1975

D'Joer **1975** huet op engem Mëttwoch ugefaangen. Et war kee Schaltjoer.

## Evenementer
### Europa
* : Verfassungsännerung a Schweden, de Kinnek huet just nach representativ Aufgaben.
* 13. Februar: De Rauf Denktaş proklaméiert den *[[Tierkisch Republik Nordzypern|Tierkesche Bundesstaat vun Zypern]]* am Norde vun der Insel. 
* 10./11. Mäerz: Éischt Reunioun vum Europäesche Conseil.
* : Bei engem Referendum iwwer d'Memberschaft an der EWG stëmme 67% vun de Britten dofir, dranzebleiwen.
* : De Schlussakt vun Helsinki gëtt ënnerschriwwen an d'KSZE gëtt gegrënnt.
* : Bei den Nationalratswalen an Éisträich kritt d'SPÖ mam Bundeskanzler Bruno Kreisky déi meescht Stëmmen.
* 10. November: Am Traité vun Osimo eenege sech Italien a Jugoslawien iwwer d'Opdeelung vum fréiere Fräien Territorium Trieste.
* 20. November: Mam Doud vum Generol Franco geet eng 36-järeg Diktatur op en Enn, de Juan Carlos gëtt 2 Deeg drop Kinnek, a Spuenien nees eng Monarchie.
* 25. November: Putschversuch a Portugal.
* Zu Wien gëtt d'OPEC-Konferenz vun Terroristen iwwerfall. D'Geiselnam vun 11 Ministeren hannerléisst 3 Doudeger.
* Griicheland gëtt no engem Referendum eng demokratesch Republik.

#### Lëtzebuerg
* 18. Mee: Ronn 12.000 jonk Lëtzebuerger ginn deen Dag groussjäreg well d'Gesetz den Alter fir groussjäreg ze gi vun 21 op 18 Joer erofgesat huet.
* : Et gëtt obligatoresch fir de Sécherheetsgurt am Auto unzedoen.
* 16. September: De Gaston Thorn gëtt mat 135 vun 137 Stëmmen zum President vun der 30. UNO-Vollversammlung gewielt.
* 31. Oktober: Dat neit Gebai vum Fluchhafe Findel gëtt ageweit.

### Afrika
* 25. Juni: Mosambik gëtt vu Portugal onofhängeg.
* 5. Juli: Kap Verde gëtt vu Portugal onofhängeg.
* 6. Juli: D'Komoren ginn onofhängeg.
* 12. Juli: São Tomé a Príncipe gi vu Portugal onofhängeg.
* 29. Juli: Militärputsch an Nigeria, de Murtala Mohammed iwwerhëlt d'Muecht.
* 3. August: De Said Mohamed Djohar gëtt no engem Putsch neie President op de Komoren.
* 23. Oktober: Déi südafrikanesch Arméi intervenéiert am Biergerkrich an Angola wouduerch d'Positioun vum Frente Nacional de Libertação de Angola (FNLA) gestäerkt gëtt.
* : Ongeféier 350.000 Marokkaner besetzen déi spuenesch Kolonie West-Sahara fir de marokkaneschen Usproch op d'Regioun ze manifestéieren.
* 11. November: Angola gëtt vu Portugal onofhängeg.
* 30. November: D'Volleksrepublik Benin gëtt ausgeruff, als Nofollger vun der Republik Dahomey.
* 30. Dezember: No engem Putsch op Madagaskar proklaméiert den Didier Ratsiraka déi *Demokratesch Republik Madagaskar*.
* Biergerkrich an Ethiopien.

### Amerika
#### USA

#### Südamerika

### Asien
* 17. Abrëll: Phnom Penh, d'Haaptstad vum Kambodja gëtt vun de Roude Khmer ënner dem Pol Pot ageholl.
* 30. Abrëll: De Vietnamkrich geet mat der Eruewerung vu Saigon duerch déi kommunistesch Forcen op en Enn. D'Regierung vu Südvietnam kapituléiert komplett. Een Dag éischter sinn déi lescht US-Amerikaner duerch d'Operation Frequent Wind aus der Stad evakuéiert ginn.
* 16. Mee: Dat fréiert Kinnekräich Sikkim gëtt den 22. Bundesstaat vun Indien.
* 25. Juni: An Indie gëtt en nationalen Ausnamezoustand proklaméiert (bis 1977).
* 15. August: De Sheikh Mujibur Rahman a seng Famill ginn am Bangladesch ermuert.
* 8. August: An der Volleksrepublik China briechen 62 Staudämm, 231.000 Mënsche kommen ëm d'Liewen.
* 16. September: Papua-Neiguinea gëtt onofhängeg.
* 25. November: Surinam gëtt vun Holland onofhängeg.
* 2. Dezember: Am Laos stierzt d'Laotesch Revolutionär Vollekspartei d'Monarchie a rifft déi Demokratesch Volleksrepublik Laos aus. De Prënz Souphanouvong gëtt éischte Staatspresident.
* 7. Dezember: Indoneesesch Truppe besetzen Osttimor komplett. Fir d'UNO bleift Osttimor bis 2002 en „onofhängegen Territoire ënner portugisescher Verwaltung“.

