open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Distrikt Dikrech

**Kaart** 
 
**Basisdonnéeën** 
Chef-lieu:Dikrech
Fläch:1.157,24 km²
- Plaz:1. vun 3
Awunner:85.439**'</td></TR>
<TR bgcolor="#FFFFFF"><TD>- Plaz:</td><td>2. vun 3</td></TR>
<TR bgcolor="#FFFFFF"><TD>Bevëlkerungsdicht:</td><td>74 Awunner/km²</td></TR>
</table>

Den **Distrikt Dikrech''' war tëscht 1843 an dem 3. Oktober 2015 ee vun dräi Distrikter zu Lëtzebuerg a bestoung aus fënnef Kantonen:
# Klierf
# Dikrech
# Réiden
# Veianen
# Wolz

Den Distrikt Dikrech huet am Norden an am Westen un d'Provënz Léck gegrenzt an un d'Provënz Lëtzebuerg an der Belsch, am Süden un den Distrikt Lëtzebuerg, am Südosten un den Distrikt Gréiwemaacher an am Osten un d'Rheinland-Pfalz an Däitschland.

Vun 1857 bis 1867 huet de Kanton Réiden zum Distrikt Miersch gehéiert.

## Lëscht vun den Distriktskommissären
Dëst ass eng Lëscht vun de Kommissäre vum Distrikt Dikrech:

## Um Spaweck
Distrikt Lëtzebuerg

**Kaart** 
*rout: Kantonen am Distrikt<br>gro: Aner Distrikter* 
**Basisdonnéeën** 
Chef-lieu:Lëtzebuerg
Fläch:904,84 km²
- Plaz:2. vun 3
Awunner:381.801 **'</td></tr>
<TR bgcolor="#FFFFFF"><TD>- Plaz:</td><td>1. vun 3</td></tr>
<TR bgcolor="#FFFFFF"><TD>Bevëlkerungsdicht:</td><td> 422 Awunner/km²</td></tr>
</table>

Den **Distrikt Lëtzebuerg''' war tëscht 1843 an dem 3. Oktober 2015, wéi d'Distrikter ofgeschaaft goufen, ee vun den dräi Distrikter zu Lëtzebuerg a bestoung aus véier Kantonen:
# Capellen
# Esch-Uelzecht
# Lëtzebuerg
# Miersch

Den Distrikt Lëtzebuerg huet am Norden un den Distrikt Dikrech gegrenzt, am Osten un den Distrikt Gréiwemaacher, am Westen un d'Provënz Lëtzebuerg an der Belsch an am Süden u Loutrengen a Frankräich.

Vun 1857 bis 1867 huet de Kanton Miersch zum Distrikt Miersch gehéiert.

## Um Spaweck
Distrikt Gréiwemaacher

**Kaart** 
*rout: Kantonen am Distrikt<br>gro: Aner Distrikter* 
**Basisdonnéeën** 
Chef-lieu:Gréiwemaacher
Fläch:524,78 km²
- Plaz:3. vun 3
Awunner:62.818**'</td></tr>
<TR bgcolor="#FFFFFF"><TD>- Plaz:</td><td>3. vun 3</td></tr>
<TR bgcolor="#FFFFFF"><TD>Bevëlkerungsdicht:</td><td>119,7 Awunner/km²</td></tr>
</table>

Den **Distrikt Gréiwemaacher''' war tëscht 1843 an dem 3. Oktober 2015, wéi d'Distrikter ofgeschaaft goufen, ee vun den dräi Distrikter zu Lëtzebuerg a bestoung aus dësen dräi Kantonen:
# Iechternach
# Gréiwemaacher
# Réimech

Den Distrikt Gréiwemaacher huet am Westen un den Distrikt Lëtzebuerg gegrenzt, am Norden un den Distrikt Dikrech, am Osten un déi däitsch Bundeslänner Rheinland-Pfalz a Saarland, an am Süden u Loutrengen a Frankräich.

## Um Spaweck
Kanton Wolz

De **Kanton Wolz** ass ee vun den zwielef Lëtzebuerger Kantonen. E läit am Nordweste vum Land.

E grenzt am Norden un de Kanton Klierf, am Südosten un de Kanton Dikrech, am Süden un de Kanton Réiden an am Westen d'Belsch.

Déi 7 Gemengen am Kanton sinn:

## Demographie

### Entwécklung vun der Awunnerzuel


Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:800 height:450
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:20000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
 bar:1821 text:1821
 bar:1831
 bar:1841 
 bar:1851 text:1851
 bar:1861 
 bar:1871 text:1871
 bar:1880 text:1880
 bar:1890 text:1890
 bar:1900 text:1900
 bar:1910 text:1910
 bar:1922 text:1922
 bar:1935 text:1935
 bar:1947 text:1947
 bar:1960 text:1960
 bar:1970 text:1970
 bar:1981 text:1981
 bar:1990 text:1990
 bar:2000 text:2000
 bar:2010 text:2010
 bar:2020 text:2020
 bar:2025 text:2025

PlotData=
 color:d width:22 align:left
 bar:1821 from:0 till: 9780
 bar:1831 from:0 till: 0
 bar:1841 from:0 till: 0
 bar:1851 from:0 till: 15023
 bar:1861 from:0 till: 0
 bar:1871 from:0 till: 15768
 bar:1880 from:0 till: 15404
 bar:1890 from:0 till: 13554
 bar:1900 from:0 till: 12821
 bar:1910 from:0 till: 12827
 bar:1922 from:0 till: 12288
 bar:1935 from:0 till: 12557
 bar:1947 from:0 till: 11545
 bar:1960 from:0 till: 10158
 bar:1970 from:0 till: 9481
 bar:1981 from:0 till: 8997
 bar:1990 from:0 till: 9492
 bar:2000 from:0 till: 11317
 bar:2010 from:0 till: 13623
 bar:2020 from:0 till: 17632
 bar:2025 from:0 till: 19944

PlotData=
 bar:1821 at: 9780 fontsize:s text: 9.780 shift:(-10,5)
 bar:1851 at: 15023 fontsize:s text: 15.023 shift:(-15,5)
 bar:1871 at: 15768 fontsize:s text: 15.768 shift:(-15,5)
 bar:1880 at: 15404 fontsize:s text: 15,404 shift:(-15,5)
 bar:1890 at: 13554 fontsize:s text: 13.554 shift:(-15,5)
 bar:1900 at: 12821 fontsize:s text: 12.821 shift:(-15,5)
 bar:1910 at: 12827 fontsize:s text: 12.827 shift:(-15,5)
 bar:1922 at: 12288 fontsize:s text: 12.288 shift:(-15,5)
 bar:1935 at: 12557 fontsize:s text: 12.557 shift:(-15,5)
 bar:1947 at: 11545 fontsize:S text: 11.545 shift:(-15,5)
 bar:1960 at: 10158 fontsize:S text: 10.158 shift:(-15,5)
 bar:1970 at: 9481 fontsize:S text: 9.481 shift:(-15,5)
 bar:1981 at: 8997 fontsize:S text: 8.997 shift:(-15,5)
 bar:1990 at: 9492 fontsize:S text: 9.492 shift:(-15,5)
 bar:2000 at: 11317 fontsize:S text: 11.317 shift:(-15,5)
 bar:2010 at: 13623 fontsize:S text: 13.623 shift:(-15,5)
 bar:2020 at: 17632 fontsize:S text: 17.632 shift:(-15,5)
 bar:2025 at: 19944 fontsize:S text: 19.944 shift:(-15,5)



## Kuckt och
* Lëtzebuerger Kantonen

## Um Spaweck
Chibinen

D**'Chibinen** si bal kreesronn Bierger an e Wantersportgebitt vun ongeféier 45&nbsp;km Duerchmiesser op der Hallefinsel Kola a Russland.

D'Bierger hunn eng Héicht vu maximal 1.191 m. Wéinst der nërdlecher Lag ass d'Bamgrenz hei scho bei 400 m. Doriwwer kënnt nach d'Tundra an nach méi héich schliisslech eng polar Steewüst, déi een als Fraschtschuttwüst bezeechent.

