begin{matrix} f:\mathbb{R} \ \rightarrow \ \mathbb{R} \\ \qquad x\ \mapsto e^{-x^2} \end{matrix}
Déi graphesch Duerstellung geséit dann sou aus:
Dérivéeë sinn och bestëmmt fir Gravitation mat dem Dreihiewelerhalungsgesetz ze beschreiwen an ass och an der String Theorie ze fannen.

## Dérivée
D**'Dérivée** vun enger Funktioun seet wéi déi *lokal* Ännerunge vun der Funktioun ausgesinn. Dat heescht mat der Dérivée kann een erausfannen op d'Funktioun an engem bestëmmte Punkt erop (d'Dérivée > 0) oder erof (d'Dérivée \ f(x) a seng Dérivée \ f^\prime(x).

## Integral
D**'Integral** rechent d'algebresch Fläch déi tëscht dem Graph vun der Funktioun an der X-Achs läit. Et schreift ee se sou un: Funktioun \ f(x) a seng Integral \int f(x)\,dx .
Analys

D'Wuert **Analys** bezeechent:

* eng Method vun der Philosophie, déi an Oppositioun zur Synthees steet: Analys (Philosophie)
* en Deelgebitt vun der Mathematik: Analys (Mathematik). 
* en Deelgebitt vun der Chimie: Analytesch Chimie. 
* d'Démarche vum Patient bei enger Therapiemethod fir psychesch Stéierungen: Psychanalyse.
Viking Metal

**Viking Metal** ass eng Ënnerdeelung vum Metal. Et ass eng Aart Power Metal wou cleane Gesank an Death/Black-Growls ofwiesselnd benotzt ginn. Dacks ginn och Männerchéier agesat. D'Texter handle meeschtens iwwer d'Wikinger an hir Mythologie, dohier den Numm.

Am Viking Metal ginn och heiansdo Elementer aus dem skandinavescher Folklor benotzt (z.&nbsp;B. Hummppa, eng Aart Polka), oder Sprooche vun skandinavesche Vëlker (z.&nbsp;B. Samesch).

Déi meescht Viking Metal Bands kommen aus den nordesche Länner, mä et gëtt och Viking Metal Bands aus anere Länner, wéi z.&nbsp;B. déi däitsch Grupp *Equilibrium*.

## Bekannt Viking Metal Gruppen
* *[[Finntroll]]* aus Finnland
* *[[Korpiklaani]]* aus Finnland
* *[[Turisas]]* aus Finnland
Nürnberger Prozesser

De Begrëff **Nürnberger Prozess** gëtt an éischter Linn gebraucht fir de Prozess vum 14. November 1945 bis den 1. Oktober 1946 géint déi 24 Haaptkrichsverbriecher vun der nationalsozialistescher Féierungsspëtz virum Internationale Militärgerichtshaff (*International Military Tribunal* (IMT), den Nürnberger Prozess géint d'Haaptkrichsverbriecher.

Am Zesummenhang mat dem Haaptprozess koum et kuerz drop nach zu 12 anere Prozesser, déi virun amerikanesche Militärgeriichter plädéiert goufen, an deenen et géint Dokteren, Juristen a féierend Persounen aus der Ekonomie gaangen ass.

# Nürnberger Doktere-Prozess, (9. Dezember 1946 - 20. August 1947)
# Milch-Prozess, genannt nom Generolfeldmarschall Erhard Milch, (2. Januar - 17. Abrëll 1947).
# Juriste-Prozess, (17. Februar - 14. Dezember 1947)
# Prozess géint d'Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt vun der SS SS-Wirtschaftsverwaltungshauptamt, (13. Januar - 3. November 1947)
# Flick-Prozess géint de Flick-Konzern, (18. Abrëll - 22. Dezember 1947)
# IG-Farben-Prozess, IG Farben, (14. August 1947 - 30. Juli 1948)
# Prozess géint d'Genereel a Südosteuropa (15. Juli 1947 - 19. Februar 1948)
# Prozess Rasse- und Siedlungshauptamt vun der SS Rasse- und Siedlungshauptamt, (1. Juli 1947 - 10. Mäerz 1948)
# Einsatzgruppen-Prozess Einsatzgruppen, (15. September 1947 - 10. Abrëll 1948)
# Krupp-Prozess Krupp-Konzern, (8. Dezember 1947 - 31. Juli 1948)
# Wilhelmstraße-Prozess Auswärtiges Amt an aner Ministèren, (4. November 1947 - 14. Abrëll 1948)
# Prozess géint den Oberkommando vun der Wehrmacht, Oberkommando vun der Wehrmacht, (30. Dezember 1947 - 29. Oktober 1948)

