open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Johann Theodor Van der Noot

De **Johann Theodor Van der Noot**, gebuer de 6. Abrëll 1769 an der Stad Lëtzebuerg, an do gestuerwen den 19. Abrëll 1843, war e lëtzebuergesche Geeschtlechen.

Hien huet zu Louvain studéiert a gouf de 14. Mai 1797 zu Mechelen zum Priister geweit. Kuerz drop krut hien eng Plaz als Paschtouer zu Izeg. 1824 gouf hien Dechen zu Beetebuerg, 1832 Paschtouer zu St. Péiter (der spéiderer Kathedral) an der Stad a Generalvikar fir Lëtzebuerg. De 17. Dezember 1833 ass de Van der Noot zum Apostoulesche Vikar fir d'Stad an d'Festung Lëtzebuerg ernannt ginn.

Den 2. Juni 1840 ass d'Groussherzogtum Lëtzebuerg en apostoulescht Vikariat ginn an de Van der Noot Apostoulesche Vikar. Den 8. November 1841 huet hie seng Demissioun eragereecht, gouf awer gebieden, am Amt ze bleiwen, bis datt säin Nofollger, de Bëschof Jean-Théodore Laurent ukéim. Deem seng Ernennung ass den 1. Dezember 1841 geschitt, gouf awer bis de 6. Februar 1842 geheim gehalen, an de Van der Noot huet eréischt den 20. Februar 1842 säin Depart an d'Ernennung vu sengem Nofollger bekannt ginn.

## Literatur
*Journal de la Ville et du Grand-Duché de Luxembourg, Nr. 32, 22. Abrëll 1843, S. 3 (Nekrolog).http://www.luxemburgensia.bnl.lu/cgi/luxonline1_2.pl?action=fv&sid=journalvgdl&year=1843&issue=032&page=3&zoom=3
*Malget, Jean: *Johann Theodor Van der Noot.* In: Biographisch-bibliographisches Kirchenlexikon. Band VI (1993), Spalten 1010-1014.http://www.bautz.de/bbkl/n/noot_j_t.shtml
*Malget, Jean:* »Ein einfacher und schlichter Priester«. Vor 150 Jahren starb Johann-Theodor Van der Noot, Apostolischer Vikar für Luxemburg.* In: Die Warte, 13/1659, 22. April 1993, S. 1.
*Neyen, Auguste: *Biographie Luxembourgeoise. Histoire des hommes distingués originaires de ce pays considéré à l'époque de sa plus grande étendue ou qui se sont rendus remarquables pendant le séjour qu'ils y ont fait.* Tome 2. P. Bruck, Luxembourg 1861, S. 186-188.
Police (Lëtzebuerg)

D**'Police** war zu **Lëtzebuerg** e Corps vun der ëffentlecher Sécherheet, um Gemengenniveau, dee bis den 31. Dezember 1999 bestanen huet.

Duerch d'Gesetz vum 31. Mee 1999 goufen d'Gendarmerie grand-ducale an d'Police zur Police grand-ducale zesummegeluecht.

## Kuckt och
*Musée international d'effets de gendarmerie et police

## Um Spaweck
*Geschichtleches um Site vun der Police (archivéiert Versioun)
*Loi du 31 mai 1999 sur la Police et l’Inspection générale de la Police
Brigade mobile vun der Gendarmerie

D**'Brigade mobile vun der Gendarmerie** (BMG) war déi Unitéit an der Gendarmerie grand-ducale déi ausgebilt an zoustänneg war fir besonnesch geféierlech Asätz, wéi zum Beispill Befreiung vu Geiselen, Vehaftung vu méi geféierleche Verdächtegen, asw. 
Si gouf 1979 gegrënnt.

Am Kader vun der Fusioun vu Police (Lëtzebuerg) a Gendarmerie grand-ducale ass och d'Brigade mobile mat hirem Pendant an der Police, dem Groupe d'intervention de la police an der Unité spéciale de la police opgaangen.
Unité spéciale de la police

D**'Unité spéciale de la police** ass déi Unitéit vun der Police grand-ducale, déi fir besonnesch geféierlech Missiounen ausgebilt an zoustänneg ass. Dozou gehéieren d'Befreiung vu Geiselen, d'Verhaftung vu méi geféierleche Verdächtegen, net-militäreschen Deminage, asw.

Si ass och zoustänneg fir de Persouneschutz vum Staatschef a senge Familljememberen.

## Um Spaweck
* Unité spéciale de la police op der Säit vun der groussherzoglecher Police
Ëffentlech Sécherheet

D**'ëffentlech Sécherheet** ass eng vun de wesentlechen Aufgabe vun engem Staatswiesen. Wärend an der Vergaangenheet d'Verdeedegung (baussecht Sécherheet) dat war, wat e souveräne Staat ausgemaach huet an déi bannescht Sécherheet an éischter Linn eng geheim a politesch Saach war, wou et dorëm gaangen ass, dem Vollek no ze spionéieren, sou huet sech an der moderner Zäit eng méi demokratesch Visioun duerchgesat.

Ëffentlech Sécherheet ass hautdesdaags an éischter Linn als e Recht vum Bierger unzegesinn a gëtt vun der Police assuréiert. Dobäi huet d'Police sech aus der Politik erauszehalen an däerf nëmmen d'ëffentlech Uerdnung an der Riicht halen (Police administrative) a Gesetzesiwwertriedunge verfollegen (Police judiciaire).

## Kuckt och
* Staatsgewalt
Police

**Police** (aus dem Griichesche "polis") nennt een hautdesdaags déi Verwaltung, déi mat der ëffentlecher Sécherheet befaasst ass. 
Jee no Land steet d'Police ënner der Autoritéit vum Justizministère (wéi z.&nbsp;B. an den USA), vum Inneministère (wéi z.&nbsp;B. zu Lëtzebuerg), oder ass souguer onofhängeg vun der Regierung (a Japan).
 
A verschiddene Länner gëtt et verschidde Policecorpsen, z.&nbsp;B. gëtt et a Frankräich eng Police Nationale an eng Gendarmerie; an Däitschland huet souwuel jiddwer Land wéi och de Bund seng speziell Policecorpsen. Zu Lëtzebuerg hunn d'Gendarmerie grand-ducale an d'Police (Lëtzebuerg) 1999 zur Police grand-ducale fusionéiert.

## Um Spaweck
Charneux (Herve)

**Charneux** ass en Duerf an der belscher Provënz Léck, dat zu der Gemeng Herve gehéiert. D'Kierch vu Charneux ass dem hl. Sebastian geweit.

Bis zur belscher Gemengereform vun 1977 war Charneux eng eegestänneg Gemeng.

Bekannt ass d'Kräiz vu Charneux dat op enger Kopp nërdlech vun der Uertschaft op der Plaz vun enger fréierer Festungsanlag opgeriicht gouf, a kilometerwäit ze gesinn ass.
 
Den Nicolas-Joseph Dehesselle, déi vun 1836 bis 1865 Bëschof vun Namur war, war vu Charneux gebierteg.

## Um Spaweck
*Charneux https://web.archive.org/web/20090502215523/http://www.genehal.be/charneux.html
Gimnée

**Gimnée**, op Wallounesch *Djimnêye*, ass eng Sektioun vun der belscher Gemeng Doische, an der Provënz Namouer.

Bis zur belscher Gemengereform vun 1977 war Gimnée eng eegestänneg Gemeng.

## Kuckt och

* Schluecht vu Gimnée
* François Robert gebuer zu Gimnée, nieft dem Concordet bekannt als den éischte franséische Republikaner.
Groupe d'intervention de la police

De **Groupe d'intervention de la police** war déi Unitéit an der Police (Lëtzebuerg) déi ausgebild an zoustänneg war fir besonnesch geféierlech Asätz, wéi zum Beispill Befreiung vu Geiselen, Vehaftung vu méi geféierleche Verdächtegen, asw.

