open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean-François Wolff

De **Jean-François Wolff**, gebuer den 3. Mee 1963 zu Bréissel, a gestuerwen am August 2022, war e Film- an Theaterschauspiller, Museker a Wëssenschaftler, dee souwuel déi franséisch wéi och déi lëtzebuergesch Nationalitéit huet.

## Filmographie
### Kino
* 2001: *[[The Musketeer]]*, vum Peter Hyams mam Catherine Deneuve a Stephen Rea
* 2001: *[[CQ]]*, vum Roman Coppola mam Jeremy Davies a Gérard Depardieu
* 2003: *[[Le club des chômeurs]]*, vum Andy Bausch mam André Jung an Thierry van Werveke
* 2004: *[[La femme de Gilles]]*, vum Frédéric Fonteyne mam Emmanuelle Devos a Clovis Cornillac
* 2004: * [[The Merchant of Venice (Film 2004)|The Merchant of Venice]]*, vum Michael Radford mam Al Pacino a Jeremy Irons
* 2005: *[[Miss Montigny]]*, vum Miel Van Hoogenbemt mam Johan Leysen
* 2006: *[[Renaissance (Film)|Renaissance]]*, vum Christian Volckman (nëmme Stëmm)
* 2007: *[[Les fourmis rouges]]*, vum Stéphan Carpiaux mam Déborah François a Julie Gayet
* 2008: *[[Lady Blood]]*, vum Jean-Marc Vincent mam Christopher Buchholz
* 2008: *[[JCVD]]*, vum Mabrouk El Mechri mam Jean-Claude Van Damme
* 2009: *[[Verso (Film)|Verso]]*, vum Xavier Ruiz
* 2009: *[[La régate]]*, vum Bernard Bellefroid mam Joffrey Verbruggen
* 2009: *[[Diamant 13]]*, vum Gilles Béhat mam Gérard Depardieu an Asia Argento
* 2010: *[[Sans queue ni tête]]*, vum Jeanne Labrune mam Isabelle Huppert a Bouli Lanners
* 2010: *[[The Runway]]*, vum Ian Power
* 2010: * [[Quartier lointain]]*, vum Sam Garbarski mam Pascal Greggory an Alexandra Maria Lara
* 2010: *[[Trouble No More (Film)|Trouble no more]]*, vum Andy Bausch mam Marco Lorenzini an Nicole Max
* 2011: *[[Elle ne pleure pas, elle chante]]*, vum Philippe de Pierpont mam Erika Sainte a Jules Werner
* 2012: *[[La traversée]]*, vum Jérôme Cornuau mam Michaël Youn an Émilie Dequenne
* 2012: *[[Mobile home]]*, vum François Pirot mam Arthur Dupont
* 2012: *[[D'Schatzritter an d'Geheimnis vum Melusina]]*, vum Laura Schroeder mam Anton Glas
* 2012: *[[J'enrage de son absence]]*, vum Sandrine Bonnaire mam William Hurt an Alexandra Lamy
* 2012: *[[Les fameux gars]]*, vum Adolf El Assal
* 2012: *The Cuddly Toy*, vum Romain Gierenz
* 2013: *[[Avant l'hiver]]*, vum Philippe Claudel mam Daniel Auteuil a Kristin Scott Thomas
* 2013: *[[Post partum]]*, vum Delphine Noels mam Mélanie Doutey a Françoise Fabian
* 2013: *[[Boule & Bill (Film)|Boule & Bill]]*, vum Alexandre Charlot a Franck Magnier mam Franck Dubosc a Marina Foïs
* 2013: *[[Arrêtez-moi]]*, vum Jean-Paul Lilienfeld mam Sophie Marceau a Miou-Miou

### TV
* 1996: *[[The Way to Dusty Death]]* vum Geoffrey Reeve mam Linda Hamilton
* 1998: ** vum Jeff Woolnough mam John Savage

## Literatur
* Schmitt, Anne, 2002. Wolff Jean-François. Schauspieler ? Selbst schuld ! woxx Nr. 632 vum 15. Mäerz 2002. Online-Versioun

## Um Spaweck
Willem Bouter

De **Willem Joseph Antonius Bouter**, méi gebräichlech **Willem J.A. Bouter** oder **Willem Bouter**, gebuer den 13. September 1936 zu Amsterdam, a gestuerwen den 11. Abrëll 2000 zu Veianen, war en hollännesche Sculpteur.

## Wierker
* *Les autres frères de Maurice*, Place Marie-Adélaïde, Ettelbréck
* *Sopransolo*, beim Gebai vun der Chambre des métiers um Kierchbierg, Stad Lëtzebuerg
Cirrusniwwel

Den **Cirrusniwwel** (och **Cygnus Loop** oder **Schleier-Niwwel** genannt) ass eng Usammlung vun Emissiouns- a Reflexiounsniwwelen, op enger Distanz vu ronn 1.500 Liichtjoer am Stärebild Cygnus. Si sinn zesummen d'Reschter vun enger Supernova, déi viru ronn 18.000 Joer geschitt ass. Eng Parti Deeler vum Iwwerrescht hu verschidden NGC- an IC-Nummeren. Sou gehéieren d'Objeten **NGC 6960**, **NGC 6974**, **NGC 6979**, **NGC 6992**, **NGC 6995** an **IC 1340** all zu der selwechter Struktur.

Den Niwwel gouf de 5. September 1784 vum Wilhelm Herschel entdeckt. Hien hat den Niwwel beschriwwen als: "Extended; passes thro' 52 Cygni... near 2 degree in length; an den ëstlechen Deel als "Branching nebulosity".

## Ënnersich

Éischt Fotoe goufe schonn Enn vum 19. Joerhonnert vum Isaac Roberts gemaach an och publizéiert. Den Niwwel ass awer trotz senger Gesamthellegkeet vun zirka 7 mag wéinst senger grousser Flächenausdehnung vun 230'&nbsp;&times;&nbsp;160' fir Amateurastronomen net liicht z'observéieren; hëllefräich si Linnefiltere fir ioniséiert Gasen, fir hie vum Liicht vun den Hannergrondstären ze trennen. 

Fir Wëssenschaftler ass et en idealt Zil, well en net vun aneren Objete virdru verdeckt gëtt. Et gëtt fir vill Ënnersich zu der Gasstruktur an der Gasdynamik vu Supernovaiwwerreschter benotzt, beispillsweis Detailstudie mat dem Hubble-Weltraumteleskop. Ënnersich duerch de Satellit ROSAT weisen, datt de ganzen Niwwel am Röntgenberäich bal d'selwecht wéi eng elektresch Bir liicht. De kompakten Iwwerrescht (Neutronestär, Pulsar, oder schwaarzt Lach) vun der Supernova ass awer net bekannt.

## Um Spaweck

* Laangbeliicht Amateurfoto
## Kuckt och
Baltasar Lobo

De **Baltasar Lobo**, gebuer den 22. Februar 1910 zu Cerecinos de Campos an der spuenescher Provënz Zamora, a gestuerwen de 4. September 1993 zu Paräis, war e spuenesche Sculpteur.

## Wierker
* *Mère et enfant*, eng Skulptur déi am Park vun der Villa Vauban an der Stad Lëtzebuerg stoung

## Um Spaweck

* Websäit vum Museo Baltasar Lobo
Richard Serra

De **Richard Serra**, gebuer den 2. November 1939 zu San Francisco, a gestuerwen de 26. Mäerz 2024 zu Orient, war en US-amerikanesche Sculpteur.

