open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
NGC 371

Den **NGC 371** ass en oppene Stärekoup an engem Emissiounsniwwel (HII-Regioun) op enger Distanz vun ongeféier 200.000 Liichtjoer an der klenger Magellanescher Wollek. Den NGC 371 steet am Stärebild Tucana.

Den NGC 371 gouf den 1. August 1826 vum schotteschen Astronom James Dunlop entdeckt. D'Stäre vum oppene Stärekoup entstinn aus dem Waasserstoff-Gas vun der HII-Regioun Dëse Stärekoup huet ongewéinlech vill verännerlech Stären ë.&nbsp;a. lues pulséierend B Stären (LPS).

## Kuckt och

## Um Spaweck

* DSS Images for NGC 300 through NGC 399
Naby Twimumu

Den **Naby Twimumu**, gebuer de 24. August 1990, ass e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 30. Januar 2008 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Luc Mischo

De **Luc Mischo**, gebuer de 17. September 1974, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 2. Juni 2001 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Pierre Metzler

Den **Auguste Nicolas Pierre Metzler** genannt **Pierre Metzler**, gebuer de 7. Januar 1907, a gestuerwen de 5. November 1983, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 9. Februar 1930 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Jean-Pierre Kremer

De **Jean-Pierre Kremer**, gebuer den 20. September 1912, a gestuerwen de 14. Abrëll 1957 zu Déifferdeng, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 4. November 1934 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Henri Damme

Den **Henri Dammé**, gebuer den 31. Mäerz 1936, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 9. Mäerz 1961 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Jean Noel

De **Jean Noel**, gebuer den 9. November 1957, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 21. September 1977 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

## Kuckt och
Adrien Koster

Den **Adrien Koster**, gebuer de 6. Oktober 1956, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 24. Abrëll 1977 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Marcel Simon

Et gëtt verschidde Persounen déi **Marcel Simon** heeschen:
* Marcel Simon (1907-1995), lëtzebuergesche Fonctionnaire a Schrëftsteller
* Marcel Simon (1958), lëtzebuergesche Foussballspiller
* Marcel Simon, lëtzebuergesche Basketballspiller
* Marcel Simon (1872-1958), belsche Filmschauspiller
Nico Valentiny

Den **Nicolas Valentiny** oder **Nico Valentiny**, gebuer de 6. September 1951, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 10. November 1976 fir déi Lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
François Müller (1947)

De **François Müller** oder **Jeng Müller**, gebuer den 12. Abrëll 1947, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 28. Februar 1973 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Jacques Mousel

De **Jacques Mousel**, gebuer de 17. Februar 1950, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 16. Abrëll 1970 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Norbert Bausch

Den **Norbert Bausch** oder **Bob Bausch**, gebuer de 27. Juli 1946, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 8. Dezember 1968 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Emile Antony

Den **Emile Antony**, gebuer den 22. Juni 1943 zu Esch-Uelzecht, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 31. Mäerz 1968 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt an an deem Match géint Frankräich 1 Gol geschoss.
## Kuckt och
Roland Pletschette

De **Roland Pletschette**, gebuer den 31. Januar 1942, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 21. Oktober 1964 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Carlo Bofferding

De **Carlo Bofferding**, gebuer de 16. Februar 1941, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 26. Abrëll 1964 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Romain Kies

De **Romain Kies**, gebuer den 23. Januar 1937, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 3. Mäerz 1963 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Jacques Bach

De **Jacques Bach**, gebuer den 29. Abrëll 1941 zu Esch-Uelzecht, an och do gestuerwen den 1. Mäerz 2013, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 10. Dezember 1961, an engem Frëndschaftsmatch, deen zu Esch géint Frankräich ausgedroe gouf, fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt. A senger Carrière huet hie fir déi dräi Escher Foussballsekipp gespillt: vun 1959 bis 1963 war hie bei der Jeunesse, mat där hien dräimol de Championnat gewonnen huet, duerno ass hie bei d'Fola gewiesselt, mat där hien 1968 d'Éierepromotioun gewonnen huet. No enger schwéierer Blessur um Been huet hie missen ophale mam Foussballspillen.

Wéi 1972 den deemolegen Trainer vun der Jeunesse Gilbert Legrand him awer sot, datt en nach a Form wier, huet hie kuerzerhand erëm mam Foussballspillen ugefaangen. Hien huet dunn awer just fir e puer Méint, bis d'Saison eriwwer war, bei der Jeunesse gespillt.

Duerno ass hie bei d'US Esch gewiesselt, mat där hien de Sprong an d'1. Divisioun gepackt huet. Hien ass deemno den eenzege Spiller dee mat den 3 Ekippe vun Esch gespillt huet.

De Jacques Bach war och jorelaang Trainer vun de Jugendekippe vun der Jeunesse.
Conrad Gesner

De **Conrad Gesner** (**Gessner**), gebuer de 26. Mäerz 1516 zu Zürich, an do gestuerwen den 13. Dezember 1565, war e Schwäizer Polyhistor, Dokter an Naturfuerscher.

Hien ass den Auteur vun engem monumentalen zoologesche Wierk, der *Historia animalium* (Bd. 1-4: 1551-1558; Bd. 5: 1587, posthum; Bd. 6: 1634, posthum). Säi botanesche Pendant dozou ass posthum ënner dem Titel *Opera botanica Conradi Gesneri* (1751-1771) erauskomm.
Louis Pierre Vieillot

De **Louis Pierre Vieillot**, gebuer den 10. Mee 1748 zu Yvetôt an der Normandie, a gestuerwen 1831 zu Rouen, war e franséischen Ornitholog.

De Vieillot huet vill nei Vullenaarten a -gattunge beschriwwen.

## Literatur
* Olivier, Georges, 1965. *Un grand ornithologiste normand, Louis-Pierre Vieillot: sa vie, son oeuvre, [communication à l'Académie des sciences, belles-lettres et arts de Rouen, 27 octobre 1961].* Fécamp: impr. L. Durand et fils, 16 S.
Peeping Tom

**Peeping Tom** ass e brittesche Film vum Filmregisseur Michael Powell aus dem Joer 1960. 
## Ëm wat geet et am Film?
De Mark Lewis schafft am Dag als Kameramann an engem Filmstudio. Nuets sicht hie sech Fraen déi hien ermuert an dobäi hiren Doud filmt.
## Um Spaweck
* Kritik vum Roger Ebert
* De Film op dvdclassik 
* De Film op dvdbeaver
Jean Lanners

De **Jean Lanners**, gebuer den 18. November 1940, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 28. Februar 1960 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Pierre Schintgen

De **Pierre Schintgen**, gebuer de 7. Mee 1937, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet de 17. November 1957 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
Erny Schumacher

Den **Erny Schumacher**, gebuer de 27. Mäerz 1928, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 9. Oktober 1955 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Hien ass de Brudder vum Léon Schumacher.
Gustave Noel

De **Gustave "Gusty" Noel**, gebuer den 29. Juli 1932, a gestuerwen den 10. Mee 2018, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 8. Juni 1955 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.

Hien ass gestuerwen den 10. Mee 2018, am Alter vu 85 Joer.

## Kuckt och
François Arnscheidt

De **François Arnscheidt**, gebuer de 27. Mee 1930, a gestuerwen de 25. Oktober 2011, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.

