open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Europäesche Wirtschafts- a Sozialcomité

Den **Europäesche Wirtschafts- und Sozialcomité** (EWSC; EWSA op Däitsch; CESE op Franséisch) huet eng berodend Funktioun an der Europäescher Unioun. E gouf 1957 duerch d'Traitéë vu Roum geschaf. An him si Patronat, Gewerkschaften, Baueren, Konsumenten, an aner Interessegruppe vertrueden, déi zesummen déi "organiséiert Biergerschaft" forméieren.

Déi genee Zesummesetzung, d'Organisatioun an d'Aufgabe vum EWSC sinn an den Artikelen 257 bis 262 vum Traité iwwer d'Europäesch Communautéit gereegelt.
## Memberen

Den EWSC huet 329 Memberen, déi sech, jee no hirer Gréisst, op d'Memberstaate vun der EU verdeelen.

D'Membere ginn zwar vun de Regierunge vun de Memberslänner proposéiert, mä sinn an hirer Aarbecht komplett onofhängeg. Si ginn op fënnef Joer ernannt, a kënnen eng zweet Kéier erëmernannt ginn.

Déi 6 Lëtzebuerger Membere sinn (Stand: Oktober 2020):
Nobert Geisen, Claudine Otto, Jean-Claude Reding, Marco Wagener, Marie Josiane Willems a Romain Wolff.

## Aufgaben
Den EWSC huet just eng Beroder-Funktioun, kann also keng Decisiounen huelen, déi definitiv wieren. Hie muss awer consultéiert ginn, wann et ëm Gesetzesprojete geet, déi d'Wirtschafts- oder Sozialpolitik vun der EU uginn. Zanter dem Traité vu Maastricht sinn d'Gebidder ausgespreet ginn op Ëmwelt, Erzéiung, Konsumenteschutz, Gesondheet, indirekt Besteierung, transeuropäesch Réseauën a Strukturfongen. Sou gëtt hien Avisen of bei Propositiounen, déi d'Europäesch Kommissioun dem Europäesche Parlament an dem Conseil vun der Europäescher Unioun mécht. A politesche Gespréicher mat der Kommissioun, dem Parlament oder dem Rot vertrëtt den EWSC d'Interessen an d'Positioune vu senge Memberen.

De Comité kënnt an enger Vollversammlung zesummen. D'Avisen, déi do ugeholl ginn, ginn a 6 Ënnercomitéën (oder "Fachgruppen") 
virbereet, déi thematesch organiséiert sinn. All 2 Joer ginn aus senger Mëtt e President an 2 Vizepresidente gewielt.

Den EWSC huet säi Sëtz zu Bréissel.

## Kuckt och
* Institutioune vun der Europäescher Unioun

## Um Spaweck
* Offiziell Websäit vum EWSC (en./fr.)
Albert Borschette

Den **Albert Borschette**, gebuer de 14. Juni 1920 zu Dikrech, a gestuerwen den 8. Dezember 1976 zu Bréissel, war e lëtzebuergeschen Diplomat a Schrëftsteller.

## Säi Liewen
Den Albert Borschette huet säi Lycée zu Dikrech an an der Stad gemaach an duerno op den Unien zu Aix-en-Provence, Innsbruck, München a Paräis studéiert.

Am Krich gouf en an d'Wehrmacht zwangsrekrutéiert a huet missen un d'Ostfront. Seng Erliefnesser do huet e literaresch verschafft: bal all seng Bicher hunn iergendwéi mat der Sowjetunioun oder mam Krich ze dinn. Fir säi Roman *Continuer à mourir* krut hien 1957 de SELF-Präis.

Nom Krich war hie Presseattaché am Staatsministère an duerno war hien der Rei no, Vertrieder vu Lëtzebuerg beim ieweschte Kommando vun der franséischer Besatzungsarméi an Däitschland, an der Kontrollkommissioun vun den Alliéierten zu Berlin, a Botschaftssekretär zu Berlin an dann zu Bréissel.

Säin Asaz an a fir Europa kann een als Bäitrag dozou gesinn, weider Kricher an Europa onméiglech ze maachen (an engem vu senge Bicher schreift e vun der "génération sacrifiée"). Tëscht 1958 a 1970 war den Albert Borschette Stännege Representant (Ambassadeur) vu Lëtzebuerg bei den Europäesche Communautéiten, der spéiderer Europäescher Unioun.

Tëscht 1970 an 1976 war hien, ënner de successive Presidentschafte vum Franco Maria Malfatti, Sicco Mansholt a François-Xavier Ortoli, Member vun der Europäescher Kommissioun ("Kommissär"), zoustänneg fir d'Konkurrenz. Ënner senger Zoustännegkeet koum et ënner anerem zum Zerschloe vum Zockerkartell. Vun 1970 bis 1973 war en zousätzlech Kommissär fir Regionalpolitik an de Budget.

No him genannt ass e Konferenzzentrum zu Etterbeek (Haaptstadregioun Bréissel) an eng Strooss um Kierchbierg, an der Stad Lëtzebuerg (Rue Albert-Borschette).

## Säi Wierk
1945 huet hien zesumme mam François Léon Lefort d'politesch-literaresch Wochenzeitung *[[Clarté]]* publizéiert.
**[[Journal russe]]* (1946)
**[[Itinéraires]]* (1952)
**[[Continuez à mourir]]* (1959)
**[[Itinéraires soviétiques]]*, Bréissel (André De Rache éd.), 1971; 244 Säiten.
**[[Literatur und Politik]]* (1954)

## Gielercher

* 

## Kuckt och
*Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller
Loire (Floss)

D**'Loire** ass mat enger Längt vun 1020 Kilometer dee längste Floss a Frankräich.
## Bedeitung

## Géigend
De Flossnumm geet op am *[[Pays de la Loire]]* an an den Departementer
* Departement Haute-Loire (43)
* Departement Indre-et-Loire (37)
* Departement Loire (42)
* Departement Loire-Atlantique (44)
* Departement Maine-et-Loire (49)
* Departement Saône-et-Loire (71)
## Nieweflëss
* Allier
* Arroux
* Beuvron
* Bresbe
* Cher
* Erdre
* Furens
* Indre
* Loiret
* Maine
* Sèvre Nantaise
* Vienne

## Sproochleches
Dat franséischt Adjektiv *ligérien, ligérienne*, dat sech op d'Loire bezitt, kënnt vum laténgeschen Numm vum Floss *Liger*.

## Kuckt och
* Schlässer vun der Loire

## Um Spaweck

* Tourismus am Dall vun der Loire
Seine

D**'Seine** ass ee Floss am Norde vun Frankräich.

Si huet hir Quell an der Bourgogne bei Saint-Germain-Source-Seine um Platto vu Langres, am Departement Côte-d'Or, a leeft vun Osten no Nordwesten fir zu Le Havre an den Äermelkanal ze lafen. Mat enger Längt vu 776&nbsp;km ass si den drëttlängste Floss a Frankräich a se huet een Anzuchsgebitt vun ongeféier 75.000 km².

D'Plaz vun der Quell den *Domaine des Sources de Seine* gouf 1865 vun der Stad Paräis opkaaft fir domat hiren Usproch um Floss ze beweisen an den Haussmann huet do e kitschegt Monument dat un d'Gëttin Sequana soll erënneren, opriichte geloss.

D'Seine ass op 560&nbsp;km mat Schëffer befuerbar, a Mieresschëffer kënne bis 120&nbsp;km d'Seine eropfueren.

D'Seine fléisst duerch follgend Departementer:

* Departement Seine-Maritime
* Departement Eure
* Departement Yvelines
* Departement Hauts-de-Seine
* Departement Paräis
* Departement Val-de-Marne
* Departement Seine-et-Marne
* Departement Aube
* Departement Côte-d'Or
* Departement Essonne

Haaptnieweflëss vun der Seine

* Aube (R) - 248&nbsp;km
* Yonne (L) - 293&nbsp;km 
* Loing (L) - 166&nbsp;km
* Essonne (L) - 90&nbsp;km
* Orge (L) - 50&nbsp;km
* Yerres (R)- 93,5&nbsp;km
* Marne (R) - 525&nbsp;km
* Oise (R) - 302&nbsp;km
* Epte (R) - 100&nbsp;km
* Andelle (R) - 54&nbsp;km
* Eure (L) - 225&nbsp;km
* Risle (L) - 140&nbsp;km.

