open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Postgebai Esch-Uelzecht

D**'Postgebai zu [[Esch-Uelzecht]]** ass e Gebai, dat 1930 fir d'Lëtzebuerger Post um Eck vun der haiteger Zénon-Bernard- a Xavier-Brasseur-Strooss gebaut gouf.

Architekte waren de Paul Flesch an den Nicolas Schmit-Noesen.

Et huet e markanten Ecktuerm, wou och d'Haaptentrée ass, op deem uewen an der Sandsteenfassad den Escher Wopen ze gesinn ass.

## Geschicht
Virun 1930 war d'Escher Post an der Uelzechtstrooss, tëscht dem Kino Métropole an dem *Scholesch Eck*. Dëst Gebai, dat dono als Geschäftsgebai benotzt gouf, ass 2011 verbrannt, an dat wat Rescht war, gouf 2018 ofgerappt.

An den ieweschte Stäck vum Gebai goufen 2009-2010 Studentewunnengen amenagéiert.

## Um Spaweck
Nora Back

D**'Nora Back**, gebuer de 17. August 1979 zu Esch-Uelzecht, ass eng lëtzebuergesch Gewerkschaftlerin.

Si ass zanter 2004 Member vun der Gewerkschaft OGB-L, wou se Zentralsekretärin vum *Syndicat Santé, Services sociaux et éducatifs* ass. Zanter 2014 ass si zousätzlech Member vum Exekutivbüro vum OGB-L, a gouf am Juli 2018 zu der neier Generalsekretärin vun där Gewerkschaft gewielt. Si ass Aarbechtspsychologin vu Formatioun. Zanter Juni 2019 ass si Presidentin vun der *[[Chambre des salariés]]*.

De 5. Dezember 2019 gouf si um Nationalkongress vum OGB-L als éischt Fra op d'Plaz vum President gewielt.

## Literatur
* Peter Feist: "Die Nora von der coolen Clique. Porträt der neuen OGBL-Generalsekretärin Nora Back." in: *d'Lëtzebuerger Land*, 20. Juli 2018, Nr.29, S.6.

## Um Spaweck
Iván Duque

Den **Iván Duque Márquez**, gebuer den 1. August 1976 zu Bogotá, ass e kolumbianeschen Affekot a Politiker (Centro Democrático; CD).

Hie gouf den 9. Mäerz 2014 als Member vum Senat an de Kongress vun der Republik gewielt. Virdru war hien Direkter vum Service *Kultur, Kreativitéit a Solidaritéit* bei der Interamerikanescher Entwécklungsbank (IDB).

De 17. Juni 2018 gouf hien als neie President vu Kolumbie gewielt.

Hien ass mat der Affekotin María Juliana Ruiz, mat där en 3 Kanner huet, bestuet.

## Um Spaweck

* Websäit fir d'Presidentschaftscampagne 2018
Santo Antão (Cap Vert)

**Santo Antão** (port. fir *Hellegen [[Antonius de Groussen|Antonius]]*) ass, mat 779&nbsp;km², déi zweetgréisst vun de Kapverdeschen Inselen am Atlantik. Et liewen eng 48.000 Leit op Santo Antão.

## Geographie
Santo Antão ass déi nërdlechst a westlechst Insel vum Cap Vert. Se gehéiert zu den Ilhas de Barlavento ("Inselen iwwert dem Wand") a gëtt duerch e 16&nbsp;km breede Mierkanal vun der Insel São Vicente, déi südlech dovu läit, getrennt. Iwwer deen ass d'Insel e puermol am Dag mat enger Fär, déi vu Mindelo (op São Vicente) kënnt, z'erreechen. Et gëtt Pläng, e Fluchhafen ze bauen.

Si gëtt charakteriséiert duerch héich a géi Bierger, déi vulkanesch Originnen hunn (déi lescht Eruptioune ware viru ronn 100.000 Joer). Am Osten, op engem Héichplateau, ass de gréisste Mësch- an Nolebësch vum Cap Vert. Am Norde reent et relativ dacks, iwwerdeems et am Süden dréche bleift. De Westen ass wüstenaarteg; do ass och den héchste Punkt vun der Insel, den *Tope de Coroa* (1979&nbsp;m).

D'Hafestad Porto Novo am Süden ass zanter kuerzem déi gréisst Uertschaft op der Insel, virdru war dat Vila da Ribeira Grande.

## Geschicht
1462 gouf d'Insel vum Diego Afonso fir Portugal akaparéiert. Am Ufank gouf se just benotzt, fir do d'Flecht *[[Roccella tinctoria]]* ze rekoltéieren, aus där Faarf gewonne gouf. Am 17. Joerhonnert hu sech do fir d'éischt Leit fir zerguttst néiergelooss, déi vun den aneren Inselen hierkoumen, ma och aus dem Norde vu Portugal. Si hunn do Wäin, Purgiernëss a méi spéit och Kaffi fir den Export ugebaut.

Administrativ ass d'Insel an dräi *Concelhos* (Distrikter) ënnerdeelt: Paul, Porto Novo a Ribeira Grande, mat am Ganze siwe Gemengen (Freguesias):

## Ekonomie an Tourismus
D'Landwirtschaft an d'Fëscherei spille wirtschaftlech déi gréisst Roll op der Insel. Ugeplanzt ginn Zockerrouer, Yams, Maniok, Banannen, Mango a Mais. Aus dem Zockerrouer gëtt de *Grogue*, e wäisse Rum, gemaach.

Am Norden ass den Tourismus am Gaang, lues a lues méi eng wichteg Roll ze spillen. Déi beandrockend Bierglandschafte sinn attraktiv fir Wanderer.

## Biller

File:ValeRibeiraPaul.JPG|Vale Ribeira bei Paul
File:Cabo Verde - panoramio (4).jpg|Corda, Ribeira Grande
File:Canyon Forminguinhas.jpg|de Forminguinhas-Canyon 
File:Ponta do Sol - Fontainhas, Pflasterstrasse.JPG|Pavésstrooss
File:Santo Antão, Cabo Verde 2017-04 --4.jpg|Landwirtschaft op Terrassen, am Norden
File:Fontainhas, Santo Antao, Cabo Verde 2017-04 --2.jpg|D'Dierfche Fontainhas


## Um Spaweck
Claude Lanzmann

De **Claude Lanzmann**, gebuer de 27. November 1925 zu Paräis, an och do de 5. Juli 2018 gestuerwen, war e franséische Regisseur vun Dokumentarfilmer a Filmproduzent. Säi bekanntst Wierk ass deen 9 Stonne laange Film *[[Shoah (Film)|Shoah]]* (1986) iwwer den Holocaust, an deem Zäitzeien interviewt ginn.

Hie war och Editeur vun der Revue *[[Les Temps modernes]]*, déi vum Jean-Paul Sartre an der Simone de Beauvoir gegrênnt gi war.