## Wierker (Auswiel)
* *[[Exchange (Skulptur)|Exchange]]*, um Rond-point Serra um Kierchbierg, Stad Lëtzebuerg
* *Fulcrum*, um Broadgate, London
* *Block for Charly Chaplin* op der Plattform virum Musée Neue Nationalgalerie, Berlin
* *Berlin Curves* oder *Berlin Junction*, virun der Philharmonie, Berlin
* *Bramme*, op der Schurenbachhalde, Essen
* *The Matter of Time*, am Guggenheim-Musée Bilbao
* *Interaections*, Theaterplatz, Basel
* *Torque*, virun der Uni zu Saarbrécken

## Biller

Fichier:RichardSerra Fulcrum.jpg|*Fulcrum* 1987, 17 m héich Stolskulptur beim Liverpool Street-Station zu London
Fichier:Serra, Block for Charly Chaplin, Stahl, 1978, Berlin.jpg|*Berlin Block for Charly Chaplin*, Stol, 1978, Berlin 
Fichier:Serra, Berlin Curves, Stahl, 1986.jpg|*Berlin Curves*, Stol, 1986
Fichier:Bramme für das Ruhrgebiet.jpg|*Bramme (für das Ruhrgebiet)*, Halde Schurenbach, Essen
File:Serra Uni Saarbrücken.jpg|*Torque* (1992), Uni Saarbrécken
File:Richard Serra - Intersections - Basel 2019-04.jpg|*Intersections*, Basel
From Russia with Love

**From Russia with Love** ass e brittesche Film vum Regisseur Terence Young aus dem Joer 1963.
## Ëm wat geet et am Film?
D'Rosa Klebb (Lotte Lenya), Member vun der Organistion SPECTRE a fréiere Colonel vum KGB huet dem Killer James Grant (Robert Shaw) den Optrag ginn fir den James Bond (Sean Connery) ëmzebréngen...

## Um Spaweck
* De Film op DVDclasic
Goldfinger

**Goldfinger** ass e brittesche Film vum Regisseur Guy Hamilton aus dem Joer 1964. 
## Ëm wat geet et am Film?
De Goldfinger (Gert Fröebe) bréngt duerch illegale Goldhandel den internationale Wärungssystem a Gefor. A wéi hien och nach déi amerikanesch Goldreserven zu Fort Knox wëllt ugräifen, soll den James Bond him d'Handwierk leeën…

## Um Spaweck
* dvdclassik
* Kritik vum R. Ebert
Thunderball

**Thunderball** ass e britteschen James-Bond-Film vum Regisseur Terence Young aus dem Joer 1965.

## Ëm wat geet et am Film?
D'Organisatioun SPECTRE entféiert e mat Atombomme belueden NATOfliger vum Typ Avro Vulcan. Den James Bond soll de Fliger sécher stellen…

## Um Spaweck
Das Puppenspiel

***Das Puppenspiel*** ass e Film vum Marc Thoma. E gouf 1978 gedréint.

## Um Spaweck
* "Das Puppenspiel" op der Internet Movie Database.
Mady Nurenberg-Reuter

D**'Mady Nurenberg-Reuter**, gebuer den 30. Abrëll 1925 zu Déifferdeng, a gestuerwen den 10. Januar 2012 zu Péiteng, war eng lëtzebuergesch Lokalpolitikerin.

Am August 1977 ass d'Mady Nurenberg-Reuter nom Doud vum Schäffe Léon Eichhorn an de Gemengerot vun Déifferdeng nogerutscht, wou si bis 1990 bliwwen ass, als Conseiller a vun 1988 bis 1990 als Schäffen. Si war déi éischt Fra, déi an der Stad Déifferdeng Member vum Gemenge- respektiv vum Schäfferot gouf.

Am Zweete Weltkrich hat si sech aktiv an der Resistenz engagéiert.

## Literatur
* Zenner, R., 2012. *À la mémoire de Mady Nurenberg-Reuter de Niederkorn.* In: Elan, d'Stëmm vun de Senioren, Nr. 30, März 2012, S. 4 PDF.
* Zenner, R., 2012. *À la mémoire de Mady Nurenberg-Reuter de Niederkorn.* Luxemburger Wort 2012, Nr. 52 (1. März), S. 47.
* Zenner, R., 2012. *À la mémoire de Mady Nurenberg-Reuter de Niederkorn.* Tageblatt 2012, Nr. 76 (29. März), S. 21.
Hanna (Film)

**Hanna** ass en US-amerikanesch-däitsch-brittesche Film vum Regisseur Joe Wright aus dem Joer 2011. 
## Ëm wat geet et am Film?
D'Hanna (Saoirse Ronan) lieft mat sengem Papp Erik (Eric Bana) an engem Bësch a Finnland. CIA-Agentin Marissa Wiegler (Cate Blanchett) ass op der Sich nom Erik an Hanna …

## Um Spaweck
*Hanna Kritik op Englesch
Michèle Frank

D**'Michèle Frank**, gebuer de 25. Abrëll 1940 zu Chatellerault (F), ass eng Molerin a Schrëftstellerin.

No hiren Universitéitsstudien, déi si zu Saarbrécken an zu Dijon gemaach huet, fänkt se 1980 als Autodidakt mat der Molerei un. Si benotzt verschidden Techniken (Ueleg, Aquarell, Tusch,...) a Supporten (Toile, Pabeier, Styropor, Koffer,...).

1986 begéint si dem Sculpteur René Wiroth, dee si dozou bréngt, 1987 fir d'éischt auszestellen a mat deem si sech och bestit.
Déi zwéin Artiste schaffe kënschtleresch mateneen a presentéieren hir Wierker zesummen an Ausstellungen.

2006 huet se hire Roman *Ressac* erausbruecht.

## Eenzel-Ausstellungen (Auswiel)
* 1987, Cercle des Communautés Européennes
* 1987, Bibliothèque Municipale vun Thionville (F)
* 1990, Galerie 47, Virton (B)
* 1991, Theaterstiffchen, Esch-Uelzecht
* 1992, Galerie Archipel, Paräis
* 1992, Centre Culturel de Forbach (F)
* 1993, Galerie «La Malle des Indes», Metz (F)
* 2008, Centre Culturel de Rencontre, Abbaye de Neumünster, Lëtzebuerg

## Gruppen-Ausstellungen
* 1993, Galerie «La Palette», Beatenberg, Schwäiz
* 1994, Salon du Mineur, Centre Culturel vu Forbach (F)
* 1995, Art Gallery, Lëtzebuerg
* 1995, Centre Culturel de Florange (F): Rencontre Ukraine - France
* 2007 Invitée d'honneur à L'abbaye de Villers-Bettnach (F)
* 2007, Espace TEM, Goviller (F): *La Cinquième Saison*, panneau d'huiles sur toile de 10x2,5 m
* 2008, Keller vum Stadhaus vu Virton (B): *La Cinquième Saison*

## Ausstellungen zesumme mam René Wiroth
* 1997, *Complémentarité Homme-Femme*, Stad-Galerie vu Sternberk, Tschechesch Republik
* 1997, *Complémentarité Homme-Femme*, Galerie St. Nicolas, Réimech
* 2000, *Complémentarité Homme-Femme*, Résidence du Parc, Merlebach (F)
* 2002, *Gold und Lehm*, Kunstkeller Klingelpütz, Köln
* 2002, Centre Culturel Français, Lëtzebuerg
* 2003, Europa-Parlament zu Stroossbuerg
* 2003, Galerie Municipale, Theater Esch-Uelzecht
* 2003, *La Galerie*, Passage Alfa, Lëtzebuerg
* 2003, Commission Européenne, Bâtiment Jean Monet, Lëtzebuerg
* 2003, National Arts Club, New York
* 2003, *The Luxembourg House*, New York
* 2003, Gemengenhaus vu Welleschten
* 2003, Schlass vu Buerglënster
* 2008, Galerie Soraya, Ausstellung a Konferenz iwwer *L'identité féminine dans l'art* (M. F.), *Camille Claudel et Rodin* (R.W.)
* 2008, *Jardin Botanique*, Schwéibseng
* 2009, Espace TEM, Goviller (F): *Nous sommes partout et nulle part*, Panneau d'huiles sur toile de 6x2,50 m servant de fond aux sculptures volantes en aluminium de René Wiroth
* 2009, Kunstkeller Klingelpütz, Köln
* 2013, Hommage à Michèle Frank et René Wiroth, Cercle Munster, Stad Lëtzebuerg

## Publikatiounen
* Michèle Frank, René Wiroth: *L'Or et L'Argile - L'Art et le quotidien*, 2001, Imprimerie Centrale, Lëtzebuerg, ISBN = 2-9599827-0-3 (och an däitscher Versioun: *Gold und Lehm - Kunst und Alltag*, ISBN = 2-9599827-9-7)
* Michèle Frank: *Ressac*, 2006, Thélès (Paräis), ISBN = 2-84776-625-1
* Michèle Frank, René Wiroth: *Correspondances*, 2009, ISBN = 978-2-9599827-2-9

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden

## Um Spaweck
* D'Websäit vun der Michèle Frank an dem René Wiroth
Oldtimer

Mam Begrëff **Oldtimer** bezeechent een zu Lëtzebuerg, awer och an anere Länner, en Auto, dee méi al wéi 30 Joer ass an deem säin Typ net méi produzéiert gëtt. Et kann ee mat deem Wuert awer och e Camion, e Bus, e Motorrad oder en Trakter bezeechnen.

