open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pioneer 11

**Pioneer 11** ass eng US-amerikanesch Raumsond vun der Pioneer-Rei, déi de 6. Abrëll 1973 ëm 2:11 UTC vum Launch Complex 36 op Cape Canaveral u Bord vun enger Rakéit vum Typ Atlas-Centaur gestart gouf. Déi 259&nbsp;kg schwéier Sond hat d'Missioun, d'Planéite Jupiter a Saturn z'erfuerschen.

## Missioun
Genee ee Joer nom Start vun der baugläicher Schwëstersond Pioneer 10 sollt och Pioneer 11 de Virstouss an de baussenzege Sonnesystem woen. De Missiounsufank gouf ëm eng Startfënster zum Jupiter géintiwwer Pioneer 10 retardéiert, well gefaart gouf, d'Haaptasteroidenceinture kéint sou dicht sinn, datt se fir eng Raumsond net ze passéiere wier. Well dat awer net de Fall war, konnt Pioneer 11 wéi erwënscht starten. Sollt d'Sond no dem Laanschtfléien beim Jupiter nach funktiounsfäeg sinn, sollt si den zweete Riseplanéit Saturn usteieren.

Wéi bei der Pioneer 10 ass u Bord vun der Pioneer 11 och eng Pioneer-Plack, déi eng Informatioun iwwer d'Mënschheet dréit, fir de Fall, wou ausserierdesch Liewewiesen d'Sond fanne géifen.

## Verlaf
* D'Pioneer 11 ass de 6. Abrëll 1973 mat enger Atlas-Centaur-Rakéit vu Launch Complex 36 op Cape Canaveral gestart.
* De Fluch laanscht de Jupiter war den 3. Dezember 1974 op enger Distanz vun 43.000&nbsp;km zu der Uewerfläch. Dobäi huet d'Sond ronn 500 Biller a vill Daten opgeholl.
* De Fluch laanscht de Saturn war den 1. September 1979 op enger Distanz vun 21.000&nbsp;km. Dobäi goufe ronn 400 Biller gemaach. D'Sond huet vill Detailer vun de Saturnréng entdeckt an en neie Saturnmound. Pioneer 11 war déi éischt Sond, déi de Planéit Saturn passéiert huet.
* Den 23. Februar 1990 huet Pioneer 11 als véiert Raumsond no Pioneer 10, Voyager 1 a Voyager 2 d'Neptunbunn passéiert an ass dann an den interstellare Raum gestouss.
* Wéinst Dreifstoffmangel gouf d'Missioun den 30. September 1995 agestallt. D'NASA krut de 24. November 1995 eng lescht Telemetrie vu Pioneer 11.

## Resultater
Obschonn d'Sond Pioneer 11 den éischte Fluch laanscht de Saturn erfollegräich gemeeschtert hat, goufen déi wëssenschaftlech Resultater vun der Missioun bal duerch déijéineg vun deenen zwou Voyager-Sonden erweidert an iwwertraff. Dat louch dorun, datt Pioneer 11, genee wéi Pioneer 10, nëmmen deelweis déi wëssenschaftlech Erfuerschung vum bauzegste Sonnesystem zum Zil hat. Hir Missioun louch virun allem doran, den Duerchbroch zum Jupiter an zum Saturn iwwerhaapt ze packen.

Pioneer 11 ass déijéineg Sond, déi eist Sonnesystem mat der klengster Vitess verléisst.
## Kuckt och
*Pioneer-Programm

## Um Spaweck

*  Pioneer 10 an 11
*  Erklärung zu der Plackett u Bord vun der Pioneer-Sond
*  NASA Pioneer Säit
*  D'Buch „PIONEER ODYSSEY“ bei NASA History Online am Internet
Observatoire vu Stroossbuerg

Den **Observatoire vu Stroossbuerg** ass en astronomeschen Observatoire um historesche Campus vun der Universitéit Louis Pasteur zu Stroossbuerg am Bas-Rhin a Frankräich. E gouf tëscht 1876 an 1880 gebaut an den 22. September 1881 ageweit.

Den Observatoire ass e *Centre de recherche et d'enseignement* an deem et och e Planetarium an e Centre de données astronomiques gëtt.

Et ass den drëtten Observatoire deen am Laf vun der Zäit zu Stroossbuerg gebaut gouf. Den éischte gouf 1673 an engem Tuerm vun de Stadmaueren ageriicht, an den zweeten 1928 um Daach vum Akademiesgebai.

Den éischten Direkter war vun 1872 bis 1886 den däitschen Astronom August Winnecke. Aner bekannt Astronomen, déi am Stroossbuerger Observatoire geschafft hunn, waren de Julius Bauschinger (Direkter vun 1909 bis 1919), de William Lewis Elkin, den Ernest Esclangon (Direkter vun 1919 bis 1929), den André Danjon (Direkter vun 1929 bis 1945), de Pierre Lacroute (Direkter vun 1946 bis 1976), den Ernst Hartwig, den Otto Tetens, de Carl Wilhelm Wirtz an de Walter Wislicenus.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Prince de Liège

Den Titel **Prince de Liége** hat den Albert II. vu sengem Papp dem Kinnek Leopold III. krut.

Mat deem Titel deen der Stad Léck e Prënz vermaach huet, sollt un dat fréiert Fürstentum Léck, mat senge Prënz-Bescheef erënnert ginn, mä awer och fir d'Stad geéiert ginn, wéinst hirer erbatterter Verdeedegung géint d'Preisen am August 1914, déi et méiglech gemaach hat, datt d'Fransouse sech besser konnten op déi preisesch Invasioun virbereeden.

Vum 9. August 1993 un, wéi hie Kinnek vun de Belsch gouf, huet hien den Titel net méi gedroen. Seng Fra d'Kinnigin Paola war vun hirem Bestietnes mam Albert bis zum Ament wéi e Kinnek gouf *Princesse de Liège*.

Wéinst de Streidereien vun de verschiddene belsche Communautéiten huet de Kinnek Albert II. 2001 decidéiert kengem Member vun der Kinneksfamill méi ee vun de fréieren Titelen, wéi *Prince de Liége*, *[[Comte de Flandre]]* a *[[Comte de Hainaut]]* ze ginn.
Sonnenobservatiounstuerm vu Meudon

De **Sonnenobservatiounstuerm vu Meudon** ass e 36,47 Meter héije Stolbëtongstuerm um Areal vum Observatoire vu Meudon am Departement Hauts-de-Seine. Am Observatiounsraum vum Tuerm ass e Spektrograph fir d'Ënnersiche vum Sonneliicht agebaut.

Den Tuerm gouf an de Joren 1964/65 opgeriicht. En huet e Schaftduerchmiesser vu 6,6 Meter an dréit an 30,57 Meter Héicht en Observatiounsraum mat 18,4 Meter Duerchmiesser. Well deen am Tuerm installéierte Spektograph och bei staarkem Wand keng Schwankunge weise soll, besteet den Tuerm aus zwéin anenee verschachtelte konzentresche Stolbëtongsréier, déi duerch eng 10 Zentimeter breet Loftspléck getrennt sinn.

## Kuckt och

## Um Spaweck
Observatoire vu Meudon

Den **Observatoire vu Meudon** ass en Observatoire zu Meudon am Departement Hauts-de-Seine. E gouf 1875/76 vum Jules Janssen op den Terrasse vum ofgerappte Schlass opgeriicht. Den astrophyseschen Observatoire war haaptsächlech bestëmmt fir d'Sonn z'observéieren.

Déi éischt Applikatioune fir d'Analys vum Liicht goufen do ausgefouert.