### Ozeanien & Pazifik

### Arabesch Weltan Noen Osten
* 6. Mäerz: Iran an Irak eenege sech am Ofkommes vun Algier iwwer hire gemeinsame Grenzverlaf am Schatt el-Arab. Mam Opkënnege vun dësem Ofkommes am September 1980 duerch den Irak fänkt den Éischte Golfkrich un.
* Abrëll: Ufank vum Libanesesche Biergerkrich.

## Konscht a Kultur

### Molerei

### Literatur

### Musek
* 22. Mäerz: D'Grupp Teach-In gewënnt fir Holland mam Lidd *[[Ding-a-Dong]]* den 20. Eurovision Song Contest zu Stockholm.

## Wëssenschaft an Technik
* Bau vum Assuan-Staudamm an Egypten.
* 4. Abrëll: De Bill Gates an de Paul Allen grënne Microsoft.
* 30. Mee: Déi European Space Agency (ESA) wgëtt gegrënnt.
* 11. Juli: D'Volleksrepublik China deelt mat, datt d'Terracotta-Arméi entdeckt gouf.
* 15. Juli: Mam Apollo-Sojus-Projet fänkt déi éischt gemeinsam Weltraummissioun tëscht den USA an der Sowjetunioun un. De 17. Juli begéine sech déi zwou Ekippen am All.
* 20. August: D'NASA start hir Mars-Sond Viking 1.
* 12. September: Déi alleréischt Spillkonsol, den TV Tennis Electrotennis, kënnt op de Maart.
* 18. Oktober: D'Bréck vu Saint-Nazaire geet fir de Stroosseverkéier op.
* 22. Oktober: Déi sowjetisch Raumsond *[[Venera 9]]* lant op der Venus a schéckt éischt Biller vun der Uewerfläch vum Planéit.

## Sport
* D'Jeunesse Esch gëtt nationale Champion am Foussball, den US Rëmeleng gewënnt d'Coupe du Luxembourg.
* 16. Mäerz: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Europameeschterschaft 1976 1:2 géint Éisträich. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet den Nico Braun geschoss.
* : Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Olympesch Summerspiller 1976 0:1 géint Holland.
* 22. Abrëll: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu Spakenburg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Olympesch Summerspiller 1976, 1:2 géint Holland. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de Jean-Louis Margue geschoss.
* : Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Europameeschterschaft 1976, 1:3 géint Wales. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de Paul Philipp geschoss.
* 15. Oktober: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu Wien, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Europameeschterschaft 1976, 2:6 géint Éisträich. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn den Nico Braun a Paul Philipp geschoss.
* 19. Oktober: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu Szombathely, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Europameeschterschaft 1976, 1:8 géint Ungarn. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de Gilbert Dussier geschoss.
* 12. November: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu Ensdorf 0:1 géint d'Bundesrepublik Däitschland.