D'Chibine si bekannt fir hir bal komplett onberéiert Natur, z.&nbsp;B. um Umbosero (e Séi vun der Fläch vum Bodensee ouni stänneg Siidlungen u sengen Uferen). Um Südrand vun de Chibine läit d'Biergbaustad Kirowsk (net ze verwiessele mat Kirow). Hei gëtt Apatit fir d'Düngemëttelproduktioun ofgebaut. Hei a bei de verschiddene Séie fënnt een eng gutt Infrastruktur fir Camper. D'Stad Apatity (an der Noperschaft vu Kirowsk) läit un der Eisebunnslinn vu Sankt Péitersbuerg op Murmansk, ongeféier 160&nbsp;km südlech vun der Hafestad.

## Um Spaweck
Massaker vu Wassy

Fir d'franséisch Protestanten, och Hugenotte genannt, ass de **Massaker vu Wassy**, den 1. Mäerz 1562, den Ufank vun de Reliounskricher.

## Kontext
Den 19. Oktober 1561 verléisst de François de Guise de kinneklechen Haff fir domat géint d'sougenannt *modérés* am Conseil vum Kinnek ze protestéieren. De 17. Januar 1562 gëtt den Edikt vum Januar verëffentlecht dee provisoresch d'Verbuet vum protestantesche Kult ophieft soulaang dee baussent de Stadmaueren zelebréiert gëtt. Zu gudder Lescht däerf een och d'spektakulär Ännerung vun der politescher Konjunktur um franséische Kinnekshaff net vergiessen, wéi den Antoine de Bourbon, Kinnek vun der Navarre a Papp vum Henri IV., sech fir de Clan vun de Katholicken entscheet. Dat erméiglecht dem Guise zeréckzekommen. Dësen hat sech op seng Lännereien an der Champagne zeréckgezunn, an duerno op d'Lännereie vum Bëschof vu Stroossbuerg. Um Wee zeréck a Frankräich mécht hien eng Paus zu Wassy, warscheinlech fir an d'Mass ze goen.

## De Massaker
Wassy läit an der Champagne, an ass eng kleng Stad vun ëm déi 3.000 Awunner. Si läit net wäit vu Joinville ewech, dem traditionelle Sëtz vun der Famill Guise. Zanter Oktober 1561 gëtt et do eng protestantesch Kierch, déi vill Gleeweger unzitt. Dëst ass fir d'Antoinette de Bourbon, Mamm vum Guise, e Skandal. Op deem 1. Mäerz sinn ëm déi 600 Leit an enger Scheier fir d'protestantesch Mass. Déi Scheier ass nach bannent de Mauere vun der Stad. De Guise, no de Kloe vu senger Mamm an dem Prieur vu Wassy, schéckt dräi Männer op d'Plaz fir sech méi genee z'informéiere wat do fir sech geet. D'Situatioun eskaléiert, an no Beleidegungen op béide Säite gräifen d'Katholicken zu de Waffen a massakréieren déi onbewaffnet Hugenotten. D'Zuel vun den Doudege läit tëscht 25 a 50, an et gëtt eng Ronn 150 Blesséierter gezielt.
Ferdinand Gremling

De **Ferdinand Gremling**, gebuer den 18. Oktober 1901 zu Holz, a gestuerwen den 9. September 1970, war e lëtzebuergesche Schrëftsteller.

De Ferd Gremling, als aachte vun zéng Kanner zu Holz gebuer, gëtt 1922 Schoulmeeschter zu Kéiber, duerno, vun 1930 un zu Hoen a schliisslech, vun 1935 bis 1961 zu Rodange.

Nieft der Schoulmeeschterei war de Ferd Gremling e begeeschterte Beiemann; hien huet fir de Beienziichterverband uechtert d'Land Konferenze gehalen. Hien huet och gär geschriwwen: fir d'éischt emol eng ganz Rëtsch Gedichter, virun allem iwwer d'Landliewen, mä och e Roman op Lëtzebuergesch: *[[Dohêm|Dohêm. Roman aus dem E'sleck]]*, deen 1948 erauskoum. Vun him ass och eng Geschicht vun der Par Rodange.

De Ferd Gremling war 1951 Grënnungsmember vum Veräin "Eis Sprooch", fir deem seng Zäitschrëft hie reegelméisseg geschriwwen huet; hie war och Member vun der linguistesch-folkloristescher a vun der Konscht- a Literatursectioun vum Institut grand-ducal an huet um Lëtzebuerger Dictionnaire matgeschafft.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller

## Um Spaweck
* De Romain Hilgert op www.land.lu iwwer de Gremling a säi Roman
Bert Pronk

Den **Huibert (Bert) Pronk**, gebuer de 24. Oktober 1950 zu Scheveningen, a gestuerwen de 15. Mäerz 2005, war en hollännesche Vëlosprofi. Seng gréisst Succèsen hat hien am Joer 1977, wéi hien d'Ronde van Nederland an den Tour de Luxembourg gewonnen huet.

## Palmarès
### [[1976]]
* 26. am Tour de France
### [[1977]]
* 1. an der Ronde van Nederland
* 1. am Tour de Luxembourg
* 2. am Grand Prix Pino Cerami
* 12. am Tour de France
### [[1979]]
* 44. am Tour de France
### [[1980]]
* Tour de France (eliminéiert an der 1. Etapp (b), Ekippenzäitfueren)
Venus vu Willendorf

D**'Venus vu Willendorf** ass dee bekanntsten archeologesche Fond aus der jéngerer Alsteenzäit an Nidderéisträich.

De 7. August 1908 waren Archeologen am Gaang, bei Willendorf an der éisträicherscher Wachau Reschter vun enger alstengzäitlecher Siidlung fräizeleeën. Bobäi huet den Archeolog Josef Szombathy eng kleng Statu aus Kallekstee fonnt. Eng 11 Zentimeter héich Figur vun enger zolitter, plakeger Fra ouni Gesiicht, un den Handgelenker gezackten Aarmreefer an eng Frisur aus parallele Krauselen. Déi Figur war virdru mat enger décker Couche rouder Faarf bemolt gewiescht.

Bekannt gouf dat Ganzt duerch en Artikel vum George Grant MacCurdy (1863-1947), engem Anthropolog vun der Yale-Universitéit, an der Zäitschrëft *American Anthropologist*.

Op der selwechter Plaz goufen nach zwou Statuen aus Mammutstousszänn fonnt. Eng Fraestatu vun 22,5 Zentimeter Héicht an eng mat eeförmegem Kierper vun 9 Zentimeter, déi *Venus II* a *Venus III* genannt ginn. Bei allen Dräi ginn d'Wëssenschaftler dovun aus, datt se ëm 25.000 Joer virun eiser Zäitrechnung gemaach goufen, an datt et Fruchtbarkeetsgëttinne kéinte sinn.

D*'Venus vu Willendorf* steet haut am Naturhistoresche Musée zu Wien.

## Literatur zum Theema
* MacCurdy, George Grant, *Some Recent Paleolithic Discoveries*, in *American Anthropologist*, 10, 1908, Säit 643.
* Szombathy,Josef, *Die Aurignacienschichten in Löss von Willendorf*, in *Korrespondenzblatt der Deutschen Gesellschaft für Anthropologie, Ethnologie, und Urgeschichte*, XL, 1909, Säit 85-88.
* Angeli, Wilhelm *Die Venus von Willendorf*, Edition Wien Verlag, Wien, 1989.

## Um Spaweck

* Venus-Film AEIOU
* Venus- a Muséesveräi Willendorf
1582

## Evenementer
* 15. Oktober: De Poopst Gregor XIII. féiert deen no him benannte Gregorianesche Kalenner an. Dobäi ginn zéng Deeg iwwersprongen. Op donneschdes, 4. Oktober 1582 (Julianesch), koum direkt drop freides, de 15. Oktober 1582 (Gregorianesch).