An der Kuppel vum Haaptgebai gouf en 83&nbsp;cm Teleskop agebaut fir Planéitenobservatiounen ze maachen. Méi spéit goufen zwou Kuppelen hanner dem Gebai opgeriicht an deenen en 100&nbsp;cm an e 60&nbsp;cm Teleskop stinn.

1926 gouf den Observatoire un de Paräisser Observatoire ugeschloss.
## Kuckt och
* Sonnenobservatiounstuerm vu Meudon

## Um Spaweck
Canadian Space Agency

D**'Canadian Space Agency** (CSA) respektiv **Agence Spatiale Canadienne** (franséisch ASC) ass déi kanadesch Weltraumorganisatioun. Si gouf am Mäerz 1989 gegrënnt.

D'CSA/ASC hat 2005 ronn 635 Beschäftegter, déi gréisstendeels am Haaptquartéier *Centre spatial [[John H. Chapman]]* zu Longueuil, Québec geschafft huet. Si versteet sech als féierend Organ fir friddlecht Benotzen an Entwécklung vum Weltraum, a fir sécherzestellen datt d'Weltraumwëssenschaft an -technologie de Kanadier e sozialen an ekonomesche Benefice bréngen.

*"To promote the peaceful use and development of space, to advance the knowledge of space through science and to ensure that space science and technology provide social and economic benefits for Canadians".*

President vun der CSA/ASC ass zanter dem 1. September 2008 de Steve MacLean.

## Kuckt och:
* NASA
* European Space Agency

## Um Spaweck

*  + Homepage vun der CSA/ASC
Johann Friedrich Wurm

Den **Johann Friedrich Wurm**, gebuer den 19. Januar 1760 zu Nürtingen, a gestuerwen den 23. Abrëll 1833 zu Stuttgart, war en däitsche Schoulneeschter an Astronom.

## Säi Liewen
De Wurm war de Jong vum *Gottlieb Friedrich Wurm* (gestuerwen de 7. August 1803) a vum *Beate Christina geb. Wolf* (gestuerwen, de 15. Abrëll 1760). Säi Papp war Precepter an der Latäinschoul vun Nürtingen. No dem Doud vu senger éischter Fra huet säi Papp sech de 4. November 1760 mat der *Johanna Katharina Ziegler* bestuet. Mat hir hat hie 6 Kanner.

De Johann Friedrich gouf vu sengem Papp an den ale Sproochen ënnerriicht a sou konnt hien 1774 an de Seminar zu Denkendorf an 1776 an de Seminar zu Maulbronn goen.
1778 immatrikuléiert hien op der Universitéit Tübingen (Matrikel-Nr.: 37&nbsp;734) Theologie. 1783 nom Enn vu sengem Studium schafft hien als Vikar bei sengem Papp zu Oberensingen. Vun 1788 bis 1797 war hie Prezepter zu Nürtlingen, du Paschtouer zu Grübingen a vun 1800 un, gouf hie Professer fir Griichesch a Latäin, souwéi vun der Mathematik am Gymnasium vu Blaubeuren, a vun 1807 un zu Stuttgart.
Wéinst enger Aekrankheet goung hien 1824 an d'Pensioun.

Seng Jongen hunn och d'theologesch Ausbildung matgemaach. De Julius Friedrich Wurm (1791-1839) war am Ufank Professer am Seminar zu Blaubeuren, a vun 1839 Stadpaschtouer zu Waldenbuch. De Christian Friedrich Wurm (1803-1859) hat och Theologie studéiert, ier hie seng Beruffung als Gymnasialschoulmeeschter an historesch-politesche Journalist entdeckt huet. Seng zweet Heemecht huet hien zu Hamburg fonnt. 1848 koum hien an d'Frankfurter Virparlament. 1849 gouf hie Member vun der Frankfurter Nationalversammlung.

## Astronomie
De Johann Friedrich Wurm huet vill Publikatiounen an der vum Franz Xaver von Zach gegrënnter Fachzäitschrëft gemaach. Weider publizéiert hien "Geschicht vum neie Planéit Uranus" (Gotha 1791) a schreift „Praktesch Opklärung zu der Parallaxeberechnung“ (Tübingen 1804). Hie gouf och 
Partizipant vum éischten europäeschen Astronomekongress am Joer 1798 zu Gotha. Hie war och ee vun den éischten Astronomen, déi sech mat verännerleche Stäre beschäftegt hunn. Hien huet d'Period vum Algol mat 2 Deeg 20 Stonnen 48 Minutten an 58 Sekonne bestëmmt.

Seng sproochlech Ausbildung huet him den Artikel "Beiträge zur Astronomie der Araber" erméiglecht (1811).

## Kuckt och
Maria van der Hoeven

D**'Maria Josephina Arnoldina van der Hoeven **, gebuer den 13. September 1949 zu Meerssen, ass eng hollännesch Politikerin vum der Partei Christen Democratisch Appèl.

Si war vun 2002 bis 2007 Bildungsministesch vun Holland, a vun 2007 bis de 14. Oktober 2010 Wirtschaftsministesch an der Regierung Balkenende IV. Zanter dem 1. September 2011 ass si Cheffin vun der Internationaler Energieagence.

## Um Spaweck
César-François Cassini de Thury

De **César François Cassini de Thury**, och *Cassini III.* genannt, gebuer de 17. Juni 1714 zu Thury-sous-Clermont, a gestuerwen de 4. September 1784 zu Paräis, war e franséische Geodet an Astronom.

## Säi Liewen
Hie war de Jong vum Jacques Cassini a Kandskand vum Giovanni Domenico Cassini, woufir hien och als Cassini III. bezeechent gëtt. Den César assistéiert sengem Papp 1733 a 1734 bei der Vermiessung vun Nordfrankräich. Deemools gouf et eng ëmstridde Fro déi gekläert sollt ginn, nämlech ob d'Äerd op de Polen oder um Equator ofgeplatt ass.

D'Cassiniens hunn d'Usiicht vertrueden, datt de Polradius méi grouss wier wéi den Äerdradius, eng Meenung, déi vum Isaac Newton an anere Wëssenschaftler hefteg bestridde gouf. Déi Cassinesch Daten hunn zwar ausgesinn, wéi wann eng Ofplattung um Equator wier, mä wéinst den Ongenauegkeete vun den deemolege Miessunge konnt keng Theorie sou richteg bewise ginn.

An de Jore 1739 a 1740 huet hie weider, ganz genee Vermiessunge vum Land gemaach an huet seng Resultater am Joer 1744 publizéiert, a war dunn iwwerzeegt vun der Äerdofplattung op de Polen.
 
Déi Vermiessunge waren d'Grondlag fir déi éischt vollstänneg Kartograféierung vu Frankräich op 18 Blieder am Moossstaf 1:870.000 déi an de Jore 1746 a 1747 publizéiert goufen.

Aus militäresche Grënn ordonéiert de Kinnek Louis XV. dem Cassini, Frankräich nach méi genee, am Moossstaf 1:86.400 ze kartograféieren. D'Dauer vun deem Projet gouf op 20 Joer festgeluecht, awer schonn no 6 Joer gouf déi staatlech Finanzéierung gestoppt, soudatt de Cassini nëmme mat private Mëttelen a mat Ënnerstëtzung vun de franséische Provënze weiderschaffe konnt.

Wéinst deene Schwieregkeeten huet sech d'Fäerdegstellung vun de Kaarte verlängert, soudatt hien net méi d'Enn vu sengem Liewenswierk gesinn huet. Säi Jong, den Dominique Cassini huet d'Carte de Cassini fäerdeg gemaach. 1761 gouf de Cassini zum Éieremember vun der Bayerescher Wëssenschaftsakademie ernannt. D'Akademie gouf dem Cassini 1761/1762 den Optrag fir eng Landvermiessung vu Bayern ze maachen.