Am Kader vun der Fusioun vu Police a Gendarmerie grand-ducale ass och de GIP mat hirem Pendant an der Gendarmerie, der Brigade mobile vun der Gendarmerie, an der Unité spéciale de la police opgaangen.
Evangelistar

En **Evangelistar** ass e liturgëscht Buch, an deem déi Textabschnitter aus den Evangelien (Evangelienperikopen) stinn, sou wéi se am Laf vum Kierchejoer am Gottesdéngscht virgelies ginn. Den Ënnerscheed zu engem Evangeliar besteet doran, datt am Evangeliar de kompletten Text vun de véier Evangelie steet.

E kompletten Lektionar besteet aus engem Evangelistar an engem Epistolar, eng Sammlung mat allen anere biblesche Liestexter.

Den Iechternacher Evangelistar, eng mëttelalterlech Handschrëft, déi géint 1030 am Skriptorium vun der Iechternacher Abtei gemaach gouf, ass dee bedeitendste Lëtzebuerger Evangelistar. En ass net ze verwiesselen mat dem Gëllenen Evangeliar.
Lektionar

E **Lektionar** ass e liturgëscht Buch, an deem déi Liesabschnitter (Perikopen) stinn, sou wéi se am Laf vum Kierchejoer am Gottesdéngscht gebraucht a virgelies ginn.

E kompletten Lektionar besteet aus engem Evangelistar, d'Liesabschnitter aus den Evangelien, an engem Epistolar, eng Sammlung mat allen anere biblesche Liestexter.
Liturgie

Eng **Liturgie** (v. griich.: λειτουργία *leiturgia* ‚ëffentlechen Déngscht/Déngscht um Vollek‘, aus λειτóς ‚ëffentlech‘ von λαός/λεώς ‚Vollek' an ἔργον *érgon* ‚Wierk‘, ‚Déngscht‘) bezeechent eng chrëschtlech oder jiddesch Versammlung vu Gleewegen. De Begrëff huet säin Ursprong an der griichescher Kierch a setzt sech am 16. Joerhonnert an der laténgescher Kierch duerch. Liturgie ass en anert Wuert fir Gottesdéngscht.

D'Liturgie gehéiert zu den dräi Grondfunktioune vun enger kierchlecher, chrëschtlecher Gemeinschaft:
* säi Glawe bezeien (martyria)
* Gottesdéngscht feieren (liturgia)
* Nächsteléift liewen (diakonia)

An der kathoulescher Kierch gëtt et vill liturgesch Formen. Déi bekanntst ass wuel d'Mass (Eucharistiefeier). All Feier vun de Sakramenter, wéi Daf, Eucharistie, Firmung, Bouss, Bestietnes, Priesterwei a Krankesalbung sinn och liturgesch Feieren. Doriwwer eraus awer och d'Rousekranzgebied, d'Vesper, d'Andacht asw.

## Um Spaweck
Concours littéraire national 2010

De **Concours littéraire national 2010**, dee wéi gewinnt vum Kulturministère organiséiert gëtt, huet sech 2010 ëm de Roman gedréint. En huet sech un Auteure geriicht, déi Lëtzebuerger sinn, oder am Land wunnen. D'Manuskript huet nach net däerfe publizéiert gi sinn, a missen op Lëtzebuergesch, Däitsch, Franséisch oder Englesch geschriwwe sinn.

Den 28. Oktober 2010 goufen d'Lauréate bekannt gemaach
:
* 1. Präis: Elise Schmit fir hire Roman *Brachland*; 
* 2. Präis Robert Schofield fir säi Roman *The Fig Tree and the Mulberry*
* 3. Präis: *[[ex aequo]]* fir dem Jhemp Hoscheit säi *Klangfaarwen* an der Carine Krecké hiert *Syncope*
* Eng Spezialmentioun goung un de Claude Schmit fir *La tristesse du Hibou*.

D'Gewënner goufen den 2. Dezember 2010 am Mierscher Nationale Literaturzenter vun der Staatssekretärin fir Kultur, Octavie Modert, ausgezeechent.

### Jury
*Romy Diederich
*Hermine Koster
*Guy Bentner
*Pierre Mergen
*Pascal Seil
House of Boys

***House of Boys*** ass e Spillfilm aus dem Joer 2009 vum Jean-Claude Schlim, deen zum groussen Deel och d'Dréibuch geschriwwen huet. Et ass eng lëtzebuergesch-däitsch Koproduktioun, déi de 17. November 2009 hir Première zu Lëtzebuerg hat.

## Ëm wat geet et?
De Film spillt an den 1980er Joren, wou de Frank, e jonken homosexuelle Mann vu Lëtzebuerg, säi Coming out mécht an op Amsterdam geet, wou hien d'Nuetsliewen an och déi grouss Léift kenne léiert. Mä 1984 ass och dat Joer, wou eng bis dohi sou gutt wéi eng onbekannt Krankheet, den Aids, hiren Duerchbroch hat...

## Gielercher
* Lëtzebuerger Filmpräis 2009 fir de beschte Spillfilm. Och dem Kameramann Carlo Thiel seng Aarbecht fir dëse Film gouf mam Präis fir déi bescht technesch Kontributioun ausgezeechent.

## Um Spaweck
* Synopsis an Trailer op filmreakter.lu
Alexandre Moris

Den **Alexandre Moris**, gebuer den 11. Januar 1817 zu Kientzheim am Elsass, a gestuerwen den 12. August 1864 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Professer a Geolog.

Vun 1842 un huet de Moris an dem Athenäum an der Stad enseignéiert, virun allem Naturwëssenschaften a besonnesch Physik. Hien ass ee vun de Grënnungsmembere vun der *[[Société des sciences naturelles du Grand-Duché de Luxembourg|Société des sciences naturelles]]* (1850) an ee vun deenen zwéin éischte Conservateure vun dem Musée vun der Gesellschaft. Am Programm vun dem Athenäum fir d'Joer 1851/52 huet hien eng Dissertatioun iwwer d'Triasformatioun am Groussherzogtum Lëtzebuerg geschriwwen. Dat war déi éischt geologesch Etüd, déi vun engem Lëtzebuerger verfaasst gouf; déi Aarbechte virdru goungen op auslännesch Geologen zeréck.

Vun 1855 bis 1861, wou hien aus Gesondheetsgrënn huet missen ophalen, huet de Moris zesumme mat dem Nicolas Wies un der geologescher Kaart vu Lëtzebuerg geschafft.

Vun 1845 bis 1850 war de Moris Member, eng Zäitchen och Sekretär, vun der Stater Schoulkommissioun, déi deemools "commission urbaine des écoles primaires" geheescht huet. Vun 1860 u war hie Schoulinspekter fir de Kanton Capellen.

## Publikatioun

**Die Triasformation im Grossherzogthum Luxemburg.* In: Programm, herausgegeben am Schlusse des Schuljahrs 1851-1852 / Königlich Grossherzogliches Athenäum zu Luxemburg = Programme, publié à la clôture de l'année scolaire 1851-1852 / Athénée royal g.-d. de Luxembourg. 1852. S. 1-30.
**Catalogue des collections qui composent le cabinet d'histoire naturelle, dressé le premier octobre 1852.* Bulletin de la Société des sciences naturelles du G.-D. de Luxembourg, Tome 1 (1853), S. 41-54.
**Catalogue des fossiles recueillis dans le terrain jurassique du Grand-Duché de Luxembourg et faisant partie du musée de la Société des sciences naturelles.* Bulletin de la Société des sciences naturelles du G.-D. de Luxembourg, Tome 2 (1854), S. 189-195.

## Literatur

*Blum, Martin: *Bibliographie luxembourgeoise ou catalogue raisonné de tous les ouvrages ou travaux littéraires publiés par des Luxembourgeois ou dans le Grand-Duché actuel de Luxembourg. Première partie: Les auteurs connus.* Nouvelle édition, complétée, avec introduction et index analytique, par Carlo Hury. First published 1902-1932. Reprinted 1981. München, Kraus International Publications, vol. 2: M-Z, 700 p. (A. Moris, S. 80).
*Namur, Antoine: *Notice biographique sur feu Alexandre Moris, de Kintzheim, département du Haut-Rhin, décédé, professeur de physique à l'Athénée R. G.-D. de Luxembourg.* L'Union 1869, No 65 (20 avr.): 1-2.
*Neyen, Auguste: *Biographie Luxembourgeoise. Histoire des hommes distingués originaires de ce pays considéré à l'époque de sa plus grande étendue ou qui se sont rendus remarquables pendant le séjour qu'ils y ont fait.* Tome 3. Luxembourg 1876, J. Joris, 490, XXXI, XII p., table gén. alphabét. (Alexandre Moris: S. 315-316).