## Gréisser Stied laanscht déi d'Seine fléisst
* Troyes
* Paräis
* Rouen
* Le Havre

## Literatur
* Adolphe Joanne, *Géographie, histoire, statistique et archéologie de la Côte-d'Or*; Éditions du Bastion, 1869; Nodrock 2005 -> ISBN 27455 0314 6; vgl. Ss. 26-35: *Le bassin de la Seine*.

## Um Spaweck
Loire

Mat **Loire** mengt een:

* e Floss a Frankräich: Loire (Floss)
* e franséischt Departement: Departement Loire
Seine (Homonymie)

Mat **Seine** mengt een:

* de franséische Floss: Seine
* e fréiert franséischt Departement: Departement Seine
International Air Transport Association

D**'International Air Transport Association**, kuerz **IATA** genannt, ass eng international Fluchgesellschaftsorganisatioun, déi hiren Haaptsëtz zu Montréal am Québec huet.

Iwwer dës Organisatioun kënne Fluchgesellschaften, egal ob Passagéier- oder Fracht, zu favorabele Konditioune mateneen handelen. Allerdéngs krut d'IATA dowéinst och schonn dacks de Virworf gemaach, sech wéi e Kartell ze verhalen, wat zu Ongonschte vun de méi klenge Betriber ass.

## IATA-Coden
D'IATA huet weltwäit Coden un d'Fluchhäfen a Fluchgesellschafte verdeelt. Fir d'Fluchgesellschaften ass et en 2-Buschtawe-Code, deen, zesumme mat enger Nummer d'Nummer vum Vol bilt. D'Fluchhafecodë bestinn aus 3 Buschtawen.

* Lëscht vun den IATA Coden (Fluchhafen)
* Lëscht vun den IATA Coden (Fluchgesellschaft)

## Um Spaweck

* Offiziell Säit
* Datenbank mit detaillierter Suchfunktion (Deutsch/Englisch)
Lëscht vun de belsche Waasserleef

Dës **Lëscht vun de belsche Waasserleef** ass en Deel vun de .

## A
* Alyse
*Amblève (Floss), de: *Amel*
* Atert, fr.: *Attert*

## B
*Batterie
*Bech
*Bel
*Berwinne
*Bocq
*Bolland
*Braunlauf

## C

## D
*Demer
*Dendre
*Dommel
*Durbaach
*Durme
*Dyle; nl: *Dijle*

## E
*Eau Blanche
*Eau Noire
*Eau d'Heure
*Eau Rouge, en Niewefloss vun der Amblève
*Eau Rouge, en Niewefloss vum Wayai
*Escaut, 200 Kilometer; nl: *Schelde*;

## F
*Fooschtbaach

## G
*Geer
*Gette
*Geul
*Gileppe
*Grande Nèthe
*Grande Gette
*Gulp
## H
*Habich
*Haine
*Hante
*Herck
*Hermeton
*Hogne
*Hoyoux

## I
*Inde

## J
* Julienne

## K
*Kemmelbeek
*Kuer, fr.:*Chiers*

## L
*Légia
*Lembrée
*Lesse
*Lomme
*Leie

## M
*Magne
*Mandel
*Mangelbeek
*Mehaigne
*Meuse, 950 Kilometer laang dovun der 183 an der Belsch; nl: *Maas*; wa: *Moûze*
*Miezegerbaach
*Millebaach
*Moervaart
*Molignée
*Mühlbach

## N
*Nèthe
*Néblon
*Ninglinspo
*Noir Ru

## O
*Oise
*Our
*Ourthe

## P
*Pall
*Petite Nèthe
*Petite Gette
*Pouhon

## Q

## R
*Rechterbach
*Rée
*Réibaach
*Ri de Vaux
*Ri Jean-Jean
*Roer
*Rubicon
*Ruisseau d'Asse
*Ruisseau des Cailloux
*Ruisseau du Laid Trou
*Ruisseau de Lipré
*Ruisseau de Remichampagne
*Ruisseau du Beulet
*Rulles
*Rupel

## S
*Salm
*Sambre
*Samme
*Sauer, fr.: *Sûre*
*Semois; wallounesch: *Simwès*
*Senne
*Strange

## T
*Ton
*Trëtterbaach
## U

## V
*Velp
*Vesdre
*Vierre
*Vire
*Viroin
*Voer, Niewefloss vun der Meuse
*Voer, Niewefloss vun der Dijle
*Vyle

## W
*Warche
*Wiltz (zu Lëtzebuerg Wolz, Niewefloss vun der Sauer).
*Woltz (zu Lëtzebuerg Weierbaach, Niewefloss vun der Wolz (Klierf)).

## X

## Y
*Yerne
*Yser, nl: *IJzer*

## Z

## Um Spaweck
Lëscht vun de Schwäizer Flëss

Dës **Lëscht vun de Schwäizer Flëss** ass en Deel vun de .

## A
*Aabach
*Aach
*Aare
*Adont
*Albula
*Allaine
*Allondon
*Alp
*Alte Aare
*Alter Rhein
*Arborgne
*Areuea-Bach
*Areuse
*Arnon
*Arve
*Aubonne
*Averser Rhein

## B
*Bavona
*Bergalgabach
*Berninabach
*Beverion
*Biber
*Binna
*Birs
*Boiron
*Bondasca
*Borgne
*Brancla
*Breggia
*Brenno
*Broyce
*Bünz

## C
*Calancasca
*Canaria
*Carassino
*Cassarate
*Chärstelenbaach
*Chiene
*Chirel
*Chise
*Chli Schliere
*Chrumm-Bach
*Clemgia

## D
*Dala
*Dischmabach
*Diveria
*Dixence
*Douanne (Twannbach)
*Doubs
*Dranse
*Dranse de Bagnes
*Dranse de Ferret
*Dranse d'Entrement
*Dünnern
*Durach

## E
*Emme
*Engelberger Aa
*Engstlige
*Entlen
*Ergolz
*Etsch
*Eulach

## F
*Fätschbach
*Fildrich
*Flaz
*Flern
*Fontannen
*Frenke
*Furkareuss
*Furtbach

## G
*Gadmerwasser
*Galtera (Gottéron)
*Gelgia
*Gentalwasser
*Gérine (Ärgera)
*Glâne
*Glatt (--> Thur)
*Glatt (--> Rhein)
*Glogn
*Goldach
*Göschener Reuss
*Gotthardreuss
*Grande Eau
*Gross Schliere
*Grosses Wasser
*Grüene
*Gryonne
*Gürbe

## H

## I

## J

## K

## L
*Limmat

## M

## N

## O

## P

## Q

## R

* Rhône
* Rhäin

## S
*Sihl

## T

## U

## V

* Venoge

## W

## X

## Y

## Z
Jean Dondelinger

De **Jean Dondelinger**, gebuer de 4. Juli 1931, a gestuerwen den 21. Oktober 2004, war e lëtzebuergeschen Diplomat a Politiker.

Hien huet säin Droitsstudium zu Nanzeg a Paräis mat engem Doktorat ofgeschloss an huet eng Lizenz fir Politologie vum St. Anthony's College zu Oxford.

1958 ass e vu senger Affekotsetude an den Ausseministère gewiesselt, wou en Directeur adjoint fir international Wirtschaftsrelatioune gouf.

Tëscht 1975 an 1984 war e Stännege Representant vu Lëtzebuerg bei der Europäescher Communautéit (der spéiderer Europäescher Unioun).

Duerno gouf e Generalsekretär am Ausseministère.

Vun 1989 bis 1993 war en, ënner der Presidence vum Jacques Delors, Member vun der Europäescher Kommissioun ("Kommissär"), an do zoustänneg fir d'Dossieren Informatioun, Kommunikatioun, Kultur an Audiovisuell Medien.