Eeler Autoen, déi awer nach net al genuch si, fir zu den Oldtimere gerechent ze ginn, gi mam Begrëff *[[Youngtimer]]* bezeechent.
De Begrëff *Oldtimer* kann een och fir aner Verkéiersmëttel wéi zum Beispill Vëloen, Schëffer oder Zich benotzen oder souguer fir al Maschinne wéi z.&nbsp;B. Méidrescher. Am Ausland gëllt deelweis en aneren Alter, fir datt en Auto offiziell als Oldtimer bezeechent ka ginn.

D'Begrëffer *Oldtimer* a *Youngtimer* si Schäinanglizismen, déi an der englescher Sprooch keng oder eng aner Bedeitung hunn. Am Englesche gëtt amplaz vun Oldtimer de Begrëff *Classic car*, *Veteran car* oder *Historical vehicle* benotzt.

*Oldtimer* gëtt deelweis och synonym mam Begrëff *Veteran* gebraucht. Veteran ass awer och eng Bezeechnung fir Oldtimer aus der Ufankszäit vum Automobilbau bis zum Éischte Weltkrich. Am Franséische gëtt amplaz vun *Oldtimer* de Begrëff *Véhicule historique* oder *Voiture de collection* benotzt.

Oldtimer sinn normalerweis Gefierer, déi wéinst hirer Raritéit e gewësse Sammlerwäert hunn an nëmmen nach geleeëntlech benotzt ginn. Den Zoustand kann allerdéngs staark variéieren, jee nodeem ob se restauréiert sinn oder net.

D'Sammler vun Oldtimer hunn dacks eng Tendenz, sech a Veräiner ze regruppéieren, entweeder a Marke-Veräiner oder méi allgemeng Oldtimer-Veräiner. Veräiner, déi sech mam Sammelen an Erhale vun Oldtimer beschäftegen, sinn zu Lëtzebuerg gréisstendeels an der Lëtzebuerger Oldtimer-Federatioun (LOF) regruppéiert.

## Literatur
* René Clesse, *Oldtimer in Luxemburg - Menschen und ihre Automobile*, Lëtzebuerg, 2004, Éditions Saint-Paul Luxembourg, ISBN 2-87963-476-8
* Jean-Paul Hoffmann, *Autos die in Luxemburg Geschichte machten*, Band 1, Lëtzebuerg, 2011, Éditions Revue, ISBN 978-2-919999-74-3
* Jean-Paul Hoffmann, *Autos die in Luxemburg Geschichte machten*, Band 2, Lëtzebuerg, 2012, Éditions Revue, ISBN 978-2-919999-80-4
* Jean-Paul Hoffmann, *Autos die in Luxemburg Geschichte machten*, Band 3, Lëtzebuerg, 2013, Éditions Revue, ISBN 978-2-919999-88-0
* Jean-Paul Hoffmann, *Autos die in Luxemburg Geschichte machten*, Band 4, Lëtzebuerg, 2014, Éditions Revue, ISBN 978-99959-898-1-1
* Jean-Paul Hoffmann, *Autos die in Luxemburg Geschichte machten*, Band 5, Lëtzebuerg, 2015, Éditions Revue, ISBN 978-99959-45-01-5

## Kuckt och
* Conservatoire national de véhicules historiques
* Musée des tramways et de bus de la ville de Luxembourg

## Um Spaweck

*Lëtzebuerger Oldtimer-Federatioun
Schäinanglizismus

**Schäinanglizismus** (oder och ***Pseudoanglizismus***) nennt ee Wierder am Lëtzebuergeschen oder an anere Sproochen, déi sou kléngen oder ausgesinn, wéi wa s'aus dem Englesche kéimen, déi awer am englesche Sproochraum onbekannt sinn oder eppes anescht heeschen.

Bekannt Beispiller sinn:
* Handy: gëtt op Englesch *mobile (phone)* oder *cellular (phone)* genannt; "handy" heescht op Englesch "praktesch", "kamoud". Am amerikanesche Slang ass den "handy" eng vun de ville Bezeechnunge fir d'männlech Genitalien;
* Oldtimer: gëtt op Englesch *vintage car* oder *veteran car* genannt; "old timer" heescht op Englesch en ale Mënsch oder "alen Hues";
* Public Viewing gëtt op Englesch *outdoor screening* genannt; mat "public viewing" kann en Engleschsproochegen net vill ufänken, ausser am Kontext, wou eng Läich an der oppener Doudelued opgebaart gëtt.
* Flipper: gëtt op Englesch *pinball machine* genannt; "flipper" heescht op Englesch Floss (vun engem Fësch);
* Break (Autosmodell): gëtt op Englesch *station waggon* (a.e.) oder *estate car* (b.e.) genannt; "a break" ass eng Paus op Englesch;
* Autostop: am Engleschen *hitchhiking* genannt;

Am Franséische fënnt een ë. a. dës Schäinaglizismen erëm: *footing* fir engl. *jogging*, *pressing* fir "(Gezei) strecken" (engl.: *ironing*) oder *training* fir "Trainingscostume" (engl. *tracksuit*).

## Literatur
* Joachim Grzega: *Zu den pseudo-englischen Fremdwörtern im Deutschen (und zum Einfluss des Englischen auf das Deutsche generell).* In: Joachim Grzega: *Sprachwissenschaft ohne Fachchinesisch: 7 aktuelle Studien für alle Sprachinteressierten.* Verlag Shaker, Aachen 2001, S. 57–70
* Ageliki Ikonomidis: „Anglizismen auf gut Deutsch: Ein Leitfaden zur Verwendung von Anglizismen in deutschen Texten“. Hamburg: Buske, 2009, 101 S., ISBN 3-875-48560-2
Mohamed Bouazizi

De **Mohamed Bouazizi** (محمد البوعزيزي), gebuer den 29. Mäerz 1984 zu Sidi Bouzid a gestuerwen de 4. Januar 2011 zu Ben Arous, war e tuneesesche Stroosseverkeefer, deen duerch säi Suizid um Urspronk vun der tuneesescher Revolutioun an domat vum sougenannten arabesche Fréijoer stoung.

Nodeem d'Police säi mobillen Uebststand konfiszéiert hat, well de Mohamed Bouazizi sech siwe Joer laang dogéint gewiert hat, Schutzgelder ze buezuelen, huet hien de 17. Dezember 2010 virum Gouverneursgebai Bensinn iwwer sech ausgeschott an ugestach. Hie gouf fir d'éischt am lokale Spidol gefleegt, duerno zu Sfax a schliisslech am *Centre de traumatologie et des grands brûlés* vu Ben Arous bei Tunis, wou hien de 4. Januar verscheet ass.

Seng Immolatioun huet eng Well vu Protester am ganze Land ausgeléist mat weidere Suiziden, déi de 14. Januar 2011, nëmmen zéng Deeg no sengem Doud, zum Stuerz vum Regime gefouert hunn. Den Diktator Ben Ali ass deen Dag a Saudi-Arabien geflücht.