## Um Spaweck
Pierre Mathias Siegen

De **Pierre Mathias Siegen**, gebuer den 23. September 1828 an der Stad Lëtzebuerg a gestuerwen de 17. Mäerz 1903 a Clausen, war a lëtzebuergesche Kondukter a Geolog.

Zesumme mat dem Nicolas Wies huet de Siegen 1877 déi éischt geologesch Kaart vu Lëtzebuerg publizéiert, woubäi ze bemierken ass, datt dem Siegen seng Mataarbecht sech virun allem op d'technesch Exekutioun vun der Kaart konzentréiert huet.

## Etappe vun der Karriär

De Siegen huet seng Carrière an der staatlecher Bauverwaltung als *"aide temporaire attaché à l'administration des travaux publics"* ugefaangen.

*Den 3. Februar 1862 ass hien Hëllefskondukter (*aide conducteur*) ginn.
*Den 22. Januar 1867 krut hien den Titel Kondukter 3. Klass (*conducteur de 3e classe*).
*1874 gouf de Siegen Kondukter 2. Klass.
*Duerch den Arrêté vum 18. August 1878 ass de Siegen zum Kondukter 1. Klass avancéiert.
Den 23. September 1900 krut de Siegen d'Erlabnes, an d'Pensioun ze goen.

## Varia
Am Februar 1877 gouf de Pierre Mathias Siegen a senger Funktioun als Chef vum Pompjeescorps vu Clausen mat der *"médaille en vermeil"* am *"Ordre de la Couronne de chêne"* ausgezeechent.

Am Februar 1878 krut de Siegen als Coauteur vun der geologescher Kaart de *Chevalier* am *"Ordre de la couronne de chêne"*; den Nicolas Wies krut den *Officier*.

## Publikatiounen
* *Notice sur les gisements de minerai de fer des terrains quaternaires du Grand-Duché de Luxembourg.* Publications de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, Section des sciences naturelles et mathématiques, 12 (1872), S. 133-140. 
* *Carte géologique du Grand-Duché de Luxembourg, publiée par les soins de la Section des Sciences naturelles de l'Institut g.-d. de Luxembourg.* Paris, 1877. Échelle de 1 à 40.000 mètres. - 9 ff. in 40 folio (zesumme mat dem Nicolas Wies).
* *Passé et avenir de la mine de cuivre de Stolzembourg.* Publications de l'Institut grand-ducal de Luxembourg, Section des sciences naturelles et mathématiques, 18 (1881), S. 242-253.
* *Documents ayant servi à la confection de la carte archéologique du Grand-Duché de Luxembourg, avec indication et description partielles des vestiges originels du pays, découverts depuis 1846 jusqu'à nos jours.* [S.l.]: [s.n.], 1883. 326 p. BNL

## Literatur
*Martin Blum: *Bibliographie luxembourgeoise ou catalogue raisonné de tous les ouvrages ou travaux littéraires publiés par des Luxembourgeois ou dans le Grand-Duché actuel de Luxembourg. Première partie: Les auteurs connus.* Nouvelle édition, complétée, avec introduction et index analytique, par Carlo Hury. First published 1902-1932. Reprinted 1981. München, Kraus International Publications, vol. 2: M-Z, 700 p. (Pierre Mathias Siegen: S. 467-468).
Raphael Constant

De **Raphael Constant**, gebuer den 1. Dezember 1948 zu Ronse, ass e fréiere belsche professionelle Vëlossportler.

Hie war Profi vun 1974 - 1978.

Hie war véiermol belsche Landesmeeschter op der Pist, (1972, 1973, 1974, 1975), an eng Kéier Drëtte bei der Landesmeeschterschaft op der Strooss (1974). 1977 war hien Zweeten am Grand Prix de Fourmies.
Kientzheim

**Kientzheim** (op Elsässesch: Kienze/Kientza, op Héichdäitsch: Kienzheim) ass eng fréier franséisch Gemeng am Departement Haut-Rhin an der Regioun Grand Est. Zanter dem 1. Januar 2016 ass et een Deel vun der neier Gemeng Kaysersberg Vignoble. De gréissten Deel vu Kientzheim läit bannent de fréiere Festungsmaueren.

Duerch d'Vogese géint schlecht Wieder geschützt, ass Kientzheim déi franséisch Uertschaft, wou et am mannste reent (400&nbsp;mm/Joer). Dovu profitéiert de Wäibau, deen an der fréierer Gemeng bedriwwe gëtt.

Duerch Kientzheim leeft e Millegruef, dee fréier dräi Mille mat Waasser beliwwert an d'Waassergrief vun der Festung gefëllt huet. D'Waasser am dësem sougenannte *Canal de Kientzheim* kënnt aus der Weiss. De Kanal huet säin Ufank op der Héicht vu Kaysersberg an e leeft zu Sigolsheim erëm an d'Weiss.

De lëtzebuergesche Professer a Geolog Alexandre Moris ass 1817 zu Kientzheim op d'Welt komm. Säi Papp, de lëtzebuergeschen Huttmécher Willibrord Moris, hat et dohi verschloen, wéi en als Gesell op der Walz war. Hien huet do d'Adeläide Beringer, déi vu Kientzheim gebierteg war, bestuet. E puer Wochen no dem klengen Alexandre senger Gebuert si seng Elteren op Lëtzebuerg geplënnert an hu sech an der Stad niddergelooss.

## Um Spaweck
* Vallée de Kaysersberg: Kientzheim
* Le village de Kientzheim
* Le Musée du Vignoble et des Vins d'Alsace: Kientzheim - 68

## Um Spaweck
Anna Bové

D**'Anna Bové**, gebuer de 5. Abrëll 1829 an der Millebaach, a gestuerwen den 30. Mäerz 1886 an der Stad Lëtzebuerg, war eng lëtzebuergesch kathoulesch Uerdensfra.

Zesumme mat der Luzia Margareta Niederprüm an dem Paschtouer Nicolas Wies huet si den 28. Mäerz 1872 an der Stad de "Verein der hl. Zita für christliche Dienstmägde" gegrënnt. Heiraus ass 1875 d'Kongregatioun vun den Zita-Schwësteren ervirgaangen; d'Anna Bové war vun elo un d'Schwëster respektiv d'Mutter Paula. Den urspréngleche Veräin huet nieft der Kongregatioun weider funktionéiert.

D'Kongregatioun gouf 1886 un de Karmel ugeschloss an d'Zitaschwësteren hunn elo offiziell "Schwestern des Regulierten Dritten Ordens Unserer Lieben Frau vom Berge Karmel", méi geleefeg ënner dem Numm "Tertiar-Karmelitinnen", geheescht.

## Literatur
* Donckel, E., 1967. *Die Tertiarkarmeliterinnen in Junglinster.* Luxemburg, S. 7-13 (*Der regulierte III. Orden U.L.F. vom Berge Karmel in Luxemburg)*, S. 14-18 *(Nikolaus Wies, Stifter der St. Zitaschwestern).*
* Grosber, J.J.: *125 Jahre Werden, Wachsen und Wirken der “Zitaschwestern”.* Luxemburger Wort 1997 (25. März), S. 7.
* Myriam Ney: *Paula Bové (1829-1886), eine Frau mit sozialreformatorischem Engagement und sozialem Weitblick*. In: Kompress, Zeitung vum ZithaGrupp, Nr. 9, April 2007, S. 3; Nr. 10, Juli 2007, S. 3; Nr. 11, Dezember 2007, S. 3.https://web.archive.org/web/20160910020909/http://www.zitha.lu/de/Kongregation/Publikationen/Publikationen
* Schneiders, B., 2006. *Prof. Nicolas Wies.* In: Kompress Nr. 8, Dezember 2006, S. 3.https://web.archive.org/web/20160910020909/http://www.zitha.lu/de/Kongregation/Publikationen/Publikationen
* Spoden, G., 1972. *Nicolas Wies (1817-1879), Stifter der Kongregation der Tertiar-Karmeliterinnen – St.-Zitaschwestern in Luxemburg.* Luxemburg, 18 S. (Sonderdr. d. "Luxemburger Wort" v. 15. Januar 1972).