Duerno war de Jean Dondelinger Ambassadeur vu Lëtzebuerg a Griicheland.
## Gielercher
*  *Großes Silbernes Ehrenzeichen am Bande für Verdienste um die Republik Österreich*.
Umberto Nobile

Den **Umberto Nobile**, gebuer den 21. Januar 1885 zu Lauro bei Neapel, a gestuerwen den 30. Juli 1978 zu Roum, war en italieenesche Loftschëffpionéier.

Den Nobile ass besonnesch duerch d'Polarfahrte mat sengen zwee hallefsteife Loftschëffer berüümt ginn.

Den Nobile war un der Fabrikatioun vum Loftschëff *Roma* bedeelegt, dat spéider vun der italieenescher Regierung un d'USA verkaaft gouf. D*'Roma* gouf den 21. Februar 1922 zu Hampton, Virginia duerch en Accident an der Loft zerstéiert. 34 Membere vun der Equipage koumen dobäi ëm d'Liewen.

1926 huet den Nobile mam Loftschëff *[[Norge (Loftschëff)|Norge]]* zesumme mam Roald Amundsen an dem US-amerikanesche Millionär Lincoln Ellsworth den Nordpol iwwerflunn. Si waren awer net déi Éischt, well den US-Amerikaner Richard Byrd dräi Deeg virdru mat engem Fliger iwwer de Pol geflu war.

Fir en zweete Fluch iwwer den Nordpol, dës Kéier ouni den Amundsen, ass den Nobile den 23. Mee 1928 vu Spitzbergen aus mat der *[[Italia (Loftschëff)|Italia]]* gestart. De 25. Mee, um Wee fir zeréck, ass d'Loftschëff no bei Spitzbergen op d'Äis ofgestierzt, woubäi d'Gondel sech mat néng Mënsche u Bord vum Schëff geléist huet. Doduerch gouf d'Loftschëff nees méi liicht an ass erëm mat sechs Leit an d'Luucht gaangen, mä gouf ni méi erëmfonnt.

Doropshi gouf eng international Sichaktioun organiséiert, un där sech den Amundsen bedeelegt huet. Zanterhier ass den Amundsen vermësst. Den Nobile, dee sech e puer Schanke gebrach hat, gouf vun engem schweedesche Pilot gerett, déi aner Leit aus der Ekipp goufen den 12. Juli vum sowjeteschen Äisbriecher *Krassin* a Sécherheet bruecht.

## Um Spaweck
Roland Wiltgen

De **Roland Wiltgen**, gebuer de 6. Oktober 1957 zu Déifferdeng, ass e lëtzebuergesche Komponist a Musekspedagog.

## Liewen
Hien huet fir d'éischt Musek, an zwar Trompett, Piano a Kompositioun, am Escher Conservatoire an zu Metz studéiert. 1977 ass hien op Paräis gaangen an huet op der École normale de musique de Paris an um Conservatoire national supérieur de musique de Paris studéiert a mat Diplomer an Harmonie, Kontrapunkt, Fugue an Analys ofgeschloss.

Vun 1983 bis 2020 war hie Professer am Escher Conservatoire a Member vu villen Examensjuryen zu Lëtzebuerg, an der Belsch, Frankräich an an Italien.

Zanter der Grënnung vun der SACEM Lëtzebuerg am Joer 2003 war hien do a verschiddene Gremien aktiv an huet 2014, zesumme mat anere Komponisten, d'Fédération luxembourgeoise des auteurs et compositeurs (FLAC) an d'Liewe geruff. Bis 2017 war hien och hiren éischte President.

Hie wunnt zu Uespelt.

## Wierk
Zanter 1985 si bis elo (2022) eng 70 Stécker a ville verschiddenen Genren entstanen:

Piano; Uergel, Chouer, divers Kammermuseksensembelen an allen Gréisstenuerdnungen.

Säin Interessi fir elektronesch a Computertechnologien huet e puer Kompositioune fir dëse Medium ervirbruecht.

D'Haaptgewicht vu sengem Schafe läit awer am symphonesche Beräich, sief et Musek fir Blechbléiser, Harmonieorchesteren oder Symphonieorchesteren.

Vill vun dëse Kompositioune sinn Optragswierker a goufe vu renomméierten Ensembelen zu Lëtzebuerg an am Ausland opgefouert.

E puer vu senge Wierker sinn op CD opgeholl ginn an e groussen Deel ass bei den Luxembourg Music Publishers éditéiert.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Komponisten
## Um Spaweck
* Dem Roland Wiltgen seng Säit op linkedin.com
*E puer Beispiller op soundcloud.
*Seng Säit bei de Luxembourg Music Publishers
Lester Young

De **Lester Young**, gebuer als Lester Willis Young de 27. August 1909 zu Woodville am Mississippi, a gestuerwen de 15. Mäerz 1959 zu New York, war en US-amerikaneschen Tenorsaxophonist, Klarinettist a Komponist.

## Säi Liewen
De Lester Young wiisst zu New Orleans an enger Familljen op, an där jiddwereen e puer Museksinstrumenter spillt. De klenge Lester fänkt mat Batterie, Trompett, Altsaxophon a Gei un. 1928 wiesselt en op Tenorsaxophon a spillt beim Art Brosnson senge *Bostonians*. An d'Joren drop spillt e bal bei Engem, bal bei engem Aneren. 1936 gëtt hien engagéiert vum Count Basie fir am *Reno Club* zu Kansas City mat deem senger Bigband opzetrieden. Zu där Zäit begéint en d'Billie Holiday an den Teddy Wilson, mat deenen hie spéider nach vill Studiosopname mécht. 1940 grënnt hien eng eege Band, e Joer drop spillt e bei sengem Brudder Lee; an 1943 ass en erëm fir eng Zäitche beim Basie. Da geet en an d'Arméi, mä en Deel dovu verbréngt en a Militärprisonge wéinst Drogenaffairen. Nom Krich gëtt en eng Zäit vum Norman Grantz gemanaged fir deem seng *Jazz at the Philharmonic* Tourneeën. Wéinst sengen Alkoholproblemer fënnt hien nëmmen nach Free-Lance-Aarbecht an Orchesteren. Säin éischten Europa-Optrëtt hat en 1952, an dee leschten am Februar 1959 am *Blue Note* zu Paräis. E puer Deeg drop ass de Lester Young am Hotel Alwin zu New York un Häerzversoe wéinst Alkoholismus gestuerwen.

## CD - Tipps

* Lester Young: *Complete Savoy Recordings*, Savoy Jazz, 2 Cden
* Billie Holiday, Lester Young: *Complete Recordings*, Jazz Factory, Spuenien, 2 CDen

## Kuckt och
* Lëscht vun Jazzmuseker
* Lëscht vun de Saxophonisten
## Um Spaweck
José Martí

De **José Julián Martí y Pérez**, gebuer den 28. Januar 1853 zu Havanna op Kuba, a gestuerwen den 19. Mee 1895 zu Dos Ríos och op Kuba, gëllt als kubaneschen Nationaldichter a Symbol fir d'Onofhängegkeetsstriewe vu sengem Land. Zu där Zäit war Kuba eng spuenesch Kolonie.

## Säi Liewen
De José Martí war dat eelst vun den aacht Kanner vum Mariano Marti an der Leonor Perez Cabrera. Wéi de jonke José 4 Joer hat, ass seng Famill op Valencia a Spuenie geplënnert. Mä schonn zwee Joer drop si s'erëm op hir Heemechtsinsel zeréckgaangen.

1869 huet hie seng éischt politesch Texter geschriwwen, e patriotescht Gedicht *Abdala*. Wéi déi spuenesch Autoritéiten d'Schoul zougemaach haten an domat dem Martí säi Studium ënnerbrach hunn, krut hie mat, wat et heescht vun anere Länner ënnerdréckt ze ginn.