## Posthum Unerkennung
* D'Gemeng Tunis ass wëlles, fir eng vun deene wichtegsten Avenuë vun der Haaptstad no him ze benennen, an zwar d'Avenue du 7-novembre déi nom symboleschen Datum genannt gouf, op deem den Diktator Ben Ali d'Muecht u sech gerappt hat.
* Déi tuneesesch Post huet en Timber mat sengem Gesiicht erausbruecht.
* D'Gemeng Paräis huet eng ëffentlech Plaz no him genannt:d'"Place Mohamed-Bouazizi en hommage au peuple tunisien et à sa révolution de janvier 2011".
* De *Centre de traumatologie et des grands brûlés* soll op « Hôpital Mohamed-Bouazizi » ëmgenannt ginn.
* Posthum krut hie vum Europaparlament de Sakharov-Präis 2011 zesumme mat 4 aner Perséinlechkeeten, déi Verdéngschter um arabesche Fréijoer hunn.
* De marokaneschen Auteur Tahar Ben Jelloun huet 2011 bei Gallimard déi kuerz Geschicht "Par le feu" publizéiert, déi dem Mohamed seng lescht Woche verzielt: « *un homme simple, comme il y en a des millions, qui, à force d'être écrasé, humilié, nié dans sa vie, a fini par devenir l'étincelle qui embrase le monde* ».
* D'Dageszeitung The Times nennt de Mohamed Bouazizi Perséinlechkeet vum Joer 2011.

## Literatur
* Ben Jelloun, Tahar, 2011. Par le feu. Récit. Gallimard, Paris. 50 S.

## Um Spaweck
Amateurradioastronomie

**Amateurradioastronomie** ass en Deelberäich vun der Amateurastronomie, déi sech mat der Observatioun vun astronomeschen Objeten am Radioberäich befaasst.

## Instrumenter
Amateur-Radioastronomen bauen hir Instrumenter meeschtens selwer. Dobäi gräife se dacks op gebraucht Baudeeler aus aner Technikberäicher, wéi Sat-Parabolantennen, LNBs oder Empfänger zeréck. Schonn aus einfache Bausteng léisst sech e Radioteleskop fir d'Observatioun vun der Sonn hierstellen.

## Observatiounen
Wéinst de klenge Parabolantenne vun Amateurradioastronomen, déi rar méi grouss wéi 3 Meter sinn, beschränke sech d'Méiglechkeeten op d'Observatioun vun Objeten am Sonnesystem an op Objeten an der Mëllechstrooss. En ettlechen Amateurradioastronomen hunn awer och scho Pulsaren entdeckt.

## Observatioun vun der Sonn
Als Beispill ass eng Eruptioun vun der Sonn den 30. August 2002 ugefouert, déi op zwou Frequenze gläichzäitig gemooss gouf. D'Maxima vu béide Signaler haten zäitlech genee mat den Opzeechnunge vun de Sonnesatellitte GOES 8 an 10 iwwereneegestëmmt. 
Als Antenn gouf fir de 430--Beräich eng véierfach Yagi-Antenn mat 21 db Gewënn gebraucht a fir den 13-cm-Beräich eng Parabolantenn mat 136&nbsp;cm Duerchmiesser an 25 db Gewënn. D'Antenne goufe mat enger Eegebau-Montéierung mat Schrëttmotorsteierung nogefouert. 
Als Empfänger goufen Amateurfunkinstrumenter gebraucht, déi entspriechend modifizéiert goufen.

## Um Spaweck
Amateurradio-Astronomie
The European Radio Astronomy Club

## Kuckt och

* Radioastronomie
Jasmin-Revolutioun

D**'Tuneesesch Revolutioun vun 2010-2011** (الثورة التونسية), am Weste munnechmol Jasmin-Revolutioun genannt (ثورة الياسمين), ass eng gréisstendeels onbluddeg Revolutioun, déi duerch eng Rei vu Protester an net emol véier Wochen am Dezember 2010 an am Januar 2011 zur Flucht vum Ben Ali, President vun der tuneesescher Republik zanter 1987, gefouert huet. Ausléiser war de Suizid vum ambulante Geméishändler Mohamed Bouazizi de 17. Dezember 2010.

Den Ausdrock « Révolution de jasmin » gëtt a Fro gestallt, well dem Ben Ali seng Muechtiwwernahm am Joer 1987 « Révolution au jasmin » genannt gouf. D'Tuneesier hunn eng Preferenz fir d'Bezeechnung « Révolution pour la dignité » (ثورة الكرامة).

D'Tuneesesch Revolutioun ass um Urspronk vun enger Rei vu populäre Revolten, déi sech zanter dem Dezember 2010 a villen Arabesche Länner ofspillen a gemeinsam als Arabescht Fréijoer bezeechent ginn.

## Um Spaweck
You Only Live Twice

**You Only Live Twice** ass e brittesche Film vum Regisseur Lewis Gilbert aus dem Joer 1967. 
## Ëm wat geet et am Film?
Raumschëffer vun den USA a vun der Sowjetunioun mat hirer Besatzung gi vun engem onbekannte Raumschëff entfouert. De brittesche Geheimdéngscht stellt fest datt dat onbekannt Raumschëff a Japan lant. Den James Bond soll erausfanne wien hanner der Sach stécht...

## Um Spaweck
* De Film op DVDclassic
Diamonds Are Forever

**Diamonds Are Forever** ass e brittesche Film vum Regisseur Guy Hamilton aus dem Joer 1971. 
## Ëm wat geet et am Film?
A Südafrika gi vill Diamante gestuel. Si dauchen net méi op. Den James Bond soll erausfanne wou se verschwonne sinn…

## Um Spaweck
Never Say Never Again

**Never Say Never Again** ass en US-amerikanesch-däitsch-brittesche Film vum Regisseur Irvin Kershner aus dem Joer 1983.
 
## Ëm wat geet et am Film?
Den James Bond (Sean Connery) ass op der Sich no Atomsprengkäpp déi de Blofeld (Max von Sydow) mat senger Organisatioun SPECTRE gestuel huet…

## Um Spaweck
Händler der vier Jahreszeiten

**Händler der vier Jahreszeiten** ass en däitsche Film vum Rainer Werner Fassbinder aus dem Joer 1971.
## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt d'Liewe vum Hans Epp (Hans Hirschmüller) a senger Fra (Irm Hermann) déi an den 1950er Joren e klenge Geméis- an Uebsthandel bedreiwen.

## Um Spaweck
*De Film op filmportal.de
* De Film op der IMDb
* De Film op Filmzentrale
Jens Kandler

De **Jens Kandler**, gebuer 1973, ass en däitschen Amateurastronom an Asteroidenentdecker.

De Kandler ass vu Beruff Mecanicien an e mécht reegelméisseg Observatiounen am Biergerobservatoire zu Drebach am Erzgebirgskreis. En hat tëscht 1997 an 2005 am Ganzen 22 Asteroiden identifizéiert, e puer dovun zesumme mat Kolleegen.

Den Asteroid (8861) Jenskandler gouf no him genannt.

## Literatur
* Lutz D. Schmadel: *Dictionary of Minor Planet Names*. 5th ed. Springer, Berlin 2003, ISBN 3-540-00238-3 (engl.) Voransicht bei Google Book Search
## Kuckt och
American Building (Stad Lëtzebuerg)

Den **American Building** ass e Gebai an der Uewerstad vun der Stad Lëtzebuerg, um Eck vun der Ënneschtgaass mat der Philippsgaass.

Et gouf vum Architekt Alphonse Kemp am historizistesche Stil entworf; d'Baufirma vum Achille Giorgetti huet d'Aarbechten ëm 1908 ausgefouert. Bauhär a Proprietär war d'Reesagence Derulle-Wigreux. Dës gouf vum Jean-Joseph Derulle 1863 gegrënnt a war op d'Auswanderer an Amerika spezialiséiert Tëscht 1897 an 1937 si 16.054 Leit mat Hëllef vun där Agence emigréiert..

Den Numm hat d'Gebai vun Ufank un an et fält haut nach op duerch déi markant Skulptur vun engem Aadler dee grad vum Daach fortflitt. Allerdéngs war d'Statu an der Zäit vun der Nazi-Besatzung ewechgeholl ginn a wéi se nom Krich nees opgesat gouf, gouf de Sockel op der Kuppel net méi zeréckgesat, soudatt den 'Envol' net méi sou androcksvoll ausgesäit wéi virdrun.