Hien huet den 10. Abrëll 1955 fir déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gespillt.
## Kuckt och
Joachim Gauck

De **Joachim Gauck**, gebuer de 24. Januar 1940 zu Rostock, war vun 2012 bis 2017 deen eelefte Bundespresident vun Däitschland. Virdru war hien evangeelesch-lutheresche Pastor a Kierchefonctionnaire (1982-1990), no der *Wende* 1990 Deputéierten an der DDR-Volkskammer fir Bündnis 90. Vun 1990 bis 2000 war hie *[[Bundesbeauftragter für die Stasi-Unterlagen]]*, d.&nbsp;h. Kommissär zoustänneg fir d'Stasi-Archiven.

Hie war och Publizist, President vun der Associatioun *[[Gegen Vergessen – Für Demokratie]]* an ee vun den Initiateure vun der Prager Erklärung an der *[[Erklärung über die Verbrechen des Kommunismus]]*. Den 18. Mäerz 2012 gouf hie mat grousser Majoritéit vun der Bundesversammlung zum Bundespresident gewielt, nodeem en 2 Joer virdrun als Kandidat vun der Oppositioun géint de Christian Wulff ënnerleeë war.

Als Bundespresident war hie vum 3. bis 5. November 2014 op Staatsvisitt zu Lëtzebuerg, wou en ë.&nbsp;a. bei enger Zeremonie fir d'Vergréisserung vum Pompelspäicherwierk Veianen dobäi war, souwéi de Schengener Lycée an d'Uni Lëtzebuerg um Belval besicht huet.
## Gielercher
*
*
*
## Um Spaweck
NGC 383

Den **NGC 383** ass eng elliptesch Galaxie am Stärebild Pisces, déi ronn 211 Millioune Liichtjoer vun eiser Äerd ewech läit. Den NGC&nbsp;383 gouf den 12. September 1784 vum däitsch-britteschen Astronom Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* SIMBAD Query
* Artikel a Biller zu NGC 3830 op wikisky.org
Roger Philippi

De **Roger Philippi**, gebuer den 12. September 1952 zu Rëmeleng, ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballsarbitter.

Tëscht dem 15. Abrëll 1987 am 11. Oktober 1997 huet de Roger Philippi 16 Lännermatcher als Arbitter geleet.
Alen Observatoire vu Lund

Den **Alen Observatoire vu Lund** (schweedesch *Lunds gamla observatorium*) ass en Observatoire an der südschweedescher Stad Lund. E war bis 2001 en Deel vun der Fakultéit fir Astronomie vun der Universitéit Lund.

Dat haitegt Gebai dat als Kulturdenkmal klasséiert ass, gouf vum Helgo Zettervall gebaut an 1867 ageweit, nodeem d'Fakultéit vum zentral geleeëne Kungshuset dohi geplënnert war. 1897 gouf de Carl Charlier Direkter vum Observatoire. Et läit am *Observatorieparken*, direkt nieft dem Stadpark. Ronderëm dat Ganzt lafe Festungsdeeler aus dem Mëttelalter. Den Observatoire ass mat engem 25&nbsp;cm grousse Refrakter plus Meridiankrees ekipéiert. An den 1950er-Jore gouf op Initiativ vum Knut Lundmark e Panoramabild vum Nuetshimmel produzéiert, déi sougenannt „Vintergatskarta“. Tëscht 1978 an 2001 war e Planetarium am Gebai installéiert, dee fir Interessenten zougänglech war. 

D'Astronomesch Fakultéit war 2001 an hiren neien Institut un der *Sölvegatan*, am Norde vun der Stad geplënnert. Den neien Observatoire gouf dobäi an den ale Waassertuerm vu Lund integréiert.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Nicolae Timofti

Den **Nicolae Timofti**, gebuer den 22. Dezember 1948 zu Ciutulești, SSR Moldawien, Sowjetunioun, ass e moldawesche Jurist a Politiker. Hie war vu Mäerz 2012 bis November 2016 President vun der Republik Moldawien.

## Liewen
Den Nicolae Timofti ass de Jong vun enger Famill vu Sibirien-Deportéierten. Hien huet bis 1972 Droit op der Universitéit Chișinău studéiert an duerno als Conseiller am Justizministère. Hie war vun 1976 u Distriktsriichter zu Chișinău a vun 1980 u Riichter vum Ieweschte Conseil.

1990, no der Onofhängegkeetserlärung vu Moldawien, gouf den Timofti Vizepresident um Ieweschte Geriichtshaff.1996 bis 2001 President vun der Chambre d'appel vu Chișinău, gouf awer entlooss, wéi d'Kommunistesch Partei PCRM un d'Muecht koum 1996 gouf den Timofti ausserdeem President vun der moldawescher Riichtervereenegung.

De 16. Mäerz 2012 huet den Timofti d'Wal zum President vu Moldawie gewonnen.

Den Timofti ass bestuet a Papp vun 3 Jongen.

## Um Spaweck
Jaume Nomen

De **Jaume Nomen Torres**, gebuer den 23. Juni 1960 zu Tortosa an der Provënz Tarragona a Katalounien, ass e spueneschen Astronom an Asteroidenentdecker.

Hien ass Professer op der Universitéit Barcelona an ass aktive Member vum GEA (Groupe d'Études Astronomiques) an Direkter vum Unicorn Project 3SSS, dat dräi automatesch Teleskope mat engem Duerchmiesser vun 61&nbsp;cm am Observatoire Piera, am Observatoire vun L'Ametlla de Mar an am Costitx-Observatorium opstellt fir d'Kapazitéite fir d'Entdeckung an Observatioun vun Asteroiden ze verbesseren.

Hien huet vun 1999 bis 2002 am Ganzen 53 Asteroiden entdeckt.

Den Asteroid (56561) Jaimenomen gouf no him genannt.

## Quell
* Lutz D. Schmadel: *Dictionary of Minor Planet Names*. 5th ed. Springer, Berlin 2003, ISBN 3-540-00238-3 (engl.) Voransicht bei Google Book Search

## Kuckt och
Courrier du Grand-Duché de Luxembourg

De ***Courrier du Grand-Duché de Luxembourg*** war eng franséischsproocheg Zeitung, déi vun 1844 bis 1868 zu Lëtzebuerg erauskomm ass.

Déi éischt Nummer ass op den Datum vum Mëttwoch 3. Juli 1844 datéiert.

Am Laf vun der Zäit ass Zuel vun den Nummere pro Woch vun zwou op sechs erhéicht ginn. Och goufen d'Wochendeeg vun der Verëffentlechung e puermol geännert:
* vu Juli 1844 bis Dezember 1855, mëttwochs a samschdes
* vu Januar 1856 bis Dezember 1856, donneschdes a samschdes
* vu Januar 1857 bis September 1859, mëttwochs, freides a sonndes
* vun Oktober 1859 bis Dezember 1860, all Dag ausser méindes.

Et war dëst den Nofollger vum *[[Journal de la Ville et du Grand-Duché de Luxembourg]]* (1826-1844). Chefredakter war de Mathieu-Lambert Schrobilgen (1789-1883). De *Courrier* war konzipéiert, der *[[Luxemburger Zeitung (1844-1845)|Luxemburger Zeitung]]* (1844-45) vum Ernest Grégoire Konkurrenz ze maachen.