## Gebuer
* Gwenaël Kerléo, franséisch Harfspillerin.
* 11. Januar: Matteo Renzi, italieenesche Politiker.
* 14. Januar: Annick Sinner, lëtzebuergesch Léierin an Illustratorin.
* 15. Januar: Fabienne Biever, lëtzebuergesch Schauspillerin.
* 15. Januar: Sophie Wilmès, belsch Politikerin.
* 28. Januar: Tania Brugnoni, lëtzebuergesch Kuratorin a Restauratrice.
* 30. Januar: Alex Penning, lëtzebuergeschen Affekot.
* : Natalie Imbruglia, australesch Sängerin a Schauspillerin.
* : Mike Feyder, lëtzebuergesche Basketballspiller.
* : Barbara Samson, franséisch Schrëftstellerin.
* 10. Februar: Kool Savas, däitsche Rapper.
* 18. Februar: Igor Dodon, moldawesche Politiker a Staatspresident.
* 22. Februar: Drew Barrymore, US-amerikanesch Schauspillerin.
* 28. Februar: Jean-Marie Reding, lëtzebuergesche Bibliothekär.
* : Thorunn Egilsdottir, lëtzebuergesch-islännesch Tëleespresentatrice, Sängerin a Model.
* 12. Mäerz: Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, islännesche Politiker.
* 15. Mäerz: Wesselin Topalow, bulgaresche Groussmeeschter am Schach.
* 19. Mäerz: Marco Engleitner, lëtzebuergeschen Handballspiller.
* 28. Mäerz: Anne Schiltz, lëtzebuergesch Anthropologin.
* 17. Abrëll: David Laborier, lëtzebuergesche Museker.
* 26. Abrëll: Joey Jordison, US-amerikanesche Museker.
* 27. Abrëll: Jeanine Unsen, lëtzebuergesch Fotografin.
* 30. Abrëll: Alija Bešić, lëtzebuergesche Foussballspiller.
* : Yves Cruchten, lëtzebuergesche Politiker.
* : David Beckham, brittesche Foussballspiller.
* : Marc Limpach, lëtzebuergesche Jurist, Schauspiller, Dramaturg an Auteur.
* : Pascale Hansen, lëtzebuergesch Affekotin a Politikerin 
* 10. Mee: Frank Engel, lëtzebuergesche Politiker.
* 12. Mee: Jonah Lomu, neiséilännesche Rugbyspiller.
* : Angelina Jolie, US-amerikanesch Schauspillerin.
* 19. Juni: Marie Gillain, belsch Schauspillerin.
* 25. Juni: Wladimir Kramnik, russesche Schachmeeschter.
* 24. Juni: Alain Marchetti, lëtzebuergesche Basketballspiller.
* 27. Juni: Tobey Maguire, US-amerikanesche Schauspiller.
* 30. Juni: Ralf Schumacher, däitsche Formel-1-Pilot.
* : Yann Tonnar, lëtzebuergesche Filmmécher.
* : 50 Cent, US-amerikanesche Rapper.
* 25. Juli: Grégoire Colin, franséische Schauspiller.
* 26. Juli: Liz Truss, brittesch Politikerin.
* : Evika Siliņa, lettesch Politikerin.
* : Serge Maes, lëtzebuergesche Basketballspiller.
* 18. August: Natalia Filatkina, russesch Linguistin.
* : Michael Bublé, kanadesche Sänger.
* 14. September: Erik Schmidt, lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* 16. September: Luc Loesch, lëtzebuergesche Basketballspiller.
* 20. September: Juan Pablo Montoya, kolumbianesche Formel-1-Pilot.
* 28. September: Ana Brnabić, serbesch Politikerin.
* 30. September: Marion Cotillard, franséisch Schauspillerin.
* : Kate Winslet, brittesch Schauspillerin.
* : Peter Pellegrini, slowakesche Politiker.
* : Philippe Felgen, lëtzebuergesche Foussballspiller.
* 17. Oktober: Anne Kremer, lëtzebuergesch Tennisspillerin.
* 19. Oktober: Hilde Gerg, däitsch Alpinschileeferin.
* 27. Oktober: Lorànt Deutsch, franséische Schauspiller.
* 30. Oktober: Yves Grandjean, lëtzebuergesche Basketballspiller.
* : Mike Majerus, lëtzebuergeschen Handballspiller.
* 2. November: Tom Majerus, lëtzebuergeschen Handballspiller.
* : Alexander De Croo, belsche Politiker.
* : Benoît Majerus, lëtzebuergeschen Historiker.
* : Cathy Richard, lëtzebuergesch Filmregisseurin. 
* 21. November: Laurent Witz, franséischen Animatiounsfilmregisseur a -produzent.
* : Steve Fries, lëtzebuergesche Vëlossportler.
* 19. Dezember: Milla Jovovich, russesch Schauspillerin a Fotomodel.
* 21. Dezember: Charles Michel, belsche Politiker.
* 30. Dezember: Tiger Woods, US-amerikanesche Golf-Spiller.