Am Oktober 1869 gouf hie festgeholl, krut vun der spuenescher Regierung Landesverrot virgehäit a gouf am Alter vu 16 Joer zu 6 Joer Prisong verurteelt. No enger Zäit hat de Martí béis Problemer mat senge Been, d'Ketten, mat deenen hien ugestréckt war hate sech ageschnidden an de Prisonéier koum op eng Prisongsinsel, viru Kuba, d*'Isla de Pinos*. Kuerz drop gouf hien a Spuenien rapatriéiert, wou hien Droit studéiert huet. No enger kuerzer Iwwergaangszäit a Frankräich ass en 1877 heemlech op Kuba zeréckgaangen, wou hien awer als Illegale keng Aarbecht krut. Nodeem hien eppes iwwer e Joer am Guatemala als Geschichts- a Literaturprofesser geschafft hat, ass en 1880 op New York gaangen.

Vun do aus huet hien a Florida d'Exilkubaner fir eng Revolutioun géint d'Spuenier mobiliséiert an déi selwecht Zäit huet en eng Lobby opgebaut géint eng méiglech US-amerikanesch Annexioun vu Kuba, eng Iddi déi munneche Politiker net friem war.

1884 wollt hien op Kuba reesen, mä hie gouf a Florida ofgefaangen. De 25. Mäerz 1885 huet e säi *[[Manifest vu Montecristi]]*erausginn an deem hien d'Onofhängegkeet vu Kuba proklaméiert. Den 11. Abrëll 1895 lant hien op Kuba mat enger arméierter Grupp vun Exilkubaner. E Mount méi spéit, den 19. Mee gouf en an der Provënz Oriente am Kampf géint spuenesch Truppen erschoss.

De Martí läit um *Cementerio Santa Efigenia* Kierfecht zu Santiago de Cuba begruewen.

Kuerz no sengem Doud ass de Spuenesch - Amerikanesche Krich ugaangen.

## Dem Martí säi politescht Denken
## Säi publizistescht Wierk
## Literatur
### Wierker
*Gonzalo de Questa y Miranda (Erausg.): *Obras Completas* La Habana, Editorial Trópico, 1936-1949, 70 Bänn (dës Editioun ass allerdéngs net komplett, et feelen nach vill Artikelen aus südamerikaneschen Zeitungen).
*Philip S. Foner (Erausg.): *Inside the Monster by José Martí. Writings on the United States and American Imperialism* Monthly Review Press, New York a London, 1975

### Iwwer de Martí
*Ottmar Ette: *José Martí. Teil I: Apostel, Dichter, Revolutionaär. Eine Geschichte seiner Rezeption.*, 1991, 457 Säiten, Max Niemeyer Verlag, ISBN 3-484-55010-4

## Nach eppes
Eent vum José Martí senge Gedichter aus de *Versos Sencillos* ("einfach Versen") gouf méi spéit vertount a weltberüümt, *[[Guantanamera]]*.

## Um Spaweck
Jean-Baptiste Fresez

De **Jean-Baptiste Fresez**, gebuer den 9. Juli 1800 zu Lonkech a Frankräich, a gestuerwen den 31. Mäerz 1867 an der Stad Lëtzebuerg, war e lëtzebuergesche Moler an Zeecheprofesser. Zwéi vu senge Schüler, déi spéider bekannt goufen, waren de Jacques Sturm an de Pierre Brandebourg.

## Liewen
Hien huet op der "Académie des Beaux Arts" zu Bréissel studéiert a Studiereesen op Paräis, Bréissel an aner europäesch Stied gemaach. 1802 ass hie mat sengen Elteren op Lëtzebuerg wunne komm. Säi Papp huet op der Faiencerie op Siwebueren geschafft. Am Juli 1848 krut hien d'lëtzebuergesch Nationalitéit duerch Naturalisatioun.

## Wierk (Auswiel)
Vum Fresez si Portraiten a Landschaften am Nationalmusée fir Geschicht a Konscht zu Lëtzebuerg ze gesinn.

* 1828 Vues de la Ville de Luxembourg
* 1857 Album pittoresque du Grand-Duché de Luxembourg, Edition: Vic Hoffmann, 1932 nei erausgi bei Linden an Hansen, 1968 bei Kutter a 1990 bei Messageries du Livre;
* D'Faiencerie vu Siwebueren huet eng Serie vun Telleren erausgi mat lëtzebuergesche Buergen.

## Illustratiounen

Fichier:J-B-Fresez_N-Liez_ruines-du-vieux-chateau-d-ansembourg.png|Al Aansebuerg
Fichier:J-B-Fresez_N-Liez_vue-de-munsbach.png|Schlass Mënsbech
Fichier:Jean-Baptiste Fresez, vue du Bock.jpg|De Bockfiels


## Éierungne a Gielercher
* 
* Chevalier 4. Klass vum rouden Adleruerden
* Als Unerkennung huet d'Lëtzebuerger Post 1952 e Käppchen zu Éiere vum Jean-Baptiste Fresez erausbruecht.
* Nom Fresez ass eng och Strooss um Lampertsbierg benannt; se verleeft vun der avenue Pasteur bis bei d'avenue Victor Hugo, op der Héicht vum Square André.

## Literatur

* Blanc, P.:*J.-B Fresez, portraitiste*, Annuaire de la Société des amis des musées,1928
* Noppeney, M.: *Fresez, paysagiste et son époque*, Linden & Hansen, 1932
* Mersch, J.: *Vues anciennes 1598-1825*, Edions P. Bruck, Luxembourg, 1977
* Namur, A.: *Notices sur feu J.-B. Fresez*,Imprimerie V. Buck, 1867

## Um Spaweck

* Nowara, Malgorzata, 2011. ''Jean-Baptiste Fresez (1800-1867), un artiste luxembourgeois du XIXe siècle'' in Empreintes – Annuaire du Musée national d'histoire et d'art 4/2011 (Ss. 96-103)

* Säit vun der Galerie Kutter mat Biller vum J.-B. Fresez (archivéiert Säit)
Gwyncilla, Legend of Dark Ages

***Gwyncilla, Legend of Dark Ages*** ass e Fantasy-Spillfilm vum lëtzebuergesche Regisseur Andy Bausch. En hat seng Première am Februar 1986 am Klenge Kino zu Schrondweiler, gläichzäiteg mat der Ouverture vun deem Kino.

## Ëm wat geet et am Film?
Am Mëttelalter zitt eng Grupp vu Schauspiller iwwer Land. Si erzielen a spillen d'Geschicht vun der Gwyncilla, gebuer aus der Léift tëscht engem Grof an enger Fee.

## Gielercher
D'Filmkritikerin Amy Lawrence vum Los Angeles Reader zielt de Film ënner déi 10 bescht Filmer vum Joer 1987. Si vergläicht de Film mat de Fréiwierker vum Ingmar Bergman.
## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* ''Gwyncilla, Legend of Dark Ages'' op Centre national de l'audiovisuel
* ''Gwyncilla, Legend of Dark Ages'' op samsa.lu
E Fall fir sech

***E Fall fir sech*** ass e lëtzebuergesche Kriminalfilm vum Menn Bodson a Marc Olinger aus dem Joer 1984 dee vun RTL produzéiert gouf.

## Ëm wat geet et am Film?
Am Film geet et ëm Falschgeld dat an den Ëmlaf soll goen. Dofir ass de Musée national des mines vu Rëmeleng genee déi Géigend, fir déi gefälscht Schäiner vu Frankräich op Lëtzebuerg ze schmuggelen. D'Dréibuch ass vum Rëmelenger Auteur Fernand Barnich.

## Um Spaweck
* De Film beim CNA
Wat huet e gesot?

***Wat huet e gesot?*** ass e lëtzebuergesche Spillfilm vun der AFO Film aus dem Joer 1981.
E war deen éischte Film op Lëtzebuergesch a gouf vu 17.653 Leit gesinn, wat deemools als aussergewéinleche Succès consideréiert gouf.

## Ëm wat geet et am Film?
*Wat huet e gesot?* zielt Anekdoten aus dem Liewe vu Schüler aus dem Dikrecher Kolléisch.

## Soss

De Film gouf vu 17.652 Leit am Kino gesinn.

