open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Krasnogorskoje (Udmurtien)

**Krasnogorskoje** (Красногорское - *Rouden Hiwwel*) ass eng Uertschaft an Udmurtien, enger Republik am russesche Federatiounskrees Wolga. Et ass de Verwaltungszentrum vum Rajon Krasnogorskoje. Offiziell gegrënnt gouf se den 1. April 1837.

Bei der Vollekszielung am Joer 2002 hunn do 4.559 Leit gewunnt. Fir 2007 gëtt d'Awunnerzuel op 4.201 geschat. Ongeféier d'Hallschent vun den Awunner sinn Udmurten an déi aner Hallschent Russen, wat charakteristesch ass fir all gréisser Uertschafte vun Udmurtien.

Krasnogorskoje läit eng 120 Kilometer nërdlech vun Ijewsk, der Haaptstad vun Udmurtien, a ronn 55 Kilometer südlech vun der Stad Glasow.

D'Telefonsvirwiel fir Krasnogorskoje ass 34164. De Postcode ass 427650.
Jodrell Bank Observatoire

De **Jodrell-Bank-Radioobservatoire** (englesch *Jodrell Bank Observatory*, kuerz *JBO*) ass en Deel vum *Jodrell Bank Centre for Astrophysics* vun der University of Manchester an huet ee Radioteleskop mat enger fräi beweeglecher Parabolantenn vu 76 Meter Duerchmiesser. En huet eng Mass vun 3.200 Tonnen a gouf am Joer 1957 gebaut. An de Joren 2000 bis 2002 gouf e moderniséiert. Nieft generelle radioastronomeschen Observatiounen déngt de Radioteleskop och fir d'Bunniwwerwaachung vun interplanetare Satellitten a gëtt am Kader vum SETI-Projet fir d'Sich no Funksignaler vun ausserierdeschen Zivilisatioune gebraucht. An de Bléckpunkt vun der Ëffentlechkeet koum de Jodrell-Bank-Radioobservatoire och duerch déi erfolleglos Sich no Funksignaler vum europäesche Mars-Landemodul Beagle 2 Enn 2003/Ufank 2004.

De Jodrell-Bank-Observatoire ass och d'Kärstéck vum MERLIN (Multi-Element Radio Linked Interferometer Network), engem Netzwierk vu Radioteleskopen a Groussbritannien, déi zesummen als radioastronomesch Interferometeren zum Asaz kommen. Weider gëtt de Radioteleskop vu Jodrell-Bank och fir de VLBI gebraucht.

## Gaaschtzentrum
De Jodrell-Bank-Radioobservatoire huet och ee Gaaschtzentrum, dee Visite vum *Jodrell Bank Discovery Center* ubitt.

## Kuckt och

* Lëscht vu Radioteleskopen
* Paranal-Observatoire
* La Silla-Observatoire
* Cerro Tololo Inter-American Observatory
* European Extremely Large Telescope

## Um Spaweck

* Jodrell Bank Centre for Astrophysics
Westerbork

**Westerbork** ass en Duerf an der hollännescher Gemeng Midden-Drenthe, an der Provënz Drenthe.

Ongeféier 7 Kilometer nërdlech vun der Gemeng stoung am Zweete Weltkrich d*'[[Duerchgangslager Westerbork]]*, ee KZ-Sammellager, vun deem aus iwwer 100.000 Judden, Sinti a Roma an d'Konzentratiounslager deportéiert goufen. Ënner hinne war och d'Anne Frank. D'Lager war schonn an der Zäit virun der däitscher Invasioun ageriicht – ufanks geduecht als Opfanglager fir jiddesch Flüchtlingen aus dem nationalsozialisteschen Däitschland, fir hinne mat engem provisoreschen Heem, Waasser a Liewensmëttel ze hëllefen. Den Däitsche koum dëst zupaass, se hunn d'Lager mat sengen Awunner praktesch iwwerholl a sengem neien Zweck zougefouert.

## Radioteleskop

Net wäit vu Westerbork steet de Westerbork Synthees-Radiosobservatoire (WSRT), mat senge véierzéng 25&nbsp;Meter grousse Parabolantennen, vun deenen der e puer verréckelt kënne ginn. Vun dëse Radioteleskope sinn 10 Antenne festmontéiert, wärend der zwou um ëstlechen Enn vun der Rei op Schinne beweegt kënne ginn. 1,4 Kilometer ëstlech dovun, steet eng zweet Koppel beweeglech Schosselen.

## Literatur
* D'astronomesch Anlage souwéi d'Lager spillen am Harry Mulisch sengem Erfollegsroman *[[Die Entdeckung des Himmels]]* eng wichteg Roll.
* Pflock, Andreas; Auf vergessenen Spuren. Ein Wegweiser zu Gedenkstätten in den Niederlanden, Belgien und Luxemburg, erausgi vun der *Bundeszentrale für politische Bildung*, Bonn 2006

## Um Spaweck

*  Ëmfangräich Informatiounen zu der Geschicht vum Duerchgangslager an der haiteger Ërennerungsplaz
*   De Radioteleskop
Kitt-Peak-Observatoire

De **Kitt-Peak-Nationalobservatoire** (*Kitt Peak National Observatory*) ass ee groussen astronomeschen Observatoire um 2.095&nbsp;m héije Bierg vum Kitt Peak an der Sonora-Wüst, 65,4&nbsp;km (Loftlinn) südwestlech vu Tucson, am US-Bundesstaat Arizona.

De Kitt Peak gouf am Joer 1958 als Beräich fir den US-amerikaneschen Nationalobservatoire ausgewielt.
Haut huet den Observatoire ronn 20 optesch Teleskopen, vun deenen de *Mayall Telescope* an de *WIYN Telescope* mat Haaptspigel vu 4&nbsp;m resp. 3,5&nbsp;m Duerchmiesser déi gréisst sinn. De Spacewatch-Projet bedreift zwéi Spigelteleskope vun 1,8&nbsp;m resp. 0,9&nbsp;m Duerchmiesser fir d'Observatioun vun Asteroiden a Koméiten, besonnesch awer fir d'Opfanne vun äerdnoen Objeten. Fir d'Observatioun vun der Sonn stinn um Kitt Peak de *McMath-Pierce Solar Telescope*, de gréisste Sonnenteleskop vun der Welt, souwéi de *Kitt Peak Vacuum Telescope* zur Dispositioun. Weider stinn um Kitt Peak och nach zwéi Radioteleskope vun 12&nbsp;m a 25&nbsp;m Duerchmiesser. De leschte gëtt a Kombinatioun mat anere Radioteleskopen am Very Long Baseline Array als radioastronomeschen Interferometer gebraucht.

## Billergallerie

## Kuckt och
* Paranal-Observatoire
* La Silla-Observatoire
* Cerro Tololo Inter-American Observatory
* European Extremely Large Telescope

## Um Spaweck

* Homepage vum Kitt Peak National Observatory
Very Long Baseline Array

D**'Very Long Baseline Array** (VLBA) ass e Radiointerferometer mat deem no der Method vum VLBI Radioobservatioune vun astronomeschen Objete mat héchster Wénkelopléisung gemaach kënne ginn.

Déi 10 Antenne vum VLBA mat jee 25 m Duerchmiesser an 240 Tonne Gewiicht sinn iwwer zéng Plazen an den USA verdeelt:
* Mauna-Kea-Observatoire, Hawaii
* Owens Valley Radio Observatory, Kalifornien
* Brewster, Washington
* North Liberty, Iowa
* Hancock, New Hampshire
* Kitt-Peak-Nationalobservatoire, Arizona
* Pie Town, New Mexico
* Fort Davis, Texas
* Los Alamos, New Mexico
* St. Croix, Amerikanesch Jonkferninselen
Déi gréisst Distanz tëscht dëse Plazen ass 8611&nbsp;km. D'Antennen hunn Empfänger fir 10 Frequenzberäicher tëscht 300&nbsp; a 86 GHz. Duerch déi laang Basislinnen tëscht de Standplaze erreecht d'VLBA, jee no Frequenz, eng Wénkelopléisung vun deelweis manner wéi eng dausendstel Bousekond.