## Filmographie
* 1972: *[[Pourquoi Israël]]*
* 1985: *[[Shoah (Film)|Shoah]]* 
* 1994: *[[Tsahal (Film)|Tsahal]] *
* 1997: *[[Un vivant qui passe]]*, Interview mam Maurice Rossel.
* 2010: *Der Karski-Bericht*, (erauskomm an der *Claude-Lanzmann-Gesamtausgabe*)
* 2013: *[[Le Dernier des injustes]]*
* 2017: *[[Les Quatre Sœurs]]*Interviewe mam Ruth Elias, Ada Lichtman, Paula Biren an Hanna Marton

## Autobiografie
* *Le Lièvre de Patagonie.* Gallimard, Paris 2009, ISBN 978-2-07-012051-2, ISBN 978-2-07-012051-2

## Iwwer de Lanzmann
* Adam Benzine: *[[Claude Lanzmann: Spectres of the Shoah]]*, 2015.

## Gielercher
*
*
*
## Um Spaweck
Liliane Montevecchi

D**'Liliane Montevecchi**, gebuer den 13. Oktober 1932 zu Paräis, a gestuerwen den 29. Juni 2018 zu New York City, war eng franséisch Schauspillerin, Dänzerin a Sängerin.
## Filmographie
### Kino
* 1953: *Femmes de Paris* - Regie: Jean Boyer - Haaptacteuren: Michel Simon, Brigitte Auber
* 1955: *[[The Glass Slipper]]* - Regie: Charles Walters - Haaptacteuren: Leslie Caron, Michael Wilding
* 1955: *[[Daddy Long Legs]]* - Regie: Jean Negulesco - Haaptacteuren: Fred Astaire, Leslie Caron
* 1955: *[[Moonfleet]]* - Regie: Fritz Lang - Haaptacteuren: Stewart Granger, George Sanders
* 1957: *Meet Me in Las Vegas* - Regie: Roy Rowland - Haaptacteuren: Dan Dailey, Cyd Charisse
* 1957: *[[The Living Idol]]* - Regie: René Cardona, Albert Lewin - Haaptacteuren: Steve Forrest, James Robertson Justice
* 1957: *[[The Sad Sack]]* - Regie: George Marshall - Haaptacteuren: Jerry Lewis, David Wayne
* 1958: *[[The Young Lions]]* - Regie: Edward Dmytryk - Haaptacteuren: Marlon Brando, Montgomery Clift
* 1958: *King Creole* - Regie: Michael Curtiz - Haaptacteuren: Elvis Presley, Carolyn Jones
* 1958: *[[Me and the Colonel]]* - Regie: Peter Glenville - Haaptacteuren: Danny Kaye, Curd Jürgens
* 1975: *Chobizenesse* - Regie: Jean Yanne - Haaptacteuren: Jean Yanne, Robert Hirsch
* 1987: *[[Wall Street (Film 1987)|Wall Street]]* - Regie: Oliver Stone - Haaptacteuren: Michael Douglas, Charlie Sheen
* 2002: *[[L'idole]]* - Regie: Samantha Lang - Haaptacteuren: Leelee Sobieski, Jean-Paul Roussillon
* 2003: *[[How to Lose a Guy in 10 Days]]* - Regie: Donald Petrie - Haaptacteuren: Kate Hudson, Matthew McConaughey
* 2009: *Comment j'ai accepté ma place parmi les mortels* - Regie: Mikael Buch - (Kuerzfilm)
* 2016: *Jours de France* - Regie: Jérôme Reybaud - Haaptacteuren: Pascal Cervo, Arthur Igual

## Um Spaweck
Cerimonial Sacred

**Cerimonial Sacred** ass eng brasilianesch Symphonic-Black-Metal-Grupp vu Santa Bárbara d'Oeste, déi 1998 gegrënnt gouf. D'Lidder sinn op Englesch. Obwuel se musikalesch dem Black Metal zouzeuerdnen ass, gëtt wéinst hirer chrëschtlecher Lyrik dacks de Begrëff "Unblack Metal" gebraucht.

Dee bekanntsten Album vun der Museksgrupp ass hirem Debut *"Our War Is Only Against Hell"*, deen am Joer 2005 erauskoum. Cerimonial Sacred ass eng vun de wichtegste Gruppe vun der brasilianescher Unblack-Metal-Zeen.

D'Grënner vun der Grupp an hir permanent Membere sinn d'Bridder Israel Jorge de Oliveira ("Melancton Samengalef") an "Abissai Darkaliel".

## Discographie
* 2005: *Our War Is Only Against Hell* (Album)
* 2015: *The Man of Nazareth* (Single)
* 2015: *Christ Worshipers* (Album)
* 2017: *Eternity Begins Tonight* (EP)
Télévie

Den **Télévie** ass eng karitativ Organisatioun an der franséischsproocheger Belsch an zu Lëtzebuerg, déi vun RTL TVI 1989 an der Belsch fir de Benefice vum Fonds National de la Recherche Scientifique an d'Liewe geruff ginn ass. 2002 huet och RTL Lëtzebuerg sech der Aktioun ugeschloss. Joer fir Joer geléngt et Dausende Leit fir den Télévie mobiliséieren.

Sënn an Zweck vum Télévie ass et, fir d'Recherche géint de Kriibs a speziell d'Leukemie virun ze bréngen. Vun 2002 bis 2018 konnten zu Lëtzebuerg iwwer 21 Milliounen Euro an d'Kriibsfuerschung investéiert ginn. Zanter 1989 konnten iwwer 185 Milliounen Euro an d'Fuerschung investéiert ginn. Mat Hëllef vun dëse Suen schaffen haut iwwer 200 Fuerscher an der Lutte géint Kriibs.

Och wann am Domaine vun der Fuerschung an deene leschte Joren enorm Fortschrëtter gemaach goufen (3 vu 5 Kriibserkrankunge kënnen haut geheelt ginn), stierwen nach ëmmer vill ze vill Leit u Kriibs, well d'Mechanismus vun där Krankheet nach net komplett erfuerscht a bekannt sinn. Och ass net richteg bekannt, wéi dës Krankheet verhënnert ka ginn.

## Wëssenschaftlech Errongenschaften
Zanter der Grënnung spillt den Télévie eng wichteg Roll an der Populariséierung vu Kriibs- a Leukemierecherchen an dynamiséiert mat Hëllef vun Donen de Fortschrëtt vun der Bekämpfung vun dëse Krankheeten bei Kanner an Erwuessenen.

Erreecht gouf:
* d'Opstelle vun enger Spenderlëscht vu Stammzelle mat enger 50.000 Nimm
* eng besser Kontroll vun de Stammzellegreffen, fir eng besser Suite vum Dossier
* d'Schafe vun technesche Plattformen, déi e méi geneeën Diagnostik vu Leukemien a vum Kriibs a méi en effikassen Traitement erlaben. 
* d'genee Erfuersche vun de kriibsereegende Signaler an enger Zell
* d'Mise-en-évidence an d'Purificatioun vun den kriibsereegenden Zellen, déi a medezinesche Réckfäll involvéiert sinn.
* d'Identifikatioun vun de molekulare Weeër, op deene kriibsbefale Stammzellen dem applizéierten Traitement entginn.

## Télévie-Lidd
Déi nei Titelmelodie vum Télévie gouf de 17. Mäerz 2019 an der Philharmonie virgestallt. Et handelt sech ëm eng Kompositioun vum David Ianni, déi hien zesumme mat de Muselfénkelcher ënnert der Leedung vum Nathalie Laurent an dem Télévie-Sträichquartett (Ryoko Yano an Andrii Chugai op der Gei, Ilan Schneider op der Braatsch an Anik Schwall um Cello) uropgefouert huet..

## Bichon
De klenge Bruno Hendrickx, och nach *Bichon* genannt, ass am Alter vun nëmmen 2 Joer u Leukemie erkrankt an zu engem richtegen Symbol vum Télévie am Kampf géint d'Krankheet ginn. An der Belsch war de klenge Jong ganz bekannt, deemno war de Choc och entspriechend grouss, wéi en 1997 gestuerwen ass. Bis haut blift de *Bichon* en onvergiesslecht Symbol vum Télévie. Zu Schaerbeek gouf eng Plaz nom *Bichon* genannt.

## Télévieprodukter
Lëscht vun de Produkter, déi 2018 verkaaft goufen:
* Pak Kamellen: 2,50€
* Pin: 2,50€
* Bic mat 4 Faarwen: 3€
* Kaartespill: 4€
* Kuerf: 4€
* Schockela an Häerzform : 5€
* Präbbeli: 15€
* DVD vum Télévie 2016: 15€

## Um Spaweck

* televie.be
* televie.lu
Nuecht

D**'Nuecht** ass deen Deel vun engem Dag, an där en zentralen Himmelskierper vun engem Planéitesystem, z.&nbsp;B. d'Sonn am Sonnesystem, ënner der Horizontlinn steet. D'Nuecht ass deemno tëscht Ënnergang an Opgang. D'Längt vun enger Nuecht hänkt vun der geographescher Breet a vum Wénkel vun der Rotatiounsachs vun engem Planéit of.