## Gestuerwen
* : Carlo Levi, italieenesche Schrëftsteller a Moler.
* : Pierre Fresnay, franséische Schauspiller.
* 16. Januar: Renée Passeur, franséisch Schauspillerin.
* : Victor Neuens, lëtzebuergeschen Auteur an Editeur.
* 1. Februar: Walter Kapps, franséische Filmregisseur.
* : Foni Tissen, lëtzebuergesche Konschterzéier a Moler.
*: Marcel Feller, lëtzebuergesche Politiker.
* : Pierre Dac (André Isaac), franséischen Humorist.
* 14. Februar: P. G. Wodehouse, brittesche Schrëftsteller a Komiker.
* 14. Februar: Mathias Weishaupt, lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.
* 16. Februar: Jacques Hilling, franséische Schauspiller.
* 17. Februar: François Léon Lefort, lëtzebuergesche Botaniker.
* 17. Februar: George Marshall, US-amerikanesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* 21. Februar: Joseph Lortz, lëtzebuergesche kathoulesche Geeschtlechen an Historiker.
* 28. Februar: Jean Serres, lëtzebuergesche Boxer.
* : Joseph Bech, lëtzebuergesche Politiker.
* 8. Mäerz: George Stevens, US-amerikanesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.
* 15. Mäerz: John H. Auer, US-amerikanesche Filmregisseur.
* 15. Mäerz: Aristotelis Onassis, Griichesche Riederei-Besëtzer.
* 16. Mäerz: Perle Mesta, US-amerikanesch Diplomatin.
* 18. Mäerz: Louis Bugette, franséische Schauspiller.
* 19. Mäerz: André Gabriello, franséische Schauspiller.
* 19. Mäerz: Harry Lachmann, US-amerikanesche Moler, Zeenograph, Filmregisseur an Dréibuchauteur. 
* 20. Mäerz: Weniamin Pawlowitsch Jechowski, russesch-franséischen Astronom.
* 22. Mäerz: Paul Verhoeven, däitsche Schauspiller a Filmregisseur.
* 25. Mäerz: Victor Wassenich, lëtzebuergeschen Ornitholog an Zwangsrekrutéierten.
* 27. Mäerz: Frantz Heldenstein, lëtzebuergesche Sculpteur a Bannenarchitekt.
* : Alfred Schmitt, franséischen Astronom.
* : Mary Ure, schottesch Schauspillerin.
* : Tschang Kai-Tschek, chineesesche Politiker.
* 5. Abrëll: Harold Osborn, amerikanesche Liichtathleet.
* : Gordon T. Smith, US-amerikanesche Manager.
* 12. Abrëll: Josephine Baker, US-amerikanesch/franséisch Dänzerin, Schauspillerin, Sängerin a Resistenzlerin.
* : Jean-Pierre Urbing, lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.
* 3. Mee: Jean Kraus, lëtzebuergesche Geeschtlechen, Enseignant a Botaniker.
* : Fernand Verhaegen, belsche Moler.
* : Pol Albrecht, lëtzebuergesche Museker a Komponist.
* 18. Mee: Leroy Anderson, US-amerikanesche Komponist.
* 30. Mee: Michel Simon, franséische Schauspiller.
* 26. Juni: Josémaria Escriva de Balaguer, Grënner vum *[[Opus Dei]]*.
* 27. Juni: Robert Stolz, éisträichesche Komponist.
* 10. Juli: Achille Van Acker, belsche Politiker.
* 12. Juli: Vivi Gioi, italieenesch Schauspillerin.
* 13. Juli: Aloyse Deitz, lëtzebuergesche Sculpteur.
* : Ruth Stephan, däitsch Schauspillerin.
* : Dmitri Schostakowitsch, sowjetrussesche Komponist.
* 11. August: Anthony McAuliffe, US-amerikanesche Generol am Zweete Weltkrich.
* 27. August: Haile Selassie I. vun Ethiopien.
* : Marie Clausse, lëtzebuergesch Fraerechtlerin a Resistenzlerin.
* : Wilhelm Thiele, éisträichesch-US-amerikanesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* : Pierre Montazel, franséische Kameramann a Filmregisseur.
* 18. September: Felix Weil, däitsch-argentinesche Mäzen.
* 20. September: Saint-John Perse, franséischen Dichter, Nobelpräisdréier.
* : Eugène Rodenbourg, lëtzebuergesche Magistrat.
* 27. Oktober: Rex Stout, US-amerikanesche Schrëftsteller.
* 30. Oktober: Peter Faber, lëtzebuergesche Schrëftsteller, Chansonnier a Kabarettist.
* : Pier Paolo Pasolini, italieenesche Schrëftsteller a Filmregisseur. 
* 10. November: Léon Berens, lëtzebuergeschen Industriellen. 
* 17. November: Rudolf Palgen, lëtzebuergesche Philolog.
* 20. November: Francisco Franco, spuenesche Politiker a Generol.
* 23. November: Ernest Ludovicy, lëtzebuergesche Pedagog a Schrëftsteller.
* 30. November: Tony Jungblut, lëtzebuergeschen Auteur, Journalist, Geriichtschroniker an Editeur.
* : Hannah Arendt, däitsch Philosophin.
* : Franco Pesce, italieenesche Schauspiller.
* 16. Dezember: Alphonse Turpel, lëtzebuergesche Geeschtlechen a Journalist.
* 22. Dezember: Mathias Weyrich, lëtzebuergesche Wënzer a Lokalpolitiker.
* 24. Dezember: Pierre Flammang, lëtzebuergeschen Entreprener a Lokalpolitiker.
* 24. Dezember: Bernard Herrmann, US-amerikanesche Komponist an Dirigent.
* 26. Dezember: Pierre Hentges sen., lëtzebuergeschen Turner, Auteur an Olympionik.
* 29. Dezember: Jacques Zenner, lëtzebuergesche Moler.
* 31. Dezember: Jean Chevrier, franséische Schauspiller.

## Um Spaweck