Mat dem Bau vum VLBA gouf 1986 ugefaangen. 1993 gouf et ageweit a gëtt vum National Radio Astronomy Observatory an den USA bedriwwen. D'Zentral ass zu Socorro, op der Plaz vum Very Large Array.
## Kuckt och

## Um Spaweck
* VLBA Websäit vum NRAO
Owens Valley Radio Observatory

Den **Owens Valley Radio Observatory** (OVRO) ass en Observatoire fir Radioastronomie a Kalifornien.

Den OVRO ass eng Ariichtung vum California Institute of Technology a steet bei Bishop ëstlech vun der Sierra Nevada, ongeféier 400&nbsp;km nërdlech vu Los Angeles op 1.222 m Héicht.

Déi wichtegst Radioteleskope vum OVRO sinn:
* E Millimeter-Interferometer mat sechs Antenne vu jee 10,4 m Duerchmiesser. Dat Instrument ass 2005 als Deel vum CARMA op eng aner Plaz verluecht ginn.
* Zwéi Radioteleskope mat 40 m a 5,5 m Antennenduerchmiesser fir Ënnersich vun der kosmescher Hannergrondstralung.
* En Interferometer mat zwéi Teleskope vu 27 m Duerchmiesser an dräi Antenne vun 2 m Duerchmiesser fir Radioobservatioune vun der Sonn.
* En Teleskop mat 25 m Duerchmiesser ass en Deel vum Very Long Baseline Array deen iwwer d'USA verdeelt ass.

## Um Spaweck
* OVRO Websäit
Hämolytescht-urämescht Syndrom

D**'hämolytescht-urämescht Syndrom** (**HUS**) ass e seelent Syndrom, dat haaptsächlech kleng Kanner a Bëbeeë betrëfft, an dora besteet datt op d'mannst zwee vun de follgende Krankheetszeeche gläichzäiteg virleien: mikroangiopathesch hämolytesch Anemie, Thrombozytopenie an Niereversoen.

Deen heefegste Facteur deen dëst Syndrom ervirrifft ass Verotoxin, e bakteriellen Toxin. Et gëtt vum EHEC-Bakteerium, awer och vun aneren daarmschiedegende Keime gebilt.

Bei Hypovolemie a méisseger Niereninsuffizienz kann duerch e Glukos-Kachsalz-Baxter zesumme mam Diuretikum Furosemid hëllefen. Soss muss eng Dialysbehandlung ugefaange ginn. Bei prognostesch ongënschtege Fäll a bei TTP kënnt och eng Plasmapheres a Betruecht.
NGC 59

Den **NGC 59** ass eng elliptesch Galaxie am Stärebild Cetus (Walfësch). Si gehéiert zu der Sculptor-Grupp.

Den NGC 59 gouf am Joer 1886 vum amerikaneschen Astronom Ormond Stone entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Artikel a Biller zu NGC 059 op wikisky.org
Ormond Stone

Den **Ormond Stone**, gebuer den 11. Januar 1847 zu Pekin, Illinois, a gestuerwen de 17. Januar 1933 zu Centreville, Virginia, war en US-amerikaneschen Astronom a Mathematiker.

Den Ormond Stone war vun 1875 un den Direkter vum Cincinnati Observatoire zu Ohio. Am Joer 1882 gouf him Direktioun am neie McCormick Observatoire vun der Universitéit vu Virginia ugebueden. 1884 grënnt hie mat sengem eegene Geld d'Annals of Mathematics, wat haut ee vun de bedeitendste Fachjournalen iwwer Mathematik ass.

A senger laangjähreger Aktivitéit als Astronom entdeckt hien 88 Objete vum NGC-Katalog a 7 vum Index-Katalog.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Ormond Stone bei Wolfgang Steinicke
* Ormond Stone bei der University of Virginia
Rigel (Rakéit)

**Rigel** ass den Numm vun enger argentinescher Héichtefuerschungsrakéit. Déi zweestufeg Rigel gouf tëscht 1969 a 1973 siwemol gestart. D'Rigel hat eng Gipfelhéicht vun 310&nbsp;km, eng Startmass vun 300&nbsp;kg, eng Notzlaascht vun 30&nbsp;kg, en Duerchmiesser vun 0,28 m an eng Längt vu 6,30 m.

## Kuckt och
* Orion
* Castor

## Um Spaweck
* http://www.astronautix.com/lvs/rigel.htm
Al Benoni-Verdeedegung

D**'Al-Benoni-Verdeedegung** ass eng Erëffnung vum Schachspill. Se zielt zu den Zouene Spiller an ass an den ECO-Coden ënner de Schlësselen A43 an A44 klassifizéiert.

D'Al-Benoni-Verdeedegung fänkt mat de follgenden Zich un:

:**1. d4 c5**

## Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen
An der Enzyklopedie vun de Schacherëffnungen ass d'Al-Benoni-Verdeedegung ënner de Schlësselen A43 an A44 klassifizéiert.
* A43: 1. d4 c5
* A44: 1. d4 c5 2. d5 e5

## Kuckt och
* Schachnotatioun
Déck Kréischel

D**'Déck Kréischel** (*Ribes uva-crispa*) ass eng Aart aus der Gattung vun de Kréischelen (*Ribes*).

## Um Spaweck
ZZ-Ceti-Stären

**ZZ-Ceti-Stäre** sinn eng Klass vu verännerleche Stären, déi nom Stär *ZZ Ceti* am Stärebild Cetus (Walfësch) benannt sinn.

ZZ-Ceti-Stäre si pulsatiounsverännerlech wäiss Zwerge mat Perioden tëscht 30 Sekonnen an 20 Minutten. D'Amplitude sinn net grouss a leien am Beräich vun 0,001 bis 0,3 Visuell Magnitude. Dës Klass vu wäisse Zwergen huet eng charakteristesch Waasserstoff-Atmosphär mat enger effektiver Temperatur tëscht 12.500 a 11.100 Kelvin. Aus dësem Grond ginn ZZ-Ceti-Stären och **DAV-Stäre** genannt, well si d'Spektralklass DA hunn, an nëmme Waasserstoff-Absorptiounlinnen an hirem Spektrum weisen.

## Um Spaweck
* Paul A. Bradley: Variable White Dwarf Data Tables, 22 March 2005 version. Accessed online June 7, 2007.
* A. Gianninas, P. Bergeron, and G. Fontaine: A Progress Report on the Empirical Determination of the ZZ Ceti Instability Strip, arXiv:astro-ph/0612043.
* D. E. Winget: Asteroseismology of white dwarf stars, *Journal of Physics: Condensed Matter* **10**, #49 (December 14, 1998), pp.&nbsp;11247–11261.
Clausener Viaduc

De **Clausener Viaduc** ass ee vun de véier Eisebunnsviaducen um Gebitt vun der Stad Lëtzebuerg. En ass nom Stater Quartier Clausen, iwwer deen e féiert, genannt.

D'Bréck huet eng Längt vun 208 Meter, ass 44 Meter héich, 15 Meter breet an dee gréisste Bou iwwerspaant 15 Meter.

Nodeem d'Nordstreck aus der Tranchée um Rummplateau kënnt, leeft se iwwer de Clausener Viaduc bis bei d'Verbindungsbréck am Clausener Bierg fir dann duerno iwwer de Pafendaller Viaduc weiderzeféieren.

D'Bréck ass 1862 vun der brittescher Entreprise *[[Waring Brothers]]* entworf ginn, a se gouf am Optrag vum Adolphe Favier, deen d'Konzessioun vun der Nordstreck hat, gebaut.

## Kuckt och
* Dräi aner Eisebunnsbrécken an der Stad Lëtzebuerg
** Viaduc Dräi Eechelen
** Biisserbréck
** Pafendaller Viaduc

## Um Spaweck
Effektiv Temperatur

Déi **effektiv Temperatur** vun engem Stär ass déi Temperatur, déi e Schwaarze Straler muss hunn, fir mat der selwechter Hellegkeet pro Fläch (\mathcal{F}_\mathrm{Bol}) ze stralen.

Nom Stefan-Boltzmann-Gesetz gëllt \mathcal{F}_\mathrm{Bol}=\sigma T_\mathrm{eff}^4.

Dobäi ass \sigma=5{,}67 \, \cdot \, 10^{-8} \, \mathrm{W\,m^{-2} K^{-4}}.