Wéi säi Papp a säi Grousspapp war de Cassini III. Direkter vum Paräisser Observatoire. Der Astronomie konnt hien awer keng nei Impulse ginn.

1772 huet hien d'Observatioune vum Jean Chappe deen a Mexiko bei der astronomescher Missioun fir e Venusduerchgank z'observéiere, gestuerwe war, publizéiert.

## Um Spaweck
*  Carto Cassini Zougrëff op (warscheinlech) sämtlech Cassini-Kaarten !
 ****
Emma vu Waldeck-Pyrmont

D'Adelheid **Emma** Wilhelmina Theresia **Prinzessin zu Waldeck a Pyrmont**, gebuer den 2. August 1858 um Schlass vu Bad Arolsen, a gestuerwen den 20. Mäerz 1934 zu Den Haag, war als zweet Fra vum Wëllem III. vun Holland Kinnigin vun Holland a Groussherzogin vu Lëtzebuerg.

D'Emma war d'Duechter vum Fürst Georg Viktor vu Waldeck und Pyrmont a senger éischter Fra, der Prinzessin Helene vun Nassau.

De 7. Januar 1879 huet si zu Arolsen mat 20 Joer den 41 Joer méi ale Wëllem III. bestuet; den 31. August 1880 koum hir Duechter Wilhelmina op d'Welt. Nom Wëllem sengen Doud, den 23. November 1890 gouf si Regentin fir hir Duechter Wilhelmina, bis déi 1898 mat uechtzéng Joer der Verfassung no an Holland konnt Kinnigin ginn.

## Um Spaweck
Alexis Bouvard

Den **Alexis Bouvard**, gebuer de 27. Juni 1767 zu Contamines, a gestuerwen de 7. Juni 1843 zu Paräis, war e franséischen Astronom.

## Liewen a Wierken
De Bouvard war Direkter vum Paräisser Observatoire an huet 8 Koméiten entdeckt. Hien huet ausserdeem d'Positioune vun de Planéite Jupiter, Saturn an Uranus berechent. Tabelle vun der Uranusbunn hunn zu Diskrepanze mat sengen Observatioune gefouert. Doraus huet hien d'Existenz vun engem weidere Planéit geschloss, deen da mat dem Neptun fonnt gouf, a spéider dann och nach den Zwergplanéit Pluto.

Hien hat de Jean-Félix Adolphe Gambart dozou bruecht, fir Astronomie ze studéieren.

## Éierungen
* Member vun der *[[Académie des sciences]]* (1803)
* Member vun der *[[Royal Society]]* (1826)
* An Australien gouf de **Cape Bouvard** no him genannt
* Den Mounddall Vallis Bouvard gouf 1970 no him genannt.

## Kuckt och

## Um Spaweck

* [Artikel am Archiv vun der Royal Society](http://www.royalsociety.org/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=(Surname='Bouvard'))
Charles Eugène Delaunay

Den **Charles-Eugène Delaunay**, gebuer den 9. Abrëll 1816 zu Lusigny-sur-Barse bei Troyes, a gestuerwen de 5. August 1872 bei Cherbourg, war e franséische Mathematiker an Astronom.

## Liewen
Den Delaunay huet beim Jean-Baptiste Biot op der Sorbonne zu Paräis studéiert. A sengen Aarbechten huet e sech mat der Himmelsmechanik an dem Dräikierperproblem beschäftegt.

Am Joer 1870 krut de Charles-Eugène Delaunay d'Goldmedail vun der Royal Astronomical Society zu London. Am selwechte Joer gouf hien Direkter vum Paräisser Observatoire.

De Charles-Eugène Delaunay ass de 5. August 1872 bei engem Schëffsongléck am Hafe vu Cherbourg erdronk.

Hien ass mat sengem Numm op dem Eiffeltuerm veréiwegt, kuckt och: 72 Nimm um Eiffeltuerm.

## Publikatiounen
* *Cours élémentaire de mécanique*. (1850)
* *Traité de mécanique rationnelle*. (1856)
* *La Théorie du mouvement de la lune*. 2 Bde. (1860-7)

## Kuckt och
Pic du Midi

* **[[Pic du Midi de Bigorre|Pic du Midi]]**: eng Biergspëtz an den Hautes-Pyrenées, (« Pic du Midi de Bigorre »)
* **[[Pic du Midi d'Ossau|Pic du Midi]]**: eng Biergspëtz an de Pyrénées-Atlantiques, (« Pic du Midi d'Ossau »)
* **[[(20488) Pic-du-Midi|Pic du Midi]]**: en Asteroid (« (20488) Pic-du-Midi »)

## Kuckt och

* Observatoire vum Pic du Midi
Spektrograph

E **Spektrograph** ass en optescht Instrument, dat d'Liicht vu verschiddene Wellelängten a säi Spektrum zerleet, d.&nbsp;h. a seng verschiddene Faarwen opgedeelt, an de Spektrum mat Hëllef vun Detektere registréiert. D'Wellelängt vum Liicht gëtt mat Hëllef vun opteschen Elementer, déi Dispersiounseegeschaften hunn opgedeelt. Dat geschitt meeschtens mat Hëllef vu Prismen, optesche Gitteren oder mat engem sougenannte Grism, dat e Gitter an e Prisma an engem Element kombinéiert.

Spektrographen déngen ënner anerem als Observatiounsinstrumenter an der Astronomie, fir Liicht vu Stären oder Galaxien, dat aus engem Teleskop erauskënnt a säi Spektrum ze zerleeën, an op en Detekter ze leeden.

Sou Detektere ware fréier meeschtens Fotoplacken a Filmer. Haut gi virun allem CCD-Elementer fir den Zweck vum Noweis vum Spektrum gebraucht.

Instrumenter fir visuell Observatioun vu Spektren heesche Spektroskopen.

## Kuckt och
* Spektrum
* Spektralanalys
* Spektralklass
* Gitterspektrometer
* Spektrometer
* Optesche Spektrometer
* Spektroskop
LISA Pathfinder

De **LISA Pathfinder** (*SMART-2*) ass e Fuerschungs- an Erprouwungssatellit vun der ESA, deem seng Konstruktioun am November 2000 akzeptéiert gouf. Mam Satellit sollen Technike fir d'Erfuersche vu Gravitatiounswellen erprouft ginn. EADS Astrium gouf vun der europäescher Weltraumorganisatioun fir de Bau vum Satellit ausgewielt an ass verantwortlech fir d'Liwwerung vum startbereeten integréierte Satellit. De Start war ufanks fir 2008 virgesinn, gouf dann awer ëmmer erëm verréckelt ginn a war zum Schluss den 3. Dezember 2015 mat enger Vega-Rakéit. De Satellit LISA Pathfinder soll 12 Méint laang Moossinstrumenter fir d'Missioun eLISA/NGO (Evolved Laser Interferometry Space Antenna) testen, eng Missioun, déi d'ESA an d'NASA ufanks zesumme maache wollten. D'NASA huet sech awer 2011 aus dem Projet zeréckgezunn.

Fir Gravitatiounswelle mat engem Gravitatiounswellendetekter noweisen ze kënnen, mussen d'Instrumenter Gravitatiounsännerungen an der Gréisst vun 10−16&nbsp;g an Distanzännerungen an enger Gréisst vun 10−12&nbsp;m an engem Frequenzberäich vun 0,001 bis 0,1&nbsp;Hz sammelen.