## Kuckt och
* Dag-Nuecht-Grenz
* Schummerecht
* Wäiss Nuechten
* Polarnuecht

## Um Spaweck
Burggraff

**Burggraff** ass de Familljennumm vun ë.&nbsp;a. follgende Persounen:
* Emile Burggraff (1930-1976), e lëtzebuergesche Journalist a Politiker. 
* Georges Burggraff (* 1929), e franséische Motorrad- an Autoscoureur.
* Pierre Burggraff (1803–1881), e lëtzebuergesche Semitist a Professer.
Clara-Jumi Kang

D**'Clara-Jumi Kang**, gebuer den 10. Juni 1987 zu Mannheim, ass eng däitsch Violonistin.

Mat dräi Joer krut si Coursen a Piano a Gei an ass schonn als klengt Kand op bedeitend Musekshéichschoule gaangen. 

D'Clara-Jumi krut 2015 beim 15. Internationalen Tchaikovsky-Concours de Spezialpräis fir déi bescht Interpretatioun vun engem Concert fir Orchester.

## Opnamen
## Optrëtter
## Auszeechnungen
## Verschiddenes
D'Tatsaach, datt d'Clara-Jumi Kang am Alter vu 5 Joer vun der Universitéit fir Musek zu Mannheim an d'Virschoul-Klass ugeholl gouf, huet se no hirer eegener Informatioun enger Verwiesslung ze verdanken. Hir Elteren haten de Bréif fir d'Kandidatur geschéckt, wéi d'Clara-Jumi 4 al Joer war. D'Persoun, déi sech drëms bekëmmert huet, huet gemengt, datt beim Alter eng "1" vergiess gouf; well déi typesch Virschüler waren ongeféier 13 bis 14 Joer al. Sou gouf aus der "4" eng "14" gemaach. Eréischt wéi et zum Virspille koum, an e 4 Joer aalt Kand opgetrueden ass, war et kloer, datt den ursprénglechen Alter am Kandidaturschreiwes gestëmmt huet. Trotzdeem gouf him erlaabt ze spillen an et konnt duerno op d'Virschoul-Klass goen.

## Um Spawek
* Websäit vun der Clara-Jumi Kang
Fossil

**Fossilie** sinn Iwwerreschter oder Spuere vu Liewewiesen, déi méi wéi 10.000 Joer al sinn. D'Fossilie gi virum allem vu Paleontologen erfuerscht.

Fir datt e Liewewiesen als Fossil kann erhale bleiwen, muss et no sengem Doud séier zougedeckt ginn. Déi allermeescht doudeg Déieren a Planzen gi gefriess, an all d'Reschter ginn normalerweis zerstéiert. Souguer haart Muschelschuele gi vun de Waasserwelle widderenee gestouss, gebrach a mat der Zäit zu Sand zerriwwen.

Zënter op d'mannst 3,5 Milliarde Joer gëtt et Liewen op der Äerd. Et fënnt een aus där Zäit nëmme mikroskopesch kleng Fossilie vun Eenzeller (Bakteerien). Réischt 3 Milliarde Joer méi spéit, viru 540 Millioune Joer, hu sech am Mier vill verschidde Villzeller entwéckelt, déi schonn e puer Zentimeter grouss goufen. Am Naturmusée sinn eng Rei Fossilien aus dem kanadesche Burgess-Schifer ausgestallt, déi viru 505 Millioune Joer gelieft hunn.

## Fossilien zu Lëtzebuerg
Déi eelst Steng vu Lëtzebuerg si viru ronn 400 Millioune Joer am Devon-Mier entstanen. Am Éislek kann een typesch Fossilien aus där Zäit fannen, d'Trilobiten, eng Klass vu Glidderféisser, déi virun 250 Millioune Joer ausgestuerwe sinn. Dofir fënnt een där keng am Guttland, wou d'Gestengs méi jonk sinn.

Déi bescht erhale Fossilie fënnt een am Guttland, besonnesch an de Schichten aus der Jurazäit. Aus dem Lëtzebuerger Sandsteen, dee ronn 200 Millioune Joer al ass, kenne mer vill Zorte vu Muschelen, Schleeken, Ammoniten a Korallen. Am Uelegschifer am Süde vun eisem Land fënnt een och Fësch a spektakulär Miersaurier, déi viru ronn 180 Millioune Joer gelieft hunn. Iwwerreschter vu richtegen Dinosaurier sinn zu Lëtzebuerg immens rar, well Dinosaurier um Land liewen a Lëtzebuerg deemools gréisstendeels vum Mier bedeckt war.

## Literatur
Kersch, Guy, 2018. Fossilien erzielen d'Geschicht vum Liewen. *De Panewippchen* 123: 34-37.

## Um Spaweck
*Websäit vun der Paleontologescher Sektioun vum Naturmusée.
Veda

De **Veda** (och **Weda**) oder d**'Veden** (Sanskrit: वेद, *veda,* "Wëssen", "d'helleg Léier") ass eng mëndlech iwwerliwwert, méi spéit verschrëftlecht Sammlung vu reliéisen Texter am Hinduismus. An dësen hellege Schrëfte fënnt een ënner anerem Lidder, Gedichter a Geschichten. Déi gleeweg Hinduiste sinn der Iwwerzeegung, datt hir Gottheeten déi Texter viru laanger Zäit verfaasst hunn.

## Geschichtleches
D'Bedeitung vum Veda ass a ville Richtunge vum Hinduismus ganz wichteg. Vill Schrëften aus dem Hinduismus bezéie sech op si, och a Form vu Kommentaren. Déi genee Ofgrenzung, wéi eng Texter zum Veda gehéieren, ass ëmstridden. Déi spéider hinduistesch Schrëften, wéi d'Puranaen (Sanskrit: purāṇa, wiertl.: "al Geschicht") gehéieren och zu de wichtegsten hellege Schrëften vum Hinduismus. Si sinn no de Veden an der Zäit vu 400 n. Chr. bis 1000 n. Chr. entstanen, gräifen awer dacks op eeler Inhalter zeréck. Donieft gëtt et och nach d'Agama (Sanskrit: आगम, āgama). Agama bezeechent am Hinduismus en Offenbarungstext, deen op déi héchst gëttlech Persounen, also Shiva oder Devi, resp. Vishnu oder Hari zeréckgoe soll. D'Agama gëtt och als "vedesch Literatur" bezeechent a gëtt souguer vu verschiddenen als déi fënneft Veda ugesinn.

D'Veda u sech gëllt als vu Weisen "gehéiert" Wëssen (Shruti) a représentéiert déi héchst Autoritéit. Bei de Veden (am méi enke Sënn) geet et ëm Texter, déi ursprénglech mëndlech iwwer Joerhonnerten am Sanskrit a Form vu Lidder a Rezitationen iwwerliwwert an eréischt vum Joerhonnert n. Chr. u schrëftlech erfaasst goufen. Am 19. Joerhonnert hunn Indologe wéi de Max Müller s'a verschidden europäesch Sproochen iwwersat. Déi Iwwersetzunge sinn ënner orthodoxen Hinduen net onëmstridden, well d'Veda als oniwwersetzbar gëllt.

## Véier Veden
Déi eelst Schicht vu Vede gëtt a véier Sammlungen agedeelt, déi jeeweils aus verschiddene Bicher bestinn: 
* D**Rigveda'' besteet aus Hymnen, déi sech u verschidde Gottheete riichten, déi d'Priistere wärend de verschiddene Ritualer zitéieren.
* D**Samaveda* si Lidder an och praktesch Uleedungen.
* D*'Yayurveda* bestinn aus Verse mat kuerze Ritualuweisungen. 
* D*'Atharvaveda* sinn Hymnen a Spréch an deenen et haaptsächlech ëm d'Ofwier vu Krankheet an Iwwel geet.