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* 15. Oktober: Helleg Thérèse vun Avila

## Um Spaweck
1562

## Evenementer
* : Massaker vu Wassy (Frankräich); an den Ae vun de Protestanten ass dat de Grond fir den Ausbroch vun de franséische Reliounskricher.
* : De Condé hëlt Orléans an; an den Ae vun de Katholicken ass dat den éischten Akt vun de Reliounskricher.
* Abrëll-Oktober: Paroxysmus vum Ikonoklasmus a Frankräich.
* 19. Dezember: Am éischte Reliounskrich kënnt et zu der Schluecht vun Dreux.

## Gebuer
* 25. November: Lope de Vega, spueneschen Auteur.

## Gestuerwen

## Um Spaweck
1563

## Evenementer
* 19. Mäerz: Mam Fridde vun Amboise geet deen éischte franséische Reliounskrich op en Enn.
* : Edikt vu Roussillon, deen den Hugenotten all Versammlung a Form vun enger Synod verbidd.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 14. Oktober: Jodocus Hondius, flammännesche Karthograph, Editeur a Globusfabrikant.

## Gestuerwen
* 24. Februar: François de Guise, franséische militäreschen a politesche Leader, Kapp vun der ultra-kathoulescher Fraktioun.
* 23. Juli: Gottfried vu Berlichingen, méi bekannt als "Götz vu Berlichingen, mat der Hand aus Eisen" (* ëm 1480)
## Um Spaweck
Elfrida Andrée

D**'Elfrida Andrée**, gebuer den 19. Februar 1841 zu Visby op der schweedescher Ostseeinsel Gotland, a gestuerwen den 11. Januar 1929 zu Göteborg, war eng schweedesch Organistin a Komponistin.

D'Schülerin vum Ludvig Norman a vum Niels Wilhelm Gade war eng Aktivistin an der schweedescher Fraebeweegung. Si war eng vun den éischten Organistinnen a Skandinavien. Vun 1861 u war se zu Stockholm a gouf 1867 Organistin an der Kathedral vu Göteborg. Fir hir Verdéngschter gouf se spéider Member vun der Schweedescher Musekakademie.

Der Elfrida Andrée hir Sinfonië vun 1869 an 1893 sinn hautdesdaags nach ze héieren. 
Si huet ausserdeem komponéiert:
*1965 e Pianoquintett
*1899 d'Oper *Fritiofs saga*. De Libretto war vun der Selma Lagerlöf, nom Esaias Tegnér sengem Haaptwierk.
*e puer Orchesterwierker,
*1870 e Pianoquartett an
*1887 e Pianotrio,
*Stécker fir Gei a Stécker fir Piano,
*zwou Massen: *Svensk Mässa Nr 1* vun 1902 an *Svensk Mässa Nr 2* vun 1903
*an eng Rei Lieder.

## Literatur
*Eva Öhrström: *Elfrida Andrée*, 1999, op Schweedesch

## Um Spaweck
Michel Jonas

De **Michel Jonas**, gebuer de 17. Februar 1822, a gestuerwen de 16. Juni 1884 an der Stad, war e Lëtzebuerger Affekot a Politiker; hien hat Funktiounen an der Administratioun, an der Regierung an an der Diplomatie a war Editeur.

Tëscht 1851 an 1860 war de Michel Jonas Member vum Stater Gemengerot. Donieft war hien Deputéierten an der Chamber.

De 27. September 1860 gouf hien *Directeur général* (Minister) fir Justiz an der Regierung vum Victor de Tornaco.

Vun 1863 bis 1884 Joer war hien Direkter vun der *[[Administration de l'enregistrement et des domaines]]*.

Duerno war hie Chargé d'affaires vu Lëtzebuerg zu Paräis. Als Affekot huet hie fir d**[[Luxemburger Wort|Wort]]'' Prozesser gefouert,.

De Michel Jonas war och Auteur vu Schrëften iwwer d'Reform vum [[Hypothéik]]esystem an iwwer juristesch Streidereien ëm d**Chemins de fer Guillaume-Luxembourg*.

Vun [[1866]] bis [[1873]] huet en de "*Journal de l'enregistrement et des domaines du Grand-Duché de Luxembourg''" erausginn.

Vum 18. Abrëll 1866 bis zu sengem Doud war hie Member vum Staatsrot.

## Gielercher
* 
* |
Adolf Berens

Den **Adolf Berens**, gebuer de 15. Mäerz 1880 zu Gréiwemaacher, a gestuerwen den 23. Mäerz 1956 zu Péiteng, war e lëtzebuergesche Schrëftsteller, Auteur vum éischte Roman op Lëtzebuergesch a Lokalhistoriker.

Den Adolf Berens war Enseignant am Primaire an huet an der Stad, op der Akerbauschoul zu Ettelbréck (als "Hilfslehrer"), zu Steenem (als Schoulmeeschter), zu Wecker (als Zeechner a Léiermeeschter an der Maschinnefabréck), zu Rolleng an, vun 1924 un, zu Péiteng (als Schoulmeeschter an der "Oberprimärschoul") enseignéiert.

Hien huet fréi ugefaange mat schreiwen, och wa seng éischt Gedichter, *Erstlinge* genannt, net publizéiert goufen. Am Ufank huet hien op Däitsch geschriwwen, geschwënn drop dunn awer op Lëtzebuergesch. 1921 kënnt deen éischten Deel vu sengem Roman *[[D'Kerfegsblo'm|D'Kerfegsblo'm, Én Geschicht a'us deem ale Letzeborger Volleksliewen an der Muselsprôch]]*, deem éischte Roman op Lëtzebuergesch iwwerhaapt, eraus. Bis 1927 sollten et véier Bänn ginn. Dofir krut hien 1928 deen éischte lëtzebuergesche Literaturpräis.

Den Adolf Berens huet Theaterstécker geschriwwen (*Schennesch a Schiwesch* (1926), *Am Gedei* (1935)), Aarbechten iwwer Vollekslidder an Zauberspréch, de lëtzebuergeschen Theater, den Andréi Duchscher an de Caspar Mathias Spoo. Hien huet sech och mat der Geschicht vum Zivilhospiz (*500 Jahre Zivilhospiz zu Grevenmacher*) a mat den Hellegtemer vu Gréiwemaacher ofginn; 1952 huet hien eng Broschür iwwer d'Geschicht vu senger Heemechtsstad erausginn: *Die Anfänge der Stadt und Festung Grevenmacher - Zur Siebenhundert-Jahrfeier der Verleihung des Freiheitsbriefes (1252-1952)* ; Gréiwemaacher (Imprimerie de l'Est Paul Faber), 1952; 59 Säiten (ill.).

## Auszeechnungen an Éierungen

*  (Promotioun 1952)
* Zu Gréiwemaacher gouf eng Strooss no him genannt. D*'Rue Adolphe Berens* ass eng ronn 70 m laang Sakgaass an der *Koppgewan*. Se huet hiren Ufank an der Strooss *Op der Heckmill* an huet de Postcode  L-6751.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller

## Um Spaweck
1581

## Evenementer
* 26. Juli: Duerch d*'[[Plakkaat van Verlatinghe]]* erkläert d'Republik vun de Vereenegten Nidderlanden seng Onofhägegkeet an de Kinnek Felipe II. vu Spuenien formell fir ofgesat. 
* De Felipe II. vu Spuenien gëtt als Felipe I. och Kinnek vu Portugal.
* De Francis Drake bréngt seng Weltëmsegelung zu engem gudden Enn a gëtt du vum Elizabeth I. zum Ritter geschloen.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

* Jean-Ambroise Duvergier de Hauranne, franséischen Theolog an Abt vu Saint-Cyran.

## Gestuerwen

## Um Spaweck
François Truffaut

De **François Truffaut**, gebuer de 6. Februar 1932 zu Paräis, a gestuerwen den 21. Oktober 1984 zu Neuilly-sur-Seine, war e franséische Filmkritiker, Schauspiller a Filmregisseur.

De François Truffaut war ee vun de prominentste Regisseure vun der *[[Nouvelle Vague]]* a Frankräich.