Besëtzer vum *Courrier* waren d'Bridder a Schmelzhären Norbert (1811-1885) a Charles Metz (1799-1853). Si hunn, nodeem de *Courrier* opgehalen huet, eng däitschsproocheg Zeitung, d*'[[Luxemburger Zeitung]]* (1868-1941), erausginn.

## Literatur

## Kuckt och
* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg
## Um Spaweck
*eluxemburgensia: Courrier du Grand-Duché de Luxembourg
Waarmloftballon

E **Waarmloftballon** ass e Gefier fir an der Loft ze zirkuléieren. 

## Opbau a Fonctionnement
E besteet aus enger Enveloppe, déi haut meeschtens aus Nylon ass an déi mat gewiermter Loft gefëllt ass. Drënner hänkt e Kuerf (oder "Gondel"), fir Leit, Material a Ballast ze transportéieren, an och eng Quell fir Brennes, fir d'Loft z'erhëtzen. De Prinzip baséiert drop, datt waarm Loft am Ballon par Rapport zu der kaler ronderëm eng manner grouss Densitéit huet, an de Ballon deemno en Opdriff kritt.

## Geschicht

De Waarmloftballon ass dat eelst Loftgefier, mat deem de Mënsch an d'Luucht goe konnt. Den 21. November 1783 ass eng éischt Kéier e Ballon, deen net un enger Léngt houng, mat zwee Leit dran, dem Jean-François Pilâtre de Rozier an dem François Laurent d'Arlandes fléie gelooss ginn. Erfonnt a gebaut haten en d'Bridder Joseph-Michel a Jacques-Etienne Montgolfier. E Waarmloftballon heescht nach haut op Franséisch *Montgolfière*.

Scho Joerhonnerte virdrun haten d'Chineese kleng Lampione mat waarmer Loft fléie gedoen, an an Europa hat schonn de Bartolomeu de Gusmão den 8. August 1709 en onbemannte Ballon mat waarmer Loft fléie gedoen.

Ier se Leit fräi fléie gelooss hunn, haten d'Bridder Mongolfier fir d'éischt mat Déieren, an da mat engem Ballon mat enger Fesselléngt, experimentéiert.

1794 bei der Schluecht vu Fleurus, gouf e Waarmloftballon eng éischt Kéier militäresch agesat, fir vun do aus e besseren Iwwerbléck iwwer d'Schluechtfeld ze hunn.

## Zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg ass d'Commune Aérostatique du Grand-Duché de Luxembourg de Veräin, dee sech mam Waarmloftballon-Fléien ofgëtt.

## Biller

BallonKathedrale01 edit.jpg|E Waarmloftballon an der Form vun der Abtei vu St Gallen.
Schroeder Fire Balloons G34-24 Cercle Lux Aerostation LX-BTO, Luxembourg-City, Luxembourg PP1243151491.jpg|E Ballon mat enger Reklamm fir "Visit Luxembourg"...
Cameron N-77 Private LX-BML, Mondorf, Luxembourg PP1279224513.jpg|... an een anere mat enger Reklamm fir Bernard-Massard.
FESTIVAL BALLOONS 2012 085.jpg|De Kuerf vun engem Ballon.



Goreme banner2.jpg|Waarmloftballonen iwwert der Landschaft Kappadokien an der Tierkei.


## Um Spaweck
Lëtzebuerger Fligereimusée zu Munneref

De **Musée de l'aviation luxembourgeoise** oder **Lëtzebuerger Fligereimusée** (eege Bezeechnung: „**Fligermusée**“) zu Munneref ass den éischte Musée zu Lëtzebuerg, dee sech mat der Fligerei am Groussherzogtum beschäftegt. Obwuel et ëm d'Fligerei (Aviatioun) geet, nennt de Musée sech selwer „Fligermusée“.

De Musée huet de 15. Juni 2012 seng Dieren am Waasserhaus vun der Kind-Quell am Park vum Thermalbad zu Munneref opgemaach.

Zu den Haapttheme vum Musée gehéiert den 1. groussen internationale Meeting vun der Fligerei zu Munneref am Joer 1910, dee sengerzäit op Bedreiwe vum Charles Bettendorf op deem senger Proprietéit ofgehale gouf.

De Musée gëtt vun der ASBL Lëtzebuerger Fligermusée bedriwwen.

## Biller

Mondorf-les-Bains, Musée de l'aviation (104).jpg
Mondorf-les-Bains, Musée de l'aviation (106).jpg
Mondorf-les-Bains, Musée de l'aviation (107).jpg

## Um Spaweck

*De Musée um Site vum Thermalbad
Leopold Durand

De **Leopold Durand**, gebuer als **Jean François Durand** den 29. November 1666 zu Saint-Mihiel a Loutrengen, a gestuerwen de 5. November 1749 zu Saint-Avold, war e Benediktinerpater a Baumeeschter.

Den Durand, deen op der Universitéit vu Pont-à-Mousson Droit studéiert hat, huet zu Metz an zu Paräis als Affekot geschafft, ier hie 1701 decidéiert huet, an de Benediktiner-Uerden anzetrieden. Als Pater huet hie sech mat Architektur befaasst. Hien huet d'Bauaarbechte vum Schlass vu Commercy iwwerwaacht a war als Architekt um Bau vun der Abtei vu Saint-Avold bedeelegt. Zu sengen Haaptwierker hunn d'Abtei St-Epvre-lès-Toul (*abbaye de Saint-Èvre*), déi wärend der Franséischer Revolutioun zerstéiert gouf, a virun allem den Neibau am Barockstil vun der Abtei vun Iechternach (1727-1736) (mat der Orangerie) gehéiert.

De Leopold Durand ass den Auteur vun engem Manuskript, dat den Dom Calmet 1748 mat engem Virwuert an enger Rei vun Ergänzungen zu Nanzeg mam Titel *Traité historique des eaux et bains de Plombières* als Buch publizéiert huet.

Zu Iechternach gëtt et eng Strooss, déi dem Leopold Durand säin Numm dréit.

## Literatur
Schmitt, M., 1970. *Die Bautätigkeit der Abtei Echternach im 18. Jahrhundert (1728-1793).* Ministère des Arts et Sciences, Luxembourg, 230 S.
Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren

Dës Lëscht vun de **fréiere Lëtzebuerger Paren**, wéi se bis de 7. Mee 2017 bestanen hunn, ass en Deel vun de .

Déi aktuell Pare sinn an der Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren ze fannen.

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M

## N

## O

## P

## R

## S

## T

## U

## V

## W

## Z
NGC 5189

Den **NGC 5189** ass e planetareschen Niwwel am Stärebild Musca an huet eng Wénkelausdehnung vun 2,33' an eng visuell Magnitude vun 10,3&nbsp;mag.

Den NGC 5189 gouf den 1. Juli 1826 vum James Dunlop entdeckt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* GoBlack
* DSS Images for NGC 5100 through NGC 5199
* NGC5189
Eugène Pesch

Den **Eugène Pesch**, gebuer den 9. August 1908 zu Uewerkuer, a gestuerwen de 4. Dezember 1991, war e Sammler vu Fossilien, Mineraler a Minièresgeschier.