D'Gebai gouf den 10. Dezember 2021 als nationaalt Monument klasséiert.
## Literatur
*Lorang, Antoinette, 1995. "… bis in unendliche Ferne. 'American Building', 34, rue Notre-Dame, Luxemburg." in: Antoinette Lorang & Denis Scuto, ed.: *La maison d'en face - Das Haus nebenan*. Éditions Le Phare, S.45-48.
Arabescht Fréijoer

D**'Arabescht Fréijoer** bezeechent eng Rei vu populäre Revolten, déi sech zanter dem Dezember 2010 a villen Arabesche Länner ofspillen. Den Ausdrock *Arabescht Fréijoer* mécht Referenz op dFréijoer vun de Vëlker (fr.: *Printemps des peuples*) vun 1848. Déi national revolutionär Beweegunge ginn och nach *révolutions arabes*, *révoltes arabes* oder *réveil arabe* genannt.

D'Evenementer hunn de 17. Dezember 2010 an der tuneesescher Stad Sidi Bouzid mat der Immolatioun vum Mohamed Bouazizi ugefaangen, déi zum Ausléiser vun der tuneesescher Revolutioun an zur Flucht vum President an Diktator Zine el-Abidine Ben Ali gefouert huet. Aner Vëlker iwwerhuelen duerno de Slogan « Dégage ! » (*Erhal !* op Arabesch), deen d'Symbol fir déi Revolutioune gouf.

## Bibliographie
* Ben Jelloun, Tahar, 2011. L'étincelle - Révoltes dans les pays arabes. Gallimard. 128 p.
* Ben Jelloun, Tahar, 2011. Par le feu. Récit. Gallimard, Paris. 50 S.
* Benslama, Féthi, 2011. Soudain la révolution ! De la Tunisie au monde arabe: la signification d'un soulèvement. Denoël. ISBN 978-2-207-11152-9.
* Guidère, Mathieu, 2011. Le choc des révolutions arabes. Éditions Autrement. ISBN 978-2-7467-3029-8.

## Um Spaweck
Rob Deltgen

De **Rob Deltgen**, gebuer den 11. Januar 1950 zu Wolz, ass e lëtzebuergesche Fotograf an zanter 1998 Genealogie-Fuerscher.

Hien ënnerhält déi am meescht besichten an eelst Internet-Säit fir Familljefuerschung zu Lëtzebuerg. Hien ass och Matgrënner a Kommiteesmember vun der Asbl *Luxracines*.

De Rob Deltgen ass Auteur vu Familljebicher iwwer Dikrech, Mäerzeg, Feelen, Chrëschtnech, Buerschent, Helzen, Furen, Groussbus, a Wëlwerwolz. Hie fuerscht zur Zäit (2012) iwwer Hochzäiten aus der Circonscriptioun Dikrech.
Fréijoer vun de Vëlker

Am Joer 1848 rullt eng Well vu Revolutiounen uechter Europa, déi ënner der Bezeechnung **Fréijoer vun de Vëlker** (fr.: printemps des peuples) oder **Fréijoer vun de Revolutiounen** (fr.: printemps des révolutions) an d'Geschicht agaange sinn.

## Lëscht vun de Revolutioune vun 1848
* Franséisch Revolutioun vun 1848 (22. - 25. Februar)
* Journées de Juin (Frankräich, 21. - 26. Juni)
* Däitsch Revolutioun 1848/49 (deemools Däitsche Bond)
* Éisträichesch Revolutioun vun 1848 (deemools Keesertum Éisträich)
* Ungaresch Revolutioun vun 1848
* Rumänesch Revolutioun vun 1848
* Polnesch Revolutioun vun 1848
* Mäerzrevolutioun an Dänemark
* Biergerkrich an der Schwäiz (November 1847)
* Revolutioun vun Neuchâtel, Schwäiz
* Revolutioun an Irland
* Revolutioun vu Mailand (deemools Deel vum Kinnekräich vu béide Sizilien)
* Sizilianesch Revolutioun vun 1848 (deemools Deel vum Lombardesch-Venezianesche Kinnekräich)
* Polnesch Revolutioun vun 1848
* Revolutioun vun 1848 an den italieenesche Staaten

## Kuckt och
* Arabescht Fréijoer
* Revolutioun vun 1848 zu Lëtzebuerg
Paul Wallach

De **Paul Wallach**, gebuer 1960 zu New York, ass en US-amerikanesche Sculpteur.

Vun 1978 bis 1982 huet hien op der *University of Wisconsin/Madison* studéiert a mat engem *Bachelor of Science Degree in Art* ofgeschloss.

Hie wunnt a schafft zu Paräis.

## Wierker
* *R(êv)éalité*, am Parc Heintz, Stad Lëtzebuerg

## Ausstellungen
* *KölnSkulptur 2*, 1999-2001, Skulpturenpark, Köln
* *Heintz's Wonderland*, 2001, Parc Heintz, Stad Lëtzebuerg
* *KölnSkulptur 3*, 2001-2003, Skulpturenpark, Köln
* *Spannungsfelder*, 2007, Galerie Heike Curtze, Salzburg
* *KölnSkulptur 4*, 2007-2009, Skulpturenpark, Köln
* *KölnSkulptur 5*, 2009-2011, Skulpturenpark, Köln
* *KölnSkulptur 6*, 2011-2013, Skulpturenpark, Köln
Jacques Grob

De **Jacques Willibrord Grob**, gebuer den 29. Juni 1854 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen de 7. September 1915, war Paschtouer zu Béiweng.

Hie gouf vun der *Commission Royale d'Histoire* chargéiert, fir déi al *Dénombrements des feux du Duché de Luxembourg et Comté de Chiny* z'erfaassen.

Säi Wierk ass 1921 zu Bréissel no enger Korrektur vum Jules Vannérus gedréckt ginn. Editeur war d*'Académie Royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique*.

## Publikatiounen
*Grob, J., 1899. *Bausteine zur Geschichte des Luxemburger Landes.* P. Worré-Mertens, Luxembourg, 155 S. (Sonder-Abdr. aus "Ons Hemecht").
* Grob, J., 1921. *Dénombrements des feux du Duché de Luxembourg et Comté de Chiny*. Tome I. Documents fiscaux de 1306 à 1537 rèunis par Jacques Grob, publiés avec des additions et corrections de Jules Vannérus. Kiessling et Imbreghts, Bruxelles, xi-796 S. (Commission royale d'histoire).
* Grob, J., 1898. *Pierre-Ernest, Prince et Comte de Mansfelt. Son testament, sa chapelle sépucrale et sa famille.* P. Worré-Mertens, Luxembourg, 116S.

## Literatur
* Compte-rendu vum J, Cuvelier, in: *Revue belge de philologie et d'histoire*, 1922, vol. 1, n° 4, pp.&nbsp;763–766.
Politesch Revolutioun

Eng **politesch Revolutioun** ass eng duerch friddlech oder militant Mëttel erzwonge grondleeënd Ännerung vun enger bestoender staatlecher Uerdnung an ziilt meeschtens op d'Aféierung vun engem neie politesche System, Staatsform oder d'Neibesetzung vun deenen, déi d'Staatsgewalt ausüben. Dës Ännerunge geschéie baussent der Rechtsrumm vum ale System, d.&nbsp;h. no hiren Definitiounen op illegal Manéier.

De Begrëff Revolutioun staamt aus dem 15. Joerhonnert vum spéitlaténgesche *revolutio* (Zeréckwälzen, Ëmdréiung). An enger éischter Phas gouf de Begrëff an der Astronomie agesat als Bezeechnung fir den Ëmlaf vun den Himmelskierper. Méi spéit koum d'Wuert och allgemeng fir „Verännerung, Neierung“ an de Gebrauch. Eréischt am 17. Joerhonnert an England an am 18. Jh. duerch déi Franséisch Revolutioun krut d'Wuert déi haiteg Bedeitung.

## Kuckt och
* Englesch Revolutioun
* Franséisch Revolutioun
* Fréijoer vun de Vëlker
* Arabescht Fréijoer
* Tuneesesch Revolutioun 2010-2011

## Um Spaweck
Pinuccio Sciola

De **Pinuccio Sciola**, gebuer de 15. Mäerz 1942 zu San Sperate op Sardinien, ass en italieenesche Sculpteur.