## Filmer
### Regisseur
* 1955: *[[Une visite]]*
* 1957: *[[Les mistons]]*
* 1959: *[[Les quatre cents coups]]* mam Jean-Pierre Léaud
* 1960: *[[Tirez sur le pianiste]]* mam Charles Aznavour, Marie Dubois a Michèle Mercier
* 1961: *[[Une histoire d'eau]]* Regie zesumme mam Jean-Luc Godard
* 1961: *[[Tire au flanc]]*
* 1962: *[[L'amour à vingt ans]]* - Episod: *Antoine et Colette* mam Jean-Pierre Léaud
* 1962: *[[Jules et Jim]]* mam Oskar Werner a Jeanne Moreau
* 1964: *[[La peau douce]]* mam Françoise Dorléac a Jean Desailly
* 1966: *[[Fahrenheit 451 (Film)|Fahrenheit 451]]* mam Oskar Werner an Julie Christie
* 1968: *[[La mariée était en noir]]* mam Jeanne Moreau
* 1968: *[[Baisers volés]]* mam Jean-Pierre Léaud a Claude Jade
* 1969: *[[La sirène du Mississippi]]* mam Jean-Paul Belmondo a Catherine Deneuve
* 1969: *[[L'enfant sauvage]]* mam François Truffaut
* 1970: *[[Domicile conjugal]]* mam Jean-Pierre Léaud a Claude Jade
* 1971: *[[Les deux anglaises et le continent (Film)|Les deux anglaises et le continent]]* mam Jean-Pierre Léaud
* 1972: *[[Une belle fille comme moi]]* mam Bernadette Lafont
* 1973: *[[La nuit américaine]]* mam Jean-Pierre Léaud a Jacqueline Bisset
* 1975: *[[L'histoire d'Adèle H.]]* mam Isabelle Adjani
* 1976: *[[L'argent de poche]]*
* 1977: *[[L'homme qui aimait les femmes]]* mam Charles Denner a Brigitte Fossey
* 1978: *[[La chambre verte]]* mam Nathalie Baye
* 1979: *[[L'amour en fuite]]* mam Jean-Pierre Léaud a Claude Jade
* 1980: *[[Le dernier Métro]]* mam Catherine Deneuve a Gérard Depardieu
* 1981: *[[La femme d'à côté]]* mam Fanny Ardant a Gérard Depardieu
* 1983: *[[Vivement dimanche!]]* mam Fanny Ardant a Jean-Louis Trintignant

### Schauspiller
* 1956: *[[Le Coup du berger]]* vum Jacques Rivette
* 1959: *[[Les quatre cents coups]]* vum François Truffaut
* 1969: *[[L'Enfant sauvage]]* vum François Truffaut
* 1971: *[[Les Deux Anglaises et le continent]]* vum François Truffaut
* 1973: *[[La Nuit américaine]]* vum François Truffaut
* 1974: *[[I'm a Stranger Here Myself]]* vum David Helpern an James C. Gutman
* 1975: *[[L'Histoire d'Adèle H.]]* vum François Truffaut
* 1976: *[[L'argent de poche]]* vum François Truffaut
* 1977: *[[L'Homme qui aimait les femmes]]* de François Truffaut
* 1977: *[[Close Encounters of the Third Kind]]* vum Steven Spielberg
* 1978: *[[La Chambre verte]]* vum François Truffaut

### Bicher vum François Truffaut
* *Le cinéma selon Alfred Hitchcock*, (1966) Robert Laffont
* *Les films de ma vie*, (1975) Flammarion
* *Le cinéma selon Alfred Hitchcock*, (1983) Gallimard
* *Le plaisir des yeux*, (1987) Flammarion
* *Le cinéma selon François Truffaut*, (1988) Flammarion

## Um Spaweck
Kolymabierger

D**'Kolymabierger** leie am Nordoste am asiateschen Deel vu Russland. Si sinn ongeféier 900&nbsp;km laang a bis zu 1.962 m héich.

Am Norde grenze si als Deel vum ostsibiresche Biergland un d'Anjuisbierger an am Nordosten un den Anadyrplateau. Am Oste gi se iwwer e puer Héichlandgebidder no an no an d'Korjakebierger iwwer an am Südosten a Süde fale se op d'Ochotskescht Mier of. Am Weste kommen iwwer den Dall vun der Kolyma d'Werchojansker Bierger dobäi an am Südwesten d'Tscherskibierger. Am Nordweste grenzen d'Kolymabierger iwwer e puer dorun ugeschlossen Héichlänner un de Jukagireplateau. An de Kolymabierger ass d'Quell vun der Omolon.

D'Bierger si knapps oder guer net bewunnt, mat enger eenzeger Ausnam: op den Ufere vun der Kolyma gouf (a gëtt) no Gold gegruewen - suwuel "iwwer Dag" wéi och "ënner Dag"; méi dozou kann een ënner *[[Kolyma|Goldrausch op der Kolyma]]* noliesen.
Putoranabierger

D**'Putorana-Bierger** leien an Nord-Sibirien (Nord-Russland, Asien). 
Den 1.701 m héije Bierg Kamen ass deen héchste vun där Biergketten..

D'Lokalisatioun vun de Putorana-Bierger: ronn 300&nbsp;km nërdlech vum Nërdleche Polarkrees, südlech vun der Taimyr-Hallefinsel, am äussersten Norde vum Mëttelsibiresche Biergland an ëstlech vom Ënnerlaf vum Jenissei.

D'Tundra beherrscht dës Bierger. Et ass eng wäitleefeg an dënn besidelt Géigend ouni grouss Uertschaften, bis op Norilsk, déi eenzeg Grousstad hei, déi un de westlechen Ausleefere läit. Eng ganz Rei Flëss hunn hir Quell an de Putorana-Bierger:

* Cheta 
* Kotui (Kotuj)
* Kureika (Kurejka)
* Pjasina (Pasina, P'asina) 
* etc.

## Um Spaweck
Aloyse Kayser

Den **Aloyse Kayser**, gebuer den 29. Januar 1874 zu Rolleng bei Miersch, a gestuerwen de 6. Mäerz 1926 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Politiker a Gewerkschaftler (FNCTTFEL).

Vu Beruff war den Aloyse Kayser Eisebunner; politesch war hien, mam Xavier Brasseur, Michel Welter a Bernard Krack, ee vun den Haaptleit vun der Sozialistescher Partei vu Lëtzebuerg, fir déi hie vun 1908 bis 1918 a vun 1919 bis zu sengem Doud Deputéierten an der Chamber war.

Hie war vun 1922 bis 1926, als Nofollger vum Joseph Junck, de President vun der Gewerkschaft *Landesverband Luxemburger Eisenbahner*, och alt nach kuerz Landesverband genannt.

Nieft der Politik war hien aktiv am Sport. Ënner sengem Impuls gouf 1899 de lëtzebuergeschen Turnverband mam deemolegen Numm *[[Fédération luxembourgeoise de gymnastique|Union des sociétés luxembourgeoises de gymnastique]]* gegrënnt.

Den Aloyse Kayser war e lëtzebuergesche Fräimaurer.

Zu Lëtzebuerg um Belair, zu Schëffleng, Péiteng, Miersch, Diddeleng an zu Esch-Uelzecht ass eng Strooss no him genannt, um Belair an der Stad Lëtzebuerg och eng Schoul, d'Aloyse-Kayser-Schoul.

## Gielchen
* 

## Biller

Fichier:Mersch ligne de chemin de fer et maison natale d'Aloyse Kayser.jpg|Dem Aloyse Kayser säi Gebuertshaus zu Miersch. D'Haus soll 2022 ofgerappt ginn, well et ze no bei de Schinne steet.
Fichier:Aloyse Kayser Mersch plaque maison natale.jpg|Erënnerungsplack um Gebuertshaus zu Miersch
Fichier:Ecole Belair-Aloyse-Kayser 01.jpg|Déi provisoresch Aloyse-Kayser-Schoul am Quartier Belair an der Stad Lëtzebuerg.


## Literatur
* Thinnes, A., 2022. *Zu nahe an den Schienen. Das ehemalige Schrankwärterhäuschen und Geburtshaus von Aloyse Kayser in Rollingen wird abgerissen*. Luxemburger Wort vum 12. Januar 2022, S. 21.