Déi véier Deeler gëllen als Veda am méi enke Sënn. Si sinn de Kär vum Veda.

== Vedismus an Hinduismus ==
Verschidden Texter ginn an dem éischte Korpus vu vedeschen Texter beigesat: d'[[Āranyakaen]] an d'[[Upanishaden]], déi den Iwwergank tëscht dem Vedismus an dem [[Hinduismus]] markéieren. Si ginn als nei kulturell Couche ugesinn andeems si de Veda als eenzegaarteg a vun der [[Éiwegkeet]] hier ugesinn.

D*'Upanishaden* si philosophesch esoteresch Ofhandlungen a bilden den Ofschloss vum Veda. Si sinn awer eng eegestänneg Schrëftesammlung. Vill Gleeweg zielen och nach aner Schrëften zum Veda, wéi *Bhagavata-Purana*, déi vun Unhänger vum Gott Vishnu als helleg Schrëft verstane gëtt. De groussen Eepos *Mahabharata'' gehéiert och derzou a gëtt da wéi den Agama och alt als fënneft Veda ugesinn.

An den Āranyakaen (आरण्यक) stinn esoteresch a mystesch Erklärunge vum Mantra.
MeToo

**MeToo** ("(m)ech och") ass en Hashtag, dee sech zanter Mëtt Oktober 2017 wéinst dem Weinstein-Skandal an de soziale Medie verbreet huet. Dem Filmproduzent Harvey Weinstein goufe sexuell Belästegungen, erzwonge sexuell Handlungen a Vergewaltegunge virgeworf. Den Hashtag geet op d'Sozialaktivistin Tarana Burke zeréck an ass duerch d'Schauspillerin Alyssa Milano populär ginn, déi Fraen encouragéiert huet, den Hashtag ze benotze fir op d'Ausmooss vu sexuellen Iwwergrëffer a sexuelle Belästegungen opmierksam ze maachen. Zanter deem ass den Hashtag Milliounemol gebraucht ginn.

Den Hashtag #MeToo gouf schonn 2006 am Kader vun enger Campagne fir d'Stäerkung vun der Empathie ënnert afroamerikanesche Fraen, déi sexuell mëssbraucht gi sinn, vun der Tarana Burke op MySpace gebraucht. D'Burke, déi 2017 en Dokumentarfilm mam Titel *Me Too* gedréint huet, sot, datt si duerch d'Geschicht vun engem 13 Joer ale Meedchen ugereegt ginn ass, dësen Hashtag ze benotzen.

De 15. Oktober 2017 huet d'Alyssa Milano op Twitter geschriwwen: *Wann s de sexuell belästegt oder ugegraff gi bass, da schreif "Mee too" als Äntwert op dësen Tweet*.

## Um Spaweck
Hans Küng

Den **Hans Küng**, gebuer den 19. Mäerz 1928 zu Sursee an der Schwäiz, a gestuerwen de 6. Abrëll 2021 zu Tübingen, war en Theolog, Auteur, Philosoph a Matgrënner vun der Stëftung Welteethos. Niewent senge villen theologeschen Aarbechten ass hie bekannt fir seng Viraarbecht zur "Erklärung zum Weltethos" fir d'Parlament vun den Weltrelioune vun 1993 zu Chicago.

## Studium
Vun 1935 bis 1948 ass de Küng zu Sursee an zu Luzern an d'Schoul gaangen, fir 1948 säin Ofschloss zu Luzern ze maachen. Vun 1948 bis 1951 huet de Küng Philosophie, an da vun 1951 bis 1955 Theologie zu Roum op der Gregoriana studéiert. Wärend sengem Studium huet sech den Hans Küng vill fir e Seminar iwwer d'Wuelsinn vun Net-Chrëschten intresséiert. De Küng huet wärend sengem siwe Joer laange Studium am Pontificium Collegium Germanicum all Joer dräi oder aacht Deeg laang *Exercitia spiritualia* gehalen: et ass him dorëms gaange fir Bibelszeenen oder Bibelwierder unzekucken, oder fir sech ganz op Gedanken zu engem reliéise Fest ze fokusséieren.

De Küng soll besonnesch reliéis begaabt gewiescht sinn: hie gouf wärend sengem Studium an déi méi héich Forme vum Gebiet agefouert, an hie soll souguer eng gëttlech Presenz gespuert hunn.

Den 10. Oktober 1954 gouf de Küng zum kathoulesche Priister geweit. Vun 1955 bis 1957 huet den Küng op der Sorbonne an um Institut Catholique zu Paräis weider studéiert. A sengem Studium huet hie sech mat der kathoulescher Dogmatik vum Karl Barth ausernee gesat, an huet mat senger Dissertatioun "*Rechtfäerdegung. D'Léier vum Karl Barth an eng kathoulesch Besënnung*" promovéiert. De Karl Barth huet dem Hans Küng doropshin an engem Bréif zougestëmmt. Hien huet och nach zuu Amsterdam, Berlin, Madrid a London studéiert. Den Hans Küng gouf 1999 vu kierchlech-offizieller Säit zum Virbereeder vun der gemeinsamer Erklärung vun der Rechtfäerdegungsléier bestëmmt.

## Professer
Vun 1960 bis zu senger Pensionéierung am Joer 1996 war hie Professer fir ökumeenesch Fuerschung an Direktor vum entspriechenden Institut op der Universitéit Tübingen. 
Vun 1962 bis 1965 gouf hie vum Poopst Johannes XXIII zum offiziellen theologesche Beroder (*Peritus*) beim Zweete Vatikanesche Konzil bestëmmt. Vun 1995 bis 2013 war hie President vun der Stëftung Weltethos.

Wéinst senger kritescher Haltung an der Afrostellung vun der Peepstlecher Onfeelbarkeit gouf him 1979 vum Vatikan d'kierchlech Léierbefugnes (*missio canonica*) entzunn, mä hien huet säi Léierstull an all priisterlech Rechter behalen.

De Professer Küng ass Auteur vu ganz ville Bicher, déi a vill Sproochen iwwersat goufen.

## Um Spaweck
* Kuerzbiographie
Sozialliberal Partei Lëtzebuerg

D**'Sozialliberal Partei Lëtzebuerg** (SLPL) ass eng lëtzebuergesch Partei, déi den 30 Juni 2018 zu Esch-Uelzecht gegrënnt gouf. Zil vun der Partei ass Fräiheet a Gläichberechtegung fir all Bierger esouwéi eng vernënfteg, sachlech, analytesch, humanistesch, liberal a fortschrëttlech Politik woubäi och d'Erhale vun der Ëmwelt an Nohaltegkeet eng grouss Roll huet.

De Grondsteen an d'Iddi fir eng Sozialliberal Partei a Lëtzebuerg ze grënnen hat de Ronald Mordiconi, wéi hien den 20. Juni 2018 offiziell aus der FÖDP (Fräi Ökologesch Demokratesch Partei) wéinst Meenungsdifferenzen ausgetrueden ass.

## Kuckt och
*Lëscht vun de politesche Parteien zu Lëtzebuerg
= Um Spaweck =
* Offiziell Websäit vun der SLPL
* "Ronald Mordiconi grënnt nei Partei." Radio 100,7 06 August 2018
* "Mordiconis neue Partei." tageblatt.lu - Pressreader 07 August 2018
Bad Banks

**Bad Banks** ass eng däitsch-lëtzebuergesch Televisiounsserie. Si gouf 2017 an 2019 vu Letterbox Filmproduktion an Iris Productions, a Koproduktioun mat ZDF an arte produzéiert. Déi éischt Saison gouf am Februar 2018 fir d'éischt gewisen, déi zweet am Februar 2020.