Seng Kollektioun, déi hien der Gemeng Déifferdeng vermaach hat, ass am Musée Eugène-Pesch zu Zowaasch ausgestallt.
Elke Haltaufderheide

D**'Elke Haltaufderheide**, gebuer als *Elke Friederike Gertrud Haltaufderheide* de 6. Mäerz 1940 zu Herdecke, ass eng däitsch Filmproduzentin a Schauspillerin. Si ass och ënner dem Numm *Elke Hart* opgetrueden. Si ass Member vun der Däitscher Filmakademie.
## Filmer
### als Produzentin
* 1971: *Nachtschatten*, vum Niklaus Schilling mam John Van Dreelen 
* 1976: *[[Die Vertreibung aus dem Paradies]]*, vum Niklaus Schilling mam Herb Andress a Jochen Busse
* 1977: *[[Rheingold (Film)|Rheingold]]*, vum Niklaus Schilling mam Rüdiger Kirschstein a Gunther Malzacher
* 1979: *Der Willi-Busch-Report*, vum Niklaus Schilling mam Tilo Prückner 
* 1981: *[[Der Westen leuchtet!]]*, vum Niklaus Schilling mam Armin Mueller-Stahl a Beatrice Kessler
* 1981: *Zeichen & Wunder*, vum Niklaus Schilling 
* 1983: *[[Die Frau ohne Körper und der Projektionist]]*, vum Niklaus Schilling mam Liane Hielscher a Gabriel Barylli
* 1984: *Dormire*, vum Niklaus Schilling mam Sunnyi Melles 
* 1986: *Unter 4 Augen*, vum Niklaus Schilling (Kuerzfilm)
* 1991: *Deutschfieber*, vum Niklaus Schilling mam Tilo Prückner a Christiane Paul
* 1987: *Der Atem*, vum Niklaus Schilling mam Charles Brauer a Karina Fallenstein	
* 1994: *Die blinde Kuh*, vum Niklaus Schilling mam Mari Cantu a Luc Feit

### als Schauspillerin
* 1966: *Ein Haus am Meer*, vum Klaus Lemke (Kuerzfilm)
* 1968: *Jet Generation - Wie Mädchen heute Männer lieben*, vum Eckhart Schmidt mam Roger Fritz a Jürgen Draeger
* 1967: *Jane erschießt John, weil er sie mit Ann betrügt*, vum Rudolf Thome mam Alf Brustellin a Marquard Bohm (Kuerzfilm)
* 1967: *48 Stunden bis Acapulco*, vum Klaus Lemke mam Dieter Geissler a Christiane Krüger
* 1968: *Under My Thumb*, vum Martin Müller (Kuerzfilm)
* 1968: *Helga und Michael*, vum Erich F. Bender mam Ruth Gassmann a Felix Franchy
* 1968: *Detektive*, vum Rudolf Thome mam Ulli Lommel an Uschi Obermaier 	
* 1969: *[[Nicht fummeln, Liebling]]*, vum May Spils mam Werner Enke a Gila von Weitershausen
* 1971: *Nachtschatten*, vum Niklaus Schilling mam John Van Dreelen
* 1971: *Die nackte Gräfin*, vum Kurt Nachmann mam Wolfgang Lukschy a Renate Kasché
* 1971: *Zu dumm zum...*, vum Henry van Lyck mam Brigitte Skay an Ann Smyrner
* 1976: *[[Die Vertreibung aus dem Paradies]]*, vum Niklaus Schilling mam Herb Andress a Jochen Busse
* 1977: *[[Rheingold (Film)|Rheingold]]*, vum Niklaus Schilling mam Rüdiger Kirschstein a Gunther Malzacher
* 1981: *Zeichen & Wunder*, vum Niklaus Schilling 
* 1983: *[[Die Frau ohne Körper und der Projektionist]]*, vum Niklaus Schilling mam Liane Hielscher a Gabriel Barylli

## Auszeechnungen
Fir de Film *[[Rheingold (Film)|Rheingold]]* krut si 1978 als Produzentin den Däitsche Filmpräis a Gold.

## Um Spaweck
Lëtzebuerger Fligermusée

**Lëtzebuerger Fligermusée** ass den Numm enger lëtzebuergescher ASBL déi am Joer 2004 als **Association luxembourgeoise pour le maintien du patrimoine aéronautique** (gekierzt ALMPA) gegrënnt gouf. D'Associatioun bedreift de Lëtzebuerger Fligereimusée am Pavillon vun der Kind-Quell am Park vum Thermalbad zu Munneref.

Den aktuellen Numm vun der ASBL gouf op der Generalversammlung vum  7. Oktober 2020 ugeholl.
Cyrus Neshvad

De **Cyrus Neshvad** (och Syrus), gebuer zu Teheran (Iran), ass e lëtzebuergesche Filmregisseur a -produzent.

Wéi e fënnef Joer al war, ass seng Famill aus dem Iran geflücht. Zanterhier wunnt hien zu Lëtzebuerg. No senger Première am Lycée Michel Rodange, huet hien op de Filmschoulen zu Montpellier an zu Paräis studéiert. Hien huet eng *Maîtrise cinéma* vun der Université Vincennes à Saint-Denis an en *Diplôme réalisation* vun der École supérieure de réalisation audiovisuelle.

## Filmer
* 2023: *[[La valise rouge]]* (18 min.)
* 2019: *[[Portraitiste (Film)|Portraitiste]]* (15 min) mam Hervé Sogne, Albert Delpy, Lysa Welschen, Brigitte Urhausen an Annette Schlechter
* 2016: *[[Fils (Son)]]* (15 min) mam Hervé Sogne a Brigitte Urhausen als Schauspiller produzéiert vu Syneco
* 2014: *[[Antoine (Film 2014)|Antoine]]* (12 min) mam Max Pütz, Annette Schlechter a Raoul Schlechter als Schauspiller produzéiert vu Syneco mat der Kollaboratioun vun Independant Spirit Productions
* 2012: *[[L'orchidée]]* (13 min) mam Fernand Fox a Marc Olinger als Schauspiller, produzéiert vu Syneco mat der Kollaboratioun vun Independant Spirit Productions. 
* 2010: *En dehors de l'eau* (15 min) Dokumentarfilm iwwer d'Immigratioun vun 2 Iraner zu Lëtzebuerg, produzéiert vu Syneco. *Prix spécial du jury* um Festival Cinémator
*2009: *Numéro 1765* (4 min) produzéiert vu Syneco
*2008: *A l'abri* produzéiert vu Syneco. *Grand Prix* an der Klass *toutes catégories* um Festival Armoricourt zu Plestin-les-Grèves 2010. *Prix du jury* bei der *Filmakers Night* 2009 vun Épisclérite production.
*2003: *Soheila* (10 min) Dokumentarfilm iwwer d'Soheila Knaff-Sanie an der Serie *[[Portraits d'artistes]]* produzéiert vu Samsa
*2001: *Charlie* (10 min) produzéiert vun Tarantula

## Um Spaweck
* Websäit vum Cyrus Neshvad
Soheila Knaff-Sanie

D**'Soheila Knaff-Sanie**, gebuer den 10. Juli 1950 zu Teheran am Iran, ass eng lëtzebuergesch Graveurin.

Zanter 1984 wunnt a schafft si zu Lëtzebuerg.

Si war 1994 Matgrënnerin vum Atelier Empreinte.