## Um Spaweck
* De Site vun den Zitaschwësteren

## Biller

Fichier:Luxembourg City Couvent Ste Zithe entrée.jpg|D'Entrée vum Zithaklouschter.
Éditions Schortgen

**Éditions Schortgen** ass e lëtzebuergesche Verlag mat Sëtz zu Esch-Uelzecht.

En ass e Famillebetrib, deen 1949 vum Michel Schortgen gegrënnt gouf an zanter 2003 an drëtter Generatioun vum Manuel Schortgen geleet gëtt. E gehéiert zu der Grupp *Schortgen Artworks*, zu där och eng Konschtgalerie an e Reliures- an Encadrementsatelier gehéiert.

Uganks 2020 hunn d'Editions Schortgen d'Verlagsaktivitéiten vun den Editions Saint-Paul iwwerholl, déi vum Groupe Saint-Paul zougemaach gi waren.

## Um Spaweck
* Websäit vun den Éditions Schortgen , ,
Robert Schommer sen.

De **Robert "Bob" Schommer sen.**, gebuer den 3. Mee 1948 zu Ëlwen, ass e lëtzebuergeschen Auteur.

2002 huet hien ënner dem Pseudonym **Bob Scho** säi Roman *Die Macht* erausginn.

Hien ass de Papp vum Auteur Robert Schommer jun..

## Wierker
* *Die Macht: Wenn Para Normal ist.*, Darantasia Verlag, 2002
* *Im Schatten eines Landes*, Simba Pro, ISBN 978-2-87996-621-2
Kommissioun Barroso I

D**'Kommissioun Barroso I** war de Collège vun Europäesche Kommissären ënner dem President José Manuel Barroso. Si war vum 22. November 2004 bis den 9. Februar 2010 am Amt. Si war d'Nofollgerin vun der Kommissioun Prodi. Si bestoung aus dem President a bis den 31. Dezember 2006 aus 24 Kommissären, wouvunner der 6 Vizepresident waren. Nom Bäitrëtt vu Bulgarien a Rumänien koumen 2 weider Kommissären derbäi.

De Rocco Buttiglione an d'Ingrida Udre, déi ursprénglech virgesi waren, si vum Franco Frattini an Andris Piebalgs ersat ginn, wéi feststoung, datt d'Europäesch Parlament staark Reserve géint déi zwéin hat, a bei engem Vott dem Barroso senger Kommissioun d'Vertrauen net (oder nëmme ganz knapps) gestëmmt hätt. Och de László Kovács krut en anere Portefeuille, well e bei den 'Hearingen' am Parlament vill Deputéiert net vu senge Kompetenzen a Saachen Energie iwwerzeege konnt. D'Parlament huet déi ëmgeännert Ekipp den 18. November 2004 guttgeheescht, soudatt se offiziell den 22. November hir Aarbecht ophuele konnt.

## D'Ekipp vum José Manuel Barroso

## Um Spaweck
Bio-Agrar-Präis

De **Bio-Agrar-Präis** gouf 2009 vum Landwirtschaftsminister Romain Schneider an d'Liewe geruff a gëtt un Organisatiounen oder Persoune verginn, déi besonnesch Verdéngschter an der biologescher Landwirtschaft opweises hunn. De Präis gëtt vum Landwirtschaftsministère mat 4.000 € dotéiert. D'Iwwerreechung vun der éischter Editioun vum Präis war den 2. Dezember 2009 am Naturmusée.

## Jury vum Präis
D'Jury besteet aus 10 Persounen, dorënner Vertrieder vu follgenden Institutiounen:
* Landwirtschaftsministère
* ASTA
* Veräiner vun der biologescher Landwirtschaft
*...

## Editioune vum Präis
* 2009: Präis: De biologesche Bauerebetrib Charles Goedert vun Osper fir d'Produktioun vu Planzenueleg aus Gieleseemchen (*Camelina sativa* Crantz). Spezialmentioun: Bio-Wënzerbetrib Sunnen-Hoffmann vu Rëmerschen). Am Ganze goufen 8 Kandidaturen agereecht.
Éditions Poiêtês

D**'Éditions Poiêtês** (gr. *Poiêtês* oder *Poïêtês* = Poet) ass e klenge lëtzebuergesche Verlag, deen haaptsächlech zäitgenëssesch Poesie an Essayen iwwer d'Poesie verëffentlecht. Gegrënnt goufen d'Éditions Poiêtês 2006 vum Laurent Fels. Zanter 2009 gëtt de Verlag vum Pierre Delagues gefouert.

## Publikatiounen
* Fels, Laurent, 2008. *Ourganos*, mat engem Virwuert vum Paul Mathieu a Kalligraphië vum Luc Templier. 74 S. Éditions Poiêtês. ISBN 978-2-919942-38-7.
* Cahiers Jean Kobs

## Um Spaweck
* Websäit vun den Éditions Poiêtês
Carole Lorang

D**'Carole Lorang**, gebuer 1974, ass eng lëtzebuergesch Theaterregisseurin.

Si huet vun 1996 bis 2000 um *[[Institut national supérieur des arts du spectacle et des techniques de diffusion]]* (INSAS) zu Bréissel studéiert: Hir Ofschlossaarbecht war iwwer *Le silence dans le *Volkstheater*, de Horvath à Kroetz*. Zanterhier féiert si bei enger sëllegen Theaterproduktioune Regie, z.&nbsp;B. deene vun der *Compagnie du Grand Boube*, déi se matgegrënnt huet. 2016 gouf si Presidentin vun der Lëtzebuerger Theaterfederatioun. Am Mäerz 2018 gouf si déi nei Direktesch vum Escher Theater.

Si gëtt Coursen a verschiddene Conservatoiren an ass Mamm vun zwee Kanner.

## Um Spaweck
* D'Carole Lorang op www.theatreinfo.lu
CR137

Den **CR137** ass e Chemin repris an de Kantone Gréiwemaacher an Iechternach.

En huet säin Ufank zu Gréiwemaacher a féiert vun do iwwer Mënjecker op Manternach, a vun do aus weider iwwer Berbuerg, Bech a Konsdref bis op Bäerdref wou en Uschloss un den CR364 huet.

Den CR137 ass ronn 21,7&nbsp;km laang.

## Um Spaweck
Schluecht vu Gimnée

D**'Schluecht vu Gimnée** war eng Kricherei vu ronn dräi Deeg, déi sech an der Géigend vu Gimnée vum 15. bis de 17. Juli 1555, tëscht den Truppe vum Karel V. an dem Henri II. ofgespillt huet.

D'Ursaach dovu war de Bau vum Fort de Charlemont bei Givet, deen d'Fransouse verhënnere wollten.

Nodeem de Karel V. decidéiert hat fir um Uwänner vun der Meuse eng Festung opzeriichten huet en de Martin Van Rossem mat senger 25.000 Mann staarker Arméi dohi geschéckt fir d'Aarbechten ze protegéieren, déi ënner der Leedung vum Charles de Berlaymont ausgefouert goufen. Seng Truppen haten hire Camp um Plateau vu Foische bei Givet um Lieu-dit *Deux Givet* installéiert, mat enger Positioun um Flouer *Herbleu* bei Gimnée. Dem Rossem seng Arméi déi deelweis aus Sëldner bestanen huet, hat vill Problemer déi deelweis dohier koumen well se aus Zaldote vu verschiddenen Natioune bestanen huet, déi sech ënnerenneen zerfuppt hunn, a Retarde beim Ausbezuele vum Sold. Dobäi koum datt duerch d'Pescht eng grouss Parti gestuerwen ass.