## Um Spaweck
Frantz Funck-Brentano

De **Frantz Funck** och nach bekannt ënner dem Numm **Frantz Funck-Brentano**, gebuer de 15. Juni 1862 um Mënsbecher Schlass, a gestuerwen den 13. Juni 1947 zu Le Raincy, war e franséisch-lëtzebuergeschen Historiker an Theaterauteur.

De Frantz Funck-Brentano goung zu Paräis, wou säi Papp den Théophile Funck-Brentano Dokter an Dozent war, an d'Schoul, an huet do op der *[[École nationale des chartes|École des Chartes]]* studéiert - Geschicht an al Schrëften haten him et ugedoen.

Scho mat 22 Joer huet en eng Aarbecht iwwer den Doud vum Philipp dem Schéine publizéiert. Hie krut geschwënn d'Manuskripter vun der *Bibliothèque de l'Arsenal* uvertraut. De Frantz Funck-Brentano huet iwwer eng Hellewull Theeme geschriwwen: Iwwer d'Gréisst an d'Dekadenz vun der Aristokratie an de Mëttelklassen, iwwer d'Schluecht vu Courtrai, iwwer d'Originne vum Honnertjärege Krich, iwwer d'Originne vu Frankräich an iwwer d'Geschicht vun der Bastille. Vun den Archivë vun der Bastille huet hien e Katalog erausginn. Hie war och e Spezialist vun de *[[Lettre de cachet]]*, a seng gutt recherchéiert Bicher iwwer bekannt Fäll, wéi dee vum *[[Homme au Masque de Fer]]*, wou sou Bréiwer zum Asaz koumen, haten e grousse Succès.

Och als Theaterauteur huet hie geschafft; en ettlech vun de Stécker déi en, zum Deel zesumme mat anere geschriwwen huet, sinn am *Théâtre de l'Athénée* an am *Odéon* opgefouert ginn. Véier Balletë vun him haten hir Première an der Paräisser Opéra.

Säi Jong, de Christian Funck-Brentano (1894-1966) war ee vun de Grënner vun der Zeitung *[[Le Monde]]*.

De Frantz war de Brudder vun der Claudine Funck-Brentano.

## Wierker
* *Mandrin et les contrebandiers à Autun*, Autun, Imprimerie de M. Dejussieu, 1871
* *La Mort de Philippe le Bel, étude historique*, Paris, A. Picard, 1884
* *Les Archives de la Bastille. Rapport à M. l'Administrateur de la Bibliothèque de l'Arsenal*, 1887
* *Philippe le Bel et la noblesse franc-comtoise*, Nogent-le-Rotrou, Imprimerie de Daupeley-Gouverneur, 1888
* *L'Homme au masque de velours noir dit Le Masque de fer*, Paris, 1894
* *Le Drame des poisons, études sur la société du XVII siècle et la cour de Louis XIV*, Paris, Hachette, 1899
* *La Prise de la Bastille (1789, 14 juillet)*, Paris, Fontemoing, 1899
* *L'Affaire du collier*, Paris, Hachette, 1901
* *La Mort de la reine, les suites de l'affaire du collier*, Paris, Hachette, 1901
* *Les Lettres de cachet à Paris: étude, suivie d'une liste des prisonniers de la Bastille (1659-1789)*, Paris, Imprimerie nationale, 1903
* *La Bastille des comédiens: le For l'Évêque*, Paris, Fontemoing, 1903
* *Ce qu'etait un Roi de France *. Paris
Legislativ Prozedur (Lëtzebuerg)

D**'legislativ Prozedur zu Lëtzebuerg**, also d'Aart a Weis, wéi e Gesetz zustan kënnt, ass duerch d'Constitutioun a verschidde Gesetzer gereegelt, a gesäit sou aus:

Souwuel d'Chamber wéi och de Grand-Duc (respektiv d'Regierung) kënnen e Virschlag fir en neit Gesetz maachen. Kënnt e vun der Chamber, nennt een e Gesetzes-Propositioun (*[[Proposition de loi]]*), kënnt e vun der Regierung, heescht dat Gesetzesprojet (*[[Projet de loi]]*).

All Gesetzespropositioun oder -projet muss als éischt dem Staatsrot fir Avis virgeluecht ginn, ier driwwer ofgestëmmt ka ginn. Bei verschiddene Gesetzesprojete muss och d'Meenung vun der zoustänneger Beruffschamber gefrot ginn.

Wann déi Avise bis era sinn, da gëtt den Text vun der Konferenz vun de Presidenten un déi kompetent parlamentaresch Kommissioun weidergeleet. Dës diskutéiert driwwer an deelt dann der Chamber d'Resultat vun hirer Diskussioun mat. Am Fall wou Amendementer, also Ännerungvirschléi, gemaach goufen, mussen dës op en Neits dem Staatsrot fir Avis virgeluecht ginn.

De Rapport vun der Kommissioun gëtt da wéi gesot der Chamber an ëffentlecher Sëtzung duerch de Rapporteur virgestallt an dann diskutéiert, woubäi all Deputéierten d'Wuert kann ergräifen.

Duerno gëtt iwwer de Projet, respektiv d'Propositioun ofgestëmmt, an zwar fir d'éischt Artikel fir Artikel. Wann dobäi Artikele verworf oder Amendementer virgeholl ginn, ouni datt de Staatsrot virdrun dowéinst consultéiert gouf, muss alt erëm deem säin Avis ugefrot ginn. No dësem Avis stëmmt d'Chamber op en nees of, fir d'éischt Artikel fir Artikel, an dann iwwer de Projet, respektiv d'Propositioun als Ganzt.

Wann d'Legislativ am Lëtzebuerger Land, wéi a villen anere Länner och, zwou Kummeren hätt, da géif d'Gesetzespropositioun oder -projet elo un dës zweet Kummer (fr.: *sénat*; dt.: *Bundesrat*) goen. Well zu Lëtzebuerg awer op de Luxus vun enger zweeter Kummer verzicht gëtt, geet den Text dräi Méint nom éischte Vote erëm zeréck an d'Chamber fir en zweete Vote. Sou e *Vote constitutionnel* ass awer net néideg, wann de Staatsrot mam Projet respektiv der Propositioun a senger éischter Form zefridde war an der Chamber eng Dispens fir deen zweete Vote ginn huet.

D'Gesetz trëtt schlussendlech a Kraaft, wann de Grand-Duc et duerch seng Ënnerschrëft promulgéiert. Et ass gëlteg dräi Deeg no senger Publikatioun am *[[Mémorial]]*.
Gustave Jacquemart

De **Gustave** "**Gust**" **Jacquemart**, gebuer den 13. August 1882 zu Forrières an der Belsch, a gestuerwen de 4. Februar 1950 um Lampertsbierg, war e Lëtzebuerger Sportspionéier a Politiker.

De Gust Jacquemart, Jong vun engem Marbersschläifer, gouf bekannt duerch säin Engagement fir de Sport zu Lëtzebuerg. Hien huet sech fir d'Turnen, de Vëlossport, d'Fechten, besonnesch awer de Foussball, agesat. Duerch hie gouf déi éischt Lëtzebuerger Sportsfederatioun, d**[[Fédération des sociétés luxembourgeoises de sports athléthiques]]'' gegrënnt, an där all Zorte vu Sport vertruede waren ier déi eenzel Sportaarten hir eege Federatioune kruten. Hien huet den Turnverband mat gegrënnt an nom [[Éischte Weltkrich]] d'[[Fédération luxembourgeoise de football|Foussball-Federatioun]] mat opgebaut.

Hie stoung mat un der Spëtzt vu ville Sportsorganisatiounen, sou war hien z.&nbsp;B.:
* President vum [[Comité olympique et sportif luxembourgeois]] (1925 - 1950)
* President vun der [[Fédération luxembourgeoise de football]] (1921 - 1950)
* President vum [[Cercle Grand-Ducal d'Escrime Luxembourg]]
* President vun der [[Association des Gymnastes du Centre]]

Hie war och den Trainer vun der [[Lëtzebuergesch Foussballnationalekipp|Lëtzebuerger Foussballnationalekipp]] bei den [[Olympesch Summerspiller 1928|Olympesche Summerspiller 1928]] zu Amsterdam.