## Ëm wat geet et an der Serie?
### 1. Staffel
Déi jonk Investmentbankerin Jana Liekam (Paula Beer), schafft zu Lëtzebuerg bei der *Crédit International Financial Group.* Wéi si stënterlech entlooss gouf, kritt si Hëllef vun hirer fréier Cheffin Christelle Leblanc (Désirée Nosbusch), fir gläich drop bei der *Deutsche Global Invest* (DGI) zu Frankfurt eng Plaz ze fannen. Als Konterpartie muss d'Liekam hir Insiderinformatiounen iwwer hiren neie Patron liwweren. Si fënnt eraus, datt d'DGI hire Bilan gefälscht hat...

### 2. Staffel

## Produktioun
Uganks 2019 goufen zu Lëtzebuerg (Fräihandelszon um Findel, Konferenzzentrum um Kierchbierg, Esch-Belval); Berlin, Frankfurt a London, an op Barbados an de Joffereninselen d'Episode fir eng zweet Saison gedréint.

Fir d'Produktioun vun der zweeter Staffel krut Iris Productions am Juli 2018 e Subside an Héicht vun 1,7 Milliounen Euro vum Lëtzebuerger Filmfong accordéiert. Si hat d'Joer virdru virdru scho 60.000 Euro fir d'Ausschaffe vum Dréibuch krut.

## Soss
Déi zwou éischt Episode goufen den 21.&nbsp;Februar 2018 am Kader vun der Berlinale 2018 eng éischt Kéier gewisen. Dono hat d'Serie an der ZDF-Mediathéik am Streaming e grousse Succès, ier se dann am Mäerz op arte an am ZDF ze gesi war. Am September-Oktober 2018 ass se och op RTL Tele Lëtzebuerg gelaf.

Déi zweet Saison gouf Enn Januar 2020 an d'Mediathéike vun arte an ZDF gesat an dann de 6. a 7. Februar 2020 op arte a vum 8. bis 10. Februar 2020 am ZDF ausgestraalt. Februar/Mäerz 2020 war se och am Wocherhythmus op RTL Tele Lëtzebuerg ze gesinn.

## Auszeechnungen
*Bad Banks* gouf an der Kategorie „Produktioun fir d'Televisioun oder déi nei Medien“ mat dem Filmpräis 2018 ausgezeechent.

## Um Spaweck
Cohabitatioun

Ënner **Cohabitatioun** (wuertwiertlech: *Zesummewunnen* oder *-hausen*) versteet een a Frankräich, am Regime vun der V. Republik, eng Situatioun an där de President, dee keng eege politesch Majoritéit méi am Parlament huet, mat enger *feindlecher* Majoritéit muss weiderregéieren. De Fall huet sech bis ewell dräimol presentéiert:

## Éischt Cohabitatioun

1986-1988: d'Gauche huet d'Wale verluer, an de sozialistesche President François Mitterrand huet de Jacques Chirac, Leader vun der gaullistescher Droite, als neie Regierungschef mussen asetzen.

## Zweet Cohabitatioun
1993-1995: d'Gauche huet d'Wale schonn nees verluer, an de Mitterrand huet dës Kéier den Neo-Gaullist Édouard Balladur als neie Premierminister un d'Spëtz vun der Regierung beruff.

## Drëtt Cohabitatioun
1997-2002: d'Droite huet, no enger iwwerstierzter Opléisung vun der *Assemblée nationale* duerch de President Jacques Chirac, hir confortabel Majoritéit verluer, an de Chef vun der deemoleger Gauche, de Sozialist Lionel Jospin, ass vum Chirac als neie Regierungschef ernannt ginn.

## Literatur
* Alain Duhamel, *Une histoire personnelle de la Ve République*; Paräis (Plon), 2014.
* Édouard Balladur & Alain Duhamel, *Grandeur, déclin et destin de la Ve République - Un dialogue*; Paräis (Éditions de l'Observatoire), 2017.
Südspidol

D**'Südspidol** ass e Projet vum Grupp Centre hospitalier Emile-Mayrisch (CHEM), fir en neit Spidolsgebai, zu Esch-Uelzecht, am Quartier Raemerech, um Flouer *Elsenbrich,* laanscht d'Dipbech, ze bauen. Den ursprénglechen Entworf ass vum Architektebüro Albert Wimmer ZT-GmbH vu Wien,  en iwwerschafft Konzept gouf vu SWECO/G.A.F./S.W.A.A. virgeluecht.

En éischt Finanzéierungsgesetz gouf den 12. Juli 2018 eestëmmeg vun der Chamber ugeholl. Fir de Bau goufe ronn 542 Milliounen Euro ageplangt, wouvun 80&nbsp;% vum Staat an 20&nbsp;% vun der CNS iwwerholl sollte ginn.

D'Aarbechte waren ufanks vun 2019 bis 2023 virgesinn. Uganks 2020 gouf den Datum fir d'Enn vun den Aarbechten op 2026 nei festgeluecht. 
Ma am September 2021 huet de Verwaltungsrot vum CHEM de Kontrakt mam Architektebüro 'wéinst schlechtem Zäitplang an ontransparente Käschte' gekënnegt. D'Pläng goufen an de Joren dono nach eng Kéier iwwerschafft; d'Statik, den Energie- a Waassermanagement hu missen nei berechent ginn, d'Loftfilterung an d'Méiglechkeet vu Cloisonnementer hu missen nei mat abezu ginn, ë.&nbsp;a. koum eng Pediatrie mat bäi, d'Maternité gëtt méi grouss wéi am éischte Plang, d'Entréesportal an d'Fassadë goufe vereinfacht.

D'Südspidol soll aus véier Gebaier bestoen, déi no de véier Joreszäite genannt sinn:
* Am "Wanter"gebai, mat wäisser Fassad, soll d'Admissioun fir d'Urgencen hikommen, mat um Daach dem Landeplaz fir Helikopteren. Weider kommen duer 16 Operatiounssäll, e spezialiséiert Drockkummerzentrum, d'Radiologie mat jee dräi CT- an IRM-Maschinnen, an d'Endoskopie.

*Niewendrun am "Fréijoer"-Gebai kënnt d'Obstetrik an d'Maternité, d'Onkologie, den Zentrum fir Analysen a Behandlungen, d'Dagesklinick, souwéi d'Intensiv- an d'Normalfleegestatioun.

* D'"Summer"gebai ass virgesi fir den Onkologieszentrum, de *Centre François Baclesse*, 32 Dialysplazen, d'Spidolsadministratioun a fir e Formatiounszenter.

* Am nom "Hierscht" genannte Gebai sollen d'Palliativstatioun, d'Rehabilitatioun, den Therapiezenter, d'Geriatrie an d'Psychiatrie kommen. 

Geplangt waren ufanks ë.&nbsp;a. 583 Better (wouvun der 81&nbsp;% an 1-Bett-Zëmmere stoe sollen), 16 Operatiounssäll a 4 Gebuertssäll. Déi nei Pläng gesi 600 Better vir, wouvun der bis zu 40 Bett an der Reserv sinn.

Den definitive Plang, mat sengem finanzielle Volet, soll Enn 2025/uganks 2026 dem Gesondheetsministère, an am Laf vun 2026 der Chamber virgeluecht ginn. Et wäert deemno bis knapps an d'Mëtt vun den 2030er Joren daueren, bis d'Südspidol a Betrib geholl ka ginn.

D'Käschte fir d'Realisatioun nom neie Konzept sinn nach net chiffréiert , kéinten awer duebel sou héich wéi am Ufank sinn, deemno bei ronn enger Milliard Euro leien.

D'Südspidol, wann et bis fäerdeg ass, wäert déi dräi eeler Gebaier vum Grupp Centre hospitalier Emile-Mayrisch ersetzen.

## Literatur
* Luc Laboulle: "Avantgarde. Zehn Jahre Südspidol: Eine Chronologie des Scheiterns." *d'Lëtzebuerger Land*, Jg.68, Nr.37, 17.09.2021, S.6.