De Van Rossem ass un de Follge vun der Krankheet gestuerwen, a seng zwéin Adjointen Terlon a Meghem goufen och krank, sou datt de Charles de Berlaymont eng schwéier Ierfschaft als Ersatzkommandant vun den Truppen ugetrueden huet.

An der Zäit wéi de Berlaymont Interimskommandant war, haten d'Fransousen an der Géigend vu Couvin eng 16.000 Mann staark Arméi zesummegestallt, déi iwwer Mariembourg op Givet marschéiert ass, wou se de 15. Juli 1555 déi keeserlech Truppen um Flouer *Croix Bataille* ugegraff hunn.

De François de Rabutin deen déi Kricherei materlieft huet, erzielt datt déi Keeserlech déi den Terrain gutt kannt hunn, dee Virdeel ausgenotzt, a sech op Givet zeréckgezunn hunn. Domat hu se d'Fransousen déi hanner hinne waren, an de Beräich vun der Artillerie gelackelt, déi sech den Dag virdru mat 16 Kanounen an enger 200 Mann staarker Trupp vun Aarmbroschtschëtzen an der Festung installéiert hat.

Wéi d'Fransouse gemierkt hunn datt et do kee Virukommes méi géif ginn, hu sech de 17. Juli an Direktioun Nismes zeréckgezunn.
Birett

D**'Birett** (vum lat. *biretum*) ass déi klassesch Kappbedeckung vun engem kathoulesche Geeschtlechen. Hautdesdaags gëtt se net méi am Alldag gebraucht. Et gesäit ee se mol nach bei Pressessiounen oder zu besonnesche liturgesche Geleeënheeten.

D'Faarf vun der Birett passt sech der Faarf vun der Soutane an der Käppchen un a weist de Stand an der Hierarchie vum Klerus.

## Kuckt och
* Liturgescht Gewand
Sauerbaach

D**'Sauerbaach** am ënneschte Laf **Wuelbertsbaach** genannt ass eng Baach an de Kantone  an .

Et ass e lénksen Niewefloss vun der Sir.
## Kuckt och
John Michael Talbot

Den **John Michael Talbot**, gebuer den 8. Mee 1940 zu Oklahoma City, Oklahoma, ass en US-amerikanesche Sänger, Gittarist, a Komponist. Hien ass och e réimesch-kathoulesche Pater. Den Talbot ass de Grënner vum Klouschter *The Brothers and Sisters of Charity* (*D'Bridder a Schwëstere vun Nächsteléift*) zu Eureka Springs am Bundesstaat Arkansas.

D'Klouschter dat am Abrëll 2008 zum groussen Deel durch e Feier zerstéiert gouf, ass am Gaang frësch opgebaut ze ginn.

## Discographie

* 1. Reborn (1972)
* 2. John Michael Talbot (1976)
* 3. The New Earth (1977)
* 4. The Lord's Supper (1979)
* 5. Beginnings / The Early Years (1980)
* 6. Come to the Quiet (1980)
* 7. The Painter (1980)
* 8. For the Bride (1981)
* 9. Troubadour of the Great King (1981)
* 10. Light Eternal (1982)
* 11. Songs For Worship Vol. 1 (1982)
* 12. No Longer Strangers (1983)
* 13. The God of Life (1984)
* 14. Songs For Worship Vol. 2 (1985)
* 15. The Quiet (1985)
* 16. Be Exalted (1986)
* 17. Empty Canvas (1986)
* 18. The Heart of the Shepherd (1987)
* 19. Quiet Reflections (1987)
* 20. The Regathering (1988)
* 21. Master Collection (1988)
* 22. The Lover and the Beloved (1989)
* 23. Come Worship the Lord Vol. 1 (1990)
* 24. Come Worship the Lord Vol. 2 (1990)
* 25. Hiding Place (1990)
* 26. The Birth of Jesus (1990)
* 27. The Master Musician (1992)
* 28. Meditations in the Spirit (1993)
* 29. Meditations from Solitude (1994)
* 30. Chant from the Hermitage (1995)
* 31. The John Michael Talbot Collection (1995)
* 32. The Talbot Brothers Collection (1995)
* 33. Brother to Brother (1996)
* 34. Our Blessing Cup (1996)
* 35. Troubadour for the Lord (1996)
* 36. Table of Plenty (1997)
* 37. Hidden Pathways (1998)
* 38. Pathways of the Shepherd (1998)
* 39. Pathways to Solitude (1998)
* 40. Pathways to Wisdom (1998)
* 41. Quiet Pathways (1998)
* 42. Spirit Pathways (1998)
* 43. Cave of the Heart (1999)
* 44. Simple Heart (2000)
* 45. Wisdom (2001)
* 46. Signatures (2003)
* 47. City of God (2005)
* 48. Monk Rock (2005)
* 49. The Beautiful City (2006)
* 50. Living Water 50th (2007)
* 51. Troubadour Years (2008)

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit
* ''The Brothers and Sisters of Charity''
Diddeleng – 100 Joer, 100 Gesiichter

***Diddeleng – 100 Joer, 100 Gesiichter*** ass e lëtzebuergeschen   Dokumentarfilm aus dem Joer 2007 vun der Beryl Koltz an dem Armand Strainchamps. En hat de 14. Dezember 2007 Première zu Diddeleng am Ciné Starlight.

## Ëm wat geet et am Film?
De Film war eng Optragsaarbecht am Kader vum 100. Anniversaire vun der Stad Diddeleng. Virun der Kamera sinn eng honnert Diddelenger, bekannter an onbekannter, ze gesinn, déi iwwer hir Stad a sech selwer erzielen.

## Gielercher
Bei der 4. Editioun vum Lëtzebuerger Filmpräis (2009) krut d'Beryl Koltz an den Armand Strainchamps fir d'Regie an d'Dréibuch de Präis an der Kategorie "Beschte kënschtleresche Bäitrag".

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
Otto Graf Lambsdorff

Den **Otto Friedrich Wilhelm Freiherr von der Wenge Graf Lambsdorff**, gebuer den 20. Dezember 1926 zu Oochen, a gestuerwen de 5. Dezember 2009 zu Bonn, war en däitsche Politiker (FDP).

Hie war vun 1977 bis 1982 a vun 1982 bis 1984 Minister fir Ekonomie a vun 1988 bis 1993 nationale President vun der FDP. Vun 1972 bis 1998 war en Deputéierten am däitsche Däitsche Bundestag.

## Um Spaweck
Péiter Ernest vu Mansfeld

* Péiter Ernest I. vu Mansfeld, Gouverneur zu Lëtzebuerg
* Péiter Ernest II. vu Mansfeld, säi Jong, Arméiskommandant am Drëssegjärege Krich
Buddleja davidii

De **Buddleja** (och **Buddleia** oder **Päiperlekstrausch**; *Buddleja davidii*) ass en Trausch aus der Famill vun de Scrophulariaceae.

## Beschreiwung
De Buddleja wiisst als Trausch a ka bis zu 4 m héich ginn. En huet charakteristesch, filzeg horeg Äscht. D'Blieder si bis zu 25&nbsp;cm laang a 7&nbsp;cm breet, schmuel a lafe spatz no vir aus. Uewendrop si se donkelgréng, ënnendrënner gro-filzeg. Se wuessen zu zwee an zwee niefteneen.

D'mof Bléie wuessen a sougenannte Rispen, déi bis 30&nbsp;cm laang kënne ginn. Si ginn am Juni op a richen no Hunneg. Insekte mat laange Rüsselen, wéi Päiperleken, ginn dovun ugezunn a bestäube se. Den 3&nbsp;mm klengen, spounfërmege Som gëtt mam Wand verbreet.

De *Buddleja davidii* ass a China an am Tibet doheem a gouf an Europa agefouert, fir a Gäert schéin ze maachen. En huet sech zanterhier och an der fräier Natur verbreet, besonnesch laanscht Eisen- an Autobunnen, Uferen oder op Broochen. En zielt deemno zu den invasiven Aarten oder den Neophyten.