Et ass geplangt de LISA Pathfinder an en Orbit ëm de Sonn-Äerd-Libratiounspunkt L1 op der Distanz vun zirka 1,5&nbsp;Mio&nbsp;km vun der Äerd ze positionéieren. Nom erfollegräiche Start gouf den 22. Januar 2016 um 12:30 Auer (CET) de Rakéitemotor ofgeworf, an déi wëssenschaftlech Missioun soll den 1. Mäerz 2016 ufänken.

## Kuckt och

## Um Spaweck
* Aktuell ESA-Informatiounen iwwer de LISA Pathfinder
* LISA Pathfinder Websäit vun der ESA
* EADS Astrium – LISA Pathfinder
* Max-Planck-Institut fir Gravitationsphysik (Albert-Einstein-Institut Hannover)
Eduard von Olberg

De **Friedrich Wilhelm Eduard von Olberg**, gebuer den 20. August 1800 zu Potsdam, a gestuerwen de 5. Juni 1863 zu Berlin, war e Generolmajouer vun der preisescher Arméi.

Den Eduard von Olberg ass 1815 an d'preisesch Arméi agetrueden. Hie war bei verschiddene Schluechten dobäi, dorënner déi vu Ligny, Avensnes, Compiègne, asw., an huet eng Carrière an der Arméi gemaach.

1852 gouf hie Member vun der Militärverwaltung vu Lëtzebuerg. De 17. Juni 1855 gouf hien zum Kommandant vun der Festung Lëtzebuerg ernannt a gouf den 12. Juli vun deem Joer zum Generolmajouer nominéiert. 1858 gouf hie pensionéiert.

## Auszeechnungen
* 

### Quellen
* Actualités:Friedrich Wilhelm Eduard von Olberg. op ffgl.lu, gekuckt 2022-01-14
Société préhistorique luxembourgeoise

D**'Société préhistorique luxembourgeoise** (**SPL**) ass eng lëtzebuergesch ASBL déi Leit, déi sech fir d'Virgeschicht an d'Protogeschicht interesséiere regruppéiert. D'SPL ass den 11. Juni 1979 an der Stad gegrënnt ginn, wou en och säi Sëtz hat, ier deen am Joer 2007 op Waldbëlleg verluecht gouf.

## Ziler vum Veräin
D'Haaptziler vum Veräin sinn:

## Memberen
D'Grënnungsmembere waren: Germaine Geiben-Bianchy (Dikrech), Joseph Herr (Dikrech), Marcel Lamesch (Lëtzebuerg), Jean Joseph (John. J.) Muller (Lëtzebuerg), Liette Muller-Schneider (Lëtzebuerg), Fernand Spier (Lëtzebuerg), Norbert Theis (Esch-Uelzecht), Édouard Thibold (Iechternach), Georges Thill (Gonnereng), Raymond Waringo (Beetebuerg) a Pierre Ziesaire (Briddel). De Fernand Spier gouf President, de Pierre Ziesaire Vizepresident, de John J. Muller Sekretär an de Georges Thill Tresorier.

Am Joer 2013 hat de Veräin 199 Memberen, dovu 34 am Ausland.

## Aktivitéiten
D'SPL publizéiert zanter 1979 eng wëssenschaftlech Zäitschrëft, de *[[Bulletin de la Société préhistorique luxembourgeoise]]*, an deem virun allem Fuerschungsaarbechten iwwer d'Virgeschicht (am wäite Sënn) zu Lëtzebuerg, mä och am Ausland, publizéiert ginn. Bis Enn 2019 si 40 Bänn erauskomm. De Veräin organiséiert och Konferenzen a Colloquen, gradewéi Excursiounen, Visite-guidéeën an Ausstellungen.

## Wëssenschaftler, déi mat der SPL verbonne waren/sinn
* Marcel Heuertz (1904-1981)
* Marcel Lamesch (1912 - 2001)
* Léopold Reichling (1921-2009)
* Édouard Thibold (1925-2001)

## Literatur
*Spier, F., 2009. *Les 30 ans de la Société Préhistorique Luxembourgeoise: un aperçu historique, 1979-2009.* Bulletin de la Société préhistorique luxembourgeoise 29 (2007), S. 9-40.
* Muller-Schneider, J.J., 2009. *Les activités de la Société Préhistorique Luxembourgeoise au fil des années.* Bulletin de la Société préhistorique luxembourgeoise 29 (2007), S. 41-55.
* Muller-Schneider, J.J., 2009. *L'acte constitutif de la Société Préhistorique Luxembourgeoise: les statuts.* Bulletin de la Société préhistorique luxembourgeoise 29 (2007), S. 77-79.
Félix Tisserand

Den **François Félix Tisserand**, gebuer den 13. Januar 1845 zu Nuits-Saint-Georges, a gestuerwen den 20. Oktober 1896 zu Paräis, war e franséischen Astronom.

Den Tisserand huet an der École normale supérieure Mathematik a Physik studéiert. Hie krut 1866 am Paräisser Observatoire eng Plaz als Adjoint a gouf 1873 Direkter vum Observatoire vun Toulouse, wou hie Professer gouf. Am Joer 1878 gouf hien zum Member vun der Paräisser Akademie vun de Wëssenschaften ernannt. 1883 gouf hien Nofollger vum Puiseux um Léierstull fir Himmelsmechanik op der Sorbonne zu Paräis. 1892 huet hien d'Leedung vum Paräisser Observatoire iwwerholl. Do huet hien d'Leedung vum Projet *Carte du Ciel*, wou de ganzen Himmel fotografesch kartéiert gouf. Gläichzäiteg huet hien e Fotoatlas vum Äerdmound initiéiert, den *Atlas photographique de la lune*. Dëse gouf eréischt zu der Zäit vun de Moundlandungen ofgeléist.

## Wierkung
Als Unerkennung gouf e Äerdmoundkrater an der Géigend vum *[[Mare Crisium]]* no him genannt. Kuerz viru sengem Doud huet hien e Krittär fir d'Iwwerpréiwe vu Koméitebunnen entwéckelt, de Tisserandkrittär. Him zu Éiere gouf a senger Gebuertsuertschaft 1899 e Monument opgeriicht.

## Schrëften
* *Traité de mécanique Céleste*. (4 Bänn)

## Literatur
* William I. McLaughlin, Sylvia L. Miller: *Im Schatten von Riesen.* Spektrum der Wissenschaft 8/2005, S. 86 - 91 (2005)

## Kuckt och

## Um Spaweck
Sophie vu Württemberg

D**'Sophie** Friederike Mathilde **Prinzessin vu Württemberg**, gebuer de 17. Juni 1818 zu Stuttgart, a gestuerwen den 3. Juni 1877 zu Huis ten Bosch, war als éischt Fra vum hollännesche Kinnek Wëllem III. vun 1849 bis 1877 Kinnigin vun Holland a Groussherzogin vu Lëtzebuerg.

Si war d'Duechter vum Wilhelm I. vu Württemberg an der russescher Groussfürstin Katharina Pawlowna, ass awer vun hirer Tatta groussgezillt ginn, well hir Mamm kuerz no hirer Gebuert gestuerwe war.

Den 18. Juni 1839 huet si zu Stuttgart hire Koseng Wilhelm, Prënz vun Oranien, bestuet. Si kruten 3 Jongen, déi all virun hirem Papp gestuerwe sinn. De Stot huet als onglécklech gegollt, an d'Sophie huet vill Zäit bei hirer Famill zu Stuttgart verbruecht.

D'Sophie stoung am reegelméissege Bréifkontakt mat Staatscheffen an anere bekannte Leit vun hirer Zäit.

## Kanner
* Wilhelm (* 4. September 1840; † 11. Juni 1879), Krounprënz vun Holland 1849-1879;
* Moritz (* 15. September 1843; † 4. Juni 1850), Prënz vun Oranien-Nassau;
* Alexander (* 25. August 1851; † 21. Juni 1884), Krounprënz vun Holland 1879-1884.