Domat ergëtt sech d'bolometresch Hellegkeet zu L = 4 \pi R^2 \sigma T_\mathrm{eff}^4, woubäi R de stellare Radius duerstellt.

Well de stellare Radius net eendeiteg ze definéieren ass, benotzt ee fir d'Berechnung vun der effektiver Temperatur d'optesch Dicht.

Déi effektiv Temperatur an déi bolometresch Hellegkeet sinn déi zwou bedeitendst physikalesch Kenngréissten, mat deenen e Stär an d'Hertzsprung-Russell-Diagramm agegliddert ka ginn.

Déi effektiv Temperatur vun eiser Sonn ass ronn 5780 K.

## Um Spaweck
* Effective temperature of planets
Luxembourg Approach

**Luxembourg Approach** oder *Contrôle d'approche au RADAR* ass de regionale Fluchkontrollzentrum an nieft dem Tower ee vun den zwéi Kontrollservicer um Fluchhafe vu Lëtzebuerg. D'Installatioune sinn um éischte Stack vum *Bloc technique opérationnel* (BTO), vun der Administration de la navigation aérienne um Findel, an deem och den Tower ass. D'Ruffzeechen ass *Luxembourg Approach*.

D'Aarbecht vun de Kontrollere vum Luxembourg Approach besteet doran, all d'IFR-Flich am Lëtzebuerger Kontrollberäich (TMA), sief et déi, déi fortginn oder déi, déi ukomme wäit genuch auserneenzehalen an all den anere Benotzer vum Loftraum all d'Traficinformatiounen zoukommen ze loossen (VFR-Trafic, Seegelfligeren, Ballonen, Militärfligeren asw.)

## Zoustännegkeet
* all Fligeren, déi vum Fluchhafe Lëtzebuerg fortgeflu sinn
* all Fligeren, déi zu Lëtzebuerg lande wëllen an nach net un den Tower weidergeleet goufen.
* all Fligeren iwwer hirem Gebitt.
* All Fligeren, déi ëm déi 10 Meile vun der Pist vum Fluchhafe Lëtzebuerg ewech sinn an do lande wëllen, ginn un den Tuerm (118.100) weidergeleet. Ruffzeechen: *Luxembourg Tower*

Zum Iwwerwaachungsgebitt gehéiert Lëtzebuerg an nach kleng Deeler vun den Nopeschlänner. Den Zoustännegkeetsberäich an der Fluchhéicht ass an e südlechen Deel an an en nërdlechen opgedeelt. Am Süde läit d'vertikal Limitt tëscht 2.500 a 16.500 Fouss (TMA1A) an am Norden tëscht 3.500 a 14.500 Fouss (TMA1B), woubäi awer d'Haaptaktivitéite sech tëscht FL25 an FL135 ofspillen.

Vu 4500 bis 8000 Meter Fluchhéicht gëtt d'Kontroll vum belsche CANAC zu Steenokkerzeel iwwerholl an alles wat driwwer ass gëtt vum Maastrichter MUAC geréiert.

## Departen
All Fligeren, déi de Kontrollberäich verloosse ginn u follgend Kontrollzentre weidergeleet:

* No Norden an Nordwesten (Richtung Belsch) ginn u *Brussels Control* (125.0) geschéckt
* No Osten a Südosten (Richtung Däitschland), ginn u *Langen Radar* (129.675; 125.600) geschéckt.
* No Süden, ginn u *Reims Control* (128.300) geschéckt. Ruffzeechen: *LFEE CTR*
* No Westen (Richtung Paräis), ginn u *Paris Control-Lower Area* (128.100) geschéckt. Ruffzeechen: *LFFF CTR*. 
* Aner Zentren an der Noperschaft sinn:
** Belgian military (Belga Radar) am Westen
** Spangdahlem GCA am Osten
** Metz (Nancy-Lorraine + Frescaty airports) am Süden

## Frequenzen
D'benotzt Frequenz ass 118.900&nbsp;, fir Noutfäll gëtt d'international Noutfrequenz 121.5&nbsp;MHz benotzt.
## Kuckt och
* Standard Instrument Departure

## Um Spaweck
* Luxembourg Approach op der Websäit vu *Luxembourg Air Traffic Control*
* D'Websäit vun der ''Luxembourg Approach Controllers Association''
* Frank Weyrich, Menschen im Mittelpunkt - „Cleared for approach“ auf die charmante Art“ den 30. Juli 2017 op wort.lu
Paul Herget

De **Paul Herget**, gebuer den 30. Januar 1908 zu Cincinnati, Ohio, an och do gestuerwen de 27. August 1981, war en US-amerikaneschen Astronom.

Hien huet Astronomie op der University of Cincinnati am US-Bundesstaat Ohio studéiert. 1947 initiéiert hien do d'Grënnung vum Minor Planet Center, dat hie bis zu senger Pensioun am Joer 1978 geleet huet. Nom Krich gouf hien Direkter vum Cincinnati Observatory.

Hie war och Pionéier an der Uwennung vu Rechemaschinne fir d'Léisung vu wëssenschaftlechen an astronomesche Problemer (z.&nbsp;B. der Berechnung vun Ephemeride fir Asteroiden). Wärend dem Zweete Weltkrich huet hien déi Fäegkeeten ausgenotzt, fir feindlech U-Booter duerch Methode vun der sphärescher Trigonometrie opzesichen.

## Éierungen
Den Asteroid (1751) Herget gouf no him genannt.

## Quellen
* Lutz D. Schmadel: *Dictionary of Minor Planet Names*. 5th ed. Springer, Berlin 2003, ISBN 3-540-00238-3 Auszich op Google Books

## Kuckt och

## Um Spaweck
*  Kuerze Curriculum vum Paul Herget op der Websäit vun der Columbia Universitéit, New York
Orion (Rakéit)

D**'Orion** war eng argentinesch Héichtefuerschungsrakéit, déi tëscht 1965 an 1971 vum CELPA a vun der Wallops Flight Facility gestart gouf.

D'Orion hat eng Startmass vun 100&nbsp;kg, eng Notzlaascht vu 25&nbsp;kg, eng Längt vun 3,77 Meter, en Duerchmiesser vun 0,21 Meter an eng maximal Héicht vu 95 Kilometer.

## Kuckt och
* Rigel
* Castor

## Um Spaweck
* http://www.astronautix.com/lvs/orion1.htm
Castor (A)

**Castor (A)** ass eng zweestufeg argentinesch Héichtefuerschungsrakéit. Castor (A) huet eng Gipfelhéicht vu 400 Kilometer. Déi 8,4 Meter laang Rakéit gouf tëscht 1969 an 1979 sechsmol vu Chilca aus gestart. Si konnt eng Notzlaascht vu bis zu 68&nbsp;kg op eng Héicht vu 500&nbsp;km droen.

## Kuckt och
* Orion
* Rigel

## Um Spaweck
* http://www.astronautix.com/lvs/castora.htm
Luxembourg Tower

**Luxembourg Tower**, ass de Kontrolltuerm dee sech ëm all Fluchbeweegunge beim Fluchhafe Lëtzebuerg an all Deplacementer vu Gefierer a Fligeren um Buedem vum Fluchhafe bekëmmert.
Den Tuerm steet tëscht dem Hangar vun der Luxair an dem ale Cargocenter vun der Swissport.
## Departen
Den Tuerm erlaabt dem Pilot d'Motoren ze starten an duerno erlaabt en him bis bei d'Piste ze fueren, gëtt him ënnerwee d'Clearance an erlaabt him schlussendlech, ofzehiewen. Duerno mellt de Pilot sech bei der Approche.
## Landungen
De Pilot mellt sech beim Tuerm nodeem e vun der Approche dohi geschéckt gouf. Am Laf vun der Approche gëtt den Tuerm dem Pilot d'Landeerlaabnes. Dofir muss d'Pist fräi sinn, an de Fluchloots muss mat der Héicht an der Vitess vum Fliger den eraflitt d'accord sinn. Nodeem e gelant ass, gëtt e bei den Terminal gelootst. (Beispill)

## Um Buedem
Den Tuerm geréiert och d'Ofleef um Buedem, fir vun der Parkpositioun bei d'Pist ze fueren. D'Virfaarten um Buedem ginn och vum Tuerm gereegelt.
## Frequenzen
D'benotzt Frequenz ass 118.1&nbsp;, fir Noutfäll gëtt déi international Nout-Frequenz 121.5&nbsp;MHz benotzt.
## Beispiller

Swiss 7 5 Tango ass d'Ruffzeeche vum Owesfluch LX758 Zürich - Lëtzebuerg vun der SWISS.