## Wierker
* Klangsteen um Boulevard Royal, Stad Lëtzebuerg

## Um Spaweck

* Websäit vum Pinuccio Sciola
Abed Rabbo Mansur Hadi

Den **Abed Rabbo Mansur Hadi**, gebuer 1945 zu Thakin am Gouvernement Abyan, Südjemen ass e jemenittesche Politiker a Generolmajouer. Bis 2012 war hie Vizepresident vum Jemen am Kabinett vum Ali Abdullah Salih.

Bei der Presidentschaftswal 2012 gouf hien, als eenzege Kandidat, de 25. Februar 2012 mat 99,8 Prozent vun de Stëmme vum Parlament zum President gewielt.

## Literatur
* *Abed Rabbo Mansur Hadi: Ohne Hausmacht*. In: Frankfurter Allgemeine Zeitung, 25. November 2011, S. 10.
* ''Keine Wahl bei der Wahl'' In: Frankfurter Allgemeine Zeitung, 20. Februar 2012.
Frank Stella

De **Frank Stella**, gebuer den 12. Mee 1936 zu Malden am US-Bundesstaat Massachusetts, ass en US-amerikanesche Moler a Sculpteur.

## Wierker
* *Sarreguemines*, 1993, virun der Bank UniCredit um Kierchbierg, Stad Lëtzebuerg
Parc de Merl

**Parc de Merl**, op Lëtzebuergesch **Märeler Park** genannt, ass en ëffentleche Park am Quartier Hollerech vun der Stad Lëtzebuerg.

En huet eng Fläch vu ronn 5 Hektar an huet d'Form vun engem onreegelméissege Fënnefeck. E gëtt am Weste begrenzt duerch de *[[Boulevard Pierre-Dupong]]* am Norden, duerch d*'[[Avenue du Dix-Septembre]]* an d*[[Avenue Guillaume]]* am Osten an am Süden duerch d*[[Rue de Bragance]]*.

An der Mëtt vum Park ass e gréissere Bëtongswaasserbaseng op zwéi Niveaue mat engem Sprangbuer dran. Um Waasser an och op rouege Plazen donieft hale sech verschidden Aarte vun Inten op, déi um Waasser a gebauten Ënnerstänn bréien.

Nieft dem Waasserbaseng ass e Pavillon mat enger Terrass, wou een z'iessen an ze drénke kritt. Vun 2016 bis 2018 gouf de Pavillon renovéiert an ausgebaut. Am Abrëll 2018 huet e seng Dieren erëm opgemaach.

Am nordwestlechen Deel geet vun engem Sprangbuer aus e klenge Waasserlaf bis bei de Waasserbaseng.

Am nërdlechen Deel vum Park ass eng grouss Spillplaz fir Kanner a Jugendlecher.

## De Pavillon

De Pavillon gouf 1977 no de Pläng vum Architekt Pol Holweck gebaut. Vun 2016 bis 2018 gouf d'Gebai renovéiert an ausgebaut, dat no de Pläng vum Architektebureau Holweck Bingen Architectes. Bei der Renovéierung gouf den urspréngleche Stil aus den 1970er Jore bäibehalen. No Osten hi krut de Pavillon en Niewebau, dee vum Service des parcs vun der Stad Lëtzebuerg benotzt gëtt. Am ganzen huet de Projet 3,3 Milliounen Euro kascht. Déi offiziell Aweiung war den 18. Abrëll 2018.

## Skulpturen am Park
* *La machine du temps* vum Daniele Bragoni
* *Oeil de Boeuf* vum Richard Cole

## Waasservullen am Park
Am Laf vun de Joren huet de Waasserbaseng eng Rëtsch Vigel ugezunn déi sech reegelméisseg do ophalen (Referenz: d'Infoschëld beim Baseng):
: Verwëldert Hausinten – Stackinten – Groräer – Blesshénger – Waasserhéngercher – Nilgänsen

## Um Spaweck
Petavius (Moundkrater)

De **Petavius** ass en Aschlagkrater um Äerdmound. E läit um südëstleche Rand vum Mare Fecunditatis, südlech vum Langrenus an nërdlech vum Furnerius.
De Petavius ass mat iwwer 180&nbsp;km Duerchmiesser e grousse Krater mat markantem, terrasséierte Rampli an engem Zentralbierg. E gehéiert zum Typ vum *[[floor-fractured crater]]* a gouf vum Peter H. Schultz der Klass I zougeleet. D'Magma dat am Kraterzentrum eropkoum, huet en ettlech Rëss verursaacht, déi sougenannt **Rimae Petavius** oder **Petavius-Rillen**, e System vu Moundrille mat dräi opfällegen Haaptrillen.

## [[Niewekrater]]en

De Krater gouf 1935 vun der IAU nom franséische Jesuitt Denis Pétau genannt.

## Um Spaweck

* Petavius op der The-Moon Wiki
Denis Pétau

Den **Denis Pétau** och: *Dionysius Petavius*, gebuer den 21. August 1583 zu Orléans, a gestuerwen den 11. Dezember 1652 zu Paräis, war e franséische Jesuitt souwéi e bekannte Chronolog an Historiker.

Hie krut no sengen Universitéitsstudien eng Léierplaz op der philosophescher Fakultéit zu Bourges, huet déi awer no zwee Joer opginn an ass 1605 zu Paräis dem Jesuittenuerde bäigetrueden. Uschléissend hat hien op verschiddene Jesuitten-Héichschoule geléiert a gouf 1621 Theologieprofesser zu Paräis.

Nom Denis Pétau gouf de Moundkrater Petavius an d'Petavius-Rill genannt.

## Wierker
**De doctrina temporum*. 2 Bde. Paris 1627
**Uranologion*. Paris 1630
**Tabulae chronologicae regum, dynastiarum, urbium, rerum Virorumque illustrium*. Paris 1628

En Auszuch: *Rationarium temporum* (fir d'éischt zu Paräis 1633) war laang d'Léierbuch fir de Geschichtsunterecht an de Schoulen, besonnesch awer bei de Jesuitten.

## Literatur
* Michael Hofmann: *Theologie, Dogma und Dogmenentwicklung im theologischen Werk Denis Petau's. Mit einem biographischen und einem bibliographischen Anhang.* Bern u.a.: Lang 1976 ISBN 3-261-01715-5

## Kuckt och
Arthur Schoos

Den **Arthur Schoos** ass e fréiere lëtzebuergesche Foussballtrainer.

Hien huet déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp tëscht dem 28. Februar am 22. Mäerz 1978 trainéiert an an där Zäit huet d'Nationalekipp 2 Frëndschaftmatcher gespillt. Nom Doud vum Gilbert Legrand huet hien d'Leedung vun der Nationalekipp *ad interim* iwwerholl, ier de Louis Pilot zum offiziellen Trainer ernannt ginn ass.

An der Saison 1981/82 huet hien zesumme mam Marcel Welter d'Young Boys vun Dikrech trainéiert.
Mohammed Waheed Hassan

De **Mohammed Waheed Hassan** (Dhivehi: ޑރ. މުހައްމަދު ވަހީދު ޙަސަން މަނިކ), gebuer den 3. Januar 1953 zu Malé, ass ee maledivesche Politiker.

Hien huet op der American University of Beirut an der Stanford University *International Affairs and Business* studéiert. Hie war Delegéierten Direkter vun der Organisatioun UNDCO um Quartier général vun de Vereenten Natiounen zu New York, ier en 2005 op d'Malediven hannescht goung. Vun 2008 bis 2011 war den Hassan Vizepresident ënner dem Mohamed Nasheed.

Vum dem 7. Februar 2012 bis den November 2013 war hie President vun de Malediven. Den Hassan ass Member vun der *Gaumee Itthihaad* Partei.