## Um Spaweck
Linn STIB 3

D'Linn 3 ass eng Tramsstreck zu Bréissel déi d'Gare du Nord mam Rond-Point Winston Churchill verbënnt, an deelweis ënnerierdesch fiert.

## Streck
### Statiounen

## Kuckt och
* Bréisseler Tram

## Um Spaweck
* Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Bréisseler Premetro

De Premetro vu Bréissel ass deen Deel vum Bréisseler Tramsnetz, deen ënnerierdesch verleeft a spéider vum Bréisseler Metro iwwerholl soll ginn.

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Bus

## Um Spaweck
* Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
SPL

D'Ofkierzung **SPL** steet ë.&nbsp;a. fir:
*Société préhistorique luxembourgeoise
*Scottish Premier League
*Semi Pro League, eng europäesch Kompetitioun am Paintball
**Sound Pressure Level*, englesch fir *Schalldrockpeegel*
*Shakespeare Programming Language, eng Programméiersprooch
*SPL (Computerwëssenschaft), woubäi d'Ofkierzung fir *Set Priority Level* steet
*Second Program Loader, e sougenannte *Boot loader*
*dat sowjetescht Fluchboot Tschetwerikow SPL
*Sun Public License, eng Lizenz fir fräi Software vu Sun Microsystems
Bulletin de la Société préhistorique luxembourgeoise

"**Bulletin de la Société préhistorique luxembourgeoise**" ass den Numm vun enger wëssenschaftlecher Publikatiounsserie, déi d'Société préhistorique luxembourgeoise erausgëtt.

Dës Serie verëffentlecht d'Resultater vu Fuerschungsaarbechten am Beräich vun der Virgeschicht a vun der Protogeschicht zu Lëtzebuerg an an der Groussregioun.

D'Bänn vun der Serie kommen onreegelméisseg eraus. Bis Enn 2019 si 40 Bänn erauskomm.
Linn STIB 4

D**'Linn 4** ass eng Tramsstreck vun der STIB zu Bréissel a verleeft tëscht *Esplanade* an *Stalle*. Genee wéi d'Linn 3 benotzt och d'Linn 4 zum Deel de Premetro, dat heescht se verleeft ënnerierdesch.

## Streck
### Statiounen

## Kuckt och
* Bréisseler Tram

## Um Spaweck
Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Benjamin Baillaud

Den **Édouard Benjamin Baillaud**, gebuer de 14. Februar 1848 zu Chalon-sur-Saône, a gestuerwen den 8. Juli 1934 zu Paräis, war e franséischen Astronom.

Seng akadeemesch Ausbildung krut hien an der École normale supérieure an op der Sorbonne.

Vun 1878 bis 1907 war hien Direkter vum Observatoire vun Toulouse, an duerno Direkter vum Paräisser Observatoire bis zum Joer 1926.

Hie war besonnesch mat der Fuerschung vun de Saturnmoundbunnen beschäftegt. Wärend senger Aarbecht zu Toulouse war hie mat der Opstellung vum 50&nbsp;cm-Teleskop am Observatoire vum Pic du Midi de Bigorre um Pic du Midi bedeelegt. Spéider gouf hien den éischte President vun der Internationaler Astronomescher Unioun (vun 1919 bis 1922).

## Éierungen a Gielercher
De Moundkrater Baillaud gouf no him genannt. D'50-cm-Teleskop um Pic du Midi krut och säin Numm. Haaptsächlech huet säi Jong, de *Jules Baillaud*, och Astronom um Pic du Midi geschafft a war vun 1937 bis 1947 Direkter vum Observatoire um Pic du Midi.

Nom Jules Baillaud gouf den Asteroid 1280 Baillauda genannt.
*  Bruce Medail
*
*

## Kuckt och
Solvay Brussels School of Economics and Management

D**'Solvay Brussels School of Economics and Management** (SBS-EM) ass eng Universitéit vu Bréissel, déi d'ekonomesch Fakultéite vun der ULB enthält. Si gouf 1903 vum Ernest Solvay gegrënnt an huet aktuell 2700 Studenten.

## Fakultéiten
### Gestioun
* Bachelier en Ingenieur de Gestion
* Master en Ingenieur de Gestion
* Master complémentaire en Gestion

### Ekonomie
* Bachelier en Économie
* Master en Économie
* Master complémentaire en Économie

## Studentenverbänn vun der SBS-EM
* De **Bureau des Etudiants Solvay** (BESolvay)
* De **Cercle Solvay** (CS)

## Kuckt och
* Université libre de Bruxelles

## Um Spaweck
* SBS-EM
Deskriptiv Statistik

**Deskriptiv Statistik** ass deen Deel vun der Statistik, an deem *Donnéeë* gesammelt an interpretéiert ginn. 
## Tabell
D'Tabell an der Statistik hëlleft, Donnéeën iwwersiichtlech erëmzeginn. Eng Tabell besteet mindestens aus 2 Kolonnen:
* der Variabel
* den Effektif
Eng Tabell kann awer bal onendlech erweidert ginn.

## Graphiken
D'Graphiken hëllefen, Donnéeën aus enger Tabell méi einfach a méi séier ze interpretéieren.
### Histogramm

### Kéis

### Balkendiagramm

## Hëllefsmëttelen
D'Statistik benotzt allerhand Hëllefsmëttele fir eng Observatioun ze beschreiwen:
* Moyenne
* Mediane
* Mode
* Maximum
* Minimum
* Écart-type
* Variance
* Quantiles
### Moyenne
D'Moyenne ass d'Zomm vun de Wäerter duerch den Effektiv gedeelt: \bar{X} = \frac{1}{n} \cdot \sum_{i = 1}^n x_i

### Mediane
D'Mediane ass den zentrale Wäert vun enger Observatioun. 50 % vun den Effektive si méi kleng, 50 % méi grouss wéi dësen zentrale Wäert. 
Beispill: 
* fir 1 2 2 4 5 7 9 ass d'Mediane 4
* fir 1 1 2 3 4 6 ass d'Mediane (2+3)/2 = 2,5

### Mode
De Mode ass déi Klass mat der héchster Zuel un Effectiv.
Beispill:
x1=5, x2=7, x3=11, x4=4, do ass de Mode x3

### Écart-type
Den Écart-type ass d'Quadratwuerzel vun der Variance.

### Variance
D'Variance ass \hat{\sigma}^2 = \frac{1}{n-1} \cdot \sum_{i = 1}^n (x_i - \bar{X})^2

## Kuckt och
* Induktiv Statistik
Antonia Maury

D**'Antonia Caetana De Paiva Pereira Maury**, gebuer den 21. Mäerz 1866 zu Cold Spring-on-Hudson am Bundesstaat New York, a gestuerwen den 8. Januar 1952, war eng US-amerikanesch Astronomin. Si war eng Niess vum Henry Draper.

D'Maury huet um Harvard College Observatoire (HCO) geschafft, wou si stellar Spektren observéiert an 1897 e Katalog vu Klassifikatioune publizéiert huet (*Spectra of Bright Stars Photographed with the 11-inch Draper Telescope as part of the Henry Draper Memorial. Annals of Harvard College Observatory*, vol. 28, pp.&nbsp;1–128). Den Edward Charles Pickering, Direkter vum HCO zu dëser Zäit, huet dem System vun der Klassifikatioun an den Erklärung ënnerschiddlecher Linnebreeten net zougestëmmt, wourop si den HCO verlooss huet.

Den Ejnar Hertzsprung awer, huet d'Bedeitung vun hire Klassifikatiounen erkannt an huet hiert System gebraucht, fir a sengem System tëscht Risestären an Zwergstären z'ënnerscheeden.