Air Rescue 1 ass dee Rettungshelikopter dee fir de SAMU Lëtzebuerg flitt. B3 ass deen Taxiway op deem d'Helikoptere vun der Air Rescue a vun der Police starten a landen.
## Um Spaweck
* Tower op der Websäit vu *Luxembourg Air Traffic Control*
Jules Michels

De **Jules Michels**, gebuer de 14. Januar 1900 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 21. Februar 1985, war e lëtzebuergesche Bobfuerer an Olympionik.

Hie war Ersatzmann bei de lëtzebuergesche Bobfuerer op den Olympesche Wanterspiller 1928 zu Sankt-Moritz.

## Kuckt och
Grad

**Grad** (lat. *gradus* ‚Schrëtt, Stuf‘) steet fir:

Moosseenheeten:
* d'Gréisst vun engem Wénkel, kuckt Grad (Wénkel)
* d'Positiounsbeschreiwung op der Äerd, kuckt Gradnetz
* d'Verhältnes vun engem Wäert zu enger bestëmmter Gréisst, kuckt Dimensiounslos Gréisst
* vereelzt Schreifweis vun Temperatur no Kelvin (°K), kuckt Kelvin
* d'Temperatur no Celsius (°C), déi haut allgemeng aktuell Skala, kuckt Grad Celsius
* d'Temperatur no Fahrenheit (°F), aktuell an Amerika, kuckt Grad Fahrenheit
* d'Temperatur no Réaumur (°R), vereelzt, kuckt Grad Réaumur
* d'Temperatur no Rankine (°Rankine), vereelzt, kuckt Grad Rankine,
* d'Temperaturdifferenz, vereelzt, kuckt Grad (Temperatur)
* d'Moschtgewiicht, vereelzt, kuckt Grad Oechsle 
* d'Dicht, vereelzt, kuckt Grad Baumé
* d'Waasserhäert (°dH), kuckt Haart Waasser
* de Schrëftgrad, a Punkte gemooss, kuckt Schrëftgréisst
* d'Viskositéit, vereelzt, kuckt Engler-Grad
* d'Filmemfindlechkeet an der Fotografie (°DIN), kuckt Filmemfindlechkeet
* d'Mooss vum Familljebezuch tëscht Persounen, kuckt Verwandtschaftsgrad 
* d'Buchréckhéicht, kuckt Buchformat

souwéi:
* en akadeemeschen Titel, kuckt akadeemesche Grad
* e militäresche Rang, kuckt Déngschtgrad
* Hierarchie vun de Fräimaurer, kuckt Grad (Fräimaurer)

**Grad** ass och den Numm vun:

Persounen:
* Aleksander Grad (* 1962), polnesche Politiker
* Charles Grad (1842–1890), elsässesche Politiker
* Geneviève Grad (1944–2024), franséische Filmstar a Sängerin
* Harold Grad (1923–1986), US-amerikanesche Mathematiker a Physiker

Uertschaften:
* Grad (Goričko) Gemeng a Slowenien
* en Uertsdeel vun der Gemeng Dötlingen am Landkrees Oldenburg, Niedersachsen
Grad (Wénkel)

**Grad** ass eng Hëllefsmoosseenheet fir d'Gréisst vun engem flaache Wénkel unzeginn. Als Eenheetszeeche fir Grad gëtt en héichgestalltene klenge Krees (°) gebraucht an ouni Tëscheraum un déi lescht Ziffer ugehaangen (kuckt Gradzeechen). 1 Grad ass den 360. Deel vum Vollwénkel, d.&nbsp;h. den 360. Deel vun engem Krees.

D'Ugi vum Wénkel a Grad gëtt als **Gradmooss** bezeechent, fir e vun der Boumooss ofzegrenzen.

## Ënnerdeelungen
Brochdeeler vu Grade kann een a ville Varianten uginn:
* dezimal: ggg,g…°
* sexagesimal:
** Grad a Minutten: ggg° mm′
** Grad, Minutten a Sekonnen: ggg° mm′ ss″
** Grad, Minutten, Sekonnen an Tertien: ggg° mm′ ss″ tt′′′ (haut ganz rar)
* sexagesimal an dezimal kombinéiert:
** Minutten dezimal: ggg° mm,m…′
** Sekonnen dezimal: ggg° mm′ ss,s…″
** Tertiën dezimal: ggg° mm′ ss″ tt,t…′′′

Ëmrechnung vu sexagesimaler an dezimaler Duerstellung:
:Grad_\mathrm{dezimal} = \frac{\tfrac{tt/60 + ss}{60} + mm}{60} + ggg

## Grad an SI-Eenheeten

Am Internationalen Eenheetesystem gëtt d'Boumooss als *[[Radiant (Eenheet)|Radiant]]* definéiert, d'Moosseenheet Grad awer akzeptéiert. De rechnereschen Zesummenhang ass follgendermoossen zeréckzeféieren:

De Vollwénkel huet 2 π Radiant oder 360 Grad; dofir gëllt:
:
360^\circ = 2\pi\,\mathrm{rad}

doraus erfollegt:
:
1^\circ = \frac{2\pi}{360}\,\mathrm{rad} = \frac{\pi}{180}\,\mathrm{rad} \approx 0{,}017453293\,\mathrm{rad}

Graden déi keng ronn Zuelen hunn, solle wa méiglech dezimal notéiert ginn, zum Beispill 12,37°. Alternativ ass d'sexagesimal Angab mat Minutten a Sekonne méiglech, zum Beispill 12° 22′ 12″. SI-Virsätz, zum Beispill milli, sinn op Grad geneesou wéineg ze gebrauchen, wéi op Grad Celsius.

## Geschicht
D'Andeelung vum Krees-Vollwénkel an 360° an der Geometrie, Geographie, Geodesie an Astronomie gouf duerch d'Astronomen Hypsikles vun Alexandria („Anaphorikos“, 170 v. Chr.) an Hipparch vun Nikaia (190–120 v. Chr.) agefouert.

## Kuckt och
* Gradandeelung
* Ekliptikal Koordinate

## Um Spaweck
Georges Miller

De **Georges Miller**, gebuer 13. Dezember 1906 zu Mannheim, a gestuerwen de 5. Februar 1979 zu Schëffleng, war e lëtzebuergesche Ringer an Olympionik.

Hien huet Lëtzebuerg op den Olympesche Summerspiller 1928 zu Amsterdam vertrueden.

## Kuckt och
Kréischelen

D**'Kréischelen** (*Ribes*) sinn eng Gattung aus der Famill vun de Grossulareaceae. Genannt gi se no hire Friichten, wourënner déi a Mëtteleuropa gängest Aarten d'Déck Kréischel, d'Rout Kréischel an d'Schwaarz Kréischel sinn.

Si wuessen op engem 1 bis 1,5 m héijen Trausch (**Kréischelsstack**).