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
Europäesche Comité vun de Regiounen

Den **Europäesche Comité vun de Regiounen**, deen duerch de Maastrichter Traité geschaf gouf, besteet aus 329 Representante vu regionalen a lokale Kierperschaften, déi vun den EU-Memberstaate proposéiert a vum Conseil vun der Europäescher Unioun op 4 Joer ernannt ginn. Hien huet säi Sëtz zu Bréissel.

D'Lëtzebuerger Membere sinn: Simone Beissel, Roby Biwer, Tom Jungen an Natalie Silva. Ersatzmembere sinn: Liane Felten, Linda Gaasch, Carole Hartmann, Vincent Reding, Jacqueline Breurer a Stephen de Ron (*Stand: Abrëll 2024*).

D'Europäesch Kommissioun an de Conseil mussen de Comité vun de Regioune consultéieren, wann et ëm legislativ Propositioune geet, déi fir d'Regioune relevant sinn. Dorënner falen d'Educatioun, d'Kultur, d'ëffentlech Gesondheet, d'Trans-europäesch Netzer an d'Kohesiouns- a Strukturfongen (also deen Deel vum EU-Budget, mat deem an deene méi aarme Géigende Bau- oder soss Projeten ënnerstëtzt ginn). De Comité kann och vu sech aus Resolutiounen unhuelen.

Intern organiséiert e sech a 6 Kommissiounen, déi den Theemen no Projete vun den Avisen oder de Resolutiounen ausschaffen, déi da vun allen ofgestëmmt ginn.

## Kuckt och
* Institutioune vun der Europäescher Unioun

## Um Spaweck

* Websäit vum Comité vun de Regiounen
Memberstaate vun der Europäescher Unioun

D'Europäesch Unioun (EU) huet **27 Memberstaaten**:

Déi 6 Grënnungsmembere vun den Europäesche Communautéiten (1.1.1958), déi och schonn 1951 den CECA-Vertrag ënnerschriwwen haten, sinn:

* ,
* ,
* ,
* ,
* ,
* .

Den 1. Januar 1973 koum et zum Bäitrëtt vun 3 weidere Länner:

*,
*,
* (den 31. Januar 2020 nees ausgetrueden).

 hat och ënnerschriwwen, datt et wéilt bäitrieden, mä d'Vollek huet dat an engem Referendum refuséiert.

Den 1. Januar 1981 ass et um Tour vu .

Den 1. Januar 1986 trieden déi 2 Länner vun der ibeerescher Hallefinsel bäi:

*,
*.

Den 1. Januar 1995 trieden 3 Länner deem bäi, wat zanter 1993 duerch den Traité vu Maastricht an 'Europäesch Unioun' ëmbenannt ginn ass:

*,
*,
*.
Alt nees eng Kéier huet d'norwegescht Vollek seng Regierung iwwerstëmmt a bei engem Referendum 'Neen' zum Bäitrëtt gesot.

Den 1. Mee 2004 sinn 10 Länner op ee Siess der EU bäigetrueden:

*,
*,
*,
*,
*,
*,
*,
*,
*,
*.

Mat  a , déi den 1. Januar 2007 bäigetruede sinn, huet sech d'Zuel vun de Memberstaate op 27 erhéicht.

Den 1. Juli 2013 koum mat dem 28. Memberstaat  als bis ewell lescht Land dobäi.

Den 31. Januar 2020 ass d'Vereenegt Kinnekräich aus der EU ausgetrueden. D'Iwwergangsreegele hu bis den 31. Dezember 2020 gegollt, fir déi bestoend Rechter a Flichten duerch en neien Handelsvertrag z'ersetzen. D'EU huet zanterhier nëmmen nach 27 Memberstaaten.

Mat follgende Länner lafe Bäitrëttsverhandlungen, d.&nbsp;h. datt se am Gaang sinn, EU-Virschrëften an dat jeeweilegt nationaalt Recht ëmzesetzen:

*,
*,
*(,)
*,
*,
*,
*,
*(,)
*.
* hat 2009 Bäitrëttsverhandlungen ugefaangen, huet dës awer 2015 nees ofgebrach.

Potenzielle Bäitrëttskandidat ass:
*

Gestoppt Gespréicher:
*
*

## Kuckt och

## Um Spaweck

* Die 27 Mitgliedstaaten der EU op europa.eu, gekuckt de 15. Februar 2020
Lëscht vu Filmer iwwer den Éischte Weltkrich

Dës **Lëscht vu Filmer iwwer den Éischte Weltkrich** ass en Deel vun de 

**[[J'accuse]]* (vum Abel Gance, 1918) 
**[[Charlot soldat]]* (vum Charlie Chaplin, 1918)
**[[The Big Parade]]* (vum King Vidor, 1925) 
**[[La fin de Saint Petersbourg]]* (vum V. Poudovkine, 1927) 
**[[Fragment d'un empire]]* (vum F. Ermler, 1929) 
**[[A Quiet on the Western Front]]* (vum Lewis Milestone, 1930) 
**[[Les croix de bois]]* (vum R. Bernard, 1932)
**[[Ace of Aces]]* (vum J. Walter Ruben, 1933) 
**[[La grande illusion]]* (vum Jean Renoir, 1937) 
**[[Les fabuleuses années 20]]* (vum Raoul Walsh, 1939) 
**[[L'homme que j'ai tué]]* (vum Ernst Lubitsch, 1932)
**[[Paths of Glory]]* (vum Stanley Kubrick, 1957)
**[[A Farewell to Arms (Film 1957)|A Farewell to Arms]]* (1957)
**[[Lawrence of Arabia]]* (vum David Lean, 1962)
**[[La victoire en chantant]]* (vum Jean-Jacques Annaud, 1977)
**[[Gallipoli (Film)|Gallipoli]]* (vum Peter Weir, 1981)
**[[Oberst Redl]]* (vum István Szabó, 1985)
**[[Capitaine Conan]]* (vum Bertrand Tavernier, 1996)
**[[La chambre des officiers]]* (vum François Dupeyron, 2001)
**[[Un long dimanche de fiançailles]]* (vum Jean-Pierre Jeunet, 2004)
**[[Joyeux Noël]]* (2005)
**[[An Accidental Soldier]]* (vum Rachel Ward, 2013)
1661

## Evenementer

### Europa

* De Philippe d'Orléans bestiid sech mam Henriette vun England.
* Oktober: Sträit vun der Préséance zu London.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

* : Charles II. vu Spuenien.

## Gestuerwen

## Um Spaweck
1662

## Evenementer

### Europa

* : Traité vum Montmartre tëscht dem Charles IV. an dem Louis XIV.
* 24. Mäerz: Entschëllegung vum Kinnek vu Spuenien un de Louis XIV. duerch säin Ambassadeur wéinst der Affär vun der Préséance zu London am Oktober 1661.
* 27. Abrëll: Defensive franco-hollänneschen Traité.
* 20. August: Affär vun der korsescher Garde.
* 27. Oktober: Franco-engleschen Traité bei deem Dunkerque u Frankräich verkaaft gouf.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 30. Abrëll: Mary II., Kinnigin vun England, Schottland an Irland.
* 13. Dezember: Francesco Bianchini, italieenesche Philosoph, Astronom an Archeolog.

## Gestuerwen
* 19. August: Blaise Pascal, franséische Philiosoph an Naturwëssentlschaftler.

## Um Spaweck
8. Joerhonnert v. Chr.

../..
10. Joerhonnert v. Chr. | 
9. Joerhonnert v. Chr. |
**8. Joerhonnert v. Chr.** | 
7. Joerhonnert v. Chr. |
6. Joerhonnert v. Chr.
../..


D**'8. Joerhonnert v. Chr.** huet den 1. Januar 800 v. Chr. ugefaangen an huet den 31. Dezember 701 v. Chr. opgehalen.

## Evenementer

## Wichteg Persounen
* Homer: griicheschen Dichter.

## Erfindungen an Entdeckungen

## Joren

## Um Spaweck
500 v. Chr.

6. Joerhonnert v. Chr. |
**[[5. Joerhonnert v. Chr.]]** |
4. Joerhonnert v. Chr.


505 v. Chr. | 504 v. Chr. | 503 v. Chr. | 502 v. Chr. | 501 v. Chr. | **500 v. Chr.** | 499 v. Chr. | 498 v. Chr. | 497 v. Chr. | 496 v. Chr. | 495 v. Chr.