An der Politik huet hie seng Carrière [[1915]] als [[Conseiller (Lëtzebuerg)|Conseiller]] am [[Hollerech]]er [[Gemengerot]] ugefaangen, an ass [[1921]], wéi Hollerech un d'[[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] ugeschloss gouf, liberale [[Schäfferot|Schäffe]] vun der Stad ginn. Am [[Zweete Weltkrich]] huet hie 4 Joer am [[Konzentratiounslager|KZ]] leide missen. Duerno, vun 1945 bis 1950, gouf hienen Deputéierten a Vizepresident an der [[Chamber]].

Hie war mat der [[Joséphine Jaans]] bestuet.
== Gielercher==
* Commandeur vum [[Ordre d'Adolphe de Nassau]]
* 
* 
* 
* 
* 
* 

== No him benannt==
Nom Gustave Jacquemart ass eng Strooss um [[Bouneweg-Nord/Verluerekascht|Verluerekascht]] benannt. De ''boulevard Gustave Jacquemart'' verleeft vum ''boulevard de la Fraternité'' bis an d**rue Émile Mayrisch''.
MacNaughton

**MacNaughton** (geleeëntlech och: *MacNaughtan*) ass den Numm vun engem schottesche Clan.

*De Wopen: En Tuerm, dee belagert gëtt
*De Motto: *I hope in God*
*De gäleschen Numm: *MacNeachdainn*
*D'Originn vum Numm: (aus dem Gäleschen) MacNeachdainn: De Jong vum Nechtan, dee Rengen
*D'Planz vum Clan: Azalee
*De Krichskreesch: *Fraoch Eilean* (Insel voll mat Heedekräitchen)

Et ass dovun auszegoen, datt de Grënner vun dësem Clan den Nachtan Mor war, deen am zéngte Joerhonnert gelieft huet. De Clan ass ee vun deenen, déi vum Malcolm IV. vun der Provënz Moray op déi kinneklech Lännereien zu Strathtay verjot goufen. Honnert Joer méi spéit, hate se Land laanscht de Loch Awe an de Loch Fyne. 1267 goufen de Gilchrist MacNaughtan a seng Ierwe vum Alexander III. als Hausmeeschtere vun der Buerg Fraoch Eilien am Loch Awe ugestallt. No an no krute se nach d'Buergen Dubh-Loch zu Glen Shira an Dunderave beim Loch Fyne.

Den Alexander, den déizäitege Chef vum Clan, dee vum James IV. zum Ritter geschloe gi war, ass 1513 an der Schluecht vu Flodden ëmkomm. Den John, dem Alexander säi Jong, war 1698 an der Schluecht vu Killiecrankie mat dobäi.
Legislativ

D**'Legislativ** (v. lat. *lex, legis* - d'Gesetz; d'Gewalt déi Gesetzer mécht) ass an enger Demokratie eng vun den dräi Gewalten nieft der Exekutiv an der Judikativ. Si ass zoustänneg fir d'Berodung an d'Stëmme vu Gesetzer (Legislativ Prozedur) am inhaltlechen a formelle Sënn, wéi och fir d'Kontroll vun der Exekutiv an der Judikativ. An enger representativer Demokratie mat Gewaltendeelung steet d'Legislativ de Parlamenter zou. A Staate mat Elementer vun direkter Demokratie trëtt am Eenzelfall och d'Vollek als Legislateur op.

Zu Lëtzebuerg gëtt d'Legislativ vun der Chamber gebilt. An der Bundesrepublik Däitschland bilden de Bundestag an de Bundesrat wéi och déi eenzel Lännerparlamenter d'Legislativ. An der Schwäiz hu mer den Nationalrat an de Ständerat, an an Éisträich den Nationalrat an de Bundesrat. Eis franséisch Nopere kennen d'Assemblée nationale an de Senat.

An der Europäescher Unioun sinn, an deene meeschte Fäll, d'Europäescht Parlament an de Conseil vun de Ministere Colegislateur. An deenen anere Fäll ass dat de Conseil eleng.

## Kuckt och
* Chamber
* Europäescht Parlament
* Conseil vun der Europäescher Unioun
Dirk Bogarde

De **Sir Dirk Bogarde** (Derek Jules Gaspard Ulric Niven van den Bogaerde), gebuer den 28. Mäerz 1921 zu West Hampstead engem Quartier vum Londoner Bezierk Camden, a gestuerwen den 8. Mee 1999 zu London, war en englesche Schauspiller.

De Jong vun engem hollännesche Kënschtler an enger schottescher Schauspillerin huet seng Karriär am Theater als Bünendekorateur zu London ugefaangen.

## Filmer (Auswiel)
* *[[Daddy Nostalgie]]* (1990) vum Bertrand Tavernier mam Jane Birkin
* *[[Despair]]* (1978) vum Rainer Werner Fassbinder mam Klaus Löwitsch
* *[[A Bridge Too Far (Film)|A Bridge Too Far]]* (1977) vum Richard Attenborough 
* *[[Providence]]* (1977) vum Alain Resnais mam Ellen Burstyn an John Gielgud
* *[[Permission To Kill]]* (1975) vum Cyril Frankel mam Ava Gardner an Timothy Dalton)
* *[[Il portiere di notte]]* (1974) vum Liliana Cavani mam Charlotte Rampling
* *[[Le serpent (Film 1973)|Le serpent]]* (1973) vum Henri Verneuil mam Yul Brynner an Henry Fonda
* *[[Morte a Venezia]]* (1971) vum Luchino Visconti 
* *[[Justine (Film 1969)|Justine]]* (1969) vum George Cukor mam Anouk Aimée a Philippe Noiret
* *[[La caduta degli dei]]* vum Luchino Visconti mam Ingrid Thulin
* *[[The Fixer]]* (1968) vum John Frankenheimer mam Alan Bates
* *[[Sebastian]]* (1968) vum David Greene mam Nigel Davenport, John Gielgud a Lilli Palmer
* *[[Our Mother's House]]* (1967) vum Jack Clayton
* *[[Accident]]* (1967) vum Joseph Losey
* *[[Darling (Film 1965)|Darling]]* (1965) vum John Schlesinger mam Julie Christie
* *[[The High Bright Sun]]* (1964) vum Ralph Thomas 
* *[[Doctor in Distress]]* (1963) vum Ralph Thomas 
* *[[The Servant (Film 1963)|The Servant]]* (1963) vum Joseph Losey mam Sarah Miles 
* *[[I Could Go on Singing]]* (1963) vum Ronald Neame mam Judy Garland
* *[[Victim]]* (1961) vum Basil Dearden 
* *[[The Angel Wore Read]]* (1960) vum Nunnally Johnson mam Ava Gardner
* *[[Song Without End]]* (1960) vum George Cukor 
* *[[The Wind Cannot Read]]* (1958) vum Ralph Thomas 
* *[[A Tale of Two Cities]]* (1958) vum Ralph Thomas 
* *[[Doctor at Large]]* (1957) vum Ralph Thomas 
* *[[Doctor at Sea]]* (1955)vum Ralph Thomas mam Brigitte Bardot
* *[[The Sleeping Tiger]]* (1954) vum Joseph Losey
* *[[Doctor in the House]]* (1954) vum Ralph Thomas

## Um Spaweck
Sajanbierger

Déi bis zu 3.492 m héich **Sajanbierger** fënnt een haaptsächlech a Russland (Asien), mä zum Deel och an der Mongolei.

Am Norde grenzen dës héich Bierger un d'Mëttelsibirescht Biergland, am Osten un d'Angara an de Baikalséi, am Süden un d'Tannu-ola-Bierger, am Westen un den Altai an am Nordweste gi se an d'Zapadno Sibirskaja iwwer.