## Film
* Cyrus Neshvad‎ (Realisateur): *Soheila Knaff-Sanie* an der Serie Portraits d'artistes, 2003

## Gielchen
* Médaille en Vermeil vum Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg (Promotioun 2004)

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
* D'Soheila Knaff-Sanie op der Websäit vum ''Cercle artistique de Luxembourg''
Heinrich-Hertz-Teleskop

Den **Heinrich-Hertz-Teleskop** (HHT), haut **Submillimeter Telescope** (SMT) ass e Radioteleskop fir d'Observatioun am Submillimeter-Wellelängteberäich, mat Standplaz um Mount Graham, USA.

Den Teleskop gouf zesumme vum Max-Planck-Institut fir Radioastronomie an vum Arizona Radio Observatory (ARO) vun der University of Arizona opgeriicht an 1993 a Betrib geholl. En huet en Empfänger fir de Millimeter- a Submillimeterberäich bis erof op 0,45&nbsp;mm Wellelängt. Op der Standplaz ass, wéinst der Héicht vun 3186&nbsp;m, den atmosphäresche Waasserdamp staark reduzéiert, d'Observatiounsqualitéit ass awer net mat Observatoire déi méi héich, wéi z.&nbsp;B. dem Mauna-Kea-Observatoire oder der Plaz vum Atacama Pathfinder Experiment ze vergläichen. An der Tëschenzäit gëtt den Teleskop eleng vum ARO bedriwwen.

## Technesch Detailer
* D'ganzt Gewiicht vum Submillimeter-Teleskop ass 135 Tonnen.
* D'Spigelfläch vum Teleskop besteet aus 176 Panéilen, déi en Duerchmiesser vu 15 Meter hunn.
* En huet Empfänger fir de Millimeter- a Submillimeterberäich vun 0,7 – 4&nbsp;mm.
* Positionéierungsprezisioun um Himmel: 2-3 Bousekonnen
* Opléisung um Himmel bei 1&nbsp;mm Wellelängt: 17 Bousekonnen

## Um Spaweck

* SMT-Websäit bei ARO

## Kuckt och
NGC 5257

Den **NGC 5257** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Virgo. Si ass ongeféier 300 Millioune Liichtjoer vun eiser Äerd ewech a steet a Wiesselwierkung mam NGC 5258.

D'Galaxie gouf den 13. Mee 1793 vum däitsch-britteschen Astronom Wilhelm Herschel entdeckt.
## Kuckt och

## Um Spaweck
* Hubble-Weltraumteleskop
Francophonie

D**'Francophonie** bezeechent engersäits deen Ensembel vu Leit, déi Franséisch entweeder als Mammesprooch, als Alldagssprooch, als Verwaltungssprooch, als Sprooch am Enseignement oder als gewielte Sprooch schwätzen. Anerersäits, op politeschem Plang, versteet een ënner Francophonie déi Gemeinschaft vu franséischsproochege Länner oder munnechmol deen Ensembel vu Länner oder Regiounen déi der Organisation internationale de la Francophonie ugehéieren.

D'Francophonie bedeit de Fait datt ee Franséisch schwätzt. An dëser Bedeitung ass d'Francophonie e Bestanddeel vun der Aussepolitik vu Frankräich a munnech aner Länner aus dem francophone Sproochraum.

Den 20. Mäerz ass all Joer d'Journée internationale de la Francophonie.

## D'Francophonie zu Lëtzebuerg

E wichtege Vertrieder vun der Francophonie zu Lëtzebuerg ass den Universitéitsprofesser Frank Wilhelm, dee lëtzebuergesche Korrespondent ass vun der Revue d'histoire littéraire de la France, der Francophonie vivante, L'Année francophone internationale, an de Cahiers francophones d'Europe centre-orientale. Donieft ass de Frank Wilhelm zanter 1996 Vizepresident vum Veräin Les amis de la maison de Victor Hugo à Vianden a.s.b.l..

Zum internationalen Dag vun der Francophonie organiséiert de Frank Wilhelm all Joer op den 20. Mäerz e Literaturowend ënner dem Titel "Littératures francophones - Diversité et convergences", deen zanter senger Ëffnung am Joer 2004 am Kulturzenter vun der Abtei Neimënster ofgehale gëtt. D'Texter gi vu professionelle Schauspiller gelies.

## Literatur
* Camy, Pierre, 1983. Francophonie et francophilie au Luxembourg. *Luxemburger Wort* Jg. 136, Nr. 159, p.&nbsp;5; Nr. 161, p.&nbsp;5.
* 
* Kraemer, Jean-Pierre, 1997. Le Luxembourg et la francophonie. ** Joer 18, N° 3: 15-27. Luxembourg.
* Wilhelm, Frank, 1999. Dictionnaire de la francophonie luxembourgeoise: suivi d'une Anthologie d'auteurs francophones luxembourgeois contemporains. Wien: Institut für Romanistik der Universität Wien ; Pécs: Département de français de l'Université Janus Pannonius. 413 p. (*Cahiers francophones d'Europe Centre-Orientale*, Hors série). ISBN 963-037-490-0.[Titre de la couv.: La francophonie du Grand-Duché de Luxembourg]

## Kuckt och
* Société des écrivains luxembourgeois de langue française (SELF)
* Dictionnaire des auteurs luxembourgeois

## Um Spaweck
* Organisation internationale de la francophonie 
* Espace économique francophone 
* Page de la Francophonie sur le site de l'Académie française
Tupou VI.

Den **Tupou VI.** (virdrun: *ʻAhoʻeitu ʻUnuakiʻotonga Tukuʻaho*), gebuer den 12. Juli 1959, ass zanter dem 18. Mäerz 2012 Kinnek vum Tonga. Hie gouf de 4. Juli 2015 gekréint.

Hien ass de klenge Brudder vu sengem verstuerwene Virgänger, dem George Tupou V. Säi Papp war de Kinnek Taufaʻahau Tupou IV. 1982 ass den ʻAhoʻeitu ʻUnuakiʻotonga Tukuʻaho an déi tonganesch Marinn agetrueden a gouf 1987 Korvettekapitän. Vun 1990 bis 1995 war hie Kommandant vum  PPB VOEA Pangai dat zu där Zäit fir Friddensmissiounen ëm Bougainville am Asaz war. Tëscht 1988 an 1997 huet hien an den USA an an Australien Militärstrategie studéiert.

1998 huet hie mat senger militärescher Karriär opgehalen a gouf amplaz vu sengem Brudder Tupouto (dem spéidere George Tupou V.) Aussen- a Verdeedegungsminister (bis August/September 2004). Vum 3. Januar 2000 bis den 11. Februar 2006 war hien och Premierminister vum Tonga. Duerno gouf hien zum Krounprënz ernannt.

## Um Spaweck
David Wagner

Et gëtt méi Persounen déi **David Wagner** heeschen:
* de Journalist (woxx) a Politiker David Wagner (* 1979)
* de Journalist (Radio Lëtzebuerg) David Wagner
* de Liichtathleet David Wagner (* 1981)
NGC 5331

Den **NGC 5331** ass eng Galaxiëkoppel am Stärebild Virgo an ass ongeféier 450 Millioune Liichtjoer vun eiser Äerd ewech. D'Zentre vun den zwou Galaxië si manner wéi 30" vuneneen ewech. Den NGC&nbsp;5331 gouf den 13. Mee 1793 vum däitsch-britteschen Astronom Friedrich Wilhelm Herschel entdeckt.
## Kuckt och

## Um Spaweck

* Hubble-Weltraumteleskop
5 vir 12

D'Initiativ « **5 vir 12** » ass eng ultra-liberal a globaliséiert lëtzebuergesch De-facto-Associatioun vu Vertrieder aus Wirtschaft a Politik, déi an hirem perséinlechen Numm agéieren.