## Kuckt och
* Aner Spideeler zu Esch-Uelzecht:
** Escher Spidol
** Clinique Sainte-Marie
** Metze Spidol
* Spideeler zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck
* Offiziell Säit vum Südspidol
Kurfürst

E **Kurfürst** (la: *princeps elector imperii*, fr: *prince-électeur*) war ee vun den am Ufank siwen, dono néng, an um Enn zéng Fürste vum Hellege Réimesche Räich, déi zanter dem 13. Joerhonnert exklusiv d'Recht haten, de réimesch-däitsche Kinnek ze wielen (vgl. Mhd.: *kure* - "Wal"). Traditionel war mam Kinnekstitel den Usproch verbonnen, vum Poopst zum réimesch-däitsche Keeser gekréint ze ginn.

Am Mëttelalter an an der fréier Neizäit waren et siwen, dono néng Reichsfürsten, déi am Walcollège waren. All Kurfürst hat den Titel vun engem sougenannten Äerzamt (a Klameren hannendrun):

dräi geeschtlech Fürstbëscheef,
* den Aërzbëschof vu Mainz als *[[Reichserzkanzler]]* fir Däitschland
* den Aërzbëschof vu Köln als *Reichserzkanzler* fir Italien an
* den Aërzbëschof vun Tréier als *Reichserzkanzler* fir d'Bourgogne

souwéi véier Fürsten,
* de Kinnek vu Béimen als *[[Erzmundschenk]]*
* de Palzgrof bei Rhein als *[[Erztruchsess]]*
* den Herzog vu Sachsen als *[[Erzmarschall]]* an
* de Maarkgrof vu Brandenburg als *[[Erzkämmerer]]*.

Am 17. goufen zwéi weider Fürsten zu Kurfürsten ernannt:
* 1623 den Herzog vu Bayern als *[[Erzschatzmeister]]* an 
* 1692 den Herzog vu Braunschweig-Lüneburg (Hannover) als *[[Erzbannerträger]]*.

Wéi Bayern 1777 duerch Ierfschaft un de Pfalzgof bei Rhein iwwergoung, gouf fir d'Pfalz d'Kur-Fonctioun ofgeschaaft, iwwerdeems Bayern se behalen huet. Mam Reichsdeputationshauptschluss vun 1803 goufen déi geeschtlech Kure vu Köln an Tréier ofgeschaaft, de *Kuräerzkanzler* krut als Ersatz fir Mainz (dat d'Fransousen eruewert haten) dat nei geschafe Fürstentum Regensburg.
Véier Reichsfürste kruten iwwerdeems eng nei Kurwürd. Dat waren:
* den Herzog vu Salzburg,
* den Herzog vu Württemberg,
* de Maarkgrof vu Baden an 
* de Landgrof vun Hessen-Kassel.

Nodeems d'Herzogtum Salzburg am Fridde vu Bratislava 1805 un d'Keesertum Éisträich gefall war, gouf dat nei geschafe Groussherzogtum Würzburg e Kurherzogtum. Mä all dat hat schonn 1806, wéi d'Hellegt Réimescht Räich vun Däitscher Natioun opgeléist gouf, keng Bedeitung méi.
Rue Jean-Pierre-Probst

D**'Rue Jean-Pierre-Probst** ass eng Strooss am Quartier Lampertsbierg vun der Gemeng Lëtzebuerg.

Si verbënnt, als Verlängerung vun der Allée des Résistants et des Déportés, déi mat der Stäreplaz.

Zanter Juli 2018 geet d'Linn 1 vum Stater Tram derduerch.

D'Strooss gouf nom Affekot an Deputéierte Jean-Pierre Probst (1871-1936) genannt.

## Kuckeswäertes
* Russesch-orthodox Kierch

## Um Spaweck
Rue Jean-François-Boch

D**'Rue Jean-François-Boch** ass eng Strooss am Quartier Rollengergronn vun der Gemeng Lëtzebuerg.

Si huet hiren Ufank am ieweschten Deel vun der Rue de Rollingergrund (N12), eng ronn 70 m vun der Stäreplaz ewech. Vun do leeft se mat zwou Haiserzeilen vun der *Rue de Rollingergrund* getrennt, praktesch parallell mat där, bis op d'Kräizung mam Knäppchen, fir do nees drop ze stoussen.

D'Strooss gouf nom Jean-François Boch genannt, engem Industriellen a Politiker.
Areler Strooss (Stad Lëtzebuerg)

D**'Route d'Arlon** oder **Areler Strooss** ass eng Strooss am Quartier Belair vun der Gemeng Lëtzebuerg.

Si geet, als Verlängerung vun der Avenue Émile-Reuter, vun der Stäreplaz riicht aus a westlecher Richtung bis op d'Grenz vum Gemengenterritoire, wou s'ënnert dem selwechten Numm an der Gemeng Stroossen virugeet.

D'Nationalstrooss 6 geet an hirer ganzer Längt driwwer.

D'Strooss gouf no der Stad Arel genannt, wuer se hiféiert.

## Bemierkenswäert Gebaier
* Stade Josy-Barthel
## Um Spaweck
Jacques Chirac

De **Jacques René Chirac**, gebuer den 29. November 1932 zu Paräis, an do gestuerwen de 26. September 2019, war ee gaullistesche Politiker a Staatsmann. Hie war vum 17. Mee 1995 bis de 16. Mee 2007 President vun der franséischer Republik. Virdru war hie vum 27. Mee 1974 bis de 26. August 1976 a vum 20. Mäerz 1986 bis den 10. Mee 1988 Premierminister vun der Franséischer Republik a vum 20. Mäerz 1977 bis de 16. Mee 1995 Buergermeeschter vu Paräis.
## Publikatiounen
* (mam Jean-Luc Barré), *Chaque pas doit être un but - Mémoires I*; Paräis (NiL), 2009. 
* (mam J.-L. Barré), *Le temps présidentiel - Mémoires II*; Paräis (NiL), 2011.

## Literatur
* Emmanuel Hecht & François Vey, *Chirac de a à z. Dictionnaire critique et impertinent*; Paräis (Albin Michel), 1995.
* Denis Tillinac, *Chirac le Gaulois*; Paräis (La Table ronde), 2002.
* Yves Michaud, *Chirac dans le texte*; Paräis (Stock), 2004.
* Franz-Olivier Giesbert, *La tragédie du président - Scènes de la vie politique 1986-2006*; Paräis (Flammarion), 2006.
* Pierre Péan, *L'inconnu de l'Élysée*; Paräis (Fayard), 2007.
## Gielercher
*
*
*
*
## Um Spaweck
Sprangbuer Michel-Heintz

De **Sprangbuer Michel-Heintz** ass e bronze Sprangbuer an der Stad, fir deen d'Skulpture vum Lëtzebuerger Kënschtler Michel Heintz gemaach goufen.

De Buer gouf den 10. August 1981 um Knuedler ageweit an huet sengerzäit e ronne Buer ersat, deen am Kader vun de Feierlechkeeten vum *Millenaire* vun der Stad Lëtzebuerg (1963) opgeriicht gi war.

De Buer besteet aus engem quadratesche Baseng op deem sengem Bord dräi kleng Vulle setzen. En ass dekoréiert mat Zeenen aus der mëttelalterlecher a reliéiser Geschicht vun der Stad. Op enger Säit gesäit een zum Beispill de Jang de Blannen an d'Ermesinde, ob enger anerer Säit déi verschidde Belagerunge vun der Festung Lëtzebuerg, d'Melusina, d'Muttergottes déi de Schlëssel vun der Stad kritt, d'Kréinung vum Heinrich VII. oder och nach de Sigismund.

De Sprangbuer stoung bis an den 1990er Joren um Knuedler a steet elo virum Garer *Centre sociétaire*, um Eck vun der Stroossbuerger- an der Fort-Wedell-Strooss.