----
*Dës Säit befaasst sech mam Joer 500 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* Pythagoras, griichesche Mathematiker.

## Um Spaweck
41

## Evenementer

## Konscht & Kultur

## Wëssenschaft & Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

* 24. Januar: Caligula, réimesche Keeser.

## Um Spaweck
1660

## Evenementer

* Den Charles II. gëtt Kinnek vun England, Schottland an Irland (Stuart-Restauratioun).

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* André Chevalier, franséische Buchdrécker, Editeur a Libraire.
* Reinhardt Vincent von Hompesch, nidderlännesche Militär, Gouverneur vu Lëtzebuerg.

## Gestuerwen
* : Diego Velázquez, spuenesche Moler.
* : Giovanni Battista Hodierna, italieeneschen Astronom.

## Um Spaweck
1658

## Evenementer

* 18. Juli: De Leopold I. gëtt zum Keeser vum Hellege Réimesche Räich gewielt.
* : De Richard Cromwell gëtt Lord Protector vun England, Schottland an Irland.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
*3. September: Oliver Cromwell, Lord Protector vun England, Schottland an Irland.

## Um Spaweck
50

## Evenementer
* Grënnung vun der chrëschtlecher Gemeng zu Korinth duerch de Paulus vun Tarsus
* Köln kritt d'Stadtrechter a gëtt d'réimesch Kolonie *Colonia Claudia Ara Agrippinensium*
* De Plinius den Eeleren (réimeschen Naturfuerscher) besicht d'Nordséiküst an schreift doriwwer ee Rapport, an deem en ë.&nbsp;a. d'Insel Burchana ernimmt. Vun deem Rapport sinn nëmme Fragmenter erhalen.
* D'Maya ginn d'Stied El Mirador an Cerros ëm ongeféier 50 n. Chr. op.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* Ëm 50: Phaedrus, réimesche Fabeldichter.

## Um Spaweck
51

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 24. Oktober: Domitian, réimesche Keeser.

## Gestuerwen

## Um Spaweck
Lëscht vun Horrorfilmer

## [[Hammer Film Productions|Hammer-Filmer]] (Auswiel)
* 1955 * [[Quatermass Experiment]] * 
* 1956 * [[X - The Unknown]] *
* 1957 * [[The Curse of Frankenstein]] *
* 1957 * [[Quatermass 2]] *
* 1957 * [[The Abominable Snowman]]*
* 1958 * [[Dracula]] *
* 1958 * [[The Revenge of Frankenstein]] *
* 1959 * [[The Hound of the Baskervilles]] * 
* 1959 * [[The Mummy]] * 
* 1959 * [[The Curse of the Werwolf]] * 
* 1960 * [[The Brides of Dracula]] *
* 1960 * [[Dr. Jekyll and Mr. Hyde]] *
* 1961 * [[Taste of Fear]] *
* 1962 * [[The Phantom of the Opera (Film 1962)|The Phantom of the Opera]]*
* 1963 * [[Kiss of the Vampire]] *
* 1964 * [[The Evil of Frankenstein]] * 
* 1964 * [[The Gorgon]] * 
* 1964 * [[The Curse of the Mummys Tomb]] *
* 1965 * [[She]] *
* 1965 * [[Dracula - Prince of Darkness]] *
* 1966 * [[The Plague of the Zombies]] *
* 1965 * [[Rasputin]] *
* 1966 * [[The Reptile]] *
* 1966 * [[The Witches]] *
* 1966 * [[One Million Years B.C.]] *
* 1967 * [[Frankenstein Created Woman]] *
* 1967 * [[The Mummy's Shroud]] *
* 1967 * [[Quatermass and the Pit]] *
* 1967 * [[The Vengeance of She]] *
* 1968 * [[The Devil Rides Out]] *
* 1968 * [[Dracula Has Risen from the Grave]] *
* 1968 * [[The Lost Continent]] *
* 1969 * [[Frankenstein Must Be Destroyed]] *
* 1970 * [[Taste the Blood of Dracula]] * 
* 1970 * [[Horror of Frankenstein]] * 
* 1970 * [[Scars of Dracula]] *
* 1970 * [[When Dinosaurs Ruled the Earth]]* 
* 1970 * [[The Vampire Lovers]] *
* 1971 * [[Lust for a Vampire]] * 
* 1971 * [[Countess Dracula]] *
* 1971 * [[Hands of the Ripper]] *
* 1971 * [[Twins of Evil]] *
* 1971 * [[Dr. Jekyll and Sister Hyde]] *
* 1971 * [[Blood from the Mummy's Tomb]] *
* 1972 * [[Vampire Circus]] *
* 1972 * [[Fear in the Night]] *
* 1972 * [[Demons of the Mind]] *
* 1972 * [[Dracula A.D. 1972]] *
* 1973 * [[The Satanic Rites of Dracula]] *
* 1974 * [[Frankenstein and the Monster from Hell]] *
* 1973 * [[Captain Kronos: Vampire Hunter]] *
* 1974 * [[The Legend of the Seven Golden Vampires]] * 
* 1976 * [[To the Devil a Daughter]] *
69

## Evenementer
* Réimescht Räich: Véierkeeserjoer.

## Konscht & Kultur

## Wëssenschaft & Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

## Um Spaweck
79

## Evenementer
* 24. August: De Vulkan Vesuv an Italien ass ausgebrach, Pompeji an Herculaneum ginn zerstéiert.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

## Um Spaweck
80

## Evenementer

## Konscht & Kultur
* De Kolosseum zu Roum gëtt ageweit.

## Wëssenschaft & Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

## Um Spaweck
76

## Evenementer

## Konscht & Kultur

## Wëssenschaft & Technik

## Gebuer

* 24. Januar: Hadrian, réimesche Keeser.

## Gestuerwen

## Um Spaweck
81

## Evenementer
* 14. September: Den Domitian gëtt, nom Doud vu ssengem Brudder Titus, réimesche Keeser.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

## Um Spaweck
91

## Evenementer
D'Chineese klappen d'Hunnen an der Mongolei.

## Konscht & Kultur

## Wëssenschaft & Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
103

## Evenementer

## Konscht & Kultur

* Zu Palmyra a Syrie gëtt en Tempel zu Éiere vum Gott Baal gebaut.

## Wëssenschaft & Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
117

## Evenementer

## Konscht & Kultur

## Wëssenschaft & Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* 8. August: Trajan, réimesche Keeser.

## Um Spaweck
138

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen
* 10. Juli: Hadrian, réimesche Keeser.

## Um Spaweck
188

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer
* 4. Abrëll: Caracalla, réimesche Keeser.

## Gestuerwen

## Um Spaweck
Fändel vu Frankräich

De **Fändel vu [[Frankräich]]** besteet aus dräi vertikale Sträife vun der selwechter Breet. E gouf wärend der Franséischer Revolutioun geschaf.

## Kreatioun
Enger vexillologescher Legend no huet de La Fayette am Juli 1789 d'Faarwe vu Paräis (blo a rout mat der Faarf vun der Monarchie (wäiss) verbonnen. D'Faarfauswiel staamt effektiv vum La Fayette, deen d'Faarwe vum amerikanesche Fändel no der Amerikanescher Revolutioun mat Heem bruecht huet. D'Dispositioun *bleu au mat, blanc au centre, et rouge flottant* gouf offiziell mam Dekreet vum 15. Februar 1794 ugeholl a vum 20. Mee 1794 u benotzt, fir Verwiesslunge bei de Séischluechten ze verhënneren. D'Fändele vun der Landarméi droen d*Tricolore* zanter 1791 an d'Garde nationale schonn zanter 1789.

## Geschichtleches
Am Joer 1814 huet d'Restauratioun erëm de wäisse Fändel agefouert, deen allerdéngs 1830 duerch d'Juli-Monarchie erëm ofgeschaf gouf, fir d'Tricolore ze benotzen.