1908 ass d'Maury nees zeréck op den HCO koum an ass nach vill Joren do bliwwen. 1933 publizéiert si déi spektroskopesch Analys vum Duebelstär Beta Lyrae (*The Spectral Changes of Beta Lyrae, Annals of Harvard College Observatory*, vol. 84, no. 8).

## Auszeechnungen
* 1943 Annie-Jump-Cannon-Präis fir Astronomie

## Kuckt och
Société nationale des chemins de fer belges/Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen

D**'Société Nationale des Chemins de fer belges** (ofgekierzt **SNCB**), op Hollännesch **Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen** (ofgekierzt **NMBS**), ass déi belsch national Eisebunnsgesellschaft a gouf 1926 gegrënnt.

## Kuckt och
*Société des transports intercommunaux de Bruxelles/Maatschappij voor het Intercommunaal Vervoer te Brussel

## Um Spaweck

*SNCB
Société des transports intercommunaux de Bruxelles/Maatschappij voor het Intercommunaal Vervoer te Brussel

D**'Société des transports intercommunaux de Bruxelles** ofgekierzt **STIB**, op Hollännesch **Maatschappij voor het Intercommunaal Vervoer te Brussel** ofgekierzt **MIVB**, ass eng belsch Gesellschaft déi sech ëm den ëffentlechen Transport zu Bréissel këmmert.

Si gouf 1954 gegrënnt a këmmert sech aktuell ëm 4 Metroslinnen, 20 Tramslinnen, 50 normal Buslinnen a 14 Buslinnen als Noctislinnen

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Bus
* Noctis

## Um Spaweck

* Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Linn STIB 1

D**'Linn 1** ass déi éischt bréisseler Metroslinn a fiert zanter dem 4. Abrëll, 2009 vun der Gare de l'Ouest/Weststation bis op Stockel/Stokkel.

## Streck
### Statiounen

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck
* Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Linn STIB 2

D**'Metroslinn 2** ass eng Metroslinn zu Bréissel déi ronderëm den Zentrum vu Bréissel fiert an dowéinst och nach *Petite Ceinture* genannt gëtt. Zanter datt dat lescht Deelsteck tëscht Delacroix a Gare de l'Ouest de 4. Abrëll 2009 fäerdeg gouf, ass de Krees komplett. De Metro fiert vu **Simonis(Léopold)** bis op **Simonis(Elisabeth)**.

## Streck
### Statiounen

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck
* Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Linn STIB 5

D**'Linn 5** vum Bréisseler Metro verbënnt d'Statioun Erasme/Erasmus am Südweste vu Bréissel (Anderlecht) mat der Statioun Hermann-Debroux zu Auderghem, am Südoste vun der Regioun Bréissel.

## Streck
### Statiounen

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck
* Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Linn STIB 23

D**'Linn 23** ass eng Tramslinn vum Bréisseler Tram a besteet säit dem 2. Januar 1923. Si verbënnt d'Statioune **[[Vanderkindere (Bréisseler Tram)|Vanderkindere]]** an **[[Heysel (Bréisseler Metro)|Heysel]]** a fiert zu engem gudden Deel iwwer Streck vun der *[[Bréisseler Premetro|Grande Ceinture]]*, déi tëscht *Pétillon* a *Meiser* ënnerierdesch verleeft, an déi si sech gréisstendeels mat de Linne 24 a 25 deelt.

## Streck
### Statiounen

~ Bis 20h

+ No 20h

± Weeder no 20h nach um Weekend

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck
Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Linn STIB 24

D**'Linn 24** vum Bréisseler Tram existéiert säit dem 6. Mäerz 2006 a verbënnt **[[Vanderkindere (Bréisseler Tram)|Vanderkindere]]** mat **[[Schaerbeek (Bréisseler Tram)|Schaerbeek]]**. D'Streckeféierung ass gréisstendeels d'selwecht wéi fir d'Linn 23 och.

## Streck

### Statiounen

~ bis 20h

+ no 20h

± weeder no 20h nach um Weekend

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck

*Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Dame blanche (Geheimdéngscht)

**Dame blanche** ass den Numm vun engem Geheimreseau am Éischte Weltkrich mat Schwéierpunkt an der Belsch, dee sech géint déi däitsch Besatzung geriicht huet. Dat Observatiounsnetzwierk gouf 1916 vum Walthère Dewé ageriicht an hat seng Zentral zu Léck. De Reseau huet sech iwwer d'ganz Belsch, den Norde vu Frankräich a Lëtzebuerg erstreckt. Zil war d'Observatioun vun Truppen- a Wuerebeweegungen iwwer d'Eisebunn, net nëmmen am Dag, mä och an der Nuecht.

D'Dame blanche war duerch eng streng a geheim Charta militäresch organiséiert, hir Membere goufen offiziell als Zaldoten unerkannt. Mat senge méi wéi 1.000 Memberen, dorënner eng Majoritéit vu Fraen, huet dee Geheimdéngscht iwwer den hollännesche Reseau "T" mat dem brittesche Geheimdéngscht zesummegeschafft. E gouf souguer zum Deel vum British War Office finanzéiert.

## Literatur

* Pierre Decock. Revue belge d'histoire militaire, XXVII-3, « La Dame Blanche 1916-1918 ».
* Tammy M. Proctor. Female Intelligence: Women and Espionage in the First World War. New York and London: New York University Press, 2003. 205 pp. ISBN 0-8147-6693-5.
* Pierre Decock, *La Dame Blanche. Un réseau de renseignements de la Grande Guerre*, lulu.com, 2010, ISBN 978-1-4452-9704-0
Dame blanche

**Dame blanche** ka verschidde Bedeitungen hunn:
* en Dessert: Dame blanche
* e Geheimreseau am Éischte Weltkrich: Dame blanche
* eng Oper vum François Adrien Boieldieu: La dame blanche
Linn STIB 25

D**'Linn 25** ass eng Tramlinn vum Bréisseler Tram déi vu **[[Bondael Gare (Bréisseler Tram)|Bondael Gare]]** bis op **[[Rogier (Bréisseler Metro)|Rogier]]** fiert. Si gouf 16. Abrëll 2007 mat der 4. Etapp vun der Restrukturatioun vum STIB-Reseau gegrënnt.

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck

*Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Linn STIB 31

D**'Linn 31** vum Bréisseler Tram fiert vun der **[[Gare du Nord (Bréisseler Tram)|Gare du Nord]]** bis op **[[Marius Renard (Bréisseler Tram|Marius Renard]]**. Zesumme mat der Linn 32 fiert se zu engem gudden Deel duerch de Premetro.

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck
Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Linn STIB 6

D**'Linn 6** vum Bréisseler Metro verbënnt d'Statioune **[[Roi Baudouin (Bréisseler Metro)|Roi Baudouin]]** a **[[Simonis (Elisabeth)]]**.

Hiren Tracé gläicht och schematiséiert enger "6".

## Streck
### Statiounen

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck
* Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Linn STIB 19

D**'Linn 19** vum Bréisseler Metro verbennt d'Statiounen **[[De Wand (Bréisseler Tram)|De Wand]]** an **[[Groot-Bijgaarden (Bréisseler Tram)|Groot-Bijgaarden]]**. D'Linn gouf den 9. Januar 1968 agefouert. Et ass aktuell eng vun deene meeschtbenotzten Tramlinnen zu Bréissel.

## Streck
### Statiounen

~ Bis 20h

+ No 20h

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck
Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Dame blanche (Dessert)

**Dame blanche** ass den Numm vun enger Dessertskreatioun.

Si besteet aus Vanillsglace mat Schlagsan, iwwer déi geschmolte waarme Schockela geschott gëtt.