D'Sajanbierger, déi zu de Südsibiresche Bierger gehéieren, bestinn aus zwéin Deelbierger, deem méi niddrege **West-Sajan** (bis zu 2.930 m), deen ausschliisslech a Russland läit, an deem méi héijen **Ost-Sajan** (bis zu 3.492 m; Munku Sardyk); nëmmen déi südëstlech Ausleefer vum Ostsajan, un déi och de kristallklore Séi Chubsugul grenzt, leien an der Mongolei.

Bannent dem Westsajan entspréngt den Abakan, am Ostsajan entsprangen de Grousse Jenissei, de Kan an d'Uda.

Nërdlech vun de Sajanbierger läit Krasnojarsk, um Ostrand leien Angarsk an Irkutsk.

## Um Spaweck
Stanowojbierger

D**'Stanowojbierger** si Bierger a Sibirien, Ost-Russland (Asien). Si sinn ongeféier 700&nbsp;km laang a bis zu 2.412 m héich.

Et fënnt ee se als Deel vun de Südsibiresche Bierger ongeféier 570&nbsp;km südlech vum Knéi vun der Lena. An dësen héije Bierger läit och d'Grenzlinn tëscht den Anzuchsgebidder vum Nordpolarmier a vum Pazifik. Duerch d'Stanowojbierger, an deenen de Floss Aldan entspréngt, féiert d'Eisebunnsstreck Baikal-Amur.

## Kuckt och
* Stanowojhéichland
## Um Spaweck
* Stanowojbierger op World Mountain Encyclopedia
* E puer Fotoen
Regierung

D**'Regierung** oder de **Gouvernement** ass déi iewescht Institutioun vun engem Staat. Si leet an iwwerwaacht d'Gesamtpolitik vum Staat. D'Regierung, hir Organisatioun a Funktioun stinn an enker Bezéiung mat der Herrschaftsstruktur, déi an der entspriechender Gesellschaft besteet, a mat der sozio-ekonomescher Uerdnung.

A modernen, demokratesche Staaten ass mat *Regierung* meeschtens d'Exekutiv vun engem Staat oder vun enger Gebittseenheet vun engem Staat gemengt.

### zu Lëtzebuerg
Zu Lëtzebuerg setzt sech d'Exekutivorgan aus dem Groussherzog an de Ministeren zesummen. Op Grond vun der Constitutioun ass et de Grand-Duc eleng, deen d'Exekutiv ausüübt, mä all Decisioun muss vun engem Regierungsmember contresignéiert ginn. De Grand-Duc reegelt d'Organisatioun vu senger Regierung, déi op d'mannst aus dräi Membere bestoe muss, an ernennt deemno d'Ministeren. Hien huet theoreetesch déi fräi Wiel fir déi Leit erauszesichen déi zesumme mat him, als Minister, d'Exekutiv bilden. An der Praxis ass de Grand-Duc awer a sengem Choix limitéiert well d'demokratesch Prinzippie verlaangen, datt d'Ministeren net nëmmen d'Vertraue vum Grand-Duc, ma och vun der Chamber mussen hunn. No den allgemenge Gewunnechten ass et esou, datt de Grand-Duc just de President vun der Regierung (Premierminister) eraussicht, deen da seng Mataarbechter proposéiert fir eng Regierung op d'Been ze stellen, déi vun der Chamber ugeholl gëtt. De Grand-Duc ernennt déi Perséinlechkeeten déi him vum Regierungspresident proposéiert ginn.

## Um Spaweck
Tannu-ola-Bierger

Déi bis zu 2.930 m héich **Tannu-ola-Bierger** fënnt een an der Mongolei an a Russland (Asien).

Am Nordwesten an Norde grenzen dës héich Bierger, déi bal komplett a Süd-Sibirie leien an dowéinst zu de Südsibiresche Bierger gehéieren, un de Westsajan, am Oste gi se an dat ganz wäitleefegt Dall vun der Selenga iwwer. Am Süde grenze se un d'Taiga vun engem wäitleefege Baseng, wou wäit ewech op deem senger Südsäit sech de Mongoleschen Altai erhieft. Am Weste grenze se un de Russeschen Altai.

Nëmmen déi extreem südlech Ausleefer vum Tannu-ola, un déi och de Séi Ubsa-nor grenzt, leien an der Mongolei. Am Oste vun de Bierger entspréngt de Klenge Jenissei, am extreeme Westen d'Bija - un der Nout vun den *Tannu-ola-Bierger*, dem *Westsajan* an dem *Altai*.
Tscherskibierger

D**'Tscherskibierger** (*[[Hrebet]] čerskogo* - Cerski-Bierger) fënnt een am Nordoste vu Russland (Asien). Se si bis zu 3.147 m héich.

### Geographie

Dës héich Bierger leien nërdlech a südlech vum Polarkrees an an der Mëtt vun Ostsibirien, haaptsächlech am Zentrum vu Jakutien. Si sinn ongeféier 700&nbsp;km wäit ewech vum Floss-Ënnerlaf vun der Lena, deen duerch déi Mëtteljakutesch Dällt leeft, a vun der Stad Jakutsk.

Si grenzen als Deel vum Ostsibiresche Biergland am Norden un d'Laptewmier, am Nordosten un d'Ostsibirescht Déifland an am Osten un d'Momabierger. Am Südoste fale se no an no zum Ochotskesche Mier of. D'Ausleefer vun den Tscherskibierger, zu deenen d*Balogochan-Kette* mat dem 2.586 m héijen Peak Oforigen gehéiert, reeche bis knapps viru Magadan, déi wäit a breet eenzeg Groussstad un der russescher Pazifikküst (Ochotskescht Mier). Vun do aus sinn et "nëmmen" nach ongeféier 450&nbsp;km (Loftlinn) bis zur Hallefinsel Kamtschatka. Am Weste ginn d'Bierger iwwer d'Jana-Dall an iwwer d'Héichland vun Oimjakon an d'Werchojansker Bierger iwwer.

### Extensioun

Déi knapps 1.000&nbsp;km laang Tscherskibierger verlafe bal parallel zu de Werchojansker Bierger, déi ongeféier 500 bis 600&nbsp;km weider ëstlech leien; wann een déi uewe genannte südëstlech Ausleefer, déi bis un d'Ochotskesch Mier erureechen, nach dobäi zielt, da si se souguer iwwer 1.200&nbsp;km laang.

### Bierger a Flëss

Déi héchst Bierger erreechen an der Gora Pobeda (ongeféier 180&nbsp;km nordëstlech vun der Stad Ust-Nera) eng Héicht vun 3.147 m. Si gi vun der Indigirka duerchfloss. Si trennen d'Anzuchsgebidder vun der Lena an der Kolyma, déi allebéid an d'Nordpolarmier lafen.

### Gold

An den Tscherskibierger (méi genee: un den zwee Ufere vun der Kolyma) gouf (a gëtt) no Gold gegruewen - souwuel "iwwer Dag" wéi och "ënner Dag"; weider Infoen heizou fënnt een ënner Goldrausch op der Kolyma.
Werchojansker Bierger

D**'Werchojansker Bierger** (russ. *Верхоянский хребет - Verchojanskij Chrebet*) fënnt een am Nordoste vu Russland (Asien). Hir maximal Héicht läit bei 2.959 m.

Si leien nërdlech a südlech vum Polarkrees an an der Mëtt vun Ostsibirien, haaptsächlech am Zentrum vu Jakutien. Si grenzen als Deel vum Ostsibiresche Biergland am Norden un d'Laptewmier. Am Oste gi se iwwer den Dall vun der Jana an iwwer d'Héichland vun Oimjakon an d'Tscherskibierger iwwer. Am Südoste fale s'iwwer zwéin Ausleefer (*Sunta Chajata* a *Sette Daban*) no an no op Ochotskescht Mier erof, un deem senger südlecher Küst d'Dschugdschurbierger derbäikommen. Am Südwesten a Weste sinn d'Flossdäller vum Aldan a vun der Lena an domat déi Mëtteljakutesch Dällt.