Haaptzil ass e Changement vun der Mentalitéit an der Bevëlkerung fir d'Land fir seng zukünfteg Entwécklung vum, hirer Meenung no "iwwerflëssege Ballast", ze befreien, beispillsweis d'Droits acquisen, d'Ausgabe vum Staatsbudget, virun allem am Kader vun der Fonction publique, d'Walrecht fir net lëtzebuergesch Residenten etc. D'Initiativ benotzt eng Rei vu Sloganen, déi mat den Ängscht vum Bierger ëm d'Zukunft spillen.

## Um Spaweck

*Artikel op ''paperjam.lu'' iwwer 5 vir 12
*Interview mat der Christianne Wickler iwwer den ''État de la nation 2012'' vum Xavier Bettel op *paperjam.lu*
Leo Hendrik Baekeland

De **Leo Hendrik Baekeland**, gebuer de 14. November 1863 zu Gent, a gestuerwen den 23. Februar 1944 zu Beacon, New York, war e belsch-amerikanesche Cheemiker an Erfinder. 
Hien huet tëscht 1905 an 1907 deen éischte Massekonschtstoff, de Bakelit, entwéckelt (deen en no sech genannt huet).
## Kuckt och
* Lëscht vu Cheemiker
Marguerite Mongenast-Servais

D**Marguerite** ("**Meisy**" oder "**Maisy**") **Mongenast-Servais**, gebuer de 26. Juli 1882 an der Weilerbaach, a gestuerwen den 13. Juni 1925 zu Saint Nicolas-du-Port, war eng lëtzebuergesch Feministin, Sozialistin, Republikanerin an Autorin.

No hire Studien an der Sainte-Sophie an zu Paräis huet si sech bis zu hirem fréien Doud dofir agesat, hiren Dram vun engem méi fräien a sozial gerechte Lëtzebuerg ze verwierklechen. Si war villsäiteg intresséiert an engagéiert, net nëmmen an de soziokulturellen a sozioedukative Veräiner, mä och als Fraerechtlerin, Politikerin a Schrëftstellerin.

D'Meisy Mongenast war ë.&nbsp;a. Pazifistin, Feministin, Sozialistin, Ido-Unhängerin, Republikanerin, Unhängerin vum Guidismus a Schrëftstellerin. En zentraalt Element vun all hiren Engagementer ass anengems och e Schlëssel zu hirer Perséinlechkeet, nämlech d'Oflehnung vu virgefaasste Meenungen an Dogme vun egal wéi engem Bord: Fräiheet, Autonomie an Eegebestëmmung waren déi Wäerter, fir déi si sech engagéiert huet. Deemno verwonnert och net, datt si Comitésmember am "Freidenkerbund", der "Libre pensée" a Grënnerin vun de "Pupilles de la libre pensée" war, wou si sech mat enger däitlech antiklerikaler Rhetorik fir eng fräi Weltusiicht agesat huet, Iddien, déi si am Publikatiounsorgan *[[Der arme Teufel]]* vun der "Libre pensée" onmëssverständlech zum Ausdrock bruecht huet. An der Ausgab vum 18. Oktober 1914 gouf d'Meisy Mongenast sou charakteriséiert: "*eine hochgebildete, energische junge Dame, die jedesmal dabei ist, wenn es gilt, der Freiheit und der Kultur eine Gasse zu brechen*". Ënnert dem Numm «Ysiem» huet si weiderhi verschidde Gedichter publizéiert.

Si huet an deene Veräiner militéiert, déi de Mënschen zu méi Autonomie a Selbstbestëmmung verhëllefe wëllen. 1918 huet si mat anere Fraen eng Petitioun un d'Chamber geriicht fir d'Aféierung vum Fraewalrecht an an der Sozialistescher Partei huet se de Poste vun der Generalsekretärin iwwerholl. Als Comitésmember vun der *[[Action républicaine]]* huet si sech fir d'Aféiere vun enger Republik zu Lëtzebuerg agesat.

Si war och dobäi fir den Dammebasket ëm 1925 op Been ze setzen am Kader vun der Fédération luxembourgeoise des sports féminins (FLSF).

D'Meisy Mongenast-Servais war mam Ingenieur Paul Mongenast bestuet an d'Koppel hat zwee Kanner: Maurice a Sylla. Si ass d'Enkelin vum fréiere Staatsminister Emmanuel Servais an Duechter vum Ingenieur a liberalen Deputéierten Émile Servais, deen 1919 fir annerhallwen Dag President vun der kuerzlieweger Republik Lëtzebuerg war.

Zu Éiere vun der Meisy Mongenast-Servais ass zu Dummeldeng eng Strooss no hir benannt.

## Literatur
* Baden, Jeff, 2012. Eng aussergewéinlech Fra. D'Marguerite Mongenast-Servais - "eine hochgebildete, energische junge Dame". Virgestallt vum Germaine Goetzinger, Directrice vum CNL. *Die Warte* 11/2361: 2, 22. Mäerz 2012.

## Um Spaweck
L'orchidée

***L'orchidée*** ass e Kuerzfilm vum lëtzebuergesche Regisseur Cyrus Neshvad.
E gouf den 10. November 2011 fir d'éischt gewisen.

## Wourëms geet et am Film?
De Fernand ass vu sengem Jong géint säi Wëllen an e Fleegeheem gestach ginn. Wéi e säin Zëmmernoper Angelo kenne léiert, gesäit seng Situatioun op eemol net méi sou driipseg aus...

## Präisser
De Film ass  a ronn 20 offizielle Selektiounen op Festivalle gewise ginn an huet 9 Präisser gewonnen: "Prix du réalisateur" um Filmfestival vun Armoricourt 2012, "Prix professionel du jury" um Festival vu Mulhouse, "Prix du public" um International Short Film Festival zu Lëtzebuerg, "Prix du jury", "Prix du réalisateur", "Prix de la culture", "Prix du public" um Filmfestival *Les petits claps* zu Metz an de "Prix du public" um Filmfestival vu Beauvais 2013.

De Film war an der Kategorie "Beschte Kuerzfilm" fir de Lëtzebuerger Filmpräis 2012 nominéiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
Copernicus (Moundkrater)

De **Copernicus** (och **Kopernikus** geschriwwen) ass e grousse Moundkrater vum Typ Rankbierg, deen 1935 offiziell vun der IAU nom Astronom Nikolaus Kopernikus genannt gouf. Hien huet en Duerchmiesser vun 90–95&nbsp;km.

Aussergewéinlech ass um Aschlagkrater, datt en net een, mä e puer Zentralbierger huet, déi bis zu 1,2&nbsp;km héich sinn. De Kraterrand ass däitlech terrassefërmeg gegliddert a wéineg erodéiert, well en ee vun de jéngste Groussimpakten um Mound duerstellt. Wärend de Kraterbuedem ongeféier 3800&nbsp;m méi déif wéi d'Ramplikämm läit, stinn déi ronn 900 Meter iwwer d'Flächen aus der Ëmgéigend eraus. Sou Héichtenënnerscheeder sinn zimmlech rar.

De Copernicus ass och – änlech wéi d'Krateren Tycho a Kepler – Ausgangspunkt vun engem Stralesystem, dat besonnesch bei Vollmound gutt ze gesinn ass.