No der Revolutioun vun 1848 war ee Moment d'Tendenz do, fir e roude Fändel ze benotzen.

1873 ass de Versuch, d'Monarchie nees anzeféieren, feelgeschloen, well den Henri d'Artois d'Tricolore op kee Fall akzeptéiere wollt. Hie wollt erëm zeréck bei de wäisse Fändel vum *[[Ancien Régime]]*.

D'Tricolore steet an der Constitutioun vum 4. Oktober 1958.

## Proportiounen
D'Proportioune vum franséische Fändel sinn 2:3.

## Um Spaweck
Dominique Heckmes

Den **Dominique Heckmes**, gebuer den 1. September 1878 zu Hoen, a gestuerwen de 4. Februar 1938 um Lampertsbierg, war e lëtzebuergesche Komponist a Musekskritiker.

Hien ass zu Hoen opgewuess, huet Piano an Uergel studéiert an ass zu Lëtzebuerg op de Seminaire gaangen. Nodeem hien zum Geeschtleche geweit gi war, huet de Mgr. Koppes hien op Oochen geschéckt fir Musek ze studéieren. 1908 ass hie Chouerregent vun der Maîtrise vun der Kathedral zu Lëtzebuerg ginn.

Hien huet haaptsächlech geeschtlech Wierker komponéiert, verschidde Massen *[[a cappella]]* oder mat Uergel an Orchester, Kantaten a verschidde Stécker fir Chouer. Nach haut gi Wierker opgeféiert, wéi d*Missa Consolatrix Afflictorum op. 2*, *O Maria*, *Domine Salvum fac*, *Veritas mea*, *In te Dominum speravi*, an d*'Litaniae Lauretanae*. Wéinst sengem polyphonen, spéitklasseschen a romantesche Kompositiounsstil gëtt den Dominique Heckmes och "*[[Anton Bruckner|Bruckner]] vu Lëtzebuerg*" genannt.

De 4. Februar 1938 ass den Dominique Heckmes um Lampertsbierg gestuerwen.
Dräi Kinnekräicher vu Korea

D**'Dräi Kinnekräicher vu Korea** waren d'Kinnekräicher Goguryeo, Baekje a Silla, déi d'koreanesch Hallefinsel an d'Mandschurei vum 1. Joerhonnert v. Chr. bis zum 7. Joerhonnert occupéiert hunn. Aner méi kleng Kinnekräicher a Stämm hu wärend an no dëser Period bestanen, zu deenen ënner anerem Gayac, Dongye, Okjeo, Buyeo, Usan, an Tamna zielen.

D'Period fänkt traditionell 57 v. Chr. un, wéi d'Kinnekräich vu Saro am Süd-Oste vun der Hallewinsel eng gewëssen Onofhängegkeet vis-à-vis vun der Han Dynastie gewënnt. Déi zwee aner, Koguryŏ (nërdlech a südlech vum Floss Yalou) a Paekche am Süd-Oste vun der Hallefinsel (ronderëm d'haitegt Seoul) gi 37 respektiv 18 v. Chr. vu China onofhängeg. Dëst Kinnekräich trennt sech vu Koguryŏ a gëtt zu engem Asyl fir Baueren, déi virun engem kriegeresche Staat fortlafen. D'Haaptstad war um Ufank Ungjin (haut Gongju oder Chongju), duerno Sabi (haut Puyo) südëstlech vu Seoul. D'Gaya-Staaten (가야) trenne sech vu Paekche am 1. Joerhonnert eiser Zäit.

D'Verschwanne vum Räich vun der Han Dynastie ufanks vum 3. Joerhonnert, huet et deenen dräi Kinnekräicher erméiglecht, sech weiderzeentwëcklen. D'héich koreanesch Gesellschaft entdeckt de Konfuzianismus zanter dem 1. Joerhonnert. Dësen huet awer am Buddhismus säi Géigner fonnt.

Koguryŏ, dat gréisst vun den dräi Kinnekräicher, hat zwou Haaptstied, Nangnang (haut Pyongyang) a Kungnæ um Floss Yalou. Ufanks war et nëmmen eng Federatioun op der Grenz mat China, mä no an no eruewert Koguryŏ ëmmer méi Territoiren an der Mandschurei a verdreift am Joer 313 déi lescht Chineese vun Nangnang. De kulturellen Afloss war awer net méi réckgängeg ze maachen, an de Buddhismus gëtt offiziell Relioun am Joer 372.

Am 4. Joerhonnert war Paekche wirtschaftlech zimmlech gutt drun, an huet quasi eng Hallschent vum südlechen Deel vun der Hallefinsel dominéiert.

D'Kinnekräich Saro, wat 503 a Silla emgedeeft gouf, eruewert d'Staate Kaya oder Gaya (befestegt Stied) a senger Noperschaft Ufanks vum 6. Joerhonnert. D'Haaptstad war Gumsong (haut Gyeongju oder Kyongju). De Buddhismus gëtt offiziell Relioun am Joer 528.

Mat der chineesescher Tang Dynastie liéiert, annexéiert Silla Koguryŏ am Joer 668, nodeem Paekche schonn 660 eruewert gouf, wat zur Silla Period féiert.
## Um Spaweck
Françoise Groben

D**'Françoise Groben**, gebuer de 4. Dezember 1965 an der Stad Lëtzebuerg, a gestuerwen den 28. Mee 2011, war eng lëtzebuergesch Cellistin.

D'Françoise Groben huet am Stater Conservatoire ugefaangen Cello beim Georges Mallach ze studéieren, an duerno op der Musikhochschule Köln an der Meeschterklass beim Boris Pergamenschikow d'Etuden ofgeschloss. Am Joer 1990 huet si den zweete Präis vum prestigiéisen Tchaikovski-Concours vu Moskau kritt.

Zanter 1998 war si Cellistin am Zehetmair Quartet, dee vum Thomas Zehetmair gegrënnt ginn ass an op der ganzer Welt optrëtt.

D'Françoise Groben huet, mat der finanzieller Ënnerstëtzung vun der Generalbank, op engem Matteo-Goffriller-Cello vu 1695 gespillt. D'Bank huet d'Instrument am Dezember 2012 dem Orchestre philharmonique du Luxembourg iwwerginn, wou et den Numm *Le Luxembourgeois* krut.

D'Françoise Groben war d'Duechter vum Joseph Groben.

## D'Françoise Groben op CD
* *Corelli, Haydn, Mozart*, Solistes Européens Luxembourg a Françoise Groben (SEL Classics)
* *Luigi Boccherini: Concertos pour violoncelle*, Solistes Européens Luxembourg a Françoise Groben (SEL Classics)
* *Music Made in Luxembourg*, Solistes Européens Luxembourg a Françoise Groben, a.a. (SEL Classics)
* *Streichquartette Nr. 1 & 3* vum Robert Schumann mat dem Zehetmair Quartett Ecm Record (Universal) (11. Februar 2003)
* *Werke für Kammerensemble* vum Francis Poulenc Vol. 2 gespillt vum Alexandre Tharaud, Françoise Groben, a.a. Naxos (3. April 2000)
* *Busoni-Edition (Kammermusik)* vum Ferruccio Busoni gespillt vum Rainer Wehle, Françoise Groben, a. a. Capriccio (DELTA MUSIC) (27. Dezember 2000)

## Um Spaweck
* Thierry Hick: Décès de la violoncelliste luxembourgeoise Françoise Groben. wort.lu, 02.06.2011 20:51, mise à jour 02.06.2011 21:01.
Theater

De Begrëff **Theater** (v. Laténgeschen *theatrum* an dem Griicheschen *théatron*, vun *théasthai* - "ukucken") gëtt zanter der Antiquitéit gebraucht engersäits fir de Raum, an deem Bünewierker opgefouert ginn an anerersäits fir d'Opféierung vu Schauspill-, Danz- oder Musektheater selwer.