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum Mohammed Waheed Hassan
* NZZ:Machtkampf auf den Malediven spitzt sich zu
Lëscht vun de Fësch zu Lëtzebuerg

An dëser **Lëscht vun de Fësch zu Lëtzebuerg** sinn all Fëschaarten opgezielt déi bis elo zu Lëtzebuerg gesinn oder gefaange goufen, sief et datt s'am Land natierlech virkommen (z.&nbsp;B. d'Baachfrell), oder datt se hei agefouert an ausgesat goufen (z.&nbsp;B. d'Reeboufrell).

Aus praktesche Grënn goufen och d'Néngaen (Petromyzontidae), déi keng Fësch sinn, an d'Lëscht opgeholl.

D'Aartelëscht, an och déi lëtzebuergesch Nimm, baséieren op der Lëscht vum H.J. Troschel, déi 2010 am Buch *Fische in Luxemburg* vun der Administration de la gestion de l'eau publizéiert goufen.

D'Fësch déi zu Lëtzebuerg heemesch sinn, si mat engem Stärchen (*) markéiert.

## Famill Acipenseridae

## Famill Anguillidae, Éilen

## Famill Centrarchidae, Sonnebarschen

## Famill Clupeidae, Hierken

## Famill Cobitidae, Grondelen

## Famill Cottidae, Groppen

## Famill Cyprinidae, Kaarpefësch

## Famill Esocidae, Hiechten

## Famill Gadidae, Quappen

## Famill Gasterosteidae

## Famill Gobiidae

## Famill Ictaluridae

## Famill Percidae

## Famill Pleuronectidae, Plattfësch

## Famill Salmonidae, Salmoniden

## Famill Siluridae, Welsen

## Famill Petromyzontidae, Néngaen

## Literatur
* Troschel, H.J., 2010. *Fische in Luxemburg*. Erausgi vun der Administration de la gestion de l'eau, Lëtzebuerg. Imprimerie Fr. Faber, Miersch. 213 S. (2. erweidert an aktualiséiert Oplo).
* Lëtzebuerger Sportsfederatioun (FLPS), Editeur, ouni Joer (warscheinlech 2020). *D'Fësch an d'Fëschwelt zu Lëtzebuerg. Les poissons et la pêche au Luxembourg. Fische und Fischerei in Luxemburg.* Imprimerie de l'Est - Echternach, 100 S. Ouni ISBN.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Vullen zu Lëtzebuerg
Ulrich Rückriem

Den **Ulrich Rückriem**, gebuer den 30. September 1938 zu Düsseldorf, ass en däitsche Sculpteur.

## Wierker
* *Vier Variationen zum Thema Bildstock "Skulptur ohne Titel"*, um Kierchbierg, Stad Lëtzebuerg
Parc de l'Europe (Ueweraanwen)

De **Parc de l'Europe** zu Ueweraanwen an der Gemeng Nidderaanwen ass en Arboretum.

D'Aarbechte goufen 2011 no de Pläng vum Landschaftsarchitektebüro *Hanke. Kappes + Kolleegen GmbH* vu Sulzbach (Taunus) ausgefouert.

D'Aweiung vum Park war den 22. Juni 2011.

## Um Spaweck
* Plang vum ''Parc de l'Europe''
Bibliothéik vun Alexandria

D**'Bibliothéik vun Alexandria** war déi gréisst a bedeitendst Bibliothéik vun der anticker Welt.

D'ptolemäesch Dynastie huet hiren Opbau ënnerstëtzt. D'Bibliothéik soll am Joer 48 v. Chr. an engem Brand zerstéiert gi sinn.
Funck

**Funck** ass e Familljennumm, deen op de Fonken zeréckzeféieren ass, deemno als Beruffsbezeechnung vun engem Schmadd, dee Fonke schléit, oder awer op e liefhafte Mënsch.

Zu Lëtzebuerg hunn am Joer 1881 172 Leit sou geheescht, 1930 waren et der 157 an am Joer 1980 gouf et do 195 Leit mat deem Numm.

Leit mat deem Numm sinn oder waren ë.&nbsp;a.:
* (Paul Joseph) Alphonse Funck (* 1833, Stad Lëtzebuerg † 1876), e lëtzebuergesche Jurist a Politiker
* Claudine Funck-Brentano (1863 - 1922), Dichterin an Iwwersetzerin.
* Frantz Funck-Brentano (1862 - 1947), lëtzebuergeschen Historiker an Theaterauteur.
* Henri Funck (1840-1911), lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* Jean Baptiste Henri Funck (1812-1861), lëtzebuergeschen Notaire an Deputéierten.
* Jean-Camille Funck (1834-1882), lëtzebuergeschen Notaire an Deputéierten.
* Melody Funck, lëtzebuergesch Influencerin.
* Nicolas ("Nico") Funck (* 1972), e fréiere lëtzebuergesche Foussballspiller
* Nicolas Funck (1816 - 1896), e lëtzebuergeschen Architekt, Fuerschungsreesender, Botaniker, Zoolog an Auteur
* Paul (Michel) Funck (1875 - 1939), lëtzebuergeschen Architekt
* Pierre Funck (1848 - 1932), Architekt
* Pierre Funck (* 1963 ), lëtzebuergesche Museker
* Théophile Funck-Brentano (1830 - 1906), lëtzebuergesche Soziolog an Dokter an der Medezin

## Kuckt och
* Fonck, Funk
Djerba

**Djerba** (arabesch: جربة -"Jirba") ass eng flaach Insel un der Ostküst vun Tunesien am Golf vu Gabès. Si ass 514&nbsp;km² grouss an domat déi gréisst Insel vun Nordafrika. Haaptuertschaft ass Houmt Souk. Se huet ronn 120.000 Awunner, wouvun déi meescht Berber sinn, zanter laangem gëtt et do och eng jiddesch Communautéit. Zarzis gëtt heiansdo zu Djerba gezielt, et läit awer südlech dovun um Festland. E réimeschen Däich verbënnt Djerba mam Festland.

## Tourismus
Djerba ass zanter e puer Joerzéngten eng populär Vakanzendestinatioun bei den Europäer. Laanscht d'Ostküst, wou et eng laang Sandplage gëtt, sinn eng ganz Rëtsch Hoteller entstanen.

Den internationale Fluchhafe vun Djerba läit 8&nbsp;km westlech vun Houmt Souk.

## Geschicht
An der Antiquitéit war Djerba ënner sengem griicheschen Numm *Meninx* (Μῆνιγξ) bekannt, dem Ptolemäus no „Insel vun de Lotoséisser“. Vun der Spéitantik un ass den Numm *Girba* beluecht. Den Titularbistum Girba geet op e spéitanticke Bistum vun der réimesch-kathoulescher Kierch zeréck. Vun 1134 bis 1165 hunn d'Normannen Djerba besat. 1154 hu si en Opstand vun der Populatioun bluddeg niddergeschloen. Vu 1524 bis 1551 war Djerba den Haaptstëtzpunkt vun tierkesch-nordafrikanesche Corsairen ënner dem Turgut Reis.

Vum 9. bis de 14. Mee 1560 huet bei der Séischluecht vun Djerba d'Flott vum osmanesche Groussadmirol Piale Pascha an dem Turgut Reis déi vun enger Koalitioun vu chrëschtleche Mëttelmiermiecht ënner der Féierung vu Spuenie geklappt.

Den 11. Abrëll 2002 koume bei enger Selbstmord-Sprengstoffattack bei der Al-Ghriba-Synagog, enger vun den eelsten a bekanntste Synagogen op der Welt, 21 Leit ëm d'Liewen an anerer blesséiert.


Bedouine Djerba.jpg
Tunesien Roemerdamm 1.jpg
Ruines du forum de Meninx.jpg


## Um Spaweck
Buerg Hesper

D**'Buerg Hesper** ass eng Ruin op engem Hiwwel an der Uertschaft Hesper.

## Geschicht
D'Schlass ass warscheinlech aus dem 13. Joerhonnert, wéi d'Grofe vu Lëtzebuerg Hesper den Häre vu Rodemack ginn hunn, déi sech op d'Säit vun de Fransouse geschloen hunn, wéi d'Burgunder 1443 Lëtzebuerg eruewert hunn.