## Literatur
* Mario Ludwig, Harald Gebhard, Herbert W. Ludwig, Susanne Schmidt-Fischer: *Neue Tiere & Pflanzen in der heimischen Natur - Einwandernde Arten erkennen und bestimmen*, BLV Verlagsgesellschaft München, ISBN 3-405-15776-5
* Bruno P.&nbsp;Kremer: *Strauchgehölze Erkennen & bestimmen*, Steinbachs Naturführer, 2002, ISBN 3-800-14275-9

## Um Spaweck


Fichier:BuddlejaDavidiiBlätter.jpg|Blieder
Fichier:BuddlejaDavidii.jpg|Bléien
Fichier:Buddleiabutterflies.JPG|Bléie mat Päiperleken
Rouderbaach

D**'Rouderbbaach** ass eng kleng Baach am Kanton Gréiwemaacher, a lénksen Niewefloss vun der Musel.

Si huet hir Quell am Nordweste vu Gréiwemaacher op enger Héicht vu ronn 230 m an enger Zoch tëscht de Fléier *Hunebierg* a *Schläifmillen*. Se leeft vun do aus no Osten, gréisstendeels laanscht den CR139, duerch Gréiwemaacher fir do op enger Héicht vun 130,35 m an d'Musel ze lafen.
## Kuckt och
Jean-Claude Schlim

De **Jean-Claude Schlim**, gebuer den 18. Mäerz 1963 zu Lëtzebuerg, ass e Filmtechniker, Filmregisseur, Filmproduzent a fréiere Journalist.

Hien huet vun 1985 bis 1987 op der ESEC zu Paräis Film studéiert a war vun 1985 bis 1989 Freelance-Journalist. Duerno huet hien, virun allem zu Lëtzebuerg, als Techniker bei Filmproduktioune geschafft.

2009 koum säin éischten eegene Film, *[[House of Boys]]*, eraus. Dofir krut hien am selwechte Joer de Lëtzebuerger Filmpräis fir déi bescht Fiktioun.
Quentin Massys

De **Quentin Massys** (Variante vum Virnumm si Quinten oder Kwinten, vum Familljennumm Massijs, Matsijs, Matsys oder Metsys), gebuer ëm 1466 zu Léiwen, a gestuerwe 1530 zu Antwerpen, war e flämesche Moler a Matgrënner vun der Antwerpener Molerschoul.

## Liewen
De Massys hat fir Konschtschmadd geléiert an dee Beruff och ufanks ausgeübt. Hien huet awer och gemoolt, a wéi e 1491 op Antwerpen geplënnert ass, gouf en do an d'St.Lukas-Molergild opgeholl. Hien huet sech mat der Alyt van Tuylt bestuet; d'Koppel hat dräi Kanner. Nom Doud vum Alyt, 1507, huet hie sech e Joer drop mat der Catherina Heyns bestuet, mat där en zesumme 10 weider Kanner hat, dorënner de Jan an de Cornelis, déi méi spéit och Moler goufen.

De Massys stoung a Kontakt mat ville bekannte Moler vu senger Zäit, dorënner dem Hans Holbein an dem Albrecht Dürer.

## Wierk
Säin éischt bekannt Wierk ass d'Altorbild *D'Helleg Famill* fir d'St. Pieterskerk zu Léiwen (1507-09).

Aner bekannt Biller sinn *D'Kräische wéinst dem Christus sengem Doud* (1508-1511, haut Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, e Portrait vum Erasmus vu Rotterdam (haut *Galleria Nazionale d'Arte Antica* am Palazzo Barberini zu Roum), *De Sue-Léinert a seng Fra* (1514, haut am Louvre zu Paräis an *Eng grotesk al Fra* (1525-30, haut National Gallery (London)).


Fichier:Quentin Massys- Carpenters' Guild Altarpiece in Antwerp Cathedral - Lamentation; central panel.JPG|Mëttelsen Deel vum Bild *Kräische wéinst dem Christus sengem Doud*
Fichier:Quentin Massys- Erasmus of Rotterdam.JPG|*Den Erasmus vu Rotterdam*
Fichier:Massysm Quentin — The Moneylender and his Wife — 1514.jpg|*De Sue-Léinert a seng Fra*
Fichier:Quentin_Matsys_-_A_Grotesque_old_woman.jpg|*Eng grotesk al Fra*


## Um Spaweck
*
Kelsbaach

D**'Kelsbaach** ass eng Baach an der Gemeng Gréiwemaacher.

Si huet hir Quell ronn 1&nbsp;km südlech vum Potaschbierg am Bëschmassiv *Houwald* op enger Héicht vun 280 m. Si fléisst vun do aus de ganzen Zäit no Osten fir op der Deisermillen op enger Héicht vun 136,70 m vu lénks an d'Musel ze lafen. Si ass ronn 3.250 Meter laang.
## Kuckt och
Gehaansbaach

D**'Gehaansbaach** ass eng Baach am Oste vu Lëtzebuerg um Territoire vun der Gemeng Gréiwemaacher.

Si huet hir Quell südlech vum Potaschbierg um Flouer *Huergaart* um Bord vum Bëschmassiv *Houwald*. Vun do aus leeft se an nordëstlecher Direktioun, ënner der N1 erduerch, an da praktesch de ganzen Zäit bis op Gréiwemaacher laanscht d'N1. Zu Maacher béit se dann no Südosten of, fir bei der Maacher Bréck op enger Héicht vun 130,35 Meter vu lénks an d'Musel ze lafen.
## Kuckt och
Leiteschbaach

D**'Leiteschbaach** ass eng Baach am Oste vu Lëtzebuerg um Territoire vun der Gemeng Gréiwemaacher.

Si entsteet aus dem Zesummelaf vun e puer Grief op enger Héicht vun 230 Meter an der Griecht *Riteschgronn* ronn 900 m westlech vu Mënjecker. Vun do leeft se de ganzen Zäit no Südosten, ënner der Tréierer Autobunn erduerch an Direktioun Gréiwemaacher. Nodeem se do ënner dem CR137, an e puer honnert Meter weider ënner der N1 erduerch ass, leeft se bei der Maacher Schwämm op enger Héicht vun 130,35 Meter vu lénks an d'Musel.
## Kuckt och
Hamois

**Hamois** (op Wallounesch *Hamwè*, lokal *Amwé*) ass eng belsch franséischsproocheg Gemeng a Wallounien, an der Provënz Namouer.

Fréier huet Hamois zu der Gemeng Ciney gehéiert, an domat zum Fürstentum Léck. 1145 gëtt d'Uertschaft als *Halmata* ernimmt an duerno ëm 1497 als *Hamay*.

Am 11. Joerhonnert war Hamois eng Seigneurerie déi dem Kapitel vun der Collégiale Saint-Paul vu Léck gehéiert huet. Hubinne war déizäit d'Par an eng eegestänneg Seigneurerie, där hiren Här d'Funktioun vum *Avoué du chapitre* hat. Vum 14. bis zum 18. Joerhonnert waren d'Häre vu Bolland, en Ofleer vum Haus Brandebourg do Meeschter. D'Herrschaft koum 1711 an de Besëtz vun den Häre vu Spontin, a blouf dat bis zum Enn vum Ancien Régime.

An der Zäit vun der franséischer Besatzung huet et mat Hubinne fusionéiert, an d'Gemeng huet dunn *Hamois et Hubinne* geheescht, a war am Departement Sambre-et-Meuse. 1898 goufen d'Uertschaften Achet a Monin ofgespléckt fir déi eegestänneg Gemeng Achet ze bilden.

Déi haiteg Gemeng ass bei der belscher Gemengereform vun 1977 entstanen, duerch d'Fusioun vun de Gemengen Achet, Emptinne, Hamois, Mohiville, Natoye, Schaltin, a Scy.

Fréier war Hamois un d'belscht Eisebunnsnetz ugeschloss, iwwer d'Streck Statte-Cyney. Hautdesdaags ass déi fréier Gare eng beléift Raschtplaz fir Vëlosfuerer a Spadséiergänger déi iwwer de RAVeL *La Traversine* dohikommen.