## Aarten

* *[[Ribes uva-crispa var. uva-crispa]]* L.
* *[[Ribes victoris var. victoris]]* Greene
* *[[Ribes viscosissimum var. viscosissimum]]* Pursh
* *[[Ribes acerifolium]]* T.J. Howell
* *[[Ribes alpinum]]* L.
* *[[Ribes amarum]]* McClatchie
* *[[Ribes americanum]]* Mill.
* *[[Ribes aureum]]* Pursh
* *[[Ribes binominatum]]* Heller
* *[[Ribes bracteosum]]* Dougl. ex Hook.
* *[[Ribes californicum]]* Hook. et Arn.
* *[[Ribes canthariforme]]* Wiggins
* *[[Ribes cereum]]* Dougl.
* *[[Ribes cruentum]]* Greene
* *[[Ribes curvatum]]* Small
* *[[Ribes cynosbati]]* L.
* *[[Ribes diacanthum]]* Pallas
* *[[Ribes divaricatum]]* Dougl.
* *[[Ribes echinellum]]* (Coville) Rehd.
* *[[Ribes erythrocarpum]]* Coville et Leib.
* *[[Ribes ×gardonianum]]* Lem.
* *[[Ribes glandulosum]]* Grauer
* *[[Ribes goodingii]]* M. E. Peck
* *[[Ribes hirtellum]]* Michx.
* *[[Ribes hudsonianum]]* Richards.
* *[[Ribes indecorum]]* Eastw.
* *[[Ribes inerme]]* Rydb.
* *[[Ribes komarovii]]* Pojark.
* *[[Ribes lacustre]]* (Pers.) Poir.
* *[[Ribes lasianthum]]* Greene
* *[[Ribes laxiflorum]]* Pursh
* *[[Ribes leptanthum]]* Gray
* *[[Ribes laurifolium]]* Jancz.
* *[[Ribes lobbii]]* Gray
* *[[Ribes malvaceum]]* Sm.
* *[[Ribes marshallii]]* Greene
* *[[Ribes menziesii]]* Pursh
* *[[Ribes mescalerium]]* Coville
* *[[Ribes missouriense]]* Nutt.
* *[[Ribes montigenum]]* McClatchie
* *[[Ribes multiflorum]]* Kit. ex Roemer et Schultes
* *[[Ribes nevadense]]* Kellogg
* *[[Ribes nigrum]]* L. - (Schwaarz Kréischel)
* *[[Ribes niveum]]* Lindl.
* *[[Ribes orientale]]* Desf.
* *[[Ribes oxyacanthoides]]* L.
* *[[Ribes petraeum]]* Wulf.
* *[[Ribes pinetorum]]* Greene
* *[[Ribes quercetorum]]* Greene
* *[[Ribes roezlii]]* Reegel
* *[[Ribes rotundifolium]]* Michx.
* *[[Ribes rubrum]]* L. - (Rout Kréischel)
* *[[Ribes sachalinense]]* (F.Schmidt) Nakai
* *[[Ribes sanguineum]]* Pursh 
* *[[Ribes sericeum]]* Eastw.
* *[[Ribes speciosum]]* Pursh 
* *[[Ribes spicatum]]* Robson
* *[[Ribes thacherianum]]* (Jepson) Munz
* *[[Ribes thatcherianum]]* Munz
* *[[Ribes triste]]* Pallas
* *[[Ribes tularense]]* (Coville) Fedde
* *[[Ribes uva-crispa]]* L. - (Déck Kréischel)
* *[[Ribes velutinum]]* Greene
* *[[Ribes viburnifolium]]* Gray
* *[[Ribes victoris]]* Greene
* *[[Ribes viscosissimum]]* Pursh
* *[[Ribes watsonianum]]* Koehne
* *[[Ribes wolfii]]* Rothrock

### Friichten

Fichier:Stachelbeeren.jpg|Déck Kréischel
Fichier:Ribes rubrum a1.jpg|Rout Kréischel
Fichier:Ribes nigrum a1.JPG|Schwaarz Kréischel
Moschee

Eng **Moschee** (ar. مسجد - *masdschid*, Uert vun der Néierwerfung) ass eng rituell Plaz fir Unhänger vum Islam. Muslimen treffe sech do fir d'gemeinschaftlecht Gebiet, an och well et en Zentrum ass vun der politescher, rechtlecher a liewenspraktescher Wäertervermëttlung am Sënn vum Islam an e sozialen Treffpunkt. Et kann e Gebai sinn dat e puer Zwecker déngt, also och eng Plaz fir den Enseignement, Gespréicher oder gesellschaftlech Evenementer.

## Kuckt och
* Moscheeën zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
Spiller vun de klenge Länner 2011

D**'Spiller vun de klenge Länner 2011** ware vum 30. Mee bis de 4. Juni 2011 a Liechtenstein.

Bei de 14. Spiller ass Montenegro nei mat derbäikomm. Lëtzebuerg huet mat 111 Athleeten deelgeholl.

"Be part of it" war de Slogan vun där Editioun vun de Spiller an och gläichzäiteg den Titel vum Erëffnungslidd, dat vun der Liechtensteiner Pop-Rock-Grupp *Blue Gravity* virgedroe gouf.

## Disziplinnen a Kalenner



## Medailespigel

## Lëtzebuerger Gielercher

## Um Spaweck
* Site vun de SvdkL 2011
* Liveticker op wort.lu
Wouter Weylandt

De **Wouter Weylandt**, gebuer de 27. September 1984 zu Gent, a gestuerwen den 9. Mee 2011 zu Mezzanego, war e belsche Vëlossportler.

## Liewen
De Wouter Weylandt huet 2004 d'U23-Course vum Grand Prix Waregem gewonnen. Am Hierscht ass hie fir Quick·Step-Innergetic als Stagiaire gefuer a krut doropshin e Profi-Kontrakt fir 2005 bei der ProTour-Ekipp. 2005 huet hien de GP Briek Schotte gewonnen. Seng gréisst Succèsen hat e bei Etappevictoirë bei der Vuelta a España 2008 an dem Giro d'Italia 2010.

Fir d'Saison 2011 ass e vu Quick Step bei déi nei gegrënnten Ekipp Leopard Trek gewiesselt.

## Déidlechen Accident
Den 9. Mee 2011 ass de Weylandt beim Giro d'Italia bei der Descente vum Passo del Bocco gefall, ronn 25 Kilometer virun der Arrivée zu Rapallo. Hien hat eng Schiedelbasisfraktur an ass nach op der Plaz vum Accident gestuerwen.

## Palmarès

**2004**
* Grand Prix Waregem U23
**2005**
* Grand Prix Briek Schotte
**2007**
* eng Etapp Driedaagse van West-Vlaanderen
* Ronde van het Groene Hart
* eng Etapp Tour de Belgique
* eng Etapp Ster Elektrotoer
* eng Etapp ENECO Tour

**2008**
* Nokere Koerse
* eng Etapp Vuelta a España
* Omloop van de Vlaamse Scheldeboorden

**2009**
* Le Samyn
* eng Etapp Driedaagse van West-Vlaanderen

**2010**

* eng Etapp Giro d'Italia
* eng Etapp Circuit Franco-Belge

## Ekippen

* 2005 Quick·Step
* 2006 Quick·Step-Innergetic
* 2007 Quick·Step-Innergetic
* 2008 Quick Step
* 2009 Quick Step
* 2010 Quick Step
* 2011 Team Leopard Trek

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Gradnetz

E **Gradnetz** déngt dozou Punkten op enger Rotatiounsfläch (z.&nbsp;B. Kugel oder Ellipsoid) eendeiteg festzeleeën.

## D'Gradnetz op der Kugel
Änlech wéi op der Fläch e rechtwénklecht Koordinatesystem definéiert ka ginn, kann een och op der Kugeluewerfläch ee Gitter definéieren. Dëst besteet aus:
* Breetekreesser: Kreesser, déi parallel zu der Equatorfläch vun der Kugel verlafen. Een dovun ass den Equator selwer (e Grousskrees), déi aner leie parallel dozou no Norden a Süde prolongéiert a ginn ëmmer méi kleng op der Kugel.
* Längtekreesser: Déi verlafen all vu Pol zu Pol. Domat sinn all d'Längtekreesser Grousskreesser. Ausserdeem sti se vertikal op alle Breetekreesser.
Viraussetzung ass, datt d'Polen an de Mëttelpunkt vun der Äerd bekannt sinn.

Breeten- a Längtekreesser ginn a Grade gezielt:
* Breetekreesser fänke bei null Grad um Equator un, no Norden a Süden (all Kéier 90°)
* Längegrade fänke bei engem festgeluechte Nullmeridian un, no Westen an Osten (all Kéier 180°).
Déi Zielmethod gläicht den an der Mathematik allgemeng normale Kugelkoordinaten. Ausserdeem huet se de Virdeel, datt s'onofhängeg vum Kugelradius ass. Duerch Angab vu *Längt* a *Breet* ass jiddwer Punkt op der Kugel eendeiteg definéiert.

## D'Gradnetz op der Kaart
D*'[[Gradnetz vun der Äerd]]* ka bei der Hierstellung vun enger Landkaart mat op der flaacher Kaart duergestallt ginn. An Ofhängegkeet vun der gewielter Kaarteprojektioun gëtt e Gradnetz als Quadrat, Rechteck, Trapez oder Sektor vun engem Kreesrank gewisen.