Déi knapps 1.200&nbsp;km laang Bierger lafen zimmlech genee parallel zu den Tscherskibierger, déi ongeféier 500 bis 600&nbsp;km méi wäit ëstlech leien; mat der uewe genannter *Sunta Chajata* sinn déi knapps oder guer net besidelt Bierger souguer iwwer 1.700&nbsp;km laang. Am Norde si se bis zu 2.389 m héich, an der Mëtt bis zu 2.295 m an am Süden erreeche se souguer bis zu 2.959 m (Mus Chaja).

Déi héich Bierger trennen d'Anzuchsgebidder vun der Lena a vun der Jana. Zimmlech wäit am Norden, ongeféier an der Mëtt tëscht de Werchojansker Bierger an den Tscherskibierger läit déi kleng Stad Werchojansk. An der Mëtt vun de Werchojansker Biergers entspréngt d'Jana, am Süden d'Indigirka.
Stanowojhéichland

D**Stanowojhéichland**, dat sinn héich Bierger a Sibirien, Russland (Asien). Si sinn ongeféier 500&nbsp;km laang a bis zu 2.999 m héich.

Dës Bierger, déi zu de Südsibiresche Bierger gehéieren, leien nordëstlech vum Baikalséi, direkt nërdlech vum Witimplateau an direkt südlech vum Patomhéichland. An hinnen entspréngt déi Iewescht Angara a si gi vum Witim-Floss traverséiert.

## Kuckt och
* Stanowojbierger
Le Paris

De **Le Paris** ass e Kino am Zentrum vu Beetebuerg mat engem Sall.

Säin Numm huet hie well e vun engem Paräisser Architekt gebaut gouf. Dat war am Joer 1978. Projektioune gi vun engem Grupp vu Fräiwellege gemaach, déi Spaass um Kino hunn. Normalerweis ass vu freides bis dënschdes ëmmer owes vun 20:30 u Virstellung. Bei Jugendfilmer ass och nach samschdes a sonndes um 16:00 Auer eng Virféierung.

## De Sall
* Am Sall sinn 170 Sëtzplazen
* Den Ecran ass 12 m breet a 6 m héich
* Projektioun am 35&nbsp;mm
* Toun: Digital mat dts
* Videoprojektioun ass méigelch
* Zanter September 2011 ass de Sall mat engem modernen digitale Projekter ausgerëscht.

Geréiert gëtt dat Ganzt vun deene selwechte Leit, déi och d'Projektiounen an d'Kees maachen. Dat Ganzt steet ënner dem Statut vun enger a.s.b.l.. Zousätzlech zu den Aktivitéiten am Kino organiséiert d'Ciné le Paris a.s.b.l. och nach all Joer e puer Open Air Filmvirstellungen.

De Christian Spielmann huet dem Kino e Monument gesat an engem 315 Säiten dëcke Buch, an dem all Filmer ze fanne sinn déi vum 21. Dezember 1956 bis zum 25 Dezember 1998 am Le Paris gespillt si ginn.

## Zuelen
* 2008 hu sech 7.525 Leit 96 verschidde Filmer am Le Paris ugekuckt, an dat an 375 Virstellungen.

## Literatur
* Christian Spielmann: *Das Bettemburger Le Paris,* Lëtzebuerg 1999.

## Kuckt och
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Kinoen

## Um Spaweck
* D'Websäit vum Le Paris
Akustik

D**'Akustik** ass d'Wëssenschaft vum Schall. Physikalesch gesi kann een d'Akustik als Léier vun de mechanesche Schwingungen a flëssegen, festen a gasförmege Medien definéieren.

## Um Spaweck
Atomphysik

D**'Atomphysik** beschäftegt sech mam Opbau vun den Atomen, haaptsächlech mat der Elektronenhüll. Fir d'Beschreiwung vun den Atomer gebrauchen d'Physiker Atommodeller, déi meeschtens mathematesch beschriwwe ginn.

## Um Spaweck
Kärphysik

D**'Kärphysik** ass dee Beräich vun der Physik, dee sech mam Opbau a mam Verhale vun Atomkäre beschäftegt.

## Kuckt och
* Atomphysik
* CERN

## Um Spaweck

* Informatiounen iwwer all bekannt Nukliden
Magnetismus

**Magnetismus** ass d'Eegeschaft vun engem Material, magnéitesch Stoffer unzezéien. Dës Stoffer ginn als ferromagnéitesch bezeechent. Dorënner falen all Aarte vu Metaller. D'Material, dat iwwer dës Unzéiungskraaft verfüügt, gëtt Magnéit genannt.

## Um Spaweck
Willy Kemp

De **Willy Kemp**, gebuer den 28. Dezember 1925 zu Koplescht, a gestuerwen den 19. Oktober 2021 zu Bartreng, war e lëtzebuergesche Vëlossportler.

## Liewen a Karriär
Hien huet 1948 seng Carrière als professionelle Vëlossportler an der Ekipp Garin ugefaangen. 1949 gouf e Lëtzebuerger Champion bei den Nationale Meeschterschaften op der Strooss. 1948 ass hie fir d'éischt beim Tour de France matgefuer, an huet dat am Ganzen zéng Mol gemaach. 1950 gouf en 21. am Generalklassement, an 1955 gouf hien deen éischte bei der Etapp vun Namouer op Metz.

No senger Cyclistëcarrière gouf de Willy Kemp Instrukter am Lycée Technique du Centre, huet an der Reservemannschaft vum CA Spora Foussball gespillt, a war an engem Sportdauchveräin.

## Palmarès
### Als Junior
* 1946
** 2. Championnat vu Lëtzebuerg
### Als Amateur
* 1947
** 1. Grand Prix François Faber
** 1. op der Studenteweltmeesschterschaft
** 2. am Grand Prix Général Patton
** 2. um Championnat du Monde universitaire de poursuite mat der Ekipp
** 3. um Championnat du Monde universitaire de poursuite am Eenzelfueren
** 12. op der Weltmeeschterschaft fir Amateuren e. a. mam Marcel Ernzer
** 27. am Grand Prix des Nations

### Als Profi
* 1948
** 7. Tour de Luxembourg
* 1949
** 1. bei den Nationale Meeschterschaften op der Strooss an der Course en Ligne (Kategorie Professionel) 
** 4. a Liège-Bastogne-Liège
** 9. am Tour de Luxembourg
** 20. am Tour de Suisse
* 1950
** 4. Circuit du Limbourg
** 5. Tour de Luxembourg
** 10. op der Weltmeeschterschaft
** 11. am Grand Prix du Midi Libre
** 21. Tour de France
** 22. am Tour de Suisse
* 1951
** 2. Championnat vu Lëtzebuerg
** 5. Wien - Graz - Wien
** 5. am Tour de Luxembourg
** 18. am Tour de Suisse
** 55. am Tour de France
* 1952
**1. an der 1. Etapp vun der Ronde van Nederland 1952 
** 2. Championnat vu Lëtzebuerg
** 5. Tour de Luxembourg
** 13. an der Deutschland-Rundfahrt
* 1953
** 5. Championnat vu Lëtzebuerg
** 5. Championnat vu Lëtzebuerg (Cyclo-Cross)
** 16. am Tour de Luxembourg
** 28. am Tour de Suisse
** 66. am Tour de France
* 1954
** 5. Championnat vu Lëtzebuerg
** 5. Lëtzebuerg - Nancy
** 19. Tour de Luxembourg
** 30. Tour de France
* 1955
** 2. Championnat vu Lëtzebuerg
** 3. Tour de l'Oise
*** 1. vun der 2. Etapp
** 7. am Tour de Luxembourg
** 28. am Tour de Suisse
** 60. Tour de France
*** 1. vun der 4. Etapp vun Namur op Metz
* 1956
** 5. um Championnat vu Lëtzebuerg
** 4. um Championnat vu Lëtzebuerg (Cyclo-Cross)
** 14. am Tour de Luxembourg
*** 1. vun der 3. Etapp
** 28. a Milano-Torino (225&nbsp;km)
** 83. Tour de France

### als Individuel
* 1957
** 3. Championnat vu Lëtzebuerg

## Kuckt och
* Tour de France

## Um Spaweck
*Komplette Palmarès