De Maximilian I. huet d'Schlass 1480, respektiv 1482 no Schluechte mam Gerard vu Rodemack ofrappe gelooss. 1492 huet hien et den Häre vu Baden iwwerdroen, déi et 1692 als Gage hu missen hierginn an eréischt 1740 erëmkritt hunn. 1796 hunn d'Fransousen d'Schlass eruewert, et gouf nationaliséiert a 1798 versteet.

D'Ruin gouf an de Joren duerno Stéck fir Stéck verkaf, an ëm 1820 gouf et 7 Haiser, déi um Terrain vun der Buerg, aus Steng vun der Buerg, gebaut waren.

D'Ruin ass haut nach ëmmer a Privatbesëtz. Si ass zanter dem 26. Juli 1990 op der Lëscht vum Zousazinventaire vun den nationale Monumenter agedroen.

## Kuckt och
*Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Hesper
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer

## Um Spaweck
Pierre Hamer (Auteur)

De **Pierre Hamer**, gebuer den 23. Mäerz 1916 zu Déifferdeng, a gestuerwen de 14. Februar 2003 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Jurist, *Ingénieur commercial*, héije Beamten am Transportministère, *Commissaire de Gouvernement* bei der Eisebunn, Historiker an Auteur. Hie war de Papp vum Banquier an Auteur Charles Hamer.

## Formatioun a Karriär
Dem Pierre Hamer seng Eltere waren de Charles Hamer, *Chef de service* op der Déifferdenger Schmelz, an d'Thérèse Schintgen. Der Famill Hamer hir Wuerzele loosse sech am Norde vu Lëtzebuerg (Eeselbuer bei Klierf) bis 1492 zeréckverfollegen.

No sengem Secondairesstudium am Stater Kolléisch (*Section gréco-latine*, 1936) huet de Pierre Hamer op den Universitéite vu Paräis, Bréissel a Frankfurt am Main studéiert an ass souwuel *Docteur en droit* wéi och *Ingénieur commercial* ginn. 1946 ass hien als *Attaché* an den Transportministère komm. Do huet hie sech ëm d'elektresch Energie-Versuergung, ëm d'Navigatioun op de lëtzebuergesche Flëss an ëm d'Aviatioun bekëmmert.  

## Publikatiounen (Auswiel)
* *L'aéroport de Luxembourg*; 1951.
* *Histoire des voies de communication luxembourgeoises*; 1958.
* *Les transports fluviaux au Luxembourg*; 1966.
* *Historique de la centrale de Vianden*; 1971.
* *L'aviation luxembourgeoise*; 1978.
* *Mexikanische Impressionen*; 1959.
* *Voyage aux États-Unis*; 1963.
* *Mémoire sur la Chine*; 1975.
* *Reisebilder*; 1981.
* *Raphaël de Luxembourg - Une contribution luxembourgeoise à la colonisation de la Louisiane*; Lëtzebuerg (St.-Paulus), 1966.
* *Jean-Guillaume Guerrier - Un contitutionnel luxembourgeois à Haïti et en Flandre*; Lëtzebuerg (St.-Paulus), 1969.
* *Anselme d'Esch - L'art de savoir bien mourir*; Lëtzebuerg (St.-Paulus), 1977.
* *Les Capucins de Luxembourg*; Lëtzebuerg (St.-Paulus), 1982; 280 Säiten.
* *Henri de Brandenbourg*; Lëtzebuerg (St.-Paulus), 1983; 352 Säiten.
* *Kunigunde von Luxemburg: Die Rettung des Reiches*; Lëtzebuerg (St.-Paulus), 1985; 2. Oplo: 1989.
* *Du nouveau sur Henri de Brandenbourg*; Lëtzebuerg (St.-Paulus), 1987; 140 Säiten.
* *Le Cercle culturel Napoléon*; 1990
* *Es gibt keine Luxemburger Geschichte*; mat engem Virwuert vum Pierre Grégoire; Lëtzebuerg (St.-Paulus), 1990; 52 Säiten.
* *Der Apparat*; mat engem Virwuert vum Pierre Grégoire; Lëtzebuerg (St.-Paulus), 1991; 100 Säiten.
* *Les enquêtes du commissaire Rhada* (Serie vu 7 Bicher; = Kriminalgeschichten, déi sech am ëstleche Mëttelmierraum an der Antiquitéit ofspillen; St.-Paulus, tëscht 1972 an 1982).

## Literatur
* Alice Schiltz, *Untersuchungen zum Kriminalroman von Pierre Hamer*; 1979.
* Frank Wilhelm, *La francophonie du Grand-Duché de Luxembourg*; Pécs & Wien, 1999 (= *Cahiers francophones d'Europe Centre-Orientale*, 'Hors série'); Ss. 137-138.
Astronomer Royal

**Astronomer Royal** war den Titel vum Royal Greenwich Observatory-Direkter zu Greenwich a senger Eegenschaft als Haffastronom vum englesche Kinnekshaus. D'Amt gouf vum Charles II. den 22. Juni 1675 an d'Liewe geruff, andeems hien dem Astronom John Flamsteed eng Pei vun 100&nbsp;£ pro Joer zougestanen hat an hie chargéiert hat, „sech mat geneester Suergfalt a Fläiss ëm d'Verbesserung vun den Tafele mat den Himmelsbeweegungen an de Fixstärepositiounen ze bekëmmeren, fir déi laang gewënscht Bestëmmung vum Längtegrad ze fannen, wouduerch d'Konscht vun der Navigatioun sech verbessere kann.“

Zanter 1972 sinn d'Funktioune getrennt an den *Astronomer Royal* ass zanterhier en Éierentitel fir verdéngschtvoll Astronomen.

D'Titulare mat hiren Amtszäite sinn:
* John Flamsteed (1675–1720)
* Edmund Halley (1720–1742)
* James Bradley (1742–1762)
* Nathaniel Bliss (1762–1764)
* Nevil Maskelyne (1765–1811)
* John Pond (1811–1835)
* George Biddell Airy (1835–1881)
* William Christie (1881–1910)
* Frank Dyson (1910–1933)
* Harold Spencer Jones (1933–1955)
* Richard van der Riet Wooley (1956–1971)
* Martin Ryle (1972–1982)
* Francis Graham Smith (1982–1990)
* Arnold W. Wolfendale (1990–1995)
* Martin Rees (zanter 1995)

## Kuckt och

*Astronomer Royal for Scotland
* Haffastronom
## Um Spaweck
* Astronomer Royal
Juddegaass

**Juddegaass** ass oder war den Numm vun enger Strooss oder Gaass, an där fréier vill Judde gewunnt hunn. Datt Judden no beienee gelieft hunn an zum Deel och nach ëmmer an enker Noperschaft liewen, huet domat ze dinn, datt de Sabbatwee op 2000 Ellen, also ronn 1000 Schrëtt bis bei d'Synagog, festgeluecht ass.

Zu Lëtzebuerg gëtt et haut nach véier Juddegaassen: zu Diänjen (L-9745), Eschduerf (L-9151), Kielen (L-8281) a Stadbriedemes (L-5451).
## Stad Lëtzebuerg
Fréier goung d'Arsenalstrooss, haut avenue Émile Reuter, bis op d'Kräizung mat der Aldringer-Strooss. Do stoung an der drëtter Rankmauer d'Juddepaart. Si gouf am 14. Joerhonnert gebaut a war am 15. Joerhonnert déi wichtegst Stadpaart, well do d'Taxen opgehuewe goufen, fir an d'Stad eranzekommen. Dat Stéck vun der haiteger Groussgaass vun der Kräizung mat der Aldringen-Strooss bis op d'Kräizung mat der Neipuertsgaass / Philippsgaass gouf deemools d'Juddegaass genannt. Den Numm géif entweeder op en ale Juddekierfecht zeréckgoen oder well rondrëm d'Juddepaart vill Judde gewunnt hunn. D'Artilleriekasären an der Aldringen-Strooss, déi 1672 gebaut an 1913 ofgerappt goufen, houschen deemno och d'"Juddekasären".

## Um Spaweck

* Evamarie Bange, Ein mittelalterliches Judenviertel in der Großgasse?, ons stad, Nr. 86, 2007, S. 46-47