Am Kader vum Apollo-Programm war de Rankbierg eng méiglech Plaz fir eng bemannt Moundlandung a koum fir d'Missioun Apollo 20 a méi eng enk Wal. Dëse Raumfluch gouf awer 1970 aus finanzielle Grënn ofgesot, ier eng Entscheedung getraff gouf.

D'Copernic-Period vun der lunarer Zäitskala gouf no dësem Krater genannt.

## [[Niewekrater]]en

## Um Spaweck

* Moundkaart Nr 58: De Krater Copernicus läit an der Mëtt
* Krater Copernicus im "Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon"
* Full Moon Atlas (interaktiv) Sektion D3, Eratosthenes und Copernicus
Adolf Patek

Den **Adolf Patek**, gebuer de 4. Abrëll 1900 zu Wien, a gestuerwen den 9. September 1982, war en éisträichesche Foussballspiller an -trainer.

Hien huet vum 18. September 1949 bis de 6. Mee 1953 déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp trainéiert déi an deem Zäitraum 31 offiziell Matcher gespillt huet.
Béla Volentik

De **Béla Volentik**, gebuer de 5. Dezember 1907 zu Szolnok (Ungarn), a gestuerwen de 27. Oktober 1990 zu Budapest, war en ungaresche Foussballspiller an -trainer.

Als Foussballspiller huet hie fir ungaresch a Schwäizer Foussballekippe gespillt. 1927 huet hien ee Match fir déi ungaresch Foussballnationalekippe gespillt.

Hien huet déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp vum 20. September 1953 bis de 16. Januar 1955 als Trainer betreit, déi an där Zäit 9 offiziell Matcher gespillt huet. Ënner senger Leedung huet d'Nationalekipp all Match verluer. Säin Nofollger war den Edouard Havlicek.

## Gielercher
Säi gréissten Erfolleg als Foussballtrainer war d'Finall vum UEFA-Cup vun 1964 déi e mam MTK Budapest FC géint de Sporting Lissabon verluer huet.
Mam FC Lugano huet hien 1949 déi Schwäizer Meeschterschaft gewonnen.
NGC 5398

Den **NGC 5398** ass eng Balkespiralgalaxie am Stärebild Centaurus. Am NGC 5398 läit dat risegt Stäregebuertsgebitt Tol&nbsp;89, dat zanter 2006 vun den Astronomen ënnersicht gëtt.

## Entdeckung
D'Galaxie NGC 5398 gouf den 3. Juni 1836 vum britteschen Astronom John Herschel entdeckt.
 
## Um Spaweck

* The massive star population in the giant HII region Tol 89 in NGC 5398
* SEDS
Messier 95

De **Messier 95** (och **NGC 3351** bezeechent) ass eng 9,8&nbsp;mag hell Balkespiralgalaxie mat enger Flächenausdeenung vu 7,6'&nbsp;×&nbsp;4,5' am Stärebild Leo. D'Galaxie gehéiert zu der Galaxiëgrupp ëm de Messier 96, och *[[Leo-I-Grupp]]* genannt.

De Messier&nbsp;95 gouf den 20. Mäerz 1781 vum franséischen Astronom Pierre Méchain entdeckt.

## Um Spaweck

* APOD
* M95 bei SEDS
Viktor Havlicek

De **Viktor Havlicek**, gebuer de 16. Juli 1914 zu Wien, a gestuerwen den 22. Oktober 1971 zu Düren, war en éisträichesche Foussballspiller an -trainer.

Vun 1935 bis 1936 huet den Havlicek dräimol an der éisträichescher Foussballnationalekipp gespillt.

Hien ass de Brudder vum Edouard Havlicek dee vum 10. Abrëll bis den 8. Juni 1955 déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp als Trainer betreit huet. Hie war och Cheftrainer vun Alemannia Aachen (1947-1948) a vun der belscher Foussballnationalekipp (1958-1960).

Hien hat nach zwéi Bridder an zwar de Gottlieb deen och Foussballist war, ënner anerem beim RC Strasbourg, an de Boxer Hans Havlicek.
CoRoT-9 b

De **CoRoT-9 b** ass en Exoplanéit, dee ronn 1.500 Liichtjoer vun eiser Äerd ewechläit an de sonnenänleche Stär *[[CoRoT-9]]* am Stärebild Serpens begleet.

## Weider Detailer
Den Exoplanéit ass e Gasris deen an der Ausdeenung dem Jupiter gläicht, a besteet méiglecherweis haaptsächlech aus Waasserstoff an Helium. D'Klima vum Planéit huet zwar am Verglach zu de meeschten anere bis elo entdeckten Exoplanéite mat Temperature vu −20 bis +160 Grad Celsius keng grouss Temperaturënnerscheeder. Liewen, wéi mir et kennen, däerft et do awer net ginn, well et sech ëm e Gasplanéit handelt. Den Exoplanéit ëmkreest säin Zentralstär a bal dem selwechten Ofstand, wéi de Planéit Merkur d'Sonn a brauch fir en Tour ëm den Zentralstär 95 Äerddeeg.

Seng Entdeckung war duerch d'Transitmethod méiglech, well den Exoplanéit, vun der Äerd aus gesinn, direkt viru senger Sonn laanscht zitt. De Fuerschungssatellit CoRoT hat den Exoplanéit entdeckt. Dëst hat fir d'éischt spektroskopesch Ënnersich vun der Exoplanéiten-Atmosphär erméiglecht, wouduerch dëse Planéit och als *[[Stee vu Rosetta]] fir d'Planéitefuerschung* bezeechent gouf.

## Kuckt och

* Lëscht vun Exoplanéiten

## Um Spaweck

* CoRoT-9 b (englesch) – Artikel bei der *[[Extrasolar Planets Encyclopaedia|EPE]]*, vum 17.&nbsp;Mäerz 2010
* Artikel bei ''astronews.com''
Schlass Schëndels

D**'Schlass vu Schëndels** ass e Schlass bei Schëndels, am Mamerdall, tëscht Koplescht a Miersch an der Gemeng Miersch.

## Geschicht
D'Schlass soll 1292 vun engem gewësse Friedrich vu Schonevels gebaut gi sinn. Duerch Bestietnes huet et méi spéit den Häre vun Aansebuerg, respektiv vu Suessem gehéiert. Am 16. Joerhonnert gouf den Henri Schloeder vu Lachen Proprietär an domat Här vu Schëndels a Busbach. Säi Wopen ass bis haut iwwer der Dir erhalen.

1683 hu franséisch Truppe vum Louis XIV d'Befestegunge vum Schlass zerstéiert, a 1690 gouf d'Schlass an d'Duerf vu Schëndels no engem Sträit tëscht dem Theodor von Neunheuser an dem Här vu Branenbuerg ofgebrannt. 1759 gouf de Pierre-François de Gaillot de Genouillac Här vu Schëndels, nodeem e sech mat der Marie-Catherine de Neunheuser bestuet hat. 1813 huet säi Jong, de François-Romain de Gaillot, dem Jean-Baptiste Thorn d'Schlass verkaaft, deen 1831-1834 Gouverneur vun der Provënz Lëtzebuerg war an duerno, bis 1839, Gouverneur vun der Provënz Hainaut. 1840 huet de belsche Senateur Jacques Engler et kaaft an et sengem Eedem, dem Baron Auguste Goethals iwwerdroen, deen e Wunnhaus nieft dem Buergfrid baue gelooss huet.