## Um Spaweck
* Isabelle Yegles, Les fontaines en ville haute et la représentation de l'animal an Ons Stad, 97/2011, S. 54, gekuckt de 14. Juli 2018
* Mario Hirsch, A propos de la fontaine de Michel Heintz an Ons Stad, 8/1981, S. 8-10, gekuckt de 14. Juli 2018
Mario Mandžukić

De **Mario Mandžukić**, gebuer den 21. Mee 1986 zu Slavonski Brod, war e kroatesche Foussballspiller op der Stiermer-Positioun, an haitege Foussballtrainer.

Hien huet seng Profiscarrière 2004 beim NK Marsonia ugefaangen. Clibb duerno ware vun 2005 bis 2007 den NK Zagreb, vun 2007 bis 2010 den Dinamo Zagreb, vun 2010 bis 2012 d'VfL Wolfsburg, den FC Bayern München vun 2012 bis 2014 an den Atlético Madrid vun 2014 bis 2015. Vun 2015 bis 2019 huet de Mandžukić beim Turiner Juventus gespillt. 2020 huet hie beim al-Duhaii FC a Saudi-Arabien gespillt, an 2021 als lescht Statioun a senger Karriär bei AC Mailand.

Vun 2007 bis 2018 huet de Mario Mandžukić an der kroatescher Foussballnationalekipp. Hien ass ee vun de beschte Buteuren an der Geschicht vu senger Nationalekipp (Stand: 2023).

## Um Spaweck
Luka Modrić

De **Luka Modrić**, gebuer den 9. September 1985 zu Zadar, ass e kroatesche Foussballspiller op der Mëttelfeld-Positioun.

Hien huet seng Profiscarrière 2003 beim Dinamo Zagreb ugefaangen. De Club duerno war vun 2008 bis 2012 den Tottenham Hotspur FC, an zanter 2012 spillt de Modrić beim Real Madrid.

Zanter 2006 spillt de Luka Modrić an der kroatescher Foussballnationalekipp.

## Um Spaweck

* Offiziell Websäit
Danijel Subašić

Den **Danijel Subašić**, gebuer de 27. Oktober 1984 zu Zadar, ass e kroatesche Foussballspiller op der Golkipp-Positioun.

Hien huet seng Profiscarrière 2003 beim NK Zadar ugefaangen. De Veräin duerno war vun 2009 bis 2012 den Hajduk Split, an zanter 2012 spillt de Modrić bei der AS Monaco.

Zanter 2009 spillt den Danijel Subašić an der kroatescher Foussballnationalekipp.

## Um Spaweck
Rodrigo Bentancur

De **Rodrigo Bentancur Colmán**, gebuer de 25. Juni 1997 zu Nueva Helvecia, ass en uruguayesche Foussballspiller op der Mëttelfeld-Positioun.

Hien huet seng Profiscarrière 2015 beim argentinesche Boca Juniors ugefaangen. Zanter 2017 ass de Bentancur e Spiller vum Turiner Juventus.

Zanter 2017 spillt de Rodrigo Bentancur an der uruguayescher Foussballnationalekipp.

## Um Spaweck
Eech vum Prënz Henri

D**'Eech vum Prënz Henri** ass eng Routeech am Gréngewald.

De Bam gouf 1979 bei Geleeënheet vum Centenaire vum Doud vum Prënz Henri, den 13. Januar 1979, geplanzt an de 15. Juli 1979 op den Numm vum Prënz Henri „gedeeft“.

## Geographie
De Bam steet am Gréngewald op enger Héicht vun zirka 367 m. (NG-L), am Flouer *Bei Gënterhals*, südlech vum CR215, an der Kadastersektioun Walfer vun der Gemeng Walfer.

## Geschicht

## Kuckt och
* Bam vum Prënz Henri am Heeschdrëffer Park

## Biller

Walferdange, Grünewald, Chêne du prince Henri (102).jpg
Walferdange, Grünewald, Chêne du prince Henri (103).jpg


## Um Spaweck
Rosen aus dem Süden (Film 1954)

**Rosen aus dem Süden** ass en däitsche Film vum Franz Antel aus dem Joer 1954.

## Ëm wat geet et am Film?

## Um Spaweck
Geeschterhaischen

D**'Geeschterhaischen** ass e Lieu-dit am Gréngewald; en huet den Numm vun engem Juegdhaus, dat op dëser Plaz stoung.

## Geographie
D'Geeschterhaische läit op enger Héicht vun zirka 393&nbsp;m (NG-L), am Flouer *Réngelbur*, ëstlech vun der A7, an der Kadastersektioun Steesel vun der Gemeng Steesel.

## Geschicht
D'Gebai gouf ëm 1890 gebaut a vun de Groussherzogen Adolphe a Wëllem IV. als Juegdhaus benotzt. Et hat e Grondrëss vun ca. 4 x 16&nbsp;m an hat eng Kichen mat enger Spënnchen lénks vum Gank an op der anerer Säit waren en Iesszëmmer mat enger Schminni an dernieft op Openthaltszëmmer.

Wann a fréieren Zäiten d'groussherzoglech Famill fir d'Juegd oder fir d'Entspanung aus dem Uelzechtdall erop an de Gréngewald koum, si si gemenkerhand mat der Päerdskutsch gefuer. De Bëschwee dee vum haitegen CR126 - tëscht dem Stafelter an deem Punkt wou en op de CR125 stéisst - a Richtung Nordoste fortgeet a laanscht d'Geeschterhaische bis bei d'Prinzessinnen-Eeche féiert, gouf dowéinst **Kutschewee** genannt.

## Kuckt och

## Biller

Steinsel, Grünewald, Geeschterhaischen (104).jpg|D'Geeschterhaischen ëm 1935
Steinsel, Grünewald, Geeschterhaischen (105).jpg|Grondrëss vum fréiere Geeschterhaischen
Steinsel, Grünewald, Kutschewee.jpg|De Kutschewee, net wäit ewech vum Geeschterhaischen


## Um Spaweck
Rosen-Resli

**Rosen-Resli** ass en däitsche Film vum Harald Reinl aus dem Joer 1954 no der Novell *Rosenresli* vun der Johanna Spyri .

## Ëm wat geet et am Film?
Dem Resli, engem jonke Weesekand geléngt et eng nei Zort Rousen ze zillen…

## Um Spaweck
Ilja Wladimirowitsch Maximow

Den **Ilja Wladimirowitsch Maximow** (op Russesch: Илья Владимирович Максимов), gebuer den 2. Februar 1987 zu Gorki (haut Nijni Nowgorod), ass e russesche Foussballspiller op der Mëttelfeld-Positioun.

Hien huet a senger Profiskarriär a verschiddene russesche Veräiner gespillt, ënner anerem vun 2004 bis 2010 beim Senit St. Péitersbuerg, vun 2011 bis 2012 bei der Wolga Nijni Nowgorod, 2013 beim Krylja Sowetow Samara, beim Anji vun 2013 bis 2016, a säi leschte Club war vun 2016 bis 2018 den Tulaer Arsenal. Fir den Ament huet den Ilja Maximow d'Free-Agent-Rechter.

Am Joer 2016 huet de Maximow eemol an der russescher Foussballnationalekipp, am Match géint Litaue gespillt.

Säi jonke Brudder Iwan Maximow war och Foussballspiller.

## Um Spaweck
Brian Rooney

Et gëtt verschidde Persounen déi **Brian [[Rooney]]** heeschen:
* Brian Rooney (* 1972), en australesch-nordiresche Schauspiller.
* Brian Rooney, en US-amerikanesche Schauspiller.
* Brian Rooney, en US-amerikaneshen Tëleesjournalist a Korrespondent.
* Brian Charles Rooney, en US-amerikanesche Schauspiller a Sänger.
* Brian L. Rooney (* 1970), en US-amerikanesche Mäerder a Sexualtäter.
Der schweigende Engel

**Der schweigende Engel** ass en däitsche Film vum Harald Reinl aus dem Joer 1954 .

## Ëm wat geet et am Film?
En dramatesche Film iwwer e jonkt Meedchen dat wéinst engem Accident net méi schwätze kann…

## Um Spaweck
Office national du tourisme

Den **Office national du tourisme** (*ONT*; uganks *Office luxembourgeois de tourisme*, OLT), war eng lëtzebuergesch Tourismusvereenegung déi 1950 als Veräin ouni Gewënnzweck gegrënnt gouf. 