## Um Spaweck
Annie-Jump-Cannon-Präis fir Astronomie

Den **Annie-Jump-Cannon-Präis fir Astronomie** gëtt vun der American Astronomical Society un eng Astronomin verginn, déi den Doktergrad net méi laang wéi fënnef Joer däerf hunn, fir dee Präis, fir dee si geéiert gëtt. De Präis ass no der Astronomin Annie Jump Cannon genannt.

## Laureaten

* 1934 Cecilia Payne-Gaposchkin
* 1937 Charlotte Moore Sitterly
* 1940 Julie Marie Vinter Hansen
* 1943 Antonia Maury
* 1946 Emma Vyssotsky
* 1949 Helen Sawyer Hogg
* 1952 Ida Barney
* 1955 Helen Dodson Prince
* 1958 Margaret Mayall
* 1962 Margaret Harwood
* 1965 Erika Böhm-Vitense
* 1968 Henrietta H. Swope
* 1974 Beatrice Tinsley
* 1976 Catharine D. Garmany
* 1978 Paula Szkody
* 1980 Lee Anne M. Willson
* 1982 Judith S. Young
* 1984 Harriet L. Dinerstein
* 1986 Rosemary F. Wyse
* 1988 Karen Jean Meech
* 1989 Jacqueline N. Hewitt
* 1990 Claudia Megan Urry
* 1991 Jane Luu
* 1992 Elizabeth Lada
* 1993 Stefi Baum
* 1994 Andrea Mia Ghez
* 1995 Suzanne Madden
* 1996 Joan Najita
* 1997 Chung-Pei Ma
* 1998 Victoria M. Kaspi
* 1999 Marion S. (Sally) Oey
* 2000 Alycia J. Weinberger
* 2001 Amy J. Barger
* 2002 Vassiliki Kalogera
* 2003 Annette Ferguson
* 2004 Sara Ellison
* 2006 Lisa J. Kewley
* 2007 Ann Hornschemeier
* 2008 Jenny E. Greene
* 2009 Alicia M. Soderberg
* 2010 Anna Frebel
* 2011 Rachel Mandelbaum
* 2012 Heather Knutson
* 2013 Sarah Dodson-Robinson
* 2014 Emily Levesque
* 2015 Smadar Naoz
* 2016 Laura A. Lopez
* 2017 Rebekah Dawson
* 2018 Lauren Ilsedore Cleeves
* 2019 Blakesley Burkhart
* 2020 Caroline Morley
* 2021 Laura Kreidberg
* 2022 Eve Lee
* 2023 Marta Bryan

## Um Spaweck
* Säit vun der AAS zum Präis
## Kuckt och
Linn STIB 32

D**'Linn 32** vum Bréisseler Tram gëtt et säit der 5. Etapp vun der Restrukturatioun vum STIB-Netz den 2. Juli 2007. Den Tram fiert vun der **[[Gare du Nord (Bréisseler Tram)|Gare du Nord]]** bis op **[[Drogenbos Château (Bréisseler Tram)|Drogenbos Château]]**.

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro
## Um Spaweck
Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Linn STIB 33

D**'Linn 33** vum Bréisseler Tram ass vum 30. Juni 2008 bis den 1. September 2011 vun der **[[Bordet Station (Bréisseler Tram)|Bordet Statioun]]** bis op d'Statioun **[[Churchill (Bréisseler Tram)|Churchill]]** gefuer. Si huet dobäi zum Deel d'Streck vum Premetro, vun der Gare du Nord bis op d'Statioun Albert benotzt.

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro
## Um Spaweck
Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Linn STIB 39

D**'Linn 39** vum Bréisseler Tram fiert vun **[[Montgomery (Bréisseler Metro)|Montgomery]]** bis op **[[Ban Eik (Bréisseler Tram)|Ban Eik]]**. Si gouf den 19. Abrëll 1968 agefouert. Si gehéiert zesumme mat der Linn 44 zu den Express-Linne vun der STIB, a brauch fir hir Streck ze fueren 20 Minutten. D'Streck ass 8.9&nbsp;km laang.

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck
Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Linn STIB 44

D**'Linn 44** vum Bréisseler Tram ass eng Express-Linn déi säit dem 19. Abrëll 1968 vun **[[Montgomery (Bréisseler Metro)|Montgomery]]** bis op **[[Tervuren Station (Bréisseler Tram)|Tervuren Station]]** fiert. Si ass 9.34&nbsp;km laang.

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck
Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Linn STIB 56

D**'Linn 56** vum Bréisseler Tram existéiert säit dem 4. Dezember 1993. Si verbennt **[[Schaerbeek Gare (Bréisseler Tram)|Schaerbeek Gare]]** mat der **[[Gare du Nord (Bréisseler Tram)|Gare du Nord]]**.

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck
* Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Charlotte Moore Sitterly

D**'Charlotte Emma Moore Sitterly**, gebuer de 24. September 1898 zu Ercildoun, Pennsylvania, a gestuerwen den 3. Mäerz 1990, war eng US-amerikanesch Astronomin.

D'Charlotte Moore krut 1920 hiren Ofschloss a Mathematik um Swarthmore College a gouf dunn Assistentin vum Henry Norris Russell op der Universitéit vu Princeton, New Jersey. Enn vun den 20er Jore wiesselt si op de Mount Wilson-Observatoire a war do Mataarbechterin vum Harold D. Babcock. Do huet si Aarbechten zum Theema Sonnespektrum gemaach. Op där Basis konnt si dann och 1931 erfollegräich hir Dokteraarbecht op deem Gebitt op der Universitéit vu Kalifornien zu Berkeley ofschléissen. Duerno huet si de Physik-Professer Bancroft W. Sitterly bestuet.

Zanter 1945 huet si weider fir den National Bureau of Standards (NBS), a fir den Naval Research Laboratory um Gebitt vun der Sonnefuerschung geschafft. D'Tabelle vun atomaren Energieniveauen a spektroskopeschen Donnéeën, déi si um NBS zesummestallt hat, ware vu grousser Bedeitung fir d'Spektroskopie an der Astronomie an op anere Gebidder.

Am Joer 1937 huet si den Annie-Jump-Cannon-Präis fir Astronomie kritt a fir hir Liewensleeschtunge krut si 1990 d'Bruce Medal.

Hir zu Éiere krut den Asteroid 2110 hiren Numm Moore-Sitterly.

## Um Spaweck
*  Bruce Medal: Charlotte Emma Moore Sitterly
*  QJRAS Obituary
*  BAAS Obituary
*  Bibliography vun der Astronomical Society of the Pacific

## Kuckt och
Fritz Cohn

De **Fritz Cohn**, gebuer den 12. Mee 1866 zu Königsberg, a gestuerwen de 14. Dezember 1922 zu Berlin, war en däitschen Astronom.

De Cohn huet fréi säi Papp verluer an huet vun 1883 un un den Universitéite vu Königsberg a Berlin studéiert. 1888 huet hien zu Königsberg de Staatsexame gemaach. An de Joren 1891 bis 1898 war hie Rechner um Observatoire vu Königsberg (ënnerbrach vun enger kuerzer Zäit um Observatoire Leipzig), hie gouf 1898 Assistent an 1900 Observateur. Vun 1893 u war hie Professer op der Universitéit Königsberg, wou hien dann 1895 eng ausseruerdentlech Professur krut. Vun 1909 u war hien Direkter vum Astronomesche Recheninstitut Berlin, wou hie sech ënner anerem mat der Bunnbestëmmung vun den Asteroide beschäftegt huet. De Cohn ass un engem Motumor gestuerwen.