Amplaz vum Gradnetz kann op Kaarten och en anert Koordinatesystem als Gitternetz agedroe ginn a fir Uertsplaze gebraucht ginn. Sou gëtt z.&nbsp;B. vum Militär dat sougenannten UTM-Gitter (MGRS) gebraucht.

## Kuckt och
* Geographesch Koordinaten
Lingua Franca Nova

**Lingua Franca Nova**, och bekannt als **LFN** an **elefen**, ass eng Plangsprooch, déi et Mënsche vu verschiddenen Natiounen a Kulturen erméigleche soll, sech op gläichem Fouss ze begéinen a mateneen ze schwätzen. Den Dokter C. George Boeree huet dës Sprooch tëscht 1965 an 1998 entwéckelt.

De Vocabulaire baséiert op de romanesche Sprooche Franséisch, Italieenesch, Portugisesch, Spuenesch a Katalounesch an d'Grammaire inspiréiert sech un där vun de Kreolsproochen.

## Um Spaweck
* Lingua Franca Nova
* Lingua Franca Nova - Wiki
* Lingua Franca Nova - Yahoo
* Lingua Franca Nova - Facebook
* Lingua Franca Nova - Disionario
* Lingua Franca Nova - Omniglot
Ne-Yo

De **Shaffer Chimere Smith**, gebuer den 18. Oktober 1979, bekannt ënner sengem Pseudonym **Ne-Yo**, ass en US-amerikanesche Sänger, Museksproduzent, Schauspiller, Dänzer an Textschreiwer am Beräich vu Popmusek a modernem R&B.

## Discographie
### Studiosalbumen
* 2006: *In My Own Words*
* 2007: *Because of You*
* 2008: *Year of the Gentleman*
* 2010: *Libra Scale*
* 2011: *Love and Passion*
* 2012: *R.E.D.*

## Filmographie
* 2006: *Save the Last Dance 2*
* 2007: *Stomp the Yard*
* 2011: *Battle: Los Angeles*
* 2012: *Red Tails*
Weltdag ouni Tubak

De ***Weltdag ouni Tubak*** gouf 1987 vun der Weltgesondheetsorganisatioun (*World Health Organization*, *[[WHO]]*) an d'Liewe geruff an ass all Joer den 31. Mee.

Am Mee 1987 huet d'Weltgesondheetsversammlung (*World Health Assembly*, *WHA*) d'Resolutioun WHA40.38 erausgi fir de 7. Abrëll 1988 zum Weltdag ouni Tubak (*world no-smoking day*) ze maachen. Duerno huet d'Weltgesondheetsversammlung am Mee 2008 d'Resolutioun WHA42.19 erausginn, fir dëse Weltdag all Joer op den 31. Mee ze leeën.

Zum Weltdag ouni Tubak gëtt et all Joer en anert Theema:

* 1988: *Tobacco or Health: choose health* (Tubak oder Gesondheet)
* 1989: *Women and tobacco: the female smoker: at added risk* (Fraen an Tubak)
* 1990: *Childhood and youth without tobacco: growing up without tobacco* (Kanner an Tubak)
* 1991: *Public places and transport: better be tobacco free* (Ëffentlech Plazen an ëffentlechen Transport)
* 1992: *Tobacco free workplaces: safer and healthier* (Eng Aarbechtsplaz ouni Tubak)
* 1993: *Health services: our windows to a tobacco free world*
* 1994: *Media and tobacco: get the message across*
* 1995: *Tobacco costs more than you think*
* 1996: *Sport and art without tobacco: play it tobacco free*
* 1997: *United for a tobacco free world*
* 1998: *Growing up without tobacco*
* 1999: *Leave the pack behind*
* 2000: *Tobacco kills, don't be duped*
* 2001: *Second: hand smoke kills*
* 2002: *Tobacco free sports*
* 2003: *Tobacco free film, tobacco free fashion*
* 2004: *Tobacco and poverty, a vicious circle*
* 2005: *Health professionals against tobacco*
* 2006: *Tobacco: deadly in any form or disguise*
* 2007: *Smoke free inside*
* 2008: *Tobacco:free youth*
* 2009: *Tobacco health warnings*
* 2010: *Gender and tobacco with an emphasis on marketing to women*
* 2011: *[[WHO-Kaderaccord fir d'Tubakkontroll|The WHO Framework Convention on Tobacco Control]]*
* 2012: *Tobacco industry interference*, ausser zu Lëtzebuerg, wou de Gesondheetsminister decidéiert huet, datt am Land d'Tubakslobby keen Afloss op d'Politik hëlt, gouf als Theema *Bravo, d'avoir arrêté!* gewielt.

## Kuckt och
*Passivfëmmen

## Um Spaweck
*journee-sans-tabac op der Websäit vum Lëtzebuerger Gesondheetsministère
Weltgesondheetsorganisatioun

D**'Weltgesondheetsorganisatioun** (engl.: **World Health Organisation**, ofgekierzt **WHO**) ass eng Agence vun der UNO, mat Sëtz zu Genf.

Generaldirekter ass zur Zäit  den Tedros Adhanom.

## Um Spaweck
WHO-Kaderaccord fir d'Tubakkontroll

De **[[WHO]]-Kaderaccord fir d'Tubakkontroll** ass en internationalen Traité mam Zweck den Tabagismus ze bekämpfen.

Lëtzebuerg huet dëse Vertrag den 8. Juni 2005 ratifizéiert.

## Um Spaweck
* FCTC
Jörg Kachelmann

De **Jörg Andreas Kachelmann**, gebuer de 15. Juli 1958 zu Lörrach an Däitschland, ass e Schwäizer Moderator, Auteur a Journalist.

1991 huet en d'Meteomedia AG gegrënnt, eng op Meteorologie spezialiséiert Firma mat Sëtz zu Gais am Kanton Appenzell Ausserrhoden. Dës Firma huet och Wiederstatiounen zu Lëtzebuerg.

Den 20. Mäerz 2010 gouf de Kachelmann wéinst Verdacht op Vergewaltegung vu senger laangjäreger Freiesch festgeholl. Eng véier Méint drop ass en awer aus der Untersuchungshaft fräikomm an e gouf den 31. Mee 2011 vum Landgeriicht Mannheim vun alle Virwërf fräigesprach. Nach wärend dem Prozess hat e sech den 9. Mäerz 2011 mat där Studentin bestuet, déi och bei senger Verhaftung bei him war.

## Um Spaweck
* Kachelmannwetter (meteomedia)
Sloan Great Wall

D**'Sloan Great Wall** ass eng gigantesch Mauer aus Galaxien an ass déi gréisst bekannt zesummenhängend Struktur am Universum. Si gouf duerch d'Date vum Sloan Digital Sky Survey am Joer 2003 entdeckt. D'Struktur ass bal dräimol sou grouss wéi d'astronomesch Grouss Mauer an huet eng Längt vu ronn 1,37 Mrd. Liichtjoer. Si ass ronn eng Milliard Liichtjoer vun eiser Äerd ewech.

D'Sloan Great Wall ass net gravitativ gebonnen, soudatt si keen „Objet“ am eigentleche Sënn duerstellt. Villméi handelt et sech ëm eng koherent Glidderung vu Galaxien, déi an der Zukunft zu ville gravitativ gebonnene Galaxiëkéip kollabéiere wäerten. Déi gréisst bekannt „echt“ Struktur am Universum gouf am Juli 2006 mam Subaru-Teleskop entdeckt. Déi ass awer méi kleng wéi d'Sloan Great Wall.

## Um Spaweck
* Die Sloan Great Wall Astronomy Picture of the Day 7. November 2007, ofgeruff den 1. Abrëll 2011
* M.Einasto, et al.: ''The Sloan great wall. Rich clusters''@ NASA ADS
Podolsk

**Podolsk** (Подольск) ass eng russesch Stad am Oblast Moskau, ronn 40&nbsp;km südlech vu Moskau. Si ass de Verwaltungszentrum vum Rajon Podolsk an huet eng 180.000 Awunner (Stand 2010).