Den ONT ass aus der Union des villes et centres touristiques ervirgaangen, déi de 15. Mäerz 1931 gegrënnt gi war.

Zum Veräin hunn all lëtzebuergesch Gemengen an eng ronn 75 Interesseveräiner gehéiert. 

Op der Generalversammlung vum 18. November 2016 ass decidéiert ginn, den ONT opzeléisen; den 30. November vum selwechte Joer huet d'Bezierksgeriicht an der Stad d'Opléisung homologéiert. Dat wat nach an der Keess war, gradewéi d'Rechter op der intellektueller Proprietéit an d'Auteursrechter sinn u Luxembourg for Tourism iwwergaangen. 

## Zweck

## Gouvernance

### Presidente vum Verwaltungsrot

* …
* 2007 bis 2012: Marco Schank
* 2012 bis 2018: Marc Schaefer

### Direkteren
* ...
* 1981 bis ...: Raymond Frisch
* 1993 bis 2015: Robert Philippart
* 2015 bis ?: Anne Hoffmann

## Um Spaweck

*Websäit vum ONT
Blues 'n' Jazz Rallye

De **Blues 'n' Jazz Rallye** ass e Museksfestival, deen zanter 1995 wéi d'Stad Lëtzebuerg Europäesch Kulturhaaptstad war, all Joer Mëtt / Enn Juli organiséiert gëtt. Den Organisateur war uganks de Luxembourg City Tourist Office (LCTO) an Zesummenaarbecht mat der Stad Lëtzebuerg an dem Blues-Club Lëtzebuerg, zanter 2022 ass et d'Stad mam Blues-Club.

De Festival zitt all Joer ëm déi 20.000 Visiteuren un.

2018 war déi 24. Editioun vun deem Museksmarathon, dee vun do un net nëmmen am Gronn an a Clausen, mä och am Pafendall eng 90 Blues- an Jazz-Concerte mat am Ganzen iwwer zweehonnert Museker op 16 Fräiliichtbünen an 21 Caféen, Restauranten an Hoteller ugebueden huet.

Well de *Rallye* ëmmer méi Leit ugezunn huet a fir d'Sécherheet vum Public an de Stroossen ze garantéieren, gi keng Concerten méi an de Stroossen organiséiert, mä just nach op follgende festgeluechte Plazen:

* Place Auguste Engel (Gronn)
* Neimënster (Gronn)
* Melusina (Clausen)
* Rives de Clausen (Clausen)
* Parc Mansfeld (Clausen)
* Parc Odendall (Pafendall)
* Sang-a-Klang (Pafendall)
* Théiwesbuer (Pafendall)

Do dernieft ginn et och nach Concerten an de Caféen an Discoen an den dräi Quartieren.

## Um Spaweck

* De Blues 'n' Jazz Rallye op der Internetsäit vun der Stad Lëtzebuerg
Malakhovia chernobyli

***Malakhovia chernobyli*** ass eng Schlauchwiermaart aus der monotypescher Gattung ***Malakhovia*** an der Famill vun den Andrassyidae.

Se si kleng Schlauchwierm, ronn 1&nbsp;mm laang, déi am Séisswaasser, op Rhizosphere vun d'Lëschen (*Phragmites australis*) a vum Christusstaf (*Typha latifolia*) liewen hunn.

Dës Aart ass am Oblast Kiew an der Ukrain endeemesch, si huet 1992 vum russesche Biologieprofesser Wladimir Malachow an engem Waasserreservoir am Tschornobyler Atomkraaftwierk fir d'éischt fonnt. 2004 gouf se och am Kiewer Mier nogewisen.

Se gouf 1999 vun de russesche Biologen Alexei Tschessunow a Wladimir Gagarin beschriwwen. D'Gattung gouf zu Éiere vum Wladimir Malachow genannt, an déi eenzeg Aart vu *Malakhovia* gouf no der ominéiser ukrainescher Stad Tschernobyl (Tschornobyl) genannt.
Reporter.lu

**REPORTER.lu** ass e Lëtzebuerger Online-Magazin deen 2017 gegrënnt gouf. D'Iddi vum Magazin ass fir sech gréisstendeels duerch Abonnementer ze finanzéieren, sou wéi dat franséischt Virbild Mediapart. De Magazin gouf mat Hëllef vun engem Crowdfunding-Projet vun zwéi fréiere *[[Luxemburger Wort|Wort]]*-Journalisten, dem Christoph Bumb an dem Laurence Bervard, gegrënnt. Si wëllen onofhängeg vu Parteien, Ideologien, finanziellen Intressie vun Aktionären oder vu Clientsannoncë schaffen. Am Juli 2019 koum de Laurent Schmit als drëtte Sociétaire vun der *Reporter Media S.à r.l.-S.* dobäi.

No dräi Joer schaffe bei reporter.lu 9 Leit, dovun sinn der 7 Journalisten, an de Site soll iwwert 3000 Abonenten hunn.

## Um Spaweck
* reporter.lu, de Website.
Crataegus sphaenophylla

De ***Crataegus sphaenophylla*** ass eng Bléieplanzenaart aus der Gattung *Crataegus* (Hodaren) an der Famill vun de Rosaceae.

D'Aart ass op der ukrainescher Hallefinsel Krim endeemesch. D'Verbreedungsgebitt läit an de Géigende vun de Stied Feodossija an Aluschta, an nieft dem Fielsmassiv Kara Dag.

De *'Crataegus sphaenophylla* ass en héijen Trausch mat routbronge Schëss, ouni Där. D'Blieder si blatzeg-gréng.

Se gouf 1939 vun der russescher Biologin Antonina Pojarkowa beschriwwen.
Oncocephalus paternus

D***'Oncocephalus paternus*** ass eng Wanzenaart aus der Gattung *[[Oncocephalus]]* an der Famill vun de Reduviidae.

D'Wanz ass am südlechen Deel vun der ukrainescher Hallefinsel Krim endeemesch. D'Verbreedungsgebitt läit just am Stadkrees Sudak, méi prezis an der Géigend vum Duerf Morske a vun der Siidlung Nowyj Swit. D*'Oncocephalus paternus* ass eng ganz rar Wanzenaart. De Kierper ass gielzeg, ronn 1,1&nbsp;cm laang. Et ass e Fleeschfrësser (Entomophag).

Se gouf 1984 vum ukrainesche Biolog Pawlo Putschkow beschriwwen.
SNCV Type 15

D**'SNCV Type 15** ass eng belsch Damplokomotiv déi fir d'Société nationale des chemins de fer vicinaux gebaut gouf.

D'Lokomotiv um Bild ass aus enger Serie vu 4 Lokomotiven déi vun den Ateliere Saint-Léonard vu Léck gebaut goufen. Déi Lokomotiven haten eng Normalspuer a sinn an industriellen Explotatiounen an der Provënz Limburg an an der Provënz Antwerpen gelaf, z.&nbsp;B. an de Sandgrouwe vu Mol oder op der Industriestreck vu Merksem.

D'Typpebezeechnung kënnt wéi bei villen Typpen déi op Vizinalstrecke gelaf sinn, vum Gewiicht hier, dat heescht datt déi Lokomotiv sou ëm déi 15 Tonne gewien huet.

D'Lokomotiv um Bild gouf 1904 gebaut. Et war eng Tenderlokomotiv (Achseformel B) mat enger Kabinn fir de Machiniste an den Heizer. D'Rieder ware baussent dem Chassis montéiert, se hat eng Walschaerts-Dampsteierung, an d'Feierbécks war e Belpaire-Kessel.