Am Zweete Weltkrich war d'Schlass vun däitschen Truppe besat déi Ännerungen dra gemaach hu fir doran e Kannerheem anzeriichten. Um Enn vum Zweete Weltkrich war et vun amerikaneschen Zaldote bewunnt, déi do e sougenannte "water point" ageriicht hate fir d'Waasser aus der Mamer fir Drénkzwecker opzebereeden.

1948 huet den Industriellen Camillle Weiss de Besëtz kaaft, an en 1971 dem Lëtzebuerger Staat verkaaft. D'Haus aus den 1840er Jore gouf 1976 ofgerappt.

## D'Schlass haut
Den Haff niewendru gouf ofgerappt, an en neit Gebai, dat an d'Plaz kënnt, kommen en Therapiezentrum vun der asbl *Stëmm vun der Strooss* a Büroe vun der Natur- a Bëschverwaltung.

D'Schlass mam Park an d'Annex stinn zanter dem 1. Februar 1973 an d'Ëmgéigend vum Schlass zanter dem 23. Oktober 2019 um Zousazinventaire vun den nationale Monumenter.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer
* Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Miersch
## Um Spaweck
Centre national d'études spatiales

De **Centre national d'études spatiales** (frans. le **CNES**) ass déi franséisch Raumfaartagentur. D'Organisatioun gouf 1961 gegrënnt. 1965 gouf mat der franséischer Drorakéit Diamant den Astérix, deen éischte franséische Satellit vun der Rakéitestartplaz Hammaguir an Algerie gestart. 1968 gouf de Centre Spatial Guyanais bei Kourou (Guyane) fäerdeg. 1975 gouf den nationale Rakéiteprogramm zu Gonschte vun der europäescher Ariane-Rakéit gestoppt.

Nieft der Weltraumgare zu Kourou bedreift den CNES weider Buedemstatiounen fir d'Iwwerwaachung vun den Arianeflich:
* Natal, Brasilien
* Ascension, Südatlantik
* Libreville, Gabun
* Malindi, Kenia

Den CNES ass nieft der ziviller Fuerschung och fir déi militäresch zoustänneg a bedreift zum Beispill de Syracuseprogramm fir militäresch Kommunikatiounssatelliten. Zanter 1993 ënnersteet e formell dem franséische Fuerschungsministère wéi och dem Verdeedegungsministère.

President vum CNES ass zanter dem 19. Februar 2003 de Yannick d'Escatha.

Am Consultative Committee for Space Data Systems (CCSDS) ass den CNES Vollmember.

## Um Spaweck
*  Offiziell Säit vum CNES 
* Informatioun zu CNES vun der franséischer Botschaft

## Kuckt och
Turbot

Den **Turbot** (*Scophthalmus maximus*) ass e Plattfësch, deem seng Aen op der lénkser Kierpersäit leien. Ënnendrënner (deemno op der rietser Kierperflank) ass e wäiss, uewendrop passt e sech der Ëmgéigend un. Op der ieweschter Säit si keng Schuppen, mä grouss Knachebockelen, déi ausgesi wéi kleng Steng. En ass bal ganz ronn a gëtt an der Moyenne 50–70&nbsp;cm grouss, och alt emol 1 m, a kann da bis zu 20&nbsp;kg weien.

Den Turbot lieft no bei den europäesche Küsten, am Atlantik, am Mëttelmier, am Nord- an am Baltesche Mier op sandegem Buedem, an enger Déift vun 20 bis 70 Meter. En erniert sech vu klenge Fësch um Buedem, déi e fänkt, an och vu Kriibsen a Mollusken.

Den Turbot ass eng Fëschaart, déi an der Gastronomie appréciéiert gëtt.

## Fortplanzung
D'Weibche leet an enger Déift vun 10 bis 40 Meter eng 10 bis 15 Milliounen Eeër. De Männche sprutzt da säi Som driwwer. Déi befruchten Eeër entwéckele sech bannent siwe bis néng Deeg zu Larven, déi sech am flaache Waasser vu Plankton ernieren. Wann déi kleng Fësch aacht bis zéng Zentimeter grouss sinn a schonn eng staark asymmetresch Form hunn, schwammen se a méi déift Waasser. No 5 Joer si se selwer am Stand, sech fortzeplanzen.

## Um Spaweck
Niklaus Schilling

Den **Niklaus Schilling**, gebuer als **Niklaus Franz Josef Schilling** den 23. Abrëll 1944 zu Basel, a gestuerwen de 6. Mee 2016 zu Berlin, war e Schwäizer Filmregisseur, Kameramann, Filmcutter an Dréibuchauteur.
## Filmer
### als Regisseur
* 1971: *Nachtschatten*, mam John Van Dreelen
* 1976: *[[Die Vertreibung aus dem Paradies]]*, mam Herb Andress a Jochen Busse
* 1977: *[[Rheingold (Film)|Rheingold]]*, mam Elke Haltaufderheide, Rüdiger Kirschstein a Gunther Malzacher
* 1979: *Der Willi-Busch-Report *
* 1981: *[[Der Westen leuchtet!]]*, mam Armin Mueller-Stahl a Beatrice Kessler
* 1981: *Zeichen & Wunder* 
* 1983: *[[Die Frau ohne Körper und der Projektionist]]*, mam Liane Hielscher a Gabriel Barylli
* 1984: *Dormire*, mam Sunnyi Melles 
* 1986: *Unter 4 Augen*, (Kuerzfilm)
* 1991: *Deutschfieber*, mam Tilo Prückner a Christiane Paul
* 1987: *Der Atem*, mam Charles Brauer a Karina Fallenstein
* 1994: *Die blinde Kuh*, mam Mari Cantu a Luc Feit

## Um Spaweck
*  IMDb
*  Filmportal.de

## Um Spaweck
Astérix (Satellit)

**Astérix** ass den Numm vum éischte franséische Satellit. E gouf de 26. November 1965 vun Hammaguir aus, mat enger Drorakéit vum Typ *[[Diamant (Rakéit)|Diamant A]]* an en Orbit bruecht, an deem en haut nach misst sinn, well seng passiv Liewensdauer (Zäit bis en nees an d'Äerdatmosphär antrëtt) e puer honnert Joerhonnerten dauere soll.
Deen 42 Kilogramm schwéieren Astérix war deen éischten Äerdsatellit deen ouni Hëllef vun den USA oder der deemoleger UdSSR gestart gouf. Trotz enger beschiedegter Antenn hat de Satellit zwéin Deeg laang Signaler geschéckt.

De Satellit, deem säi Produktiounsnumm A-1 (A fir armée) war, gouf vum Konstruktiounsteam no der Comicfigur Asterix genannt.

## Um Spaweck
* http://www.astronautix.com/craft/asterix.htm
*  Gunter's Space Page: Asterix (A 1) 
*  CNES: Au commencement était un Diamant (mat Satellittebild)
Rheingold (Film)

**Rheingold** ass en däitsche Film vum Schwäizer Filmregisseur Niklaus Schilling aus dem Joer 1978. 
## Ëm wat geet et am Film?
Am Trans-Europe-Express TEE Rheingold begéint d'Elisabeth nees hirem ale Jugendfrënd Wolfgang, deen do als Garçon schafft...
## Um Spaweck
* De Film op Filmportal