Duerch d'Stad fléisst d'Pachra, e rietsen Niewefloss vun der Moskwa.

## Geschicht

Aus der zanter 1627 bekannter Klouschtersiidlung *Podol* (Подол) gouf mat der Attributioun vum Stadrecht 1781 *Podolsk*. Mam Bau vun der Eisebunnsstreck vu Moskau no Süde Richtung Kursk a weider op d'Krim huet d'Stad e grousse Schotz no vir gemaach. D'Industrialiséierung huet Enn vum 19.&nbsp;Joerhonnert ugefaangen. An der kommunistescher Ära ass Podolsk zu engem bedeitenden Industriezentrum mat Maschinnebau- an Zementfabrécke gewuess. Donieft hunn e puer Bildungsinstitutiounen do hire Sëtz.

Zum Kuckeswäerte gehéiert déi 1825 gebauten Dräifaltegkeetskathedral.

Zu Podolsk gëtt eng Erëmopbereedungsanlag fir ofgebrannte Kärbrennstoffelementer bedriwwen. D'Stad ass och Sëtz vum Kärreakter-Konstruktiounsbüro OKB Gidropress.

## Bevëlkerungsentwécklung

Am Joer 2007 goufen zu Podolsk 1972 Kanner gebuer, dovu waren der 1.040 Meedercher an 932 Jongen. Déi duerchschnëttlech Liewenserwaardung an der Stad louch bei 67 Joer. Frae goufen an der Moyenne 73 a Männer 61 Joer al.

## Bekannt Podolsker
* Sergei Alexandrowitsch Makarow (* 1973), Speerwerfer
* Denis Andrejewitsch Tolpeko (* 1975), Äishockeyspiller

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vun der Stad
Pierre Mellina

De **Pierre Mellina**, gebuer de 25. Februar 1957 zu Péiteng, ass e lëtzebuergesche Politiker (CSV) a fréiere Liichtathleet.

Hie war vun 1994–1999 Member vum Péitenger Gemengerot, vun 2000–2004 Schäffen an ass zanterhier Buergermeeschter vu Péiteng.

2013 war hie fir e puer Méint, vum 14. Mee un, wéi hie fir de Marc Spautz, dee Minister gi war, nogeréckelt war, bis de 7. Oktober, wéi s'opgeléist gouf, Deputéierten an der Chamber.

An de fréien 1980er Jore war de Pierre Mellina e Laangstreckeleefer, deen e puermol d'Lëtzebuerger Championnat gewonnen huet: iwwer 5000 Meter (1981, 1982) an iwwer 10.000 Meter (1982). 1981 huet hien d'Eurocross Cross-country-Course zu Dikrech gewonnen
Observatoire Leiden

Den **Observatoire Leiden** ass en Observatoire zu Leiden an Holland. E gouf 1633 vun der Universitéit Leiden gebaut an ass domat den eelsten Universitéitsobservatoire vun der Welt. An den éischte béide Joerzéngte gouf den Observatoire virun allem fir Ausbildungszwecker benotzt. 1861 gouf en neien a méi groussen Observatoire ënner der Leedung vum Frederik Kaiser gebaut, haut bekannt ënner der Bezeechnung *Oude Sterrewacht*.

Den Observatoire Leiden hat vill Direktere vu Weltruff, z.&nbsp;B. de Frederik Kaiser, Willem de Sitter, Ejnar Hertzsprung an de Jan Hendrik Oort.

Weider berüümt Astronomen am Observatoire Leiden waren den Hendrik Antoon Lorentz, Jacobus C. Kapteyn an den Hendrik Christoffel van de Hulst.

Am Joer 1974 ass den Observatoire an den *Huygens-Laboratoire* geplënnert, a méi spéit an d*<nowiki/>'J.-H.-Oort-Gebai*. Den Numm *Observatoire Leiden* (nl. *Sterrewacht Leiden*) ass bliwwen.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Observatoire Leiden
Lëscht vu lëtzebuergesche Philosophen

Dëst ass eng **Lëscht vu lëtzebuergesche Philosophen**.

*Pierre Biermann
*Léon Bollendorff
*Norbert Campagna
*Georges Goedert
*Auguste Gredt
*Joseph Gredt
*Jean Greisch 
*Jean-Paul Harpes
*Hubert Hausemer 
*Joseph Maertz
*Léon Noesen
*Jules Prussen
*Jean Reiter
*Jules Speller
*Oscar Stumper
*Carlo Sunnen
*Robert Theis
*Edmond Wagner
*Thierry Weirig
Poufank

De **Poufank** (*Fringilla coelebs*) ass e Sangvull aus der Famill vun de Fénken (Fringillidae).

## Ausgesinn
De Männchen ass uewen um Kapp an um Hals blogro, Ënnendrënner ass e brongrout, de Schniewel ass groblo. D'Frächen ass uewendrop gréngelzeg-brong, ënnendrënner hellgro-brong, hire Schniewel ass hellbrong. Allenzwee hunn se opfälleg wäiss Sträifen un de Flilleken a gréngelzeg Fiederen un der Krippchen. Se gi 14 bis 18 Zentimeter grouss a weie ronn 20 Gramm. Wann d'Poufanken um Buedem trëppelen, juppelen se mam Kapp. Hire Fluch ass wellenaarteg.

## Verbreedung an Habitat
De Poufank ass an Europa, an Nordafrika, an a Westasie verbreet, wou en an de Bëscher, mä och a Parken a Gäert bis an enger Héicht vun ongeféier 1.500 Meter lieft. En zielt zu deene Sangvullen, déi et an Europa am dackste gëtt. Op der Insel Madeira gëtt et eng endeemesch Ënneraart, de Madeirapoufank.

## Kascht
D'Poufanke friesse Bieren, all Zorte Geseems, Insekten a Spannen. D'Jippelcher gi mat Insekten an deenen hire Larve gefiddert.

## Gesank
Gesank vun engem Poufank

## Reproduktioun

 
De Männche markéiert säi Revéier am Fréijoer duerch haarde Gesang. D'Weibche baut an enger Héicht vun 2–10 m an engem Bam e gutt getarntent Nascht mat décke Wänn, dat bannendran mat Hoer, Plommen, asw. ausgepolstert gëtt. Am Joer gëtt et zwou Bréiechte mat jee 4 -6 hellbrongen oder bloelzeg-wäissen Eeër, déi rout bis donkelbrong gepierpelt sinn. D'Eer ginn 13-14 Deeg ausgebréit. Déi Jonk gi 14 Deeg vun den Eltere gefiddert, duerno verloosse se d'Nascht.

## Nimm
Nieft "Poufank" gëtt de Villche regional och nach *Boufank, Puffank* (Musel, Veianen), *Bouféck, Bopitt, Boupitt, Pénkerchen, Bëschkäppchen* (Léiler), *Bëschvigelchen* oder *Bëschvillchen* (Eislek, Kielen) genannt.

## Kuriéises
Zu Lëtzebuerg nennt sech e Naturisteveräin *[[De Poufank]]*.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Vullen zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

*
*de Gesank op www.vogelstimmen-wehr.de
Siemens ES64 EuroSprinter

D**'Siemens ES64 EuroSprinter** sinn eng Famill vu Lokomotiven déi d'Firma Siemens fir den europäesche Persounen- a Giddertrafic baut.
### Siemens ES64F

### Siemens ES64U2

### Siemens ES64U3

### Siemens ES64U4

### Siemens ES64F4


Image:BR 152 Gaimersheim.jpg|**ES64F** mat engem Gidderzuch bei Gaimersheim.
Image:662_Pians.jpg|**ES64U2** mat Schwäiz-Lackéirung fir d'EM 2008.
Image:2010-03-25 SNCB Class 1810 at Namur station after test campaign near Florenville.jpg|**ES64U3** zu Namur.
Image:357kmh.jpg|D**'ES64U4** hält de Weltrekord fir déi héchst Vitess vun enger elektrescher Lokomotiv.
Image:Railion 189 002 - Doppeltraktion; Fürth Hbf.jpg|**ES64F4** zu Führt.
Siemens ES64U2

D'Lokomotive vun der Siemens Serie ES64U2 sinn Lokomotiven aus der EuroSprinter Famill. Si ginn haut bei der DB (Serie 182), der ÖBB (Serie 1016 an 1116) an der MÁV (Serie 1047) agesat.

