Verännerleche Stär

E ganze Koup vu Stären hu keng gläichbleiwend Liichtkraaft, wéi z.&nbsp;B. eis Sonn, mä weisen onreegelméisseg oder periodesch Hellegkeetsschwankungen a ginn dofir **verännerlech Stären**, **variabel Stären** oder kuerz **Verännerlecher** genannt.

Dës Hellegkeetsschwankunge sinn net ze verwiessele mat der Szintillatioun, dem Fonkele vun de Stären, dat duerch d'Loftonrou ausgeléist gëtt.

Engersäits hunn d'Observatiounen an de Fortschrëtt d'Wëssen iwwer verännerlech Stären enorm verbessert, anerersäits ass et ganz komplizéiert ginn, eng sënnvoll allgemeng gëlteg Definitioun ze fannen, fir verännerlech Stäre vun den onverännerlechen ofzegrenzen:

* Eng Hellegkeetsverännerung spillt sech an Zäitraim of, déi am Verglach zu der allgemenger Stärenentwécklung als kuerz unzekucken ass. (Liichtwiessel an Zäit vu Joerzéngten)
* De Liichtwiessel ass am opteschen an am noen infraroude Beräich ze gesinn. (Et bleift ze bemierken, datt eis Sonn, déi *onverännerlech* ze si schéngt an extreeme Wellelängteberäicher en eendeitege Liichtwiessel opweist.)
* D'Amplitude vun der Hellegkeetsschwankung ass visuell souwéi fotografesch oder liichtelektresch noweisbar.

## Geschicht
Den 3. August 1596 ass den éischte wëssenschaftleche Bericht iwwer e verännerleche Stär vum David Fabricius niddergeschriwwe ginn. Hien hat Schwankunge vun der Hellegkeet vum Stär Mira entdeckt. Am Joer 1669 schreift de Geminiano Montanari fir d'éischt iwwer de Liichtwiessel vum Algol. Am Joer 1784 geléngt dem John Goodricke d'Entdeckung vun der Verännerlechkeet vun δ&nbsp;Cephei an η&nbsp;Aquilae.

Am Joer 1844 publizéiert de Friedrich Wilhelm August Argelander seng *Aufforderung an die Freunde der Astronomie*, déi wuel als Ustouss fir eng systematesch Entdeckung an Observatioun vu verännerleche Stären ugesinn ka ginn. Duerch d'Aféiere vun der Fotografie klëmmt d'Zuel vun de bekannte Verännerleche staark, an a Verbindung mat der Stärespektroskopie gëtt d'Méiglechkeet geschaf, dem physikalesche Verständnes fir d'Ursaache vun den Hellegkeetsännerunge vu verännerleche Stäre méi no ze kommen.

## Andeelung
**Verännerlech Stäre** loosse sech no hiren Eegenschaften a verschidde Gruppen andeelen:

### Bedeckungsverännerlecher
Bedeckungsverännerlech Stäre kann een observéieren, wann d'Komponente vun engem Duebelstäresystem hannereneen laanscht lafen a sech dobäi géigesäiteg bedecken.

Bedeckt dee klenge Stär een Deel vum grousse Stär, ergëtt sech e schmuele Minimum am Liichtbou vum System. Wann dee klengen hanner dem grousse Stär duerchleeft, observéiert een e weidert, manner déift Minimum an der Liichtkraaft. E bedeckungsverännerleche Stär huet e periodesche Liichtbou. Déi zwéi Stäre variéieren hir Liichtkraaft dobäi net, dofir ginn d'Stäre vun dësem Typ och als optesch Verännerlecher bezeechent.

### Rotatiounsverännerlecher
Rotatiounsverännerlecher si Stären, déi am Laf vun hirer Rotatioun hir Hellegkeet veränneren, entweeder well s'als Komponente vun enken Duebelstären ellipsoidesch deforméiert sinn oder well si op enger Säit grouss Stäreflecken hunn.

### Pulsatiounsverännerlecher
D'Ursaach fir d'Liichtkraaftsännerung vu Pulsatiounsverännerleche läit doran, datt dës Stäre selwer hir Zoustandsgréisst veränneren, besonnesch de Radius an d'Uewerflächentemperatur. Doduerch ännert sech och d'Liichtkraaft (fir Detailer kuckt Kappa-Mechanismus). Duerch hir Perioden, Mass an hiren Entwécklungsstatus ginn déi follgend Ënnertyppen ënnerscheet:
* Alpha-Cygni-Stären
* Beta-Cephei-Stären
* Cepheiden
* Anormal Cepheiden oder BL-Bootis-Stären
* Delta-Scuti-Stären
* SX-Phoenix-Stären
* Gamma-Doradus-Stären
* B-Stären (LPS) déi lues pulséieren
* Mira-Stären
* Hallefreegelméisseg verännerlech Stären
* Lues Onreegelmeisseger
* PV-Telescopi-Stären
* RR-Lyrae-Stären
* RV-Tauri-Stären
* Gliddeg B-Stären (RPHS), déi séier pulséieren
* ZZ-Ceti-Stären
* Hybrid Pulsatoren: eréischt viru Kuerzem entdeckt, radial schwéngend Pulsatoren, déi souwuel am nidderwäertegen (low-order / low amplitude) p-Modus an g-Modus wéi och am héichwäertegen (high-order / high amplitude) g-Modus schwéngen. Si kënnen dofir zu verschiddenen Ënnertyppen gläichzäiteg gehéieren, wéi beispielsweise Delta-Scuti-Sterne, die zugleich auch Gamma-Doradus-Sterne sind. Beispiel: Kepler-11145123 (KIC 11145123). (kuckt och Gamma-Doradus-Stär)

### Eruptiv Verännerlecher
Eruptiv verännerlech Stäre veränneren hir Liichtkraaft a ganz kuerzer Zäit méi oder manner staark. Och wa sech d'Ausbréch widderhuelen, verlafe se net streng periodesch.

### Verschiddenes
Doriwwer eraus gëtt et och nach e puer wéineg Stären, déi um Enn vun hirem Liewenszyklus onreegelméisseg Ausbréch an a keng Klass unzeuerdne sinn. Dozou gehéiert an der Mëllechstrooss den onstabile bloe Risestär η&nbsp;Carinae.

## Literatur
* Hoffmeister, C., Richter, G. u. Wenzel, W.: *Veränderliche Sterne*, J. A. Barth Verlag, Leipzig (1990), ISBN 3-335-00224-5

## Um Spaweck

*  Bundesdeutsche Arbeitsgemeinschaft für veränderliche Sterne e.&nbsp;V. (BAV)
* + Association Francais des Observateurs d`Etoiles Variables (AFOEV)
*  British Astronomical Association Variable Star Section (BAAVSS)
*  American Association of Variable Star Observers (AAVSO)
*  Information Bulletin on Variable Stars (IBVS)
*  Typen veränderlicher Sterne
*  GCVS-Systematik (engl.)
*  AAVSO - Aufsuchkarten