Vun 1916 bis 1922 huet hien den Astronomesche Joresbericht erausginn. An Artikele fir d'Enzyklopädie der mathematischen Wissenschaften huet hien iwwer astronomesch Observatiounsmiessinstrumenter a -feeler, an och iwwer d'Reduktioun vun astronomesche Miessdate geschriwwen.

## Literatur
* Noruff vum P. Neugebauer, Popular Astronomy Bd.31, 1923, S.293
* Cohn *Die neueren Methoden der Bahnbestimmung*, Vierteljahresschrift der Astronomischen Gesellschaft, Bd.53, 1918, S.27
## Kuckt och
Harold D. Babcock

Den **Harold Delos Babcock**, gebuer de 24. Januar 1882, a gestuerwen den 8. Abrëll 1968, war en US-amerikaneschen Astronom.

De Babcock huet op der Universitéit vu Kalifornien zu Berkeley studéiert a vun 1907 bis 1948 um Mount Wilson-Observatoire geschafft.

De Babckock hat sech um Gebitt vun der Sonnespektroskopie spezialiséiert. Dobäi huet hien d'Verdeelung vun de Magnéitfelder op der Sonnenuewerfläch kartéiert.

Zesumme mat sengem Jong, Harold W. Babcock, konnt hie staark magnéitesch Felder vu Stären noweisen.

Am Joer 1953 gouf hie mat der Bruce Medal ausgezeechent.

## Kuckt och
Lúcio Costa

De **Lúcio Costa**, gebuer de 27. Februar 1902 zu Toulon, a gestuerwen den 13. Juni 1998 zu Rio de Janeiro, war e brasilianeschen Architekt an Urbanist. Hie gouf weltbekannt well hien de Stadplang vu Brasília entworf hat.

Wéinst sengem Papp, deen Admirol war, ass de Lúcio Costa a verschiddene Länner opgewuess an ass a verschidde Schoule gaangen. 1917 koum en a Brasilen an huet do Architektur op der Escola Nacional de Belas Artes studéiert. Eng Zäit laang war de Costa vum Corbusier sengem neo-klassesche Stil beaflosst.

1938 huet hien zesumme mat sengem fréiere Schüler Oscar Niemeyer de brasilianesche Pavillon vun der Weltausstellung zu New York entworf.

1957 huet d'Regierung vum President Juscelino Kubitschek e Concours fir déi nei Haaptstad Brasília ausgeschriwwen. Dem Costa säin urbanistescht Konzept, dat op zwou Achse baséiert, an dat d'Quartiere vun der Stad streng no hirer Funktioun getrennt huet, gouf zeréckbehalen.

Hie gouf duerno dacks ëm Rot gefrot, wann et drëm goung, Stied ze plangen.

De Lucio Costa ass am Alter vu 96 Joer zu Rio de Janeiro gestuerwen.
KY Cygni (Stär)

Den **KY Cygni** ass e Roude Ris (Spektralklass M3m) am Stärebild Cygnus (Schwan). Et ass ee vun de gréisste Stäre mat ongeféier dem 1420fachen Sonnenduerchmiesser!. Ausserdeem ass et och ee vun den hellste Stäre mat enger Liichtkraaft, déi ronn dem 300.000-fache vun der Sonn entsprécht. Seng Distanz zu eiser Äerd ass ronn 5200 Liichtjoer grouss.

D'Bezeechnung „KY“ kënnt duerch d'Reegele vun der Benennung vu verännerleche Stären a seet, datt de KY Cygni den 258te verännerleche Stär ass, deen am Stärebild Cygnus entdeckt gouf.
## Kuckt och
Linn STIB 55

D**'Linn 55** ass eng Tramlinn vum Bréisseler Tram a fiert vun **[[Rogier (Bréisseler Metro)|Rogier]]** bis op **[[Bordet Station (Bréisseler Tram)|Bordet Station]]**.

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck
* Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
Linn STIB 51

D**'Linn 51** vum Bréisseler Tram fiert vun **[[Heysel (Bréisseler Tram)|Heysel]]** op **[[Van Haelen (Bréisseler Tram)|Van Haelen]]**. Si existéiert säit dem 30. Juni 2008 a fiert tescht Lemonnier an Albert als Premetro.

## Kuckt och
* Bréisseler Tram
* Bréisseler Metro
* Bréisseler Premetro

## Um Spaweck
* Säit vun der Bréisseler Verkéiersgesellschaft
F

De Buschtaf **F**, respektiv **f**, geschwat [], ass de sechste Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Konsonant.

## Um Spaweck
G

De Buschtaf **G**, respektiv **g**, geschwat [], ass de siwente Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Konsonant.

## Um Spaweck
H

De Buschtaf **H**, respektiv **h**, geschwat [], ass den aachte Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Konsonant.

## Um Spaweck
I

De Buschtaf **I**, respektiv **i**, geschwat [], ass den néngte Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Vokal.

## Um Spaweck
K

De Buschtaf **K**, respektiv **k**, geschwat [], ass den eelefte Buschtaf am laténgeschen Alphabet. Et ass e Konsonant.

## Um Spaweck
Faarfindex

An der Astronomie ass de **Faarfindex (FI)** eng ursprénglech vum Karl Schwarzschild agefouert Moosszuel fir d'Faarwe vu Stären.

De Faarfindex ass haut allgemeng definéiert als d**'Differenz** tëscht der gemoossener Hellegkeet (Magnitude) vun engem Stär am kuerzwellege Beräich (bloelzeg) an der Hellegkeet am laangwellege Beräich (roudelzeg):

: **FI = m (kuerzwelleg) - m (laangwelleg)**

Allgemeng gëllt: Wat de Faarfindex méi grouss ass, ëmsou méi rout erschéngt de Stär.

An de jeeweilege Bezuchswäerter fir de laangwellegen a kuerzwellege Beräich ënnerscheede sech déi verschidde Faarfindex-Systemer. Am heefegste gëtt haut d'UBV-System gebraucht nom Harold L. Johnson (1921-1980) a William Wilson Morgan. 
U steet fir d'Hellegkeet am ultraviolette Liicht mat der Schwéierpunktwellelängt vun 3650 Ångström,
B steet fir d'Hellegkeet bei 4.400 Ångström (Blo) a V steet fir d'Hellegkeet bei 5.500 Ångström (Giel). V steet dobäi fir *visuell,* well dat mënschlecht A Stären am giele Beräich am beschte mierkt. 
Am UBV-System gi mat dëse Bezuchsgréissten dräi Faarfindexe geformt: U-B, U-V a B-V, woubäi **B-V** fir visuell Observateuren déi eng grouss Bedeitung huet an z.&nbsp;B. an de Stärekatalogen dacks ernimmt ginn.

Vergréissert gëtt d'UBV-System duerch d**'UBVRI**-System, an deem nach d'Hellegkeeten R fir d'Hellegkeet bei 7200 Ångström (Rout) an I fir d'Hellegkeet bei 9.000 Ångström (Infrarout) dobäi geholl ginn. Déi véier wichtegst Faarfindexe ginn dann aus de jeeweilegen ugrenzende Wellelängteberäicher geformt: U-B, B-V, V-R an R-I.

Beispiller:

E B-V-Faarfindex vu ±0,00 entsprécht der Faarf blowäiss (Stär Rigel), +0,09 ass wäiss (Stär Deneb), eis Sonn huet de Faarfindex vu +0,65 (giel), Beispiller fir d'Extreemt sinn de Rubinstär mat engem Faarfindex vu +2,06 (déifrout) a Spica mat –0,23 (blo)

## Kuckt och
* Haaptrei
* Hertzsprung-Russell-Diagramm
* Spektralklass
* Faarwen-Hellegkeets-Diagramm