## Theater an der Geschicht
* Anticken Theater
** Anticke griicheschen Theater
** Réimeschen Theater
* Theater am Mëttelalter

## Den Theater zu Lëtzebuerg

## Friemen Theater a frieme Kulturen
* Chineeseschen Theater
* Indeschen Theater
** Alindeschen Theater
** Klassesche Sanskrit-Theater
** Indeschen Theater ënner den Englänner
** Indeschen Theater no der Onofhängegkeet
* Japaneschen Theater
** Kabuki-Theater
** No-Theater
* Jiddeschen Theater

## Schauspilltheater-Genren

* Tragedie
* Kaméidistéck
* Kabaret
* Pantomim
* Revue
* Kannertheater
* Léierstéck
* Poppentheater
** Japanesche Poppentheater: Bunraku
* Mysteriespill
* Vollekstheater
* Vaudeville
* Marionettentheater

## Schauspilltheater-Gruppen
* Bread and Puppet Theatre
* Living Theatre

## Danztheater-Genren

* Ballet
* Indeschen Danz-Theater

## Danztheater-Gruppen

* Nederlands Dans Theater

## Musektheater-Genren

* Oper
* Operett
* Musical
* Rock-Oper

## Theater-Beruffer

* Theater-Regisseur
* Beliichter

## Wichteg Theater-Auteuren

* Aischylos 
* Edward Albee, (* 1928)
* Jean Anouilh, (1910 - 1987)
* Aristophanes, 
* Fernando Arrabal, (* 1932)
* Djuna Barnes, (1892 - 1982)
* P. A. de Beaumarchais, (1732 - 1799)
* Samuel Beckett, (1906 - 1989)
* Brendan Behan, (1923 - 1964)
* Thomas Bernhard, (1931 - 1989)
* Heinrich Böll, (1917 - 1985)
* Wolfgang Borchert. (1921 - 1947)
* Bertolt Brecht, (1898 - 1956)
* Georg Büchner. (1813 - 1837)
* Anthony Burgess, (1917 - 1993)
* Albert Camus, (1913 - 1960)
* Paul Claudel, (1868 - 1955)
* Kean Cocteau, (1889 - 1963)
* Pierre Corneille, (1606 - 1684)
* Tankret Dorst, (*1925)
* Marguerite Duras, (1914 - 1996
* Friedrich Dürrenmatt, (1921 - 1990)
* Per Olov Enquist, (*1934)
* Hans Magnus Enzensberger, (*1929)
* Euripedes, 
* Rainer Werner Fassbinder, (1945 - 1982)
* Marieluise Fleißer, (1901 - 1974)
* Dario Fo, (*1926)
* Max Frisch. (1911 - 1991)

## Bekannt Theatergebaier
* Mariinski-Theater
* Zürcher Schauspielhaus
* Burgtheater zu Wien

## Wichteg Theater-Theoreetiker
* Platon
* Aristoteles

## Um Spaweck
Les danseurs d'Echternach

***Les danseurs d'Echternach*** ass e lëtzebuergesche Kuerzfilm aus dem Joer 1947.

## Ëm wat geet et am Film?

De Film besteet aus zwéin Deeler:
# D'Legend vum Laange Väit
# Biller vun der Sprangpressioun zu Iechternach

## De Film an der Press
*Was man in der Vergangenheit von der Echternacher Springprozession auf dem kinematographischen Zelluloid festgehalten hat, war meist nur Reportage. Hier gibt es dazu gute und beste Gestaltung. Die Aufnahmen sind glücklich ausgewählt, sie berücksichtigen alle Phasen der Prozession, da dröhnen die Glocken, da stürmen gegeneinander die Stimmen der einzelnen Sänger, da stauen sich die Massen, es flutet das Wogen der Springer, ein unruhiger Sturm in den engen Gassen.* - Luxemburger Wort.

## Soss
*Les danseurs d'Echternach* war den éischte lëtzebuergesche Film, deen zu Cannes um Filmfestival gewise gouf (1947, an der Kategorie "Documentaire").

## DVD
De Film ass ze fannen um DVD vum Film *[[Magno Tripudio]]* (2009) vum Georges Fautsch

## Um Spaweck
* Websäit vum Film beim Centre national de l'audiovisuel

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
One-Reel Picture Show

***One-Reel Picture Show*** ass e Kuerzfilm vum lëtzebuergesche Regisseur Andy Bausch aus dem Joer 1983. En ass d'Adaptatioun vun enger Kuerzgeschicht vum E. A. Poe, *[[The Tell-Tale Heart]]*, déi schonn e puermol virdru verfilmt gouf.

En hat am Oktober 1984 Première am Kinosch, wou en zesumme mat *[[Van Drosselstein]]* an *[[... der Däiwel]]* gewise gouf.

## Ëm wat geet et am Film?
*True! - nervous - very, very dreadfully nervous I had been and am; but why will you say I am mad?*
Dat ass den Ufank vum Poe senger 6-Säite Geschicht, déi 1843 fir d'éischt gedréckt gouf. Den Auteur léisst de Protagonist an der éischter Persoun erzielen, wéi en de Muerd un engem Mann, deen am selwechten Haus gewunnt huet, geplangt an ausgefouert huet. An dat, well een A vum Mann, *deem vun engem [[Geieren|Geier]] geglach* huet, an him schrecklech Angscht agejot huet. En huet dunn den ale Mann ëmbruecht an ënner sengem Zëmmerbuedem verstoppt. Wéi Poliziste bei de Mäerder koumen, do huet e se souguer opgefuerdert fir d'Haus ze duerchsichen. Mä op eemol héiert en d'Häerz vum Doudege schloen,... ëmmer méi haart.
## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer
L'amour, oui! mais...

***L'amour, oui! mais...*** ass e franséisch-lëtzebuergesche Film vum Philippe Schneider aus dem Joer 1970. De Film hat seng lëtzebuergesch Première den 11. September 1970 am Ciné Marivaux.

Dem Républicain Lorrain no hätt de Film an nëmmen aacht Deeg 5.000 Spectateuren ugezunn.
## Ëm wat geet et am Film?
De Film erzielt d'Geschicht vun engem Hotelier, dee vun Zäit zu Zäit kuckt, wat seng Clienten an hiren Zëmmere maachen.
## Triviales
* D'Aarbechtstitele vum Film waren *Martha et l'amour* a *Les confidences d'un patron d'hôtel*.
* 1970 ass en ënner dem Titel *Love Life in Luxembourg* erauskomm
* De belschen Titel war: *L'amour dans la peau* 
* Den däitschen Titel: *Sekretärinnen-Report, 2. Teil*

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Quellen
* De Film op cinememorial.com
D'sandauer

***d'sandauer*** ass e lëtzebuergesche Film vum Christian Delcourt aus dem Joer 1993.

## Ëm wat geet et am Film?

Eng Fra begéint duerch Zoufall en ale Schoulkolleeg. Gefiller vu fréier erwächen erëm tëscht deenen zwee.

## Produktioun

De Film sollt eigentlech eng normal Laangfilmdauer hunn. Du wollt de "Filmfong" de Projet op 20 Minutte stutzen. Schliisslech koum "eppes an der Mëtt" dobäi eraus, eng Längt vu 40 Minutten, déi de Marc Krippler am LW fir ubruecht hält. D'Sandauer ass den éischte Film vun der Produktiounsfirma Filmkessel, deen an d'Kinoe koum.

D'Asbl Filmkessel krut fir d'Produktioun vun *D'Sandauer* 1992 vum Lëtzebuerger Filmfong e Subside an Héicht vun 3,5 Millioune Lëtzebuerger Frang. 1994 ass dunn nach eng "Aide à la distribution" vu 500.000 Frang dobäikomm.

## Wat sot d'Press?

Marc Krippler, Télécran:
*Vor allem Nicole Max als Nelly versteht es mit ihrem sensiblen Spiel, eine breite Palette von Gemütszuständem auszudrücken.Aber auch die beiden anderen Hauptdarsteller, Alexandra Ley und Conny Scheel sind überzeugend.*

## Kuckt och
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck
* ''Vingt ans après - "D'Sandauer" de Christian Delcourt'', Viviane Thill, Forum Nr. 150, Säit 30-31