60 Maschinne gehéiere privaten Eisebunnsgesellschaften déi virun allem appreciéieren datt d'Lokomotive kënnen an Däitschland, Éisträich, der Schwäiz an Ungarn fueren.
## Technik
D'Lokomotive goufen 1997 fir d'ÖBB entwéckelt a gebaut, well déi meescht Lokomotiven an Éisträich dee Moment scho bal 50 Joer um Bockel haten. D'Commande war vun Ufank un fir 2 verschidden Zorte Lokomotive, eng reng 15kV Lokomotiv fir Zich an Éisträich an eng Lokomotiv fir 15kV an 25kV fir den Trafic iwwer d'Grenz an Ungarn.

Ufank 2000 gouf déi éischt Lokomotiv ausgeliwwert.

### Geräischer beim Ufueren
D'ES64U2 hunn d'Particularitéit datt dat Geräisch dat se beim Ufuere maachen, enger Tounleeder gläicht.

## Asaz
### Asaz bei der ÖBB
Bei der ÖBB kruten d'Lokomotiven de geschützten Numm **Taurus**(lat. Stéier). All d'Maschinnen si fir den Asaz mat Steierween ekipéiert.

D'1016 gi virun InterCity a Regionalzich an Éisträich an Däitschland agesat.

D'1116 gi virun allem am Gidder- a Persounentrafic mat Ungarn an der Schwäiz agesat.

Eng Rei vun den 1116 gi mat de Railjet Zich agesat, dëst sinn déi eenzeg ES64U2 déi hir Héchstvitesse vun 230&nbsp;km/h erreechen.

Am Kader vun der Foussball-Europameeschterschaft 2008 goufe verschidde Lokomotiven an de Faarwe vun den Fändele vun de Länner ugestrach déi bei der EM dobäi waren.

### Asaz bei der DB
Déi däitsch Bunn huet d'Serie 182 kaf well hir modern Gidderzuchlokomotive vun der Serie 152 net fir Éisträich konnten homologéiert ginn. 
Tëscht 2001 an 2009 sinn d'Lokomotiven nëmme mat Gidderzich gefuer. Datt ausgerechent déi DB-Lokomotive mat der héchster Vitess mat luese Gidderzich ënnerwee sinn ass héchst onrentabel an nodeem wéinst der Wirtschaftskris 2009 ze vill Lokomotive bei DB Cargo waren, si verschidden ES64U2 op Regionalexpress Zich an der Cottbuser Géigend agesat ginn.

## Weiderentwécklung
Aus den ES64U2 huet Siemens eng Serie Lokomotive fir den Asaz ënner Gläich- a Wiesselstroum entwéckelt.
Dat sinn d'Siemens ES64U4.
Robert Woodrow Wilson

De **Robert Woodrow Wilson**, gebuer den 10. Januar 1936 zu Houston, Texas, ass een US-amerikanesche Astronom, Physiker an Nobelpräisdréier fir Physik. 
De Wilson huet op der Rice University an am California Institute of Technology studéiert.

1978 krut hien zesumme mam Arno Penzias de Nobelpräis fir Physik fir "d'Entdeckung vun der kosmescher Mikrowellen-Hannergrondstralung" (engl.: *Cosmic Microwave Background*, CMB).

Dës Entdeckung hunn déi zwéin duerch Zoufall am Joer 1964 bei de Bell Laboratoiren zu Holmdel, New Jersey gemaach, wou si un enger neier Aart vun Antenne geschafft hunn. Si hunn een Hannergrondrauschen an der Äerdatmosphär entdeckt, dat si sech net erkläre konnten. Nodeem si d'Antenn vum Dauwendreck gebotzt haten, war d'Rauschen awer net fort war, an et gouf am Endeffet als kosmesch Hannergrondstralung identifizéiert. Dëst gëtt als en experimentelle Beleeg vun der Urknall-Theorie opgefaasst.

## Auszeechnungen
* 1977 Henry Draper Medal
* 1977 Herschel Medail
* 1978 Nobelpräis fir Physik

## Um Spaweck
* Robert Woodrow Wilson: Official Nobel page
* Annotated bibliography for Robert Wilson from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues
John Paul Wild

Den **John Paul Wild**, gebuer de 17. Mee 1923 zu Sheffield, a gestuerwen den 10. Mee 2008, och *Paul Wild* genannt, war en australeschen Astronom a Wëssenschaftsmanager. Hien ass e Pionéier vun der Radioastronomie.

De Wild krut seng akademeisch Ausbildung a Mathematik a Physik op der Universitéit vu Cambridge. Am 2. Weltkrich war hie Radaroffizéier bei der brittescher Marinn. Am Joer 1947 huet hie sech der australescher Wëssenschaftsorganisatioun CSIRO ugeschloss, wou hie Leeder vun der Sektion fir Radiophysik (1971–1977) a President vun der CSIRO (1978–1985) gouf. Säi wëssenschaftlechen Intressi war d'Radioastronomie an d'Sonnephysik. Hie gehéiert zu den éischten, déi nom 2. Weltkrich déi nei Radiotechnik systematesch fir Sonnenënnersich gebraucht hunn. Vun 1967 bis 1970 huet hien an der Internationaaler Astronomescher Unioun (IAU) d'Kommissioun fir d'Radioastronomie geleet.

## Auszeechnungen
* 1974 Herschel Medail
* 1980 Royal Medail

## Um Spaweck
* Biographescht Material bei 'Bright Sparcs'
* Feature vun der Australian Broadcasting Corporation iwwer d'Wilds Ënnersich vun der Sonn
FC Kehlen

Den **FC Kielen** (offiziell: **FC Kehlen**) ass e lëtzebuergesche Foussballclub vu Kielen deen 1946 gegrënnt gouf. D'Veräinsfaarwe si rout a schwaarz. De Veräi spillt seng Heemmatcher am Stadion Albert Berchem, deen nom fréiere Buergermeeschter vun der Gemeng Kielen Albert Berchem benannt ass.

## Erfolleg
Den gréissten Erfolleg an der Veräinsgeschicht waren déi 2 Barragematcher 2003 an 2007 fir den Opstig an d'Foussball Éierepromotioun. 2003 huet den FC Kielen 0-1 géint den CS Uewerkuer verluer an 2007 0-2 géint den FC CeBra 01.

## Bekannt Spiller
Déi bekanntst Spiller déi beim FC Kielen ugefaangen hunn, sinn de Jeff Saibene, de Manou Scheitler, de Joël Pedro, de Luca Duriatti de Luc Biver an de Matthew De Cae.

## Statistik
An der 1. Divisioun huet den FC Kielen bis elo 321 Matcher gespillt, 112 Matcher gewonnen, 529 Goler geschoss a 595 Goler geschoss kritt.

An der 2. Divisioun huet den FC Kielen bis elo 495 Matcher gespillt, 197 Matcher gewonnen, 967 Goler geschoss an 964 Goler geschoss kritt.

An der 3. Divisioun huet den FC Kielen bis elo 295 Matcher gespillt, 139 Matcher gewonnen, 771 Goler geschoss a 697 Goler geschoss kritt.

An der 4. Divisioun huet den FC Kielen bis elo 236 Matcher gespillt, 103 Matcher gewonnen, 657 Goler geschoss a 615 Goler geschoss kritt.

Am Ganzen huet den FC Kielen zanter 1946 1347 Matcher gespillt, dovu 551 gewonnen (41 %), 217 gläichgespillt a 579 verluer. 2624 Goler si geschoss ginn, an 2871 krut en der geschoss.

Déi schlechst Saison war 1969/70 mat 1 gewonnene Match. D'Konsequenz war déi lescht Plaz an der 4. Divisioun.

## Um Spaweck
* Websäit vum FC Kielen
Lepjoschka

**Lepjoschka**, och **Tandir non**, **usbeekescht Fluedebrout**, ass eng Zort Fluedebrout an der usbeekescher an afghanescher Kichen. Et huet d'Form vun enger Scheif, mä et ass méi déck wéi en Nan, absënns um Bord. Et gëtt a speziellen Touniewe gebak.

## Um Spaweck
* Lepjoschka op orexca.com 
* Broutzorten an der usbekescher Kichen