Un d'Stroossennetz ass Hamois iwwer d'N97 ugeschloss, déi do *Chaussée de Liège* heescht.
## Persounen an der Gemeng
* De Sculpteur Stéphane Halleux wunnt zu Hamois.

## Um Spaweck

* Websäit vun der Gemengeverwaltung
André Link

Den **André Link**, gebuer de 4. Dezember 1949 zu Ettelbréck, a gestuerwen den 19. Juli 2022 zu Völklingen, war e lëtzebuergeschen Iwwersetzer a Journalist. Hie war och ee profiléierte lëtzebuergesche Schrëftsteller.

Hie war vun 1962 - 1968 Schüler am Kolléisch zu Dikrech an huet duerno zu Würzburg Dolmetscher studéiert. 1973 huet hien als Iwwersetzer beim lëtzebuergesche Büro vun der Confédération syndicale internationale (CSI) geschafft.

Vun 1980 bis zu senger Pensioun 2011 war hie bei Saint-Paul Luxembourg a verschiddene Funktioune beschäftegt.

Den André Link huet ënner anerem am Lëtzebuerger Wort, och ënner dem Pseudonym alk, an der Warte an an Nos cahiers publizéiert

Hie war Member vun der *[[Section des arts et lettres (Institut grand-ducal)|Section des arts et lettres]]* vum *[[Institut grand-ducal]]* a war am Comité vum Lëtzebuerger Schrëftstellerverband.

## Auszeechnungen

* Beim *[[Concours littéraire national 2004]]*, dee sech mam Roman ofginn hat, krut hien eng Spezialmentioun fir säi Wierk *Beim Spielen für Mansfeld*. 
* Zwou Spezialmentioune krut hie beim *[[Concours littéraire national 2006]]* wou et ëm Theaterstécker gaangen ass: eng fir d'Stéck *Dee mam Saxo* a Lëtzebuerger Sprooch an eng fir *Mano, Boca, Suisse*, e Stéck a franséischer Sprooch.

## Wierker (Auswiel)
* *Der Sommer des weißen Jadekaninchens*; 1976
* *Ich kam zu früh nach Miyajima*, Kuerzgeschichten, 2000
* *Kleines Luxemburger Kuriositätenbuch*; mat Zeechnunge vum Carlo Schneider; 2001
* *Feuerspiegel*; Roman, Op der Lay, Esch-Sauer, 2003. ISBN 978-2-87967-102-4
* *De Keller*; Drama; Esch-Uelzecht, 2003
* *Vom Dekadentempel zur Kulturschmiede. Zweihundert Jahre Theatergeschehen in Luxemburg*; Éditions Saint-Paul, Lëtzebuerg, 2004
* *Engelmann. Monolog für einen Schauspieler*; Theaterstéck, 2005
* *Auf Winters Schneide*; Roman; Lëtzebuerg, 'Éditions Saint-Paul', 2010; 196 Säiten. ISBN 978-2-87963-783-9
* *Die große Hatz. Treibjagd nach Kriegsende*; Roman; Lëtzebuerg, 'Éditions Saint-Paul', 2012; 192 Säiten. ISBN 978-2-87963-844-7
* *Les renards de Vianden*; Roman ëm de Victor Hugo an de Michel Rodange; Lëtzebuerg (Sankt-Paulus Verlag), 2013; 164 S. (ill.). ISBN 978-2-87963-922-2
* *König und Komponist. Gustav III. von Schweden und Joseph Martin Kraus. Roman aus dem 18. Jahrhundert*, 2014
* *Intis Untergang. Roman,* 2016
* *Kaisermord am Rhein. Die Erinnerungen des Severus Alexander.* Roman, 2016
* *Lucera. Ein Stauferroman.* 2016
* *Blutrot ist die Tudor-Rose. Historischer Roman*, 2017
* *Der Himbeerzwilling.* Roman, 2017
* *Infantin Elster. Urraca von Zamora.* Roman, 2017
* *Feuchte Morde. Ein Kriminalroman aus dem Saargau*, 2019

## Literatur
* Großherzogliche Märtyrer Kritik vun *Auf Winters Schneide*, Romain Hilgert, D'Lëtzebuerger Land, 10. Dezember 2010; archivéiert
*Groben, Joseph, 2022. *In memoriam André Link (* 1949-2022 †)*. Luxemburger Wort 2022-09-23, Nr. 221, S. 56.

## Um Spaweck
* Marson, Pierre: Link, André. In: Luxemburger Autorenlexikon. Online-Versioun.
Tom Leick

Den **Tom Leick-Burns**, gebuer den 12. Abrëll 1970 an der Stad Lëtzebuerg, ass e lëtzebuergesche Schauspiller.

Am September 2015 gouf hien, als Nofollger vum Frank Feitler, Direkter vun den Theatere vun der Stad Lëtzebuerg, dem Groussen Theater an dem Kapuzinertheater.

## Filmographie
### Kino
*2003: *[[The Emperor's Wife]]*, vum Julien Vrebos mam Jonathan Rhys Meyers a Max Beesley
*2004: *[[The Merchant of Venice (Film 2004)|The Merchant of Venice]]* (als franséischen Adelegen), vum Michael Radford mam Al Pacino an Jeremy Irons
*2005: *Rag Tale*, vum Mary McGuckian mam Malcolm McDowell an Jennifer Jason Leigh
*2009: *[[House of Boys]]* (als Lisa), vum Jean-Claude Schlim mam Layke Anderson a Sascha Ley
*2012: *[[D'Belle Epoque]]*, vum Andy Bausch mam Vicky Krieps a Marco Lorenzini
*2012: *[[Hannah Arendt (Film)|Hannah Arendt]]* (als Jonathan Schell), vum Margarethe von Trotta mam Barbara Sukowa an Axel Milberg
*2013: *[[Die Erfindung der Liebe]]*, vum Lola Randl mam Maria Kwiatowsky a Sunnyi Melles
*2013: *[[Love Eternal]]*, vum Brendan Muldowney mam Pollyanna McIntosh a Sunnyi Melles

### TV
*2012-2013: *[[Comeback (Sitcom)|Comeback]]* (TV-Serie) (1 Episod)

## Perséinleches
Den Tom Leick-Burns ass an engem gläichgeschlechtleche Bestietnes an ass Papp vun zwee Meedercher vun enger Mère-Porteuse aus Amerika.
Traian Băsescu

Den **Traian Băsescu** [ traˈjan bəˈsesku ], gebuer de 4. November 1951 zu Murfatlar, ass e rumänesche Politiker, fréiere Staatspresident a fréieren Offizéier vun der Handelsmarine.

No 1989 gouf hie Member vun der Partei *National Rettungsfront* (FSN) a war vun 1990-1992 Transportminister. Wéi d'FSN sech gespléckt huet huet hie sech dem Petr Roman senger Demokratescher Partei ugeschloss. 1992-2000 war hien Deputéierten am rumänesche Parlament a gläichzäiteg Transportminister.

Hie war vu Juni 2000 bis Dezember 2004 Buergermeeschter vu Bukarest a war vum 20. Dezember 2004 bis den 21. Dezember 2014 President vu Rumänien.

## Um Spaweck
Marie Adrien Perk

De **Marie Adrien Perk**, den 23. Abrëll 1834 zu Delft gebuer an de 15. Dezember 1916 zu Amsterdam gestuerwen, war een hollänneschen Theolog, Predikant an Auteur.

Hien ass dacks als Tourist op Lëtzebuerg komm an huet seng Andréck vu Land a Leit an verschiddenen Artikelen a virun allem an dem Reesguide *Schetsen uit Luxemburg*, deen dräi Oploe krut, zu Pabeier bruecht.

Hie war Éieremember vun der historescher Sektioun vum Institut grand-ducal.