## Literatur zum Theema

* *Der Prozess gegen die Hauptkriegsverbrecher vor dem Internationalen Militärgerichtshof. Nürnberg 14. November 1945 - 1. Oktober 1946. Amtlicher Text Verhandlungsniederschriften*. Nürnberg 1947; Fotomechanische Nodrock: Frechen 2001, Bänn 1-23. ISBN 3-89836-121-7
* *Der Prozess gegen die Hauptkriegsverbrecher vor dem Internationalen Militärgerichtshof. Nürnberg 14. November 1945 - 1. Oktober 1946. Offiziellen Text Dokumenter an anert Beweismaterial*. Nürnberg 1947; Fotomechanesche Nodrock: München/Zürich 1984, Bänn 1-18.
* Ueberschär, Gerd R. (Erausg.): *Der Nationalsozialismus vor Gericht. Die alliierten Prozesse gegen Kriegsverbrecher und Soldaten 1943-1952*. Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfurt am Main 1999, ISBN 3-596-13589-3.
* Radlmaier, Steffen (Erausg.): *Der Nürnberger Lernprozess - Von Kriegsverbrechern und Starreportern*, Frankfurt am Main 2001, ISBN 3-8218-4503-1
* Seidl, Alfred: *Der Fall Rudolf Hess 1941 - 1987. Dokumentation des Verteidigers*, München 1997
* Maser, Werner: *Nürnberg - Tribunal der Sieger*, Düsseldorf 1977, ISBN 3-430-16355-2
* Smith, Bradley F.: *Der Jahrhundert-Prozess*, Frankfurt am Main 1977, ISBN 3-10-077201-6
* Heigl, Peter: *Nürnberger Prozesse - Nuremberg Trials*, Verlag Hans Carl, Nürnberg 2001, ISBN 3-418-00388-5

## Kuckt och
* Krichsverbriechen
* Auschwitz-Prozesser
* Bergen-Belsen-Prozess
* Curiohaus-Prozesser
* Dachauer-Prozesser
* Malmedy-Prozess
* Krichsverbriecherprozesser vun Tokio

## Um Spaweck
Pseudologie

**Pseudologie** (v. griich.: *pseudos* - "falsch"; *logos* - "Ried"), och alt *Münchhausen-[[Syndrom]]* genannt, ass e krankhaft Verlaange vun engem Mënsch fir ze léien an z'iwwerdreiwen. D'Motivatioun ass meeschtens Geltungssucht oder Hysterie.

D*'Pseudologia phantastica* gëllt als sougenannt "*abnorm Variatioun vum séilesche Wiesen*" (Anton Delbrück 1891). An anere Wierder, eng beim Mënsch gewéinlech Charaktereegeschaft, hei nämlech den Drang zur Selbstduerstellung, ass an engem extreeme Mooss iwwersteigert. Als behandlungsbedürfteg gëllt s'awer eréischt, wann de Betraffenen dowéinst engem héije Leidensdrock ausgesat ass, z.&nbsp;B. well en
* a stännegem Konflikt mat senger Ëmwelt lieft,
* psychosomatesch Symptomer entwéckelt, oder
* sech selwer schiedegt.

Déi Betraffen zeechne sech doduerch aus, datt se stänneg versichen, am Mëttelpunkt ze stoen. Si wëllen, meeschtens onbewosst, d'Opmierksamkeet op sech zéien, andeems se iwwerzeegend ausgeduecht Geschichte presentéieren, an deene si d'Haaptroll spillen. Si gëllen als extravertéiert a kennen d'Wierkung vu gekonnt agesate Stëmmungsschwankungen. Soulaang de Syndrom sech nach net extreem weist, gi se dowéinst vun hire Matmënschen dacks als passionant an amusant erlieft.

Problematesch gëtt et awer, wa säin Ëmfeld d'Realitéit, wéi se de Betraffene glafhaft duerzestelle versicht, permanent a Fro stellt. Hie gëtt dann als Spënner evitéiert a sozial isoléiert, a säi krankhaft gesteigerte Besoin no Unerkennung gëtt net befriddegt.

Et kann zu psychosomatesche Begleeterscheinunge kommen, wéi Schwindel, Häerzpéng, Lähmungsgefiller oder psychogen Ufäll. Déi vun enger Konversiounneuros (vereelzt: Hysterie) betraffe Mënschen erhoffen sech vu subjektiv gefillte Symptomer déi fir hiert Selbstbild néideg Opmierksamkeet.

Am - seelenen - Extreemfall täusche si Krankheetsbiller vir, fir laangwiereg Behandlungen oder souguer Operatiounen anzefuerderen. Beispillsweis spiere si déi hinne bekannt Zeeche vun engem Häerzinfarkt, oder si schlécke Glasschierbelen.