Hautbois

Den **Hautbois** ass en Holzblosinstrument.

## Den Hautbois an der Systematik vun de Musekinstrumenter
Den Hautbois gehéiert an der Sachs / Hornbostel-Systematik zu den aerophonen Instrumenter; an dodran zu de Rouerblatinstrumenter.

## D'Instrument

Den Hautbois an d'Instrumenter aus senger Famill ginn duerch en Duebelrouerblat ugeblosen. E besteet aus engem riichte, konesche Rouer aus Pällemholz vu 60&nbsp;cm, deen aus dräi Deeler besteet: d'Uerwerstéck, Ënnerstéck a Schallstéck. Dobäi kënnt nach d'Mondstéck, dat klengt Doubelrouerblat dat beim Blosen tëscht d'Lëpse geholl gëtt. Den Deckelsystem besteet aus oppene Grëfflächer, Rankklappen an zouenen Deckele fir déi chromatesch Tounleeder; dann aus Oktavdeckelen an Hëllefs- an Trillerklappen, änlech wéi bei de Flütten. Beim Spille gëtt den Hautbois schréi no ënne gehal.

Den Toun ass net ganz haart, mä dee spezifesche Klang fält direkt op.

## D'Geschicht
D'Instrumenter aus der Hautboisfamillje gehéieren zu den eelste Blosinstrumenter iwwerhaapt. Dat aalt Griicheland huet se als *aulos* (Méizuel: *auloi*) kannt, Roum als *tibia* (Méizuel: *tibiae*). All Statuetten, déi fonnt goufen, deiten drophin, datt 2 där Instrumenter ugewénkelt bei de Mond gefouert si ginn. Déi eelst Miniatur staamt aus der Kyklade-Kultur aus der Mëtt vum 3. Joerhonnert virun eiser Zäitrechnung.

Zanter dem Mëttelalter fanne mer se bei den Hierden, besonnesch an dem ëstlechen Europa; den Numm war *[[Schalmei]]*, dat war eng Verdäitschung vum franséische *chalumeau*, dat sengersäits vum laténgesche *calamus* (Rouer oder Hallem) ofstaamt. No an no sinn d'Schalmeie méi grouss gebaut ginn. Am Däitsche krute se den Numm *Pommer, Bommer, Bomhart, Bombardo*.

## D'Hautbois-Familljen
* Den Englesche Cor
* D'Fagott
* D'Kontrafagott
* Den Haubois d'amour
* D'Oboe da caccia (Juegd-Hautbois)
* Den Heckelphon
* De Sarrusophon

## De Repertoire fir Hautbois
### Hautbois solo
* Benjamin Britten: *Sechs Metamorphosen nom Ovid* opus 49

### Hautbois a Piano
* Paul Hindemith: *Sonat a G*
* Manuel Munzlinger: *Jazz Concerto fir Hautbois a Piano*
* Robert Schumann: *Romanzen* opus 94, 1-3

### Hautbois a Basso Continuo
* Johann Sebastian Bach: *Sonat fir Hautbois an Cembalo* (Dat ass eng Variant vun der *Sonat fir Flütt a Basso continuo BWV 1030*)
* Georg Friedrich Händel: *Sonat fir Hautbois a Basso continuo* an aner Sonate mat Gei, Fagott oder B.c.

### Bléiser a Piano
* Ludwig van Beethoven: *Quintett fir Piano, Hautbois, Klarinett, Cor a Fagott* opus 16
* Wolfgang Amadeus Mozart: *Quintett fir Piano, Hautbois, Klarinett, Cor a Fagott* KV 452

### Hautbois-Concerten
vu ville Komponisten:
* Tommaso Albinoni
* Carl Philipp Emmanuel Bach
* Johann Christian Bach
* Johann Sebastian Bach
* Vincenzo Bellini
* Domenico Cimarose
* Joseph Haydn
* Wolfgang Amadeus Mozart
* Antonio Vivaldi an aneren
* Edwin Carr

## D'Fabrikanten
### Frankräich
*Rigoutat
*Buffet Crampon
*Marigaux
*Lorée
### Däitschland
*Ludwig Frank & Frank Meyer GbR, Berlin
*Gebrüder Mönnig – Oscar Adler & Cie.

## Hautbois-Bléiser
*Maurice Bourgue
*Robert Casier
*Nicholas Daniel
*John De Lancie
*Christiane Dimigen
*Klaus Ebrach
*Lothar Faber
*Sarah Francis
*Leon Goossens
*Heinz Holliger
*Jean-Claude Jaboulay
*Lothar Koch
*Kiri Krejci
*Karel Lang
*André Lardrot
*Jean-Claude Malgoire
*Sigurd Michael
*Manuel Munzlinger
*Pierre Pierlot
*Michel Piguet
*Hans-Jörg Schellenberger
*Jacques Vandeville
*Hagen Wangenheim
*Hans-Peter Westermann
*Helmut Winschermann
*Albrecht Mayer
*François Leleux

## Den Hautbois an der Jazz-Musek
* Yusef Lateef
* Keith Hooper
* Manuel Munzlinger
* L.A. Reed Machine mam Francisco Castillo um Hautbois oder dem Englesche Cor

## Literatur iwwer den Hautbois
* Friedrich Blume, Erausg.: *Die Musik in Geschichte und Gegenwart*. Kassel, Basel, London, New York, Bärenreiter-Verlag, 1961, Band 9, S. 1777 ff.
* Scott Deveaux,Barry Kernfeld, Erausg.: *The New Grove Dictionary of Jazz Music and Musicians*. New York: Macmillan Press Limited, 1988, vol. 2, 401.
* Marc Schaeferdiek: *Der Oboen-Doktor. Reparatur- und Pflegehilfe* Coblenz am Rhein, Egge Verlag

## Um Spaweck

* Buffet-Crampon
* Rigoutat
* Lorée 
* Fossati
* Marigaux
* Ludwig Frank & Frank Meyer GbR, Berlin
* Gebrüder Mönnig – Oscar Adler & Cie.