## Publikatiounen iwwer Lëtzebuerg
**Schetsen uit Luxemburg / door M.A. Perk.* - Haarlem: H. D. Tjeenk Willink, 1880. - 155 p. 
**Nieuwe schetsen uit het Groothertogdom Luxemburg / door M.A. Perk.* - [S.l.]: [s.n.], zirka 1880. - 26 p. Extrait de la Revue de la Société néerlandaise de géographie.
**Het Kasteel Walferdange.* - [Amsterdam]: [s.n.], 1880. - 19 p. Overgedruckt uit den Volks-Almanak der Maatschappij: tot nut van't Algemeen, Jaargang 1880. 
**Het kasteel Berg in het Groot Hertogdom Luxemburg* */ M. A. Perk.* - [Amsterdam]: [s.n.], [1883]. - 15 p. Overgedrukt uit het Algemeen Handelsblad van Zondag 29 April 1883. 
**Schetsen uit Luxemburg* / *door M.A. Perk.* - Haarlem: H.D. Tjeenk Willink, 1884. - 239 p.
**Een Bisschop op de Kaak* / *M. A. Perk.* - [S.l.]: [s.n.], 1885. - 8 p. (betr.: Bëschof Jean Joseph Koppes)
**Une visite à Mondorf-les-Bains* / *M.-A. Perk.* - Luxembourg: L. Schambourger, 1885. - 32 p.
**Het luxemburgsche Volkslied "De Feierwon"* / *door M.A. Perk*. - [S.l.]: [s.n.], [1885]. - 24 p. 
**Le Luxembourg pittoresque / esquisse par M.-A. Perk ; trad. du hollandais par L.-J. Zelle.* - Luxembourg: L. Schamburger, 1885. - XV, 253 p., 2 dépl. 
**In Luxemburgs en Belgiës Ardennen: Schetsen en reisindrukken / door M.A. Perk.* - Haarlem: H.D. Tjeenk Willink, 1887. - VIII-292 p.: 2 cartes. 
**Der Protestantismus im Grossherzogtum Luxemburg* / *von M.A. Perk.* - Weimar: A. Zuckerschwerdt, 1888. - 19 p. - Aus dem Niederländischen übersetzt.
**Luxemburgiana* / *door M.A. Perk.* - Bussum: J. C. Loman, 1892. - 245 p.
**Schetsen uit Luxemburg / door M. A. Perk. Met Schetskaart van het groothertogdom en Wandelkaart van Diekirch en Omstreken.* - Haarlem: H.D. Tjeenk Willink, 1894. - 253 p.: 2 cartes en annexe.

## Literatur

Léopold Hoffmann: *Ein Holländer in Clerf im Jahre 1879.* In: De Cliärrwer Kanton, Joer 7 (1985), Nr. 1, S. 46-48.

## Um Spaweck
*J.G. Frederiks & F. Jos. van den Branden, Biogaphisch woordenboek der Noord- en Zuidnederlandsche letterkunde, p. 602-603.
Achêne

**Achêne** ass eng Sektioun vun der belscher Stad Ciney an der Provënz Namouer.

Bis zu der belscher Gemengereform vun 1977 war Achêne eng eegestänneg Gemeng. Zu der fréierer Gemeng hunn nach d'Uertschafte Fays an Onthaine gehéiert.

Achêne ass en typescht Bauerenduerf a läit am Dall vun der klenger Baach Naclinal déi d'Weiere vun Taviet fiddert. Taviet huet fréier zu Ciney gehéiert a koum 1977 bei de Gemengefusiounen an d'Gemeng Dinant.

## Kuckeswäertes
*D'Schlass vun Achêne
*D'Schlass vun Onthaine
*D'Kierch Saint-Clément déi 1949 klasséiert gouf
*De Bauerenhaff *Ferme de Prêt*

## Um Spaweck
Fonds de Leffe

D**'Fonds de Leffe** oder **ruisseau de Leffe**, dacks einfach Leffe, ass eng kleng Baach an der belscher Provënz Namouer, déi praktesch nëmmen um Territoire vun der Gemeng Dinant fléisst. Si entsteet um Lieu-dit *Grognaux* westlech vun der Uertschaft Taviet, aus dem Zesummelaf vum *Ruisseau du Polissoir* an enger Baach déi vun Thynes kënnt. Se leeft vun do aus no Westen fir am Norde vun Dinant, zu Leffe, nodeem se an enger Galerie ënner der fréierer Brauerei an Abtei erduerch gelaf ass, an d'Meuse ze lafen.
Goldmouk

D**'Goldmouk** (*Bufo periglenes*) war e klenge mëttelamerikanesche Fräsch aus der Gattung vun den Echte Mouken bannent der Famill vun de Mouken (Bufonidae). A verschiddene Systematiken huet dës Aart neierdéngs och de wëssenschaftlechen Numm *Incilius periglenes*. D'Spezies gouf eréischt an der Mëtt vun den 1960er Joren entdeckt a gëllt haut als ausgestuerwen.

D'Männchercher goufe maximal 48&nbsp;mm laang an haten eng giel-orange Faarf, d'Weibchercher kunte bis zu 56&nbsp;mm grouss ginn an haten eng schwaarz-giel Faarf mat scharlachroude Flecken, déi e giel Bord haten.

Si konnt just an engem klengen Territoire vun e puer Quadratkilometer am Biergniwwelbësch am Norde vun Zentral-Costa-Rica, an enger Héicht vun 2000–2100&nbsp;m, nogewise ginn. Dëst Areal gouf no hirer Entdeckung als „Monte Verde-Niwwelbësch-Reservat“ geschützt. Mä nodeem zanter 1989 do keng Gëlle Mouk méi gesi gouf, gëllt se haut als ausgestuerwen.

D'Goldmouk gëtt dacks als Beispill zitéiert vum allgemengen Zeréckgoe vun den Amphibien, woufir Verännerungen an hirer Ëmwelt duerch de Mënsch, virop de globale Klimawandel, verantwortlech gemaach ginn.

## Fir ze liesen
* Harding, K. (1993): *Conservation and the Case of the Golden Toad.* In: *British Herpetological Bulletin.* 44: 31-34.
* Jacobson, S. (1991): *Reproductive Ecology of the Endangered Golden Toad (*Bufo periglenes*).* In: *Journal of Herpetology.* 25: 321-326.
* Pounds, A. (1996): *Conservation of the Golden Toad: A Brief History.* In: * British Herpetological Bulletin.* 55: 5-7.

## Um Spaweck

* Global Amphibian Assessment: Golden Toad 
* Artporträt bei Amphibiaweb 
* Video iwwer d'Verkoppelung an d'Eeërleeën www.arkive.org
Réimesch Zuelen

Déi **réimesch Zuele** bestinn aus dëse Buschtawen:

* I = 1
* V = 5
* X = 10
* L = 50
* C = 100
* D = 500
* M = 1000

Aner Zuelen ginn aus deenen eenzelen Zeechen zesummegesat. Wa méi eng kleng Zuel hanner enger méi grousser steet, oder wa se de selwechte Wäert huet da gëtt se derbäigezielt, wann déi méi kleng virdru steet, da gëtt se ofgezielt.

Beispiller:

* II = 2 (1+1);
* XXX = 30 (10+10+10);
* VIII = 8 (5+1+1+1);
* MDCCCLXXVII = 1877 (1000+500+100+100+100+50+10+10+5+1+1);
* IX = 9 (10-1);
* XC = 90 (100-10);
* MDCCLXXIX = 1789 (1000+500+100+100+50+10+10+10-1)
* MCMXLIX = 1949 (1000+1000-100+50-10+10-1)
* MMXI = 2011 (1000+1000+10+1)

E Chronogramm ass e Saz, Vers oder Sproch, deen eng Zuel ausdréckt. Hei ginn déi Zuelen, déi duerch eng réimesch Ziffer ausgedréckt sinn, einfach zesumme gezielt.

Beispill:
: wIkI: "e froVe ChresChtDag, zefrIDDenheet an e gLéCkLeCht neIt Ioer"
: I + I + V + C + C + D + I + D + D + L + C + L + C + I + I = **2010**

## Kuckt och
* Latäin
* Chronogramm
## Um Spaweck